Големоока туна

**Големооката туна** (***Thunnus obesus***) — вид на вистинска туна од родот *[[Туна|Thunnus]]*, кој припаѓа на поширокото семејство скуши Scombridae. Големооката туна се наоѓа во отворените води на сите тропски и умерени океани, но не и во Средоземното Море.

## Опис
Големооката туна може да порасне до 2.5 метри во должина. Максималната тежина на единките веројатно надминува 180 кг, со рекорден уловен специмен од 178 кг. Тие се големи, длабокотелесни, аеродинамични риби со големи глави и очи. Градните перки се многу долги, кои се протегаат зад почетокот на втората грбна перка кај младите и просторот помеѓу првата и втората грбна перка кај возрасните. Тие имаат 13 или 14 грбни боцки.

## Физиологија
Големооката туна има единствена физиологија што им овозможува да бараат храна во подлабоки, постудени води и да толерираат води сиромашни со кислород. Се вели дека големооката туна толерира нивоа на кислород во околината од 1,0 мл/Л и рутински достигнува длабочини каде што содржината на кислород во околината е под 1,5 мл/Л, главно поради присуството на крв со висок афинитет кон кислород. Васкуларните разменувачи на топлина кои функционираат спротивно на струјата ја одржуваат телесната температура над температурата на околината. Овие разменувачи на топлина се вклучени за да ја зачуваат топлината во подлабоки, постудени води и се исклучуваат за да овозможат брзо затоплување додека туната се искачува од ладна вода во потопли површински води, обезбедувајќи кратка латенција, физиолошка терморегулација. Очите на големооката туна се добро развиени и со голема сферична леќа што им овозможува на нивниот вид да функционира добро во услови на слаба осветленост.

## Животна историја
мини|Цртеж од Кавахара Кеига, 1829 година
Податоците за означување и броење на зголемување на раст кај отолитите (ушните коски) на големооката туна покажаа максимална возраст од 16 години. Регистрираните должини на кои се постигнува сексуална зрелост варираат географски, со должина од 135 см на која 50% од рибите се зрели во источниот Тихи Океан и 102–105 см во западниот дел на Тихиот Океан. Ова може да се толкува со што рибите созреваат на 2 до 4 години. Разликите во методите на проучување може да придонесат за оваа варијабилност. Мрестењето се одвива во текот на повеќето месеци од годината во тропските региони на Тихиот Океан, станувајќи сезонско на повисоки географски широчини кога температурите на површината на морето се над 24 °C. Во северозападниот тропски дел на Атлантикот, мрестењето се случува во јуни и јули, а во јануари и февруари во Гвинејскиот Залив, што е единствената позната атлантска област за одгледување птици.

## Однесување

### Вертикално движење
Големооката туна врши вертикална миграција, генерално спуштајќи се во зори кон подлабоки, постудени води и враќајќи се во поплитки, потопли води во самрак. Во текот на денот тие можат да извршат вертикални движења во води со длабочина од 300-500 метри, кои можат да бидат и до 20°C поладни од површинските води. Единките преземаат терморегулаторно однесување додека се на длабочина, периодично враќајќи се од подлабоки, постудени води во поплитки, потопли води за повторно да се затоплат. Низ Тихиот Океан, длабочините на кои туната го поминува поголемиот дел од своето време во текот на денот варираат: во источниот Пацифик поголемиот дел од времето се поминува на 200-350 м; околу Хаваи поголемиот дел од времето се поминува на 300-400 м, а во Коралното Море поголемиот дел од времето се поминува на 300-500 м. Ова укажува дека туната со големо око (или нивниот плен) следат оптимална температура (10-15°C) што е поплитко во источниот Тихи Океан отколку во западниот Тихи Океан. Се претпоставува дека вертикалното движење на големооката туна е поврзано со миграцијата на нивниот плен. Ова е поткрепено со идентификацијата на голем број видови што мигрираат дневно од стомаците на големооката туна

Вертикалната миграција на големооката туна се менува кога рибите се сретнуваат со морски планини и уреди за ловење риби, при што единките остануваат во површинските води. Ова асоцијативно однесување на големооката туна (а исто така и на други видови туна) го искористува рибарството, при што приближно 27% од сите уловени туни од бродови во западниот и централниот Тихиот Океан се добиваат од уреди за ловење риби.

### Миграција
Резултатите од студиите покажуваат дека големооката туна е способна да ги преминува океанските басени, но може да покаже и висок степен на локациска точност кон некои региони. Една студија сугерира годишна миграција под влијание на температурата на водата, поточно онаа близу до површината. Централнооката туна мигрира од суптропските води во септември во тропските води во март. Рибите исто така накратко патуваат надвор од овие термални опсези. Други податоци укажуваат на слични варијации низ целиот Пацифик.

### Диета
Големооката туна првенствено се храни со епипелагични и мезопелагични риби, ракови и цефалоподи.

## Комерцијален риболов
мини|Лов на Големоока туна
[мини|Глобално производство на улов на големоока туна (''Thunnus obesus'') во илјади тони од 1950 до 2022 година, според податоците на [Организација за храна и земјоделство на ООН|ФАО.]]
Глобално, во 2012 година, комерцијални бродови уловиле приближно 450.500 метрички тони големоока туна. Комерцијалниот риболов на туна со големо око е регионално управуван во Тихиот Океан од страна на Комисијата за рибарство на Западниот и Централниот Пацифик (WCPFC) и Меѓуамериканската комисија за тропска туна (IATTC). Уловот во Индискиот Океан го управува Комисијата за туна на Индискиот Океан (IOTC), а во Атлантскиот Океан од страна на Меѓународната комисија за заштита на атлантските туни (ICCAT). Редовни проценки на залихите за туна се вршат од страна на секоја од регионалните организации за управување со рибарството, при што овој вид моментално се смета за прекумерно ловен во западниот и централниот Тихи Океан и источниот Тихи Океан, блиску до или е прекумерно ловена во Атлантскиот Океан и не е прекумерно ловена во Индискиот Океан. Поголемиот дел од комерцијалниот улов низ Тихиот Океан е со флоти за чамец, додека уловот е доминантен од флотите за долги јажиња во Индискиот и Атлантскиот Океан. Регионалните организации за управување со рибарството воведоа различни мерки за заштита кои се однесуваат на бродови и флоти со одредена големина и вклучуваат мерки како што се просторни и временски затворања, ограничувања на времетраењето на патувањето, барања за набљудувачи и ограничувања на уловот.

## Галерија

Податотека:Fishermen_with_bigeye_tuna.jpg| |алт=Landed by rod and reel
Податотека:Bigeye_tuna_on_ice.jpg| |алт=On ice
Податотека:Thunnus_obesus_on_sampling_table.jpg


## Закани
Стапките на улов на туна со големо око нагло се намалија во текот на изминатиот половина век, главно поради зголемениот индустриски риболов, а затоплувањето на океаните додаде дополнителен стрес врз рибите.

Истражувањата покажуваат дека зголемувањето на температурите на океаните зема данок врз туната во Индискиот Океан, каде што брзото затоплување на океанот резултираше со намалување на морскиот фитопланктон.

## Зачувување
Повеќето водичи за одржливост на морската храна ја охрабруваат консумацијата на други видови туна. Во 2010 година, „Гринпис интернешнл“ ја додаде туната со големо око на својата црвена листа на морски плодови. „Црвената листа на морски плодови на „Гринпис интернешнл“ е листа на риби кои најчесто се продаваат во супермаркетите низ целиот свет и кои имаат многу висок ризик да бидат набавени од неодржлив риболов.“

## Наводи

## Надворешни врски

* Национална служба за морски рибарство, „Атлантска големоока туна“
* Атлантик биге туна *NOAA FishWatch*
* Пацифичка биге туна *NOAA FishWatch*
* ScienceDaily (3 декември 2007), „Затворање очи на големоока туна“

Категорија:Ранливи видови според МСЗП
Категорија:Риби
Категорија:Туна