Семјуел Џонсон

**Семјуел Џонсон** (роден на 18 септември 1709 – починал на 13 декември 1784), често нарекуван **д-р Џонсон** — англиски писател кој дал траен придонес како поет, драматург, есеист, моралист, книжевен критичар, проповедник, биограф, уредник и лексикограф. *Оксфордскиот речник на национални биографии* го нарекува „*веројатно најистакнатиот човек на книжевноста во англиската историја*“.

Роден во Личфилд, Стафордшир, тој студирал на Пембруковиот колеџ во Оксфорд, сè додека недостатокот на средства не го принудил да замине. Откако работел како наставник, се преселил во Лондон и почнал да пишува за списанието *„Џентлменс“*. Меѓу раните дела се *„Животот на г-дин Ричард Севиџ“*, поемите *„Лондон“* и *„Суетата на човечките желби“* и драмата „*Ирена“*. По девет години труд, *„Речник на англискиот јазик*“ на Џонсон се појавил во 1755 година и бил прогласен за „*едно од најголемите поединечни достигнувања на науката*“. Подоцнежните дела вклучувале есеи, како *„Драмите на Вилијам Шекспир“* и апологезата *„Историја на Раселас, принц од Абисинија“*. Во 1763 година се спријателил со Џејмс Босвел, со кого патувал во Шкотска, како што Џонсон го опишал во *„Патување до западните острови на Шкотска“*. При крајот на неговиот живот го довршил огромното и влијателно  дело*„Животот на најистакнатите англиски поети* од 17 и 18 век“.

Д-р Џонсон бил побожен англиканец, и посветен конзервативец. Иако висок и робустен, тој покажувал гестови и тикови што ги збуниле некои кога го среќавале. *„Животот на Семјуел Џонсон“* од Босвел, заедно со други биографии, го документираат однесувањето и манирите на Џонсон со толку детали што тие влијаеле врз постхумната дијагноза на Туретов синдром, состојба која не била дефинирана или дијагностицирана во 18 век. По неколку болести, тој починал вечерта на 13 декември 1784 година и бил погребан во Вестминстерската опатија.

Во подоцнежниот живот, Џонсон станал славен, а по неговата смрт сè повеќе се сметало дека имал траен ефект врз книжевната критика, дури и се сметало дека е единствениот вистински голем критичар на англиската книжевност. Преовладувачкиот начин на книжевна теорија во 20 век се темелел на неговите ставови, и тој имал траен ефект врз биографијата. *Речникот* на Џонсон имал далекусежни ефекти врз современиот англиски јазик, и бил истакнат сè до појавата на *Оксфордскиот англиски речник* 150 години подоцна. *Животот* на Босвел“ бил избран од биографот на Џонсон, Волтер Џексон Бејт, како „*најпознатото поединечно дело на биографска уметност во целата книжевност*“.

## Живот и кариера
### Ран живот и образование
алт=Large three-storey house on a corner site|мини|Родното место на Џонсон на Маркет Сквер, Личфилд
Семјуел Џонсон е роден на 18 септември 1709 година како син на книжарот Мајкл Џонсон и неговата сопруга Сара (родена Форд). Неговата мајка имала 40 години кога го родила Џонсон во семејната куќа над книжарницата на неговиот татко во Личфилд, Стафордшир. Ова се сметало за невообичаено доцна бременост, па затоа бил повикан маж-бабица и хирург со „голем углед“ по име Џорџ Хектор за да помогне. Бебето Џонсон не плачело поради кое имало загриженост за неговото здравје. Неговата тетка извикала дека „*таа не би зела толку сиромашно суштество на улица*“. Семејството се плашело дека Џонсон нема да преживее и го повикало викарот на црквата „Света Марија“ да изврши крштевање. Биле избрани двајца кумови, Семјуел Свинфен, лекар и дипломец на Пембрук колеџот, Оксфорд, и Ричард Вејкфилд, адвокат и градски службеник во Личфилд.

Здравјето на Џонсон се подобрило и бил сместен кај Џоан Марклу. Некое време подоцна се заразил со скрофула, позната во тоа време како „*Кралско зло*“, бидејќи се сметало дека „кралскиот допир“ може да ја излечи. По препорака на Сер Џон Флојер, поранешен лекар на кралот Чарлс II, младиот Џонсон бил допрен од кралицата Ана на 30 март 1712 година. Сепак, ритуалот се покажал како неефикасен и била извршена операција која му оставила трајни лузни по лицето и телото. Кралицата Ана му дала на Џонсон амајлија на синџир што го носел до крајот на животот.

Кога Џонсон имал три години, се родил неговиот брат Натаниел. Во писмо што го напишал до својата мајка, Натаниел се пожалил дека Џонсон „*ретко би ме користел со вообичаената учтивост*“. Со раѓањето на братот на Џонсон, нивниот татко не бил во можност да ги плати долговите што ги натрупал со текот на годините, а семејството повеќе не било во можност да го одржи својот животен стандард.

Џонсон покажувал знаци на голема интелигенција уште како дете, а неговите родители, на негово подоцнежно незадоволство, се фалеле со неговите „*новостекнати достигнувања*“. Неговото образование започнало на тригодишна возраст, а го обезбедувала неговата мајка, која го терала да меморира и да рецитира пасуси од *Книга на заедничката молитва*. Кога Самјуел наполнил четири години, бил испратен во блиско училиште, а на шестгодишна возраст бил испратен кај пензиониран чевлар за да го продолжи своето образование.

Една година подоцна, Џонсон заминал во Личфилдското граматичко училиште, каде што се истакнувал во латинскиот јазик. За своите најлични песни, Џонсон го употребил латинскиот јазик. Во тоа време, Џонсон почнал да покажува тикови што ќе влијаат на тоа како луѓето го гледаат во неговите подоцнежни години, а кои ја формирале основата за постхумна дијагноза на Туретов синдром. Тој се истакнувал во учењето и бил унапреден во средното училиште на деветгодишна возраст. Во тоа време, тој се спријателил со Едмунд Хектор, внук на неговата „*машка бабица*“ Џорџ Хектор, и Џон Тејлор, со кои останал во контакт до крајот на својот живот.

На 16-годишна возраст, Џонсон останал со своите братучеди, Фордови, во Педмор, Вустершир. Таму станал близок пријател со Корнелиј Форд, кој го искористил своето знаење за класиците за да го подучува Џонсон додека не одел на училиште. Форд бил успешен, добро поврзан академик и озлогласен алкохоличар чии испади придонеле за неговата смрт шест години подоцна. Откако поминал шест месеци со своите братучеди, Џонсон се вратил во Личфилд, но Хантер, директорот, „*лут поради дрскоста на ова долго отсуство*“, одбил да му дозволи на Џонсон да продолжи во училиштето. Не можејќи да се врати во гимназијата во Личфилд, Џонсон се запишал во гимназијата „Крал Едвард VI“ во Стурбриџ. Бидејќи училиштето се наоѓало во близина на Педмор, Џонсон можел да поминува повеќе време со Фордови и започнал да пишува песни и преводи на стихови. Поминал шест месеци во Стурбриџ пред да се врати во домот на своите родители во Личфилд.
мини|Влезот во колеџот Пембрук, Оксфорд
Во овој период, иднината на Џонсон останала неизвесна бидејќи неговиот татко бил длабоко задолжен поради неговите долгови. За да заработи пари, Џонсон започнал да ги потшива книгите за својот татко, и веројатно е дека Џонсон поминал многу време во книжарницата на својот татко читајќи и градејќи го своето книжевно знаење. Семејството останало во сиромаштија сè додека братучетката на неговата мајка, Елизабет Хариотс, не починала во февруари 1728 година и не оставила доволно пари за да го испрати Џонсон на универзитет. На 31 октомври 1728 година, неколку недели откако наполнил 19 години, Џонсон се запишал на колеџот Пембрук, Оксфорд. Наследството не ги покривало сите негови трошоци во Пембрук, а Ендру Корбет, пријател и колега студент на колеџот, понудил да го надомести дефицитот.

Џонсон се спријателил во Пембрук и многу читал.  Неговиот старател го замолил да направи латински превод на *„Месија“* од Александар Поуп како божиќна вежба. Џонсон ја завршил половина од преводот за едно попладне, а остатокот следниот ден наутро. Иако песната му донела пофалби, таа не ја донела материјалната корист на која се надевал. Песната подоцна се појавила во *„Зборникот на песни“* (1731), уредена од Џон Хасбенс, старател од Пембрук, и е најраната зачувана публикација на кое било од делата на Џонсон. Џонсон го поминал остатокот од своето време учејќи, дури и за време на божиќните празници. Тој изготвил „*план за учење*“ наречен „Адверсарија“, кој го оставил недовршен, и го искористил своето време за да учи француски додека работел на својот грчки.

Туторот на Џонсон, Џорден, го напуштил Пембрук неколку месеци по пристигнувањето на Џонсон и бил заменет од Вилијам Адамс. Џонсон уживал во старателството на Адамс, но до декември веќе заостанувал една четвртина од своите студентски такси и бил принуден да се врати во Личфилд без диплома, откако поминал 13 месеци во Оксфорд. Тој оставил зад себе многу книги кои ги позајмил од својот татко бидејќи не можел да си дозволи да ги пренесе, а исто така и затоа што се надевал дека ќе се врати.

На крајот тој добил диплома. Непосредно пред објавувањето на неговиот *Речник* во 1755 година, Оксфордскиот униврзитет му ја доделил на Џонсон титулата магистер по уметности. Тој бил награден со почесен докторат во 1765 година од колеџот „Тринити“ во Даблин, а во 1775 година од Оксфордскиот униврзитет. Во 1776 година се вратил во Пембрук со Босвел и го обиколил колеџот со својот поранешен тутор Адамс, кој дотогаш бил мајстор на колеџот. За време на таа посета, тој се потсетил на времето поминато на колеџот и неговата рана кариера и ја изразил својата подоцнежна наклонетост кон Џорден.

### Рана кариера
Многу малку се знае за животот на Џонсон помеѓу крајот на 1729 и 1731 година. Веројатно е дека живеел со своите родители. Доживувал напади на ментална и физичка болка за време на годините на болест; неговите тикови и гестикулации поврзани со Туретовиот синдром станале позабележителни и често биле коментирани. До 1731 година, таткото на Џонсон бил длабоко задолжен и изгубил голем дел од својот углед во Личфилд. Џонсон се надевал дека ќе ја добие позицијата училишен чувар, која станала достапна во Гимназијата Стурбриџ, но бидејќи немал диплома, неговата апликација за работа била отфрлена на 6 септември 1731 година.

Отприлика во тоа време, таткото на Џонсон се разболел и развил „*воспалителна треска*“ кое довело до неговата смрт во декември 1731 година, кога Џонсон имал дваесет и две години. Уништен од смртта на својот татко, Џонсон се обидел да се искупи за пригодата кога не заминал со својот татко да продава книги. Џонсон стоел „*значително време без покривка за дожд*“ на местото каде што порано се наоѓала тезгата на неговиот татко. По објавувањето на *„Животот на Семјуел Џонсон“ од Босвел,* на тоа место била поставена статуа.

Џонсон конечно се вработил како  во училиштето во Маркет Босворт, кое го водел Сер Волстан Дикси. Тој му дозволил на Џонсон да предава без диплома. Џонсон бил третиран како слуга, и сметал дека предавањето е здодевно, но сепак наоѓал задоволство во тоа. По расправија со Дикси, тој го напуштил училиштето и до јуни 1732 година се вратил дома.

Џонсон продолжил да бара работа во училиштето во Личфилд. Откако бил одбиен за работа во училиштето Ешборн, тој поминувал време со својот пријател Едмунд Хектор, кој живеел во домот на издавачот Томас Ворен. Во тоа време, Ворен го започнувал својот *„Бермингемски журнал“* и побарал помош од Џонсон. Оваа врска со Ворен се зголемила, а Џонсон предложил превод на приказната на Жеронимо Лобу за Абисините. Џонсон ги прочитал француските преводи на Јоаким Ле Гранд и сметал дека пократката верзија би можела да биде „*корисна и профитабилна*“. Наместо самиот да го напише делото, тој му диктирал на Хектор, кој потоа ја однел копијата кај печатарот и направил евентуални корекции. *„Патување во Абисинија“* на Џонсон било објавено една година подоцна. Тој се вратил во Личфилд во февруари 1734 година и започнал анотирано издание на латинските песни на Полицијано, заедно со историја на латинската поезија од Петрарка до Полицијано; Наскоро бил испечатен *прологот*, но недостатокот на средства го запрел проектот.
мини|Елизабет „Тети“ Портер, сопруга на Џонсон
мини|Училиште „Едијал Хол“
Во јуни 1735 година, додека работел како тутор за децата на Томас Витби, местен господин од Стафордшир, Џонсон аплицирал за местото директор во училиштето Солихал. Иако пријателот на Џонсон, Џилберт Волмисли, ја дал својата поддршка, Џонсон бил отфрлен бидејќи директорите на училиштето сметале дека е „*многу надмен, злобен господин и дека има таков начин да го искриви лицето (што иако не може да го спречи), господата мислат дека тоа може да влијае на некои момци* *во училиштето*“. Со охрабрување од Волмисли, Џонсон одлучил дека може да биде успешен учител доколку отвори свое училиште. Во есента 1735 година, Џонсон го отворил училиштето Едијал Хол како приватна академија во Едијал, во близина на Личфилд. Имал само три ученици: Лоренс Офли, Џорџ Гарик и 18-годишниот Дејвид Гарик, кој подоцна станал еден од најпознатите актери во своето време. Потфатот станал неуспешен и ја чинело Тети значителен дел од нејзиното богатство. Наместо да се обидува да го одржи пропаѓачкото училиште, Џонсон започнал да го пишува своето прво големо дело, историската трагедија *„Ирена“*. Биографот Роберт Де Марија верувал дека Туретовиот синдром веројатно ги направил јавните занимања како што се учител или тутор речиси невозможни за Џонсон. Ова можеби го довело Џонсон до „*невидливото занимање на авторството*“.

Џонсон заминал за Лондон со својот поранешен ученик Дејвид Гарик на 2 март 1737 година, денот кога починал брат му на Џонсон. Тој бил сиромашен и песимист во врска со нивното патување, но за среќа за нив, Гарик имал врски во Лондон, и двајцата останале кај неговиот далечен роднина, Ричард Норис. Џонсон наскоро се преселил во Гринич во близина на таверната „Голден Харт“ за да ја завршил *Ирена*. На 12 јули 1737 година му пишал на Едвард Кејв со предлог за превод на *„Историјата на Трентскиот собор“* (1619) од Паоло Сарпи, кој Кејв го прифатил дури неколку месеци подоцна. Во октомври 1737 година, Џонсон ја донел својата сопруга во Лондон и пронашол работа кај Кејв како писател за *списанието „Џентлменс*“. Неговите задачи за списанието и другите издавачи во тоа време биле „*скоро неспоредливи по обем и разновидност*“ и „*толку бројни, толку разновидни и расфрлани*“ што „*самиот Џонсон не можел да направи комплетен список*“.
лево|мини|Насловна страница од второто издание на поемата ''Лондон''
Во мај 1738 година, неговото прво големо дело, поемата *„Лондон“*, било објавено анонимно. Врз основа на „Сатира III“ од Јувенал, во неа се опишува ликот Талес кој заминува за Велс за да побегне од проблемите на Лондон, кој е прикажан како место на криминал, корупција и сиромаштија. Џонсон не можел да се натера да ја смета поемата како нешто што му носи заслуги како поет. Александар Поуп рекол дека авторот „*наскоро ќе биде déterré*“ (ископан), но тоа се случило дури 15 години подоцна.

Во август, недостатокот на магистерска диплома од Оксфорд или Кембриџ на Џонсон довело до тоа да му биде одбиена позицијата магистер на граматичкото училиште „Еплби“. Во обид да ги прекине ваквите одбивања, Поуп го замолил Лорд Гауер да го искористи своето влијание за да му се додели диплома на Џонсон. Гауер поднел барање до Оксфорд за доделување на почесна диплома на Џонсон, но му било кажано дека тоа е „*премногу за да се бара*“. Потоа Гауер замолил пријател на Џонатан Свифт да го замоли Свифт да го искористи своето влијание на колеџот „Тринити“ во Даблин за да му се додели магистерска диплома на Џонсон, со надеж дека тоа потоа ќе може да се искористи за да се оправда магистерската диплома од Оксфорд, но овие напори повторно останале залудни и неуспешни.

Помеѓу 1737 и 1739 година, Џонсон се спријателил со поетот Ричард Севиџ. Чувствувајќи се виновен што живеел речиси целосно од парите на својата сопруга, Џонсон престанал да живее со неа и своето време започнал да го поминува со Севиџ. Тие биле сиромашни и престојувале во таверни или спиеле во „*ноќни визби*“. Некои ноќи талкале по улиците до зори бидејќи немале пари. Во овој период, Џонсон и Севиџ работеле како писатели на улицата Граб, кои анонимно им снабдувале на издавачите материјал по нарачка. Во својот *Речник,* Џонсон ја дефинирал „улицата Граб“ како „*име на улица во Мурфилдс во Лондон, во голема мера населена со писатели на кратки историски дела, речници и привремени песни, од каде што секое дело се нарекува улица Граб“.* Пријателите на Севиџ направиле обид да му помогнат обидувајќи се да го убедат да се пресели во Велс, но Севиџ завршил во Бристол и повторно западнал во долгови. Тој бил затворен во затвор за долгови и починал во 1743 година. Една година подоцна, Џонсон го напишал *„Животот на г-дин Ричард Севиџ“* (1744), „трогателно“ дело кое, според зборовите на биографот и критичар Волтер Џексон Бејт, „*останува едно од иновативните дела во историјата на биографијата*“.

### ''Речник на англискиот јазик''

Во 1746 година, група издавачи му се обратиле на Џонсон со идеја да создадат авторитативен речник на англискиот јазик. Договор со Вилијам Страхан и соработниците, вреден 1.500 гвинеи, бил потпишан наутро на 18 јуни 1746 година. Џонсон тврдел дека може да го заврши проектот во рок од три години. За споредба, Француската академија имала 40 научници кои поминале 40 години за да го завршат својот речник, што го натерало Џонсон да тврди: „*Ова е пропорцијата. Да пресметам; четириесет помножено со четириесет е илјада и шестотини. Како три спрема илјада и шестотини, таква е и пропорцијата на Англичанец спрема Французин*.“ Иако не успеал да ја заврши работата за три години, успеал да ја заврши за осум. Некои го критикувале речникот, вклучувајќи го и историчарот Томас Бабингтон Маколи, кој го опишал Џонсон како „беден етимолог“, но според Бејт, *Речникот* „*лесно се рангира како едно од најголемите поединечни достигнувања на науката и веројатно најголемото некогаш направено од една личност која се мачела под слични неповолности во споредлив временски период*“.

Постојаната работа на Џонсон на *Речникот* ги нарушило неговите и условите за живот на Тети. Морало да вработи голем број асистенти за препишување и механичка работа, што ја исполнувало куќата со непрестајна бучава и неред. Тој секогаш бил зафатен и чувал стотици книги околу себе. Џон Хокинс ја опишал сцената на следниот начин: „*Книгите што ги користеше за оваа намена беа оние што ги имаше во својата колекција, изобилна, но бедно искината, и сите што можеше да ги позајми; кои подоцна, доколку некогаш им се вратеа на оние што ги позајмија, беа толку оштетени што едвај вредеа да се поседуваат*.“  Процесот на Џонсон вклучувал подвлекување зборови во бројните книги што сакал да ги вклучи во својот *Речник*. Асистентите ги препишувале подвлечените реченици на индивидуални ливчиња хартија, кои подоцна ќе биле подредени по азбучен ред и придружени со примери. Џонсон бил расеан и од лошото здравје на Тети бидејќи таа почнала да покажува знаци на терминална болест. За да се комотни и сопругата и самиот тој со работата, се преселил на Гоф Сквер број 17 во близина на неговиот печатар, Вилијам Страхан.
лево|мини|''Д-р Џонсон во претсобјето на Лорд Честерфилд''. Гравура во боја од Е.М. Ворд.
Како подготовка, Џонсон го напишал *„План за речник на англискиот јазик“* во текот на 1747 година, чиј покровител станал Филип Стенхоуп, 4-ти Ерл од Честерфилд, на незадоволство на Џонсон. Седум години по првата средба со Џонсон чија цел била тој да го разгледа делото, Честерфилд напишал два анонимни есеи во *„Светот“* препорачувајќи го *Речникот*. Тој се пожалил дека на англискиот јазик му недостасува структура и се залагал во поддршка на речникот. На Џонсон не му се допаднал тонот на есеите и сметал дека Честерфилд не ги исполнил своите обврски како покровител на делото. Во писмо до Честерфилд, Џонсон го изразил овој став и остро го критикувал Честерфилд, велејќи „Не е ли патрон, господару мој, оној кој безгрижно гледа на човек кој се бори за живот во водата, а кога ќе стигне на земја, му дава помош? Забележувањето што со задоволство го земавте за моите трудови, да беше рано, ќе беше љубезно: но беше одложено сè додека не станав рамнодушен и не можев да уживам во него; сè додека не станав осамен и не можев да го споделам; сè додека не бев запознат и не го сакав.“  Честерфилд, импресиониран од јазикот, го чувал писмото изложено на маса за секој да го прочита.

*Речникот* конечно бил објавен во април 1755 година, а на насловната страница било наведено дека Оксфордскиот универзитет му доделил на Џонсон магистерска диплома по уметности во пресрет на делото. Речникот, како што бил објавен, претставувал голема книга. Неговите страници биле речиси  високи, а книгата била  широка кога ќе се отворила; содржела 42.773 записи, на кои биле додадени само уште неколку во подоцнежните изданија, и се продавала за екстравагантна цена од 4 фунти и 10 шилинзи, можеби груб еквивалент на 350 фунти денес. Важна иновација во англиската лексикографија било илустрирањето на значењата на неговите зборови со литературни цитати, од кои имало приближно 114.000. Најчесто цитираните автори се Вилијам Шекспир, Џон Милтон и Џон Драјден. Поминале години пред *Џонсоновиот речник*, како што станал познат, да оствари профит. Авторските хонорари на авторите биле непознати во тоа време, а Џонсон, откако неговиот договор за испорака на книгата бил исполнет, не добил понатамошни пари од неговата продажба. Години подоцна, многу од неговите цитати ќе бидат повторени во разни изданија на *Вебстеровиот речник* и *Новиот англиски речник*.

Џонсоновиот речник не бил прв, ниту пак бил единствен. Други речници, како што е *Dictionarium Britannicum* на Натан Бејли, вклучувале повеќе зборови, а во 150-те години што му претходелена Џонсоновиот речник, биле произведени околу дваесет други еднојазични „англиски“ речници за општа намена. Сепак, имало отворено незадоволство од речниците од тој период. Во 1741 година, Дејвид Хјум тврдел: „*Елеганцијата и пристојноста на стилот се многу запоставени помеѓу нас. Немаме речник на нашиот јазик, а ретко имаме и толерантна граматика*.“  Џонсоновиот *Речник* нуди увид во 18 век и „*верен запис за јазикот што го користеле луѓето*“. Тој е повеќе од книга со наводи; тоа е книжевно дело. Тоа било често користено  и имитирано во текот на 150-те години помеѓу неговото прво објавување и завршувањето на *Оксфордскиот англиски речник* во 1928 година.

Џонсон, исто така, напишал бројни есеи, проповеди и песни во текот на годините додека работел на речникот. Во 1750 година, тој решил да напише серија есеи под насловот *„Скитникот“* кои требало да се објавуваат секој вторник и сабота и да се продаваат за две пени секоја. Во тоа време, Џонсон објавил не помалку од 208 есеи, секој долг околу 1.200-1.500 зборови. Објаснувајќи го насловот неколку години подоцна, тој му рекол на својот пријател и портретист Џошуа Рејнолдс: „*Бев збунет како да го наречам. Седнав навечер покрај креветот и решив дека нема да заспијам додека не го одредам насловот. „Скитникот“ ми се чинеше најдобриот што се случи, и го прифатив*.“  Овие есеи, честопати на морални и религиозни теми, имале тенденција да бидат посериозни отколку што сугерира насловот на серијата; неговите први коментари во *„Скитникот“* биле да праша „*во овој потфат твојот Свети Дух да не ми биде одземен, туку да ја промовирам твојата слава и спасението на себеси и на другите*“. Популарноста на *„Скитникот“* се зголемила откако изданијата биле собрани во еден том; тие биле препечатени девет пати за време на животот на Џонсон. Писателот и печатар Семјуел Ричардсон, кој многу уживал во есеите, го прашал издавачот кој ги напишал делата; само тој и неколкумина од пријателите на Џонсон биле информирани за авторството на Џонсон. Една пријателка, романописецот Шарлот Ленокс, вклучува одбрана на *„Скитникот“* во својот роман *„Женскиот Кихот“* (1752). Поточно, ликот г-дин Гланвил вели: „Можете да судите за делата на еден *млад човек*, еден *Ричардсон* или еден *Џонсон*. Да се навредувате со однапред смислена злоба кон *Скитникот*; а поради недостаток на грешки, да ги претворите дури и неговите неповторливи убавини во потсмев“. (Книга VI, Поглавје XI) Подоцна, романот го опишал Џонсон како „*најголемиот гениј во денешно време*“.

Не целото негово творештво било ограничено на *„Скитникот“*. Неговата најценета поема, *„Суетата на човечките желби*“, била напишана со таква „извонредна брзина“ што Босвел тврдел дека Џонсон „*можеби засекогаш бил поет*“. Поемата претставува имитација на *„Сатира X“* од Јувенал и тврди дека „противотровот на суетните човечки желби се несуетните духовни желби“. Особено, Џонсон ја нагласува „*беспомошната ранливост на поединецот пред општествениот контекст*“ и „*неизбежната самоизмама со која човечките суштества се заведуваат*“. Поемата била критички прославена, но не успеала да стане популарна и се продала во помалку примероци од делото *Лондон*. Во 1749 година, Гарик го исполнил своето ветување дека ќе ја продуцира *„Ирена“*, но нејзиниот наслов бил променет во *„Махомет и Ирена“* за да биде „соодветна за сцената“. *„Ирена“,* која била напишана во празен стих, била прифатена доста лошо, а еден пријател на Босвел ја коментирал претставата како „*ледена како регионите на Нова Зембла: одвреме-навреме чувствувавте малку топлина како онаа што се создава со допирање на мраз*“. Претставата на крајот се изведувала девет ноќи.

Неговата сопруга Тети Џонсон била болна поголемиот дел од времето поминато во Лондон. Во 1752 година таа решила да се врати на село додека Џонсон бил зафатен работејќи на својот *Речник*. Таа починала на 17 март 1752 година, и, по веста за нејзината смрт, Џонсон му напишал писмо на својот стар пријател Тејлор, кое според Тејлор „*изразил тага на најсилниот начин што некогаш го прочитал*“. Џонсон напишал проповед во нејзина чест, која требало да се прочита на нејзиниот погреб, но Тејлор одбил да ја прочита, од причини кои денес се непознати. Ова само ги влошило чувствата на загуба и очај кај Џонсон. Следствено, Џон Хоксворт морал да го организира погребот. Џонсон се чувствувал виновен за сиромаштијата во која верувал дека ја принудил Тети да живее и се обвинувал себеси дека ја запоставил. Тој станал надворешно незадоволен, а неговиот дневник бил исполнет со молитви и жалења за нејзината смрт кои продолжиле сè до неговата. Таа била неговата главна мотивација, а нејзината смрт ја попречила неговата способност да ја заврши својата работа.

### Подоцнежна кариера
мини|Џонсон, од Џон Опи
На 16 март 1756 година, Џонсон бил уапсен поради неплатен долг од 5 фунти и 18 шилинзи. Не можејќи да контактира со никого друг, тој му пишал на писателот и издавач Сeмjуел Ричардсон. Ричардсон, кој претходно му позајмил пари на Џонсон, му испратил шест гвинеи за да ја покаже својата добра волја. Набргу потоа, Џонсон се запознал и се спријателил со сликарот Џошуа Рејнолдс, кој толку го импресионирал Џонсон што го прогласил за „*скоро единствениот човек кого го нарекувам пријател*“. Помладата сестра на Рејнолдс, Френсис, забележала за време на нивното заедничко поминато време „*дека мажи, жени и деца се собираат околу него [Џонсон]*“, смеејќи се на неговите гестови и движења. Покрај Рејнолдс, Џонсон бил близок со Бенет Лангтон и Артур Марфи. Лангтон бил научник и обожавател на Џонсон, кој го убедил да се сретне со Џонсон, што довело до нивно долго пријателство. Џонсон го запознал Мерфи во текот на летото 1754 година откако Мерфи пристигнал кај Џонсон во врска со случајното повторно објавување на „*Рамблер“* бр. 190, и двајцата станале пријатели. Околу ова време, Ана Вилијамс почнала да живее кај Џонсон. Таа била споредна поетеса која била сиромашна и ослепела, две состојби што Џонсон се обидел да ги промени со тоа што ѝ обезбедил простор и платил за неуспешна операција на катаракта. Вилијамс, пак, станала домаќинка на Џонсон.

За да се занимава со работа, Џонсон започнал да работи на *„Книжевно списание“, или „Универзален преглед“*, чие прво издание било испечатено на 19 март 1756 година. Филозофските несогласувања избувнале околу целта на публикацијата кога започнала Седумгодишната војна и Џонсон почнал да пишува полемички есеи во кои ја напаѓал војната. По почетокот на војната, *„Книжевно списание“* вклучувало многу прегледи, од кои најмалку 34 биле напишани од Џонсон. Кога не работел на *списанието*, Џонсон напишал серија предговори за други писатели, како што се Џузепе Барети, Вилијам Пејн и Шарлот Ленокс. Врската на Џонсон со Ленокс и нејзините дела била особено блиска во текот на овие години, а таа, пак, толку многу се потпирала на Џонсон што тој бил „*најважниот поединечен факт во книжевниот живот на г-ѓа Ленокс*“. Подоцна Џонсон направил обид да издаде ново издание на нејзините дела, но дури и со неговата поддршка не можеле да најдат доволно интерес за да го продолжат неговото објавување. Со цел да му помогне со домашните обврски додека Џонсон бил зафатен со своите разни проекти, Ричард Батурст, лекар и член на Џонсоновиот клуб, го притискал да го земе ослободениот роб, Френсис Барбер, како свој слуга.

Работата на Џонсон на *„Претставите на Вилијам Шекспир“* му одземил поголемиот дел од времето. На 8 јуни 1756 година, Џонсон ги објавил своите *„Предлози за печатењ, на драмските дела на Вилијам Шекспир“*, во кои тврдел дека претходните изданија на Шекспир биле неправилно уредувани и требало да се корегираат. Напредокот на Џонсон во делото се намалувал со текот на месеците, и тој му кажал на музичкиот историчар Чарлс Барни во декември 1757 година дека ќе му треба време до следниот март за да го заврши. Пред да се случи тоа, тој повторно бил уапсен, поради долг од 40 фунти, во февруари 1758 година. Долгот наскоро го вратил Џејкоб Тонсон, кој го договорил Џонсон да го објави *Шекспир*, а тоа го охрабрило Џонсон да го заврши своето издание за да му ја врати услугата. За завршувањето на овој проект, на Џонсон му биле потребни уште седум години, по кое тој завршил неколку тома од својот *Шекспир* за да ја докаже својата посветеност на проектот.

Во 1758 година, Џонсон започнал да пишува неделна серија, „*Мангупот*“, која се емитувала од 15 април 1758 до 5 април 1760 година, како начин да избегне да го заврши својот *Шекспир*. Оваа серија била пократка и ѝ недостасувале многу делови од *„Скитникот“*. За разлика од неговото независно објавување на *„Скитникот“*, „*Мангупот*“ бил објавуван во неделното списание *„Универзал хроникл“*, публикација поддржана од Џон Пејн, Џон Њубери, Роберт Стивенс и Вилијам Фејден.

Бидејќи „*Мангупот*“ не го зафаќал целото време на Џонсон, тој успеал да ја објави својата филозофска новела *„Историјата на Раселас, принцот на Абасинија“* на 19 април 1759 година. „*Малата книга со приказни*“, како што ја опишал Џонсон, го опишува животот на принцот Раселас и Некаја, неговата сестра, кои се чуваат на место наречено Среќна Долина во земјата Абисинија. Долината е место без проблеми, каде што секоја желба брзо се задоволува. Сепак, постојаното задоволство не води до задоволство; и, со помош на филозоф по име Имлак, Раселас бега и го истражува светот за да биде сведок како сите аспекти на општеството и животот во надворешниот свет се исполнети со страдање. Тие се враќаат во Абисинија, но не сакаат да се вратат во состојбата на постојано исполнети задоволства што се наоѓаат во Среќната Долина. *„Раселас“* бил напишан за една недела за да плати за погребот на неговата мајка и да ги подмири нејзините долгови; станал толку популарен што речиси секоја година имало ново англиско издание на делото. Спомени за него се појавуваат во многу подоцнежни дела од фикцијата, вклучувајќи ги *[[Џејн Ер|„Џејн Ер“]]*, *„Кранфорд“* и *„Куќата на седумте калкани“*. Неговата слава не била ограничена само на англофонските земји: *„Раселас“* веднаш бил преведен на пет јазици (француски, холандски, германски, руски и италијански), а подоцна и на девет други.
[мини|[Џејмс Босвел на 25 години, од Џорџ Вилисон]]
Сепак, до 1762 година, Џонсон стекнал озлогласеност поради неговата неодлучност во пишувањето; современиот поет Черчил го задевал Џонсон поради доцнењето во издавањето на неговото долговетувано издание на Шекспир: „*Тој ги мами претплатниците и ги зема нивните пари, но каде е книгата*?“  Коментарите наскоро го мотивирале Џонсон да го заврши својот *Шекспир*, и, откако ја добил првата исплата од владина пензија на 20 јули 1762 година, тој можел да го посвети поголемиот дел од своето време на оваа цел. Порано истиот јули, 24-годишниот крал Џорџ III му доделил на Џонсон годишна пензија од 300 фунти во знак на благодарност за *Речникот*. Иако пензијата не го направила Џонсон богат, таа му овозможила скромна, но удобна независност во преостанатите 22 години од неговиот живот. Наградата дошла во голема мера благодарение на напорите на Шеридан и Ерлот од Бјут. Кога Џонсон прашал дали пензијата ќе го принуди да промовира политичка агенда или да поддржува разни функционери, Бјут му рекол дека пензијата „*не ви се дава за ништо што треба да направите, туку за она што сте го направиле*“.

На 16 мај 1763 година, Џонсон првпат се сретнал со 22-годишниот Џејмс Босвел - кој подоцна станал првиот голем биограф на Џонсон - во книжарницата на пријателот на Џонсон, Том Дејвис. Тие набргу се спријателиле, иако Босвел се враќал дома во Шкотска или патувал во странство со месеци. Околу пролетта 1763 година, Џонсон го формирал „Клубот“, општествена група во која биле вклучени неговите пријатели Рејнолдс, Бурк, Гарик, Голдсмит и други (членството подоцна се проширило за да ги вклучи Адам Смит и Едвард Гибон, покрај самиот Босвел). Тие решиле да се среќаваат секој понеделник во 7:00 часот попладне во „Туркс Хед“ на улицата Џерарда овие состаноци продолжиле долго по смртта на првичните членови.

На 9 јануари 1765 година, Мерфи го запознал Џонсон со Хенри Трал, богат пивар и парламентарец, и неговата сопруга Хестер. Тие веднаш се спријателиле; Џонсон бил третиран како член на семејството и повторно бил мотивиран да продолжи да работи на својот *Шекспир*. Потоа, Џонсон останал со Тралови 17 години, сè до смртта на Хенри во 1781 година, понекогаш престојувајќи во соби во пиварницата „Енкор“ на Трал во Саутерк. Документацијата на Хестер Трал за животот на Џонсон во тој период, во нејзината преписка и нејзиниот дневник (*Тралијана*), станала важен извор на биографски информации за Џонсон по неговата смрт.

Џонсоновото издание на *Шекспир* конечно било објавено на 10 октомври 1765 година како *„Драмите на Вилијам Шекспир“,* во осум тома. Кон нив биле додадени Белешки од Сем Џонсон во тираж од илјада примероци. Првото издание се продало набрзина, поради било испечатено и второто. Самите драми биле во верзија за која Џонсон сметал дека е најблиску до оригиналот, врз основа на неговата анализа на ракописните изданија. Револуционерната иновација на Џонсон била да создаде збир на соодветни белешки што им овозможиле на читателите да го разјаснат значењето зад многу од покомплицираните пасуси на Шекспир и да ги испитаат оние што биле неправилно транскрибирани во претходните изданија. Во белешките се вклучени повремени напади врз соперничките уредници на делата на Шекспир. Години подоцна, Едмонд Малоун, важен шекспиролог и пријател на Џонсон, изјавил дека „*енергичното и сеопфатно разбирање на Џонсон фрлило повеќе светлина врз неговиот автор отколку сите негови претходници*“.

### Завршни работи
алт=Man staring intently at a book held close to his face|мини|Џонсон (1775) ја покажува својата интензивна концентрација и слабоста на очите; тој не сакал да биде прикажан како „Трепкачкиот Сем“. Овој уникатен портрет што ја покажува неговата кратковидост се наоѓа во библиотеката Хантингтон во Сан Марино, Калифорнија.
На 6 август 1773 година, единаесет години по првата средба со Босвел, Џонсон тргнал да го посети својот пријател во Шкотска и да започне „*патување до западните острови на Шкотска*“, како што би се навело во извештајот на Џонсон за неговите патувања од 1775 година. Тој извештај имал за цел да ги разгледа социјалните проблеми и борбите што го засегале шкотскиот народ, но исто така ги пофалил многу од уникатните аспекти на шкотското општество, како што е училиштето во Единбург за глуви и неми. Исто така, Џонсон го искористил делото за да влезе во спорот околу автентичноста на песните на Џејмс Мекферсон, тврдејќи дека тие не можеле да бидат преводи на античка шкотска книжевност врз основа на тоа што „*во тие времиња ништо не било напишано на пкотски [т.е. шкотски гелски]*“. Имало жестоки размени меѓу двајцата, а според едно од писмата на Џонсон, Мекферсон се заканил со физичко насилство. Извештајот на Босвел за нивното патување, *„Дневникот за турнејата низ Хебридите“* (1786), бил прелиминарен чекор кон неговата подоцнежна биографија, *„Животот на Семјуел Џонсон“*. Биле вклучени разни цитати и описи на настани, вклучувајќи анегдоти како што е Џонсон како замавнува со широк меч додека носи шкотска облека или танцува.

Во 1770-тите, Џонсон, кој сè уште имал тенденција да биде противник на владата уште од рана возраст, објавил серија памфлети упатени кон разни владини политики. Во 1770 година го издал *„Лажниот аларм“*, политички памфлет во кој го нападнал Џон Вилкс. Во 1771 година, неговите *„Мисли за доцните трансакции во однос на Фолкландските Острови“* предупредувале против војна со Шпанија. Во 1774 година го објавил *„Патриотот“*, критика на она што го сметал за лажен патриотизам. Вечерта на 7 април 1775 година, тој ја дал познатата изјава: „*Патриотизмот е последното засолниште на негодникот*“. Оваа реченица не била, како што се верувало, за патриотизмот воопшто, туку за она што Џонсон го сметал за лажно користење на терминот „*патриотизам*“ од страна на Вилкс и неговите поддржувачи. Џонсон се спротивставувал на „*самопрогласените патриоти*“ воопшто, но го ценел она што го сметал за „*вистински*“ патриотизам.

Последниот од овие памфлети, *„Оданочување без тиранија“* (1775), претставува одбрана на Принудителните закони и одговор на Декларацијата за права на Првиот континентален конгрес, која протестирала против оданочувањето без претставништво. Џонсон тврдел дека со емигрирањето во Америка, колонистите „*доброволно се откажале од правото на глас*“, но сепак задржале „*свое виртуелно претставништво*“ во Парламентот. Во пародија на Декларацијата за права, Џонсон посочил дека Американците немаат поголемо право да се управуваат сами од Корнволците и прашал „*Како е можно да ги слушаме најгласните извици за слобода меѓу шоферите на црнците*?“  „*Доколку Американците сакаа да учествуваат во Парламентот, тие можеа да се преселат во Англија и да купат имот*“. Џонсон ги осудил англиските поддржувачи на американските сепаратисти како „*предавници на оваа земја*“ и се надевал дека прашањето ќе се реши без крвопролевање, но бил уверен дека ќе заврши со „*англиска супериорност и американска послушност*“. Години претходно, Џонсон изјавил дека Француско-индиската војна била судир меѓу „двајца крадци“ на земјите на Индијанците и дека ниту еден од нив не заслужува да живее таму. По потпишувањето на Парискиот договор од 1783 година, со кој се одбележала победата на колонистите над Британците, Џонсон станал „*длабоко вознемирен*“ од „состојбата на ова кралство“.

На 3 мај 1777 година, додека Џонсон се обидувал и не успевал да го спаси преподобниот Вилијам Дод од погубување поради негово обвинување за фалсификат, му пишал на Босвел дека бил зафатен со подготовка на „мали Житија“ и „мали предговори, за мало издание на англиските поети“. Том Дејвис, Вилијам Страхан и Томас Кадел го замолиле Џонсон да го создаде ова последно големо дело, *Житијата на англиските поети*, за кое тој побарал 200 гвинеи, износ значително помал од цената што можел да ја побара. *Житијата*, кои биле критички, како и биографски студии, се појавувале како предговори за избори од делата на секој поет, и биле подолги и подетални отколку што првично се очекувало. Делото било завршено во март 1781 година, а целата збирка била објавена во шест тома. Како што Џонсон се оправдал во рекламата за делото, „*мојата цел била само да му доделам на секој поет Оглас, како оние што ги наоѓаме во Француските зборници, кои содржат неколку датуми и општ карактер*“.

Џонсон не можел да го ужива овој успех бидејќи Хенри Трејл, драгиот пријател со кого живеел, починал на 4 април 1781 година. Животот на Џонсон многу бргу се променил кога Хестер Трејл се впуштила во романтична врска со италијанскиот учител по пеење Габриел Марио Пјоци, што го принудило Џонсон да го промени својот претходен начин на живот. Откако се вратил дома, а потоа патувал кратко, Џонсон добил вест дека неговиот пријател и станар Роберт Левет починал на 17 јануари 1782 година. Џонсон била шокиран од смртта на Левет, кој живеел во домот на Џонсон во Лондон од 1762 година. Кратко потоа, Џонсон добил настинка што се развила во бронхитис и траела неколку месеци. Неговото здравје станало дополнително комплицирано од „*чувството на очај и осаменост*“ поради смртта на Левет, како и поради смртта на неговиот пријател Томас Лоренс и неговата домаќинка Вилијамс.

### Последни години
алт=Grandly dressed woman, seated, with her daughter kneeling on her right|мини|Хестер Трејл и нејзината ќерка Квини
Иако до август се опоравил, Џонсон доживеал емоционална траума кога дознал дека Хестер Трејл ќе ја продаде резиденцијата што Џонсон ја делел со нејзиното семејство. Она што најмногу го повредило Џонсон била можноста да остане без нејзино постојано друштво. Неколку месеци подоцна, на 6 октомври 1782 година, Џонсон заминал во црква за последен пат во својот живот, за да се збогува со својата поранешна резиденција и живот. Пешачењето до црквата го напрегало, но тој го издржал патувањето без придружба. Додека бил таму, тој напишал молитва за семејството Трејл:

 
Хестер Трејл не го напуштила целосно Џонсон и го замолила да го придружува семејството на патување во Брајтон. Тој се согласил и бил со нив од 7 октомври до 20 ноември 1782 година. По враќањето, неговото здравје почнало да се влошува и останал сам по посетата на Босвел на 29 мај 1783 година.

На 17 јуни 1783 година, слабата циркулација на Џонсон резултирала со мозочен удар  и тој му пишал на својот сосед, Едмунд Ален, дека ја изгубил способноста да зборува. Двајца лекари биле донесени да му помогнат на Џонсон; тој ја вратил способноста да зборува два дена подоцна. Џонсон се плашел дека умира и напишал:

Во тоа време тој бил болен и имал гихт. Тој бил опериран од гихт, а неговите преостанати пријатели, вклучувајќи ја и романописецот Фани Барни (ќерката на Чарлс Барни), дошле да му прават друштво. Тој останал затворен во својата соба од 14 декември 1783 до 21 април 1784 година.

Неговото здравје започнало да се подобрува до мај 1784 година, и тој заминал во Оксфорд со Босвел на 5 мај 1784 година. До јули, голем дел од пријателите на Џонсон биле или мртви или ги немало; Босвел заминал за Шкотска, а Хестер Трејл се свршила со Пјоци. Бидејќи немал кого да посети, Џонсон изразил желба да умре во Лондон и пристигнал таму на 16 ноември 1784 година. На 25 ноември 1784 година, тој ѝ дозволил на Барни да го посети и ѝ изразил интерес да го напушти Лондон; наскоро заминал за Ислингтон, во домот на Џорџ Страхан. Неговите последни моменти биле исполнети со ментална болка и заблуди; кога неговиот лекар, Томас Ворен, го посетил и го прашал дали се чувствува подобро, Џонсон избувнал со: „*Не, господине; не можете да замислите со какво забрзување се приближувам кон смртта*.“ 

Многу посетители дошле да го видат Џонсон додека лежел болен во кревет, но тој претпочитал само друштво на Лангтон. Барни чекал вест за состојбата на Џонсон, заедно со Виндам, Страхан, Хул, Кројкшанк, Де Мулен и Барбер. На 13 декември 1784 година, Џонсон се сретнал со уште двајца: една млада жена, госпоѓица Морис, која Џонсон ја благословил, и Франческо Састрес, учител по италијански јазик, на кого му биле дадени некои од последните зборови на Џонсон: „*Iam Moriturus*“ („Јас, кој сум пред смрт“). Кратко потоа паднал во кома и починал во 7:00 часот попладне

Лангтон чекал до 23:00 часот за да им каже на другите, што довело до тоа Џон Хокинс да побледи и да се совлада со „*агонија на умот*“, заедно со Сјуард и Хул кои ја опишале смртта на Џонсон како „*најстрашната глетка*“. Босвел забележал: „*Моето чувство беше само едно големо пространство на ступор&nbsp;... Не можев да поверувам. Мојата имагинација не беше убедена*.“ Вилијам Џерард Хамилтон се придружил и изјавил: „*Тој направи бездна, која не само што ништо не може да ја пополни, туку ништо нема тенденција да ја пополни. – Џонсон е мртов. – Да преминеме на следниот најдобар: Нема никој; – не може да се каже дека некој ќе ве потсети на Џонсон*.“

Тој бил погребан на 20 декември 1784 година во Вестминстерската опатија со натпис на кој пишува:

## Книжевна критика

Делата на Џонсон, особено неговата серија *„Животот на поетите“*, опишуваат различни карактеристики на одличното пишување. Тој верувал дека најдобрата поезија треба да се потпира на современиот јазик и не му се допаѓала употребата на декоративен или намерно архаичен јазик. Тој бил сомничав кон поетскиот јазик кој го употребувал Милтон, за чии празни стихови верувал дека ќе инспирираат многу лоши имитации. Исто така, Џонсон се спротивставувал на поетскиот јазик на неговиот современик Томас Греј. Неговата најголема забелешка била дека нејасните алузии што се наоѓаат во дела како *„Ликида“* на Милтон биле премногу користени; тој претпочитал поезија што може лесно да се прочита и разбере. Покрај неговите ставови за јазикот, Џонсон верувал дека добрата песна вклучува нови и уникатни слики.

Во своите помали поетски дела, Џонсон се потпирал на кратки стихови и го исполнувал своето дело со чувство на емпатија, што веројатно влијаело врз поетскиот стил на Алфред Едвард Хаусман. Во *неговото дело Лондон*, неговата прва имитација на Јувенал, Џонсон ја употребува поетската форма за да го изрази своето политичко мислење и пристапува кон темата на разигран и речиси радосен начин. Сепак, неговата втора имитација, *„Суетата на човечките желби“*, е сосема поинаква; јазикот останува едноставен, но песната е покомплицирана и тешка за читање бидејќи Џонсон се обидува да ја опише сложената христијанска етика. Овие христијански вредности не се единствени за песната, туку содржат ставови изразени во повеќето дела на Џонсон. Особено, Џонсон ја нагласува бесконечната Божја љубов и тврди дека среќата може да се постигне преку добродетелно дејствување.

Кога станувало збор за биографија, Џонсон не се согласувал со употребата на биографијата од страна на Плутарх за да се пофали и да се поучи за морал. Наместо тоа, Џонсон верувал во прецизно прикажување на животописните субјекти и вклучување на сите негативни аспекти од нивните животи. Бидејќи неговото инсистирање на точност во биографијата било малку помалку од револуционерно, Џонсон морал да се бори против општество кое не било подготвено да прифати биографски детали што може да се сметаат за оцрнување на угледот; ова станало тема во *Рамблер* 60. Понатаму, Џонсон верувал дека биографијата не треба да биде ограничена на најпознатите и дека животите на помалку познатите поединци се исто така значајни; па затоа во своите *„Животот на поетите“* тој ги избрал и големите и помалку познатите поети. Во сите свои биографии тој инсистирал да вклучи она што другите би го сметале за тривијални детали за целосно да ги опише животите на неговите субјекти. Џонсон го сметал жанрот на автобиографија и дневници, вклучувајќи го и својот, за еден од најзначајните; во *Мангупот* 84 тој пишува дека писателот на автобиографија би имал најмалку шанси да го искриви сопствениот живот.
[лево|мини|Карикатура на Џонсон од Џејмс Гилреј, која го исмева поради неговата книжевна критика. Тој е прикажан како се покајува на [Аполон и Музите, со планината Парнас во позадина.]]
Мислите на Џонсон за биографијата и поезијата се соединиле во неговото разбирање за тоа што би претставувало добар критичар. Неговите дела биле доминирани од неговата намера да ги користи за книжевна критика. Ова особено важи за неговиот *Речник* за кој тој напишал: „Неодамна објавив Речник како оние составени од академиите на Италија и Франција, *за употреба од оние што се стремат кон точност на критиката или елеганција на стилот*“. Иако помалото издание станало стандардно во домаќинството, оригиналниот *Речник* на Џонсон претставува академска алатка што испитувало како се користат зборовите, особено во книжевните дела. За да ја постигне оваа цел, Џонсон вклучил цитати од Бејкон, Хукер, Милтон, Шекспир, Спенсер и многу други од она што тој го сметал за најважни литературни области: природни науки, филозофија, поезија и теологија. Овие цитати и употреби станале споредени и внимателно проучени во *Речникот*, за да може читателот да разбере што значат зборовите во книжевните дела во контекст.

Џонсон не се обидел да создаде училишта на теории за да ја анализира естетиката на книжевноста. Наместо тоа, тој ја употребувал својата критика за практична цел да им помогне на другите подобро да ја читаат и разбираат книжевноста. Кога станувало збор за Шекспировите драми, Џонсон ја нагласил улогата на читателот во разбирањето на јазикот: „*Доколку Шекспир има тешкотии повеќе од другите писатели, тоа треба да се припише на природата на неговото дело, кое барало употреба на вообичаен разговорен јазик, и следствено дозволило многу алузивни, елиптични и пословични фрази, какви што зборуваме и слушаме секој час без да ги набљудуваме*“.

Неговите дела за Шекспир биле посветени не само на Шекспир, туку и на разбирањето на книжевноста како целина; во својот *Предговор* за Шекспир, Џонсон ја отфрлил претходната догма за класичните единства и тврди дека драмата треба да биде верна на животот. Сепак, Џонсон не само што го бранел Шекспир; тој дебатирал за недостатоците на Шекспир, вклучувајќи го она што го сметал за недостаток на морал, вулгарност, невнимателност во создавањето заплет и повремена невнимателност при изборот на зборови или редослед на зборовите. Покрај директната книжевна критика, Џонсон ја нагласил потребата да се воспостави текст што точно го одразува она што го напишал авторот. Претставите на Шекспир, особено, имале повеќе изданија, од кои секое содржело грешки предизвикани од процесот на печатење. Овој проблем бил усложнет од невнимателните уредници кои сметале дека тешките зборови се неточни и се менувале во подоцнежните изданија. Џонсон верувал дека уредникот не треба да го менува текстот на таков начин.

## Погледи и карактер
лево|мини|Портрет на Семјуел Џонсон
Високата  и робусна фигура на Џонсон, во комбинација со неговите чудни гестови, била збунувачка за некои; кога Вилијам Хогарт првпат го видел Џонсон како стои близу прозорец во куќата на Ричардсон, „*тресејќи ја главата и тркалајќи се на чуден смешен начин*“, Хогарт го сметал Џонсон за „*идиот, кого неговите роднини го ставиле под грижа на г-дин Ричардсон*“. Хогарт станал доста изненаден кога „*оваа фигура се приближи напред кон местото каде што седеа тој и г-дин Ричардсон и одеднаш ја продолжија расправата“.&nbsp;... [со] таква моќ на елоквенција, што Хогарт го погледна со чудење и всушност замисли дека овој идиот во моментот бил инспириран*“.

Надвор од изгледот, Адам Смит тврдел дека „*Џонсон знаел повеќе книги од кој било жив човек*“, додека Едмунд Бурк сметал дека доколку Џонсон се придружил на Парламентот, тој „*сигурно би бил најголемиот говорник што некогаш бил таму*“. Џонсон се потпирал на единствена форма на реторика и е добро познат по неговото „побивање“ на нематеријализмот на бискупот Џорџ Беркли, неговото тврдење дека материјата всушност не постои, туку само се чини дека постои: за време на разговор со Босвел, Џонсон силно удрил во камен во близина и ја прогласил теоријата на Беркли како недобра: „*Вака ја побивам*!“

Џонсон бил побожен, конзервативен англиканец и сочувствителен човек кој издржувал голем број сиромашни пријатели под својот покрив, дури и кога не можел целосно да се грижи за себе. Христијанскиот морал на Џонсон ги проткајувал неговите дела, и тој пишувал за морални теми со таков авторитет и на таков доверлив начин што, според Волтер Џексон Бејт, „*ниеден друг моралист во историјата не го надминува, па дури ни не започнува да му конкурира*“. Сепак, како што истакнал Доналд Грин, моралните дела на Џонсон не содржат „*предодреден и овластен модел на „добро однесување*“, иако Џонсон нагласува одредени видови однесување.

Тој не дозволил сопствената религија да го наруши во однос на другите и имал почит кон оние од други деноминации кои покажувале посветеност кон христијанските верувања. Иако Џонсон ја почитувал поезијата на Милтон, тој не можел да ги толерира пуританските и републиканските верувања на Милтон, сметајќи дека тие се спротивни на англиското општество и христијанството. Тој бил противник на ропството од морална причина и еднаш предложил здравица за „*следното востание на црнците во Западните Инди*“. Освен неговите верувања во врска со човештвото, Џонсон е познат и по својата љубов кон мачките, особено кон своите две мачки, Хоџ и Лили. Босвел напишал: „*Никогаш нема да ја заборавам љубезноста со која се однесуваше кон Хоџ, неговата мачка*“.

Џонсон бил познат и како тврдокорен конзервативец; тој признал дека има симпатии кон јакобинската кауза во неговите помлади години, но, до владеењето на Џорџ III, тој го прифатил хановерското наследство. Токму Босвел им дал впечаток на луѓето дека Џонсон е „*архиконзервативец*“, а токму Босвел, повеќе од кој било друг, одредил како луѓето ќе го гледаат Џонсон години подоцна. Сепак, Босвел не бил тука во два од политички најактивните периоди на Џонсон: за време на контролата на Волпол врз британскиот парламент и за време на Седумгодишната војна. Иако Босвел бил присутен со Џонсон во текот на 1770-тите и опишува четири главни памфлети напишани од Џонсон, тој заборава да дебатира за нив бидејќи е повеќе заинтересиран за нивните патувања во Шкотска. Ова е усложнето од фактот дека Босвел имал мислење спротивно на два од овие памфлети, *„Лажната тревога“* и *„Оданочување без тиранија“*, па затоа ги напаѓа ставовите на Џонсон во својата биографија.

Во своето дело *„Животот на Семјуел Џонсон“,* Босвел толку често го нарекува Џонсон „Доктор Џонсон“ што секогаш ќе биде познат по него, иако мразел да биде нарекуван така. Нагласувањето на Босвел на подоцнежните години од животот на Џонсон го прикажува премногу често како старец кој држи говор во таверна пред круг обожаватели. Иако Босвел, Шкотланѓанец, бил негов близок другар и пријател, Џонсон, како и многу негови сонародници Англичани, имал репутација дека ја презира Шкотска и нејзиниот народ. Дури и за време на нивното заедничко патување низ Шкотска, Џонсон „*покажувал предрасуди и тесен национализам*“. Хестер Трејл, собирајќи ги националистичките ставови на Џонсон и неговите антишкотски предрасуди, рекла: „*Сите знаеме колку добро сакаше да го злоупотребува шкотското виски, а всушност и да биде злоупотребен од нив за возврат*“.

## Здравје
Џонсон имал неколку здравствени проблеми, вклучувајќи туберкулозна скрофула во детството што резултирало со појавување на длабоки лузни на лицето, глувост на едното уво и слепило на едното око, гихт, рак на тестисите и мозочен удар во последната година од животот што го оставил неспособен да зборува; неговата обдукција покажала дека имал емфизем  заедно со срцева слабост веројатно поради хипертензија, состојба која тогаш била непозната. Џонсон покажувал знаци што се во согласност со неколку дијагнози, вклучувајќи депресија и Туретов синдром.
лево|мини|Портрет на Рејнолдс од 1769 година, на кој се прикажани „''чудните гестикулации''“ на Џонсон.
Постојат неколку предзнаци за тоа како Џонсон страдал од напади на депресија и она што тој го сметал за лудило. Како што напишал Волтер Џексон Бејт, „*една од ирониите на книжевната историја е тоа што нејзиниот најпривлечен и најавторитативен симбол на здравиот разум - на силното, имагинативно разбирање на конкретната реалност - требало да го започне својот возрасен живот, на дваесетгодишна возраст, во состојба на толку интензивна вознемиреност и збунет очај што, барем од негова гледна точка, се чинеше дека е почеток на вистинско лудило*“. За да ги надмине овие чувства, Џонсон често правил обиди постојано да се вклучува во разни активности, но тоа не изгледало дека помага. Тејлор напишал дека Џонсон „*во еден момент силно размислувал за самоубиство*“. Босвел тврдел дека Џонсон „*се чувствувал преплавен од ужасна меланхолија, со постојана иритација, вознемиреност и нетрпение; и со тага и очај, што го правело постоењето мизерно*“.

Уште на почетокот, кога Џонсон не можел да ги отплати своите долгови, тој започнал да работи со професионални писатели и ја споредувал својата ситуација со нивната. Во тоа време, Џонсон станал сведок на пропаѓањето на Кристофер Смарт во „*беда и лудница*“ и се плашел дека можеби ќе ја дели истата судбина. Хестер Трејл Пјоци тврдела, во разговор за менталната состојба на Смарт, дека Џонсон бил нејзин „*пријател кој се плашел дека јаболко ќе го опие*“. За неа, она што го разликувало Џонсон од другите кои биле сместени во лудилници - како Кристофер Смарт - било неговата способност да ги задржи своите грижи и емоции за себе.

Двесте години по смртта на Џонсон, постхумната дијагноза на Туретов синдром станала широко прифатена. Состојбата останала непозната за време на животот на Џонсон, но Босвел опишува дека Џонсон покажувал знаци на Туретов синдром, вклучувајќи тикови и други несакани движења. Според Босвел „*тој најчесто ја држел главата настрана“... движејќи го телото напред и назад, и триејќи го левото колено во иста насока, со дланката&nbsp;... Тој испушташе разни звуци“ како „полусвиркање“ или „како да кука како кокошка“ и „... сето ова понекогаш придружено со замислен поглед, но почесто со насмевка. Општо земено, кога ќе завршеше со еден период, во текот на расправија, до кога беше доста исцрпен од насилство и врескање, тој имаше обичај да го издишува здивот како кит*.“

Постојат многу слични искази; особено, за Џонсон се вели дека „*ги изведувал своите гестикулации*“ на прагот од куќа или на вратата. Кога едно мало девојче го прашало зошто испуштал такви звуци и се однесувал на тој начин, Џонсон одговорил: „*Од лоша навика*“. Дијагнозата на синдромот за прв пат била поставена во извештај од 1967 година, а истражувачот на Туретов синдром, Артур К. Шапиро, го опишал Џонсон како „*најзначаен пример за успешна адаптација на животот и покрај веројатноста за Туретов синдром*“. Деталите дадени од списите на Босвел, Хестер Трејл и други ја зацврстуваат дијагнозата, при што еден труд заклучил:

## Наследство

мини|Статуа на д-р Џонсон подигната во 1838 година спроти куќата каде што е роден на плоштадот Личфилд. Исто така, постојат негови статуи во Лондон и Атоксетер.

Џонсон, според зборовите на Стивен Лин, бил „*повеќе од добро познат писател и научник*“; тој бил славна личност, бидејќи активностите и состојбата на неговото здравје во подоцнежните години постојано се објавувале во разни списанија и весници, а кога немало што да се објави, нешто се измислувало. Според Бејт, „*Џонсон го сакал животописот*“ и тој „*го променил целиот тек на биографијата за современиот свет. Еден нуспроизвод бил најпознатото поединечно дело на животописната уметност во целата книжевност, „Животот на Џонсон“ од Босвел, а имало и многу други мемоари и биографии од сличен вид напишани за Џонсон по неговата смрт*“.

Овие записи за неговиот живот вклучуваат *„Биографски преглед на д-р Семјуел Џонсон“* (1784) од Томас Тајерс; *„Дневникот за турнејата низ Хебридите“* (1785) од Босвел; „*Анегдоти за покојниот Семјуел Џонсон“ од* Хестер Трејл, кои се црпат од записи од нејзиниот дневник и други белешки; *„Животот на Семјуел Џонсон“* од Џон Хокинс, првата целосна биографија на Џонсон; и, во 1792 година, *„Есеј за животот и генијалноста на Семјуел Џонсон“* од Артур Марфи, кој ја заменил биографијата на Хокинс како вовед во збирката на Џонсоновите *Дела*. Друг важен извор била Фани Барни, која го опишала Џонсон како „*признат раководител на книжевноста во ова кралство*“ и водела дневник со детали што недостасуваат во другите биографии. Пред сè, портретот на Џонсон од Босвел е делото најпознато за пошироката публика. Иако критичарите како Доналд Грин се расправаат за неговиот статус како вистински животопис, делото станало успешно бидејќи Босвел и неговите пријатели го промовирале на сметка на многуте други дела за животот на Џонсон.

Во критиките, Џонсон имал трајно влијание, иако не сите го гледале позитивно. Некои, како Маколи, го сметале Џонсон за идиотски научник кој создал некои респектабилни дела, а други, како романтичните поети, биле целосно спротивставени на ставовите на Џонсон за поезијата и книжевноста, особено во однос на Милтон. Сепак, некои од нивните современици не се согласувале: „*Расин и Шекспир“* од Стендал делумно се базира на ставовите на Џонсон за Шекспир, а Џонсон влијаел врз стилот на пишување и филозофијата на Џејн Остин. Подоцна, делата на Џонсон станале популаризирани, а Метју Арнолд, во своите *„Шест главни животи“ од „Животите на поетите“ на Џонсон*, ги сметал *животите* на Милтон, Драјден, Поуп, Адисон, Свифт и Греј за „*точки кои стојат како толку многу природни центри и со враќање кон кои секогаш можеме повторно да го пронајдеме својот пат*“.

Повеќе од еден век по неговата смрт, книжевните критичари како што се Џорџ Биркбек Хил и Томас Елиот започнале да го сметаат Џонсон за сериозен критичар. Тие почнале да ги проучуваат делата на Џонсон со сè поголем фокус на критичката анализа што се наоѓа во неговото издание на „Шекспир и *Животите на поетите*“. Ивор Винтерс тврдел дека „*Големиот критичар е најреткиот од сите книжеевни генијалци; можеби единствениот критичар на англиски јазик кој го заслужува тој епитет е Семјуел Џонсон*“. Франк Ливис се согласил и, за критиката на Џонсон, рекол: „*Кога го читаме, знаеме, без сомнение, дека овде имаме моќен и истакнат ум кој работи од прва рака со книжевноста. Ова, можеме да кажеме со емфатично убедување, навистина претставува критика*“. Едмунд Вилсон тврдел дека „*Животите на поетите“* и предговорите и коментарите за Шекспир биле меѓу најбрилијантните и најострите документи во целиот спектар на англиската критика.

Критичарот Харолд Блум го сместил делото на Џонсон цврсто во рамките на западниот канон, опишувајќи го како „неспоредлив од кој било критичар во која било нација пред или по него“.&nbsp;... Бејт, во најдобриот увид за Џонсон што го знам, нагласи дека ниеден друг писател не е толку опседнат со сфаќањето дека умот е *активност*, активност што ќе се сврти кон деструктивност на себеси или на другите освен доколку не е насочена кон работење.“  Филозофското инсистирање на Џонсон дека јазикот во книжевноста мора да се испита, станало преовладувачки начин на книжевната теорија во средината на 20 век.

Половина од зачуваната преписка на Џонсон, заедно со некои од неговите ракописи, изданија на неговите книги, слики и други предмети поврзани со него, се наоѓаат во колекцијата „Доналд и Мери Хајд“ на д-р Семјуел Џонсон, која се чува во библиотеката „Хотон“ на Харвардскиот универзитет од 2003 година. Колекцијата вклучува нацрти на неговиот *План за речник*, документи поврзани со Хестер Трејл Пјоци и Џејмс Босвел (вклучувајќи корегирани докази за неговиот *„Животот на Џонсон“*) и чајник во сопственост на Џонсон.

Постојат многу друштва кои биле формирани и се посветени на проучувањето и иследувањето на животот и делата на Семјуел Џонсон. На двестегодишнината од смртта на Џонсон во 1984 година, Оксфордскиот универзитет одржал еднонеделна конференција на која биле претставени 50 трудови, а Уметничкиот совет на Велика Британија одржал изложба на „*портрети на Џонсон и други сувенири*“. Лондонските *[[Тајмс|„Тајмс“]]* и *„Панч“* изработиле пародии во стилот на Џонсон за таа пригода. Во 1999 година, телевизискиот канал BBC Four ја основљалнаградата „Семјуел Џонсон“, награда за нефикција. Сина плоча на Кралското уметничко друштво, откриена во 1876 година, ја означува куќата на Џонсон на Гоф Сквер. Во 2009 година, Џонсон станал меѓу десетте лица избрани од Кралската пошта за нивното комеморативно издание на поштенска марка „Истакнати Британци“. На 18 септември 2017 година, Google го одбележал 308-от роденден на Џонсон со Google Doodle. Датумот на неговата смрт, 13 декември, е одбележан во Календарот на светци на Англиканската црква. Во катедралата „Свети Павле“ во Лондон има негов споменик.

## Главни публикации
десно|мини|Биста на Џонсон од Џозеф Нолекенс, 1777 година

### Есеи

* *Бирмингемски журнал* (1732–33)
* *План за речник на англискиот јазик* (1747)
* *Скитникот* (1750–52)
* *Авантуристот* (1753–54)
* *Универзален посетител* (1756)
* *Книжевно списание или Универзален преглед* (1756)
* *Мангупот* (1758–60)
* *Лажната тревога* (1770)
* *Мисли за доцните трансакции во однос на Фолкландските Острови* (1771)
* *Патриотот* (1774)
* *Патување до Западните Острови на Шкотска* (1775)
* Оданочување без тиранија (1775)
* *Убавините на Џонсон* (1781)

### Поезија

* *Месија* (1728), превод на латински од *„Месијата“* од Александар Поуп
* *Лондон* (1738)
* *Пролог на отворањето на театарот во Друри Лејн* (1747)
* *Суетата на човечките желби* (1749)
* *Ирена, трагедија* (1749)

### Биографии

* *Патување во Абисинија* (1735), од Жером Лобо, преведено од француски јазик
* *Животот на г-дин Ричард Севиџ* (1744)
* *Разни забелешки за трагедијата „Макбет“* (1745)
* „Животот на Браун“ (1756) во *Христијанскиот морал* на Томас Браун
* *Предлози за печатење на драмските дела на Вилијам Шекспир* (1756)
* *Предговор на драмите на Вилијам Шекспир* (1765)
* *Драмите на Вилијам Шекспир* (1765)
* *Животите на поетите* (1779–81)

### Речници

* *Предговор на речник на англискиот јазик* (1755)
* *Речник на англискиот јазик* (1755)

### Новела

* *Историјата на Расела, принцот од Абисинија* (1759)

## Белешки

### Цитати во текстот

### Наводи

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Дополнително читање

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Johnston, Freya, "I'm Coming, My Tetsie!" (review of *Samuel Johnson*, edited by David Womersley, Oxford, 2018, , 1,344 pp.), *London Review of Books*, vol. 41, no. 9 (9 May 2019), pp.&nbsp;17–19. "His attacks on [the pursuit of originality in the writing of literature] were born of the conviction that literature ought to deal in universal truths; that human nature was fundamentally the same in every time and every place; and that, accordingly (as he put it in the 'Life of Dryden'), 'whatever can happen to man has happened so often that little remains for fancy or invention. (p.&nbsp;19).
* 
* 
* 
* Uglow, Jenny, "Big Talkers" (review of Leo Damrosch, *The Club: Johnson, Boswell, and the Friends Who Shaped an Age*, Yale University Press, 473 pp.), *The New York Review of Books*, vol. LXVI, no. 9 (23 May 2019), pp.&nbsp;26–28.

## Надворешни врски

* 
* 
* 
* 
* 
* Samuel Johnson's Dictionary Online
* Samuel Johnson at the Eighteenth-Century Poetry Archive (ECPA)
* Samuel Johnson and Hodge his Cat
* Full text of Johnson's essays arranged chronologically
* BBC Radio 4 audio programs:''In Our Time'' and ''Great Lives''
* A Monument More Durable Than Brass: The Donald and Mary Hyde Collection of Dr. Samuel Johnson – online exhibition from Houghton Library, Harvard University
* The Samuel Johnson Sound Bite Page, comprehensive collection of quotations
* Samuel Johnson at the National Portrait Gallery, London
*  by James Boswell, abridged by Charles Grosvenor Osgood in 1917 "...&nbsp;omitt[ing] most of Boswell's criticisms, comments and notes, all of Johnson's opinions in legal cases, most of the letters,&nbsp;..."

Категорија:Англиски есеисти
Категорија:Англикански христијани од Англија
Категорија:Погребани во Вестминстерската опатија
Категорија:Англикански светци
Категорија:Починати во 1784 година
Категорија:Родени во 1709 година
Категорија:Статии со врски до проектот „Гутенберг“
Категорија:Англиски биографи
Категорија:Англиски писатели
Категорија:Англиски поети
Категорија:Англиски патописци