Чјинг (династија)

**Династијата Чјинг** (официјално **Големиот Чјинг**) (  ) е последната кинеска царска династија. Основана е во 1636 година и владеела со Кина од 1644 до 1912 година, а на кратко била возобновена во 1917 година. Оваа династија е следбеник на династијата Минг и по нејзиниот пад во 1912 била создадена Република Кина. Мултиетничката империја Чјинг опстојала скоро три века и во најголем дел ја опфаќала територијата на современа Кина. Династијата Чјинг била најголема по површина кинеска династија и во 1790 година четврта најголема империја во светската историја. Во 1912 година имала население од 432 милиони, и со тоа била земја со најбројно население во светот во тоа време.

Кон крајот на шеснаесеттиот век, Нурхачи, манџуриски велможа, започнал да организира „Банери“ - воено-социјални единици во чиј состав влегувале Манџуријци, Хан и Монголски припадници. Нурхачи ги обединил клановите за да го создаде етничкиот идентитет Манџурија и во 1616 година официјално се прогласил за владател на Претходната династија Ѓин. Неговиот син Хонг Таиџи ја прогласил династијата Чјинг во 1636 година. Династијата Минг полека слабеела, и во 1644 година избувнало големо востание и селските бунтовници го освоиле Пекинг.  Генералот на династијата Минг Ву Сангуи им го отворил Шанхајскиот премин на војските на принцот регент Доргон, кој ги поразил бунтовниците, по што го зазел главниот град и ја презел власта. Поради отпорот на лојалистите на Минг на југот од државата и бунтот на тројцата феудатори го одложија целосното освојување на Кина до 1683 година. Императорот Кангси (1661–1722) ја зацврснал контролата на државата при што бил задржан идентитетот на Манџуријците, а истовремено бил покровител на Тибетскиот будизам. Тој ја имал  улогата на конфуцијански владетел. Хан Кинезите работеле управувале заедно или под контрола на службениците од Манџуриските Кинези. За време на Династијата Чјинг, исто така, биле воспоставени идеалите на системот на придонеси со кои соседните земји како Кореја и Виетнам ја прифаќале супериорноста на Кина во трговијата и меѓународните односи. Исто така, Кина продолжила да се шири и воспоставиле контрола врз Тибет и Монголија .

Врвот на славата и моќта на династијата Чјинг бил достигнат за време на владеењето на царот Кианлонг (1735-1796). Тој презел Десет големи кампањи со кои контролата на Чјинг се проширила во Внатрешна Азија, а лично ги надгледувал конфуцијанските културни проекти. По неговата смрт, династијата се соочила со промени во светскиот поредок, империјализмот на западот, внатрешни бунтови, пораст на населението, економски пореметувања, корупција на службениците и неподготвеност на конфуцијанските елити да го променат својот начин на размислување. Во мирнодопските услови бројот на населението се искачил на околу 400&nbsp;милиони жители, но даноците и државните приходи имале ниска фиксна стапка, што набрзо довело до фискална криза. По поразот на Кина во Опиумските војни, европските сили предводени од Велика Британија наметнале „неправедни договори“, трговски овластувања, екстратериторијалност и договорни пристаништа под странска контрола. Тајпиншкото востание (1850-1864) и Дунганшкото востание (1862-1877) во Средна Азија биле причина за смрт на преку 20&nbsp;милиони луѓе, поради глад, болести и од самите војни. Возобновувањето на Тонгџи во 1860-тите придонело за големите реформи и воведувањето на странска воена технологија во движењето за самозајакнување. По поразот во Првата кинеско-јапонска војна во 1895 година, Кина ја загубила власта над Кореја и ѝ го отстапила Тајван на Јапонија. Амбициозната стодневна реформа од 1898 година предлагала фундаментални промени, но царицата Довагер Циси (1835–1908), која го имала последниот збор во националната влада во периот од три децении, ја оневозможила преку  државен удар.

Во 1900 година ксенофобичните „боксери“ убиле многу кинески христијани и странски мисионери; како одмазда за тоа што странските сили ја нападнале Кина и го наметнале неправедниот Боксерски протокол. Како одговор на тоа, владата вовела фискални и административни реформи без преседан во Кина, меѓу кои биле избори, нов правен законик и укинување на испитниот систем. По смртта на императорот Гуангсу и Циси во 1908 година, конзервативците од Манџурија на суд ги спречиле реформите. Востанието во Вучанг на 10 октомври 1911 година ја предизвикала револуција во Синхај. По абдицирањето на Пуји, последниот цар, на 12 февруари 1912 година, довело до крај на династијата.

## Поврзано
* Историја на Кина
* Век на понижување
* Христијанство во Кина
* Опиумски војни
* Список на цареви од династијата Чјинг

## Наводи

### Извори

* 
* 
*
*
*
* 
*
* 
* 
* 
*
* 
* 
*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (2 vol); reprinted: Leiden: Brill, 2010); revised ed: *Eminent Chinese of the Qing Period*; Wade–Giles converted to *pinyin*; Introductory matter by Pamela Kyle Crossley (Great Barrington, MA: Berkshire, 2018 ). 800 biographical articles on people who died 1644 to 1912. Vol 1 of 1943 edition Internet Archive; Vol 2 Internet Archive
*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  Online at Internet Archive 
* 
* 
* 
* 
* 
*
* 
* 

## Дополнително читање

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Morse, Hosea Ballou. *The international relations of the Chinese empire*
** *[https://archive.org/details/internationalrel01mors Vol. I: The period of conflict, 1834-1860]* (1910)
** *[https://archive.org/details/internationalrel1917mors2 Vol. II: The period of submission, 1861-1893]* (1918)
** *[https://archive.org/details/internationalrel1917mors3 Vol. III: The period of subjection, 1894-1911]* (1918)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  Legible color maps.
* 
* 
* 
* 

### Збирки и наводи од примарни извори

## Надворешни врски
* Дел за династиите Минг и Чјинг на „ Населението на Кина: Читања и мапи “.
* Колекција: „Манџуриска, династија Чјинг“ од Музејот на уметност на Универзитетот во Мичиген
* Ресурс за династијата Чјинг Archived   за враќање во Музејот за ликовни уметности во Вирџинија

Категорија:Држави и територии распаднати во 1912 година
Категорија:Историја на Монголија
Категорија:Историја на Манџурија
Категорија:Поранешни монархии во Азија
Категорија:Поранешни монархии
Категорија:Кинески династии
Категорија:Ќинг (династија)
Категорија:Статии со текст на традиционален кинески
Категорија:Статии со текст на кинески
Категорија:Статии со текст на упростен кинески