Административна поделба на Македонија

**Административната поделба на [[Македонија]]** ги опфаќа административните едници од кои е составена државата. Таа ги опфаќа општините, но тука се вбројуваат и регионите кои имаат статистички цели. Исто така оваа статија ги опфаќа административните поделби на Народна Република Македонија и Социјалистичка Република Македонија, каде имало и околии. Денес, единици на локалната самоуправа во Македонија се општините и Градот Скопје како посебна административна единица.

## Општини

thumb|right|250px|Општините во Македонија.
Општините ги опфаќаат населените места кои влегуваат во нивен состав, утврдени со закон. Граница на општина се границите на катастарските општини на населените
места во нејзиниот состав, во делот што се граничат со соседните општини или се поклопуваат со државната граница на Република Македонија. Секоја општина има име и седиште на општината. Седиштето на општината е во едно од населените места кои се во нејзин состав. Актуелните општини се утврдени во 2004 година.

;Град Скопје
Подрачје на Градот Скопје претставува градското подрачје утврдено со закон. Граница на градот Скопје, како посебна единица на локалната самоуправа, се границите на општините во градот Скопје во делот што се граничат со соседните општини или се поклопуваат со државната граница на Република Македонија. Седиштето на општините во градот Скопје е во градот Скопје.

;Општини

Во март 2013 кон Кичево се припоиле следниве општини (горните податоци за Кичево се со вкупните податоци за сите пет поранешни општини):

## Статистички региони

Регионите на Македонија се усвоени во Собранието на Македонија на 29 септември 2009 година. Официјално, Македонија е поделена на осум плански региони, кои служат за статистички, економски и административни цели. Покрај регионите, првостепена административна поделба на Македонија се општините.

thumb|center|250px|Регионите на Македонија.

Најголем регион по површина е пелагонискиот, кој има и најмногу населени места, околу 343, но се одликува со мала густина на населеност од 50 жители на километар квадратен, додека најмалиот регион, скопскиот има изразито густа населеност од 319 жители на километар квадратен и апсорбира повеќе од една четвртина од вкупното население во Македонија. Руралните општини се доста застапени речиси во сите региони, меѓутоа најголем дел од населението живее во поголемите урбани центри, што упатува на нерамномерна концентрација на населението внатре во регионите.

## Населени места
Населеното место може да биде во состав само на една општина. Под поимот населени места се подразбираат градовите, селата и населбите. Секое населено место има име. На подрачјето на една општина, две или повеќе населени места, по правило, не можат да имаат исто име.  Населеното место и неговата катастарска општина можат да бидат во состав само на една општина. Имињата на општините и населените места се утврдуваат со закон и можат да се изменат само со закон.

### Град

Град, во смисла на административната поделба на Република Македонија, согласно закон, е населено место кое има повеќе од 3.000 жители; има развиена структура на дејности, а над 51% од вработените се вон примарните дејности; има изградена урбана физиономија со зони за домување, стопанство, рекреација и јавно зеленило, плоштад, изграден систем на улици и комунални служби и претставува функционално средиште на населените места во опкружувањето. Граница на град, како се утврдува со генерален урбанистички план.

### Село
Село, во смисла на административната поделба на Република Македонија, согласно закон, е населено место со еднофункционално значење во кое преовладува една дејност, а атарот е со аграрна физиономија и функција. Граница на село, како населено место, се утврдува со урбанистички план за населеното место.

## Историја
мини|Решение за поделба на Македонија по области, односно на: Скопска, Битолска и Штипска област. Шеста седница на Президиумот на АСНОМ (21.10.1944)
мини|Бројност на жители во Македонија по региони. (11.01.1945)

### 1944
Македонија е поделена на следните четири области: Скопска, Битолска, Штипска и Кичевско-дебарска (укината некој месец подоцна). Областите натака се делат на околии и општини. 
* **Извор:** ''„Службен весник на федерална единица Македонија“, 1944/ февруари - април 1945'' 

### 1945
Македонија е поделена на 7 окрузи. Секој округ е поделен на околии.

#### 22 јануари 1945

* Скопски округ со 5 околии: Скопје (град), Скопје (околија), Тетово, Гостивар и Ростуша. 
* Кумановски округ со 3околии: Куманово, Кратово и Крива Паланка. 
* Штипски округ со 4 околии: Штип, Кочани, Царево Село и Радовиш. 
* Струмички округ со 4 околии: Струмица, Берово, Валандово и Гевгелија. 
* Велешки округ со 5 околии: Велес, Свети Николе, Неготино и Кавадарци. 
* Битолски округ со 6 околии: Битола, Прилеп, Брод, Крушево, Кичево и Ресен. 
* Охридски округ со 3 околии: Охрид, Струга и Дебар.

#### 30 август 1945

* Град Скопје.
* Скопски округ со 8 околии: Скопје (околија), Тетово, Гостивар, Ростуша, Дебар, Куманово, Кратово и Крива Паланка. 
* Штипски округ со 8 околии: Штип, Кочани, Царево Село, Радовиш, Струмица, Берово, Валандово и Гевгелија.
* Велешки округ со 5 околии: Велес, Свети Николе, Неготино и Кавадарци. 
* Битолски округ со 8 околии: Битола, Прилеп, Брод, Крушево, Кичево, Ресен, Охрид и Струга.

#### 21 ноември 1945

* Скопски округ со 9 околии: Кумановска, Козјачка, Криво Паланечка, Маџарска, Ѓорче Петровска, Драчевска, Теаречка, Тетовкса и Гостиварска.
* Штипски округ со 7 околии: Штипска, Кочанска, Кратовска, Царево Селска, Радовишка, Струмичка и Беровска.
* Велешки округ со 6 околии: Велешка, Свети Николска, Неготинска, Кавадаречка, Гевгелиска и Валандовска. 
* Битолски округ со 8 околии: Битолска, Прилепска, Бродска, Крушевска, Кичевска, Ресенска, Охридска, Струшка, Демир Хисарска и Мориховската.

* **Извор:** ''„Службен весник на федерална единица Македонија“, 1944/ февруари - април 1945'' ; 1 септември 1945; 27 ноември 1945

### 1947 - 1950
Народна Република Македонија била поделена на: подрачја градови и подрачја на административни околии. Околиите се поделени на градски народни одбори и реонски народни одбори.
* **Извор:** ''„Службен весник на Народна Република Македонија“, понеделник 30 јануари 1947''

### 1950 - 1952
Административно-територијалните единици на подрачјето на Народна Република Македонија се: околии, градови, градски реони и места (подрачја на градски и месни народни одбори).

;Скопје
Скопје е посебна административна единица, поделен на 4 реони. Подрачјето го вклучувало градот Скопје и селата Горно Водно, Долно Водно, Горно Лисиче и Маџари (Горно Лисиче и Маџари биле посебни месни народни одбори).

;Градови вон околиите (засебни единици)
* Битола
* Куманово
* Охрид
* Прилеп (заедно со селата Селце, Варош и Дабница)
* Струмица
* Тетово (заедно со селото Лавце)
* Титов Велес (заедно со селото Ново Село)
* Штип (заедно со селото Ново Село)

;Околии и народни одбори

### 1952 - 1955
Во периодот од 1952 до 1955 година Народна Република Македонија имала повеќестепена административна поделба. Републиката била поделена на околии, потоа на градови, градски општини и општини.
; Скопје
Покрај своето потесно градско подрачје, град Скопје ги опфаќа и селата Горно Водно, Маџари и Трубарево. 
;Градски општини 
* Битолска градска општина (град Битола)
* Гевгелиска градска општина (град Гевгелија и селата Горничет, Конско, Моин, Мрзенци и Ума)
* Валандово градска општина (град Валандово и селата Балинци, Брајковци, Грчиште, Марвинци, Пирава, Раброво и Чештово)
* Гостиварска градска општина (град Гостивар)
* Дебарска градска општина (град Дебар и селата Аме, Баниште, Бомово, Елевци, Коњари, Кривци, Рајчица, Селокуќи и Спас)
* Кичевска градска општина (град Кичево)
* Кочанска градска општина (град Кочани)
* Кривопаланечка градска општина (град Крива Паланка и селата Б’с, Варовиште, Дренак, Дрење, Дурачка Река, Киселица, Конопница, Кошари, Лозаново, Мартиница и Станци)
* Кратовска градска општина (град Кратово и селата Близанци, Горно Кратово, Емирица, Железница, Живалево, Кавран, Кнежево, Којково, Куново, Мушково, Нежилово, Приковци, Туралево, Филиповци и Шлегово)
* Кумановска градска општина (град Куманово и село Проевце)
* Беровска градска општина (град Берово и селата Двориште, Ратево и Смојмирово)
* Делчевска градска општина (град Делчево и селата Бигла, Ветрен, Габрово, Град, Ѕвегор, Очипеле, Полето, Стамер, Турија, Чифлик и Шопје)
* Пехчевска градска општина (град Пехчево и селата Будинарци, Митрашинци, Негрево, Робово, Умлени, Црник и Чифлик)
* Светиниколска градска општина (град Свети Николе и селата Кнеже, Нова Мездра и Стара Мездра)
* Штипска градска општина (град Штип и селата Долани и Ново Село)
* Охридска градска општина (град Охрид)
* Струшка градска општина (град Струга)
* Ресенска градска општина (град Ресен)
* Крушевска градска општина (град Крушево и селата Бирино и Острилци)
* Прилепска градска општина (град Прилеп и селата Варош, Дабница, Селце и Присад)
* Ѓорчепетровска градска општина (град Ѓорче Петров и селата  Бардовци, Влае, Горно Нерези, Долно Нерези, Злокуќани, Крушопек, Ново Село и Оризари)
* Радовишка градска општина (град Радовиш и селата Аликоч, Козбунар, Коџалија, Парналија, Раклин, Супурге и Шипковица)
* Струмичка градска општина (град Струмица и селата Баница, Водоча и Градско Балдовци)
* Тетовска градска општина (град Тетово и селата Лавце и Фалише)
* Кавадарска градска општина (град Кавадарци и селата Ваташа, Глишиќ, Марена и Сопот)
* Неготинска градска општина (град Неготино и селата Дуброво, Курија и Тимјаник)
* Титоввелешка градска општина (град Титов Велес и селата Башино Село, Горно Оризари, Ново Село и Чалошево) 
;Општини

### 1955 - 1957
Во периодот од 1955 до 1957 година Народна Република Македонија, односно Социјалистичка Република Македонија, имала првостепена и второстепена административна поделба. Првостепената административна поделба била составена од околиите, кои биле вкипно седум, а второстепената административна поделна биле општините кои биле 86 на број. Дел од овие општини го формирале градот Скопје, кој имал посебен административен статус.

### 1957 - 1965

Во периодот од 1957 до 1965 година Народна Република Македонија, односно Социјалистичка Република Македонија, имала првостепена и второстепена административна поделба. Првостепената административна поделба била составена од околиите, кои биле вкипно седум, а второстепената административна поделна биле општините кои биле вкупно 73, т.е. 61 на број според подоцнежното укинување на 12 општини. Дел од овие општини го формирале градот Скопје, кој имал посебен административен статус.

### 1965 - 1996
Во 1965 година во Социјалистичка Република Македонија бил донесен нов закон со кој биле укинати околиите и како единствена административна поделба останале само општините. Тогаш биле создадени нови општини кои опстојувале до 1996 година, кога биле укинати со закон на Република Македонија. Од 1965 до 1996 година во Македонија имало 32 општини, од кои неколку го формирале градот Скопје како посебна административна единица.

### 1996 - 2004
Во процесот на децентрализација во Македонија, територијалната организација била една од првите и клучни фази. Во 2004 година била извршена нова територијална реорганизација, со која, во согласност со Законот за територијална организација на локалната самоуправа, бројот на општини бил утврден на 84. Со овој закон се уредува територијалната организација на локалната самоуправа во Република Македонија, се основаат општини како единици на локалната самоуправа, се утврдуваат подрачјата на општините и на градот Скопје како посебна единица на локалната самоуправа, се утврдуваат имињата, седиштата и границите на општините, се определуваат видот и имињата на населените места, се уредува спојувањето, поделбата и промената на границите на општините и на градот Скопје, како и други прашања што се однесуваат на територијалната организација на локалната самоуправа.

Административната поделба на Македонија претрпила повторно измени по локалните избори одржани во март 2013 година, кога општините Другово, Вранештица, Зајас и Осломеј престанале да постојат и биле припоени кон Општина Кичево, со седиште во градот Кичево, со што бројот на општини од 84 се намалил на 80. Од вкупниот број на општини, согласно новата територијална поделба, 10 општини се здружени и го формираат Град Скопје, кој има посебен статус. Понатаму, со овој закон, општините се класирани како „рурални општини“ и „урбани општини“. Најпосле, согласно Законот за рамномерен регионален развој, сите општини се опфатени во осум региони кои имаат само административна улога, т.е. се формирани само за статистички цели:
* Регионот околу Скопје
* Пелагонија 
* Полог
* Источен
* Југоисточен 
* Североисточен
* Југозападен и
* Вардарски Регион

Најголема општина во Македонија, мерено според бројот на населението, е Куманово, со околу 103.205 жители, додека најмала општина е Вевчани, со околу 2.433 жители. Според територијата, најголема општина е Прилеп, со 1.198 км2, а најмала општина повторно е Вевчани со 23 км2. Од скопските општини, најголем број жители има општина Гази Баба (околу 72.222), а најмалку жители има општината Шуто Оризари (околу 17.357 жители), додека според територијата, најголема е општината Сарај, со 229 км2, а најмала општина е Чаир со 3,5 км2.

## Етно-демографски импликации на територијалната организација од 2004 година

Новата територијална организација на Република Македонија предизвика голем број на контроверзи и поделби во македонската јавност. Голем дел од Македонците, а и помал дел од албанското население сметаше дека со новата територијална организација се врши нарушување на етничката рамнотежа во Република Македонија. Во противници на предложената територијалната поделба вклучуваа се вброија повеќе опозициони партии, како и некои познати интелектуалци кои сметаа дека целиот процес на подготовка на новата територијална поделба се извршил крајно нетранспарентно, спротивно од волјата на граѓаните и дека е конципиран да направи етничка поделба помеѓу македонски и албански "територии". Некои од фактите и мислењата кои тие ги наведуваа се следните:

# Општина Гостивар која според старaта поделба (до 2004) имаше 26,54% Македонци, со припојување на општините Вруток, Долна Бањица, Чегране и Србиново се намали бројот на Македонците на 19,77%,.	
# Општина Тетово според старата поделба имаше 28,17% Македонци, со припојување на општините Џепчиште и Шипковица нивниот број се намали на 23,16%, со тенденција да опадне под 20% поради високиот наталитет и константното доселување на Албанци од Косово, а со тоа Македонците да се најдат во иста ситуација како во Гостивар.		
# Општина Струга имаше 47,94% Македонци и тие беа најбројни во општината, и со припојување на општините Велешта,Делогожди,Лабуништа и Луково бројот на Македонците опадна на 32,09%,а на Албанците се зголеми од 41,54% на 56,86%.	
# На руралната Општина Чашка во Велешко (регионот Азот) покрај општините Богомила и Извор и се придадоа и селата Горно и Долно Јаболчиште (од Општина Велес) населени исклучиво со Албанци па така бројот на Албанците од само 7,47% скокна на 33,06% и со тоа ова историски-важно македонско подрачје станува двојазично со тенденција, поради големиот наталитет во албанските села, а нискиот во македонските оваа општина за некое време да стане мнозинско албанска.	
# На Општина Долнени која се наоѓа во северниот дел на Пелагонија (Прилепското Поле) и се придодаде општината Житоше па бројот на Македонци се намали од 41,79% на 36,57%,а бројот на Албанците и Бошњаците се зголеми (од 21,22% на 26,37% на Албанците и од 14,10% на 17,36% на Бошњаците) со што Долнени стана предоминантно муслиманска општина.
# Со припојувањето на општините Сарај и Кондово на Градот Скопје бројот на Албанците се зголеми од 15,30% на преку 20% со што главниот град на Република Македонија стана двојазичен. На Скопје му се придадоа уште 229 км квадратни и голем број села кои (некои немаат ни канализација ни телефонска мрежа) кои се оддалечени и повеќе од 20 км од него.
# Во 2013, по локалните избори на 24 март, општините Другово, Вранештица, Зајас и Осломеј престанале да постојат и биле припоени кон Општина Кичево, со седиште во градот Кичево. Етничката слика и тука се изменила (види Општина Кичево).

Поддржувачите на новата територијална организација, кои ги опфаќаа владејачките партии, како и некои невладини организации сметаа дека со оваа поделба се исполнуваат обврските од Рамковниот Договор, а исто така се овозможува поголема независност на општините, односно фискална и физичка децентрализација, која би била невозможна доколку би постоеле микро-општини како во претходната организација.

Силниот отпор од страна на противниците на новата поделба резултираше со организирање на референдум. На референдумот мнозинството се искажа против новата територијална поделба, но не беше постигнат потребниот процент од 51% учество на вкупното население. Незадоволството од овие промени е значително во македонската јавност.

## Наводи

## Законодавство
* Закон за територијалната организација на локалната самоуправа во Република Македонија, „Сл. весник на Република Македонија“ бр. 55/04 од 16.08.2004 година
* Закон за територијалната поделба на Република Македонија и определување на подрачјата на единиците на локалната самоуправа, „Сл. Весник на Република Македонија“ бр. 49/96 од 14.09.1996 година

## Поврзано

* Македонија
* Општини во Македонија
* Градови во Македонија
* Региони на Македонија

## Надворешни врски
* Решение за поделба на Македонија на области, околии и општини на Викиизвор.

Категорија:Административна поделба на Македонија