Проблеми со јавното здравје во регионот на Аралското Море

Откако проектите за наводнување ја пренасочиле водата од Аралското Море, таа почнала да се суши и оставила зад себе соли, други минерали и токсини во почвата. Тие не само што ја контаминирале почвата, туку биле собрани од ветрови и бури и патувале во други области, вклучително и над земјоделските површини. Ова довело до зголемени здравствени проблеми како респираторни заболувања и рак, меѓу другите. Промената на големината на Арал влијаело и на локалната клима и резултирало со зголемена појава и влошување на бурите.

## Заднина
Несомнено е дека намалувањето на Аралското Море резултирало со здравствени проблеми за локалната заедница. Сепак, постои дебата за тоа до кој степен од овие проблеми може да се дојде до оваа еколошка ситуација. Целосните ефекти може да потрае една генерација за целосно да се материјализираат и да се појават модели на здравствени проблеми. Некои од главните причини зошто подрачјето на Аралското море многу страдало биле од „прекумерното наводнување и лошото управување со водата“. Влијанијата врз животната средина кои произлегуваат од промените во регионот на Аралското Море кои би можеле да влијаат на човековото здравје се „ засолување на водната маса, пестициди во животната средина и синџирот на исхрана, бури од прашина и квалитетот на воздухот“.

Во советскиот период, водата од реките Аму Дарја и Сир Дарја што течела во Аралското Море била пренасочена во полињата со памук во Узбекистан. Пасиштата и богатите терени на Аму Дарја и Сир Дарја вработија повеќе од 100 илјади поединци во областа на живината, развојот на жетвата и сточарството. Во узбекистанскиот регион, со години на монокултурно земјоделство на полиња со памук, почвите биле исцрпени од природни минерали и хранливи материи. Ова на крајот довело до зголемена употреба на пестициди и ѓубрива за да се обидат да се спротивстават на овие нови недостатоци на почвата. Сепак, овие зголемени хемикалии се нашле во почвите, водата и конечно во Аралското море. Овие видови земјоделски активности, исто така, „резултирале со широка ерозија на почвата, хемиско загадување и лош квалитет и квантитет на водата“.

Здравствената инфраструктура, вклучувајќи ги болниците и медицинските центри сместени во регионот на Аралското Море имаат потреба од основни медицински алатки и друга опрема за подобрување на здравствените услуги. Медицинскиот персонал ги немало потребните услови за успешно извршување на својата работа. Лекарите тврделе дека многу високите нивоа на анемија се предизвикани од лошата исхрана и загадувачите околу Аралското Море. Локалната вода за пиење е загадена со одводна вода натоварена со соли и концентрирани хемикалии од полињата со памук, како и висока содржина на метали како што се стронциум, цинк и манган - сето тоа придонесува за состојби како што е анемија.

## Ефекти врз стапката на смртност на доенчиња
Како што морето се сушело, загадувачите стануваат изложени на површината и влегуваат во почвата, а исто така се издувани во воздухот. Овие влијанија врз животната средина имаа широки ефекти врз здравјето на локалните жители. Околу 35 милиони поединци живеат во близина на басенот на Аралското Море, од кои 3,5 милиони живеат во областа на катастрофата. Зголемување на појавата на многу болести и состојби е забележано и поврзано со намалувањето на Арал. Соочени со најголем ризик од изложеност на загадувачи и токсини се доенчињата и децата. Ова придонесе за зголемување на стапката на смртност кај новороденчињата во областа. Според Њуболд, стапката на смртност на новороденчињата е дефинирана како „број на смртни случаи на доенчиња помали од една година на илјада раѓања“.

Стапките на смртност на доенчиња се зголемуваат во овој регион од 1970-тите, додека на други места во светот тие генерално се намалуваат. За жителите на регионот на Аралското Море кои живеат таму доведе до висока „изложеност на индустриски загадувачи како што се полихлорирани бифенил (PCB) соединенија и тешки метали, но и на пестициди“. Овој феномен што доведува до зголемена стапка на смртност кај новороденчињата е пријавен дури 70 во Казахстан од 1993 година  Токсините можат да дојдат од сите извори, вклучително и нивното вдишување од воздух, вода за пиење и храна. Сепак, малото бебе нема многу избор што да јаде или пие. Откриено е дека овие загадувачи може да се пренесат преку доењето и „во голем број области лекарите препорачуваат да не се дојат бебиња, бидејќи млекото на доилките е токсично“.

Како што се гледа во Табела 1, другите околни земји и области исто така доживеале зголемување на стапката на смртност на доенчиња. Иако постојат многу други фактори кои придонесуваат за стапката на смртност на доенчињата, состојбата на животната средина во областа има дефинитивно влијание врз зголемувањето на стапките. Во споредба со развиените земји, овие стапки можат да ги илустрираат разликите во здравствената заштита и пристапот до здравствена заштита меѓу областите.

## Табела 1: Стапки на смртност на доенчиња, 1985 -2008 година

## Список на негативни здравствени ефекти
Само во Туркменистан, 50% од сите пријавени болести кај децата се поврзани со тешкотии во респираторниот систем. Ефектите од оваа ситуација се далекусежни и ги погодуваат луѓето во широк спектар на заболувања. Следува список на здравствени проблеми кои придонесуваат за висока смртност на доенчиња, смртност и понизок животен стандард во областа на Аралското Море:

* дијареални заболувања
* болести кои може да се спречат со вакцини, како што е туберкулозата
* нутритивни недостатоци
* инфекции на горниот респираторен тракт 
* тератогенеза
* ендокрино нарушување
* невроразвојни ефекти
* ефекти на однесувањето 
* гастро-ентеритис 
* тифусна треска
* хепатитис
* рак на хранопроводникот
* разни други видови на рак
* хипертензија
* срцева болест
* анемија
* бубрежна болест 
* болест на очите

## Решенија
Голема грижа за санација на областа е намалувањето на солта што дува и минералите од изложеното морско дно. Некои решенија вклучуваат изградба на насипи за контрола на протокот на вода и ограничување на количеството вода што се пренасочува за наводнување. Сепак, здравствените ефекти веќе се почувствувани и ќе продолжат да бидат присутни уште долго, дури и ако ситуацијата се преврти во многу блиска иднина.

## Наводи

https://reliefweb.int/report/uzbekistan/uzbekistan-focus-health-impact-aral-sea-crisis

Категорија:Аралско Езеро