Јужно велигденче

**Јужното велигденче** (*Zerynthia polyxena*) е пеперутка од семејството пеперутки Ластовичарки.

## Подвидови и форми

* *Zerynthia polyxena polyxena* (Денис & Шифермилер, 1775) Италија
** *Zerynthia polyxena polyxena* f. *punctata* Шулц, 1908
** *Zerynthia polyxena polyxena* f. *marpha* Шулц, 1908
** *Zerynthia polyxena polyxena* f. *rubra* Хофман, 1916
** *Zerynthia polyxena polyxena* f. *bella* Нојбергер, 1903
** *Zerynthia polyxena polyxena* f. *bipunctata* Космовичи, 1892
** *Zerynthia polyxena polyxena* f. *meridionalis* Хофман, 1916
** *Zerynthia polyxena polyxena* f. *tripunctata* Железни, 1916
** *Zerynthia polyxena polyxena* f. *nora* Шулц, 1908 
** *Zerynthia polyxena polyxena* f. *muelleri* Брик, 1921 
** *Zerynthia polyxena polyxena* f. *springeri* Ронике, 1906
** *Zerynthia polyxena polyxena* f. *reducta* Железни, 1915
** *Zerynthia polyxena polyxena* f. *nigromaculata* Железни, 1915
** *Zerynthia polyxena polyxena* f. *unimaculata* Железни, 1915
** *Zerynthia polyxena polyxena* f. *demaculata* Шулц, 1908
** *Zerynthia polyxena polyxena* f. *confluens* Шулц, 1908
** *Zerynthia polyxena polyxena* f. *lateviltata* Шулц, 1908
** *Zerynthia polyxena polyxena* f. *fasciata* Бегрер, 1919
** *Zerynthia polyxena polyxena* f. *skalae* Железни, 1917
** *Zerynthia polyxena polyxena* f. *derubescens* Зулих, 1928
** *Zerynthia polyxena polyxena* f. *alba* Еспер, 1805
** *Zerynthia polyxena polyxena* f. *subalba* Шулц, 1908
** *Zerynthia polyxena polyxena* f. *rufescens* Обертур, 1879
** *Zerynthia polyxena polyxena* f. *meta* Мајген
** *Zerynthia polyxena polyxena* f. *ochracea* Шѕтаудингер, 1861
** *Zerynthia polyxena polyxena* f. *cellopura* Ајснер
** *Zerynthia polyxena polyxena* f. *basinigra* Ајснер
** *Zerynthia polyxena polyxena* f. *quincunx* Ајснер
** *Zerynthia polyxena polyxena* f. *divisa* Шулц, 1908
** *Zerynthia polyxena polyxena* f. *ornata* Ајснер
** *Zerynthia polyxena polyxena* f. *vitrina* Ротшилд
** *Zerynthia polyxena polyxena* f. *irregularis* Холанд
* *Zerynthia polyxena aemiliae* (Рочи, 1929) северна Италија
* *Zerynthia polyxena albanica* (Римел, 1927) Албанија
* *Zerynthia polyxena australis* Еспер, 1780 
** *Zerynthia polyxena australis* f. *alicea* Нојбергер, 1903
** *Zerynthia polyxena australis* f. *paucipunctata* Нојбергер
** *Zerynthia polyxena australis* f. *tristis* Верити
** *Zerynthia polyxena australis* f. *divisa* Шултез
** *Zerynthia polyxena australis* f. *hartmanni* Штаудфус, 1896
** *Zerynthia polyxena australis* f. *unipunctata* Ајснер, 1954
** *Zerynthia polyxena australis* f. *minusculus* Ајснер
** *Zerynthia polyxena australis* f. *vitrina* Ротшилд
** *Zerynthia polyxena australis* f. *aperta* Ајснер, 1954
** *Zerynthia polyxena australis* f. *quincunx* Ајснер
** *Zerynthia polyxena australis* f. *honnerathii* Боасдивал, 1832
** *Zerynthia polyxena australis* f. *albescens* Ајснер
** *Zerynthia polyxena australis* f. *binaria* Ајснер
* *Zerynthia polyxena bosniensis* (Ајснер, 1974)Босна и Херцеговина
** *Zerynthia polyxena bosniensis* f. *ochracea* Штаудингер, 1861
** *Zerynthia polyxena bosniensis* f.*reducta* Зелзни, 1915
* *Zerynthia polyxena bryki* (Ајснер, 1954) Црна Гора  и Босна и Херцеговина
* *Zerynthia polyxena cantabrica* Гомес-Бустил
* *Zerynthia polyxena carmenae* (Сабариего ет Мартинес, 1991) Бугарија
* *Zerynthia polyxena cassandra* (Гејер, 1828)Франција и Италија
* *Zerynthia polyxena cassandra* f. *ochracea* Штаудингер, 1861
** *Zerynthia polyxena cassandra* f. *vitrina* Ротшилд, 1918
** *Zerynthia polyxena cassandra* f. *inornata* Пјоно
** *Zerynthia polyxena cassandra* f. *bella* Нојбергер
** *Zerynthia polyxena cassandra* f. *reducta* Железни, 1915
** *Zerynthia polyxena cassandra* f. *quincunx* Ајснер
** *Zerynthia polyxena cassandra* f. *microcreusa* Верити, 1947
** *Zerynthia polyxena cassandra* f. *deminuta* Верити, 1947
* *Zerynthia polyxena cassandra-clara* (Верити, 1947) Хрватска
* *Zerynthia polyxena castiliana* Рул, 1892
** *Zerynthia polyxena castiliana* f. *derubescens* Шулц
** *Zerynthia polyxena castiliana* f. *honnorathii* Боасдивал, 1832 
** *Zerynthia polyxena castiliana* f. *tristis* Верити, 1906
** *Zerynthia polyxena castiliana* f. *semitristis* Де Сагара, 1930
** *Zerynthia polyxena castiliana* f. *ornatissima* Блашиер, 1908
** *Zerynthia polyxena castiliana* f. *nigricans* Холанд
** *Zerynthia polyxena castiliana* f. *alicea* Нојбергер, 1903
* *Zerynthia polyxena catalonica* Де Сагара 1930 
** *Zerynthia polyxena catalonica* f. *semitristis* Де Сагара, 1930
* *Zerynthia polyxena caucasiae* (Нардели и Хиршфелд, 2002) Кавказ
* *Zerynthia polyxena creusa* Мајген, 1829Италија
* *Zerynthia polyxena decastroi* (Sala & Bollino, 1992) Италија
* *Zerynthia polyxena deminuta* (Верити, 1947) Франција
* *Zerynthia polyxena demnosia* Фрејер, 1833Грција, Македонија и Албанија
** *Zerynthia polyxena demnosia* f. *quincunx* Ајснер
** *Zerynthia polyxena demnosia* f. *vitrina* Ротшилд
** *Zerynthia polyxena demnosia* f. *ochracea* Штаидунгер, 1861
* *Zerynthia polyxena gracilis* (Шулц, 1908) Турција
* *Zerynthia polyxena idaensis* (Ајснер, 1974) Крит
* *Zerynthia polyxena idaensis* f. *rumina* Лине, 1758
* *Zerynthia polyxena latevittata* (Верити, 1919) Сицилија
* *Zerynthia polyxena latiaris* (Стичел, 1907) Италија
* *Zerynthia polyxena linnea* (Брик, 1932)Италија
* *Zerynthia polyxena macedonia* (Ајснер, 1974) Македонија
* *Zerynthia polyxena michaelis* (Нардели, 1993) Италија
* *Zerynthia polyxena microcreusa* (Верити, 1947) Франција
* *Zerynthia polyxena minima* Гархардингер, 1951 )
* *Zerynthia polyxena nemorensis* (Веритуи, 1919) Италија
* *Zerynthia polyxena nigra* (Сијариќ, 1989) Босна и Херцеговина
* *Zerynthia polyxena padana* (Рочи, 1929) Италија
* *Zerynthia polyxena patrizii* (Нардели, 1993) Италија
* *Zerynthia polyxena petheri* Ромеј, 1927 Шпанија
* *Zerynthia polyxena petri* (Брик, 1932) 
* *Zerynthia polyxena polymnia* (Милије, 1880) 
* *Zerynthia polyxena reverdinii* (Фрушторфер, 1908) Италија
* *Zerynthia polyxena silana* (Сторас, 1962) Италија
* *Zerynthia polyxena sontae* (Сијариќ, 1989) Србија
* *Zerynthia polyxena taygetana* (Росен, 1929) Грција
* *Zerynthia polyxena thesto* Фрушторфер, 1908 
** *Zerynthia polyxena thesto* f. *rufescens* Обертур, 1879
** *Zerynthia polyxena thesto* f. *muelleri* Брик, 1991
** *Zerynthia polyxena thesto* f. *cellopura* Ајснер
* *Zerynthia polyxena tristis* Де Латин, 1950 Турција
* *Zerynthia polyxena vipsania* Хеминг, 1941Италија

## Распространетост

Јужното велигденче е распространето во средна и јужна Европа, вклучително и Балканот и Македонија. На исток пеперутката може да се најде до Казахстан.

## Живеалиште
Овие ретки пеперутки може да се најдат во топли, сончеви и отворени пространства. Тие сакаат места кои се влажни, има вода, изобилство на растенија. Живеат на надморска височина од 0 до 1700 метри.

## Опис
Распонот на крилјата на пеперутката може да достигне од 46 до 52 мм. Женките имаат нешто подолги крилја и вообичаено со посветли бои. Основата боја на крилјата е жолта со јасни и изразени шари.
Гасениците се долги до 35 мм, првично се црни, а потоа стануваат посветли.


Zerynthia polyxena MHNT CUT 2013 3 8 Male Dos Montferrier-sur-Lez.jpg|Мажјак
Zerynthia polyxena MHNT CUT 2013 3 8 Male Ventre Montferrier-sur-Lez.jpg|Мажјак, долен дел
Zerynthia polyxena MHNT CUT 2013 3 8 female Dos Montferrier-sur-Lez.jpg|Женка
Zerynthia polyxena MHNT CUT 2013 3 8 female Ventre Montferrier-sur-Lez.jpg|Женка, долен дел


## Биологија
Оваа пеперутка се јавува во рана пролет. Возрасните летаат од аптил до јуни и не се активни повеќе од три седмици. Јајцата ги снесуваат поединечно или во групи под листот на некое растение. Јајцата се сферични. Гасениците се хранат претежно со *[[Aristolochia clematitis]]*, *[[Aristolochia rotunda]]*, *[[Aristolochia pistolochia]]* и *[[Aristolochia pallida]]*).

## Наводи

## Литература
*Capinera, J. L. (Ed.), Encyclopedia of Entomology, 4 voll., 2nd Ed., Dordrecht, Springer Science+Business Media B.V., 2008, pp. lxiii + 4346, , LCCN 2008930112, OCLC 837039413.
*Dapporto, L., Speciation in Mediterranean refugia and post-glacial expansion of Zerynthia polyxena (Lepidoptera, Papilionidae). J. Zool. Syst. Evol. Res., in press.doi: 10.1111/j.1439-0469.2009.00550.x
*Higgins, L.G, Riley, N.D, 1970; A Field Guide to the Butterflies of Britain and Europe
*Kükenthal, W. (Ed.), Handbuch der Zoologie / Handbook of Zoology, Band 4: Arthropoda - 2. Hälfte: Insecta - Lepidoptera, moths and butterflies, in Kristensen, N. P. (a cura di), Handbuch der Zoologie, Fischer, M. (Scientific Editor), Teilband/Part 35: Volume 1: Evolution, systematics, and biogeography, Berlino, New York, Walter de Gruyter, 1999 [1998], pp. x + 491, , OCLC 174380917.
*Nazari, V., Sperling, F.A.H. 2007; Mitochondrial DNA divergence and phylogeography in western Palaearctic Parnassiinae (Lepidoptera:Papilionidae): how many species are there? Insect Syst Evol 38:121–138.
*Scoble, M. J., The Lepidoptera: Form, Function and Diversity, 2nd ed., London, Oxford University Press & Natural History Museum, 2011 [1992], pp. xi, 404, , LCCN 92004297, OCLC 25282932.
*Stehr, F. W. (Ed.), Immature Insects, 2 vol., 2nd ed. Dubuque, Iowa, Kendall/Hunt Pub. Co., 1991 [1987], pp. ix, 754, , LCCN 85081922, OCLC 13784377.

## Надворешни врски
* Јужно велигденче , НП Галичица.
* Европски пеперутки, Мет Роулингс
* Schmetterling-raupe.de
* Butterfly Corner 
* Catalogue of life 

Категорија:Ластовичарки
Категорија:Инсекти на Македонија