Магда Логомер

**Магда Логомер** (родена на 18 мај 1706, во Крижевци, денешна Хрватска), позната и како **Херуцина**, била билкар од градот Крижевци, која била обвинета од нејзината сосетка за вештерство и труење.

Логомер била мачена и осудена на смрт во 1758 година, пред интервенцијата на Марија Терезија. Таа напишала писмо на 23 ноември 1758 година во кое ја потврдила ослободителната пресуда и ја овластила да се врати во својот дом во Крижевци под посебна заштита.

Се смета дека судењето на Магда Логомер ставило крај на масовните прогони на вештерките во Хрватска. Нејзиниот случај е познат поради објавувањето на извештајот на лекарот Жерар ван Свитен на крајот на 1913 година. Лекарот ја прегледал и лекувал Магда Логомер по барање на кралицата по тортурите на кои била подложена, и преку преписката меѓу високите функционери на Кралството Хрватска и Судот во Виена.

Нејзината приказна ја раскажала и Марија Јуриќ Загорка во нејзиниот популарен роман за вештерките во Загреб.

## Животопис
мини|Крижевци околу 1755 г.одина
Магда Логомер била родена на 18 мај 1706 година во Подгајец, во Кралството Хрватска на Австроунгарското Царство. Според матичната книга на крштевките нејзините родители биле Стефан Логомер и Анастасија Јанкович.

### Потекло на името „Херуцина“
Прекарот Херуцина најверојатно потекнува од првобитната резиденција на нејзиниот сопруг. Таа се омажила за Фрањо Херуц во 1727 година, па така, името Херуцина може само да го означува името на нејзиниот сопруг. Но, постои и можност за друго објаснување: на катастарот од 1857 година помеѓу Подгајец и селото Брчковчина може да се најде место по име „Херуц“. Фрањо Херуц имал регистрирано живеалиште во Брчковчина, а додавањето на Херуц може само да значи дека Магда Логомер потекнува „од Херуц“.

### Локален историски контекст во Крижевци
мини|Царицата Марија Терезија во 1759 година
Животот на Магда Логомер се одвивал во турбулентна средина. Во 1735 година, еден пожар уништил третина од градот. Околу 1740-41 година судењата на вештерки довеле до погубување на 13 жени. Во 1752 година Марија Терезија го обединила горниот и долниот град, кој го добил името Крижевци. Во 1755 година друг пожар ги опустошил имотите меѓу Крижевци, Врбовец и Бисаг и избувнал селански бунт. Во овој период биле изградени нови цркви. Никола Бенгер, кој бил роден во 1695 година во Крижевци, а починал во 1766 година во Лепоглава, бил историчар и монах од Свети Павлеи тој напишал историски извештаи за тоа време и место.

Постојат две историски хроники од тоа време од различни личности кои воопшто не го спомнуваат случајот со Херуцина. Едниот извештај потекнува од парохот на Крижевци, Иван Јосиповиќ, кој главно се занимавал со меѓуселски работи, а другиот извештај е од Балтазар Адам Крчелиќ, кој вклучува белешки за хрватските работи. Оттука, обемот на случајот е повеќе прашање на мешање на Марија Терезија од Австрија во локалните работи.

#### Справување со наводни случаи на вештерство
Во тоа време, многу интелектуалци го негирале постоењето на вештерки, а иако Марија Терезија од Австрија лично верувала во нивното постоење, таа била сомнителна за начинот на кој се воделе судењата. Според законите за вештерство, 63 вештерки биле гонети помеѓу 1740 и 1752 година во окрузите Загреб, Вараждин и Крижевци, во времето кога прогонството го дистигнало својот врв во регионот. Во соседна Унгарија, се случил бран на прогонство помеѓу 1720 и 1730 година, а повторно во 1740 година, и биле гонети 450 наводни вештерки. Сите овие судења биле спроведени со сурови методи на испрашување засновани на тортура, која била легална за време на Хабсбуршката монархија во Хрватска, но кодифицирана со строги правни правила според кодот на Фердинанд.

Не биле дозволени повеќе од три последователни мачења, а редоследот на употребените инструменти бил строго одреден. Правилата исто така барале задолжително водење на евиденција со детали за употребените инструменти и методи на тортура, како и прецизни датуми и времиња. Овие правила обезбедиле документација за испитување на случајот на Магда Логомер. Примери за инструменти што се користеле за мачење се: тркало и распарчување, како и затегнување на вратот со завртка и постепено зголемување на притисокот.

### Брак
Магда се омажила за Фрањо Херуц, (роден околу 1700 година, починал на 9 февруари 1727 година). Таа имала 21 година. Тие имале 6 деца: Маргарет родена во 1727 година, Јакоб во 1733 година, Барбара во 1735 година, Емерик во 1740 година, Катарина во 1743 година и Матијас во 1746 година. Не е познато колку од нив достигнале полнолетство, иако се знае дека нивната ќерка Барбара преживеала, бидејќи сведочела на судењето на нејзината мајка.

Магда Логомер била билкар и подготвувала лекови за своите пациенти, кои главно биле задоволни. Иако практикувањето на билкарството не било забрането, било забрането да се прават отрови, а кога постоело сомневање дека некое лице е вештерка, билкарството честопати бил фактор што доведувал до сомневање и претставувал отежнувачки фактор.

### Обвинение и судење за вештерство
Да се биде билкар во пракса значело собирање треви и правење лекови, но не е познато како Логомер се обучувала за оваа професија, која барала добро познавање на растенијата. Сепак, се знаело дека нејзините клиенти го ценаеле нејзиното знаење и ја препорачувале, а своето знаење таа го пренела и на нејзината ќерка Барбара, која понекогаш и помагала во нејзиниот бизнис.За време на нашето владеење никогаш не бил откриен автентичен волшебник, но судењата од овој вид отсекогаш се засновале на измама поради злобата, глупоста или лудоста на обвинетиот или на некој друг порок.Сепак, таа прецизирала дека треба да се внимава да се спречи каков било чин на вештерство. Употребата на мачење не била формално укината до 1776 година. Во 1787 година, Јосиф II го укинал целиот правен арсенал посветен на црната магија и вештерството.

## Наследство
мини|Марија Јуриќ Загорка
Марија Јуриќ Загорка ја објавила книгата *Grička Vještica* врз основа на вистински историски факти. Случајот со Магда Логомер е познат поради правните случувања кои настанале по нејзиното судење. Понатамошни траги од законски прогон на вештерки во Хрватска нема, иако не е сигурно дека воопшто не се одвивале. Во секој случај, бидејќи не се зачувани историски траги од нив, ова судење го означува крајот на наводните прогони на вештерки во Хрватска. Извештајот на д-р Жерар ван Свитен бил објавен во 1913 и 1924 година во весникот Обзор и за случајот се зборувало и во преписката меѓу високите функционери на Кралството Хрватска и Судот во Виена, а овие документи претставуваат историски записи. Подоцна, популарни романи го спомнале случајот. Марија Јуриќ Загорка, хрватска писателка, го забележала објавувањето на извештајот на Жерар ван Свитен. Помеѓу 1912 и 1914 година таа ја објавила *Гричка Вјештица* во форма на серијализирани романи во дневниот весник *Male novine*. Во овие романи, таа евоцира во фикционализирана форма неколку историски личности на вештерки, некои под нивните вистински имиња, а други под измислени имиња, вклучувајќи ја и Херуцина. Се споменува вмешаноста на Марија Терезија од Австрија во поништувањето на пресудата на судењето.

## Библиографија

* .
* .
* 
* Ankarloo, Bengt & Henningsen, Gustav (ed.), *Skrifter. Bd. 13, Häxornas Europa 1400-1700: historiska och antropologiska studier*, Stockholm: Nerenius & Santérus, 1987.
* .

## Наводи

Категорија:Хабсбуршка Хрватска
Категорија:Родени во 1706 година
Категорија:Народна медицина
Категорија:Вештерство