Банистерит

**Банистерит** — филосиликатен минерал именуван во чест на минералогот и рендгенски кристалограф д-р Фредерик Ален Банистер (1901–1970). Хемиски тој е сличен на тамаитот, член од групата ганофилит со доминантен калциум. Претходно бил идентификуван како ганофилит во 1936 година, но структурно е поповврзан со групата стилпномелан. Минералот бил одобрен од ИМА во 1967 година.

## Етимологија и историја
Банистеритот првпат е откриен во 1936 година во рудникот Беналт во близина на Рив (Ланфелрис) на полуостровот Лејн во Обединетото Кралство и опишан од Фошаг, кој, сепак, погрешно го идентификувал минералот како ганофилит. Кога В. Ц. Смит ги споредил оптичките својства на материјалот од рудникот Беналт, означен како ганофилит, со оние на истиот минерал од типот локалитет, рудникот Харстиг во близина на Пајсберг во Шведска, во 1948 година, тој можел да покаже, врз основа на структурните разлики, дека два минерали се идентификувани со исто име.

Банистеритот првпат е откриен во 1936 година во рудникот Беналт во близина на Рив (Ланфелрис) на полуостровот Лејн во Обединетото Кралство и опишан од Фошаг, кој, сепак, погрешно го идентификувал минералот како ганофилит. Мари Луиз Линдберг Смит и Клифорд Фрондел конечно беа во можност да ги потврдат резултатите на В. Ц. Смит во 1968 година користејќи шеми на дифракција на Х-зраци на монокристали и го именуваа материјалот од банистеритот на рудникот Беналт во чест на Фредерик Ален Банистер (1901–1971), кустос на одделот за минерали во Британскиот музеј во Лондон.

Бидејќи материјалот од рудникот Франклин во Њу Џерси (САД) беше користен и во анализата на минералот од страна на М. Л. Смит и Ц. Фрондел, Франклин се смета за типичен локалитет покрај рудникот Беналт.

Типичниот материјал на минералот се чува во Харвардскиот минералошки музеј (HMM) на Универзитетот Харвард во Кембриџ, Масачусетс, под збирки броеви 91862-3, 108571 и 128253, и во Националниот музеј за природна историја (NMNH) во Вашингтон, складиран под збирки броеви 145728 и 145729 и во Природонаучниот музеј во Лондон под збирка број BM 1967.321.

## Класификација
мини|290x290пкс|Банистерит и родонит од Брокен Хил, округ Јанковина, Нов Јужен Велс, Австралија
Дури и во застареното 8-мо издание на класификацијата на минерали на Штрунц, банистеритот припаѓал на минералната класа „силикати“, а во рамките на тоа и на поделбата „филосиликати (филосиликати)“, каде што бил пронајден заедно со ганофилит, парсетензит и стилпномелан, како и сега дискредитираните минерали екманит и стилпнохлоран, во додатокот на „хидробиотитската серија (триоктаедарска)“, со системски број VIII/E.07b, а главниот член хидробиотит и сомнителниот хидрофлогопит.

Во каталогот на минерали Лапис од Стефан Вајс, последен пат ревидиран и ажуриран во 2018 година, кој сè уште се придржува до оваа постара форма на класификација од Карл Хуго Штрунц од почит кон приватните колекционери и институционалните колекции, на минералот му бил даден системскиот и минералниот број VIII/H.17-10. Во системот за класификација Лапис, ова исто така одговара на поделбата „Слојни силикати“, каде што банистеритот, заедно со армбрустеритот, бариум банистеритот, еглетонитот, франклинфилитот, ганофилитот, лентиленапејтот, мидендорфитот, парсетензитот, стилпномеланот и тамаит, формира посебна, но неименувана група.

9-тото издание на класификацијата на минерали на Штрунц, последен пат ажурирано во 2009 година од страна на Меѓународното минералошко здружение (IMA), исто така го сместува банистеритот во поделбата „Слојни силикати (филосиликати)“. Сепак, оваа поделба е дополнително поделена според структурата на слоевитоста, така што, врз основа на неговата структура, минералот се наоѓа во поделбата „Двојни мрежи со 6-члени прстени“, каде што е единствениот член на неименуваната група 9.EG.75.

Класификацијата на минерали на Дана, исто така, го сместува банистеритот во класата на „силикати и германати“, но таму е класифициран во пофино поделениот дел на „филосиликати: модулирани слоеви“. Тука, се наоѓа заедно со стилпномелан, лентиленапејт, франкфилит и мидендорфит во „стилпномеланската група“ со системски број 74.01.01 во рамките на поделбата „филосиликати: модулирани слоеви со поврзани острови“.

## Својства
Банистеритот се наоѓа во рамни плочести агрегати. Има мазни расцепи без линии. Тоа е плеохроичен минерал, што е оптички феномен. Во зависност од тоа на која оска се испитува минералот, се појавува додека ги менува боите. На x-оската, минералот се гледа во безбојна до бледо жолта боја. Вообичаените нечистотии вклучуваат цинк и натриум. Се јавува во наслаги од сулфурен цинк, како и во наслаги од цинк сместени во силикатно-карбонат. Поврзан е со кварц, барит, флуорит, родонит, сфалерит, галена, калцит, апофилитна група и амфиболска супергрупа. Нема луминисцентни својства, под долга или кратка бранова ултравиолетова светлина. Има типична локација во рудникот Беналт во Велс, Обединето Кралство, и во рудникот Франклин, Њу Џерси, САД. Главно се состои од кислород (44,64%), силициум (21,43%) и манган (17,95%), но инаку содржи железо (5,23%), цинк (3,68%), алуминиум (2,17%), магнезиум (1,89%), водород (1,09%), калциум (0,97%), калиум (0,84%) и натриум (0,12%). Има сечило, што значи дека има тенки кристали слични на летва, и е призматичен, што значи дека обликот на кристалите е тенки призми. Има едвај забележлива радиоактивност поради тоа што содржи калиум. Има радиоактивност од 11,93 измерена во единици на Гама Реј Американскиот институт за нафта. Концентрацијата на минералот измерена по единици GRapi е 8,39%.

## Кристална структура
Банистеритот кристализира моноклинички во просторната група A2/a (просторна група бр. 15, позиција 2) со параметри на решетката a = 22,32 Å; b = 16,4 Å; c = 24,69 Å и β = 94,3°, како и 8 формулни единици по единична ќелија.

## Формирање и локации
Банистеритот се формира метаморфно во руди што содржат манган и цинк. Поврзаните минерали вклучуваат амфиболи што содржат манган и цинк, апофилит, барит, калцит, флуорит, галена, кварц, родонит и сфалерит.

Како редок минерал, банистеритот е пронајден само на неколку локации, со приближно 20 документирани појавувања низ целиот свет (до 2022 година). Неговите типски локалитети, рудникот Беналт во близина на Рив (Ланфелрис) и рудникот Франклин во Њу Џерси, се единствените познати или потврдени појавувања во Обединетото Кралство и САД. Друга појава во наоѓалиштето Балд Ноб во близина на Спарта во округот Алегани, Северна Каролина, моментално е непотврдена.

Други добро познати локации се Брокен Хил во Австралија, рудникот „Монте Алпе“ во близина на Мајсана во италијанскиот регион Лигурија, неколку области на Хоншу и Шикоку во Јапонија, Ботнедал во норвешката општина Токе, две наоѓалишта во романскиот округ Сучава, Башкортостан, Хакасија, Свердловск и Чељабинск во Русија, словачкиот регион Кошице и шведската општина Линдесберг (Вестманланд).

## Наводи

## Литература

* Мари Линдберг Смит, Клифорд Фрондел: Поврзаните слоевити минерали ганофилит, банистерит и стилпномелан. Во: Минералошко списание. Том 36, бр. 283, 1968, стр. 893-913
* Мајкл Флајшер: Нови имиња на минерали. Во: Американски минералогист. Том 54, 1969, стр. 577
* Пит Џ. Дан, Питер Б. Ливенс, Џули А. Норберг, Роберт А. Рамик: Банистерит: нови хемиски податоци и емпириски формули. Во: Американски минералогист. Том 66, 1981, стр. 1063-1067

Категорија:Минерали на манганот
Категорија:Радиоактивни минерали
Категорија:Моноклински минерали
Категорија:Филосиликати