Натриум цијанид

**Натриум цијанид** — отровно соединение со формула NaCN. Тоа е бела, растворлива во вода цврста супстанца. Цијанидот има висок афинитет за метали, што доведува до висока токсичност на оваа сол. Неговата главна примена, во ископувањето злато, исто така ја користи високата реактивност кон металите. Тоа е умерено силна база.
 
## Производство и хемиски својства
SНатриум цијанид се произведува со третирање на цијановодород со натриум хидроксид:
:HCN  +  NaOH   →   NaCN  +  H2O
Светското производство беше проценето на 500.000 тони во 2006 година. Порано беше подготвен со Кастнеровиот процес кој вклучува реакција на натриум амид со јаглерод на покачени температури.
: NaNH2  +  C   →   NaCN  +  H2

Структурата на цврстиот NaCN е слична со онаа на натриум хлоридот. Анјоните и катјоните се секој од шест координати. Калиум цијанид (KCN) покажува слична структура.

Кога се третира со киселина, тој формира токсичен гас цијановодород:
: NaCN + H+  →  HCN + Na+

Бидејќи солта е добиена од слаба киселина, натриум цијанидот лесно се враќа во HCN со хидролиза; влажната цврста супстанца од оваа сол испушта мали количества цијановодород, за кој се смета дека мириса на горчлив бадем (не секој може да го мириса - способност да се помириса се должи на одредена генетска одлика кај единката). Натриум цијанид брзо реагира со силни киселини и ослободува цијановодород. Овој опасен процес претставува значителен ризик поврзан со цијанидните соли. Најефикасно се детоксицира со водород пероксид (H2O2) за да се произведе натриум цијанат (NaOCN) и вода:
:NaCN  +  H2O2  →  NaOCN  +  H2O

## Употреба
### Ископување со цијанид

Цијанидирањето на златото  (исто така познато како цијаниден процес) е доминантна техника за екстракција на злато, од кој голем дел се добива од руда со низок степен на злато. За таа цел се користи повеќе од 70% од потрошувачката на цијанид на глобално ниво. Употребата го искористува високиот афинитет на злато(I) за цијанид, кој го поттикнува златниот метал да се оксидира и раствора во присуство на воздух (кислород) и вода, создавајќи сол натриум дицијаноаурат:
:4Au  +  8NaCN  +  O2  +  2H2O  →  4Na[Au(CN)2]  +  4NaOH

За цличен процес се користи и калиум цијанид  (KCN, близок роднина на натриум цијанид), за производство на калиум дицијаноаурат (KAu(CN)2).

### Хемиска суровина
Неколку комерцијално значајни хемиски соединенија се добиени од цијанид, вклучувајќи цијанурид хлорид, цијаноген хлорид и многу нитрили. Во органската синтеза, цијанидот, кој е класифициран како силен нуклеофил, се користи за подготовка на нитрили, кои се наоѓаат нашироко во многу хемикалии, вклучително и фармацевтски производи. Илустрирана е синтезата на бензил цијанид со реакција на бензил хлорид и натриум цијанид.

### Употреба
Бидејќи е многу токсичен, натриум цијанидот се користи за брзо убивање или зашеметување, како на пример при собирање инсекти во тегли што ги користат ентомолозите и во нелегален риболов со цијанид.

## Токсичност
Натриум цијанидот, како и другите растворливи цијанидни соли, е меѓу најбрзо делувачките од сите познати отрови. NaCN е моќен инхибитор на дишењето, кој делува на митохондријалната цитохром оксидаза и оттука го блокира транспортот на електрони. Ова резултира со намален оксидативен метаболизам и искористување на кислородот. Потоа се јавува млечна ацидоза како последица на анаеробен метаболизам. Орална доза од 200–300&nbsp;mg може да биде фатална.

## Наводи

## Надворешни врски
* Institut national de recherche et de sécurité (INRS), "Cyanure de sodium. Cyanure de potassium", *Fiche toxicologique n° 111*, Paris, 2006, 6 pp. (PDF file, *in French*)
* International Chemical Safety Card 1118
* Hydrogen cyanide and cyanides (CICAD 61)
* National Pollutant Inventory - Cyanide compounds fact sheet
* NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards
* 
* CSST (Canada)
* Sodium cyanide hazards to fish and other wildlife from gold 

Категорија:Цијаниди
Категорија:Фотографски хемикалии
Категорија:Соединенија на натриумот