Хаплогрупа на човечка митохондријална ДНК

мини|417x417пкс| Современа распространетост на човечки mtDNA хаплогрупа, базирана на анализа на 2.054 поединци од 26 населенија. (а) Пита графикони на картата. (б) Број на хаплогрупи во формат на табела. За детали за населенијата, видете го Проектот 1000 геноми# Примероци на човечки геном.
Во човечката генетика, **хаплогрупата на човечка митохондријална ДНК** е хаплогрупа која е дефинирана со разлики во човечката митохондријална ДНК. Хаплогрупите се користат за претставување на главните гранки на митохондријалното филогенетско дрво. Разбирањето на еволутивниот пат на женската лоза им помогнала на популационите генетичари да го следат мајчинското наследство на современите луѓе назад до човечкото потекло во Африка и последователното ширење низ светот.

Имињата на хаплогрупите (не само митохондријалните ДНК хаплогрупи) се наредени според буквите од А до З. Како што се именувани хаплогрупите според редоследот на нивното откритие, азбучниот редослед нема никакво значење во однос на вистинските генетски врски.

Брзината со која митохондријалната ДНК мутирала е позната како митохондријален молекуларен часовник. Тоа е област на тековно истражување со една студија која известува за една мутација на 8000 години.

## Филогенијата
 
мини|350x350пкс| mtDNA хаплогрупа дрво и карта на распространетост. Броевите се етикети на хаплогрупи, пријавени според номенклатурата http://www.phylotree.org/, и ја даваат локацијата на една од мутациите што води до изведениот хаплотип. (Прикажан е само маркер за дефинирање на една гранка, по можност од областа за кодирање.) Главните географски карактеристики на распространетоста на хаплогрупата се означени со боја.
десно|мини|350x350пкс| Патот на дисперзија на човечките mtDNA хаплогрупи
Ова филогенетско дрво е базирано на Ван Овен (2009). Во јуни 2022 година, била предложена алтернативна филогенија за хаплогрупата L.

* **[[Макро-хаплогрупа Л|L]]** ( митохондриска Ева)
** **[[Хаплогрупа L0|L0]]**
** L1-6
*** **[[Хаплогрупа L1|L1]]**
*** L2-6
**** **[[Хаплогрупа L5|L5]]**
**** L2'3'4'6
***** **L2**
***** L3'4'6
****** **[[Хаплогрупа L6|L6]]**
****** L3'4
******* **[[Хаплогрупа L4|L4]]**
******* **L3**
******** **[[Хаплогрупа N (mtДНК)|Н]]**
********* N1: **Јас**
********* N2: **[[Хаплогрупата W|В]]**
********* N9: **Y**
********* **[[Хаплогрупа А (мтДНК)|А]]**
********* **[[Хаплогрупа S (mtДНК)|С]]**
********* **X**
********* **Р**
********** R0 (FMKA pre-HV)
*********** **[[Хаплогрупа HV|HV]]**: ( **[[Хаплогрупа H (mtDNA)|H]]**, **[[Хаплогрупа V (mtDNA)|V]]** )
********** пред-ЈТ или R2'JT
*********** **[[Хаплогрупа ЈТ|ЈТ]]**: ( **[[Хаплогрупа Ј (mtДНК)|Ј]]**, **[[Хаплогрупа Т (mtDNA)|Т]]** )
********** R9: **Ф**
********** R11'B: **[[Хаплогрупа B (МтДНК)|Б]]**
********** **[[Хаплогрупа P (mtДНК)|П]]**
********** **[[Хаплогрупа U|U]]** (поранешен ОК )
*********** **[[Хаплогрупа U|U8]]**: **[[Хаплогрупа К (mtДНК)|К]]**
********* **[[Хаплогрупа О (mtДНК)|О]]**
******** **[[Хаплогрупа М (mtDNA)|М]]**
********* М9: **Е**
********* М12'Г: **Г**
********* M29'Q: **[[Хаплогрупа Q (mtДНК)|П]]**
********* **[[Хаплогрупа D (mtDNA)|Д]]**
********* M8: **[[Хаплогрупа CZ|CZ]]** ( **[[Хаплогрупа C (МтДНК)|C]]**, **[[Хаплогрупа З|Z]]** )

## Главните mtDNA хаплогрупи
мини|350x350пкс| Проценета светска карта на преселби на луѓе врз основа на mtDNA хаплогрупи.

### Макро-хаплогрупа Л
Макро-хаплогрупата L е најбазалната од човечките mtDNA хаплогрупи, од која потекнувале сите други хаплогрупи (конкретно, од хаплогрупата L3). Најмногу ја имало во Африка.

* Хаплогрупа L0
* L1-7
** Хаплогрупа L1
** L2-7
*** L3'4'6
**** Хаплогрупа L2
**** L346
***** L34
****** Хаплогрупа L3
****** Хаплогрупа L4
***** Хаплогрупа L6
*** L5'7
**** Хаплогрупа L5
**** Хаплогрупа L7

### Макро-хаплогрупа М
Макро-хаплогрупата М била пронајдена најмногу во Азија и Америка. Нејзини потомци биле хаплогрупата М, хаплогрупата C, хаплогрупата Z, хаплогрупата D, хаплогрупата E, хаплогрупата G и хаплогрупата Q.

### Макро-хаплогрупата Н
Макро-хаплогрупата N била пронајдена најмногу во Австралија, Америка и делови од Азија. Нејзини потомци биле хаплогрупата N, хаплогрупата O, хаплогрупата A, хаплогрупата S, хаплогрупата I, хаплогрупата W, хаплогрупата X и хаплогрупата Y, како што и макро-хаплогрупата R.

### Макро-хаплогрупата Р
Макро-хаплогрупата R била пронајдена најмногу во Европа, Северна Африка, Тихиот Океан и делови од Азија и Америка. Нејзини потомци биле хаплогрупата R, хаплогрупата B, хаплогрупата F, хаплогрупата H, хаплогрупата V, хаплогрупата J, хаплогрупата T, хаплогрупата U и хаплогрупата K.

## Хронологија

## Географска распространетост
Еден труд од 2004 година сугерирал дека најчестите хаплогрупи кај современото западно-азиско, северноафриканско и европско население биле: H, J, K, N1, T, U4, U5, V, X и W.

Африкански хаплогрупи биле: L0, L1, L2, L3, L4, L5, L6, T, U5a.

Австралиски хаплогрупи биле: M42a, M42c, M14, M15, Q, S, O, N, P. (Реф. 1, 2, 3, 4, 5, 6).

Азиски хаплогрупи биле: F, C, W, M, D, N, K, U, T, A, B, C, Z, U многу варијанти на броеви за секој дел.

## Поврзано

* Човечка митохондријална генетика
* Генетска генеалогија
* Матрилинеалност
* Хаплогрупи на ДНК на човечки Y-хромозом
* Генетика на населението

## Наводи

## Надворешни врски

* **Митохондријални филогенетски дрвја**
** PhyloTree.org на Манис ван Овен
** PhyloD3 – D3.js-базирано филогенетско дрво засновано на PhyloTree 
* Скелет на митохондријална хаплогрупа
** Мотивите на митохондријалната хаплогрупа на Винсент Маколеј
** Список на mtDNA хаплогрупи проекти
* MitoTool: веб-сервер за анализа и пронаоѓање варијации на секвенцата на човечка митохондријална ДНК 
* HaploGrep: одредување на хаплогрупата на mtDNA врз основа на PhyloTree.org
* HaploFind - брз автоматско доделување на хаплогрупа за човечка митохондријална ДНК 

Категорија:Човечки мтДНК хаплогрупи