Китион

**Китион** (старогрчки: , ; латински: *Citium*; Египетски: *kꜣṯꜣj*;) бил древен феникиски и грчки град-кралство на јужниот брег на Кипар (во денешна Ларнака), еден од Десетте градови-кралства на Кипар.

## Име
Името на градот доаѓа од феникискиот 𐤊𐤕𐤉‎ (, се изговара Китија). Ова име било позајмено во старогрчкиот јазик како Китион (Κίτιον), а оттаму во латинскиот јазик како *Citium.*

## Историја
За време на доцното бронзено време, територијата била населена од микенски Грци кои ги искористиле локалните наоѓалишта на бакар. Оваа населба била уништена околу 1200 година п.н.е, но брзо потоа била повторно изградена.
мини|370x370пкс| Фајансов ритон со емајлирана инкрузија, 13 в. п.н.е., музеј во Никозија
Новиот град бил повторно изграден во поголем обем; неговиот градски ѕид од ќерпич бил заменет со киклопски ѕид. Околу 1000 година п.н.е., религиозниот дел од градот бил напуштен, иако животот изгледа дека продолжил во други региони како што е откриено од наодите во гробниците.
лево|мини| Карта на која се прикажани дванаесетте антички градови-кралства на Кипар
Литературните докази покажуваат на рано феникиско присуство, исто така, во Китион, кој бил под тирска власт на почетокот на 10 век п.н.е. Некои феникиски трговци за кои се верувало дека потекнуваат од Тир, ја колонизирале областа и го прошириле политичкото влијание на Китион. По в. 850 п.н.е., градските светилишта биле обновени и повторно користени од феникиските доселеници.

Кралството било под египетска доминација од 570 до 545 година п.н.е. Персија владеела со Кипар од 545 п.н.е. Кралевите на градот се споменуваат по име од 500 п.н.е. — во феникиските текстови и како натписи на монети.

Маргерит Јон верува дека книжевните текстови и натписи наведуваат дека во класичниот период Китион бил една од главните локални сили, заедно со нејзиниот сосед Саламис. Во 499 п.н.е. кипарските кралства (опфаќајќи го и Китион) се приклучиле на бунтот на Јонија против Персија.

Персиското владеење на Кипар завршило во 332 п.н.е.

Птоломеј I го освоил Кипар во 312 п.н.е. и го убил Поумјатон, феникискиот крал на Китион и ги запалил храмовите. Понатаму, кипарските градови-кралства биле распуштени и феникиската династија Китион била укината. По овие настани, областа го изгубила својот религиозен карактер.

Сепак, трговската колонија од Китион основана во Пиреја напредувала до тој степен што во 233 п.н.е. побарала и добила дозвола за изградба на храм посветен на Астарта.

Кипар бил анексиран од Рим во 58 п.н.е.

Силни земјотреси го погодиле градот во 76 н.е. и годината потоа, но изгледа дека градот бил просперитетен за време на римско време. *Кустос цивитатис*, или финансиски администратор на градот, бил испратен во Китион од Рим за време на владеењето на Септимиј Север.

Градот бил уништен од последователни земјотреси во 322 и 342 н.е., кои ги уништиле и Саламис и Пафос.

## Археолошки локалитети Китион
Китион за прв пат бил систематски ископан од Шведската кипарска археолошка експедиција од октомври 1929 година (под раководство на Ејнар Гјерстад) до април 1930 година.
мини| Китион. Култна соба. Статуи на самото место. Некои го прикажуваат Херакле-Мелкарт и веројатно се од субархаичниот стил - рана кипро-класична I, околу 480-450 п.н.е.
Урнатините се наоѓаат во границите на модерниот град Ларнака. Античкиот град бил опкружен со масивни ѕидини кои и денес може да се набљудуваат. На ридот Бамбула, во североисточниот дел на градот, е поставена акрополата. Таму, шведските археолози откриле светилиште посветено на Херакле - Мелкарт. Меѓу акрополата и модерниот брег имало античкото пристаниште. Во 1879 година, владата на Кипар ја наполнила оваа мочурлива област со земја од горните слоеви на ридот Бамбула затоа што сакала да се ослободи од комарците од маларија. Поради ова, ридот Бамбула и особено горните слоеви на акрополата биле многу вознемирени. Мал дел од градот бил ископан уште во 1894 година од британските археолози.

Шведските археолози се обиделе со стратиграфско испитување на тумбата Бамбула да добијат информации за датирањето на феникиската колонизација на Кипар. Сакале да го проучат развојот на керамиката и да соберат археолошки материјал за да разјаснат како Феничаните влијаеле на развојот на кипарската култура. Но, по три дена копање, пронашле големо наоѓалиште на скулптури и требале последователно да го зголемуваат ископувањето.
мини| Ископувањето на Китион. Недостасува правоаголната основа на статуа, самата статуа.
Според шведско-кипарската експедиција, акрополата започнала како населба од крајот на доцниот кипарски II и почетокот на кипарскиот геометриски I период пред да стане светилиште. Во текот на кипро-архајскиот I, нешто се променило, а Китион почнал да се користи како светилиште на отворено. Шведската експедиција не нашла никакви заветни скулптури од оваа рана фаза, поради тоа заветите веројатно биле од различен вид или отстранети на место надвор од ископувањето. Тие пронашле правоаголна основа на статуа наречена бр. 560. Самата статуа фалела, а останале само стапалата. Оваа скулптура веројатно била многу голема и можела да биде идол на Китион. Подоцна, култот подигнал правоаголен олтар направен од урнатини и парчиња камен пред статуата.
лево|мини| Статуа на Херакле или Херакле Мелкарт како стои на правоаголна основа со нозете и главата прикажани во профилот, торзото и лицето. Гола освен лавовска кожа со шепи заврзани на градите. Глава од лавовска кожа со заби потпрени на главата на Херакле која има засечена коса над челото. Левата рака подигната со тупаница закачена на задниот дел од главата (порано држела палка, сега ја нема). Очи во облик на бадем и бледа насмевка. Грбот е грубо обработен. Од Китион. Може да се види на Меделхавсмузеет.
Теменосот се користел до крајот на кипроархајскиот II период кога бил изграден нов темен на врвот на стариот. Бил ограден со масивен периболос ѕид. Дополнително, изгледа дека внатрешен теменос бил создаден на истото место како што биле претходните ѕидови. Во внатрешноста на теменот бил пронајден низок олтар составен од квадрат, како и друг столбен олтар надвор. И на самиот олтар и блиску до него, археолозите пронашле остатоци од пепел и карбонизирана материја. Во текот на целиот период во светилиштето се ставале заветни дарови, главно составени од скулптури, а при секое подигање на нивото, скулптурите се пренесувале во новото светилиште. Во текот на кипро-класичниот I период, темените биле целосно преуредени и станале помонументални. Ова светилиште било последно пред да се урне светилиштето во хеленистичкиот период и на истото место да се подигнат световни објекти. Додека траело уривањето, сите заветни скулптури биле закопани, а местото престанало да се користи за свети цели. Хеленистичката куќа била поделена на два дела, а внатре археолозите пронашле остатоци од базалтна преса за пресување на вино или масло, како и правоаголни одводни излези и сад за складирање.

При ископувањето не нашле натписи кои би можеле да да дадат информации кому му било посветено ова светилиште, без разлика на тоа што некои од скулптурите веројатно го претставуваат богот и преку тоа даваат одговор. Повеќето од скулптурите облечени во лавовска кожа и палка во десната рака, се кипарска сорта на грчкиот Херакле, кој Феникијците го идентификувале со нивниот бог Мелкарт, богот заштитник на Китион. Поради тоа, археолозите заклучиле дека светилиштето било посветено на градскиот бог Китион, Херакле - Мелкарт.

Ејнар Ѓерстад ја објаснува причината зошто теменосите никогаш не биле обновени како последица на последниот крал на Китион, Пумијатихон. Пумијатион застанал на страната на Антигон во борбата меѓу него и Птоломеј I Сотер. Тој ги загубил животот и престолот, што значело дека Китион престанал да биде независна држава по освојувањето на Китион од страна на Птоломеј во 312 п.н.е.

Археологијата продолжува во близина на локалитетот Катари. Прекрасен римски мозаик долг 20 метри, кој го прикажува трудот на Херкулес, бил откриен во зграда со бањи во 2016 година. Пронајден бил под улицата Киријаку Маци при расчистување на канализацијата и се очекува да биде пренесен во музејот.

### Локалитетот Катари (познато како Област II)
мини|220x220пкс| Голем храм, Катари, Китион
Оваа локација е на речиси 500 метри северно од локалитетот Бамбула и некогаш се нарекува „Киционска област II“. Одделот за антиквитети (под раководство на Васос Карагеоргис) започнал со ископувања во 1959 година продолжувајќи до 1981 година.

Ископувањата откриле дел од бедем, кој датира од 13 век п.н.е. и остатоци од пет храмови, вклучувајќи и циклопски ѕидини. Најголемите (хоризонтални) димензии на храмот биле 35 м на 22 м. и бил изграден со употреба на камени блокови. Храмот (2) бил повторно изграден — околу 1200 година п.н.е. Храмот (1) има графити од бродови од доцното бронзено време на фасадата на јужниот ѕид.

### Локалитетот Бамбула
мини| Феникиско бродоградилиште, Бамбула, Китион
Локалитетот се наоѓа на околу 50 метри северно од музејот Ларнака. Во 1845 година, тука била пронајдена Стелата Саргон, заедно со позлатена сребрена *плоча која* сега се наоѓа во Лувр.

Британската експедиција првпат го ископала местото во 1913 година.

Француски тим од Универзитетот во Лион започнал со ископување во 1976 година, кога биле пронајдени траги од населба кои датираат од десеттиот век п.н.е. покрај бедемите до пристаништето во Бамбула. Локалитетот исто така се состои од светилиште на Астарта и светилиште на Мелкарт. Најраното светилиште било изградено во 9 век п.н.е.

Во 1987 година било откриено феникиското пристаниште за воени бродови изградени во 5 век п.н.е. Во својата последна фаза, тоа се состоело од бродски шупи (забележани се шест од нив), широки 6 метри и долги околу 38 до 39 м., со бродски патеки на кои триремите биле извлечени за да се исушат под покриви со ќерамиди.

### Други археолошки локалитети во Китион
мини| Зевс Керауниос, 500-480 п.н.е., музеј во Никозија
мини|335x335пкс| Саргонската стела
Пет изградени гробници, или хипогеа, биле откриени во Китион: гробницата Вангелис, Гробницата на Гохам, Фанеромените и грбницата Тураби Теке. Две важни стели со натписи на феникиско писмо биле пронајдени на гробиштата Тураби Теќе кон крајот на деветнаесеттиот век. Сега се во колекцијата на Британскиот музеј.

*Китинската област I*, „блиску до западниот [градски] ѕид од предфеникискиот период, се чини дека била станбена област“ според архитектонските и движните наоди. „Китионската област III“ и „-IV“ се имиња на други археолошки локалитети во Китион.

„Тимската порта“ во градскиот ѕид се наоѓала северозападно од гробницата Фанеромени.&#x5B;*[[Википедија:Се бара извор|<span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2024)">потребен е цитат</span>]]*&#x5D;

Локалитетот вклучува и голема некропола која ги опфаќа локалитетот Мнемата и гробиштата Агиос Георгиос Конту. Вклучувајќи ги погребувањата од повеќе периоди, таа е една од најпроучените некрополи на Кипар.

## Поврзано

* Градови на античкиот Блиски Исток
* Историја на Кипар
* Гробница Лефкаритис
* Зенон од Китион

## Наводи

## Библиографија
; Археолошки извештаи

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

; Дискусии

* 

## Надворешни врски

* Пристаништето на Кралството Китион  Archived  
* Фотографии: Антички урнатини на Китион Катари
* StoryMap (S. Fourrier, A. Rabot): Китион, Ларнака 

Категорија:Градови-држави
Категорија:Микенска Грција