Украински референдум за независност од 1991 година

**Украинскиот референдум за независност** бил одржан на 1 декември 1991 година во Украина, како референдум за прифаќање на Актот за декларација за независност на Украина. Огромно мнозинство од 92% ја одобриле декларацијата за независност донесена од Врховната Рада на 24 август 1991 година.

Гласачите биле прашани „Дали го поддржувате Актот за декларација за независност на Украина?", а текстот на Декларацијата бил вклучен како преамбула на прашањето. Референдумот бил распишан од Парламентот на Украина со цел да се потврди Актот за независност, кој бил усвоен од Парламентот на 24 август 1991 година. Граѓаните на Украина изразиле силна поддршка за независноста. На референдумот учествувале 31.891.742 запишани гласачи (или 84,18% од гласачкото тело), а меѓу нив *„за“* гласале 28.804.071 (или 92,3%).

Истиот ден се одржале и претседателски избори. Во месецот пред претседателските избори, сите шест кандидати воделе кампања низ Украина за независност од Советскиот Сојуз и за гласање „за“ на референдумот. Леонид Кравчук, претседател на парламентот и де факто шеф на државата, бил избран за прв претседател на Украина.

Од 2 декември 1991 година наваму, Украина била глобално признаена од другите земји како независна држава. Исто така, на 2 декември, претседателот на Руската СФСР Борис Елцин ја признал Украина како независна. Во телеграмата со честитки што советскиот претседател Михаил Горбачов ја испратил до Кравчук веднаш по референдумот, Горбачов ги вклучил своите надежи за блиска украинска соработка и разбирање при „формирањето на унија на суверени држави“.

Украина била втората најмоќна република во Советскиот Сојуз и економски и политички (зад Русија), а нејзиното отцепување ставило крај на секоја реална шанса Горбачов да го задржи Сојузот заедно. До декември 1991 година, сите поранешни советски републики освен Руската СФСР и Казашката ССР биле формално отцепени од Сојузот. Една недела по почетокот на неговиот мандат, Кравчук им се придружил на Елцин и белорускиот водач Станислав Шушкевич во потпишувањето на Белавешкиот договор, кој прогласил дека Советскиот Сојуз престанува да постои. СССР официјално се распаднал на 26 декември.

## Резултати
[мини| [Гласачко ливче|Гласачкото ливче користено на референдумот, на кое е испечатен текстот на Декларацијата за независност.]]
мини|Не-гласање во % по украинска област
Украинските медиуми  го подржувале идеалот за независност.

Анкетите покажале 63% поддршка за кампањата *„Да“* во септември 1991 година; што пораснало на 77% во првата недела од октомври 1991 година и 88% до средината на ноември 1991 година.

55% од етничките Руси во Украина гласале за независност.

Актот за независност бил поддржан од мнозинството гласачи кои учествувале во секој од 27-те административни области на Украина: 24 области, 1 автономна република и 2 посебни општини (градот Киев и градот Севастопол). Одѕивот на гласачите бил најмал во источна и јужна Украина. Шесте региони со најмал процент на гласови „за“ биле Харков, Луганск, Донецк и Одеса, Крим и Севастопол; сите овие региони сепак имале мнозинство регистрирани гласачи кои ги означиле своите гласачки ливчиња со „да“, освен Крим и Севастопол.

## Анализа
Некои експерти тврдат дека референдумот за независност на Украина од 1991 година бил најнепосреден настан што довел до распад на Советскиот Сојуз. Според Брајан Д. Тејлор, после неуспешниот советски обид за пуч во 1991 година, повеќето советски републики усвоиле декларации за независност, од кои најважна била онаа на Украина. До крајот на септември, осум републики прогласиле независност: Белорусија, Молдавија, Азербејџан, Узбекистан, Киргистан, Грузија, Таџикистан и Ерменија. Овие прогласи за независност биле во голема мера симболични и не значеле повлекување од сојузот. Преговорите на сојузот продолжиле неколку месеци, но на крај, на референдумот за независност на Украина во 1991 година, повеќе од 90 отсто од Украинците гласале за независност. Речиси сите набљудувачи се согласиле дека сериозни федерални дискусии се невозможни без учеството на Украина. На 6 декември, непосредно по референдумот за независност на Украина, Врховниот совет на Украина усвоил нова воена заклетва со која ветува лојалност кон Украина. На 13 декември, Леонид Кравчук се прогласил себеси за врховен командант на вооружените сили на Украина и изјавил дека украинските вооружени сили ќе бидат формирани од советските трупи стационирани во Украина.

Според Марк Крамер, Борис Елцин често изразувал подготвеност да ја прифати независноста на балтичките држави и на Грузија и Молдавија, но сакал да го зачува Сојузот. Тоа што го лишило Елцин од оваа опција бил напливот на желбата за независност во Украина по обидот за државен удар. По успешниот референдум за независност, единствениот начин на кој Елцин ќе можел да го зачува Советскиот Сојуз би било со употреба на масовна сила против Украина. Сепак, Елцин избрал да не го направи тоа, па го признал распадот на Советскиот Сојуз, и се приклучил на Беловешкиот договор и на протоколот Алма-Ата.

Според Адријан Каратницки, иако Елцин го спречил пучот и ја соборил Советската комунистичка партија, Кравчук и Украина биле тие што на крајот го срушиле Советскиот Сојуз. Отфрлањето на Договорот за Сојузот на Михаил Горбачов од страна на Украина довело до непосреден колапс на Советскиот Сојуз.

Според Питер Ј. Потичниј, Елцин и Горбачов постојано ја саботирале независноста на Украина. Меѓутоа, бидејќи референдумот бил спроведен на отворен и демократски начин, тој ги убедил Русија и светските лидери дека советскиот систем повеќе не е можен или одржлив.

Според Лаура Блај, Украинската комунистичка партија ги отфрлила советските реформи на Горбачов и Елцин. Ова било одлучувачки фактор за убедливото позитивно гласање на Украина. Комунистичките конзервативци биле во сојуз со украинските националисти и резултатот од украинскиот референдум довел директно до распад на Советскиот Сојуз.

## Поврзано

* Распад на Советскиот Сојуз
* Руско-украинска војна (од 2014 г.)

## Наводи

## Надворешни врски

* 
* 
* "The funeral of the empire", Leonid Kravchuk, *Zerkalo Nedeli* (Mirror Weekly), 23 August – 1 September 2001. Available online in Russian and in Ukrainian.
* "Confide in people," Dr. Stanislav Kulchytsky, *Zerkalo Nedeli* (Mirror Weekly), 1–7 December 2001. Available online in Russian and in Ukrainian.
* Vitaliy Riaboshapka. *"[https://politics.segodnya.ua/politics/referendum-chem-opasen-i-zachem-nuzhen-1367230.html Referendum in Ukraine: how it is dangerous and why it is even needed (Референдум в Украине: чем опасен и зачем вообще нужен)]"*. Segodnya. 1 December 2019

Категорија:Распаѓање на Советскиот Сојуз
Категорија:Референдуми за независност