Советско-латвиски договор за заемна помош

**Советско-латвиски договор за заемна помош** (, ) — билатерален договор меѓу Советскиот Сојуз и Латвија, потпишан во Москва на 5 октомври 1939 година. Договорот ги обврзувало двете страни да го почитуваат суверенитетот и независноста на другата страна, додека во пракса ѝ дозволувало на советската влада да воспостави воени бази во Латвија, што ја олеснила советската инвазија на земјата во јуни 1940 година.

Договорот бил потпишан од латвискиот министер за надворешни работи Вилхелмс Мунтерс и советскиот комесар за надворешни работи Вјачеслав Молотов. Ратификациите биле разменети во Рига на 11 октомври 1939 година, а договорот стапил на сила истиот ден. Тој бил регистриран во Серијата договори на Лигата на народите на 6 ноември 1939 година.

## Позадина
На 23 август 1939 година, Советскиот Сојуз ја потврдила својата контрола врз балтичките држави со Пактот Молотов-Рибентроп. Советите ја нападнале Полска на 17 септември, завршувајќи ги операциите на 6 октомври. Откако ја окупирале источна Полска, Советите извршиле притисок врз Финска и балтичките држави да склучат договори за меѓусебна помош. Советите ја довеле во прашање неутралноста на Естонија по бегството на полска подморница на 18 септември. Една недела подоцна, на 24 септември, на естонскиот министер за надворешни работи Карл Селтер му бил даден ултиматум во Москва. По четиридневни преговори, Естонците немале друг избор освен да прифатат поморски, воздушни и воени бази. Бројот на советски војници во Естонија бил проценет на 25.000. Договорот за меѓусебна помош бил потпишан на 28 септември. Како резултат на тоа, наскоро уште две балтички држави попуштиле под притисокот на Советскиот Сојуз.

## Членови од договорот

* Член 1 предвидувал воена соработка меѓу страните во случај на напад од трета страна.
* Член 2 ја обврзало советската влада да ѝ помогне на латвиската влада во обезбедувањето вооружување.
* Член 3 ѝ дозволило на советската влада да воспостави воени и поморски бази на латвиска територија.
* Член 4 ги обврзало советската и латвиската влада да не се вклучуваат во воени сојузи против другата страна.
* Член 5 предвидувал дека политичките и економските системи и суверенитетот на двете страни нема да бидат засегнати од договорот. Тој јасно предвидел дека областите каде што требало да се воспостават советски бази ќе останат дел од Естонија.
* Член 6 се однесувало на ратификацијата и предвидувал дека договорот ќе остане во сила десет години, со можност за продолжување за уште пет години.

## Последици
Финска била поканета да влезе во слични преговори на 5 октомври. За разлика од балтичките земји, финско-советските преговори траеле со недели без резултат. Советите ја нападнале Финска на 30 ноември.

Утрото на 15 јуни 1940 година, советските трупи на НКВД извршиле напад врз латвиските гранични пунктови, при што загинале 5 лица, а 37 биле земени како заложници. Следниот ден, СССР ја обвинил Латвија за кршење на договорот за заемна помош и побарала формирање нова влада и дозвола за влез на неограничен број советски трупи во земјата. На Латвија ѝ биле дадени 6 часа да одговори на ултиматумот а, со оглед на околностите, таа се согласила со советските барања.

## Наводи

## Библиографија

*  Хиден, Јохан; Салмон, Патрик (1994) [1991]. Балтичките земји и Европа (ревидирано издание). Харлоу, Англија: Лонгман.

## Надворешни врски

* Текст на договорот
Категорија:Договори од Втората светска војна
Категорија:Договори на Советскиот Сојуз
Категорија:Окупација на балтичките држави