Право на детето на образование

**Право на детето на образование** ― учење и практикување на правата на децата во училиштата, образовните програми или установите, како што е информирано и во согласност со Конвенцијата на Обединетите нации за правата на детето. Кога е целосно имплементирана програмата за образование на правата на децата се состои од наставен план за учење на нивните човекови права и рамка за управување со училиштето на начин што ги почитува правата на децата. Членовите 29 и 42 од Конвенцијата за правата на детето бараат децата да бидат образовани за своите права.

Покрај исполнувањето на законските обврски на Конвенцијата за ширењето на свеста за правата на децата, на децата и возрасните, учењето на децата за нивните права има придобивки и од  подобрувањето на нивната свест за правата воопшто, правејќи ги повеќе да ги почитуваат правата на другите луѓе и да ги зајакнува да преземат акција за поддршка на туѓите права. Раните програми за да ги научат децата за нивните права, во Белгија, Канада, Англија и Нов Зеланд обезбедиле докази за тоа. Правата на децата во училиштата биле предавани и практикувани како етос на „ослободување на детето“ многу пред да се напише Конвенцијата на ООН и дека оваа практика помогнала да се информираат вредностите и филозофијата на Конвенцијата, ИБЕ и УНЕСКО, иако за жал овие практики, и оваа историја навистина не е признаена или вградена од ООН. Ова е една од причините што правата на децата не станаа основа на училиштата и покрај 100 години борба.

## Значење на образованието за човекови права на децата
Образованието за човековите права на децата се однесува на образованието и образовните практики во училиштата и образовните институции кои се во согласност со Конвенцијата на Обединетите нации за правата на детето. Тоа е форма на образование што сериозно го сфаќа ставот дека децата се носители на човековите права, дека децата се граѓани по свое право, дека училиштата и образовните институции учат заедници каде што децата учат (или не успеваат да ги научат) вредностите и практиките на човекови права и државјанство и дека едукацијата на децата за нивните основни човекови права е законска обврска на Конвенцијата на Обединетите нации за правата на детето.

Образованието за детски права е образование каде што правата на детето, како што е опишано во Конвенцијата, се изучуваат и практикуваат во одделни училници. Но, во својата најразвиена форма, правата на децата се учат и се практикуваат на систематски и сеопфатен начин низ нивоата на одделенијата, низ училиштето и низ училишните области. Со целосното образование за правата на децата, правата на децата не се едноставно додаток на одреден предмет или училница. Наместо тоа, правата на детето се вклучени во училишните наставни програми, наставни практики и наставни материјали по предмети и нивоа на одделенија и се основни во изјавите за училишна мисија, кодови на однесување и училишни политики и практики.

Целосно развиено образование за правата на децата значи дека сите членови на училишната заедница добиваат едукација за правата на детето. Конвенцијата служи како рамка за вредности за животот и функционирањето на училиштето или образовната институција и за напорите за промовирање на попозитивна училишна клима и училишна култура за учење.

Основно верување во образованието за правата на децата е дека кога децата учат за своите основни човекови права, ова учење служи како важна основа за нивно пошироко разбирање и поддршка на човековите права.

## Образованието и Конвенцијата на ООН за правата на детето
Конвенцијата за правата на детето има важни импликации врз образованието на децата. Одобрена од Обединетите нации во 1989 година, Конвенцијата е најшироко ратификувана и најбрзо ратификувана земја во светската историја. Само две земји - САД и Јужен Судан - сè уште не го ратификувале договорот . Со ратификување на Конвенцијата, земјите се залагаат за принципот дека децата имаат основни права како лица и дека државните органи имаат обврски да ги обезбедуваат тие права. Според условите на Конвенцијата, законски обврзувачки договор, државите членки имаат обврска своите закони, политики и практики да ги направат во согласност со одредбите на Конвенцијата, ако не веднаш, со текот на времето.

Во Конвенцијата има бројни членови што се однесуваат на образованието и образованието за правата на децата. Јуџин Верхелен ги поделил одредбите на Конвенцијата за образование по три линии. Прво е правото на детето на образование врз основа на еднакви можности ( член 28). Ова вклучува право на бесплатно основно образование и достапно средно и високо образование. Второ се правата на детето во образованието (членови 2, 12, 13, 14, 15 и 19). Ова вклучува право на недискриминација, учество, заштита од злоупотреба и насилство и слобода на мисла, изразување и религија. Третото се правата на детето преку образование (член 29 и 42). Ова се однесува на образованието каде што децата се способни да ги знаат и разберат своите права и да развијат почитување на човековите права, вклучително и нивните сопствени човекови права.

Оваа трета насока за образование кажува обврска од страна на земјите и властите за образование да обезбедат образование за човекови права на децата. Членот 29 од Конвенцијата бара „образованието на детето да биде насочено кон развој на почитување на човековите права и основните слободи“. Ова претпоставува знаење и разбирање на правата. Член 42 бара земјите да се обврзат да ги направат принципите на Конвенцијата широко познати, на соодветни и активни средства, на возрасни и деца.

Свесен за оваа должност за ширење знаење и препознавање на неговата важност, Комитетот на ООН за правата на детето, органот на ООН надлежен за следење на спроведувањето на Конвенцијата, постојано ги повикуваше земјите да ги вклучат правата на децата во училишните програми и да осигураат дека децата ги познаваат и разбираат своите права на систематска и сеопфатна основа.

## Вредност на образованието за човекови права на децата
Образованието за правата на децата во училиштата има вредност затоа што ги исполнува обврските на земјите да ги почитуваат правата на детето и да ги спроведуваат одредбите на Конвенцијата. Но, надвор од исполнувањето на законската обврска, образованието за правата на децата има вредност за децата. Фелиса Тибитс предложила дека образованието за детски права може да се очекува да влијае на учениците на три начина. Прво е во обезбедувањето на основни информации и знаења за природата на правата и специфичните права што ги уживаат децата. Од децата може да се очекува поточно и подлабоко разбирање на правата. Второ е во ставовите, вредностите и однесувањето во согласност со разбирањето на правата. Од децата може да се очекува да имаат поголемо почитување на правата на другите како што е прикажано во нивниот став и однесување. Третото е во поттикнување на децата да преземат активности за поддршка на правата на другите. Тибитс го означува ова како „трансформациски модел“ на образованието за правата. Децата тука имаат поголема веројатност да заземат став во спречувањето или исправувањето на повредите на човековите права. Пример би бил поддршка на жртва на насилство и застанување против насилникот на училишното игралиште.

Истражувањето на Кетрин Ковел и Р. Брајан Хоу (видете го делот за евалуација на образованието за човекови права на децата) покажува докази за горенаведените ефекти. Во споредба со децата кои не добиле образование за детски права, децата кои добиле образование за детски права имаат поголема веројатност да имаат точно и возрасно разбирање за правата, да разберат дека правата и одговорностите се поврзани и да прикажуваат општествено одговорно однесувања за поддршка на правата на другите.

## Имплементација за едукација за човекови права на децата

### Рани иницијативи
Вклучувајќи го Јануш Корчак и сиропиталиштето засновано на неговите права во Варшава, Хомер Лејн и неговиот Мал Комонвелт (1913 г.) на деликвентни „затвореници“, Самерхил училиштетото „А. С. Нилс“ (1921) на деца. Навистина, вдахнати од Монтесори, Хомер Лејн и Хариет Финли Џонсон, заедница на наставници, едукатори, суфрагисти, политичари, инспектори и културни соработници создале заедница наречена Нови идеали во образовните конференции (1914–37) основната вредност била „ослободување на детето“ и тие барале, споделувале и славеле примери на практика во училиштата, затворите и детските заедници. Тие придонесле за основното училиште „во центарот на децата“. Ова е занемарена историја на културата на правата на детето, онаа што треба да се сподели и да се слави за да се помогне во зајакнувањето на децата и оние возрасни кои работат со нив.

Од одобрувањето на Конвенцијата за правата на детето од Обединетите нации во 1989 година, се прават различни напори да се обезбеди образование за правата на децата во училиштата.

Преземени биле иницијативи главно на ниво на одделни училници и училишта. Меѓу најраните иницијативи била една во основно училиште во Бриж, Белгија. Ова бил сеопфатен проект за образование на детските права што бил воведен во раните 90-ти во основното училиште „Де Вријдагмаркт“. Во него биле вклучени деца на возраст од 3 до 12 години со цел да ги образова за содржината на Конвенцијата, да користи демократска педагогија и да обезбеди учество на децата во процесот на учење. Децата биле изучувани за нивните права според Конвенцијата преку различни медиуми, вклучувајќи уметност и поезија. Уметничките активности вклучувале колажи во весници кои претставуваат примери за кршење на правата. Бил даден додаток за активности иницирани од деца и мали групи, играње улоги и групна дискусија. Активностите што биле избрани биле од важност и интерес за децата. Помладите деца, на пример, научиле за правото на храна создавајќи многу голема кукла со илустрации на храна. Постарите деца се вклучиле во разговори и играње улоги во врска со правата на посвојување, образование и семејство.

Понатамошни примери на рани иницијативи имало во училниците во Кејп Бретон, Канада, кон крајот на 90-тите. Материјалите за наставната програма засновани на Конвенцијата биле развиени во соработка со деца и нивните наставници за три одделенски нивоа. На ниво од 6 одделение (деца на возраст од 11 до 13 години), образованието се насочило на воведување на детски права во однос на нивната важност за поединечното дете. Прашањата вклучуваат здрав живот, лична безбедност, семејство и семеен живот, употреба на дрога и донесување одлуки. На пример, за да дознаат за нивното право на заштита од наркотици, учениците играа улоги во деца и дилери на дрога и испитувале начини на справување со притисокот да пробаат или продаваат дрога. На ниво на одделение 8 (возраст од 13 до 15 години), насоченоста била ставена на врските од важност за детето. Наставната програма вклучувала единици за сексуалност, младинска правда, злоупотреба на деца и експлоатација. На пример, учениците ги анализираа популарните текстови на песните за да разговараат за тоа како се претставени сексуалните права во музиката, и тие завршувале цртани филмови кои вклучувале конкурентни размислувања за слободата на говорот и правата против дискриминацијата. Наставната програма од 12 одделение (за возраст од 17 до 19 години) ја прошири сферата на знаењето за правата на децата со примена на глобални теми. Овие прашања вклучувале деца погодени од војна и детски труд.

### Хемпшир, Англија
Пишувањата за иницијативата во училиштата во Кејп Бретон инспирираа голема иницијатива во округот Хемпшир, Англија, наречена „Права, Почит и Одговорност“ или иницијатива „RRR“. Тој е меѓу досега познатите и најперспективните модели на образование за човекови права на децата. Тоа е иницијатива што содржи не само одделни училници и училишта, туку и цела училишна област. Иницијативата за „RRR“ била поттикната од признавањето кај високите администратори за образование во Хемпшир за потребата од рамка за споделени вредности и позитивна училишна клима за подобри резултати од учењето и образованието. Тие исто така биле мотивирани од нивното читање за успехот на проектот за образование на правата во Кејп Бретон.

По студиското отсуство во Кејп Бретон, група администратори и наставници од Хемпшир решиле да тестираат пилот и потоа да започнат своја верзија за образование за детски права во Хемпшир. По успешното почетно тестирање во 2002 година, тие службено го лансирале „RRR“ во 2004 година. За да ги спроведат целите на RRR, властите во Хемпшир - со финансирање од Министерството за образование - април  изготвиле тригодишен стратешки план за имплементација. Ова вклучувало одредби за обука на наставници, развој на ресурси и следење на развојот. Планот били иницијативата најпрво да се воведе во доенчиња, основни и помлади училишта, а потоа со текот на времето, како што децата оделе во повисоки одделенија, таа ќе се воведе во средните училишта. До 2012 година, во различен степен на имплементација, поголемиот дел од училиштата во Хемпшир учествувале во иницијативата.

Главната цел на иницијативата била да се подобрат резултатите од образованието за децата преку преобразба на училишните култури, градење заедничка рамка за вредности заснована на Конвенцијата и промовирање на образовни практики во согласност со Конвенцијата. Познавањето и разбирањето на правата, почитувањето и општествената одговорност требале да ја обезбедат рамката за вредности за сите училишни политики, практики во училницата, кодекси на однесување, изјави за мисија, училишни прописи и училишни наставни програми. Рамката требала да се спроведе низ целото училиште преку одделенско ниво, преку наставни програми и низ училишни практики. Од особено значење, во согласност со правата на учество на децата, како што е опишано во член 12 од Конвенцијата, треба да се развијат кодекси, правила и прописи за однесување во соработка со децата, наставата во училница да биде демократска, а на децата да им се обезбедат бројни значајни можности за учество во сите аспекти на функционирањето на училиштето.

### Нов Зеланд
Иницијативите во Кејп Бретон и Хемпшир влијаеле на развојот на настаните во другите училишта, училишни области, па дури и во земји. Меѓу најамбициозните случувања се забележани на Нов Зеланд, каде што се водат напори образованието за човекови права на децата да стане иницијатива за национално ниво. Контекстот за иницијативата е поволен. Силна тема за човекови права поминува низ законот за образование на Нов Зеланд, националните цели за образование и националните административни упатства. Во раните 2000-ти, на првичните дискусии за вклучување на образованието за правата на децата во наставната програма на Нов Зеланд им се даде интензитет од доказите обезбедени од иницијативите на округот Кејп Бретон и Хемпшир.

Како и на друго место, воспитувачите и поборниците за човекови права во Нов Зеланд се занимавале со слаби нивоа на достигнувања, малтретирање и насилно однесување што се забележува кај значајно малцинство на деца во училиштата. И, исто како и на друго место, наставниците и администраторите биле фрустрирани од низата тешки барања во училиштата, расцепканоста на напорите за решавање на заедничките проблеми и разочарувачките резултати од тие напори. Учејќи за успесите во иницијативите на Кејп Бретон и Хемпшир, била создадена иницијативата за соработка Човекови права во образованието/Mana Tika Tangata (HRiE). Неговата цел била да развие позитивни училишни култури врз основа на правата на детето и да ги подобри достигнувањата за сите деца преку тоа што училиштата и центрите за рано детство ќе станат заедници за учење што ги знаат, промовираат и живеат човековите права и одговорности.

За да се постигне оваа цел, HRiE го следи моделот Хемпшир при користењето на правата на децата како главна и интегрирана рамка за вредности за настава, учење и управување и организирање на училиштата. Сите членови на училишната заедница - раководството на училиштето, наставниците и другиот кадар, учениците, одборите на доверители и родителите - учат за правата на децата и одговорностите што одат со нив. Тие признаваат дека секој член на училишната заедница има право да се третира достоинствено и да учествува во делотворно образование. Учениците формално се признаваат како граѓани на училиштето и земјата со изречни права и одговорности. Тие учествуваат во донесувањето одлуки низ училиштето, а правата се вградени низ наставната програма, училишните практики и политиките.

### Иницијативи со предучилишна возраст
Иницијативи за образование на детски права, исто така, се случија на ниво на предучилишна возраст. На пример, канадските просветни работници Памела Волберг и Марија Кан вовеле образование за правата на групата за програми за рано детство на 3 и 4 годишни деца во Британска Колумбија во период од три месеци. Воведувањето на „Проектот за права“ било мотивирано во голем дел од набљудувањата на детското фокусирање и непочитувањето на чувствата на нивните врсници. Користејќи боенка дизајнирана да ги научи многу малите деца за нивните права, наставниците се надеваа дека ќе го сменат фокусот на децата од поедините желби кон потребите на заедницата - да ги зголемат нивоата на соработка, алтруизам и емпатија.

## Евалуации на образованието за човекови права на децата
Најраната пријавена проценка на проектот за образование на детски права била таа на иницијативата во Бриж. Вклучување на деца на возраст од 3 до 12 години, примарниот фокус на евалуацијата била на општественото однесување на учениците. Добивките во социјалното разбирање, однесувањето на почит, грижата за другите и просоцијалното делување биле клучните забележани промени. На пример, децата станале позаинтересирани за социјална правда и прашања поврзани со правата, како што се мир, војна, неправда и глад. И тие сакаа да разговараат за правата на маргинализираните деца - оние кои живеат со попреченост, во институциите и со статус на етничко малцинство.

Слични резултати биле пронајдени во проценките за ефектите од образованието за правата на децата во училиштата во Кејп Бретон. Евалуациите спроведени на учениците од 6 и 8 одделение (на возраст од 12 и 14 години) покажале подобрена клима во училницата, ангажман и однесување. На ниво на одделение 6, биле откриени разлики во разбирањето на децата за правата, нивното прифаќање на малцински деца и во нивните перципирани нивоа на поддршка од врсници и наставници. Наставниците пријавиле подобрено однесување и попозитивна клима во училницата. Покрај тоа, на ниво на одделение 8, децата на часови засновани на права покажале зголемување на нивната самодоверба. Исто така, биле видени слични проекти иницирани од деца, како и оние пријавени од Бриж. На пример, во едно училиште кога сфатиле дека не секое дете во областа го има осигурено правото на обрк, учениците иницирале програма за појадок со добивање соработка и донации од месната заедница. Во друго училиште, класот одлучил да работи во месна банка за храна за да им помогне на децата чии семејства не биле во можност да обезбедат доволно храна.

Анегдотски податоци од наставниците кои ја користеле наставната програма од 12 одделение опишале колку учениците бил

е ангажирани во активностите и забележуваат подобрувања во проценката на глобалните проблеми од страна на нивните ученици и комплексноста и важноста за почитување на човековите права. Учениците  кои учествуваа во проектот завршија истражување. Резултатите покажаа дека имаат трипати поголема веројатност отколку нивните врсници да ја разберат хуманитарната помош за деца во тешки околности како основно човеково право.

Најсодржајните податоци за евалуација се на иницијативата „Хемпшир RRR“. Годишни проценки биле спроведени во текот на шест години за да се проценат ефектите од „RRR“. Вклучени биле деца на возраст од 4-14 години. Децата и наставниците во училиштата каде „RRR“ бил целосно наменет биле споредувани со оние во демографски еквивалентни училишта без „RRR“. Овие споредби ги покажале следниве ефекти на „RRR“. Низ сите возрасти, децата покажале поголемо разбирање за правата и нивната поврзаност со одговорностите, зголемено ниво на саморегулација, доверба, напор и мотивација, учество и ангажирање во училиште и достигнувања. Овие когнитивни и промени во ставови се одразиле во значителни подобрувања во однесувањето. Децата биле пријавени и од нивните наставници во училница и од директорот на училиштето да бидат попочитувани, по соработка, повклучени и чувствителни на потребите на другите деца. Инцидентите на малтретирање драматично се намалиле со несогласувањата решени со дискурсот на правата наместо со физичко или говорно насилство.

Наставата во училиштата за иницијативата исто така довело до промени во наставниците. Училишните администратори забележале значителни промени во употребата на наставниците за демократско учење и позитивно управување со училницата и во помалку конфронтативни зделки со нивните ученици. Наставниците ги слушале децата и ги земаа предвид нивните ставови. И колку е поголемо нивото на учество и учество на учениците, толку повеќе наставници покажале придобивки во смисла на лични достигнувања и значително намалување на емоционалната исцрпеност и обезличување.

Меѓу сите позитивни наоди од евалуацијата на иницијативата, најинтригирачко било тоа што во секое време на мерење, најнеповолното училиште покажувало најголеми позитивни промени. Подобрувањата во ангажманот, однесувањето и академските достигнувања биле извонредни и се припишувало на тоа како иницијативата ја преобразила културата на училиштето. Доказите предложуваат дека училиштата што се целосно во согласност со одредбите на Конвенцијата за правата на детето можат да посредуваат во ефектите на предизвикувачкото опкружување за одгледување и да помогнат да се затвори јазот во постигнувањата помеѓу загрозените деца и нивните поповолни врсници.

## Други проценки
Иако сè уште не е објавена службена проценка на иницијативата за Нов Зеланд, анегдотски докази предложуваат дека резултатите се споредливи со оние пријавени од Хемпшир. Наставниците известуваат за подобрени средини за учење и намален стрес. „Ме тера да размислувам критички за некои работи што ги правам во мојот училница“, објавил наставник, „особено за некои аспекти на управувањето со моето однесување“. Друга истакнала дека таа „имала чудесен одговор од децата“.

Податоците за евалуација на Памела Волберг и Марија Кан покажуваат дека нивниот проект за предучилишни права бил многу успешен. Откриле дека поучувањето на малите деца за нивните права од Конвенцијата на соодветен начин на возраст ја преобразува средината за учење. Бидејќи правилата во училницата биле заменети со права, потребна била помала контрола од возрасните и групните разговори се менувале од хаотичен муабет во почитувана размена на идеи. Однесувањето на децата значително се променило. Нивните интеракции одразувале разбирање за универзалноста на правата и важноста за заштита на правата на другите. Па дури и на оваа многу млада возраст, дискурсот за правата ја заменила расправијата; на пример, „ти ми го повредиш правото за играње“ станал ефикасен решавач на проблеми што ги заменило солзите и борбите. Волберг и Кан заклучуваат дека признавањето на децата за односот помеѓу правата и одговорностите го пренасочило нивниот фокус „од *мене* во *ние*“.

## Поврзано

* Детски права
* Движење за правата на децата
* Конвенција за правата на детето
* Едукација за човекови права
* Право на образование

## Наводи

## Надворешни врски

* Конвенција за правата на детето (целосен текст)
* Орган за образование на Хемпшир
* Проект за пријателски училишта за човекови права - Меѓународна амнестија 
* Човекови права во образованието (Нов Зеланд)
* Друштво за деца и младинци од Британска Колумбија

Категорија:Образованието по предмет