open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Балдовенци

**Балдовенци** — целосно раселено село во Општина Новаци, во околината на градот Битола.

## Географија и местоположба
Балдовенци се наоѓа во средишниот дел на Општина Новаци и лежи на надморска височина од 690 метри.
## Историја
Во XIX век селото било дел од Битолската каза на Отоманското Царство.

Само 1 жител на оваа населба е заведен како жртва во Втората светска војна.

## Стопанство
Атарот зафаќа површина од 10,2 км2.

## Население

Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) во 1900 г *Балденци* имало 185 жители, сите Македонци христијани. На почетокот на XX век селото потпаднало под врховенството на Бугарската егзархија. По податоците на егзархискиот секретар Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 г. во селото *Балдоенци* имало 136  жители, сите Македонци, под врховенството на Бугарската егзархија.

На Етнографската карта на Битолскиот Вилает од 1901 г. *Балдоенци* се води како чисто македонско село во Битолската каза на Битолскиот санџак со 18 куќи.

Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на Кралството Југославија од 1931 година, селото имало 100 Македонци.

Селото е наполно раселено по 1961 година, кога броело 170 жители, Македонци.

Според пописот од 2002 година, во селото Балдовенци немало жители. Истото било потврдено и на пописот од 2021 година.

### Родови

Балдовенци е потполно раселено село денес, но во минатото во него живееле Македонци христијани. Сите родови во селото биле доселенички.

Според истражувањата од 1953 година, родови во селото:

* **Доселеници:** *Рамнешковци* (10 к.), први селски доселеници, старината непозната; *Ордевци* (5 к.), доселени се после гореспоменатиот род и тие се со непозната старина; *Маријовци* (2 к.) и *Ричковци* (1 к.), доселени се од некое село во областа Мариово; *Џивкаровци* (1 к.) доселени со непозната старина; *Кушовци* (1 к.) доселени однекаде; *Лазаровци* (1 к.) основачот на родот бил домазет, дошол од селото Скочивир околу 1918 година; *Митревци* (1 к.) доселени се од соседното село Тепавци, после 1918 година, таму припаѓале на родот Бојковци, подалечно потекло од некое село во околината на Корча.

## Културни и природни знаменитости
;Археолошки наоѓалишта
*Арбасиновец — населба од железното време;

;Цркви
* Црква „Св. Атанасиј“ — главна селска црква

## Иселеништво
Од Балдовенци иселеници има во селото Гнеотино (*Јанкуловци, Ванѓел и Лазарови*). Од родот  *Рамнешовци* иселеници има во Новаци. Од *Кушовци* иселеници имало во Битола, каде изумреле.

Иселеништвото било помасовно после 1953 година, денес селото е целосно раселено.

## Наводи

## Надворешни врски


Категорија:Села во Македонија
Категорија:Битолски села
Категорија:Села во Општина Новаци
Категорија:Раселени села во Македонија
Тепавци

**Тепавци** (уште познато и како **Теповци**) — село во Општина Новаци, во околината на градот Битола.

## Географија и местоположба

Тепавци се наоѓа во југоисточниот дел на Битолското Поле, односно јужниот дел на Општина Новаци од левата страна на Црна Река. Селото е ридско на надморска височина од 750 метри, а од градот Битола е оддалечено 23 километри.

## Историја
мини|лево|На чешмата во Тепавци, јуни 1917
Во XIX век селото било дел од Битолската каза на Отоманското Царство.

Вкупно 2 жители на оваа населба се заведени како жртви во Втората светска војна.

## Стопанство

## Население

Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија, Етнографија и статистика“) од 1900 година, во Тепавци живееле 354 жители, сите Македонци. Според егзархискиот секретар Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“), во 1905 година во Тепавци имало 320 Македонци, под врховенството на Бугарската егзархија.

На Етнографската карта на Битолскиот Вилает од 1901 г. Тепавци се води како чисто македонско село во Битолската каза на Битолскиот санџак со 38 куќи.

Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на Кралството Југославија од 1931 година, селото имало 300 Македонци.

Според пописот од 2002 година, селото брои 25 жители, сите Македонци.

Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 17 жители, од кои 16 Македонци и 1 Албанец.

### Родови

Тепавци е македонско село.

Според податоците од 1953 година, родови во селото се:

* **Доселеници:** *Мифковци (16 к.), Слабовци (6 к.), Радевци  (1 к.), Бојковци (21 к.), Стрезовци (3 к.) и Мајловци (1 к.)* потекнуваат од основачите на селото, кои биле 4 браќа, и кои се доселиле во XVIII век од околината на Корча во Албанија. Бојковци се делат на следните гранки *Котевци, Димовци, Марковци, Романовци, Сиќировци и Цветковци*; *Орџановци (4 к.)* доселени се однекаде, имаат роднини од Тепавци во Невеска, леринско, денес во Грција; *Положановци (2 к.)* доселени се од селото Полог.
* **Православен ромски род:** *Неделковци (1 к.)* овде живеат од турско време, основачот на родот бил Ковач. Брачни врски одржуваат со православните Роми од другите села.

## Општествени установи
;Цркви
* Црква „Рождество на Пресвета Богородица“ од XIX век
* Црква „Св. Архангел Михаил“ од поново време

## Самоуправа и политика

### Избирачко место

Во селото постои избирачкото место бр. 166 според Државната изборна комисија, сместени во просториите на приватен објект. Во ова избирачко место е опфатено и селото Гнилеш.

На претседателските избори во 2019 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 28 гласачи.

## Културни и природни знаменитости

## Редовни настани

## Личности

## Култура и спорт

## Иселеништво
Од ова село иселеници има во Велесело (*Ќутевци, Петковци и Кочовци*), Брод (*Велјановци*), Долно Оризари (*Моријовци*), Балдовенци (*Митревци*), Бач (*Тепаски*). Околу 5 семејства до 1953 година се иселиле во Битола. Целосно се иселиле *Пиперковци* во Америка. Биле деленици од родот *Бојковци*.

## Наводи

## Надворешни врски

Категорија:Села во Македонија
Категорија:Битолски села
Категорија:Села во Општина Новаци
Врањевци

**Врањевци** — поранешно село во Општина Новаци, во околината на градот Битола.

## Географија
Селото лежи во средишниот дел на Битолското Поле, на надморска височина од 660 метри, а од градот Битола е оддалечено 17 километри. Поради проширување на рудникот Суводол во 1961 година, селото било напуштено и денес е целосно раскопано и уништено.

## Историја
Во XIX век селото било дел од Битолската каза на Отоманското Царство.

Само 1 жител на оваа населба е заведен како жртва во Втората светска војна.

## Население

Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија, Етнографија и статистика“) од 1900 година, во Врањевци живееле 230 жители, сите Македонци. Според егзархискиот секретар Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“), во 1905 година во Врањевци имало 200 Македонци, под врховенството на Бугарската егзархија.

На Етнографската карта на Битолскиот Вилает од 1901 г. *Врановци* се води како чисто македонско село во Битолската каза на Битолскиот санџак со 24 куќи.

Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на Кралството Југославија од 1931 година, селото имало 250 Македонци.

Селото е целосно раселено, така според пописот од 2002 година во селото не се забележани жители. Истото било потврдено и на пописот од 2021 година.

### Родови

Врањевци било чисто македонско село.

Родови во Врањевци биле: Ерговци (8 к.), Мушковци (2 к.), Јосифовци (2 к.), Пашовци (2 к.) и Шишковци (2 к.) за овие родови се вели дека се многу стари, возможно е да се староседелци; Шаторовци (6 к.), Ристевци (6 к.) и Шуплевци (3 к.) доселени се однекаде; Мегленчани (2 к.) доселени се од селото Мегленци во XIX век; Шкорлевци (2 к.) доселени се на крајот од XIX век од селото Арматуш.

## Цркви

*Црква „Св. Теодор Тирон“;
*Црква „Св. Димитриј“;

## Археолошки наоѓалишта

;* Археолошки наоѓалишта

*Поројница — некропола од римско време;

## Личности
* Цане Здравковски (1936 - 2010) - македонски писател;

## Наводи

## Надворешни врски

Категорија:Села во Општина Новаци
Категорија:Битолски села
Категорија:Села во Македонија

Категорија:Раселени села во Македонија
Гнилеш

**Гнилеш** или **Гнилеж** — село во Општина Новаци, во околината на градот Битола.

## Географија и местоположба
Селото е ридско на јужните огранки на Селечка Планина, сместено на надморска височина од 894 метри, а од Битола е оддалечено 26 километри.

Во атарот на Гнилеш, на околу 4,5&nbsp;км северно од селото се наоѓало поранешното село Ченгел.

## Историја
Во XIX век селото било дел од Битолската каза на Отоманското Царство.[мини|лево|Италијански логор кај Гнилеш за време на [Првата светска војна во 1917 година]]

Во 2014 г. името на дотогашното Гнилеж официјално му е сменето во *Гнилеш*.

## Население

Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија, Етнографија и статистика“) од 1900 година, во *Гнилеж* живееле 130 жители, сите Македонци. Според егзархискиот секретар Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“), во 1905 година во *Гнилеш* имало 128 Македонци, под врховенството на Бугарската егзархија.

На Етнографската карта на Битолскиот Вилает од 1901 г. Гнилеш се води како чисто македонско село во Битолската каза на Битолскиот санџак со 16 куќи.

Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на Кралството Југославија од 1931 година, селото имало 100 Македонци.

Според пописот од 2002, селото брои само 5 жители, сите Македонци.

Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 2 жители, сите Македонци.

## Општествени установи

## Самоуправа и политика

### Избирачко место

Селото е опфатено во избирачкото место бр. 166 според Државната изборна комисија, сместени во просториите на приватен објект.

На претседателските избори во 2019 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 28 гласачи.

## Културни и природни знаменитости

;Цркви
* Црква „Пресвета Богородица“ — главна селска црква, која е со срушен покрив; и
* Црква „Св. Илија“ — главна манастирска црква.

## Редовни настани

## Личности

## Култура и спорт

## Иселеништво

## Наводи

## Надворешни врски


Категорија:Села во Македонија
Категорија:Битолски села
Категорија:Села во Општина Новаци
Посејдон

thumb|right|180px|Статуа на Посејдон.

**Посејдон** (старoгрчки: *Ποσειδῶν* = „оној кој дава да се пие од шумовита планина“) — бог на морето во  старогрчката митологија. Негов пандан во  римската митологија бил богот Нептун. Посејдон на секоја статуа бил изразен како држи трозабец, а исто така, негови симболи се коњот и делфинот.

## Особености
Посејдон бил син на Хрон и Реја, а по симнувањето на татка си од престолот, тој и браќата Зевс иАд, фрлале коцка за поделбата на светот: т.е. кој ќе владее со небото, морето и подземниот свет, додека се договориле со земјата да владеат заедно. Така, Посејдон ја добил власта над морето. Според големината, Посејдон е еднаков на Зевс, но не и според власта. По поделбата на власта, заминал од Ајгеј, градејќи свој стан во подводниот свет. Во пространите штали чувал бели коњи со бронзени потковици и златни гриви и кочии со кои ги смирувал бурите, а морските чудовишта излегувале на површина покрај нив. Ја посакал Тетида, но кога дознал дека секое дете што ќе се роди со неа ќе биде поголемо од татка си, се откажал. Потоа, со помош на делфин ја освоил Амфитрида, која претходно се гадела од него. Со неа, Посејдон изродил три деца Тритин, Род и Бентеским. Посејдон бил голем љубовник, како и неговиот брат Зевс. Бил кавгаџија, се скарал со Атена, понекогаш се светел со поплави, бури  бранови, а кога Зевс му забранил да создава поплави, тој предизвикал суша.

Во чест на Посејдон, на Коринт биле одржувани игри, познати како Истамски игри.

## Посејдон во уметноста и во популарната култура
* „По Посејдон“ (англиски: *In The Wake Of Poseidon*) — песна од истоимениот музички албум на британската рок-група King Crimson од 1970 година.

## Наводи


Категорија:Илијада
Категорија:Старогрчка митологија
Категорија:Старогрчки богови
Категорија:Олимписки богови
Марс (појаснување)

**Марс** може да се однесува на:
* Марс (планета во Сончевиот Систем)
* Марс (бог на војната во римската митологија)
* Чоколадото Марс
Ад

thumb|120px| Богот Ад.

**Ад** () — во старогрчката митологија, син на титаните Хрон и Реја; еден од четирите браќа што владееле со светот. Тој бил бог на подземјето, „темното царство“ така што често подземниот свет се нарекува „ад“.

## Поделба на власта

По падот на Титаните, заедно со браќата Зевс и  Посејдон го сочинувал тројството на најголеми грчки богови. Кога го одзеле престолот на таткото Крон, ја поделиле власта. На Зевс му припаднала власта над небото и земјата. Посејдон ја добил власта над морето, а Ад станал владетел на подземниот свет.

## Особености

Неговата сила и власт се споредува со силата на Зевс на горниот свет. Тој бил Зевс на подземјето, неговата сила, суровост и неумоливост се огледувале во тоа што неговите поклоници никогаш не гледале во негоовиот лик кога принесувале жртви. Неговата сопруга била Персефона.

Негов еквивалент во римската митологија е богот Плутон.

## Наводи


Категорија:Богови на Подземјето
Категорија:Богови на Земјата
Категорија:Олимписки богови
Категорија:Кралеви во грчката митологија
Категорија:Елевсински мистерии
Категорија:Божества од Илијада
Категорија:Божества од Енеида
Категорија:Ликови од Одисејата
Категорија:Деца на Крон
Хера

**Хера** () — ќерка на Крон и Реја, родена е на островот Сем (Арг) и одраснала во Аркадија, каде ја воспитувал Темен, синот на Палазг. Дадилките ѝ биле годишните времиња. Била прогонета од татка си и Зевс ја пронашол во Кнос, на Крит. На почеток Зевс ѝ се додворувал без успех, но потоа се престорил во покисната кукавица и таа се сожалила на него, го прернала, а тој ја силувал враќајќи си го својот вистински лик. Таа била врховна божица во старостарогрчката митологија, божица на бракот, на небото во  старостарогрчката митологија. Со врховниот грчки Бог Зевс таа била мајка на божествените деца Арес, Хеб и Хефест.

Хера или Јунона била законска сопруга на Зевс иако му била сестра. Во ликот била најубавата божица претставена со круна на главата, облечена во елегантен фустан стегнат со појас, а носела златни сандали на стапалата. Хера уживала во луксузен накит. Зевс постојано ја изневерувал со многу божици и смртнички за што таа посредно му се одмаздувала, напаѓајќи ги љубовниците или нивните вонбрачни деца што тие му ги раѓале. Важела за заштитничка на женскиот род и на светоста на бракот. Калинката е нејзиниот растителен симбол кој ја означувал плодноста, а светото животно ѝ е паунот.

## Наводи


Категорија:Илијада
Категорија:Кралици во старогрчката митологија
Категорија:Старогрчки божици
Категорија:Олимписки богови
Деметра

**Деметра** (гр. Δημήτηρ) е грчка божица на земјоделството и на новиот живот, чувар на бракот и на свештениот сојуз. Таа била многу почитувана уште пред Олимписките богови. Таа е една од дванаесетте богови кои живееле на планината Олимп. Таа е ќерка на Хрон и Реја, а мајка на Персефона, која подоцна пак станала жена на Ад.
мини|лево|150п|'''Деметра'''

## Култот на Деметра
Во покасната антика, култот со Деметра се сврзува со оној на Кибела. Древните Грци Деметра ја гледале во соѕвездието Девица.
Иако нејзините свештеички ги воведуваат невестата и младоженецот во тајните на брачната постела, таа самата немала маж. Додека била сѐ уште млада вонбрачно ги родила Кора, подоцнежна Персефона и алчниот Јакха со својот брат Зевс.
Деметра го научила народот на земјоделство, со тоа што му ја дала пченицата на Триптолем. Како божица на житото, во периодот од сеидбата до жетвата, Деметра била позната и како Хоја. Во римската митологија таа е позната како Церера или Керера, која била славена како божица на градинарството, културата и мирот. Деметра била прикажувана како жито, а нејзина најомилена птица била штркот. Исто така, многу често, таа била прикажувана на кочија.

Според митот, кога Персефона си играла на ливадата со нимфите земјата одеднаш се отворила и се појавил богот Ад, кој ја присвоил за себе. Ад бил многу вљубен во неа, и не сакал да ја пушти од подземниот свет. За тоа време Демитра го слушнала плачот на својата ќерка и побрзала да ја извлече од оваа ситуација, но во тоа не успеала. Деметра лутала низ светот девет дена без храна и вода, сè додека Хелиј не ѝ открил што се случило со нејзината ќерка. Несреќната мајка отишла на планината Олимп и побарала помош од Зевс.
мини|десно|200п|'''Враќањето на Персефона'''
За ова време, Ад се оженил со Персефона. Деметра за тоа време се вратила во својот храм во Елевзина, и на светот настапила голема неплодност на плодовите кое довело и до голема катастрофа како за луѓето така и за боговите. Тогаш Зевс одлучил дека е потребно да се вмеша во проблемот па одлучил третина години да живее во подземниот свет со Ад, а остатокот на земјата. Кога Персефона била во подземниот свет, настапувала неплодноста, а кога била на земјата природата разезленувала со прекрасни цвеќиња. Така настанале и годишните времиња.

Триптолем, син на кралот Келеј, Деметра го научила како да ги разработува билките, како знак на благодарност за тоа што неговите родители во времето додека таа тагувала за нејзината ќерка ја прибрале во својот дом, не знаејќи дека е всушност божица. Таа му поклонила зрно жито и го научила како да ја обработува својата земја.

## Наводи

Категорија:Старогрчки божици

Категорија:Старогрчка митологија
Категорија:Божествени сопруги на Зевс
Категорија:Олимписки богови
Хестија

мини|Хестија, Египeтска таписерија, 6 век
**Хестија** (старогрчки: Ἑστία) била божица на срцето во старогрчката митологија. Имала браќа и сестри по име - Деметра, Хера, Хад и Посејдон.
Штом таа се родила татко и Хрон ја проголтал нејзе и нејзините браќа и сестри, со страв дека кога ќе пораснат ќе се побунат и ќе го симнат од власт.

## Особености
Славата и големината на Хастија се во тоа што таа е единствена меѓу боговите на Олимпшто не учествувала во војните, кавгите и заговори. Дури и кон љубовните понуди се однесувала претпазливо. По свргнување на Хрон, таа се заколнала во главата на брата си, Зевс, дека ќе остане девица.
Хестија е важно божество иако митовите за неа се скудни, таа ги одбила предностите на Посејдон и Аполон заѓто се заветала да остане девица, како Атена, Артемида таа е божица на девственоста, невиноста, но покрај тоа таа е и божица на огништето и неговиот свет оган самото нејзино име ја објаснува нејзината улога, ЕСТИА-  на старогрчки јаз значи  огниште, меѓу примитивните народи огнот бил одржуван со тешкотии,и доколку немало оган не можеле да ги извршуват секојдневните обврски  и поради тоа биле приморани да го чуваат и почитуваат, огништето на почетокот било центар на семејството околу што се собирале и опкружувале, пренесувањето на светиот оган од една во друга населба територија, претставувало врска на чувства и наследство што продолжува, па така и домашното и општественото огниште биле сметани за свети за кои се верувало дека секогаш биле надгледувани од божицата Хестија , а честопати имала и првенство при гозбите и обредот на жртвување, а особено била почитувана како првородено чедо на Хронос и Реја, и припаѓала на постарата генерација на богови.

## Наводи

Категорија:Илијада
Категорија:Старогрчка митологија
Категорија:Олимписки богови
Категорија:Старогрчки божици
Категорија:Олимп
Хефест

thumb|десно|180px|Статуа на Хефест
**Хефест** (старогрчки: **Ἡφαιστος **) бил бог на ковачката вештина во старогрчката митологија.
Негови родители се Зевс и Хера. Според еден мит Хефест кога се родил бил многу грд и поради тоа Хера го фрлила во морето, но го спасиле Тетида и Еуринома. Негова жена е преубавата Афродита, како награда од Зевс.

## Особености
Тој бил исклучително вешт во изработка на убави работи. Кога по девет гдини од неговото раѓање Хера ја сретнала Теида која имала прекрасен брош, дознала колку бил вешт отфрлениот син, таа вднаш го вратила на Олимп. Толку се зближил со мајка си, што му префрлил на Зевс поради тоа што ја имал заковано Хера на небото. Но,поради лутината на Зевс уште еднаш бил фрлен од Олимп, од кој паѓал цел ден, за да падне на земјата, на островот Лемно. Едвај преживеал, но подоцна му било простено и можел да се врати на Олимп.
Тој бил грд, бил намќор, но многу силен и умешен со рацете. Неговата умешност била толку голема што еднаш создал механички жени кои му помагале во работилницата, а дури умееле и да говорат. Тој направил троножни столици од злато, кои самите се движеле и оделе до место каде што боговите се состанувале и се враќале во ковачницата.

## Наводи

## Надворешни врски
* Theoi Project, Efesto Хефест во класичната литература и уметност 

Категорија:Хефест
Категорија:Илијада
Категорија:Старогрчка митологија
Категорија:Олимписки богови
Категорија:Старогрчки богови
Хермес

мини|десно|Хермес
**Хермес** (старогрчки: **ʽἙρμῆς**) бил бог на уметноста, трговијата и литературата во старогрчката митологија. Тој исто така бил и гласник на боговите. Тој е зачнат во врската помеѓу Зевс и Маја, ќерка на Атланти. Хермес се родил во пештерата на планината Килени во Аркадија.

## Особености
Веднаш по роѓење, кога мајка му го повиткала и положила во сити за жито, тој почнал да расте и за миг станал момче. Веднаш тргнал во потрага по доживувања. Првиот „подвиг“ го направил на Пијереја крадејќи го стадото на Аполон. Во потрага по него веднаш тргнал Аполон, но бил заведен со итрината на Хермес. Во потрагата се придружиле Сатири и го принашле Хермес во некоја пештера во Аркадија, тие биле привлечени од волшебната музика која Хермес ја создавал правејќи играчка од оклоп на желка. Воодушевена од надареното момче Нимфата, Килена го земала под своја грижа. Тогаш се појавил и Аполон, влеголво пештерата, ја разбудил Маја и си го побарал стадото, но забележал дека едната крава била заклана. За казна го зел Хермес и го однел на Олимп, каде Зевс не сакал ниту да поверува дека штотуку родениот син му е крадец. Тогаш Хермес рекол дека кравата го жртвувал во чест на дванаесет богови, а кога татко му го прашал кој е дванаесеттиот, тој покажал на себеси. Таа жртва се помни како прва жртва во месо некогаш направена.

Враќајќи се со Аполон на планината, тој му ги покажал своите умешности со лирата што сам ја направил, откако му отпеал песна посветена на величествениот Аполон, тој сè му простил и ја побарал лирата во замена за кравите. Хермес се сложи, а потоа додека седел со преостанатите крави тој зел трска и создал фрула. Во замена за фрула од Аполон побарал моќ на претскажување, Аполон не можел тоа да го стори, но го испратил кај своите дадилки на Парнас. Аполон му раскажал на Зевс што се случило, а Зевс му одржал слово на Хермес дека мора да почитува туѓа сопственост, а Хермес побарал да стане негов гласник. Зевс му дал гласнички обележја. Тој им помагал и на трите Наречници.

Во римската митологија негов еквивалент е богот Меркур.

## Хермес како мотив во уметноста
* „Хермес, кучето и ѕвездата“ - песна во проза од истоимената збирка на полскиот поет Збигњев Херберт.

## Наводи

## Надворешни врски
* 
* Хермес приказни од оригинални извори и слики од класична уметност
* Култот кон Хермес
* Митови за Хермес 
* Боговите на Микена


Категорија:Илијада
Категорија:Старогрчка митологија
Категорија:Олимписки богови
Категорија:Старогрчки богови
Категорија:Потомство на Зевс
Деклинација (појаснување)

**Деклинација** може да значи:

* Деклинација (астрономија), координати користени во астрономијата
* Магнетна деклинација, angle that must be added or subtracted in the use of compass for geography
* Мрежна деклинација (Grid declination), angle between the compass north and north direction of the map coordinate grid

## Поврзано
* Падеж
Протоплазма

**Протоплазмата** е живата содржина на клетката. Нејзиното име е изведено од грчкиот збор *protos*, што значи *прв*. Протоплазмата е специјална материја која не се содржи во неживата природа. Неа ја сочинуваат многубројни органски и неоргански материи. Од органските најважни се белковините и нуклеинските киселини, а од неорганските водата и минералните материи. Сите овие материи на еден специфичен начин се поврзани во одделни системи, како клеточната мембрана, органелите и гликокаликсот кај животните, со што на протоплазмата и даваат особеност на живот. Протоплазмата има заеднички својства, било да се содржи во клетката на растението, животното, монерата, габата или протистата.

Категорија:Клетка
Категорија:Клеточна биологија
Конектикат

**Конектикат** (англиски: *Connecticut*) е сојузна држава од САД. Се наоѓа во североисточниот дел на земјата. Главен град е Хартфорд, а најголем е Бриџпорт.

## Белешки


Image:Five_Mile_Point_Light_-_New_Haven_CT.jpg
Image:Nehemiah_Royce_House,_Wallingford,_Connecticut.JPG
Image:Connecticut State Capitol, February 24, 2008.jpg


Категорија:Сојузни држави на САД
Категорија:Поранешни колонии на Британија
Список на падежи

Ова е **список на [[падеж]]и** што се користат во разни флексивни јазици што имаат деклинации.

## Време и место
:Белешка: речиси сите падежи за локација или движење можат да се коритат и за време.

### Локација

### Движење од

### Движење кон

### Движење по/преку

### Преглед на основни падежи

## Морфосинтаксичко израмнување

## Однос

## Семантика

## Состојба

*
Мембрански систем

Со поимот **мембрански систем** се означуваат сите мембрански органели што се наоѓаат во клетката. Такви се клеточната мембрана, ендоплазматичниот ретикулум, Голџиевиот систем итн. Овој систем овозможува транспорт на материите од надворешната средина кон внатрешноста на клетката и обратно и процес на јонска размена на материите, а содржи и низа на важни ензими.

Категорија:Клетка
Еднобоштво

**Еднобоштво** или **монотеизам** значи верување во еден, единствен Бог. Во пракса монотеистичката религија се стреми кон верување на еден бог што владее со целата вселена. Такви религии се јудаизмот, исламот, христијанството, хиндуизмот. Некои источни религии како ваишава, саива, сикизмот имаат монотеистички карактер.


Категорија:Религија
Категорија:Теологија
Коњички придружници

thumb|right|250px|Модел на придружник во акција
**Придружници** — елитни коњички единици на Александар Македонски, офанзивната рака на неговата војска и негова елитна гарда. Тие се употребувале заедно со македонската фаланга. Фалангата го држела непријателот на едно место додека коњаницата напаѓала по страните, или во грбот на непријателот. Александар го водел јуришот на коњаницата, обично во клинеста формација. Овие трупи исто така ги штителе крилата на македонската војска во битка. Придружниците ги имале најдобрите коњи и најдобрата постоечка опрема. Војникот се борел со долго копје и на себе носел кираса, штитници за рацете и шлем. Коњите исто така биле делумно оклопени. Оваа единица играла клучна улога во многу од битките на Александар.

## Поврзано
* Античка Македонска војска

Категорија:Антички воени единици
Категорија:Александар III Македонски
Работничка партија

**Работничката партија** (РП) — поранешна левичарска политичка партија во Македонија. Била основана на 24 јуни 1990 година. Нејзин претседател бил Крсте Јанковски.

На парламентарните избори во 1990 година РП добила 31.591 гласа (2,9%), но не освоила пратеничко место. На парламентарните избори во 1994 година РП добила 15.416 гласови (1,6%), а на локалните избори во 1996 година - 10.831 (1,4%) и шест советнички места. На парламентарните избори во 1998 РП учестувувала со листа од 35 кандидати на чело со Ѓуро Кешкец, при што освоила 1.528 гласови (0,14%). По изборите нејзината активност полека стагнирала, за по локалните избори во 2000 година, на кои настапила во коалиција со Комунистичката партија на Македонија целосно ги прекинува своите активности.

## Наводи

Категорија:Левичарски партии
Категорија:Поранешни политички партии во Македонија
Категорија:Појавено во 1990 година во Македонија
Категорија:Престаноци во 2000 година во Македонија
Хидросфера

**Хидросфера** — непрекинатата водена обвивка на Земјата. Таа ги опфаќа сите води во океаните, морињата, езерата, реките, мочуриштата, водата што се задржува како постојан снег и мраз, водата во атмосферата и во Земјината кора.
мини|Кружење на водата во природата
Хидросферата е поделена на *океански (морски) води*, *копнени води* и *води во атмосферата*. Копнени води се езерата, реките, мочуриштата, постојано ладните води на високите планини и во поларните области, како и подземните води. За разлика од нив, океаните и морињата се поврзани меѓусебно и сочинуваат единствена водна целина - Светско Море. Во Светското Море влегуваат четири океани и 56 мориња со различна големина. Водата во вид на водена пареа, ситни капки и ледени честички, се наоѓа и во атмосферата. Тоа е т.н. *атмосферска вода*, која преку дождот и снегот паѓа на површината на Земјата.

## Надворешни врски
* Копнена вода - USGS 


Категорија:Физичка географија
Категорија:Вода
Категорија:Водна екологија
Битка кај Херонеја

**Битка кај Херонеја** (338 п.н.е.) — важна битка на Македонското кралство под водство на Филип II Македонски одиграла близу Херонеја, во Беотија и била најголемата победа на Филип II Македонски. Таму Македонците и Тесалијците под командата на Филип (со 32.000 војска) ги поразил помалите здружени сили на Атина и Теба, зацврстувајќи ја македонската хегемонија во Грција.

Битката се водела по класичните принципи на војување — фалангата на Атина и нејзиниот сојузник, Теба наспроти македонската фаланга на Филип. Атињаните биле на левото крило, а Тебанците на десното (со важниот Свет баталјон) најдесно. Атињаните и Тебанците биле сместени до центарот на борбената линија. Кај Македонците пак, Филип го командувал десното крило, додека Александар го командувал левото - иако надгледуван од најдобрите команданти на кралот. Славните коњички придружници биле сместени позади македонската борбена линија.

Античките извори велат дека двете страни жестоко се бореле долго време. Филип намерно ги повлекол неговите трупи на десното крило за да ги пробие грчките линии. Александар бил прв што ги разбил тебанските линии, проследен од *храбар баталјон* (веројатно роднини и пријатели); откако го видел ова, Филип се заложил да нападне со сет бес, а Атињаните - страствени, но неувежбани - не можеле да им се спротивстават на македонските ветерани. Со повлекувањето на Атињаните, Тебанците останале да се борат сами и биле поразени. Од славните 300 членови на Светиот тебански баталјон, 254 загинале, додека 46 биле ранети и заробени.

## Последици

Грчките полиси биле поразени и потпаднале под македонска власт, но немале статус на робови и не плаќале данок. На Општиот Мир вклучен во зимата 338/7 г.п.н.е. на Грците им била дозволена слобода и автономија но сепак била ограничена, следните обврски наметнати од Филип II Македонски, забрането им било:

* насилно менување на уредувањето
* нова прераспределба на земјата
* отпишување на долговите
* ослободување на робовите
* терање на политичките противници
* конфискација на имотите
* враќање на политичките бегалци
* стапување во служба на други држави
* здружување во сојузи
* меѓусебни борби
* мачење на робови

Преку склучениот мир по Битката кај Херонеја, Филип II Македонски иако воено не ги окупирал (освен поставените четири воени бази околу островот Евбеја), сепак остварил негово мешање во внатрешните работи на полисите и приватната сопственост на нивните граѓани, а со тоа и нивна подредена положба во однос на Македонците.

## Наводи

## Надворешни врски
* Битката кај Херонеја 

Категорија:Битки на Филип II Македонски
Категорија:Битки на Александар Македонски
Категорија:Битки во 4 век п.н.е.
Мов

**Мововите** — зелени растенија приспособени за живот на копно.Макар што за нивното размножување е потребно присуство на вода, и затоа најдобро се развиваат на влажни биотопи. Мововите со попроста организација имаат талусна градба, а кај листостеблените мовови се разликуваат ризоиди, стебло и ливчиња. Ризоидите се специјални влакненца кои служат за прицврстување на растението и за примање на вода. Мововите со ризоидите само делумно се снабдуваат со вода бидејќи ја примаат непосредно со површината на целото тело.

Половата генерација или гаметофит е основна и доминантна генерација на растението, а бесполовата - спорофитот е послабо развиена.

Вегетативното тело со репродуктивните органи ја претставува гаметофитната генерација, додека спорофитот е претставен со дршка со спорангиум и не е самостојно растение, туку живее полупаразитски на гаметофитот.

Мововите се растенија кои се широко распространети во природата. Тие живеат на разновидни почви, меѓутоа најчесто на тресетна подлога, мочурливи ливади, шумски мочуришта, водопади, влажни камења итн.

Во врска со филогенијата на мововите, едни сметаат дека водат потекло од зелените алги, а други од псилофитите. Еволуцијата во самата група на мововите одела кон редуцирање на спорофитот.

## Мовта како мотив во книжевноста
* „Мов“ (српски: *Маховина*) — песна на српскиот поет Васко Попа.
* „Градина со мов“ (англиски: *Moss garden*) — песна на британскиот поп-рок музичар Дејвид Боуви од 1977 година.

## Надворешни врски
* Информации, дијаграми и слики на мовови  
* Опис на мововите 

## Наводи
Софиски универзитет „Св. Климент Охридски“

**Софискиот универзитет „[[Свети Климент Охридски|Св. Климент Охридски]]“** (или скратено **СУ**) е најстарата високообразовна институција во Бугарија, создадена на 1 октомври 1888 год. со решение на Народното собрание на Кнежевство Бугарија. Централното крило на зградата на СУ е изградено со помош на великодушните донации на браќата Евлоги и Христо Георгиеви. Денес нивните скулптури го красат главниот влез на Ректоратот.

## Историја
На 1 октомври 1888 година многу скромно започнуваат лекции во Историско-филолошкото одделение на Вишиот педагошки курс при Софиската машка гиназија со четворица редовни, тројца вонредни професори и 43 студенти. Во 1889 и 1892 год. се основаат уште два факултета - Физичко-математичкиот и Правниот. По неколку месеци е преименуван во *Вишо училиште*, а во 1904 г. - во универзитет. Прв негов ректор е познатиот бугарски јазичар Александар Теодоров-Балан.

## Структура
Денес СУ има 15 факултети и 3 одделенија.

### Факултети
* Медицински факултет
* Биолошки факултет
* Хемиски факултет
* Факултет по класични и нови филологии
* Економски факултет
* Педагошки факултет
* Геолошко-географски факултет
* Историски факултет
* Факултет по новинарство и масовни комуникации
* Правен факултет
* Факултет по математика и информатика
* Филозофски факултет (Софиски универзитет)
* Физички факултет
* Факултет по почетна и предучилишна педагогија
* Факултет по словенски филологии
* Богословски факултет

### Одделенија
* Одделение за јазична обука 
* Одделение за информација и учители 
* Одделение за спорт

## Поврзано
* Список на виши училишта во Бугарија

## Врски

* Мрежно место на Софискиот универзитет „Св. Климент Охридски“


Категорија:Свети Климент Охридски
Општина Маврово и Ростуше

**Општина Маврово и Ростуше** (порано **Општина Маврово и Ростуша**) — општина во западниот дел на Република Македонија. Формирана е во 2004 година со спојување на општините Маврови Анови и Ростуша. Центар на општината е селото Ростуше. На југ се граничи со Општина Дебар, на исток со Општина Кичево (порано Општина Зајас), на запад со Албанија, а на север со Општина Гостивар.

## Географија
Општина Маврово и Ростуше се наоѓа во западниот дел на Република Македонија, т.е. во регионот Мијачија.

## Историја
Општина Маврово и Ростуше била создадена во 1996 година, под името Општина Маврови Анови, а Општина Ростуша е создадена исто така во истата година, и во 2004 година, спојувајќи ги општините Маврови Анови и Ростуша, формирана е Општина Маврово и Ростуша со седиште во Ростуше.

## Демографија
Согласно пописот на населението на Македонија од 2002 година на ниво на држава спроведен од страна на Државниот завод за статистика на Република Македонија, Општина Маврово и Ростуше ги има следните статистички одлики во однос на населението:

Вкупно население: 8618 жители

1. Вкупно население на територија на општина по пол:
* Мажи: 4295
* Жени: 4323

 Дел од жителите во областа Долна Река, односно во селата Скудриње (76,8&nbsp;%), Ростуше (48,9&nbsp;%), Аџиевци (37,5&nbsp;%), Требиште (36,2&nbsp;%), Јанче (22,6&nbsp;%), Присојница (20,9&nbsp;%), Велебрдо (17,6&nbsp;%) и Видуше (12,9&nbsp;%) се изјасниле како Турци, но всушност тоа се Македонци од муслиманска вероисповед, кои се изјасниле дека македонскиот им е мајчин јазик.

3. Вкупно население на територија на општина врз основа на образовна структура од 15 и повеќе години: 6324
* Без училиште: 257
* Некомплетно основно образование: 1373
* Основно образование: 3375
* Средно образование: 1092
* Виша школа: 98
* Висока школа: 93
* Магистратура: 1
* Докторат: 0

Според последниот попис на населението на Македонија од 2021 година, Општина Маврово и Ростуше ги има следните нови статистички одлики во однос на населението:

Вкупно население: 5638 жители

## Самоуправа и политика

Градоначалник на општина Маврово и Ростуше е Медат Куртовски од редовите на СДСМ. Тој бил избран на локалните избори од 2017 година за мандат од четири години.

Согласно одлука на Владата на Македонија од 27 септември 2024 година, Советот на општината брои 11 члена.

## Наводи

## Надворешни врски
* Службен портал на Општина Маврово и Ростуше
* Општина Маврово и Ростуше во „АБВ - деловен именик“ 
* Општина Маврово и Ростуше @ makedonija.name
Визбегово

**Визбегово** — населба во Општина Бутел, во состав на градот Скопје.

## Географија и местоположба
Визбегово се наоѓа 6 километри северно од Скопје и 2 километри југозападно од Шуто Оризари.
Населбата е поврзана со магистралата Скопје - Приштина (Качанички пат).

## Историја
Името Визбегово по некои сознанија од старите жители потекнува од времето кога Османлиското Царство ја окупирала оваа територија. Во овој дел на денешно Визбегово владеел бег кој се викал "Визбег" па и од тука доаѓа името "Визбегово". Старите жители на Визбегово исто така раcкажаа дека бегот којшто владеел во местото на денешно Визбегово, се населил токму во овоа место, затоа што овоа место беше и остана едно од најубавите места во Скопскиот Регион.

Во  век, селото е дел од нахијата *Кара Даг* во Скопската каза во Отоманското Царство. Според опширните османлиски дефтери за населението на Скопската Каза од 1832/33 година, селото било забележано со името *Вејсибег* било христијанско, со 17 христијански домаќинства. На овој попис биле забележани 64 мажи христијани, со 9 новороденчиња. Се проценува дека селото во тој период имало 146 жители.

Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија, Етнографија и статистика“) од 1900 година, во Визбегово живееле 90 жители Македонски христијани.

Во 1913 година, во селото биле евидентирани 51 жител. Било дел од Општина Бардовци.

## Население

Според пописот од 2002 година, во селото Визбегово живеат 2.817 жители, од кои 650 Македонци, 2.069 Албанци, 3 Турци, 16 Роми, 5 Власи, 46 Срби, 14 Бошњаци и 14 останати.

Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 3.748 жители, од кои 599 Македонци, 2.672 Албанци, 56 Турци, 88 Роми, 3 Власи, 40 Срби, 28 Бошњаци, 106 останати и 155 лица без податоци.

### Родови
Според истражувањата од 1952 година, родови во Визбегово биле:

* **Македонци:** *Златевци (2 к.)* во Визбегово, најстари се. Се сметаат за **староседелци**; Димовци (4 к.) дојдени се во втората половина на XIX век од селото Булачани, во Булачани им биле род *Кралевци*; *Манџуковци (1 к.) и Врсаќевци (1 к.)* доселени се од селото Мирковци. Таму имале истоимени роднини; Варварци (1 к.) доселени се во 1900 година од селото Варвара; *Поповци (1 к.)* доселени се од селото Бањане, таму имале истоимени роднини; *Бибановци (2 к.)* доселени се од селото Љубанци, таму имале истоимени роднини; Марковци (1 к.) доселени се од селото Ново Село, таму имале роднини *Џуџевци*.

## Општествени установи
мини|десно|Црквата „Св. Атанасиј“ во Визбегово
;Цркви
*Црква „Св. Атанасиј“ - Визбегово
*Црква „Вознесение Христово“ - Визбегово - поставен камен- темелник  на  27 јуни 2013 година

## Самоуправа и политика
Визбегово припаѓа на Општина Бутел.

## Културни и природни знаменитости
;Археолошки наоѓалишта
* Кавгалија (Момин Поток) — некропола од доцноантичкото време и сведоштво за римско село

## Личности
*Примислав Димовски — боксер, неколкукратен првак на Македонија, 5. во светот
## Наводи

## Надворешни врски
Перо Коробар

**Перо Ангелов Коробар** (,   - , ) — македонски општествен деец, прв претседател на Македонскиот уставен суд.

Пред Втората светска војна учествува во револуционерното комунистичко движење. Во 1932 година станува член на СКОЈ, а член на КПЈ во 1940. Затворен е во белградскиот затвор „Главњача“.

Коробар е учесник во НОБ од 1941 година. По ослободувањето ги извршува функциите директор на Државното книговодителство и на издавачката куќа „Култура“ и директор на Републичкиот музеј.

Како културен работник е испратен во Пиринска Македонија во времето на градењето на културната автономија на македонскиот народ, а по враќањето во Скопје врши повеќе функции како: началник на Одделот за надворешни работи во ЦК на КПМ, управник на Македонскиот народен театар, член на Ревизионата комисија на ЦК на КПМ, член на Културно-просветниот одбор на Југославија и потпретседател на Културно-просветниот собор на Југославија и потпретседател на Културно-просветната заедница на Македонија, член на Главниот одбор на Социјалистичкиот сојуз, член на Претседателството на Сојуз на борците од НОВ на Македонија и член на Советот на Република Македонија. Во периодот 1963-1974 година Коробар е член и прв претседател на Македонскиот уставен суд.

Основач е на списанието „Културен живот“ и повеќе од три децении е негов главен и одговорен уредник.

Од 1974 до 1976 година бил претседател на Фудбалскиот сојуз на Југославија.

## Творештво

Основната творечка преокупација на Коробар е животот и делото на поетот и револуционер Кочо Рацин. За тоа сведочат публикациите: „Животописот на Кочо Рацин“, „Рацин во моите сеќавања“, „Сеќавања на современиците за Рацин“, „Ликовно видување на животот и творештвото на Рацин“.

Покрај тоа, Коробар е автор на следните монографски трудови:
* „Македонската национална култура во Пиринскиот дел на Македонија“
* „Историска вистина“ (во соавторство со д-р Орде Иваноски)
* „Во меѓународните бригади на Шпанија“ (заедно со Божо Стефановски)
* „Панко Брашнар“
* „Димче Мирчев“ (1983)
* „Ганчо Хаџипанзов“ (1986)

## Наводи

Категорија:Луѓе од Велес
Категорија:Учесници во НОБ
Категорија:Македонски општественици
Категорија:Македонски уставни судии
Руско благородништво

Ова се категории на **руско благородништво и владетелство**

* Књаз (како стар владетел)
** Велики Кнез
* Болјар
* Цар (Император), Царица (Императорка, Императорска придружничка)
** Царско семејство
*** Цезаервич
*** Царевич, Царевна
*** Велики Књаз (Велики Војвода) (како титула), Великаја Књагиња (Велика Војвотка), Великаја Књажна (Велика Војвотка) 
* Дворјанство
** Титлувано дворјанство
*** Гроф
*** барон
*** Књаз (како титула)

## Поврзано

* Табела на чинови во Руското царство
* Руско Дворјанско Собрание

Категорија:Руско дворјанство
Категорија:Руско царско семејство
Табела на чинови во Руското царство

thumb|250px|Табела со чиновите во Руското царство
**Табела на чинови** (Табель о рангах) била формална список на функции и чинови во војската, владата и на дворот во Царска Русија. Ваквата поделба била воведена од Петар Велики во 1722 во неговата борба против потоечкото наследно дворјанство, (болјарите).

Оваа табела одредува нечија функицја и статус во зависност од службата кон императорот (царот), а не по наследни права или старост. Оваа табела го содржи секој воен, државен и дворски поделени на четиринаесет степени, од 1 до 14. Секој државен службеник требал најпрвин да се квалификува за даденб ранг, пред да биде промовиран на истиот; степените од 1 до 5 were personal matter of the Emperor.

Дури и обичните граѓани кои ќе достигнеле одредено ниво на тебелата автоматски станувале благородници. На пр. јавен службеник кој достигнал 14-ти степен имал право на *лично благородништво* (дворјанство), додека 8-миот степен бил доволен за да стане *наследен благородник*; воените офицери почнувале станувале благородници уште на 14-ти степен, а за наследното благородништво (пример од 1856), 4-ти степен за јавен службеник и 6-ти степен за воен офицер. На пример татко му на Ленин работел во служба на народното образование и стигнал до чинот *действительный статский советник* (извршен таен советник) (1874), при што автоматски се здобил со наследно благородништво.

**Забелешка**: Кај *личното благородништво*, титулата му припаѓа **само** на оној кој ја добил, што значи дека никој од неговото семејство не може да ја добие по неговата смрт. Кај *наследното благородништво* пак, титулата важи како за самото лице, така и за неговиот/нејзиниот сопружник и **се пренесува од колено на колено**.

Табелава води потекло од руските воени чинови, кои биле променети од корен за време (и по иницијатива) на Петар Велики. Додадени биле и разни други чинови и специјалности.

Оваа табела била важечка сè до Октомвриската револуција.

*Колегијат* се однесува на систем на Владините отцеси (коллегия, Колеџ) воведени од петар Велики.

*За воени чинови и чинови на Гардата, видете [[Руски воени чинови]] и [[Руска царска гарда]].*

## Поврзана статија
* Дворјанство

## Надворешни врски
* табела на чинови (на руски)
* Табела на чинови през руската историја (на англиски)

Категорија:Руска Империја
Категорија:Руско дворјанство
Категорија:Руски воени чинови
Гоце Делчев (село)

**Гоце Делчев** — село во Општина Гази Баба, во околината на градот Скопје.

## Географија и местоположба
Селото се наоѓа во Скопската Котлина, на 10&nbsp;километри источно од центарот на Скопје. Лежи долж регионалниот пат Скопје - Велес (Р1102), на левиот брег на Вардар. Лежи помеѓу селата Трубарево и Јурумлери, но практично сите три се споени во една последователна целина.

## Историја
Населбата е официјално прогласена за одделно населено место некаде кон крајот на XX или почетокот на XXI век, бидејќи за првпат е попишана во 2002 г.

## Население

Според пописот на населението на Македонија од 2002 година, селото има 1.405 жители, од кои 1.291 Македонец, 8 Турци, 14 Роми, 62 Албанци, 3 Власи, 20 Срби и само 7 останати.

Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 1.402 жители, од кои 1.205 Македонци, 71 Албанец, 2 Турци, 15 Роми, 10 Срби, 4 Бошњаци, 9 останати и 86 лица без податоци.

## Наводи

## Надворешни врски
Грачани

мини|десно|Џамијата во Грачани.
**Грачани** — село во Општина Ѓорче Петров, во околината на градот Скопје. Денес нема жители.

## Географија и местоположба
Селото се наоѓа во северниот дел на Скопската Котлина, помеѓу долините на реките Вардар и Лепенец. Атарот на север се граничи со Општина Качаник во Косово. Ова е ридско село, на надморска височина од 580&nbsp;м.

## Историја
Во  век, селото е дел од нахијата *Кара Даг* во Скопската каза во Отоманското Царство. Според опширните османлиски дефтери за населението на Скопската Каза од 1832/33 година, селото било муслиманско, со 15 муслимански домаќинства. На овој попис биле забележани 58 мажи муслимани, со 3 новороденчиња. Се проценува дека селото во тој период имало 122 жители.

На етничката карта од 1927 г. Леонард Шулце Јена го покажува *Грачане* (Gračane) како албанско село.

На етничката карта на Северозападна Македонија во 1929 г. Афанасиј Селишчев го означил *Грачане* како албанско село.

## Стопанство
Селото има полјоделско-шумарска функција. Атарот зафаќа површина од . Според податоци од 1990-тите, највеќе простор зафаќат шумите (441&nbsp;ха), потоа пасиштата (269&nbsp;ха), а на обработливо земјиште отпаѓаат 174,1&nbsp;ха.

## Население

Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на Кралството Југославија во 1931 година, селото имало 300 Албанци.

Селото доживеало пораст на населението во повоениот период. Забележан е релативно благ пад на бројноста во текот на 1970-тите, со 358 жители во 1981 г. На пописот од 1991 г. во Грачани не е заведен ниеден жител, што се должи на фактот што тоа било меѓу селата кои целосно го бојкотирале пописот. Ова не ја изменило стварноста дека селото речиси се испразнило, бидејќи на пописот три години подоцна е забележан само 21 жител, а во текот на следните години било сосема е напуштено. Според пописот од 2002 година, Грачани немало ниеден жител. Истото било потврдено и на пописот од 2021 година.

## Општествени установи
* Грачанска џамија

## Наводи

## Надворешни врски