Гавези

***Гавези (***латински:Symphytum) е род на цветни растенија од фамилијата, Boraginaceae, познати под општо име **гавез**, (потекнува од латинскиот *confervere* што значи „лечи“ или буквално „врие заедно“, што се однесува на употребата во древната традиционална медицина).

*Гавезот* е воведен во северните умерени региони на Европа и Азија, со широка воведена распространетост на двата континента, како и на Америка. Постојат 59 признати видови. Ботаничарите каталогизирале повеќе од 150 видови. Некои видови и хибриди, особено *[[гавез]]*, Symphytum grandiflorum и ''S.'' × ''uplandicum'', се користат во градинарството и хербалната медицина. Видовите во родот *гавези* се различни од *[[Andersonglossum virginianum]]*, познат како див гавез, кој е уште еден член на семејството.

## Ботанички опис

Повеќегодишни тревни растенија покриени со влакнести влакна, со повеќе или помалку задебелен ризом. Кореновниот систем е голем, со дебели, разгранети корења и бројни изданоци. Корењата се темни, речиси црни, однадвор, а бели, сочни и мрсни на допир одвнатре. Стеблата се прави, дебели, со раширени гранки, покриени со влакна. Листовите се овални, големи, наизменични, се стеснуваат кон врвот. горните листови се подседилни, долните листови се петиолатни и покриени со груби влакна. Цветовите се во облик на ѕвонче, собрани на врвот од стеблото и гранките во овената гроздова инфлоресценција - еднострана спирала (завиткана пред цветање) од црвена, виолетова жолта боја, која ја менува бојата во текот на цветањето во сина или кремаста боја. 

Чашката со пет дела, длабоко засечена до 1/4 или речиси до основата, со линеарни или линеарно-ланцетни сегменти. Королата е виолетова, розова, жолтеникава, бела или сина, со цилиндрична цевка и донекаде проширен горен дел, со триаголни до заоблени сегменти на королата, тестиси од цевката на королата. Во отворот на цевката на королата има 5 долги грлени лушпи кои штрчат од королата или се обиди од королата, обично на рабовите со папилози израстоци. Прашниците со кратки филаменти, прикачени во средината на цевката на королата, прашниците се тесни, издолжени и не штрчат од королата; обично достигнуваат до работ на королата. Столбот е долг, терминален, обично излегува од королата, со сферично задебелена стигма. Плодот се дели на 4 едносемени, јајцевидни, брадавично збрчкани или мазни ореви, вдлабнати во основата и со прстенесто задебелување. Време на цветање: мај–јули. Плодовите се состојат од четири едносемени, мазни и сјајни ореви кои созреваат во јули–септември.

## Видови
Прифатени се 27 видови. 

* *[[Symphytum aintabicum]]* 
* *[[Symphytum anatolicum]]* 
* *Symphytum asperum*  – бодликав гавез, груб гавез
* *[[Symphytum × bicknellii]]* 
* *[[Symphytum bornmuelleri]]* 
* *[[Symphytum brachycalyx]]*  – Палестинска гавез
* *[[Symphytum bulbosum]]* – луковичен гавез
* *[[Symphytum carpaticum]]* 
* *[[Symphytum caucasicum]] – кавкаски гавез
* *Symphytum circinale* 
* *Symphytum cordatum* 
* *Symphytum creticum* 
* *Symphytum davisii* 
* *Symphytum × ferrariense* 
* *Symphytum grandiflorum*  – ползечки гавез
* *Symphytum gussonei* 
* *Симфитум хаџастанум* 
* *Symphytum ibiricum*  – ибериски гавез 
* *Symphytum kurdicum* 
* *Symphytum longisetum* 
* *Симфитум × џамиенсе* 
* *Symphytum officinale*  –г*авез*
* *Symphytum orientale*  – бел гавез
* *Symphytum ottomanum* 
* *Symphytum podcumicum* 
* *Symphytum pseudobulbosum* 
* *Symphytum savvalense* 
* *Symphytum sylvaticum* 
* *Symphytum tauricum*  – Кримска комфри
* *Symphytum tuberosum*  – [[жолт гавез]]
* *Symphytum × ullepitschii* 
* *Symphytum × uplandicum*  (*S. asperum* × *S. officinale*, синоним: *S. peregrinum*) – руски гавез, лековита билка, црн кантарион, модринка, ѕида, растение за џвакање

[[Податотека:Symphytum_uplandicum_x_Bocking_14.jpg|мини|Руски гавез (*Symphytum × uplandicum*)]]
[[Податотека:Russian_comfrey_close_800.jpg|мини|180x180пкс|Цветови од руски гавез]]

* *Symphytum × wettsteinii* 

== Одгледување ==
Гавезот обично се одгледува од ризоми. Руските гавези со сорти „Бокинг 4“ и „Бокинг 14“ биле развиени во текот на 1950-тите од Лоренс Д. Хилс, основачот на Здружението за истражување Хенри Даблдеј (самата организација [[Органска хортикултура|за органско градинарство]] го добила името по Хенри Даблдеј, кој прв го воведе рускиот гавез во Британија во деветнаесеттиот век) по испитувањата во Бокинг, Есекс .

=== Размножување ===
Сортите на Бокинг 4 и 14 се стерилни и затоа нема да создадат семе (една од нивните предности во однос на другите сорти е тоа што нема да се шири неконтролирано), затоа, се размножува од [[Ризом|ризоми]]. Градинарот може да произведе „компензиции“ од зрели, силно растечки растенија со забивање лопата хоризонтално низ грутки од лисја околу  под површината на почвата. Ова ја отстранува круната, која потоа може да се подели на парчиња. Оригиналното растение брзо ќе се опорави, а секое парче може да се пресади со точките на раст веднаш под површината на почвата и брзо ќе прерасне во нови растенија. Корените може да се купат и по пошта од специјализирани расадници за првично да се создаде залиха од растенија.

== Фитохемија, народна медицина и токсичност ==
Народните имиња за гавез во медицината вклучуваат „knitbone“, „boneset“ и изведено е неговото латинско име *Symphytum* (од грчкиот *збор symphytis*, што значи „растење на коски“) и *„phyton“'', растение што се однесува на неговите антички употреби. Слично на тоа, вообичаеното француско име е , што значи да се заваруваат заедно. Традицијата во различни култури и јазици сугерира заедничко верување во неговата корисност за заздравување на коските.

Гавезот содржи мешани фитохемикалии во различни количини, вклучувајќи алантоин, слуз, сапонини, танини, пиролизидински алкалоиди и инулин, меѓу другите. која е поврзана со консумирање на ова растение или неговите екстракти.  Во современата билкарство, гавезот најчесто се користи локално.

Во 2001 година, Администрацијата за храна и лекови на Соединетите Американски Држави издала забрана за производи од гавез кои се продаваат за внатрешна употреба и етикета со предупредување за оние наменети за надворешна употреба. Употребата на гавез особено не се препорачува за време на бременост и лактација, кај доенчиња и кај луѓе со заболувања на црниот дроб, бубрезите или васкуларните заболувања.

## Наводи

Категорија:Ботанички таксони опишани од Карл Линеј
Категорија:Флора на Македонија
Категорија:Лековити растенија
Категорија:Флора на Европа