Лавендулан

**Лавендулан** — редок арсенитен минерал од лавендуланската група. Познат е по својата карактеристична интензивна електрично сина боја. Лавендуланот е многу сличен на леманскитот, аналогниот трихидратен минерал, до тој степен што се сметаат за диморфи. Лавендуланот има иста структура како самплеитот, а двата минерала формираат серија. Тој е калциумов аналог на зденекит и арсенатен аналог на самплеит.

Лавендуланот првично бил именуван според лавандината боја на „типскиот“ примерок, за кој подоцна било утврдено дека е мешавина без врска со современиот лавендулан. Минералот што денес се нарекува лавендулан нема лавандино сина боја и нема врска со „типскиот“ материјал од Анабeрг. Често содржи калиум, кобалт и никел како примеси.

## Елементарна ќелија
Иако лавендулан е моноклински, аголот β е многу блиску до 90°, што го прави минералот псевдо-орторомпски. Повеќето извори ја опишуваат елементарната ќелија на лавендулан како орторомпска ќелија што содржи 8 формулни единици (Z = 8), но *Mindat.org* опишува моноклинска елементарна ќелија со преполовена должина на c-оската и само 4 формулни единици по ќелија (Z = 4) и просторна група P21/n. Параметрите на елементарната ќелија се наведуваат како

*a = 9.73 Å, b = 41.0 Å, c = 9.85 Å, Z = 8
*a = 9.815 Å, b = 40.394 Å, c = 9.99 Å, Z = 8
*a = 9.73 Å, b = 41.0 Å, c = 9.85 Å, Z = 8
*a = 10.011 Å, b = 19.478 Å, c = 10.056 Å, β = 90.37°, Z = 4

## Физички својства
Лавендуланот е син или зеленикаво син проѕирен минерал, со стаклест до восочен сјај, свиленкаст во агрегати, и светлосина трага. Се јавува како тенки ботриоидални кори од ситни радијални влакна или како тенки правоаголни, псевдо-орторомбични плочки, со цепливост во три насоки, речиси совршена нормално на b-кристалната оска, и изразена нормално на a и c оските. Двојништвото е често. Минералот е кршлив, со нерамен прелом. Тој е прилично мек, со тврдост 2,5, меѓу гипс и калцит, и релативно густ; неговата специфична тежина е 3,84, блиска до онаа на топаз, и многу поголема од кварц (специфична тежина 2,5 до 2,7). Лесно се раствора во хлороводородна киселина.

## Оптички својства
Показателот на прекршување варира со насоката на ширење на светлината и се движи меѓу 1,64 и 1,75. Ова е релативно висока вредност, меѓу топаз и рубин. Лавендуланот е дволомен (−), и повеќето извори наведуваат вредности за три индекси на прекршување, за светлина што патува паралелно со трите кристални оски. Еден извор, сепак, го наведува лавендуланот како речиси едноосен (−) и дава само два показатели на прекршување, за обичниот и вонредниот зрак.
*Nx = 1.645 Ny = 1.715 Nz = 1.725
*Nx = 1.660 Ny = 1.715 Nz = 1.734
*Nx = 1.66 Ny = 1.715 Nz = 1.734
*Nω = 1.748 Nε = 1.645.
Лавендуланот е плеохроичен, со O = бледосина до бледозеленикаво сина и E = сина до зеленикаво сина.

## Средина
Лавендуланот е редок секундарен минерал во оксидираната зона на некои бакаро-арсенски лежишта.

## Типска местоположба
Лавендуланот е син минерал која бил откриен во 1837 година од Јохан Брајтаупт во Анабeрг во Рудни Планини, планински регион што се протега меѓу Чешка и Германија. Минералот бил наречен „lavendulan“ според бојата, а Анабeрг бил назначен како типско место. Во 1853 година, Вогел пронашол примерок од лавендулан од Јахимов, исто така во Рудните Планини, кој бил сличен по изглед и својства на материјалот од Анабeрг. Во 1877 година Голдсмит испитал неколку примероци од тиркизно син бакарен арсенат од кобалтните лежишта на Сан Хуан, Чиле, и објавил дека и тие се лавендулан.

Речиси педесет години подоцна, во 1924 година, Вилијам Фошаг објавил дека чилеанскиот материјал е целосно различен од оној од Јахимов и утврдил дека станува збор за нов минерал, на кој му го дал името фреиринит, според локалитетот — рудникот Бланка, Фреирина, Атакама, Чиле. Во 1957 година, сепак, Клод Гилемин утврдил дека лавендуланот и фреиринитот од типските локации даваат исти рентгенски прашкасти дифракциони модели, и фреиринитот бил дискредитиран како минерален вид. Уште педесет години подоцна, во 2007 година, Гестер и соработниците повторно го испитале типскиот примерок и утврдиле дека станува збор за мешавина неповрзана со современиот лавендулан. Втората местоположба каде што бил пронајден лавендуланот е во Чешка, па типската локација на видот била променета таму, односно во Јахимов, Рудни Планини, Карлови Вари. Типскиот материјал се чува на Рударската академија во Фрајберг, Германија, референца 20944.

## Појави

На типската локација, авендуланот се јавува поврзан со еритрит и кобалтов молибдат првично наречен патераит, но денес дискредитиран. Во [Сан Хуан, Чиле, е поврзан со еритрит, купирит, малахит и кобалтен вад. Во рудникот Кап Гароне, Франција, придружни минерали се халкофилит, цианотрихит, парнауит, мансфилдит, оливенит, тенантит, ковелин, халкантит, антлерит, брошантит и геминит. Исто така се јавува во Цумеб, Намибија, поврзан со купријан адамити, конихалцит, цумкорит, фахлеит, кварц, калцит и гипс.

## Наводи

## Надворешни врски
*Jmol: http://rruff.geo.arizona.edu/AMS/viewJmol.php?id=07151
*Lavendulan photo gallery at Mindat.org

Категорија:Моноклински минерали
Категорија:Минерали на калциумот
Категорија:Минерали на натриумот
Категорија:Минерали на бакарот
Категорија:Минерали на арсенот
Категорија:Минерали на хлорот