Питер Хигс

**Питер Вер Хигс** (;  - ) — британски теориски физичар, нобеловец и почесен професор на Единбуршкиот универзитет.

Најпознат е како предлагач на појавата наречена нарушување на симетријата кај електрослабата теорија, со кој се опишува настанокот на масата на елементарните честички, особено осврнувајќи се на W и Z бозоните. Оваа појава истовремено ја предложиле уште неколку физичари, но денес се нарекува Хигсов механизам и го предвидува постоењето на честичката Хигсов бозон, опишана како „најбараната честичка во современата физика“. на 4 јули 2012 г. CERN по опитен пат го утврдиле постоењето на ваков бозон,, и на 14 март 2013 г. го потврдиле согласно очекуваните две основи својства (позитивен паритет и спин еднаков на нула). Со ова, честичката станала првиот познат скаларен бозон откриен во природата. Хигсовиот механизам се смета за мошне важен составен дел од стандардниот модел на честичната физика, без кој извесни честички би немале никаква маса.

Хигс има добиено бројни признанија за неговата работа, меѓу кои Хјузов медал од Кралското друштво (1981), Радерфордов медал од Институтот за физика во Лондон (1984), Дираков медал за извонредни придонеси за теориската физика од Институтот за физика во Лондон (1997), Награда за високоенергетска честична физика од Европското физичарско друштво (1997), Волфова награда за физика (2004), медал „Оскар Клајн“ од Кралската шведска академија на науките (2009), наградата Џ.Џ. Сакурај на Американското физичарско друштво за теориска честична физика (2010) и посебниот пригоден Хигсов медал од Кралското друштво во Единбург (2012). Во 2013 г. ја добил Нобеловата награда за физика заедно со Франсоа Англер по предлог на Стивен Хокинг. Истата година од кралицата го добил и орденот „Придружник на честа“.

## Младост и образование
Хигс е роден во Њукасл, Англија од татко Англичанец и мајка Шкотланѓанка. Татко му бил аудиотехничар во Би-би-си. Дел од основното образование го стекнал дома поради честите преселби условени од неговиот задув, работата на татко му и Втората светска војна. Подоцна татко му бил испратен на работа во Бедфорд, а Хигс и мајка му останле во Бристол, каде тој пораснал. Од 1941 до 1946 г. ја посетувал гимназијата Котам во Бристол каде добил инспирација од работата на Пол Дирак — еден од основоположниците на квантната механика кој бил поранешен ученик во училиштето.

Во 1946 г. на возраст од 17 години Градско училиште во Лондон, каде се задржал на математиката, а во 1947 г. се запишал во Кралевиот колеџ Лондон, каде во 1950 г. дипломирал физика со почести од прва класа и две години подоцна магистрирал. Добил истражувачка стипендија, и во 1954 г. докторирал молекуларна физика под менторство на професорите Чарлс Кулзон и Кристофер Лонгет-Хигинс со тезата „Некои проблеми во теоријата на молекулските треперења“. Од 1954 до 1956 г. бил виш научен работник на Единбуршкиот универзитет, а потоа разни на разни академски места во Империјалниот колеџ и Универзитетскиот колеџ во Лондон, каде привремено предавал и математика. Во 1960 г. се вратил на Единбуршкиот универзитет, каде станал асистент на Институтот за математичка физика Тејт и конечно се преселил во градот. ВО 1970 г. е назначен за доцент по физика, а во 1983 г. станал член на Кралското друштво во Единбург.

Во 1980 г. Хигс застанал на чело на катедрата по теориска физика, а во 1983 г. станал академик во Кралското друштво|Кралско друштво|Кралското друштво во Лондон. Следната година го добил Радерфордовиот медал, а во 1993 г. и член на Институтот за физика. Активната кариера ја завршил во 1996 г. и станал почесен професор на Едибуршкиот унивезитет. Во 1997 г. добил почесна диплома од Бристолскиот универзитет, а во 2008 г. станал почесен научен соработник на Универзитетот во Свонзи како признание за неговата работа на полето на честичната физика.

## Истражувања и дела
Во Единбург, Хигс почнал да се интересира за масата, разработувајќи ја претставата дека при настанокот на вселената, честичките биле безмасни, и се стекнале со маса во дел од секундата подоцна при заемодејство со некакво теориско поле (денес познато како Хигсово поле). Претпоставувал дека ова поле ја исполнува целата вселена и им дава маса на сите елементарни честички што доаѓаат во допир со него.

Хигсовиот механизам го претпоставува постоењето на Хигсовото поле кое им дава маса на кварковите и лептоните. Меѓутоа, ова поле е одговорно за само многу мал дел од масата на други видови честички како протоните и неутроните, додека најголемиот дел од масата ја добиваат од глуоните што ги врзуваат кварковите.

Првичната основна замисла во работата на Хигс потекнува од јапонско-американскиот физичар и нобеловец Јојчиро Намбу од Чикашкиот универзитет, односно неговата предложена теорија за спонтано нарушување на симетријата изведено од забележаните појави во суперспроводливостта кај кондензираната материја. Меѓутоа, теоријата на Намбу подразбира постоење на безмасни честички (Голсдстонова теорема), кое се покажало како неточно.

Хигс пак, од своја страна, сметал дека  безмасните честички не мора да се јават при спонтаното нарушување на месната симетрија во релативистичката теорија) наспроти претпоставките на Голсдстоновата теорема и во 1964 г. објавил труд во европскиот физички часопис *[[Physics Letters]]* во уредништво на CERN од Швајцарија.

Во втор труд, Хигс го образложил неговиот теориски модел (денес наречен Хигсов механизам), но истиот бил одбиен бидејќи уредништвото на *Physics Letters* сметало „нема очигледна релевантност на физиката“). Хигс го дополнил трудот и го испратил во часописот *[[Physical Review Letters]]*, кој го објавил во 1964 г. Во овој труд се предвидува постоењето на нов масен бозон со спин нула (денес познат како Хигсов бозон).
До сличен ваков заклучок истовремено дошле и други физичари како Роберт Браут, Франсоа Англер Џералд Гуралник, К.Р. Хаген и Том Кибл. Во објавениот труд, Хигс ги наведува Бру и Англер, додека пак во третиот труд ги наведува останатите и сите имаат добиено групно признание за нивните трудови, кои имаат значајни сличности, но и разлики во предвидувањата.

На 4 јули 2012 г. CERN дека опитите со ATLAS и Компактниот мионски соленоид (CMS) укажуваат на присуството на нова честичка која може да биде Хигсов бозон во подрачјето на 126 гигаелектронволти.
На тоа, Хигс бил воодушевен, изјавувајќи вчудовидување дека откритието е направено додека е уште жив.

## Признанија

### Државни награди
Во 2011 г. Хигс ја добил уважената Награда на Единбург за лица заслужни за градот.

Во 2012 г. му е врачена свечена другарска шолја од градоначалникот на Единбург по повод откривањето на неговата плоча со отисоци во дворот на градската управа, заедно со другите претходни добитници.

Во 2013 г. ја добил почесната Слобода на градот Бристол, а во 2014 г. му ја врачиле Слободата на Њукасл. Добил и метална плоча на кејот во Њукасл како дел од иницијативата за поставање спомен-плочи на заслужни граѓани.

### Хигсов центар за теориска физика
Единбуршкиот универзитет има институт за истражувања во област ана теориската физика наречен Хигсов центар за теориска физика (*Higgs Centre for Theoretical Physics*) во чест на научникот.
Центарот има задача да ги здружува научниците ширум светот во потрагата по „подлабоки сознанија за законитостите на вселената“ и е сместен во зградата „Џејмс Кларк Максвел“ при Факултетот за физика и астрономија. Има и своја професорка катедра наречена по Хигс.

### Нобелова награда за физика
На 8 октомври 2013 г. излегло соопштение дека Питер Хигс и Франсоа Англер заеднички ќе ја добијат Нобеловата награда за физика „за теориското откривање на механизам кој дава придонес кон нашите сознанија за потеклото на масата на субатомските честички, а кој неодамна се потврди со откривањето на претпоставената фундаментална честичка од опитите ATLAS и CMS во Големiot хадронски судирач на CERN“. Хигс во прво време не знаел за наградата, и дознал дека станал нобеловец од жена која подзапрела автомобилот на улица за да му честита, бидејќи немал мобилен телефон или друго средство по кое би добил непосредно соопштение.

### Почесен придружник
Во 1999 г. Хигс одбил витештво, но во 2012 г. го прифатил Орденот на Почесен придружник. Подоцна се изјаснил дека наградата ја прифатил бидејќи му било погрешно речено дека е подарок исклучиво од самата кралица и се изјаснил против државите почести како витештвата и слични бидејќи се користат „како средства за постигнување на политички цели на власта“. Наградата која ја прифатил не носи титула, туку само почесната наставка  што се става по името. Во врска со тоа, Хигс изјавил дека, кога луѓето го прашуваат што значи наставката, тој одговара „почесен Швајцарец“ Орденот му е врачен од кралицата на 1 јули 2014 г.

### Почесен докторат
* Во 2014 г. добил почесен докторат од Универзитетот во Сент Ендрус, Шкотска 

## Поврзано
* Стандарден модел
* Голем хадронски судирач
* Хигсино

## Наводи

## Надворешни врски

*  
*  
* Хигсов центар за теориска физика 
* Список на трудови на Хигс — Google Scholar 

Категорија:Англиски физичари
Категорија:Британски физичари
Категорија:Добитници на Нобеловата награда за физика
Категорија:Членови на Кралското друштво
Категорија:Британски нобеловци
Категорија:Честични физичари
Категорија:Теориски физичари
Категорија:Добитници на Волфовата награда за физика
Категорија:Носители на Орденот на Почесните придружници
Категорија:Луѓе од Њукасл
Категорија:Родени во 1929 година
Категорија:Носители на Коплиевиот медал
Категорија:Англиски нобеловци
Категорија:Членови на Кралското друштво на Единбург