Шумски смок

лево|мини| Младенче со карактеристична боја.
**Шумски смок или Ескулапска змија**(сега *Zamenis longissimus*, претходно *Elaphe longissima*), е вид на неотровна змија распротранета во Европа, член на подфамилијата Colubrinae на подгрупата Colubrinae. Расте до 2 метра по должина, и е меѓу најголемите европски змии, слична по големина на змијата со четири линии (*[[Ждрепка (змија)|Ждрепка]]*) и змијата Монпелје (*[[Длабочелен смок]]*). Оваа змија била од културно и историско значење поради нејзината улога во античката грчка, римска и илирска митологија и добиената симболика.

## Опис
**Шумски смок** е змија која се изведува од јајце на околу 30 цм. Возрасните обично се од 110цм до 160цм во вкупна должина (вклучувајќи ја опашката), но може да пораснат до 200 цм, со рекордна големина 225 цм. Очекуваната телесна маса кај возрасните ескулаписки змии е од 350 до 890 гр. Таа е темна, долга, витка, има типично бронзена боја, со мазни лушпи што и даваат метален сјај.

Младенчињата лесно може да се помешаат со малите белоушки (*Natrix natrix*) и тревни змии (*Natrix helvetica*), бидејќи малите ескулаписки змии, исто така, имаат жолта јака на вратот што може да опстојат некое време кај помладите возрасни единки. Малите смокови се светло зелени или кафеаво-зелени со различни потемни обрасци по должината  на грбот. Две потемни дамки се појавуваат во форма на линии што се протегале на врвот на крилата.

Возрасните се многу поуниформирани, понекогаш се маслинесто-жолти, кафеаво-зелени, понекогаш речиси црни. Често кај возрасните, може да има повеќе или помалку редовна шема на бели рабови на грбните лушпи кои се појавувале како бели пеги по целото тело до структури слични на моаре, на места, подобрувајќи го сјајниот метален изглед. Понекогаш, особено кога имале бледа боја, можело да се видат две потемни надолжни линии долж крилата. Стомакот е обичен жолт до бел, додека кружниот ирис имал килибарна до окер боја. Познати се меланистички, еритристични и албинотични природни форми, како и темно сивата форма.

Иако не постои забележлив сексуален диморфизам во бојата, мажјаците растеат значително подолги од женките, веројатно поради позначајниот енергетски внес на вториот во репродуктивниот циклус. Максималната тежина за германската популација била 890 гр за мажјаци и 550 гр за женки. Други разлики, како и кај многу змии, вклучуваат кај мажјаците релативно подолга опашка до вкупната должина на телото и поширока основа на опашката.

Распоредот на линиите вклучува 23 реда на грбната скала на средината на телото (ретко 19 или 21), 211-250 вентрални линии, поделена анална скала и 60-91 спарени субкаудални линии (Шулц 1996; Арнолд 2002). Вентралните линии се остро под агол каде долната страна се среќава со страната на телото, што ја подобрува способноста за качување на видот.

Животниот век се проценува на 25 до 30 години.

## Географски опсег
мини|Соодветни приближни европски опсези на ескулапска змија (зелена) и италијанска ескулапска змија (сина).
Шумскиот смок е распространет низ поголемиот дел од Франција, освен на север (до приближно ширината на Париз), шпанските Пиринеи и источната страна на шпанскиот северниот брег, Италија (освен југот и Сицилија), целиот Балкански полуостров до Грција и Мала Азија и делови од Средна и Источна Европа до околу 49-тата паралела во источниот дел од опсегот (Швајцарија, Австрија, Јужна Моравија, Чешка, Унгарија, Словачка, јужна Полска (главно Биесчади / Планините Буковец во Словачка), Романија, југозападна Украина).

Понатамошни изолирани популации биле идентификувани во западна Германија ( Шлангенбад, Оденвалд, долен Салзах, плус една - во близина на Пасау - поврзана со соседната област на дистрибуција) и северозападно од Чешката Република (близу Карлови Вари, најсеверното актуелно природно присуство на видови).  Исто така пронајден е во посебна енклава јужно од Големиот Кавказ долж рускиот, грузискиот и турскиот североисточен и источен брег на Црното Море.

Две понатамошни енклави ја вклучувале првата околу езерото Урмија во северен Иран и на северните падини на планината Арарат во источна Турција, приближно на половина пат помеѓу првото и Црноморското живеалиште. В.Л. Лафлин претпоставил дека делови од географската дистрибуција на видот можело да се резултат на намерно поставување и подоцна ослободување на овие змии од Римјаните од храмовите на Асклепиј, класичниот бог на медицината, каде што биле важни во медицинските ритуали и обожавањето на богот. .

Претходно признатиот подвид *Zamenis longissimus romanus*, пронајден во јужна Италија и Сицилија, неодамна бил подигнат на статус на посебен нов вид, *Zamenis lineatus* (италијанска ескулапска змија). Посветла била во боја, со црвеникаво-портокалова до блескав црвен ирис.

Популациите претходно класифицирани како *Elaphe longissima* кои живееле во југоисточен Азербејџан и северните ирански Хиркански шуми биле прекласифицирани од Нилсон и Андрен во 1984 година во *Elaphe persica*, сега *Zamenis persicus*.

Според фосилните докази, областа на видовите во потоплиот атлантски период (пред околу 8000–5000 години) од Холоцен достигнала северно до Данска. Три примероци биле собрани во Данска помеѓу 1810 и 1863 година на јужниот дел на Зеланд, веројатно од реликтно и сега изумрено население. Исто така, постоеле фосили кои покажувале дека тие имале престој во Обединетото Кралство за време на претходните интерглацијални периоди, но потоа биле протерани на југ со последователни глацијали ; овие повторени контракции предизвикани од климата и проширување на опсегот во Европа се чини дека се случиле повеќе пати во текот на плеистоценот .

### Емигрирани во Велика Британија
Постоеле три популации на шумскиот смок кои потекнувале од бегствата во Велика Британија. Најстариот снимен од нив бил во теренот и во близина на планинската зоолошка градина во Велс во близина на Конви во Северен Велс. Оваа популација опстојувала и се репродуцирала барем од раните 1970-ти. Втората, понова популација била пријавена во 2010 година дека била покрај каналот Регент во близина на Лондонската зоолошка градина, живеела на стаорци и се сметало дека брои неколку десетици, ограничени поради недостигот на места за несење јајца. Се сомневало дека оваа колонија можеби била таму неколку години, неоткриена. Не е штетен инвазивен вид и се сметало дека популацијата најверојатно ќе исчезне. Во 2020 година, било потврдено дека трета популација во Британија била присутно во Бриџенд, Велс. Оваа популација опстојувала околу 20 или повеќе години.

## Живеалиште
[мини| Во една цреша во Модлинг, [Долна Австрија .]]
Шумскиот смок населува светли планински шуми, но претпочита посуви живеалишта, како што се карпи, купишта камења или урнатини. Населува и ливади со грмушки и висока трева. Смокот е добар алпинист и често може да се види како се качува по дрвја, а плива само ако мора. Во лето ужива во сонцето, но ги избегнува високите температури. Најмногу се крие во септември поради зимската хибернација. Има нежна природа, но често гризе кога се чувствува загрозено, ослободувајќи ја содржината на клоакалната жлезда.

## Храна и грабливци
Младите единки се хранат со гуштери, додека возрасните најмногу се хранат со глувци и други мали глодари, кои ги ловат секој трет ден во летните горештини. Повремено се хранат со кртови, жаби, млади птици, а понекогаш и верверички. Својот плен го убива со стискање, а го голта од глава.

Грабливците кои ги ловат смоковите вклучуваат јазовци и други куни, лисици, диви свињи (главно со ископување и уништување на отвори и новороденчиња), ежови и разни птици грабливки (иако имало извештаи за возрасни кои успешно се бранеле). Малолетниците ги јадат мазните змии и други рептилјадни змии. Исто така, главно закана за малолетниците биле домашните животни како што се мачките, кучињата и кокошките, па дури и стаорците можеле да бидат опасни за неактивни возрасни примероци во хибернација. Во областите на истовремена дистрибуција, тие исто така биле плен од воведени северноамерикански ракуни и кучиња од источна Азија.

## Поведение
мини|Лесно обоен возрасен.
Змиите се активни преку ден. Во потоплите месеци од годината излегуваат доцна попладне или рано наутро. Тие се многу добри планинари способни да се искачуваат дури и на вертикални стебла на дрвја без гранки. Змиите биле забележани на височини од 4–5 м, па дури и 15–20 м во дрвјата, како и да бараат храна на покривите на зградите. Забележана оптимална температура за активност кај германските популации била 20-22°Ц и тие ретко се евидентирани под 16°Ц или над 25°Ц, други набљудувања за украинските популации ставиле минимална температура на активност од 19°Ц и оптимални до 21-26°Ц. Над околу 27°Ц тие се обидувале да избегнат изложување на директна сончева светлина и да ја прекинат активноста со поекстремна топлина. Змиите покажувале одреден степен на активност дури и за време на хибернација, се движеле наоколу за да ја одржат телесната температура околу 5°Ц и повремено се појавувале за да се уморат во сончеви денови.

Просечниот опсег на дом за француската популација бил пресметан на 1,14 хектари, но мажјаците патувале подолги растојанија до 2км за да најдат женки за време на сезоната на парење и женките да најдат соодветни места за ведење за да снесат јајца.

Смоковите се сметаат за таинствени и не секогаш лесно да се најдат дури и во области со позитивно присуство или да се најдат во изненадувачки контексти. Во контакт со луѓето, тие може да бидат прилично питоми, веројатно поради нивната криптична боја што ги држи скриени во нивната природна средина. Тие обично исчезнуваат и се кријат, но ако сед чувствуваат загрозено понекогаш можат да стојат на своето место и да се обидат да го заплашат својот противник, понекогаш со движење на устата налик на џвакање и повремено со гризење.

Се шпекулирало дека видот можеби бил всушност позастапен отколку што се мислело поради поминување значителен дел од своето време во крошна на дрвјата, но не постоеле сигурни податоци за тоа кој дел би бил тоа. Во Франција се велело дека е единствениот вид змии што се среќавал во густи, засенчени шуми со минимален грмушки, веројатно поради користењето зеленило за криење и потрага по храна. Во други делови од опсегот било пријавено дека крошната се користи само на позначајна основа во главно ненаселени области, како што се природните букови шуми на источнословачките и украинските Карпати, со слични одлики.

## Размножување
Минималната должина на поединци кои влегувале во репродуктивниот циклус била пријавена на 85–100цм, што одговарала на сексуална зрелост возраст од околу 4-6 години. Размножувањето се случува годишно по хибернација во пролет, обично од средината на мај до средината на јуни. Во тоа време змиите активно се бараат една со друга и почнува парењето. Ривалските мажјаци се впуштале во ритуални борби чија цел била да се прицврсти главата на противникот со сопствената или намотките на телото; може да се појави гризење, но не е типично. Вистинското додворување има форма на елегантен танц помеѓу мажјакот и женката, со предни делови од телата подигнати во S-форма и опашки испреплетени. Мажјакот исто така може да ја фати главата на женката со вилицата. 4 до 6 недели откако ќе се снеселе околу 10 јајца (екстремите се од 2 до 20, со 5-11 во просек) на влажно, топло место каде што се случувало органско распаѓање, обично под купишта сено, во скапани дрвени купови, купишта ѓубриво или лисна мувла, стари трупци и слични места. Особено во северните делови на опсегот, претпочитаните места за размножување често се користеле од повеќе женки, а исто така се делеле со тревни змии. Јајцата се инкубирале околу 8 (6 до 10) недели пред да се изведат.

## Таксономија
Освен неодамнешните таксономски промени, во моментов постојат четири признати биогеографски генетски линии во видот: западен хаплотип, јадрански хаплотип, хаплотип на Дунав и источен хаплотип.

Статусот на популацијата на иранската енклава останувал нејасен поради неговите специфични морфолошки одлики (помала должина, распоред на крлушки, потемен долен дел на стомакот), веројатно во очекување на рекласификација.

## Историја
мини|Асклепиј/Ескулапиј со прачка и змија
Ескулапската змија првпат била опишана од Јосиф Николај Лауренти во 1768 година како *Natrix longissima*, подоцна била позната и како *Coluber longissimus* и во најголем дел од својата историја како *Elaphe longissima*. Сегашното научно име на видот врз основа на ревизии на големиот род *Elaphe* е *Zamenis longissimus*. *Заменис* е од грчкиот *ζαμενής*  „лут“, „раздразлив“, „жесток“, *longissimus* доаѓал од латински и значи „најдолг“; змијата била една од најдолгите во својот опсег. Вообичаеното име на видот - „Aesculape“ на француски и неговите еквиваленти на други јазици - се однесувало на класичниот бог на исцелување (грчки Асклепиј и подоцна римски Ескулапиј) во чии храмови змиите живееле. Се претпоставувало дека типичниот приказ на богот со неговиот стап испреплетен со змии го прикажувал овој вид. Подоцна од нив се развиле модерни симболи на медицинските професии како што се користеле во голем број варијации денес. Видот, заедно со ждрепки, се носел во годишна верска поворка во Кокуло во централна Италија, која била од посебно потекло и подоцна станала дел од католичкиот календар.
Податотека:Rod of asclepius.png|Класичната прачка од Ескулапиј како симбол на човечката медицина.
Податотека:Vetlogo.svg|V-формата како симбол на ветеринарната медицина.
Податотека:Coupe_d'Hygie.svg|Ескулапската змија со садот на хигиеја како симбол на фармакологијата.


## Конзервација
Иако ескулаписката змија зафаќала релативно широк опсег и не била загрозена како вид, се сметало дека е во општ пад главно поради антропски нарушувања. Змијата била особено ранлива во граничните делови и северните области на нејзината дистрибуција, каде што, со оглед на историското повлекување како резултат на климатските промени од климатскиот оптимум на Холоценот, месното население останувало изолирано и едни од други и од главните дистрибутивни центри, без размена на генетски материјал и без засилување преку миграција како резултат. Во такви области се должело активна локална заштита. 

Змијата била класифицирана како критично загрозена во германската црвена листа на загрозени видови.  Во повеќето други земји, вклучувајќи ги Франција, Швајцарија, Австрија, Чешка, Словачка, Унгарија, Бугарија, Полска, Украина и Русија, исто така била под статус на заштита. 

Меѓу клучните грижи било уништувањето на живеалиштата предизвикани од човекот, со серија соодветни препораки во врска со шумарството и земјоделството за заштита преку неинтервенција на основните центри за дистрибуција на видовите, вклучително и насочена заштита на потенцијалните места за шрафирање и хибернација, како што биле старите зони на раст и ресни екотони во близина на шумски области.

Значајна закана биле, исто така, патиштата и во смисла на нови градби и зголемен сообраќај, со ризик од понатамошна фрагментација на населението и губење на генетската размена.

## Галерија

Податотека:Couleuvre Esculape59.JPG|Монтиран примерок.
Податотека:AskulapnatterW.jpg|Голтање мал цицач.
Податотека:Couleuvre d'Escupage en déplacement.JPG|Возрасен смок кој патува низ цветниот кревет.


## Поврзано

* Список на родови змии
* Список на влекачи во Европа

## Наводи

* *Оваа страница користи преводи од соодветни статии на германски, француски, руски и полски Википедија.*

## Дополнително читање

* Арнолд Е.Н., Бартон Ј.А. (1978). *Теренски водич за рептилите и водоземците од Британија и Европа* . Лондон: Колинс. 272 стр. + Плочи 1-40.ISBN&nbsp; . ( *Elaphe longissima*, стр.&nbsp;199–200 + Плоча 36 + Карта 112 на стр.&nbsp;266).
* Boulenger GA (1894). *Каталог на змии во Британскиот музеј (природна историја).* *Том II., кој го содржи заклучокот на Colubridæ Aglyphæ.* Лондон: Доверители на Британскиот музеј (природна историја). (Тејлор и Френсис, печатачи). xi + 382 стр. + Плочи I-XX. ( *Coluber longissimus*, стр.&nbsp;52-54).
* Лауренти Ј.Н. (1768). *Медицинскиот примерок, го покажува синопсинскиот рептил што е сменет со експериментот околу венето и противотровниот рептил на австрискиот рептил.* Виена: „Џоан. Том. Ноб. де Тратнерн". 214 стр. + Плочи IV. ( *Natrix longissima*, нов вид, стр.&nbsp;74). (на латински ).

## Надворешни врски

* Европска заедница на теренски херпинг

Категорија:Статии со извори на чешки (cs)
Категорија:Незагрозени видови според МСЗП
Категорија:Влекачи во Национален парк Галичица