Титанит

мини|Титанит кристален модел
**Титанит**, или **сфена**, е калциум титан силикатен минерал, CaTiSiO5. Обично се присутни нечистотии во трагови од железо и алуминиум. Исто така, најчесто се присутни метали од ретки земјени елементи, вклучувајќи цериум и итриум, калциумот може делумно да се заменисо ториум.

## Номенклатура
Комисијата за нови минералии минерални имиња на Меѓународната асоцијација за минерали (CNMMN) го усвоила името титанит и го „дискредитирала“ името сфена од 1982 година, иако вообичаено трудовите и книгите првично го идентификуваат минералот користејќи ги двете имиња. Сфена било најчесто користеното име до одлуката на IMA, иако и двете биле добро познати. Некои авторитети мислат дека е помалку збунувачки бидејќи зборот се користи за опишување на која било хемикалија или кристал со оксидиран титан како што е серијата пирохлори од ретки земјени елементи титанат и многу од минералите со структура на перовскит. Името сфена продолжува да може да се објавува во рецензирана научна литература, на пр. труд од Хајден и соработниците била објавена на почетокот на 2008 година во списанието „Придонеси за минералогија и петрологија“. Сфена опстојува како неформално име за скапоцените камења од титанити.

## Физички својства
[лево|мини| Зелен титанитски кристален кластер од долината Тормик, планините Харамош, [Пакистан]]
Титанитот, кој е именуван по содржината на титан, се јавува како проѕирни до проѕирни, црвеникаво кафеави, сиви, жолти, зелени или црвени моноклинички кристали. Овие кристали се типично тетраедеар по навика и често се збратимени. Поседувајќи субадамантин со склоност кон благо смолести сјај, титанитот има цврстина од 5,5 и слабо расцепување. Неговата специфична тежина варира помеѓу 3,52 и 3,54. Индексот на рефракција на Титанит е 1,885-1,990 до 1,915-2,050 со силно двојно прекршување од 0,105 до 0,135 (биаксијално позитивно). Под микроскоп ова води до карактеристичен висок релјеф кој во комбинација со заедничката жолто-кафеава боја и пресекот во форма на пастила го прави минералот лесно да се идентификува. Транспарентните примероци се познати по нивниот силен ллеохроизам, при што трите претставени бои зависат од бојата на телото. Поради ефектот на гаснење на железото, сфената не покажува флуоресценција под ултравиолетова светлина. Утврдено е дека дел од титанитите е метамикт, како последица на структурно оштетување поради радиоактивно распаѓање на често значителната содржина на ториум. Кога се гледаат во тенок дел со петрографски микроскоп, плеохроичните ореоли може да се забележат во минералите кои го опкружуваат титанитниот кристал.

## Појава
Титанитот се јавува како заеднички дополнителен минерал во средно и фелсичните магматски карпи и придружните пегматити. Се појавува и во метаморфните карпи како што се гнајс и шкрилци и скарни. Изворните локалитети ги вклучуваат: Пакистан; Италија; Русија; Кина; Бразил; Тујетш, Сент Готард, Швајцарија;  Мадагаскар ; Тирол, Австрија; Каунти Ренфру, Онтарио, Канада; Санфорд, Мејн, Гувернер, Дијана, Роси, Фајн, Питкерн, Брустер, Њујорк  и Калифорнија во САД.

## Употреба
Титанитот е извор на титан диоксид, TiO2, кој се користи во пигментите.

Како скапоцен камен, титанитот обично е некоја нијанса на шартреус, но може да биде кафеав или црн. Нијансата зависи од содржината на железо (Fe), при што ниската содржина на Fe предизвикува зелени и жолти бои, а високата содржина на Fe предизвикува кафени или црни нијанси. Зонирањето е типично за титанитот. Тој е ценет поради неговата исклучителна дисперзивна моќ (0,051, B до G интервал) која ја надминува онаа на дијамантот . Употребата на титанит за накит е ограничена, и поради тоа што каменот е невообичаен по квалитет на скапоцен камен и е релативно мек.

Титанитот може да се користи и како геохронометар U-Pb, конкретно во метаморфни терени.

## Во популарната култура
Титанитот најчесто се споменува во серијата видео игри Dark Souls како материјал кој се користи за надградба на оружје иразни други предмети.

## Галерија со слики

Податотека:Titanit.jpg|алт=Specimen from the mineral collection of the Naturmuseum Senckenberg in Frankfurt am Main| Примерок од минералната збирка на Природен музеј Сенкенберг во Франкфурт на Мајна
Податотека:Titanite-tt56a.jpg|алт=Titanite crystal that is totally gemmy and transparent, with a light olive-green color, perched on matrix of calcite and epidote| Титанит кристал кој е целосно скапоцен и транспарентен, со светло маслинесто-зелена боја, поставен на матрица од калцит и епидот
Податотека:Titanite-Adularia-Clinochlore-275128.jpg|алт=Bright green, twinned crystal of titanite with adularia and minor clinochlore on matrix| Светло зелен, збратимен кристал од титанит со адуларија и минорен клинохлор на матрицата
Податотека:Titanite-163984.jpg|алт=Olive-green titanite spear point set in matrix from Pakistan| Маслинесто-зелена титанитна точка за копје поставена во матрица од Пакистан
Податотека:Titanite-37979.jpg|алт=Green titanite crystal perched right at the top of a column of gray, chlorite-included crystals| Зелен титанитен кристал поставен точно на врвот на колона од сиви кристали со хлорит
Податотека:Titanite-23006.jpg|алт=Yellow-green titanite twinned crystal perched vertically on the matrix| Жолто-зелен титанит збратимен кристал поставен вертикално на матрицата


## Наводи

## Надворешни врски

* Својства на сфена на Мадагаскар, појави и геолошки податоци

Категорија:Незосиликати
Категорија:Минерали на титанот
Категорија:Минерали на калциумот
Категорија:Скапоцени камења
Категорија:Моноклински минерали