Плеохроизам

[мини|Плеохроизам на [кордиерит прикажан со ротирање на поларизирачки филтер на леќата на камерата]]
[мини|Плеохроизам на [турмалин прикажан со ротирање на поларизирачки филтер на леќата на камерата]]
**Плеохроизм —** оптички феномен во кој супстанцата има различни бои кога е позиционирана под различни агли во однос на линеарно поларизираната светлина.

## Етимологија
Корените на зборот се грчки (). Првпат зборот бил искористен во германскиот термин *Pleochroismus* од австрискиот минералог Вилхелм Хајдингер во 1854 година, во списанието *Annalen der Physik und Chemie*. Неговата прва позната англиска употреба е од геологот Џејмс Дана во 1854 година.

## Основно
Анизотропни кристали се кристали кои имаат една или повеќе оптички оски, при што нивните оптички својства можат да се менуваат во зависност од насоката на вибрација на светлината. Насоката на вибрација на електричното поле на светлинскиот бран ја определува неговата насока на поларизација, а анизотропните кристали реагираат на различни начини доколку се менува аголот меѓу насоката на поларизација и оптичката оска. Доколку брановите должини при кои светлината се апсорбира се менуваат со аголот меѓу насоката на поларизација и оптичката оска на кристалот, светлината што поминува низ кристалот ќе има различни бои при различни агли. Овој ефект се нарекува плеохроизам.

Тетрагоналните, тригоналните и хексагоналните минерали можат да покажат само две бои и се нарекуваат дихроични. Орторомбните, моноклинските и триклинските кристали можат да покажат три и се трихроични. На пример, хиперстенот, кој има две оптички оски, може да има црвен, жолт или син изглед кога е ориентиран на три различни начини во тридимензионален простор. Изометриските минерали не можат да покажат плеохроизам. Турмалинот е познат по тоа што покажува силен плеохроизам. Скапоцените камења понекогаш се сечат и поставуваат или за да го прикажат плеохроизмот или за да го сокријат, во зависност од боите и нивната привлечност.

Плеохромните бои се најсилни кога светлината е поларизирана паралелно со главниот оптички вектор. Оските се означени со X, Y и Z за насока, и алфа, бета и гама по големина на индексот на прекршување. Овие оски може да се одредат од изгледот на кристалот во коноскопски интерферентен образец. Таму каде што има две оптички оски, острата бисектрикса на оските ја дава Z за позитивни минерали и X за негативни минерали, а тапата бисектрикса ја дава алтернативната оска (X или Z). Нормално на нив е Y-оската. Бојата се мери со поларизација паралелна на секоја насока. Формулата за апсорпција ја евидентира количината на апсорпција паралелна на секоја оска во форма на X < Y < Z, при што најлевата има најмала апсорпција, а најдесната најмногу.

## Во минералогијата и гемологијата
Плеохроизмот е исклучително корисна алатка во минералогијата и гемологијата за идентификација на минерали и скапоцени камења, бидејќи различните бои видливи при ротирање на скапоцен камен или минерал во линеарно поларизирана светлина можат да ја идентификуваат можната кристална структура на скапоцен камен или минерал и затоа да помогнат во неговата класификација. Минералите кои се инаку многу слични често имаат многу различни плеохроични шеми на бои. Во такви случаи, се користи тенок пресек од минералот и се испитува под поларизирана пропуштена светлина со петрографски микроскоп. Друг уред што го користи ова својство за идентификување на минерали е дихроскопот.

## Список на плеохроични минерали

### Виолетова

* Аметист (многу слаб): различни нијанси на виолетова
* Андалузит (силен): зелено-кафеав / темноцрвен / виолетов
* Берил (среден): виолетова / безбоен
* Корунд (висок): виолетова / портокалова
* Хиперстен (силен): виолетова / портокалова
* Сподумен (кунзит) (силен): виолетова / проѕирна / розова
* Турмалин (јак): бледо виолетова / виолетова
* Путнизит: бледо виолетова / синкаво сива боја

### Сина

* Аквамарин (средна): проѕирна / светло сина или светло сина / темно сина
* Александрит (силен): темноцрвено-виолетова / портокалова / зелена
* Апатит (силен): сино-жолт / сино-безбоен
* Бенитоит (силен): безбоен / темно сина
* Кордиерит (познат и како јолит) (орторомбичен; многу силен): бледо жолта / виолетова / бледо сина
* Корунд (јак): темно виолетово-сина / светло сино-зелена
* Танзанит Видете Зоизит
* Топаз (многу низок): безбоен / бледо сина / розова
* Турмалин (јак): темно сина / светло сина
* Зоизит (силен): сина / црвено-виолетова / жолто-зелена
* Циркон (јак): син / проѕирен / сив

### Зелена

* Александрит (силен): темноцрвен / портокалов / зелен
* Андалузит (силен): кафеаво-зелен / темноцрвен
* Корунд (јак): зелен / жолто-зелен
* Смарагд (силен): зелен / сино-зелен
* Перидот (низок): жолто-зелена / зелена / безбојна
* Титанит (среден): кафеаво-зелена / сино-зелена
* Турмалин (јак): сино-зелен / кафеаво-зелен / жолто-зелен
* Циркон (низок): зеленикаво-кафеава / зелена
* Корнерупин (јак): зелен/бледо жолтеникаво-кафеав/црвеникаво-кафеав
* Хиденит (силен): сино-зелена / смарагдно-зелена / жолто-зелена

### Жолта

* Цитрин (многу слаб): различни нијанси на бледо жолта боја
* Хризоберил (многу слаб): црвено-жолта / жолто-зелена / зелена
* Корунд (слаб): жолт / бледо жолт
* Данбурит (слаб): многу бледо жолт / бледо жолт
* Касолит (слаб): бледо жолта / сива
* Ортоклаза (слаба): различни нијанси на бледо жолта боја
* Фенацит (среден): безбоен / жолто-портокалова
* Сподумен (среден): различни нијанси на бледо жолта боја
* Топаз (средна): кафеава / жолта / жолто-портокалова
* Турмалин (среден): бледо жолт / темно жолт
* Циркон (слаб): кафеава / жолта
* Хорнбленда (силна): светло зелена / темно зелена / жолта / кафеава
* Сегнитит (слаб): бледо до средно жолто

### Кафеава и портокалова

* Корунд (јак): жолто-кафеав / портокалов
* Топаз (среден): кафеаво-жолта / матна кафеаво-жолта
* Турмалин (многу низок): темно кафеав / светло кафеав
* Циркон (многу слаб): кафеаво-црвена / кафеаво-жолта
* Биотит (среден): кафеав

### Црвена и розова

* Александрит (силен): темноцрвен / портокалов / зелен
* Андалузит (силен): темноцрвен / кафеаво-црвен
* Корунд (јак): виолетово-црвена / портокалово-црвена
* Морганит (средна): светло црвена / црвено-виолетова
* Турмалин (јак): темноцрвен / светлоцрвен
* Циркон (средна): виолетова / црвено-кафеава

## Поврзано

* Двојно прекршување

## Наводи

## Надворешни врски

* „Плеохроизам“. Речник Merriam-Webster.com, Merriam-Webster, https://www.merriam-webster.com/dictionary/pleochroism . Пристапено на 1 јануари 2024 година.
* „Плеохроизам, Н.“ Оксфордски речник на англиски јазик, Оксфорд УП, јули 2023 година, https://doi.org/10.1093/OED/5173776922 . Пристапено на 1 јануари 2024 година.
Категорија:Гемологија
Категорија:Микроскопија
Категорија:Минералогија