Енергетски премин

[мини|десно|Јагленот, нафтата и земниот гас остануваат главни глобални извори на енергија иако [Обновливи извори на енергија|обновливите извори на енергија почнаа брзо да се зголемуваат. ]]
**Енергетски премин** или **енергетска транзиција** — значајна структурна промена во енергетскиот систем. Историски гледано, постои корелација помеѓу зголемената побарувачка за енергија и достапноста на различни извори на енергија. Тековниот премин кон обновлива енергија, а можеби и други видови на одржлива енергија, се разликува бидејќи во голема мера е поттикната од признавањето дека глобалните емисии на јаглерод мора да се доведат на нула, и бидејќи фосилните горива се најголемиот единствен извор на емисии на јаглерод, количината на фосилните горива што можат да се произведуваат се ограничени со Парискиот договор COP21 од 2015 година за одржување на глобалното затоплување под 1,5&nbsp;°C. Во последниве години, поимот енергетски премин бил измислен во рамките на движењето кон одржливост преку зголемена интеграција на обновливите извори на енергија во доменот на секојдневниот живот.

Пример за премин кон одржлива енергија е промената на Германија (*Energiewende*) и Швајцарија, кон децентрализирана обновлива енергија и енергетска ефикасност. Иако досега овие промени ја заменувале јадрената енергија, нивната декларирана цел е постепено исфрлање на јагленот, намалување на необновливите извори на енергија  и создавање енергетски систем базиран на 60% обновлива енергија до 2050 година  Од 2018 година, целите на коалицијата за 2030 година се постигнување на 65% обновливи извори на енергија во производството на електрична енергија до 2030 година во Германија. Друг таков пример е обидот за премин од возила на мотори со внатрешно согорување на електрични возила како начин да се намали глобалната зависност од фосилните горива и да се намалат емисиите на стакленички гасови. Сепак, овој премин особено почна да поттикнува дебата бидејќи има потреба од десеткратно зголемување на екстракцијата на минерали и затоа ќе доведе до зголемување на самите рударски процеси и на поврзаните влијанија врз животната средина и општеството. Потенцијалното решение што се појавило за оваа дилема за енергетски премин е да се истражи колекцијата на минерали од нови извори како што се полиметалните нодули што лежат на морското дно. Тековните истражувања го истражуваат ова како начин да се олесни енергетскиот премин на поодржлив начин.

## Дефинирање на поимот „енергетски премин“
мини|Идно сценарио за производство на електрична енергија во Германија, пример за тековен премин на обновлива енергија
„Енергетски премин“ означува значајна промена за енергетскиот систем што може да биде поврзана со еден или комбинација од користење на ресурси, структура на системот, обем, економија, однесување на крајната употреба и енергетска политика. „Енергетски премин“ е корисно дефинирана како промена во состојбата на енергетскиот систем наспроти промената на поединечната енергетска технологија или извор на гориво. Главен пример е промената од прединдустриски систем кој се потпира на традиционалната биомаса и други обновливи извори на енергија (ветер, вода и мускулна моќ) во индустриски систем кој се одликува со продорна механизација (пареа) и употреба на јаглен. Пазарните удели кои достигнуваат однапред одредени прагови обично се користат за да се одликува брзината на преминот (на пр. јаглен наспроти традиционалната биомаса) и типичните прагови на пазарен удел во литературата се 1%, 10% за почетните акции и 50%, 90% и 99% за исходните акции по премин.

Сепак, од усвојувањето на Парискиот договор COP21 во 2015 година, енергетскиот премин кон нето нула емисии на стакленички гасови се дефинира како намалување на производството на фосилни горива за да остане во рамките на буџетот за емисии на јаглерод за да се ограничи глобалното затоплување на 1,5&nbsp;°C. Поимот „Нето нула“ вклучува признавање дека дел од атмосферскиот CO2 е засегнат во растот на растенијата и животните, и дека оваа природна секвестрација може да се подобри преку зачувување на почвата, пошумување и заштита на тресетите, мочуриштата и морските средини.

Поимот „енергетски премин“ може да опфати и пренасочување на политиката и тоа често е случај во јавната дебата за енергетската политика. На пример, ова би можело да значи ребаланс на побарувачката кон понудата и промена од централизирано на дистрибуирано производство (на пример, производство на топлина и електрична енергија во многу мали когенеративни единици), што би требало да го замени хиперпродукцијата и потрошувачката на енергија што може да се избегне со мерки за заштеда на енергија и зголемена ефикасност.  Во поширока смисла, енергетскиот премин може да повлече и демократизација на енергијата  или движење кон зголемена одржливост.

Јавните и академските дебати за „енергетскиот премин“ и нејзините политички импликации сè повеќе ги земаат предвид копридобивките од ублажувањето на климатските промени. Заедничките придобивки ги опишуваат позитивните несакани ефекти кои се јавуваат од енергетскиот премин и може да се дефинираат како: „*истовремено исполнување на неколку интереси или цели кои произлегуваат од политичка интервенција, инвестиции од приватниот сектор или нивна мешавина.* *Опортунистичките заеднички придобивки се појавуваат како помошен или несакан ефект додека се фокусираат на централна цел или интерес. Стратешките заеднички придобивки произлегуваат од намерниот напор за искористување на неколку можности (на пример, економски, деловни, социјални, еколошки) со една намерна интервенција*“. Особено користењето на обновливите извори на енергија може да има позитивни социо-економски ефекти врз вработувањето, индустрискиот развој, здравјето и енергетскиот пристап. Во зависност од земјата и сценариото за распоредување, замената на електраните на јаглен со обновлива енергија може да го удвои бројот на работни места по просечен MW капацитет. Во неелектрифицираните рурални области, распоредувањето на сончеви мини-мрежи може значително да го подобри пристапот до електрична енергија. Дополнително, замената на енергијата заснована на јаглен со обновливи извори на енергија може да го намали бројот на предвремени смртни случаи предизвикани од загадувањето на воздухот и да ги намали здравствените трошоци.

## Историја на енергетски транзиции и енергетски додатоци
[мини| Пример за долгорочен историски енергетски премин: удел на главната енергија по извор во [Португалија]]
Историските пристапи кон минатите енергетски транзиции се обликувани од две главни расправи. Првата тврди дека човештвото доживеало неколку енергетски транзиции во своето минато, додека другата го сугерира поимот „*енергетски додатоци*“ како подобар одраз на промените во глобалното снабдување со енергија во последните три века.

Хронолошки првиот говор најшироко го опишал Вацлав Смил. Тоа ја нагласува промената во енергетскиот микс на земјите и глобалната економија. Гледајќи ги податоците во проценти од главниот извор на енергија што се користи во даден контекст, тој дал слика за енергетските системи во светот како значително променети со текот на времето, преминувајќи од биомаса до јаглен, до нафта и сега мешавина од главно јаглен, нафта и земен гас. До 1950-тите, економскиот механизам зад енергетските системи бил локален наместо глобален.

Втората расправа најшироко ја опишал Жан Батист Фресоз. Во него се нагласува дека поимот „енергетски премин“ првпат бил користен од политичарите, а не од историчарите, за да се опише целта што треба да се постигне во иднина - не како концепт за анализа на минатите трендови. Кога се гледа огромната количина на енергија што ја користи човештвото, сликата е една од постојано зголемување на потрошувачката на енергија што се задоволува со постојано зголемување на потрошувачката на сите главни извори на енергија достапни за човештвото. На пример, зголемената употреба на јаглен во 19 век навистина не ја заменило потрошувачката на дрво, туку дошло на врвот на зголемената потрошувачка на дрво. Друг пример е распоредувањето на патнички автомобили во 20 век. Оваа еволуција предизвикала зголемување и на потрошувачката на нафта (за возење на автомобилот) и на потрошувачката на јаглен (за производство на челик потребен за автомобилот). Со други зборови, според овој пристап, човештвото никогаш не извршило ниту една енергетски премин во својата историја, туку извршило неколку енергетски додатоци.

Современите енергетски транзиции се разликуваат во однос на мотивацијата и целите, двигателите и управувањето. Како што напредувал развојот, различните национални системи станувале се повеќе и повеќе интегрирани и станале големи, меѓународни системи што се гледаат денес. Историските промени на енергетските системи се опширно проучувани. Иако историските енергетски промени биле генерално долготрајни работи, кои се одвивале во текот на многу децении, тоа не мора да важи за сегашниот енергетски премин, која се одвива под многу различни политички и технолошки услови.

За сегашните енергетски системи, може да се извлечат многу лекции од историјата. Потребата од големи количества огревно дрво во раните индустриски процеси во комбинација со огромните трошоци за копнен транспорт довело до недостиг на достапно (на пр. достапно) дрво и било откриено дека стакларите од XVIII век „*работат како претпријатие за расчистување на шумите“*. Кога Британија морала да прибегне кон јаглен откако главно останала без дрва, кризата со гориво предизвикала синџир на настани кои два века подоцна кулминирале со Индустриската револуција. Слично на тоа, зголемената употреба на тресет и јаглен биле витални елементи што го отвориле патот за холандското златно доба кое приближно го опфаќа целиот 17 век. Друг пример каде што исцрпувањето на ресурсите предизвикало технолошки иновации и промена на нови извори на енергија во ловењето на китови во 19 век и како маслото од китови на крајот станало заменето со керозин и други производи добиени од нафта. Со успехот на брзиот енергетски премин, исто така може да се замисли дека ќе има владини откупувања или спасувачки пакети на регионите за ископување јаглен.

## Употреба на поимот во јавниот дискурс и политика
Поимот „енергетски премин“ има подвижна дефиниција за неколку децении од својот живот. За прв пат бил измислен од американските политичари и медиуми по првиот нафтен шок во 1973 година. Поимот бил популаризиран од страна на американскиот претседател Џими Картер во неговиот телевизиски говор од Овалната соба од 18 април 1977 година, повикувајќи „*да се погледне назад во историјата за да се разбере нашиот енергетски проблем.* *Двапати во последните неколку стотици години, имаше премин во начинот на кој луѓето ја користат енергијата... Бидејќи сега ни снемува гас и нафта, мора брзо да се подготвиме за трета промена - на строго зачувување и на обновената употреба на јаглен и на постојани обновливи извори на енергија, како што е сончевата енергија*“. Како што подвлекува историчарот Дучио Басоси , поимот подоцна бил глобализиран по вториот нафтен шок во 1979 година, за време на конференцијата на Обединетите нации во Најроби во 1981 година, за нови и обновливи извори на енергија.

Поимот влегол во широка употреба англиски јазик почнувајќи од владата на Џо Бајден  како и од Европската Унија.

## Наводи

## Дополнително читање
* *Чиста технологија нација: Како САД можат да водат во новата глобална економија* (2012) од Рон Перник и Клинт Вајлдер
* *Распоредување на обновливите извори на енергија 2011* (2011) од страна на Меѓународната агенција за енергија
* Армстронг, Роберт Ц., Кетрин Волфрам, Роберт Грос, Натан С. Луис и М.В. Рамана и сор. Границите на енергијата, Енергија на *природата*, том 1, 11 јануари 2016 година.
* Chappells, Heather, Vanessa Taylor, eds. „ Енергизирање на просторите на секојдневниот живот: Учење од минатото за одржлива иднина “, *[http://www.environmentandsociety.org/perspectives RCC Perspectives: Transformations in Environment and Society]* 2019, бр. 2. doi.org/10.5282/rcc/8735.
* *Reinventing Fire: Bold Business Solutions for the New Energy Era* (2011) од Амори Ловинс
* *Обновливи извори на енергија и ублажување на климатските промени* (2011) од IPCC
* *Solar Energy Perspectives* (2011) од страна на Меѓународната агенција за енергија

## Надворешни врски
* Енергетски премин : за (германски и ширум светот) Енергетски премин (и Вики за германски Energiewende)
* Визуелен капиталист, 31 октомври 2018 година, Иман Гош, visualcapitalist.com: ''Визуелизирање на глобалнот премин кон зелена енергија''

Категорија:Енергетска политика