Вајат Ерп

**Вајат Бери Стап Ерп** (роден на  година – починал на  година) — американски законодавец на Американскиот Запад, вклучувајќи ги Доџ Сити, Дедвуд и Томбстоун, фармер, ловец на буфала, коцкар, сопственик на салон, рудар и судија во бокс. Познат е по неговото учество во престрелката кај О.К. Корал, заедно со Док Холидеј и двајца од неговите браќа, Вирџил Ерп и Морган Ерп. Додека Вајат често се прикажува како клучна фигура во престрелката, неговиот брат Вирџил тој ден бил и заменик-маршал на САД и маршал на градот Томбстоун и имал значително повеќе искуство во спроведувањето на законот како шериф, констабл и маршал отколку Вајат. Вергилиј донел одлука да спроведе градска уредба со која се забранува носење оружје во градот и да се разоружаат каубојците. Вајат бил само привремен помошник маршал на неговиот брат.

Во 1874 година, Ерп пристигнал во градот Вичита, Канзас, каде што неговата позната сопруга отворила бордел. Вајат бил уапсен повеќе од еднаш поради неговото присуство во бордел каде што можеби бил макро. Подоцна бил назначен во полициските сили на Вичита и развил солидна репутација како адвокат, но бил казнет и „*не бил повторно вработен како полицаец*“ откако влегол во физичка пресметка со политички противник на неговиот шеф. Ерп веднаш ја напуштил Вичита, следејќи го неговиот брат Џејмс во Доџ Сити, Канзас, каде што сопругата на неговиот брат Беси и сопругата на Ерп, Сали, управувале со бордел. Подоцна станал помошник градски маршал. Кон крајот на 1878 година, тој заминал во Тексас за да го пронајде одметникот Дејв Рудабаг и го запознал Џон „Док“ Холидеј, на кого Ерп сметал дека му го спасил животот.

Во текот на својот живот, Ерп се движел меѓу градовите. Тој го напуштил Доџ во 1879 година и се преселил со неговите браќа Џејмс и Вергилиј во Томбстоун, каде што бил во тек сребрен бум. Ерпсови се судриле со група одметници познати како „*Каубојци*“. Вајат, Вирџил и помладиот брат Морган имале различни позиции за спроведување на законот што ги довело во судир со Том МекЛори, Френк МекЛори, Ајк Клентон и Били Клентон, кои се заканувале дека ќе ги убијат Ерпсови во неколку наврати. Конфликтот ескалирал, а кулминирала со престрелката во О.К. Корал на 26 октомври 1881 година, каде Ерпсови и Док Холидеј убиле тројца каубојци. Во текот на следните пет месеци, Вергилиј бил нападнат од заседа и осакатен, а Морган бил убиен. Вајат, Ворен Ерп, Док Холидеј и други формирале федерална поседа која убила уште тројца каубојци за кои сметале дека се одговорни. Вајат никогаш не бил ранет во ниту една од престрелките, за разлика од неговите браќа Вирџил и Морган или Док Холидеј, што ја зголемило неговата мистика по неговата смрт.

Откако го напуштил Томбстоун, Ерп отишол во Сан Франциско каде повторно се соединил со Џозефина Маркус и тие живееле како маж и жена. Тие се придружиле на златната треска до Игл Сити, Ајдахо, каде што поседувале рударски интереси и салон. Назад во Сан Франциско, Вајат трчал со коњи, но неговата репутација настрадала непоправливо кога го судел боксерскиот натпревар помеѓу Фицсимонс и Шарки и направил прекршок, што навело многумина да веруваат дека ја поправил борбата. Ерп и Маркус се приклучиле на Номската златната треска во 1899 година. Тој и Чарли Хокси платиле 1.500 американски долари (што е еквивалентно на 55.000 долари во 2023 година) за лиценца за алкохол за да го отворат Декстер, двокатен салон, и заработил околу 80.000 долари (што е еквивалентно на 2.930.000 долари во 2023 година). Но, Џозефина имала озлогласена навика за коцкање и парите не издржале. Околу 1911 година, Ерп почнал да работи на неколку барања за рударство во Видал, Калифорнија, пензионирајќи се во топлите лета со Џозефина во една од неколкуте мали, скромни куќички што ги изнајмиле во Лос Анџелес. Стекнал пријатели меѓу раните западни актери во Холивуд и се обидел да ја раскаже својата приказна, но за време на неговиот живот бил прикажан само многу кратко во еден филм: *[[Дивиот Бил Хикок]]* (1923).

Ерп починал на 13 јануари 1929 година. Познат како западен законодавец, вооружен борец и боксерски судија, тој се здобил со слава поради неговото справување со борбата Фицсимонс-Шарки и неговата улога во О.К. Тепачка со огнено оружје. Ова се смени дури по неговата смрт кога во 1931 година била објавена исклучително ласкавата биографија „*Вајат Ерп: Граничен маршал*“ од Стјуарт Н. Лејк, која станала бестселер и создавајќи ја неговата репутација на бестрашен законодавец. Оттогаш, славата и озлогласеноста на Ерп се зголемиле со филмови, телевизиски емисии, биографии и белетристика. Долго по неговата смрт, тој има многу посветени обожаватели.

## Ран живот
thumb|upright|Вајат Ерп и неговата мајка, околу 1855 година

Вајат Ерп е роден во Монмут, Илиноис на 19 март, 1848 година како син на вдовецот Николас Портер Ерп и Вирџинија Ен Кукси (кои се венчале на 30 јули 1840 година во Хартфорд, Кентаки). Од првиот брак на татко му, Вајат имал постар полубрат, Њутн и полусестра, која починала на возраст од десет месеци. Татко му на Вајат, Николас го крстил по неговиот командант во Мексиканско-Американската Војна, капетанот Вајат Бери Стап, од резервистите од Илиноис. Некои докази го поддржуваат родното место на Вајат Ерп како 406 С. 3-та Ст. во Монмут иако адресата на улица ја оспорува професорот и историчар Вилијам Урбан. Родното место на Вајат Ерп, во 1986 година било ставено во Националниот регистар на историски места во 1999 година. Агенцијата за историско зачувување на Илиноис го посетил домот на 406 So. 3-ти ул. и ја поднела номинацијата. Вајат имал седум полноправни браќа и сестри: Џејмс, Вирџил, Марта, Морган, Ворен, Вирџинија и Аделија и еден постар полубрат и полусестра, Њутн и Марија од првиот брак на неговиот татко.

Во март 1849 година, Ерпови го напуштиле Монмут и се населиле во Ајова. Нивната нова фарма се состоела од 160 акри, единаесет километри североисточно од Пела, Ајова.

На 4 март 1856 година, Николас ја продал фармата и се вратил во Монмут, Илиноис, но не можел да најде работа како рудар или фармер. Соочен со можноста да не може да го издржи семејството, Николас се одлучил да се кандидира за полицаец во општината, каде служел на ова место околу три години. Заработил и нешто од продавање на алкохолни пијалаци, со што станал мета на движењето за апстиненција од алкохол. Му се судело во 1859 за шверц на пијалаци по кое бил осуден и јавно понижен. Николас не бил во можност да си ги плати казните наложени од судот; на 11 ноември 1859 година имотот на Ерпови бил продаден на аукција. По два дена, Ерпови заминале повторно за Пела, Ајова. По оваа преселба, Николас се враќал често во Монмут, во 1860, да го продава својот останат имот и да се соочи со неколку тужби за заостанат долг и обвиненија за даночно затајување.

За време на вториот престој во Пела започнала Американската граѓанска војна. Њутн, Џејмс и Вирџил се придружиле на армијата на Унијата на 11 ноември 1861 година. Иако, со само 13 години, Вајат бил премногу млад, подоцна пробал во неколку прилики да побегне и да и се приклучи на армијата, додека не го пронашол татко му да го врати дома. Додека Николас бил зафатен со регрутација, Вајат со помош на своите двајца помлади браќа, Морган и Ворен бил на чело со 32-хектарскатото поле со пченка. Откако бил сериозно повреден во Фредрикстаун, Мисури, Џејмс се вратил дома во летото 1863 година. Њутн и Вирџил се бореле во неколку битки на исток и подоцна се вратиле дома.

На 12 мај 1864 година, Ерпови се качиле на воз за Калифорнија и пристигнале на 17 декември
 Книгата на Стјуарт Н. Лејк „*Вајат Ерп: Граничен маршал*“ (1931) говори за средби со Индијанци близу Форт Ларами и дека Вајат ја искористил можноста кога запреле кај Форт Бриџер да лови бизони со Џим Бриџер. Подоцна истражувачите сугерирале дека настаните за Ерп во книгата на Лејк се „*разубавени*“, бидејќи има малку докази за многу од неговите приказни.

## Возрасен живот
### Калифорнија

До летото 1865 година Вајат и Вирџил нашле работа како возачи за кочијата на Финеас Бенинг во Империјал Долината во Калифорнија. Овде се претпоставува дека Вајат првпат се напил виски; толку му се слошило што не се напил повторно во наредните две декади.

Пролетта 1866 година, Ерп станал превозник, превезувајќи товар за Крис Тејлор. Неговата патека за 1866–1868 била од Вилмингтон, Калифорнија, до Прескот, Територијата на Аризона. Работел по патот од Сан Бернандино низ Лас Вегас, територијата на Невада, до Солт Лејк Сити. Пролетта 1868 година, Ерп бил најмен од Чарл Крисман да превезе материјали за конструкцијата на железничката пруга „Јунион Пацифик“. Овде се верува дека се запознал со коцканњето и боксот; судел борба помеѓу Џон Шанси и Мајк Донован. на 4 јули 1869 година, во Чејени (Вајоминг), пред 3.000 гледачи

Исто така бил активен стопанственик како додаток на коцкањето и бил вклучен во најразлични зделки со недвижнини, заработувајќи на бумот на имотна продажба во средината на ’80-те. Ерп заработил четири салуни и коцкарници во Сан Диего; најпознат од нив е *Oyster Bar* сместен во комерцијалната банка на Луис на Петтата Авенија. Бил наречен капиталист (коцкар) во именикот на Сан Диего во 1887; покрај другите добивки бил и еден тркачки коњ.

### Човек од законот

Во пролетта 1868 година Ерпови се населиле во Ламар, Мисури, каде Николас станал локален полицаец. Кога Николас се откажал на 17 ноември 1869, Вајат бил поставен на неговото место. На 26 ноември за возврат на неговот поставување, Ерп пополнил обврзница од $1,000. Негови жиранти за оваа обврзница биле неговиот татко, Николас Потер Ерп; чичко му, Џонатан Даглас Ерп (28 април, 1824 – 20 октомври, 1900); и Џејмс Мопин.

Вирџил наскоро заминал во Мисури, а Вајат во Бирдстаун, Илиноис, 70 милји јужно, каде што го поминал летото 1869 година.

### Брак со Урила Сатерленд

На 10 јануари 1870 година во Ламар, Ерп се оженил за неговата прва жена, Урила Сатерленд (1849 –1870), ќерката на Вилијам и Пермелија Сатерленд, по потекло од Њујорк. Бракот наскоро завршил, со смртта на Урила. Датумот на смртта на Урила е заснован на продажбата во ноември на куќата и имотот на Ерп, за $75 која ја купил во август за $50; најверојатно, нејзината смрт ја елиминирала неговата потреба од имот. Има две варијанти за нејзината смрт: едната е тифус; другата е дека умрела на породување.

### Тужби и обвиненија

Тој ноември, Ерп се кандидирал и победил за место како полицаец, победувајќи го својот постар полубрат Њутн, со 137 гласови спрема 108.

На 14 март 1871 година Бартон Каунти, Мисури, поднел тужба против Ерп и неговите жиранти. Бил обвинет за собирањето пари за лиценци, собраните пари биле планирани за основање локални училишта; Ерп бил обвинет за недоставување на собраните пари. На 31 март, Џејмс Кромвел покренал тужба против Вајат, товарајќи го дека фалсификувал документи за сумата на парите собрана од Кромвел за да се оправда пред судот. За да се направи разлика колку Ерп пријавил и колку Кромвел должел (тврдел дека ги платил), судот ја конфискувал косилката на Кромвел и ја продал за $38. Тужбата на Кромвел тврдела дека Ерп му должи $75, проценетата цена на косилката.  На 1 април, Ерп бил еден од тројцата луѓе (заедно со Едвард Кенеди и Џон Шоун) обвинети за кражба на коњи. На 28 март, обвинетите наводно украле два коња, „*секој вреден по 100 долари*“, од Вилијам Кијс во Индијана. На 6 април, заменик шерифот Џ.Г. Овенс го уапсил Ерп за обвиненијата. Комесарот Џејмс Черчил го осудил Ерп на 14 април. Кауцијата била 500 долари. На 15 мај, обвинението против Ерп, Кенеди и Шоун било објавено. Ана Шоун, сопругата на Џон Шоун, тврдела дека Ерп и Кенеди го опиле нејзиниот сопруг и потоа му се заканиле по животот да ја добијат неговата помош. Меѓутоа, на 5 јуни, Едвард Кенеди бил ослободен додека случајот против Ерп и Шоун останал. Соочен со две тужби и криминална постапка, Ерп одлучил да го напушти Мисури. Налог за негово апсење бил издаден.

Двете тужби и онаа за кражбата на коњи биле повлечени, делумно заради исчезнуваето на Ерп. Истражувачите не можат да пронајдат докази дали бил виновен за криминалните обвиненија; меѓутоа, ослободувањето на еден од неговите соучесници можеби влијаело за властите да изгубат интерес.

### Апсења на макроа во Пеорија

Пеорија пораснал во град со 22.000 жители во 1870-тите и се здобил со репутација на широко отворен град чии водачи на заедницата главно игнорирале нелегална употреба на алкохол, коцкање, проституција и други пороци. Четири години, истражувачите немаат никакви податоци за дејствијата на Ерп помеѓу 1871 и 28 октомври, 1874 година кога Ерп се појавил во Вичита, Канзас. Се смета дека ги поминал овие години во лов на буфала во Канзас (како што вели биографијата на Стјуарт Лејк) и во скитање по големите прерии.

Се верува дека за време на овој период го запознал својот близок пријател Бет Мастерсон, на Солт Форк, Арканзас. Сепак, откритието на некои сметки кои сведочат дека бил во Пеорија, Илиноис и околината во 1872 предизвикале сомнеж кај истражувачите за овие тврдења. Ерп го имало во градскиот список на Пеорија во 1872 како потстанар во куќата на Џејн Хаспел, која стопанисувала со бордел. Во февруари 1872 година полицијата на Пеорија го претресела борделот, уапсила четири жени и тројца мажи. Тројцата мажи биле Вајат Ерп, Морган Ерп и Џорџ Рендал. Вајат и останатите биле обвинети за „*Најдени во куќа со лоша слава*“. Биле казнети со по 20 долари плус полициските трошоци.

И двајцата Ерпи биле уапсени за истото дело повторно на 11 мај. „*Вајат и неговиот брат Морган Ерп беа казнети секој од 44,55 долари и бидејќи немаа пари и не сакаа да работат, тие паѓаат во студениот и тивок калабус*…“ Тие биле ослободени на време за единаесеттиот роденден на нивната сестра Аделија. на 16 јуни 1872 година. Вајат и Морган ја посетиле во семејната куќа во Ламар, Мисури. Вајат се вратил во областа Пеорија.

На 10 септември 1872 година, тој бил уапсен на бродот Бердстаун, чамец долг 50 метри, опремен со оградена куќа со осум спални соби и користен како пловечки бордел. За да ги избегне локалните власти, чамецот собрал патници и бавно одел по реката Илиноис, врзувајќи се на различни точки на патот. Тој бил во сопственост на Џон Т. Волтон, истиот човек кој три години претходно управувал со борделот во Бердстаун каде што Вајат ја имал својата прва престрелка. Со него била уапсена и проститутка по име Сали Хекел, која се нарекувала негова сопруга; таа веројатно била 16-годишна ќерка на Џејн Хаспел.

*Peoria Daily National Democrat* објавил:

Нарекувајќи го Ерп „*Пеорија Бумер*“, весникот го ставил во класата на „*презирни мокасини кои им се наметнуваат на вредните граѓани*“,„просјак“ и полош од скитници. Тие биле луѓе со слаб карактер, кои биле хронични прекршители на законот,  и полицајците на Пеорија веројатно го сметаа за макро.[45][46][47][35] Ерп и Волтон беа казнети со 44 долари, повеќе од сите други уапсени. Големината на казните може да укаже дека судијата ги сметал за макроа, а не само за клиенти. Вајат наскоро ја напуштил Пеорија за Вичита, Канзас.

За време на разговорот со Ерп години подоцна, Стјуарт Н. Лејк земал белешки во кои Ерп тврдел дека ловел биволи во текот на зимата 1871-1872 година. Ерп му рекол на Лејк дека „*пристигнал во Вичита директно од мојот лов на биволи во 74 година*“, но нема докази дека некогаш ловел биволи. Можеби ја измислил приказната за да го објасни времето кога макро во Илиноис и Мисури.

### Канзас
Во филмот „Граничниот шериф“, Лејк тврди дека додека бил во Канзас, Ерп се запознал со познати личности како Дивиот Бил Хикок. Лејк го идентификува Ерп како човекот што го уапсил пиштолџијата Бен Томпсон во Елсворт, Канзас, на 15 август 1873 година. Меѓутоа, Лејк не ги навел изворите за ваквите тврдења. Понатаму, истражувачите изразиле сомнеж за тврдењата на Лејк. Од достапните документи нема доказ дека Ерп бил во Елсворт тоа време. Застапници за апсењето на Томпсон, па дури и присуството на Ерп во Елсворт во август таа година, водат до неосновани тврдења дека Ерп бил регистриран во хотелот Гранд Централ. Ниту едно истражување не покажува дека Ерп се пријавил во хотелот тоа лето.

Во главно, активностите на Бенџамин Томпсон во текот на целата година се опишани до детали во локалниот печат без да се спомне Ерп. Томпсон објавил свои тврдења за настаните во 1884 година, и не го спомнал Ерп како човекот одговорен за неговото апсење. Заменикот Ед Хог од Елсворт го спроведол апсењето, откако Били Томпсон ненамерно го застрелал и убил шерифот Чонси Витни, пријател на браќата Томпсон. Били Томпсон бил подоцна ослободен, што резултирало со повеќе насилство во Елсворт кон тексашките каубои. Џон „Среќниот Џек“ Мокро, корумпиран полицаец од Елсворт, бил централна фигура во овие настани. Поради големот насилство што ескалирало во Елсворт тогаш, доколку Ерп бил таму, сигурно би било документирано.

### Вичита, Канзас

Во почетокот на 1874 година, Ерп и Сали се преселиле 800 километри југозападно во растечкиот град со крави Вичита, каде што неговиот брат Џејмс водел бордел со неговата сопруга Нели „Беси“ Кечам. Локалните записи за апсење покажуваат дека Сали и Нели управувале со бордел таму од почетокот на 1874 година до средината на 1876 година. Вајат веројатно бил макро, иако историчарот Гери Л. Робертс верува дека тој бил спроведувач. Кога пописот на државата Канзас бил завршен во јуни 1875 година, Сали повеќе не живеела со Вајат, Џејмс и Беси.

Како и Елсворт, Вичита бил железнички терминал и бил одредиште за терање на стоката која потекнувала од Тексас. Таквите градови по границата каде цутела трговијата со стока биле преполни со пијани, наоружани каубои кои прославувале за добриот пазар. Ерп официјално се приклучил во шерифската канцеларија во Вичита на 21 април 1875 година по изборот на Мајк Мигер за градски шериф (терминот предизвикува конфузност бидејќи „*градски шериф*“ тогаш било синоним за шеф на полиција, термин кој исто така се употребувал), заработувајќи 100 долари месечно. Тој, исто така, се занимавал со фараон во салонот Лонг Бранч. Кон крајот на 1875 година, *Wichita Beacon* ја објави оваа приказна:

Ерп добил неколку јавни признанија додека бил во Вичита. Тој препознал и уапсил баран крадец на коњи (морал да пука за предупредување но не го повредил човекот) и подоцна група на крадци на кочии.

Нервите на Ерп биле подложени на тест во ситуација која не е опишана во локалните весници но се појавува во биографијата на Лејк, а спомната е и во мемоарите на неговиот заменик Џими Кеирнс. Вајат налутил неколку каубои со што се заканил дека ќе им го одземе пијаното од борделот за кое немале платено и ги принудил да соберат пари за да можат да го задржат. Подоцна, група од околу 50 наоружани каубои се собрала во Дилејно и се подготвувале за „ура“ низ Вичита по реката. („Ура“ е стар западен термин за забава без контрола со многу алкохол). Полицијата и граѓаните се собрале да им се спротивстават на каубоите во Вичита. Ерп стоел на средина од редицата на бранители на мостот од Дилејно до Вичита и ја задржа толпата, зборувајќи во име на градот. Постепено, каубоите се вртеле и се повлекувале, мирот бил одржан без ниту еден испукан куршум или убиен човек.

Години подоцна Кеирнс напишал за Ерп: „*Вајат Ерп беше неверојатен полицаец. Секогаш одеше докрај и не се плашеше од ништо. Каубоите го почитуваа и се чинеше дека ја препознаваа неговата надмоќност и авторитет кои некогаш мораше и да ги искористи*.“

На престојот на Вајат во Вичита како заменик му дојде крајот на 2 април 1876 година, кога Ерп сериозно сакал да влезе во трката за нов шериф. Според вестите, поранешниот шериф Бил Смит го обвинил Вајат дека ја сака канцеларијата за да ги протне неговите браќа како полицајци. Вајат одговорил со тупаници кон Смит и го натепал. Мигер бил приморан да пука и да го уапси Ерп за нарушување на мирот. Кога Мигер ги добил изборите, градскиот совет бил поделен за повторното ангажирање на Ерп.

Говедата од Тексас Лонгхорн носеле крлежи што ја прошириле треската од говедата од Тексас на други раси на говеда. Вознемирените земјоделци од Канзас го убедиле законодавниот дом на државата Канзас во 1866 година да воспостави карантинска линија во центарот на Канзас. Ова им забранило на Тексас Лонгхорнс да влезат во силно населениот, источен дел од државата. Во 1876 година, фармерите во централниот дел на Канзас го обновиле притисокот врз законодавниот дом на државата Канзас да ја преместиле линијата за карантин позападно, елиминирајќи ја Вичита и другите краварски градови од трговијата со добиток.[49] Како резултат на тоа, Доџ Сити станала „*кралица на градовите со крави*“. As a result, Dodge City became the "queen of the cow towns."  Братот на Вајат, Џејмс и неговата сопруга се преселиле во 1876 година на 150 милји (240 км) западно до Доџ Сити и отвориле нов бордел, а Вајат набрзо ги следел.

### Доџ Сити
thumb|right|Вајат во Доџ Сити како игра карти
thumb|right|Внатре во салонот Лонг Бранч во Доџ Сити, Канзас, 1870-1885
thumb|left|upright|Дедвуд во 1876 година од блискиот рид
thumb|220px|Ерп со Бат Мастерсон во 1876

По 1875 година, Доџ Сити во Канзас станал голем терминал за стока во Тексас. Ерп бил поставен како помошник шериф во Доџ Сити, под капата на шерифот Лери Дегер, во 1876 година. Во одреден момент тој ја запознал проститутката Мети Блејлок, која станала негова обична сопруга до 1881 година. Постојат индикации дека Ерп патувал и до Дедвуд на територијата на Дакота, за време на зимата 1876–77. Тој и Морган заминале од Доџ за Дедвуд на територијата Дакота на 9 септември 1876 година, со тим од коњи само за да увидат дека целата земја е веќе врзана за рударски побарувања, па Морган одлучил да се врати во Доџ. Ерп останал и склучил договор да ги купи сите дрва што еден локален поединец ги исекол и ги ставил своите коњи на работа во текот на зимата 1876–1877 година, носејќи огревно дрво во кампот. Заработил околу 5.000 долари профит, но не можел да поднесе никакви барања за рударство, па се вратил во Доџ Сити во пролетта.

Во неделата, на 9 јануари 1876 година, додека седел во задната просторија на салонот на примарната куќа, револверот на Ерп се лизна од неговата футрола. Тој го оставил чеканот на наполнета комора и кога пиштолот удрил во неговото столче, испукал куршум од калибар 45, оставајќи дупка во палтото на Ерп. Истрелот „*крена живо стампедо од собата*“. Весникот „*Доџ Сити*“ во јули 1878 година објавил дека бил казнет со еден долар затоа што и удрил шлаканица на мускулестата проститутка по име Френки Бел, која „*натрупала епитети врз ненавредливата глава на г-дин Ерп до таа мера што му пружила шлаканица од поранешниот службеник*. “. Бел ја поминал ноќта во затвор и бил казнет со 20 долари, додека казната на Ерп била законски минимум.

Не бил во полициската служба во Доџ Сити кон крајот на 1877, иако го има на списокот дека служел пролетта. Неговото присуство како граѓанин на Доџ е поткрепено со една статија во весник во јули дека бил казнет со 1 долар за удирање шлаканица на развиена проститутка со име Френки Бел, која (според весниците) *„...трупала прекари на главата на Г-н Ерп до тој степен што испровоцирала шлаканица од екс-полицаецот ...“* Бел ја поминала ноќта во затвор и била казнета 20 долари, додека казната на Ерп била минимална.

Во октомври 1877 година, одметникот Дејв Рудабау ограбил градежен камп на железницата Санта Фе и побегнал на југ. Ерп добил привремена комисија како заменик-маршал на САД и го напуштил Доџ Сити, следејќи ја Рудабау преку 640 километри до Кларк, Тексас, каде што весникот го објавил неговото присуство на 22 јануари 1878 година, а потоа продолжил во Форт Грифин, Тексас.

Во Форт Грифин, кој се наоѓа помеѓу воената тврдина што го носи истото име на реката Бразос  заминал во Салонот за пчели. Бил најголемиот во градот и бил во сопственост на Џон Шанси, кого Ерп го познавал уште од својата 21 година. Шанси му предложила на Ерп да го праша коцкарот Док Холидеј, кој играл карти со Рудабау. Док му рекол на Ерп дека Рудабау е вратена назад во Канзас.

До 11 мај 1878 година, весниците Доџ објавиле дека Ерп се вратил. *Доџ Сити Тајмс* забележал на 14 мај дека тој бил назначен за помошник маршал за 75 долари месечно, служејќи под Чарли Басет. Холидеј, исто така, се појавил во Доџ Сити со неговата обична сопруга Биг Нос Кејт во средината на 1878 година. Ед Морисон и уште дваесетина каубои влегле во Доџ и го застрелале градот, галопирајќи по улицата Фронт. Тие влегле во салонот Лонг Бранч, ги вандализирале и малтретирале муштериите. Слушајќи го метежот, Ерп пукнал низ влезната врата за да најде бројни пиштоли кои биле вперени кон него; друга верзија на приказната вели дека само 3-5 каубојци биле таму. Во двете верзии, Холидеј играл карти во задниот дел и го ставил својот пиштол на главата на Морисон, принудувајќи го него и неговите луѓе да се разоружаат. Ерп му припишал заслуга на Холидеј за спасувањето на неговиот живот тој ден, и тие двајца станаа доживотни пријатели.

Ерп се вратил во Доџ Сити во 1878 година каде станал асистент шериф под закрила на Чарли Басет. Холидеј дошол во Доџ Сити во јуни 1878 и му го спасил животот на Ерп во август. Додека Ерп пробувал да смири расправија во еден бар, каубој извлекол пиштол и го насочил кон грбот на Ерп. Холидеј извикал, „*Внимавај, Вајат*“, потоа го извлекол својот пиштол, го исплашил каубојот колку што било потребно да се повлече.

### Престрелката со Џорџ Хој

Летото 1878 година, каубојот од Тексас Џорџ Хој, по расправија со Вајат, се вратил со другари и се распукале кон Комик Хол, каде што надвор стоеле полицајците Вајат Ерп и Џим Мастерсон. Во театарот, голем број на куршуми од калиброт 45 го пробиле тенкиот ѕид, принудувајќи ги Док Холидеј, Бет Мастерсон, комичарот Еди Фој и многу други набрзина да легнат на подот. Мастерсон, Фој и Националниот Полициски Билтен подоцна дале сведочења за штетата настаната на зградата и за опасноста на тие што биле внатре, но никој не бил повреден. (Фој рекол дека неговото ново палто кое било закачено, имало три дупки од куршуми на него.)

Полицајците внатре и тие што биле надвор возвратиле со оган, а Хој бил погоден на неговиот коњ откако сакал да одјава, со сериозна рана на раката. По еден месец, умрел од раната. Не е познато чиј куршум го погодил Хој, Ерп тврдел дека е неговиот. Џејмс Мастерсон, пиштолџија и помалку познат брат на Бет Мастерсон, стоел до Ерп за време на престрелката, и многу веруваат дека тој го погодил Хој.

### Наводното соочување со Клеј Алисон

Ерп тврдел дека Роберт Рајт го најмил пиштолџијата Клеј Алисон да го убие Ерп, но Алисон се повлекол кога се соочил со Ерп и Бет Мастерсон. Алисон бил исто така познат лик од стариот запад, но досегашните истражувања не можат да ја потврдат приказната за неговото соочување со Ерп и Мастерсон. Бет Мастерсон бил надвор од градот кога Алисон се обидел да го исплаши Доџ Сити. Приказните од тоа време, и од изјави дадени од биографите на Ерп и самиот Ерп велат дека Вајат Ерп и неговиот пријател Бет Мастерсон се соочиле со Алисон и неговите луѓе во салун, и дека Алисон се повлекол. Меѓутоа, Мастерсон не бил во градот тоа време, настанот се случил на 19 септември, 1878 godina. Не постои независен доказ дека се случила расправија помеѓу Алисон и Ерп. Како и непотврденото тврдење на Ерп (што го има и во биографијата на Лејк) дека го уапсил пиштолџијата Бен Томпсон, тврдењето дека Ерп го натерал Алисон да се повлече не испаднало пред смртта на Алисон.

Сведоштва од тој ден рефлектираат дека сточарот Дик МекНалти и сопственикот на Лонг Бранч, Чалк Бисон, интервенирале во полза на градот и ги убедиле каубоите да го предадат оружјето. Како дополнување, Чарли Сиринго, кој бил каубој тоа време но подоцна станал познат детектив, даде пишано сведоштво за инцидентот, како што бил сведок. Тој потврдил дека Мекналти и Бисон биле тие кои го запреле инцидентот, и дека Ерп не дошол во контакт со Алисон.

Бисон исто така потврди во пишана форма за инцидентот. Бисон напишал дека тексашкиот сточар Ричард МекНалти бил тој кој му се спротивставил на Алисон, иако другите му даваат повеќе признание на Бисон отколку што тој самиот си дава. Далечен роднина на Ерп објасни дека можеби е тоа некој друг инцидент во кој биле Сиринго и Бисон што се случил во друго време, но нема докази за таков друг сличен инцидент.

Селија Ен „Мети“ Блејлок поранешна проститутка, допатувала во Доџ Сити заедно со Ерп. Му била партнерка на Ерп до 1882. Ерп ја напуштил полицијата на Доџ Сити на 9 септември 1878 и се упатил кон Лас Вегас, Ново Мексико, со Блејлок.

### „Buntline Special“

Како заменик, Ерп бил познат по тоа што користел револвер со долга цевка за да пука и да ги разорожува каубоите кои се противеле на градскиот закон за забрана на носење на огнено оружје. Иако нема доказ за каков револвер станувало збор, забележано е дека неговиот револвер имал долга цевка. Приказната за пиштолот, позната како „Buntline Special“ почнува со убиството на Дора Хенд (која била исто така позната како Фани Кинан) во 1878. Хенд била убиена од човек кој се обидел да го убие градоначалникот на Доџ Сити Џејмс Х. „Кучето“ Кели. Дора била гостинка во куќата на Кели и спиела во неговиот кревет во времето кога Кели и жена му биле надвор од градот. Дора била славна, а нејзиното убиство станало национална вест. Ерп бил во групата која го уапсила убиецот. Приказната за апсењето достигнала и во весници до Њујорк и Калифорнија.

Според приказните во весниците, петмина се собрале да го уапсат убиецот: Вајат Ерп, Бет Мастерсон, младиот Бил Тилгман, Чарли Басе и Вилијам Дафи. Ерп го погодил коњот, а Мастерсон го ранил убиецот, кој бил Џејмс „Колецот“ Кенеди син на тексашкиот сточар Мифлин Кенеди.

Многу веројатно е дека убиството на Дора и трагањето по нејзиниот убиец биле настаните кои го предизвикале Нед Бантлајн да ги награди со „*Buntline Specials*.“ Биографијата на Ерп тврди дека подароците биле дадени на „*познатите чувари на законот*“ Вајат Ерп, Бет Мастерсон, Бил Тилгман, Чарли Басе и Нил Браун од авторот Нед Бантлајн за возврат на „*локалните бои*“ на неговите анегдоти. Ова е технички неточно бидеќи ниту Тилгман ниту Браун биле луѓе од законот во тоа време. Бантлајн напишал само четири анегдоти, сите за Бафало Бил.

Лејк потрошил многу напор да го открие *Buntline Special* преку Колт компанијата, Мастерсон и контакти во Алјаска. Тоа бил „*Colt Single Action Army*“ модел со 30цм цевка, стандарден изглед, дрвени плочки на двете странио на дршката каде името „Нед“ било изгравирано. Ерп бил единствениот од добитниците кој си го зачувал својот *Buntline Special* во оригиналната должина; Мастерсон и другите ги скратиле цевките за полесна употреба.

## Тумбстоун, Аризона

Вајат и неговите постари браќа Џејмс (Џим) и Вирџил се преселиле во гратчето со рудници за сребро Тумбстоун во територијата на Аризона во декември 1879. Тумбстоун бил основан на 5 март 1879 година, со околу сто луѓе кои живееле во шатори и неколку бараки. Во времето кога пристигнале, градот имал 1,000 жители. Вајат донел вагон кој сакал да го претвори во кочија, но кога дошол видел дека има два пара шини кои се во промет. Џим работел како чувар во бар. Вирџил бил поставен како заменик шериф, уште пред пристигнувањето во Тумбстоун. Шерифот за територијата на Аризона, Ц.П, Дејк, бил стациониран во Прескот 450 километри подалеку, па заменикот шериф во Тумбстоун ја претставувал федералната власт југоисточниот дел од територијата. Во Тумбстоун Ерпови тргувале со акции, главно со рудници. Вајат исто така работел за Велс Фарго, обезбедување на неговата кочија кога носела кутии со пари. Тие имале и интерес за рудникот Визина и некои права за вода

Постепено, во летото 1880 година, помладите браќа Морган и Ворен Ерп дошле во Тумбстоун исто така, а во септември, стасал и Док Холидеј. Џим работел како ковар, но ниту еден од нивните други деловни интереси не се покажал плоден. Вајат бил ангажиран во април или мај 1880 година од Фред Доџ како гласник со сачмарка на бини кога ги превезувале силните кутии од Фарго.

### Прва пресметка со одметниците Каубојци

На 25 јули, 1880 година, заменикот шериф Вирџил Ерп го обвинил Френк МекЛори, „*каубој*“, (често спомнуван во весници како локален термин за трговец со стока почесто синоним за крадец) за учество во крадењето на 6 маски на Армијата од кампот Рукер. Ова било федерално злодело бидејќи животните биле федерална сопственост. МекЛориеви биле фатени од армијата и Ерп како го менуваат брендот „УС“ во „Д8“. Меѓутоа, за да се одбегне поголема расправија, армијата и Ерп се повлекла по договорот дека мазгите ќе бидат вратени. Но тие не биле вратени. Како одговор, портпаролот на Армијата го објавил ова во весник за да му ја сруши репутацијата на Френк МекЛори. Овој инцидент го одбележало почетокот на нетрпеливоста меѓу Ерпови и МекЛориеви. Истиот период, Вајат бил поставен како заменик шериф за јужниот дел на Пима Каунти, што во тоа време се содржел во Тумбстоун. Вајат служел само 3 месеци.

### Стрелба на градскиот маршал

На 28 октомври 1880 година, додека шефот на полицијата во Тумбстоун Фред Вајт се обидел да растури група од пијаници кои пукале кон Месечината на улицата Ален, бил застрелан во препоните во обидот да го конфискува пиштолот на „*кадравиот Бил*“ Вилијам Брошус, кој бил со групата. Пронајдениот пиштол бил полн со еден испукан куршум. Морган и Вајат Ерп, заедно со Велс Фарго, агентот Фред Доџ, дошле да му помогнат на Вајт. Вајат го удрил Брошус по главата со пиштол позајмен од Доџ и го разоружал Брошус, го уапсил за напад со смртоносно оружје. (Вирџил Ерп не бил присутен на ранувањето на Вајт ниту на апсењето на Брошус.) Вајат и уште еден заменик го качиле Брошус на воз следниот ден за Тускон за да му се суди, спасувајќи го да не биде линчуван. Брошус го пропуштил првото сослушување и побегнал од градот. Вајт, на возраст од 31 година, умрел од раната по два дена, менувајќи го обвинението за убиство.

На 27 декември 1880 година, Вајат сведочел во Тускон за предметот Вајт-Брошус. Поради сведочењето на Вајат (и изјавата на Вајт пред да умре) дека пукањето не било намерно, судијата го прогласил пукањето за ненамерно и го ослободил Брошус. Брошус, меѓутоа, останал пријател со МекЛориеви и непријател на Ерпови.

### Избори
Вајат Ерп ја напуштил позицијата заменик шериф на Пима Каунти на 9 ноември 1880 година, 12 дена по убиството на Вајт, поради судир со броење на изборни гласови. Вајат го симпатизирал републиканскиот кандидат Боб Пол, не и неговиот актуелен шеф, шерифот на Пима, Чарли Шибел. Демократот Шибел бил предодреден да биде победникот. Го поставил демократот Џони Беан да биде заменик на местото на Ерп. Потоа, се открило дека победата на Шибел е поради полнење гласачки кутии од страна на каубоите, Пол бил прогласен за шериф на Пима Каунти. Пол беше прогласен за победник на изборите за шериф на округот Пима. Сепак, изборите биле спорна точка дотогаш, бидејќи Пол не можел да го замени Бехан со Ерп бидејќи округот бил создаден надвор од источниот дел на округот Пима на 1 јануари 1881 година.

### Ерп го губи повторното назначување

И Ерп и Беан аплицирале за местото шериф на Кошајз Каунти. Вајат, како поранешен заменик и републиканец од иста партија како и територијалниот гувернер Фермонт, претпоставувал дека имал многу добри шанси за местото, но Беан имал политичко влијание во Прескот. Ерп потоа сведочел дека ако ја повлече кандидатурата, па Беан да го прогласат за шериф, Беан ќе го назначи Ерп за заменик. Беан демантирал дека постел таков договор, но признал дека му ветил на Ерп место како заменик шериф. Кога Беан ја доби работата како шериф во февруари 1881, не го постави Ерп за заменик, го одбрал Хари Вудс истакнат демократ наместо Вајат. Според Беан, го прекршил ветувањето да го постави Ерп заради инцидент кој се случил пред неговото поставување за шериф.

Инцидентот кулминирал кога откако Вајат слушнал дека еден од неговите расни коњи, украден пред една година, бил во сопственост на Ајк Клентон и Били Клентон. Ерп и Холидеј одјавале на ранчот на Клентонови да го вратат коњот. На патот, го поминале Беан, кој бил во својата кочија. Беан исто така одел кон ранчот да му однесе изборен материјал на Ајк Клентон. Има многу теории што се случило потоа. Вајат сведочел дека кога стасал на ранчот, Били Клентон го предал коњот дури пред да му бидат покажани документите за сопственост. Според сведочењето на Беан, Ерп и Холидеј ги исплашиле Клентонови со тоа што им кажале дека иде Беан да ги уапси за кражба на коњ. Инцидентот имал последица по односот помеѓу Вајат и Беан, ја уништила репутацијата на Клентонови и ги убедил Ерпови дека Клентонови се крадци на коњи.

Губењето на местото заменик шериф го оставило Вајат без работа во Тумбстоун; меѓутоа, Вајат и неговите браќа почнале да прават нешто пари од акциите по рудниците во Тумбстоун. Во јануари 1881 година, Вајат Ерп станал ортак со Лу Рикабо и други, за сопственоста на коцкарницата *Ориентал Салун*. Малку подоцна, според приказната на Ерп, Џон Тајлер бил најмен од страна на соперник букмејкер да направи проблеми во *Ориентал Салун* за да ги избрка муштериите. Тајлер станал агресивен по губењето облог па Ерп го фатил за уво и го исфрлил од салунот. Ова е периодот кога се смета дека Ерп го спасил коцкарот Мајк О’Рурк, познат како „*Џони зад двојката*“ да не биде линчуван откако бил уапсен за убиство на рудар. Овој инцидент подоцна ќе се придодаде на легендата за Ерп како човек од законот.

### Разбојници од бина убиле двајца

Тензиите помеѓу Ерпови и Клентонови и МекЛориеви се зголемиле во 1881 година. Во март 1881, три каубои пробале да ограбат кочија кај Бенсон, во која возачот и еден патник биле убиени во престрелката. Имало гласини дека Док Холидеј, кој бил пријател на еден од осомничените, бил вмешан. Според агентот на Велс Фарго, Џон К. Џексон, кочија обично носел експрес кутија што содржи злато со тежина само 45 до 68 кг.
Првичното обвинение за вмешаноста на Док било почнато од неговата партнерка Мери Катерин „*Нослата Кејт*“ Хорони во една пијана расправија, потоа демантирала кога се отрезнила. Вајат подоцна сведочел во обид да остане чисто името на Док и да си помогне на самиот себе за следните избори за шериф, заминал кај Ајк Клентон и Френк МекЛори и им понудил дека ќе им ги даде парите од наградата за информација која водела до апсење на крадците. Според Ерп, и Френк МекЛори и Ајк Клентон се согласиле на ваквиот договор. Набргу, тројцата осомничени за нападот на кочијата биле убиени во различни инциденти. Клентон го обвинил Ерп дека кажал за нивниот договор или на брат му Морган или на Док Холидеј.

### Септемвриски грабеж на кочија

Во меѓувреме, тензиите помеѓу Меклориеви и Ерпови се зголемиле со пресретнувањето на уште една кочија во Тумбстоун (8 септември), патничка кочија близу Бизби. Маскираните ограбувачи ги потресле патниците и биле препознаени по гласовите како Питер Спенс и Френк Стилвел, бизнис партнер на Спенс кој бил отпуштен од канцеларијата на шерифот Беан (за неправилности во сметководството во собирањето данок). Спенс и Стилвел биле пријатели на МекЛориеви. Вајат и Вирџил Ерп јавале со група во потрага по ограбувачите од Бизби, додека трагале, Вајат забележал чудна трага од чизма. Кога проверил во работилница за поправање на чизми во Бизби дошло до идентификација на Стилвел, кој бил скорашен муштерија, а сметка во Бизби ги посочила двајцата Спенс и Стилвел. Стилвел бил пронајден со нови чизми кои одговарале на трагата. Стилвел и Спенс биле уапсени од замениците на шерифите, Брејкенриџ и Нејџел за грабеж на кочија, и подоцна според заменик шериф Вирџил Ерп за федерален престап и грабеж на пошта.

Биле пуштени со кауција, но биле повторно уапсени од Вирџил за грабеж во Бизби по еден месец, 13 октомври. Весниците, меѓутоа, објавиле дека биле уапсени за друг грабеж на кочија на 8 септември близу Контеншн Сити. Се случила помалку од две недели пред престрелката кај О.К.Корал. Додека Вајат и Вирџил биле надвор од градот за сослушувањето на Спенс и Стилвел, Френк МекЛори се соочил со Морган Ерп, предупредувајќи го дека МекЛориеви ќе ги убијат Ерпови ако се обидат да ги уапсат Спенс, Стилвел или МекЛориеви уште еднаш.

## Престрелката кај О.К. Корал
На 26 октомври 1881, тензијата помеѓу Ерпови и „Каубоите“ ја надминала границата. Вирџил Ерп побарал Вајат Ерп и Док Холидеј да им се придружат него и на Морган Ерп во подготовките за престрелката. Двајцата станале заменици за оваа прилика. Вајат зборувал за неговите браќа Вирџил и Морган како „*шерифи*“ а тој делувал како „*заменик*“. Приближно околу 15 часот Ерпови продолжиле кон О.К. Корал каде што претходно се собрале „Каубоите“, со намера да се пресметаат со Ерпови.

Ајк Клентон, Били Клејборн и други каубои гореле за борба, а Ерпови и Холидеј биле решени да им ја пружат. Марта Џ. Кинг, која била во месарницата на Бауер на улицата Фремонт кога поминувале Ерпови, сведочела дека слушнала еден од Ерпови [Морган] како му вели на Док Холидеј, „*Да им покажеме*!“ на кое Холидеј одговорил, „*Важи*!“. Кога групата на Ерп стигнала помеѓу куќата на Харвуд и куќата на Флај, „каубоите“ се приближиле да ги пресретнат, па двете групи си застанале очи во очи на блиско растојание. Според еден сведок, Док Холидеј извлекол сачмарка и ја втурнал во стомакот на Френк МекЛори и се вратил неколку чекори наназад.

Вирџил Ерп не помислувал на борба и го покажал тоа што го држел бастунот на Холидеј во десната рака. Тој им наредил на Каубоите да ги „*испразнат рацете*“. Но кога пиштолите беа извадени, морал да вика по своите луѓе „*Стој! Не мислам така*!“. Веднаш, настанало општо пукање. И покрај фалењето низ цел град дека ќе ги убие Ерпови или Док Холидеј на првата прилика, Ајк Клентон се испаничил кога почнало пукањето и паднал пред нозете на Вајат Ерп, покажувајќи дека не е вооружен. Вајат Ерп брзо го фрлил настрана и го свртел вниманието кон другите „каубои“, а Клентон истрчал до фотостудиото на Флај кое било во близина. Според жителите на Тумбстоун, Док Холидеј пукал прв, го погодил Френк МекЛори во стомакот, а Морган Ерп испукал веднаш по Холидеј, го погодил Били Клентон, најверојатно во десниот зглоб. Били се одржал на нозе и го префрлил пиштолот во другата рака, и возвратил со оган од левата рака. И двата истрела биле скоро исто време што не можело да се определи кој прв пукал. Потоа се јавил истрел од зад групата на Ерп од заседа од Ајк Клентон (од фотостудиото), Џони Беан или пријателот на Беан, Вил Ален, го привлекол вниманието на цела група на Ерп за неидентификуваниот каубој од заседа зад нив. Во оваа прилика, Том МекЛори пукнал од зад коњот каде се криел, го погодил Морган Ерп во грбот, но док Холидеј се приближил до коњот, бидејќи пиштолот со кој го застрелал Френк МекЛори го вратил на појасот, ги испразнил двете цевки од сачмарката на Вирџил во Том одблизу. Смртно ранет, Том МекЛори почнал да бега кон улицата Фремонт, каде и умрел.

Пукањето продолжило, со Били Клентон и Френк МекЛори ранети. Или Били или Френк го погодил Вирџил во потколеницата, а Вирџил, иако погоден, го испукал следниот свој куршум кон Били Клентон. Френк и Док се изедначиле, Френк го погодил Док во левиот колк, но куршумот се одбил од кожниот појас на Док, се здобил само со модринка. Морган бил исправен и сѐ уште пукал, тој, Док и Вајат тројцата пукале кон Френк, и Морган и док мислеле дека го испукале смртоносниот истрел. Пукотницата продолжи и не заврши додека Били Клентон не падна на земја (најверојатно од куршумот во левата страна од градите). Со ова ја зголеми неговата репутација како „еден од најдобрите пиштолџии во земјата“.

Според Џози Маркус, браќата Ерп рекле што е неопходно на сослушувањето спротивно од лагите на шерифот Џони Беан и Каубоите. Љубовницата на Вајат која подоцна му станала законска жена, ја потврдила вистината на Марта Џ. Кинг за зборовите на Морган и Док додека одела на пресметката. Сведочењето на Вајат било во пишана форма (било дозволено со закон, да се пополнат изјави без да има накрсно испрашување) па Вајат, не бил испрашуван накрсно. Вајат сведочел дека тој и Били ја почнале борбата откако Клентон и МекЛори ги повлекле пиштолите, па Вајат го застрелал Френк во стомакот, а Били пукал кон него и го промашил. Ниеден сведок не го оспорил сведочењето на вајат Ерп дека Ајк Клентон истрчал до него и покажувал дека е невооружен. На ова Вајат му одговорил, „Оди бори се или бегај!“. Оваа случка потврдила дека групата на Ерп немала намера да убива невооружени луѓе. Така, невооружениот Ајк Клентон ја избегнал престрелката неповреден, како и Били Клејборн. Вајат не бил погоден во престрелката, додека Док Холидеј, Вирџил Ерп и Морган Ерп биле погодени. Били Клентон, Том МекЛори и Френк МекЛори биле убиени.

Били Клентон и Френк Мек Лори биле вооружени со пиштоли и појаси, ги искористиле да ги ранат Вирџил, Морган и Док. Не бил пронајден пиштол кај Том МекЛори по престрелката. Каубоите тврделе дека не бил вооружен, но некои од ерпови велат дека бил вооружен и дека испукал најмалку еден куршум од зад коњот. Некои докази наведуваат дека шерифот Џони Беан го тргнал неговото оружје од местото. Џози Маркус рекла дека некој го грабнал пиштолот откако Том го испуштил, најверојатно Џони Беан. Беан во своето сведочење изјавил дека неговиот претрес по оружјето на Том не бил темелен, и дека можно е Том да имал пиштол скриен под појасот покриен со неговата долга кошула и елек кои паѓале над неговите панталони. Во неговото сведочење, Вајат изјавил дека верувал дека МекЛори носел пиштол, но неговиот јазик укажува на двоумење. Истото е вистина и за сведочењето на Вирџил Ерп. Двајцата браќа Ерп оставиле просотр за контрадикторност, но никој не се двоумел дека Том бил убиен од Док Холидеј со сачмарка.

### Од херои до обвинети

На 30 октомври, Ајк Клентон поднел обвинение за убиство против Ерпови и Холидеј. Вајат и Холидеј биле уапсени и донесени пред судот Велс Спајсер, додека Морган и Вирџил сѐ уште се опоравувале. Била одредена кауција од 10.000 долари по човек. Сослушувањето што требало да одлучи дали има докази за судење почнало на 1 ноември.  Првите сведоци биле Били Ален и Беан. Ален сведочел дека Холидеј го испукал првиот куршум и дека и вториот дошол од групата на Ерпови, додека на Били Клентон рацете му биле во вис. Потоа Беан сведочел дека слушнал како Били Клентон вели „*Не ме пукај. Не сакам да се борам*“. Тој исто така сведочел дека Том МекЛори го откопчил палтото за да покаже дека не е вооружен и дека првите два истрела биле испукани од групата на Ерпови. Беан изјавил дека мислел дека и следните три истрела дошле од групата на Ерпови. Погледите на Беан го свртеле јавното мислење против браќата Ерп. Неговото сведочење опишало многу поразлична престрелка оод таа во весниците.

По сведочењето на Ален и Беан и сведочењето на неколку други сведоци, одлуката паднала на судијата Џон Хенри. По сите аргументи, судијата пресудил да бидат однесени во затвор. Јавниот обвинител имал силен случај. Неколку сведоци сведочеле дека Том МекЛори не бил вооружен, дека на Били Клентон рацете му биле во вис и дека МекЛориеви не биле бељаџии. Тие опишале дека Клентон и Том МекЛори биле незаслужно малтертирани и тепани од Ерпови на денот на престрелката. Ерпови и Холидеј веќе сигурно ќе биле осудени ако Ајк Клентон ненамерно не ги спасел.

Сведоштвото на Клентон ја повторило приказната дека биле малтретирани од Ерпови и Холидеј ноќта пред престрелката. Повтори дека првите истрели дошле од Холидеј и Морган и дека следните биле исто така од групата на Ерпови. Потоа во накрсното испрашување, Клентон кажал приказна која водела до престрелката која немала смисла. Кажал за грабежот на кочијата во Бенсон и парите кои всушност не биле украдени. Ајк тврдел дека Холидеј, Морган, Вајат и Вирџил Ерп му се довериле нему секој посебно за нивните улоги во заташкувањето на случајот со грабежот на кочијата во Бенсон и дека дозволиле грабнувачите да избегаат. Кога завршил Ајк со сведочењето целиот случај на обвинителството станал сомнителен.

Првиот сведок на одбраната бил Вајат Ерп. Тој прочитал претходно подготвена изјава за проблемите на Ерпови со Меклориеви и Клентонови, објаснил зошто сакале да ги разоружаат Каубоите, и тврдел дека пукале во самоодбрана. Бидејќи се изјавил во пишана форма, обвинителот немал право да го испрашува накрсно. Откако одбраната најде сомнежи во случајот на обвинителството, судијата дозволи Вајат и Холидеј да се вратат во нивните домови на време за Денот на Благодарноста.

Два сведока, неутрални, дале клучни докази што довело до ослободување на Ерпови и Холидеј. Една од нив била кројачката на фустани, Ади Бурленд, која ја гледала борбата од нејзинита соба преку улицата Фремонт од куќата на Флај. Сведочела дека од самиот старт двете групи се соочиле, пукањето било од двете страни, никој не држел раце горе, и дека не видела никој да падне. Ова неутрално сведочење ги поништи сведочењата на шерифот Беан, Ајк Клентон и другите каубои кои сведочеле. Другиот сведок бил судијата Џ.Х. Лукас од основниот суд во Кошајз Каунти, Територија на Аризона, чија канцеларија била на 60 метри од престрелката. Сведочењето на Лукас ги потврдело зборовите на Ади Бурленд, дека Били Клентон стоел на нозе и пукал. Кога паднал на земја пукањето престанало.

Судот пресудил дека обвинетите делувале според законот (бидејќи Холидеј и Вајат биле поставени заменици од страна на Вирџил), на ред била поротата да ја разгледа пресудата. Вирџил Ерп бил критикуван за изборот на заменици, но никакви закони не биле прекршени.

Иако Ерпови и Холидеј биле слободни, нивната репутација била срушена. Симпатизерите на каубоите (мал број) во Тумбстоун гледале во Ерпови крадци и убијци и најавиле одмазда. На 16 декември, поротата одлучила да не и противречи на првобитната пресуда.

### Одмазда на каубоите

На 28 декември, додека шетал низ салуни по улицата Ален, Вирџил бил нападнат со сачмарка. Левата рака и рамото му се здобиле со повреда. Капата на Ајк Клентон била најдена зад зградата на улицата Ален од каде било пукано. Вајат побарал од шерифот Кровли Дејк да биде назначен како заменик шериф со можност да постави негови заменици. Дејк го одобрил ова. Во средината на јануари, Вајат ги продал акциите од коцкарницата *Ориентал* кога Рикабо го продал салунот на Милт Џојс. На 2 февруари 1882, Вајат и Вирџил, им се смачило од критиките кон нив, му ги понудиле своите оставки на Дејк, кој не сакал да ги прифати. Истиот ден, Вајат му пратил порака на Ајк Клентон во која му порачал да си ги решат недоразбирањата. Клентон одбил. Исто така истиот ден, Клентон бил ослободен од обвиненијата за пукањето во Вирџил Ерп, кога одбраната донела седум сведоци кои сведочеле дека Клентон бил во Чарлстон за време на пукањето.

По театарска претстава на 18 март, Морган Ерп бил убиен од човек кој пукал од темна уличка. Морган бил погоден во долниот дел од грбот додека вториот истрел го погодил ѕидот над главата на Вајат. Фаталниот истрел го турнал Морган земја пред ходникот. Дошол доктор и го пренеле од ходникот на кревет. Убиецот избегал во темнината, Морган умрел 40 минути подоцна.

### Одмазда на Ерп

Засновано на сведочењето на жената на Пит Спенс, Мариета, за истрагата за убиството на Морган, поротата заклучила дека Спенс, Стилвел, Федерик Бод и Флорентино „*Индијанецот Чарли*“ Круз биле главните осомничени за убиството на Морган Ерп. Спенс сам се предал за да биде позаштитен во затворот на Беан.

Во недела, 19 март, ден по убиството на Морган, Вајат, брат му Џејмс и група пријатели го однеле телото на Морган на железничка станица во Бенсон. Го качиле телото на Морган на воз заедно со Џејмс, да го однесе до семејниот дом во Колтон, Калифорнија. Таму, жена му на Морган чекала да го закопа.

Следниот ден, Вирџил и неговата жена Али биле безбедно испратени од Тумбстоун. Вајат разбрал дека возовите што заминувале од Бенсон биле набљудувани во Тускон, да се однесе инвалидниот Вирџил во Тускон било тешко. Вајат, Ворен Ерп, Холидеј, Турки Крик Џек Џонсон и Шерман МекМастерс ги однеле Вирџил и Али во воз во Бенсон, ги оставиле нивните коњи во Контеншн Сити и се качиле со Вирџил. Кога возот застанал во Тускон во темницата, се слушнал истрел. Телото на Френк Стилвел било најдено сабајлето на шините.

Што барал Стилвел близу возот на Ерпови никогаш не е објаснето. Ајк Клентон го влошил неговиот случај кога кажал дека тој и Стилвел имале некои проблеми со законот и слушнале дека иделе Ерпови да го убијат Стилвел. Според Клентон, Стилвел исчезнал од хотелот, бил пронајден подоцна неколку блока подалеку на шините. Вајат, многу години подоцна, во биографијата на Флуд, вели дека неговата група ги видела Стилвел и Клентон на шините со оружје и дека тој го убил Стилвел.

По убиството на Стилвел во Тускон и откако го испратиле возот со Вирџил во Калифорнија, групата на Ерп одела пеш. Сакале да фатат воз од Бенсон за до Контеншн Сити, за да отидат во Тумбстоун на пладне следниот ден (21 март). Станале барани, бидејќи убиството на Стилвел се поврзало со групата на Ерп, биле издадени налози за апсење на петмина од групата на Ерп. Го игнорирале Џони Беан биле придружени и од Тексас Џек Вермилион, групата на Ерп одјавала од градот вечерта.

На 22 март, групата на Ерп одјавала до шумската куќичка на Пит Спенс на планините Драгун, го барале Спенс. Сакале да добијат сведоштво за убиството на Морган. Спенс бил во затвор, но во куќата го нашле Флорентино Круз. Ерп му кажал на својот биограф Лејк дека го натерал Круз да признае дека гледал како Стилвел, Хенк Свилинг, Кадравиот Бил и Џони Ринго го убиле Морган. По „*исповедувањето*“ Вајат и другите го убиле Круз.

Два дена подоцна, во Ајрон Спингс, групата на Ерп, барајќи средба со курир налетале на група каубои водени од Кадравиот Бил Вилијам Брошус. Според Вајат, скокнал од коњот да се бори, кога забележал дека неговата група се повлекува, го оставила него сам. Кадравиот Бил и Вајат си размениле неколку истрели од сачмарки. Кадравиот Бил бил погоден во градите од сачмарката на Вајат и паднал и умрел. Вајат избегнал неколку истрели од групата на Бил додека се качил на коњот и не бил погоден. За време на борбата, уште еден каубој Џони Барнс се здобил со фатални рани.

Групата на Ерп останала неповредена и ги поминала следните две недели во јавање кон Тумбстоун. На крајот кога им станало јасно дека групата на Беан нема да се бори со нив, ниту дека можат да се вратат во градот, решиле да одјаваат од територијата засекогаш. Во средината на април 1882, Вајат Ерп ја напуштил Територијата на Аризона.

## Живот по Тумбстоун
thumb|left|220px|Пиштолот на Ерп во Аласка

По убиството на Кадравиот Бил, Ерпови ја напуштиле Аризона и заминале за Колорадо. Шерман Мекмастерс им се придружил за Колорадо, спротивно од филмот Тумбстоун каде е убиен по наредба на Џони Ринго. На една пауза во Албакерки, Ново Мексико, Вајат и Холидеј имале расправија, но останале во добри односи. Груапата се разделила, Холидеј се упатил кон Пуебло па потоа Денвер. Ерпови и Тексас Џек кампувале надвор од Гунисон, Колорадо, каде останале тивки и ретко оделе по намирници во градот. Повремено, Вајат играл *фараон* во локалниот салун.

Се што поседувал Вајат во Тумбстоун било продадено за да се платат даноците. Вајат и Ворен му се придружиле на Вирџил во Сан Франциско во 1882. Таму, Вајат ја обновил романсата со Џози Маркус, некогашна љубовница на Беан и веројатно законска жена. Во меѓувреме, законската жена на Вајат, Мети, поранешна проститутка и зависничка од лауданум (иако нејзината зависност не е потврдена, нејзината смрт е предизвикана од предозирање со лауданум според смртниот извештај), го чекала во Колтон но сфатила дека нема да се врати. (Вајат и ја оставил на Мети куќата кога си заминал од Тумбстоун) Ерп го напуштил Сан Франциско со Џози во 1883, а таа станала негова партнерка во наредните 46 години. Иако немало потврда за брак, се претставувале како сопруг и сопруга, што било и доволно за Стариот Запад за заедница (и денес е исто во некои западни држави како Колорадо). Ерп и Маркус се вратиле во Гунисон каде се населиле, а Ерп продолжил да води играчница за фаро.

Ерп, многу години подоцна, тврдел дека Хој сакал да го убие по завет на Роберт Рајт, со кој имал расправија. Ерп рекол дека караницата меѓу него и Рајт почнала кога Ерп го уапсил Боби Рејчалс, кој застрелал германски свирач. Според Ерп, Рајт сакал да го бојкотира апсењето бидејќи Рејчалс бил еден од најголемите финансиски придонесувачи за економијата во Доџ Сити. Во 1883, Ерп се вратил, заедно со Бет Мастерсон, во Доџ Сити да му помогнат на пријател да се справи со корумпиран градоначалник. Познатата Војна во Доџ Сити почнала кога градоначалникот на Доџ Сити сакал да му го упропасти бизнисот на Лук Шорт а потоа да го избрка од градот. Шорт му се пожалил на Мастерсон, кој го контактирал Ерп. Додека Шорт дискутирал со гувернерот Џорџ Вашингтон Глик во Канзас Сити, Ерп се појавил со Џони Милсап, „*Сачмарката*“ Џон Колинс, Тексас Џек Вермилион и Џони Грин. Тие оделе по главната улица до салунот на Шорт каде биле назначени за заменици од страна на „Прериското Куче“ Дејв Мероу. Градскиот Совет понудил договор да му дозволат на Шорт да се врати по 10 дена откако ќе си ги среди работите, но Ерп го одбил договорот. Кога Шорт се вратил, немало сила која можела да го избрка. Салунот на Шорт се отворил повторно, а Војната во Доџ Сити завршила без ниту еден испукан куршум.

Ерп ја поминал следната декада во водење салуни и издавање на коцкарски лиценци и во инвестирање во рудниците во Колорадо и Ајдахо, со застанувања во неколку рударски гратчиња. Во 1884, Ерп и двајца помали браќа влегле во капиталот на Мареј-Игл рудникот во Ајдахо. За шест месеци нивните акции згаснале, па го напуштиле Мареј-Игл. 
Во 1886, Ерп и Џози се преселиле во Сан Диего и останале таму четири години. Ерп водел неколку коцкарници во градот и се занимавал со недвижнини. HИсто така судел во борби за титула и во трки со коњи.

На 3 јули, 1888, Мети, која секогаш се сметала за жена на Вајат, извршила самоубиство во Пинал, Територијата на Аризона, со земање на голема доза лауданум.

Ерпови се вратиле во Сан Франциско за време на 90-тите за Џози да биде поблиску до семејството а Вајат до неговото ново работно место, управник на штала за коњи во Санта Роса. Летото 1896, Ерп ги напишал своите мемоари со помош на измислен писател (Флуд). На 3 декември, 1896, Ерп бил судија на важен бокс натпревар. За време на борбата Боб Фитцсимонс, кој бил во преднос, добил низок удар од Том Шарки. Ерп прогласил победа за Шарки и бил обвинет за местење. Фитцсимонс ставил забрана на парите од наградата додека судот не одлучи кој бил вистинскиот победник. Судијата одлучил дека случај на борба, а згора на тоа и со награда, била нелегална во Сан Франциско, па судот не можел да одлучи кој е победникот.

Есента 1897, Ерп и Џози се придружиле на златната треска во Алјаска, а следните неколку години Ерп водел неколку салуни и издавал коцкарски лиценци во Ном. Додека живееле во Алјаска, Ерп можно е да го запознал и да се спријателил со Џек Лондон. Меѓутоа, ова е под знак прашалник, зошто Лондон учествувал во златната треска во Клондајк во 1897, а златната треска во Ном се случила неколку години подоцна иако Лондон е познат по тоа дека бил насекаде. Контроверзноста го следела насекаде Ерп и тој бил уапсен неколкупати за некои мали прекршоци.

До 1906, Ерп и Џози се населиле во градот Видал во пустината Соноран во Калифорнија каде имал акции во рудници за злато и бакар близу планините Випл.

Ерп се преселил во Холивуд, каде се запознал со неколку познати и некои што потоа ќе станат познати глумци од различни филмови. На сетот на еден филм, запознал млад реквизитар кој подоцна ќе стане Џон Вејн. Вејн подоцна ќе му признае на Хју Обрајан дека ја базирал својата слика како вестерн човек од законот според разговорите со Ерп. Еден од пријателите на Ерп во Холивуд бил Вилијам С. Харт, многу позната ѕвезда каубој тоа време. Во раните 20-ти, Ерп служел како заменик шериф во Сан Бернандино Каунти, Калифорнија.

Вајат Ерп умрел дома во малиот апартман на Ерпови 4004 В на 17-та улица, во Лос Ангелес, од хронична циста (некои извори велат рак на простатата) на 13 јануари, 1929 на 80-годишна возраст. Вестерн глумците Вилијам С. Харт и Том Микс присуствувале на погребот. Неговата жена Џози била премногу погодена од жал што не можела да присуствува. Џози го кремирала телото на Вајат и го закопала пепелот во земјиште на семејството Маркус на ридовите на Вечноста, еврејски гробишта (Џози била еврејка) во Колма, Калифорнија. Кога таа умрела во 1944, нејзината пепел била закопана до на Вајат. Оригиналната надгробна плоча била украдена во 1944 но била заменета со нова.

## Филмови и телевизија
### Филмови и телевизиски серии кои ја портретираат легендата за Ерп

•	*Frontier Marshal*' (1934)–Првата филмска адаптација на романот на Лејк за Ерп. Ликот на Ерп, кој го глуми Џорџ О’Брајан, е преименуван во „Мајкл Ерп“.
•	*Frontier Marshal* (1939)–со Рендолф Скот.
•	*Tombstone, the Town Too Tough to Die* (1942)–со Ричард Дикс.
•	*My Darling Clementine* (1946)–со Хенри Фонда во режија на Џон Форд.
•	*Wichita* (1955)–соЏоел МекКри.
•	*The Life and Legend of Wyatt Earp* (1955–1961)–телевизиска серија со Хју О’Брајан како Вајат Ерп.
•	*Gunfight at the O.K. Corral* (1957)–со Барт Ланкастер.
•	*Hour of the Gun* (1967)–со Џејмс Гарнер во првите два филма со гарнер како Ерп.
•	*Doc (movie)* (1971)–ја раскажува приказната за Престрелката кај О.К. Корал од гледна точка на Док Холидеј. Стејси Кич го глуми Док а Харис Јалин го глуми Вајат.
•	*Tombstone* (1993)–со Курт Расел.
•	*Wyatt Earp* (1994)–со Кевин Костнер.
### Други филмови и телевизиски епизоди кои ја користеле легендата за инспирација

•	*Law and Order* (1932)–филм со Волтер Хјустон како Фрејм Џонсон, лик инспириран од Вајат Ерп.
•	*Dodge City* (1939)–филм со Ерол Флин како Вејд Хатон, инспириран од Вајат Ерп.
•	*Winchester '73* (1950)–филм со Џејмс Стјуарт кој добива пушка Винчестер која е украдена . Вил Гир го игра Вајат Ерп.
•	*Gun Belt* (1953)–филм за одметникот Били Ринго.
•	*Masterson of Kansas* (1954)–филм за Бет Мастерсон.
•	*Badmans Country* (1958)–Пет Герет има проблеми со бандата на Буч Кесиди и го вика Вајат Ерп.
•	*Alias Jesse James* (1959)–комедија со Боб Хоуп, со појавување на Хју О’Брајан како Ерп.
•	*Warlock* (1959)–вестерн филм со Ричард Видмарк, Хенри Хонда и Ентони Квин. Ликовите на Хонда и Квин се засновани на Ерп и Док Холидеј.
•	*The Secret World of Eddie Hodges* (1960)–мјузикл.
•	*Cheyenne Autumn* (1964)–вестерн на Џон Форд каде се појавува Ерп неповрзано со филмот, игран од Џејмс Стјуарт.
•	*Sfida a Rio Bravo* (1965)–филм со Гај медисон како Ерп.
•	*The Gunfighters* (1966 епизода Доктор Ху)
•	*Spectre of the Gun* (1968 епизода од Ѕвездени Патеки)–Персоналот на Ентерпрајз се приморани да ја играат улогата на бандата на Клентонови како во истиот инцидент во Тумбстоун. Во оваа верзија, Ерп (Рон Собл) и неговите луѓе се опишани како криминалци. Членот на глумечката екипа на Ѕвездени Патеки Дефорест Кели претходно го портретирал Морган Ерп вофилмот од 1957, Gunfight at the O.K. Corral.
•	*Which Way to the OK Corral?* (1971 епизода од Алијас Смит и Џонс) со Камерон Мичел како Вајат Ерп и Бил Флечер како Док Холидеј
•	*I Married Wyatt Earp* (1983)–телевизиска драма заснована на (наводните) мемоари на Џозефин Маркус Ерп, играна од Мери Озмонд.
•	*Sunset* (1988)–Том Микс (Брус Вилис) и Вајат Ерп (Џејмс Гарнер во неговиот втор филм како Ерп) се здружуваат за да решат убиство на доделувањето на оскарите во 1929 во Холивуд (кои се одржале неколку месеци по смртта на Вајат)
•	*An American Tail: Fievel Goes West* (1991) – анимиран филм со старо полициско куче со име Вајли Барп, со гласот на Џејмс Стјуарт.
•	*The Gambler Returns: The Luck of the Draw* (1991)–ТВ филм со Кени Роџерс како Коцкарот. Хју О’Брајан се појавува како Вајат Ерп.
•	*Young Indiana Jones and the Hollywood Follies* (1994) – Тв филм со Шон Патрик Фланери. Лео Гордон во својата последна улога се појавува како остарен Вајат Ерп, како консултант за вестерн филмови.
•	*Shanghai Noon* (2000) – филм кој не е за вајат Ерп, но на крајот ликот на Овен Вилсон признава дека неговото вистинско име е Вајат Ерп, откако станува шериф.
•	*Deadwood* (2006)–вајат и брат му Морган се појавуваат во две епизоди од третата сезона. Вајат е игран од Гејл Харолд.

## Поезија

Во долгата наративна поема Wyatt Earp in Dallas, 1963 од Стив МекКејб, Ерп добива пророштво од затвореник кој ги предвидува измислувањето на телевизијата и атентатот на претседателот Кенеди. Ерп, мотивиран од ова пророштво, патува низ времето во Далас да го спречи атентатот на Кенеди.

### Изрека за Ерп
„*Ниеден човек не може да има по верен пријател од Вајат Ерп, ниту поопасен непријател*“. – Бет Мастерсон.

## Поврзано
* Док Холидеј

## Белешки

## Наводи

## Извори

*Barra, Allen. *Inventing Wyatt Earp: His Life and Many Legends*. New York: Carroll & Graf Publishers, 1998. 
*Boessenecker, John. *Ride the Devil's Herd: Wyatt Earp's Epic Battle Against the West's Biggest Outlaw Gang*. New York: Hanover Square Press, 2020.
*Boyer, Glenn. *I Married Wyatt Earp: The Recollections of Josephine Sarah Marcus Earp*. Tucson, AZ: University of Arizona Press, 1976. 
*Chaput, Don. *The Earp Papers: In a Brother's Image*. Encampment, Wyoming: Affiliated Writers of America, 1994. 
*DeMattos, Jack. *The Earp Decision*. College Station, TX: Creative Publishing Company, 1989 
*Dolph, Jerry and Randall, Arthur. *Wyatt Earp and Coeur d' Alene Gold!: Stampede to Idaho Territory*. Post Falls, Idaho: Eagle City Publications, 1999. 
*Earp, Wyatt S. "How Wyatt Earp Routed a Gang of Arizona Outlaws". *San Francisco Examiner*Sunday, August 2, 1896.
*Earp, Wyatt S. "Wyatt Earp Tells Tales of the Shotgun-Messenger Service". *San Francisco Examiner*Sunday, August 9, 1896.
*Earp, Wyatt S. "Wyatt Earp's Tribute to Bat Masterson, the Hero of 'Dobe Walls". *San Francisco Examiner*Sunday, August 16, 1896.
*Erwin, Richard E. *The Truth About Wyatt Earp*. Carpinteria, CA: The O.K. Press, 1992. 
*Fattig, Timothy W. *Wyatt Earp: The Biography*. Honolulu, Hawaii: Talei Publishers, 2005. 
*Gatto, Steve. *The Real Wyatt Earp: A Documentary Biography*. Silver City, NM: High-Lonesome Books, 2000 
*Marks, Paula Mitchell. *And Die in the West: The Story of the O.K. Corral Gunfight*. New York: William Morrow and Company, Inc., 1989. 
*
*Masterson, W.B. (Bat). "Famous Gun Fighters of the Western Frontier: Wyatt Earp". *Human Life*, Vol. 4, No. 5, February 1907.
*Palenske, Garner A. *Wyatt Earp in San Diego*. Santa Ana, CA: Graphic Publishers, 2011. 
*Reidhead, S. J. *Travesty: Frank Waters Earp Agenda Exposed*. Roswell, NM: Jinglebob Press, 2005. 
*Shillingberg, William B. *Wyatt Earp & the "Buntline Special" Myth*. Tucson, AZ: Blaine Publishing Company, 1976.
*Stephens, John Richard. *Wyatt Earp Speaks!* New York: Fall River Press, 1998. 
*Tefertiller, Casey. *Wyatt Earp: The Life Behind the Legend*. New York: John Wiley & Sons, 1997. 
*Turner, Alford E. "The Lake-Earp Letters". *Tombstone Epitaph National Edition*, Vol. 4, No 1. May 1977.
*Turner, Alford E. *The Earps Talk*. College Station, TX: Creative Publishing Company, 1980. 
*Turner, Alford E. *The OK Corral Inquest*. College Station, TX: Creative Publishing Company, 1981. 
*

## Надворешни врски
*
*Wyatt Earp Rare Original Letters 
*"This Day in History: April 19, 1876: Wyatt Earp dropped from Wichita police force," (summary biography of Earp), History.net
*"Wyatt Earp -- In The News 1870 to 1880", May 12, 2017, *The American Cowboy Chronicles,* (summary biography of Earp, with newspaper quotes about him, from his era.)

Категорија:Родени во 1848 година
Категорија:Починати во 1929 година
Категорија:Полиција