Будински Ејалет

**Будински Ејалет** (познат и како **[[Покраина|провинција]] Будин**/**Буда** или **[[Пашалак|Пашалик]] Будин**/**Буда**, ) — административен територијален ентитет на Отоманското Царство во Централна Европа и на Балканот. Тој бил формиран на териториите кои Отоманското Царство  ги освоил од средновековното Кралство Унгарија и Српското Деспотство. Главен град на покраината бил Будим (унгарски: Buda).

Населението на покраината било етнички и религиозно разновидно и вклучувало Унгарци, Хрвати, Срби, Словаци, муслимани од различно етничко потекло (живеле главно во градовите)  и други ( Евреи, Роми итн. ). Самиот град Буда станал мнозинско муслимански во текот на 17 век, главно преку имиграцијата на балканските муслимани.

## Историја
мини|300x300пкс| Будинскиот паша го прима пратеникот на османлискиот султан
мини|300x300пкс| Северниот дел на ејалетот во 1572 година
Во 16 век, Отоманското Царство ја освоил јужната „линија на тврдини“ (végvár) на Кралството Унгарија. По Битката кај Мохач, каде што Кралството Унгарија било тешко поразено, и превирањата предизвикани од поразот, влијанието се проширило и на средниот дел на Кралството Унгарија. Додека отоманските трупи ја нападнале Буда во 1526 и 1529 година, Сулејман I ја користел областа Буда како територија на сојузничкото кралство и не ја припоил целосно кон Отоманското Царство.

Во 1541 година, Сулејман одлучил да ја консолидира освоената област Буда и да ја постави како органски дел од Отоманското Царство. Тој го избркал австрискиот командант Вилхелм фон Рогендорф, опсадувајќи го градот и на 29 август 1541 година ја презел контролата врз градот, заедно со градот од другата страна на Дунав, Пешта. Тој веднаш го организирал првиот централноевропски ејалет (провинција) со главен град Буда ( *Будин* на турски).

Истата година, неколку други градови паднале под османлиска власт: Сегед, Калоча и Шабадка (српски: Суботица). Во годините 1543–44, Османлиите ги освоиле тврдините Ноград, Вац, Фехервар, Печ и Сиклош кои биле вградени во новиот ејалет.

Во 1552 година ејалетот бил проширен со нови територии на север и бил основан новиот Темешварски Ејалет. Воената контрола на околните области била избркана од Будим.

Следната година, напредувањето на Османлиите забавило и територијата на Будинскиот вилајет не се променила сè до крајот на Петнаесетгодишната војна и мирот во Житваторок, каде што Османлиите изгубиле територии северно од Ноград. Меѓутоа, Егри и Каније биле заробени за време на овие војни и за кратко време биле управувани како санџаци во оваа провинција.

Територијата на ејалетот била значително намалена по големина со формирањето на ејалетите на Егри (1596) и Каније (1600). Сепак, таа останала најистакната отоманска провинција во Централна Европа, поради стратешкото значење на Будим како главно пристаниште на Дунав.

Во 17 век Кара Мустафа-паша освоил повеќе области од Хабсбуршкото Кралство Унгарија и неговиот вазал, Кнежевството Трансилванија, но не успеал да ја освои Виена во 1683 година  Овој неуспешен обид го најавил постепеното опаѓање на османлиската моќ во Европа. На 2 септември 1686 година Будин бил освоен од трупите на Светата лига.

## Војска
Воените судири меѓу Хабсбурзите и Османлиите биле неизбежни. Тие формирале граница меѓу себе, и иако бил воспоставен европскиот ејалет, постоело силно воено присуство во Буда.

Бројот на војниците во провинцијата во овој момент е тешко да се процени. Постојат документи за прикажување на 10.200 војници во тврдините во 1546 година и 12.451 во 1568 година. Присутни биле и помошните трупи наречени сипахи  . Трошоците за одржување на оваа голема сила извршиле притисок врз буџетот на покраината. Во 1552 година, на пример, Портата испратила 440.000 златници до Будим за да ја обезбеди војската.

Ако султанот или бејлербејот  не биле присутни, тогаш функцијата генерален командант ја заземале пашите на Будим.

## Тврдини
Отоманското Царство ги вложила сите напори да го зајакне упориштето во Будим. Тие изградиле неколку одбранбени прстени околу Будими ги бранеле патиштата за снабдување до Виена, бидејќи нивната цел била да го уништат главниот град на Хабсбурговците, во кое не успеале.

Најважните тврдини околу Будим биле Естергом, Секешфехервар, а исто така помалку важни Вац и Вишеград. На југ, најрелевантната тврдина била Сигетвар .

### Будим
Во 145-те години од османлискиот период, градот Будим не бил претворен во „италијански“ тип на одбранбена тврдина, кој бил во мода во тоа време. Старата тврдина била зголемена со ѕидините „Визиварос“ и била изградена мала тврдина на ридот Гелерт.

Замокот веќе стоел на средновековен замок, со повеќе или помалку исти ѕидови како денес. Османлиите изградиле разни кули т.е „Мурад-пашина кула“ (турски : *Murat paşa kulesi*)  помеѓу 1650 и 1653 г. Ѕидовите биле зголемени во ридот Гелерт, во Розадомб, Нап-хеги и на страната на Дунав. Внатре бил заграден и главниот замок, каде што направиле мали отвори за да може стражарот лесно да се движи.

## Поврзано
* Отоманска Унгарија
* Трансформација на Отоманската Империја#Унгарија 
* Отоманска Србија
* Отоманска Хрватска

## Наводи

## Надворешни врски

* Бејлербејс од Будин 1541 - 1686 година
* Карта
* Карта
* Карта
* Карта
* Карта
* Тврдини на Кралството Унгарија

Категорија:Пашалаци на Османлиското Царство во Европа
Категорија:Отоманска Словачка
Категорија:Отоманска Србија
Категорија:Отоманска Унгарија
Категорија:Отоманска Хрватска
Категорија:Координати на Википодатоците
Категорија:Статии со текст на српскохрватски