Едипов комплекс

[десно|мини| ''[Едип|Едип ја опишува загатката на Сфингата*, од [[Жан Огист Доминик Енгр|Жан-Огист-Доминик Енгр]], (околу 1805) ]]
*'Едиповиот комплекс** е концепт на психоаналитичката теорија. [[Зигмунд Фројд]] овој концепт го вовел во своето дело ''Толкување на соништата'' (1899) и го измислил изразот во неговиот ''Посебен Вид Избор на Предмет направен од Луѓето'' (1910). Позитивниот **Едипов комплекс*' се однесува на [[Несвен ум|несвесната]] сексуална желба на детето кон родителот од спротивниот пол и омраза кон родителот од истиот пол. Негативниот Едипов комплекс се однесува на несвесната сексуална желба на детето кон родителот од истиот пол и омраза кон родителот од спротивниот пол. Фројд сметал дека определбата на детето со родител од ист пол е успешниот исход на комплексот и дека неуспешниот исход на комплексот може да доведе до [[невроза]], [[педофилија]] и [[хомосексуалност]].

Фројд го отфрлил терминот „Електра комплекс“, што го вовел [[Карл Густав Јунг]] во 1913 година во своето дело, *Теорија на психоанализата*  во однос на Едиповиот комплекс манифестиран кај млади девојчиња. Фројд понатаму предложил дека Едиповиот комплекс, кој првично се однесува на сексуалната желба на синот кон неговата мајка, е желба за родителот и кај мажи и кај жени, и дека момчињата и девојчињата го доживуваат комплексот на различен начин: момчињата во форма на анксиозност поради кастрација, девојчињата во форма на љубомора.

Фројд се спротивставил на подложување теории како што е оваа на научно тестирање и верификација, како и неговите следбеници . Бидејќи истрагите засновани врз докази се воделе во дисциплини како [[когнитивна психологија]], многу од идеите на Фројд се чини дека не се поддржани или противречни со доказите и не се користат во третмани засновани на докази.

== Заднина ==
[[Податотека:AmaliaFreud.jpg|мини| [[Неврологија|Неврологот]] [[Зигмунд Фројд|Сигмунд Фројд]] (на 16 години) со својата мајка во 1872 година  ]]
*Едип се* однесува на [[Старогрчка митологија|грчкиот митолошки]] лик од 5 век п.н.е., [[Едип]], кој не сакајќи го убил својот татко, Лај и се оженил со неговата мајка Јокаста. Драмата заснована на митот, *Цар Едип*, ја напишал [[Софокле]], околу 429 година п.н.е.

Современите продукции на претставата на Софокле биле изведени во Париз и Виена во 19 век и биле многу успешни во 1880-тите и 1890-тите. На една од нив присуствувал австрискиот [[Неврологија|невролог]], [[Зигмунд Фројд|Сигмунд Фројд]] (1856-1939). Во својата книга *„Толкување на соништата“* за првпат објавена во 1899 година, тој предложил желбата на Едип е универзален, психолошки феномен вроден ( [[Филогенија|филогенетски]] ) кај човечките суштества и причина за многу несвесна вина. Фројд верувал дека чувството на Едип е наследено низ милиони години што им биле потребни на луѓето да се развијат од мајмуните. Тој ова го засновал врз неговата анализа на неговите чувства кои ги почувствувал за време на претставата, на неговите анегдотски набудувања на невротични или нормални деца и на фактот дека *Царот Едип* бил ефикасен и за древната и модерната публика. (Тој исто така тврдел дека и драмата *Хамлет* „ги има своите корени во истата почва како и *Царот Едип*“) и дека разликите меѓу двете претстави се забележливи. „Во [ *Цар Едип*] детската посакувана фантазија што лежи во основата на истата е донесена на отворено и се реализира како што би било во сон. Во *Хамлет* останува потиснато; и - исто како и во случај на невроза - ние учиме за неговото постоење само од нејзините инхибитивни последици “. ) 

Сепак, во Т*олкувањето на соништата*, Фројд појаснува дека „примарните нагони и стравови“ кои се негова загриженост и основата на Едиповиот комплекс се својствени за митовите на кои се заснова драмата на Софокле“.

Фројд го опишал ликот на [[Едип]] :  Шестостепена хронологија на теоретската еволуција на [[Зигмунд Фројд|Сигмунд Фројд]] на Едиповиот комплекс е:

* Фаза 1. 1897-1909 година. По смртта на неговиот татко во 1896 година и гледајќи ја претставата *Цар Едип*, од [[Софокле]], Фројд започнува да го користи терминот „Едип“. Како што Фројд напишал во писмо од 1897 година, „Најдов во себе постојана љубов кон мајка ми и љубомора кон татко ми. Сега сметам дека ова е универзален настан во раното детство.“
* Фаза 2. 1909–1914 година. Предлага дека желбата на Едип е „јадрен комплекс“ на сите неврози; прва употреба на „Едиповиот комплекс“ во 1910 година. 
* Сцена 3. 1914-1918 година. Опфаќа татковски и мајчински [[инцест]].
* Фаза 4. 1919-1926 година. Комплетен Едипови комплекс; идентификацијата и [[бисексуалност]]а се концептуално очигледни во подоцнежните дела. 
* Фаза 5. 1926-1931 година. Ја приложува теоријата на Едип во религијата и обичајите.
* Фаза 6. 1931–1938 година. Истражува „женски став на Едип“ и „негативен комплекс на Едип“; подоцна „Електра комплекс“.

=== Едиповиот комплекс ===
[[Податотека:Oedipus_and_the_Sphinx_MET_DP-14201-023.jpg|мини| *Едип и Сфингата*, од [[Гистав Моро|Густав Моро]] (1864) ]]
Во класичната [[Психоанализа|психоаналитичка]] теорија, едиповиот комплекс се јавува за време на фаличната фаза на психосексуалниот развој (возраст од 3-6 години), кога се јавува и формирање на либидото и [[Ид, его и суперего|егото]]; сепак може да се манифестира во порана возраст.

Во фаличната фаза, решавачкото психосексуално искуство на момчето е едиповиот комплекс - неговиот син-татко двобој за поседување на мајката. Тоа е во оваа трета фаза на психосексуален развој кога гениталиите на детето се неговата или нејзината примарна ерогена зона; на тој начин, кога децата стануваат свесни за своите тела, телата на другите деца и телата на нивните родители, тие ја задоволуваат физичката љубопитност соблекувајќи се и истражувајќи на себе, едни на други така што ги учат анатомските разлики помеѓу мажите и жените и [[Род (социологија)|родовите]] разлики помеѓу момчето и девојчето.

*Психосексуален инфантилизам - И* покрај тоа што мајката е родител која првенствено ги задоволува желбите на детето, детето започнува да формира дискретен сексуален идентитет - „момче“, „девојче“ - тоа ја менува динамиката на односот родител и дете; родителите стануваат предмети на инфантилна либидална енергија. Момчето го насочува своето либидо (сексуална желба) кон неговата мајка и упатува љубомора и емоционално соперништво против неговиот татко - затоа што тоа е тој кој спие со неговата мајка. Освен тоа, за да се олесни соединувањето со мајката, [[Ид, его и суперего|ид]] на момчето сака да го убие таткото (како и [[Едип]] ), но прагматското [[Ид, его и суперего|его]], засновано врз принципот на реалноста, знае дека таткото е посилен од нив двајца кои се натпреваруваат да ја поседуваат едната жена. Како и да е, момчето останува амбивалентно за местото на татко му во семејството, што се манифестира како страв од кастрација од физички поголемиот татко; стравот е ирационална, потсвесна манифестација на инфантилна идеја.

=== Студија на едиповиот случај ===
[[Податотека:1869_Frederic_Leighton_-_Electra_at_the_Tomb_of_Agamemnon.jpg|мини| Женски едипов став: *Електра кај гробот на Агамемнон*, од [[Фредерик Лејтон]], (c.1869) ]]
Во А*нализа на Фобија кај Петгодишно Момче* (1909), студијата на случајот на еквинофобичното момче „Малиот Ханс“, Фројд покажала дека односот помеѓу стравовите на Ханс - од коњи и неговиот татко - потекнува од надворешни фактори, раѓањето сестра и внатрешните фактори, желбата на инфантилниот ид да го замени таткото како придружник на мајкаta и вина за уживање во [[мастурбација]]та нормална за момче на негова возраст. Освен тоа, признавањето дека сака да се размножува со мајката се сметало за доказ за сексуалната привлечност на момчето кон родителот од спротивниот пол; тој бил хетеросексуалец. Сепак, момчето Ханс не можел да го поврзе стравот од коњи со стравот од неговиот татко. Како [[Психоанализа|психоаналитичар]] што лекува, Фројд забележал дека „на Ханс требало да му се кажат многу работи што не може сам да ги каже“ и дека „тој морал да му се претстави со мисли, кои досега ги имал, не покажал никакви знаци на поседување“.

=== Женски едипов став ===
Првично, Фројд подеднакво го применил едиповиот комплекс на психосексуалниот развој на момчињата и девојчињата, но подоцна ги изменил женските аспекти на теоријата како „женски едипов став“ и „негативен едипов комплекс“; сепак, тоа бил неговиот студент-соработник [[Карл Густав Јунг|Карл Јунг]], кој во својата работа од 1913 година „ *Теорија на психоанализата* “ го предложил комплексот „Електра“ да го опишува ќерка-мајка двобој за психосексуално поседување на таткото.

Во фаличната фаза, Електра комплексот на девојчето е нејзиното одлучувачко психодинамично искуство во формирање на дискретен сексуален идентитет ([[Ид, его и суперего|его]]). Додека едно момче развива анксиозност поради кастрација, една девојка развива завист на пенисот, затоа што смета дека претходно била кастрирана (и го губи пенисот), и така формира огорченост кон сопствениот вид како инфериорна, додека истовремено се обидува да го бара пенисот на нејзиниот татко преку раѓање машко дете. Понатаму, по фаличната фаза, психосексуалниот развој на девојчето вклучува пренесување на нејзината примарна ерогена зона од инфантилната [[дразница]] во [[родница]]та.

Според тоа, Фројд сметал дека негативниот едипов комплекс кај девојчињата е емотивно поинтензивно од на момчињата, како резултат на тоа, потенцијално кај жена со потчинето, несигурен [[Ид, его и суперего|карактер]] ; така може нерешениот комплекс „Електра“, конкуренција на ќерка-мајка за психосексуално поседување на таткото, да доведе до фаликтурална фиксација што ќе придонесе девојката да стане жена која постојано се обидува да доминира кај мажите (т.е. завист на пенисот ), или како невообичаено заводлива жена (висока самодоверба) или како невообичаено потчинета жена (ниска самодоверба).

== Фројдовата теоретска ревизија ==
Кога [[Зигмунд Фројд]] (1856-1939) предложил едиповиот комплекс да биде психолошки универзален, тој ја раздразнил еволуцијата на Фројдовата психологија и методот на [[Психоанализа|психоаналитички]] третман, од страна на соработници и конкуренти.

=== Карл Густав Јунг ===
[[Податотека:Electra_and_Orestes_-_Project_Gutenberg_eText_14994.png|лево|мини| Комплексот Електра: матрици Електра и Орест.]]
Во спротивставувањето на предлогот на Фројд дека психосексуалниот развој на момчињата и девојчињата е рамноправен, т.е. еднакво ориентиран - дека секој првично доживува сексуална желба (либидо) за мајка и агресија кон татко, студент-соработник [[Карл Густав Јунг|Карл Јунг,]] контра-предложил дека девојките доживеале желба за татко и агресијата кон мајката преку комплексот Електра. Згора на тоа, затоа што е роден во Фројдовата психологија, строгата јунговска психологија го користи терминот „комплекс на Едип“ само за да означи психосексуален развој на едно момче.

=== Ото Ранк ===
[[Податотека:Freud_and_other_psychoanalysts_1922.jpg|мини| Ото Ранк зад [[Зигмунд Фројд|Сигмунд Фројд]] и други психоаналитичари (1922). ]]
Во класичната Фројдова психологија [[Ид, его и суперего|суперегото]], „наследникот на Едиповиот комплекс", е формиран кога момчето - наследник ги усвојува семејните правила на неговиот татко. Спротивно на тоа, во раните 1920-ти, користејќи го терминот „пред-Едип“, Ото Ранк предложил дека моќната мајка на момчето била извор на суперегото, во текот на нормалниот психосексуален развој. Теоретскиот конфликт на Ранк со Фројд го исклучил од фројскиот внатрешен круг; Како и да е, тој подоцна ја развил психоодинамичката теорија за односи со објекти во 1925 година.

=== Мелани Клајн ===
Додека Фројд предложил таткото (татковскиот фалус) да биде од клучно значење за инфантилниот и возрасниот психосексуален развој, Мелани Клајн се концентрирала на раниот однос на мајката, предлагајќи дека манифестациите на Едип се воочливи во првата година од животот, оралната фаза. Нејзиниот предлог бил дел од „ контроверзните дискусии “ (1942–44) во британското психоаналитичко здружение. Клајнските психолози предложиле „да се најде во основата на комплексот Едип, како што го опишал Фројд... постои поран слој на попримитивни односи со едиповата двојка“. Таа додели „опасни деструктивни склоности не само на таткото, туку и на мајката во дискусијата за проектантните фантазии на детето“. Покрај тоа, работата на Клајн ја намали централната улога на комплексот „Едип“, со концептот на депресивната позиција.

=== Вилфред Бион ===
[[Податотека:Wilfred_Bion_1916.jpg|лево|мини| Вилфред Бион (1916)]]
„За пост- клајнскиот Бион, митот за Едип се однесува на истражната љубопитност - потрага по знаење - наместо за сексуална разлика; другиот главен лик во драмата на Едип станува Тирезиа (лажната хипотеза подигната против [[Анксиозност|вознемиреност]] за нова теорија)“. Резултатно, „Бион го сметал централното злосторство на Едип како негово инсистирање да се знае вистината по секоја цена“.

== Критика ==
Според Арманд Чатар, Фројдовото претставување на комплексот „Едип“ е малку или воопшто не е поддржано од емпириски податоци (тој се потпира на Каган, 1964 година, Буси и Бандура, 1999).

=== Постмодерна критика ===
[[Податотека:I_love_my_2_gay_dad's.jpg|мини|Едиповиот комплекс е критикуван за непочитување на нетрадиционалните семејни структури како што се оние семејства со родители од ист пол како прикажаниот]]
Во последниве години, повеќе земји добија поддршка за истополовиот брак, при што бројот се очекува да се зголеми. Заклучно со декември 2017 година, државите кои го легализираа геј бракот е на 29, вклучувајќи го и мнозинството европски нации и Америка. Научните и технолошките достигнувања им овозможи на паровите од ист пол да започнат семејства преку посвојување или сурогат. Овие нови семејни структури поставуваат нови прашања за психоаналитичките теории како што е комплексот „Едип“, за кои е потребно присуство на мајката и таткото во успешниот развој на дете. Како и да е, како што покажуваат доказите, децата кои се воспитани од родители од ист пол не покажале никаква разлика во споредба со децата одгледани во традиционална структура на семејството. Класичната теорија на едиповата драма не исчезнала во прилог на денешното општество, според студијата на Дречер, која била критикувана за нејзините „негативни импликации“ кон исто половите родители. Потребно е психоаналитичката теорија да се промени за да остане во чекор со времето и да остане релевантен. Многу психоаналитички мислители како што се Кодороу и Корбет работат кон промена на едиповиот комплекс за да се елиминираат „автоматските здруженија меѓу пол, пол и стереотипни психолошки функции кои произлегуваат од овие категории“ и го прават применлив за денешното модерно општество.

Од Фројдовата концепција, психоанализата и нејзините теории секогаш се потпирале на традиционалните родови улоги за да се извлечат. Во 50-тите години на минатиот век, психолозите разликуваа различни улоги во родителството за мајката и таткото. Улогата на примарниот старател е доделена на мајката. Мајчината љубов се сметаше за безусловна. Додека на таткото му е доделена улогата на секундарна негувателка, татковската љубов е условена, одговорна на материјалните достигнувања на детето. Комплексот Едип е компромитиран во контекст на модерните семејни структури, бидејќи бара постоење на поими за машкост и женственост. Кога нема татко, нема причина момче да има анксиозност на кастрација и со тоа да го реши комплексот. Психоанализата ги презентира односите надвор од хетеронормативноста (на пр. Хомосексуалноста) како негативна импликација, еден вид перверзија или фетиш наместо природна појава. За некои психолози, овој акцент на родовите норми може да биде одвраќање при лекување на хомосексуални пациенти. Според Дидје Ерибон, книгата *Анти-Едип'' (1972) од Жил Делез и Феликс Гвтари е „критика на психоаналитичката нормативност и на Едип...“ и „... &nbsp; амбиент на едипинијанизам уништувачко прашање на... ". Ерибон смета дека едиповиот комплекс на фројдовата или лаканската психоанализа е „непромислена идеолошка конструкција“ што е „процес на инфериорнизација на хомосексуалноста“. Според психологот Гева Шенкман, „За да ја испитаме примената на концепти како што се комплексот„ Едип “и примарната сцена кај машките истополови семејства, прво мора да ги елиминираме автоматските здруженија меѓу пол, род и стереотипни психолошки функции засновани на овие категории“.

Постмодерните психоаналитички теории не се наменети да ги ослободат или дискредитираат темелите на психоанализата, туку имаат за цел да ја воспостават психоанализата за модерното време. Во случај на понови семејни структури кои го побиваат традиционалниот едипов комплекс, може да значи целосно модифицирање или отфрлање на комплексот. Психоаналитичарот Мелани Клајн, предложила теорија која ги руши родовите стереотипи, но сепак ја одржувала традиционалната структура на семејството татко-мајка. Мелани Клајн назначила „опасни деструктивни тенденции не само на таткото, туку и на мајката во дискусијата за проектните фантазии на детето“.

Покрај тоа, од постмодерна перспектива, Грос тврди дека „едиповиот комплекс не е баш така. Тоа е повеќе начин да се објасни како човечките суштества се социјализираат... да научат да се справат со разочарувањето “. Елементарното разбирање е дека „Мора да престанете да се обидувате да бидете сè за вашиот примарен негувател и да започнете со тоа да бидете нешто за остатокот од светот“. Како и да е, останува отворено прашањето дали таквата пост- лаканска интерпретација „го протега едиповиот комплекс до точката каде што скоро и не личи на Фројд“.

## Доказ
Студијата спроведена на Универзитетот во Глазгов потенцијално поддржува барем некои аспекти на психоаналитичката концепција на едиповиот комплекс. Студијата покажала дека мажите и жените имаат двојно поголема веројатност да изберат партнер со иста боја на очите како родителот на полот на кој се привлекуваат. Друга студија на антропологот Ален В. Џонсон и психијатарот Даглас Прајс-Вилијамс сугерира дека е присутна класичната верзија на едиповиот комплекс со момчињата, при што сексуалните и агресивните чувства се помалку потиснати во култури без одделување на класи.

## Поврзано

* Анти-Едип
* Феминизмот и Едипов комплекс
* Комплекс Јокаста
* Комплекс Мадона – курва
* Полиморфна перверзност

## Наводи

Категорија:Психологија