Домат

**Домат** (, разг. „**патлиџан**“) — едногодишно растение од фамилијата зрнци (*Solanaceae*), слично на компирот. Се употребува за исхрана на луѓе и животни. Во Македонија во 2010 година се произведени 168 010 тони домати.

## Историја
лево|мини|Домат - „рајско јаболко“
По потекло е од Средна, Јужна и од јужните краеви на Северна Америка — од Мексико до Перу. За првпат ја опишал лекарот и ботаничар Матиоли во 1554 година. Поимот „домат“ е изведен од ацтечкиот збор *томатотл*, навлезен преку неговиот хиспанизиран облик *tomate*.

## Употреба

Доматот е овошје што во исхраната се употребува: свеж, конзервиран како на пример зелен поткиселен домат во туршија и зимница, како сок, прелив (кечап - доматен сос) или како зачин. Неговите плодови се богати со витамин Ц, каротин, витамин Б1 и витамин Е. Покрај витамините, во него се среќаваат и значајни количества на манган, железо и бакар.

Доматот, со просечна потрошувачка од 49,8 кг по домаќинство, е 3. зеленчук според употребата во Македонија во 2017 година.

## Опис
Растението е повеќегодишни, но во умерениот климатски појас се одгледува како едногодишно. Со напредните земјоделски техники на производство во контролирани услови во стаклена градина (и пластеници) постојат и повеќе реколти (берби) во текот на една година, односно две до три, на крајот на зимата или раната пролет и во средината и кон крајот на летото. На површината е влакнесто и лепливо. Растението типично достигнува височина од 1 до 3 м и има слабо дрвенесто стебло кое често расте како ползавец со други растенија. Листовите се долги 10 до 25 см со назабен раб. Цветовите се со пречник од 1 до 2 см, со жолтеникава боја.

## Сорти
Постојат повеќе видови на домат, коишто се одгледуваат ширум светот и во Македонија. Најпознати се: рајско јаболко поради што во повеќе средноевропски земји доматот се нарекува „рајчица“ (хрватски) или „рајчата“ (чешки), ситната сорта на црешовиден домат наречена „*шери*“ (*cherry*), јабучар, воловско срце, розов или индустриски домат итн.
### Јабучар

Јабучар е сорта на домат кој изобилува со неговата големина и специфичната розова боја. Најмногу го има во околината на Скопје и во Струмичкиот предел. Тој се одликува со розова боја и вкус на вистински домат. Исто така, помал број производители почнале да го одгледуваат познатиот јабучар во пластеници, сами собирајќи семе, но и покрај тоа што е произведен во заштитени улови, неговата трајност е ограничена на само неколку дена .

Во 2013 година, во Охрид изниклал јабучар со големина од еден килограм. Доматот, воопшто не бил прскан со пестициди или други заштитни средства, единствено е прихранет и испрскан против штетници со чај од варени коприви, а наводнувањето е со системот капка по капка со изворска или остоена вода, која воопшто не соддржи хлор.Тајната за овој џиновски и вкусен домат се состои во навременето прскање со препаратот од коприва и навремено наводнување.

Јабучарот, кој е чист и еколошки здрав и мириса на вистински домат, се губи во последните години. Успева да опстои и во густо населени подрачја, но и во градски средини. Никнува од 7-15 дена од денот на сеењето. Потребна е голема влажност на земјата и топлина во првите 10 дена. Ако садниците се многу блиску една покрај друга, тогаш треба да се расадат на друго место на поглемо растојание. Кога билките се околу 5 санмтиметри големина, слободно можат да се наводнуваат преку листовите. Доматот треба да се наводнува со млака вода од 18-28°*C*, бидејќи ако се заливаат со ладна вода, билките можат да добијат шок и да угинат или да имаат последици во понатамошната вегетација .

## Галерија


File:Патлиџани-МК 03.jpg|Патлиџани зреат под пластеник во с.Добрејци, Струмичко
File:Patlidzani vo Nogaevci.jpg|Насади со домати (патлиџани) на отворено во с. Ногаевци, Велешко
File:Одгледување патлиџани во Стакленик „Balkan Green House“ Овче Поле-МК 05.jpg|Одгледување патлиџани во Стакленик „Balkan Green House“ во Македонија
File:Патлиџани-МК 02.jpg|Патлиџани зреат под пластеник во с.Добрејци, Струмичко
File:Патлиџани-МК 01.jpg|Патлиџани зреат под пластеник во с.Добрејци, Струмичко
File:Патлиџани-МК 04.jpg|Патлиџани зреат под пластеник во с.Добрејци, Струмичко
File:Одгледување патлиџани во Стакленик „Balkan Green House“ Овче Поле-МК 07.jpg|Одгледување патлиџани во Стакленик „Balkan Green House“ во Македонија
File:Патлиџани зреат во Таор 02.jpg|Патлиџани зреат во с.Таор, Скопско
File:Патлиџани зреат во Таор 01.jpg|Патлиџани зреат во с.Таор, Скопско
File:Патлиџани во гајбе.jpg|Домати во гајба



## Поврзано
* Црешовиден домат
* Сорти на домати
* Кечап

## Наводи

## Надворешни врски

* 
* ''Водич за органско производство на домат'', Љупчо Михајлов; Министерство за земјоделство, шумарство и водостопанство на РМ, Скопје, 2007 

Категорија:Зрнец
Категорија:Зеленчук
Категорија:Ацтечки јазик
Категорија:Растенија опишани во 1753 година