Метализирана керамика

мини|Стафордширски грнчарски бокал, околу 1815 година
**Метализирана керамика или метализирана керамикавер** е вид грнчарија или порцелан со метална глазура што создава иридисцентен ефект. Се изработува со нанесување на метални оксиди во финална надглазурна обработка, по што следи второ печење на пониска температура во „муфелна печка“ или во редукциска печка, односно печка со намаленo или без присуство на кислород.

Техниката на изработување на грнчарски производи за првпат била развиена во Месопотамија (денешен Ирак) во почетокот на 9 век. Првично била користена за украсување со геометриски шари, а до 10 век се развил ирачки стил со дизајн во кој доминирале една или две големи фигури. По освојувањето на Египет од страна на Фатимидите во 969 година, земјата станала центар за производство на лустрирани производи сè до падот на Фатимидскиот Калифат во 1171 година, кратко по пожарот на грнчарски кварт во главниот град Фустат (Каиро) во 1169 година. Се смета дека грнчарите од Фустат се проширле во Сирија и во Персија, каде што овој тип производи се појавиле приближно во овој период подоцна, поради разорните освојувања на Монголците и Тимур довеле до нарушување на овие индустрии. Техниката се проширила во Ел-Андалус (исламскиот Пиринејски Полуостров ). Хиспано-маварските садови лустрирани садови се произведувале во христијанска Шпанија, особено во регионот Валенсија - со центар во Манисес - а подоцна во Барселона. 
мини|Чинија од фритвер, Персија, 13 век
Метализираната керамика се појавило во италијанската мајолика околу 1500 година и станало специјалитет на два релативно мали грнчарски градови: Губио, познат по богатата рубинесто-црвена боја, и Дерута. Околу 1550 година, уште помалиот град, Гвалдо Тадино исто така, започнал производство што траело околу еден век, претставувајќи го последниот ренесансниот развој на лустрираниот сјај. Производството во Губио престанало околу 1570 година, а во Дерута околу 1630 година. Во Англија и други европски земји се појавила преродба на техниката кон крајот на 18 век, кога изработката во голема мера морала повторно да се осмисли, при што традицијата продолжила во 19 век и понатаму. Во меѓувреме, персиската метализирана керамика, по многу ограничено производство од 14 век, повторно оживеал под власта на Сафавидите приближно меѓу 1650 и 1750 година. Во тој период се создавале елегантни садови, особено вазни и шишиња, обоени со растителни дизајни. 
[мини|[Марија Магдалена на италијанско јадење од мајолика, Губио, 1530–1540]]
Ефектот на метализирана керамика претставува завршен слој нанесен врз керамичката глазура, кој се фиксира со лесно второ печење. При тоа се нанесуваат мали количини метални соединенија (обично од сребро или бакар), измешани со материјал што овозможува нивно нанесување, како што се глина или окер. Потоа керамиката се пече во редуцирачка атмосфера на температура доволно висока за да ја „омекне“ глазурата од првото печење и да ги разгради металните соединенија, оставајќи исклучително тенок слој („можеби со дебелина од 10 или 20 атоми“) кој се спојува со главната глазура, но по состав останува претежно метален. метализирана керамика по правило користи само една боја на едно парче, а спектарот на можни нијанси е ограничен – „златото“ добиено од сребрени соединенија историски било најраспространето.  

## Процес
Во класичниот процес на изработка на метализиран керамички предмет, на површината на парчето што веќе е испечено и глазирано се нанесува смеса од метални соли на бакар или сребро, комбинирани со оцет, окер и глина.

Потоа садот повторно се пече во печка со редуцирачка атмосфера, на околу 600 °C. Металните соли се редуцираат во метал и се собираат во наночестички. Токму тие честички ѝ даваат на глазурата метален изглед. 

Процесот отсекогаш бил скап и прилично непредвидлив, секогаш барајќи две печења, а често и употреба на скапи материјали како што се сребро и платина. Многу тенкиот слој на метализирана керамика е честопати деликатен, а многу видови глазура лесно се оштетуваат при гребење за време на отстранувањето на металниот слој или при контакт со киселини, веројатно со текот на времето дури и со благите киселини присутни во храната. Затоа метализираниот материјал традиционално бил наменет за изложување и повремена употреба, а не за интензивна секојдневна примена, иако до 19 век можел да биде релативно евтин. Многу парчиња покажуваат дека сјајниот ефект функционирал правилно само на делови од површината или, во некои случаи, воопшто не функционирал. Очигледно е и дека таквите предмети сè уште се сметале за соодветни за продажба.

## Исламска метализирана керамика

### Преседани во стакло
Сјајната декорација првично се користела како техника за сликање на стакло. Лам (1941) и Клермонт (1977) го поврзуваат потеклото на мотивите што се појавуваат во оваа декорација со коптски Египет; меѓутоа, оваа хипотеза е спорна. Садовите обоени со бакарни и сребрени пигменти биле познати од околу 3 век од н.е., иако технологијата започнала во периодот помеѓу 8 и 9 век од н.е. Најраниот познат рецепт за производство на метализирана керамика се појавил во 8 век од н.е. во делото *„Китаб ал-Дура ал-Макнузна“* од Џабир ибн Хајан. Голем дел од знаењето за однесувањето на металните соединенија произлегува од металургијата, каде што поевтини замени за злато во процесите на позлата биле развиени многу порано. 

Фрагмент од метализирана керамика на стакло од Фустат датираат од периодот од 779–780 година, а еден сад (во Музејот на стакло Корнинг) бил изработен во Дамаск помеѓу 718 и 814 година. Сепак, за развојот на техниката на метализирана керамика на стакло во овој ран период се знае многу малку. Метализирана керамика како декорација во исламското стакло се користела релативно кратко и никогаш не се проширила во толкава мера како метализирана керамика на грнчаријата. Слична техника подоцна била применувана за изработка на иридесцентно стакло во Југендстил, кое од крајот на 19 век се одликува со поизразен „виножитен“ ефект наместо со доминантна сјајна боја, 

### Месопотамија
мини|Чинија од Ирак, средината на 800-тите. Техника на метализирана керамика. Соба 42–43, Британски музеј. 1956,0728.2
Првата грнчарија со лустриран материјал најверојатно била изработена за време на Абасидскиот Калифат во денешен Ирак на почетокот на 9 век, во областите околу Багдад, Басра и Куфа. Повеќето парчиња биле мали чинии, до околу 16 см широки, но пронајдени се фрагменти од поголеми садови, особено во урнатините на палатата на калифот во Самара и во Фустат (денешен Каиро). Фрагменти се пронајдени и во Шпанија, Северна Африка и Пакистан. За разлика од големото мнозинство подоцнежни лустрирани садови, овие многу рани парчиња користеле три или четири различни бои на сјај, од сребрени и бакарни соединенија. 

Најраните форми на лустриран материјал биле украсени со три до четири бои, но со текот на времето, бројот на користени бои се намалил на две. Неодамнешните истражувања укажуваат дека изборот помеѓу полихроматски и монохроматски декорации има врска со цената и достапноста на материјалите. Како последица на тоа, со текот на врмето се произведувале повеќе монохроматски производи во однос на полихроматски.

Раната исламска керамика со лустриран материјал претежно се произведувала во Долна Месопотамија во текот на деветтиот и десеттиот век. Во Големата џамија во Каируан, Тунис, горниот дел од михработ е украсен со полихромни и монохроматски лустрирани плочки. Датирани од 862 до 863 година, овие плочки најверојатно биле увезени од Месопотамија. Поради тоа што слојот од метализирана керамика потсетувал на благородни метали, особено злато, ваквиот матријал бил особено привлечен. Чиниите биле украсувани со орнаментални шари и декоративни мотиви. Некои примероци дури биле потпишани од нивните изработувачи, што претставува јасен показател за почитта што и се укажувала на индивидуалната умешност на занаетчиите. Трговијата на Блискиот Исток во тој период била мошне развиена и популарна, што овозможило широка распространетост на лустрираната керамика.

Абасидскиот лустриран материјал се тргувал во исламскиот свет. Градот Багдад, Иран и околните региони биле интегрирани во економскиот систем на трговија по „Патот на свилата“ во овој период. Меѓу Ирак и Кина постоел интезивен промет на стоки, што довело до уметнички заеми и имитирање од двете страни, како и одредени превземања во технолошкиот процес на керамичкото производството.
мини|Фатимидска сјајна плоча со борба на петли. Каиро, 11-12 век. Колекција на исламска уметност „Кир“
Некои абасидски лустрирани садови може да се разликуваат според фигурален или растителен дизајн, при што едни прикажуваат човечки или животински фигури, а други растителни мотиви. Постојат и примероци што комбинираат и фигурални и растителни елементи. Абасидските лустрирани садови можат да бидат полихромни, монохромни или двохромни според боите што се користат. Полихромните и двохромните примероци генерално се поврзуваат со деветтиот век, додека монохроматскиот тип се поврзува со крајот на деветтиот или десеттиот век. Различните типови на боење го делат својството на површината да го менува својот изглед под различни услови. Полихромните чинии абасидските грнчари најчесто ги украсувале со растителни и геометриски шари, додека монохроматските чинии обично имале големи, централно поставени фигури. Овие предмети се визуелно чувствителни, а нивниот изглед може драматично да се промени во зависност од условите во кои се чуваат или изложуваат.

### Фатимидски Египет
Фатимидскиот двор во Египет бил голем, богат и екстравагантен, создавајќи еден од најзначајните периоди за развој на метализирана керамика, која во тоа време претставувала единствениот вистински луксузен вид грнчарија. Земјените садови со глинено тело што се користеле биле „направени од груби глини“ и претежно „прилично грубо изработени“, но најквалитетното сликарство било извонредно фино го отелотворувало зрелиот фатимидски стил, препознатлив по својата исклучителна живост. Можно е сликарите да купувале стандардни глазирани садови изработени од други мајстори, врз кои потоа ја нанесувале декорацијата. Орнаментелниот украс бил многу разнолик, делумно поради мешавината на влијанија од пораната месопотамска традиција, како и поради западното потекло на Фатимидите- од Северна Африка и Сицилија. На разновидноста влијаело и тоа што постоеле бројни работилници со различни стилови. 
мини|Боул, Кашан, Иран, в. 1260–1280
Само два дела се прецизно датирани, според натписи што ги именуваат нивните патрони, и двата од раниот период, од времето на владеењето на калифот ал-Хаким, 996–1021, за кого едното парче и било и изработено. Во овој период стилот сè уште се развивал од претходните традиции, но нова стилска насока со посветли, потопли бои веројатно била воспоставена до средината на векот. Златните, црвените и портокаловите бои го евоцирале сонцето и се сметале за среќни, како и некои од животните што биле прикажани во декорацијата. 

### Персија
мини|Илханидска ѕвездеста плочка, Кашан, 13–14 век, со испреплетени жерави
Метализираните садови почнале да се изработуваат во Персија кога таа била дел од Селџучкото Царство, чија владејачка династија и врвна елита биле етнички Турци. Меѓутоа, Персија формално била под власт на династијата Хваразмија, првично како вазали на Селџуците, сè до 1190 година кога ги прекинале овие врски и владееле независно сè до разорното монголско освојување кое започнало во 1219 година. Педесетте години по 1150 година донеле значителен развој на иранската керамика. Најпрво, телото на фритварот и глазурите што се користеле на него биле значително подобрени, што овозможило изработка на потенки ѕидови и делумна проѕирност слична на кинескиот порцелан, кој веќе бил увезуван во Персија и претставувал силна конкуренција за локалната фина керамика. „Белото тело“ што се користело за садовите овозможило појава на повеќе стилови на декорација, сите покажувајќи повисок степен на софистицираност. Освен метализираните садови, најлуксузниот тип бил *мина'и*, кој користел полихромно надглазурно емајлирање- првата керамика што ја применила оваа техника. И ова барало второ печење, а кај одредени парчиња двете техники. Најраниот датиран персиски предмет со метализирана керамика датира од 1179 година. Иако често се претпоставува дека постоел прилив на занаетчии од Фустат, можно е и тие да биле сликари, а не грнчари, бидејќи кај персиското производство секогаш се користат локални форми на садови и селџучкиот „бел“ фритвер. Главната боја на метализирана керамика што се користела била златна; ова треба да се разликува од нанесувањето на златни листови над глазурата што се сретнува кај многу подоцнежни предмети од *мина'и*. 
мини|Плочка од почетокот на 14 век со натпис: букви во подглазура од кобалтно сина боја, арабеска позадина во сјај. Веројатно Кашан .
Голем дел од персиската метализирана керамика се изработувал како ѕвездести плочки, најчесто осумкраки, со централни човечки или животински фигури и орнаментални рабови. За пополнување површини тие се комбинирале со крстести плочки, кои содржеле само орнамнет или мали фигури. Плочките биле произведувани во големи количества, па како ѕидна декорација се зачувале подобро од садовите. Зборот *каши* станал вообичаен персиски назив за плочка.

Производството на плочки и садови продолжило под Монголските Илханиди, но со забележлив пад во квалитетот на телото, глазурата, метализирана керамика и сликартството. Плочките со датирани натписи исчезнуваат по 1339 година, кога производството на метализирана керамика веројатно престанало, делумно и поради доаѓањето на Црната смрт во Персија. До 1300 година метализирана керамика веќе била во опаѓање и се користела повеќе како дополнителна боја отколку доминтантен декоративен елемент. 

### Сирија
мини|Чинија, садови од Рака, Сирија, околу 1200 година
Како и во Персија, метализирана керамикан настанала по расејувањето на египетските керамички сликари околу 1170 година, при што тие продолжиле да ги развиваат фатимидските стилови, иако формите и глината биле локални што укажува на соработка меѓу преселени сликари и местни грнчари. Најраниот тип, познат како керамика Тел Минис, според местото каде што првпат биле ископани се одликуваат со насликани мотиви на добра среќа: сончеви лица, риби, полумесечини, фигури на дворјани и други. 

### Исламска Шпанија
Ширењето на метализирана керамика во Западна Европа се должи на занаетчиите од Насридското кралство Андалузија, последното исламско упориште во Шпанија. На почетокот на тринаесеттиот век, разликите во грнчарството помеѓу христијанските и муслиманските територии во Шпанија биле драстични. Муслиманските грнчари користеле техники како што се глазирање, *сграфито* и лустрирана опрема, христијанската грнчарска опрема имала минимален или никаков површински дизајн. Дополнително, муслиманските грнчари создале широк спектар на керамички производи, почнувајќи од играчки до високо украсени тегли, а христијанските грнчари се држеле до обични форми на садови. На почетокот на четиринаесеттиот век, на териториите каде биле доминатни христијаните почнале да се усвојуваат и муслиманските техники на грнчарство, вклучувајќи ја и лустрираната опрема.  Со потекло од Мурсија и Малага, муслиманските грнчари со лустрирана опрема во Шпанија го прошириле својот пазар низ Европа до крајот на 14 век и воделе сложен пазар на локални, регионални и извезени стоки. Наречени *obra de malica* или „малашка работа“, нивните креации нашле посветена клиентела меѓу богатите семејства во Фиренца, Италија. 

До 15 век, италијанските занаетчии ги стекнале техниките за производство на лустрирани садови, но увезените исламско-шпански лустрирани садови останале барани, бидејќи италијанските изведби биле перцепирани како имитации на шпанските увозни. Сепак, во почетокот на 16 век, италијанските грнчари почнале да вметнуваат свои мотиви и стилски елементи, започнувајќи ја златната ера на италијанските лустрирани садови, позната како Мајолика . 
Податотека:Grande_Mosquée_de_Kairouan,_partie_supérieure_du_mihrab.jpg|алт=Mihrab with 9th century lustreware tiles, Mosque of Uqba (or Great Mosque of Kairouan), Tunisia| Михраб со лустрирани плочки од 9 век, џамијата Укба (или Големата џамија Каируан), Тунис
Податотека:Carreau_lustré_du_mihrab_de_la_Grande_Mosquée_de_Kairouan.jpg|алт=Single tile from the Kairouan mihrab| Една плочка од каируанскиот михраб
Податотека:Manises,_piatto_con_lustro_metallico,_1400-60_ca._02.JPG|алт=Hispano-Moresque dish, Manises, 1400–1460| Хиспано-мореска чинија, 1400-1460
Податотека:Andalusia,_alzata_con_lustro,_1500-1550_ca._02.JPG|алт=Hispano-Moresque bowl, Andalusia, 1500–1550| Хиспано-морески сад, Андалузија, 1500-1550
Податотека:Safavid_bottle_MBA_Lyon_D664.jpg|алт=Safavid wine jug, Iran, 2nd half 17th century, probably originally with a set of matching cups| Сафавидски бокал за вино, Иран, втора половина на 17 век, веројатно првично со комплет соодветни чаши


## Современа метализирана керамика
[мини|Вазна од лустриран материјал од Клемент [:fr:Massier (céramistes)|Масје, околу 1900 година]]
Метализирана керамика од поинаков вид била развиена во англиската керамика, при што на керамичките предмети им се давал изглед на сребро,злато или бакар. Сребрениот сјај бил постигнат со употреба на новиот метал платина, чии хемиски својства биле анализирани кон крајот на 18 век. Џон Ханкок од Ханли, Стафордшир ја развил техниката на примена на платина и околу 1800 година „ја применил во пракса во фабриката на г-дин Споуд, како и за г-ѓа Даниелс и Браун“. Многу разредени количини на злато во прав или платина биле рстворувани во царска вода по што се мешале со алкохол од катран за платината, односно со терпентин, сулфурни цветови и ленено масло за златото. Смесата се нанесувала на глазираниот керамички предмет и се печела во печка за емајлирање, при што се таложел тенок слој од платина или злато. 

Платината создавала изглед на масивно сребро и користена била од средната класа при што керамичките форми биле идентични со оние што се користеле за сребрените сервисни чајници, во периодот околу 1810–1840 година. Во зависност од концентрацијата на злато во соединението за метализирана керамика и подлогата на која се нанесувало, можело да се постигне широк спектар на бои, од бледо розова и лаванда, до бакарна и златна нијанса. Златната метализирана керамика можела да се нанесува рачно или со шаблон, или пак со техниката на отпор, во која позадината била целосно лустрирана, а дизајнот останувал во природната боја на керамиката. Во оваа техниката слична на батик, дизајнот се насликувал со лепак и големина во глицерол или мед, потоа предметот се потопувал, а отпорниот слој се миел пред да се испече парчето.

Флуоресцентните садови станале популарни во Стафордширското грнчарство во текот на 19 век, каде што ги користел и Веџвуд, кој вовел розов и бел бисерест флуоресцентен сад што го имитирал ефектот на бисерот кај чаши и чинии обликувани како школки. Во овој период бил воведен и сребреата метализирана керамика, кој Веџвуд ја применувал уште од 1805 година.

Во 1810 година, Питер Ворбуртон од порцеланската фабрика „Њу Хол“ патентирал метод за трансферно печатење со златна и сребрена метализирана керамика. Светлосните садови од Сандерленд, на североистокот на Англија, станале познати по своите карактеристични розови флуоресцентни украси, а флуоресцентна керамика се произведувала и во Лидс, Јоркшир, каде што техниката можеби ја вовел Томас Лакин. 

Веџвудовите метализирани садови произведени во 1820-тите години го поттикнале масовното производство на бакарни и сребрени метализирана садови во Англија и Велс. Бокалите за млеко со додатоци со детали и прецизно нанесени рачки биле најзастпени и содржеле стилизирани декоративни ленти во темно сина, крем жолта, розова и ретко, темно зелена или виолетова боја. Создавани биле и рејлефни, разнобројни украси што прикажувале пасторални сцени, а понекогаш во глазурата се вградувал песок за да се додаде текстура. Бокалите се произведувале во различни големини, од мали бокали до големи бокали за млеко, како и мали садови за кафе и чајници. Сетовите за чај се појавиле малку подоцна, обично составени од бокали за млеко, сад за шеќер и чинии за освежување.

Големи бокали со печатени комеморативни слики се појавиле околу средината на 19 век. Тие биле чисто декоративни и денес имаат високи цени поради нивните историски врски. Нежен сјај што имитира седеф бил произведуван од Веџвуд и во Белик во средината на векот, добиен со употреба од бизмут нитрат. 

Под влијание на естетското движење, Вилијам де Морган ги оживеал метализирана керамика во уметничката грнчарија, инспирирајќи се од лустрираната мајолика и хиспано-мовараската керамика, со фини, смели обликувани дизајни. 

Во Соединетите Американски Држави, бакарните метализирани садови станале популарни поради нивниот изразен сјај. Со појавата на гасните светилки меѓу богатите слоеви, станало вообичаено лустрираните предмети да се поставуваат во групи на огледални платформи и да служат како централни украси за вечери. Гасното осветлување дополнително го засилувало нивниот сјај.
Податотека:Coffee_set_MET_DP22527_(cropped).jpg|алт=Sugar bowl from a coffee set, French faience from Sarreguemines, c. 1810| Сад за шеќер од сет за кафе, француски фајанс од Саргемин, околу 1810 година
Податотека:Urn_MET_DP-1175-022.jpg|алт=English urn for the American market, 19th century| Англиска урна за американскиот пазар, 19 век
Податотека:Vase_with_cover_MET_ES4176.jpg|алт=Vase by William de Morgan, 1888–98, English| Вазна од Вилијам де Морган, 1888–98, англиски
Податотека:Lustre4.JPG|алт=Belgian vase, 20th century| Белгиска вазна, 20 век


## Поврзано
* Еозин
* Список на грнчарски термини

## Наводи

Категорија:Исламска уметност
Категорија:Персиски ракотворби