Соборна црква

[мини|[Црква „Св. Климент Охридски“ - Скопје|Соборниот архиепископски храм на Македонската православна црква „Свети Климент Охридски“ во Скопје е најголем и соборен храм на Македонската православна црква денес.]]
[мини|[Црква „Пресвето Срце Исусово“ - Скопје|Катедралата на Скопската бискупија]]
**Соборна црква**, **соборен храм** или **катедрален храм,** во западното христијанство почесто **катедрала** ( - катедра = „долна столица“) — посебен назив на црквата, што вообичаено го добива одредена црква поради некоја особеност. Денес, соборна црква обично се нарекува престолната (главната) црква на архиепископот или епископот (епископ, митрополит, односно бискуп, надбискуп), каде што чинодејствува самиот архиепископ. Затоа, соборните цркви се непосредно до или во близина на епископијата (митрополијата, бискупијата).

Соборната црква обично не е обична црква по изглед и уредување, но потребата за величественост, големина, висина и сила на впечатливост е нагласена во случајот со соборните цркви. Црквите со функција на „соборен храм“ обично се специфични за оние христијански деноминации со епископска хиерархија, како што се католичките, источноправославните, англиканските и некои лутерански цркви. Црковните градби кои ги отелотворуваат функциите на соборниот храм првпат се појавиле во Италија, Галија, Шпанија и Северна Африка во 4 век, но соборните храмови станале сеопшти во рамките на западната католичка црква до 12 век, до кога развиле архитектонски облици, институционални структури и правни особености различни од парохиските цркви, манастирските цркви и епископските резиденции. Соборната црква е поважна во хиерархијата отколку обичната црква бидејќи од соборната црква епископот управува со областа под негова административна власт.

## Потекло на поимот
Поимот *соборна црква* е поврзан со поимот соборност или католичност ( = „универзалност“, „васеленство“), како една од четирите обележја на Црквата и ја претставува васеленската особеност на црквата.

Поимот *катедрален храм* или *катедрала* потекнува од грчката сложенка *катедра* (= „долна столица“), од зборот *ката* (= „долу“) + *хедра* (= „седиште“, „стол“, „престол“). Првично, тоа е исто така поврзано со соборноста или католичноста. Зборот е изведен од грчкиот збор за архијерејски престол, кој првично ја означувал улогата на епископот како учител.

## Источно христијанство
[десно|мини|200x200пкс| [Митрополијска црква у Атини|Митрополитска црква во Атина]]
Во случајот со православните цркви, бидејќи има автокефални помесни цркви, може да се случи да има две или повеќе соборни цркви во ист град, но тие да припаѓаат на различни помесни цркви. Ова е обично случај со заедниците во дијаспората, но може да се случи и во земјите со матични цркви. Пример за тоа е Темишвар, каде што има романскиа и српска соборна црква.

### Грчка црква
Грчката православна црква прави разлика меѓу поимите за пониски и повисоко рангирани соборни цркви. Во првиот случај, тоа се т.н. „соборни светилишта“ () и се поврзани со престолните цркви на епископии и „долни“ на митрополии. Во вториот случај, тоа се **митрополиски цркви**, кои се однесуваат на престолни цркви на многу значајни митрополити ().

### Словенски православни цркви
Во словенските православни цркви, главно се користи поимот ***собор***. Во Руската православна црква, звањето на соборот припаѓа на престолната црква на епископите, сегашни и поранешни. Главните манастирски цркви (католикони) овде можат да се наречат и соборни, без разлика дали тие се и седиште на епископ или не.

## Западно христијанство
[лево|мини|200x200пкс| [Богородичина катедрала у Ремсу|Богородичната катедрала во Ремс]]

### Римокатоличка црква
Во римокатолицизмот се користи името ***катедрала*** () и тоа е престолна црква на бискупот или надбискупот. Покрај тоа, постојат голем број сродни црковни градби:

* **[[Протокатедрала]]та** е поранешна катедрала, сега парохиска црква.
* **[[Прокатедрала]]** е парохиска црква која привремено се нарекува катедрала.
* **[[Сокатедрала]]** е црква која не е единствената со титулата катедрала во рамките на епархијата (бискупија или надбискупија),
* **[[Митрополиска катедрала|Митрополиската катедрала]]** е црква на викарен епископ,
* **[[Првокатедрала]]** е катедрала која има митрополиски катедрали под неа,
* **[[Патријаршиска катедрала|Патријаршиската катедрала]]** е катедрала од највисок ранг, на која и се подредени претходно споменатите видови катедрали.

Кај словенските католички народи преовладува името *катедрала*, освен во случајот кај Словенците, каде што се негува името *столница, столна црква*.

### Протестантски цркви
[лево|мини|200x200пкс| [Вестминстерска опатија|Вестминстерската опатија]]
[мини|267x267пкс| [Црква Свети Архангел Михаил (Белград)|Соборната црква во Белград]]
Во повеќето протестантски цркви, поимот катедрала е зачуван во секојдневниот говор, но често се среќаваат и други поими: опатија, минстер, дом.

Во англосаксонските земји за такви „цркви“ често се користи зборот *[[опатија]]* (). Пример е Вестминстерската опатија.

Во земјите од германското говорно подрачје, без разлика дали се работи за римокатолицизам или протестантство, некои од најважните катедрали се нарекуваат *минстери* (Eng. *Minster*, German *Münster*). Ова име потекнува од зборот *[[манастир]]*, бидејќи овие цркви првично биле во рамките на манастир. Примери се минстрите во Јорк или Келн.

Во скандинавските земји се користи името *дом* (на пример: на дански е *Domkirke*).

### Галерија

Податотека:St Panteleimon Church Veles.jpg|Велешката соборна црква
Податотека:Kiril i Metodij vo Tetovo 01.JPG|Тетовскиот соборен храм
Податотека:Sv.Nikola-Kumanovo.JPG|Кумановската соборна црква
Податотека:Црква “Благовештение“.jpg|Прилепската соборна црква
Податотека:Kölner Dom - Westfassade 2022 ohne Gerüst-0968.jpg|Келнската катедрала 
Податотека:Седлец-Катедрала.jpg|мини|Катедралата на Вознесението на Богородица и на Св. Јован Крстител, Седлец, Чешка


## Наводи

## Литература
* New Standard Encyclopedia, 1992 by Standard Educational Corporation, Chicago, Illinois; page C-172/3
* Carl F. Barnes, Jr. "Cathedral". In: Joseph Strayer, ed. *Dictionary of the Middle Ages*. New York: Scribner's, 1938. Vol. III. pp.&nbsp;191–92.
* Johnson, Paul. *British Cathedrals*. London: Weidenfeld & Nicolson, 1980. .
* Richard Utz. "The Medieval Cathedral: From Spiritual Site to National Super-Signifier". *The Year's Work in Medievalism* 15 (2001), 127–31.
* Richard Utz. "The Cathedral as Time Machine: Art, Architecture, and Religion." In: *The Idea of the Gothic Cathedral. Interdisciplinary Perspectives on the Meanings of the Medieval Edifice in the Modern Period*, ed. Stephanie Glaser (Turnhout: Brepols, 2018). pp.&nbsp;239–59.
* André Vauchez. "La cathédrale". In: Pierre Nora, ed. *Les Lieux de Mémoire.* Paris: Gallimard, 1997. Vol. III. pp.&nbsp;3122–34.
* 
* Architecture of the basilica
* Syndicus, Eduard, *Early Christian Art*, Burns & Oates, London, 1962
* Basilica Porcia 
* W. Thayer, "Basilicas of Ancient Rome": from Samuel Ball Platner (as completed and revised by Thomas Ashby), 1929. *A Topographical Dictionary of Ancient Rome* (London: Oxford University Press)
* Paul Veyne, ed. *A History of Private Life I: From Pagan Rome to Byzantium,* 1987
* Heritage Foundation of Newfoundland and Labrador
* 
* Henig, Martin (ed.), *A Handbook of Roman Art*, Phaidon, p.&nbsp;55, 1983, ; Sear, F. B., "Architecture, 1, a) Religious", section in Diane Favro, et al. "Rome, ancient." Grove Art Online. Oxford Art Online. Oxford University Press. Retrieved 26 March 2016, subscription required
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Категорија:Христијанство
Категорија:Правци во христијанството
Категорија:CS1-одржување: датумски формат
Категорија:Соборни храмови