Компаративна митологија

[мини|Спиралните пиктографи на Фестоскиот диск илустрираат ритуалистичко раскажување на приказни од [Бронзено време|бронзеното доба на Крит.]]

**Компаративна митологија** — ги проучува митовите од повеќе култури за да идентификува повторувачки структури, симболи и функции. Научниците користат меѓукултурни паралели за да го проследат развојот на религиите и општествата, да ги реконструираат наративите на предците и да ги проценат психолошките толкувања на митот.  Компаративните каталози мапираат повторувачки мотиви вклучувајќи: космогонии на светското јајце, катаклизми на поплави, божества на умирање и повторно раѓање и наративи за креативни жртви низ различни регионални традиции.

Областа се проширила за време на компаративизмот од осумнаесеттиот и деветнаесеттиот век, иако истражувачите од дваесеттиот век сè повеќе ги фаворизирале партикуларистичките критики на сеопфатните генерализации, додека современите дела ги спојуваат лингвистичките, историските и структурните пристапи, вклучувајќи ги и напорите на Е. Ј. Мајкл Вицел да се моделираат последователни слоеви на глобални митски традиции.

Компаративните каталогизации покажуваат дека мотивите опфаќаат наративи за создавање, катаклизми на поплави, потраги на херои, богови што умираат и воскреснуваат, измамнички зделки, културни херои кои менуваат облик, иницијативни спуштања во подземјето и лов на космички животни што го кодираат општественото право, практиките за егзистенција и астрономските набљудувања низ континентите, дозволувајќи им на истражувачите да проследат како се движеле заедно ритуалните економии и мрежите на раскажувањето на приказни.

## Позадина
Антропологот Ц. Скот Литлтон ја дефинирал компаративната митологија како „систематска споредба на митови и митски теми извлечени од широк спектар на култури“. Преку споредувањето на митологиите на различните култури, научниците се обидуваат да идентификуваат основни сличности и/или да реконструираат „протомитологија“ од која се развиле тие митологии. До одреден степен, сите теории за митологијата следат компаративен пристап - како што забележува научникот за религија Роберт Сегал, „по дефиниција, сите теоретичари бараат сличности помеѓу митовите“. Сепак, научниците кои ја проучуваат митологијата можат грубо да се поделат на партикуларисти, кои ги нагласуваат разликите помеѓу митовите, и на компаративисти, кои ги нагласуваат нивните сличности. Партикуларистите имаат тенденција да „тврдат дека сличностите дешифрирани од компаративистите се нејасни и површни“, додека компаративистите имаат тенденција да „тврдат дека разликите врежани од партикуларистите се само тривијални и случајни“.

Компаративните пристапи кон митологијата имале голема популарност помеѓу научниците од осумнаесеттиот и деветнаесеттиот век. Многу од овие научници верувале дека сите митови покажуваат знаци дека еволуирале од мисла која ги толкувала речиси сите митови како поетски описи на однесувањето на сонцето. Според оваа теорија, овие поетски описи со текот на времето се искривиле во навидум разновидни приказни за богови и херои. Сепак, современите научници се повеќе се наклонуваат кон партикуларизмот и се сомничави кон широките изјави за митовите. Неодамнешен исклучок е историскиот пристап применуван при реконструкцијата на многу последователни слоеви на постари митови од страна на Е. Ј. Мајкл Вицел.

## Пристапи
Компаративните митологисти доаѓаат од различни области, вклучувајќи фолклор, литература, историја, лингвистика и религиозни студии, и користеле различни методи при споредување на митовите.

### Лингвистички
Некои научници ги разгледуваат лингвистичките врски помеѓу митовите на различните култури. Ова, на пример, ги вклучува сличностите меѓу имињата на боговите во различните култури. Еден особено успешен пример за овој пристап е проучувањето на индоевропската митологија. Научниците пронашле впечатливи сличности помеѓу митолошките и религиозните термини што се користеле во различните култури на Европа и Индија. На пример, грчкиот бог на небото Зевс Патер, римскиот бог на небото Јупитер и индискиот (ведски) бог на небото Дјаус Питр имаат лингвистички идентични имиња.

Ова укажува дека Грците, Римјаните и Индијците потекнуваат од заедничка култура на предци, и дека имињата Зевс, Јупитер, Дјаус и германското Тиу (и англиското Tues-day) еволуирале од постаро име, *Dyēus phter, кое се однесувало на богот на небото во праиндоевропската религија. Пристап кој е и историски и компаративен неодамна бил предложен од Е. Ј. Мајкл Витцел. Тој споредувал збирки митологии и реконструира сè постари нивоа, паралелни со, но не нужно зависни од јазичните семејства. Најистакната заедничка карактеристика била приказната што се протега од создавањето на светот и на луѓето до нивниот крај. Оваа карактеристика се наоѓа во северните митологии на Евроазија и Америка („Лавразија“), но недостасува во јужните митологии на Подсахарска Африка, Нова Гвинеја и Австралија („Гондвана“).

Митолошките филогении се исто така потенцијално моќен начин за тестирање на хипотези за меѓукултурните врски помеѓу народните приказни.

### Структурален
Некои научници ги бараат основните структури што ги делат различните митови. Фолклористот Владимир Проп предложил дека многу руски бајки имаат заедничка структура на заплетот, при што одредени настани се случуваат по предвидлив редослед. Спротивно на ова, антропологот Клод Леви-Строс ја испитувал структурата на митот во однос на апстрактните врски меѓу неговите елементи, а не нивниот редослед во заплетот. Леви-Строс верувал дека елементите на митот можат да бидат организирани во бинарни спротивности (сурово наспроти зготвено, природа наспроти култура, итн.). Тој сметал дека целта на митот е да „посредуваат“ меѓу овие спротивности, со што ќе ги реши основните тензии или противречности што се наоѓаат во човечкиот живот или култура.

### Шеми
Компаративните научници го користат Ранк-Рагланскиот митотип за да ја интегрираат психоаналитичката низа на Ото Ранк за кралско раѓање, загрозено детство, спасување и признавање со ритуалниот модел на дваесет и две особини на Лорд Раглан, создавајќи листа што го следи херојот од злокобното зачнување до извонредната смрт низ традициите. Научниците ги оценуваат фигурите како Едип, Ромул, Мојсеј, Исус и кралот Артур во однос на комбинираниот модел со цел да ги означат повторувачките наративни инциденти и да оценат колку биографиите се совпаѓаат со митските мотиви.

Антологијата „*Во потрага по херојот“* од Роберт А. Сегал ги користела анализата на Ранк, скалата на Раглан и фолклористичкото ажурирање на Алан Дандс заедно, правејќи ја рамката стандардна алатка за учење во компаративните студии за херои. Алан Дандс ја операционализирал листата за проверка за да ги обликува библиските и класичните наративи како традиционална шема, а не како прецизни биографии, тврдејќи дека повисоките резултати сигнализираат митска елаборација. Последователните компаративисти како Н. Џ. Ален, Мајкл Вицел, Роберт М. Прајс и Ричард Кериер ја преработиле низата за структурна антропологија, глобални макро традиции и дебати за историчноста за Исус.

### Психоанализа
Некои научници тврдат дека митовите од различни култури откриваат исти или слични психоаналитички сили кои дејствуваат во тие култури. Некои фројдовски мислители идентификувале приказни слични на грчката приказна за Едип во многу различни култури. Тие тврдат дека овие приказни ги одразуваат различните изрази на Едиповиот комплекс во тие култури. Слично на ова, следбениците на Јунг идентификувале слики, теми и обрасци што се појавуваат во митовите на многу различни култури. Тие веруваат дека овие сличности произлегуваат од архетипови присутни во несвесните нивоа на умот на секој човек.

## Мотиви
[мини|''Потопот'', предна страна на илустрираното издание на Библијата од [Гистав Доре|Густав Доре. Инспирирана од приказната за Ноевиот ковчег, оваа гравура ги прикажува луѓето и тигарот осуден на пропаст од потопот како залудно се обидуваат да ги спасат своите деца и младенчиња.]]

### Создавање на земното царство
Мит за создавање (или космогониски мит) е симболична приказна за тоа како светот настанал и како луѓето првпат го населиле. Додека во популарната употреба терминот мит често се однесува на лажни или измислени приказни, членовите на културите честопати им припишуваат различни степени на вистинитост на нивните митови за создавање. Во општеството во кое се раскажува, митот за создавање обично се смета дека пренесува длабоки вистини - метафорично, симболично, историски или буквално. Тие најчесто, иако не секогаш, се сметаат за космогониски митови - односно, тие го опишуваат подредувањето на космосот од состојба на хаос или аморфност.

Митовите за создавањето честопати делат голем број карактеристики. Тие често се сметаат за свети приказни и можат да се најдат во речиси сите познати религиозни традиции. Сите од нив се приказни со заплет и ликови кои се или божества, фигури слични на луѓе или животни, кои често зборуваат и лесно се трансформираат. Тие често се сместени во едно матно и неспецифично минато што историчарот на религијата Мирчеа Елијаде го нарекол in illo tempore („во тоа време“). Митовите за создавањето се осврнуваат на прашања кои се длабоко значајни за општеството кое ги споделува, откривајќи го нивниот централен поглед на светот и рамката за самоидентитетот на културата и поединецот во универзален контекст.

Митовите за создавањето се развиваат во усните традиции и затоа обично имаат повеќе верзии; тие се најчестата форма на мит и се пронајдени низ најрани култури.

#### Omne Vivum ex Ovo (космичко јајце)
Космичкото јајце е митолошки мотив што се наоѓа во космогониите на многу култури и цивилизации, вклучително и во праиндоевропската митологија. Типично, постои јајце кое, по „изедувањето“, или го создава самиот универзум или го создава првобитното суштество кое, пак, го создава универзумот. Јајцето понекогаш се поставува на  води на Земјата. Типично, горната половина од јајцето или неговата надворешна обвивка, станува небо (небесен свод), а долната половина, или внатрешната жолчка, станува Земјата. Мотивот веројатно произлегувал од едноставните елементи на јајцето, вклучувајќи ја неговата способност да понуди храна и да создаде нов живот, како што е одразено во латинската поговорка *omne vivum ex ovo* („сиот живот доаѓа од јајце“).

### Првобитен хаос
Хаос (старогрчки: χάος) (познат и како Првобитен Хаос, Првобитна Празнина) е митолошка празнина што претходела на создавањето на универзумот (космосот) во старогрчките митови за создавањето. Во христијанската теологија, истиот термин се користи и за да се означи празнината или бездната создадена со раздвојувањето на небото и земјата. Во нордиската митологија, Гиннунгагап (старонордиски: „зјапачка бездна“, „проѕевачка празнина“) е првобитната празнина спомената во Гилфагининг, едајскиот текст што ја запишува нордиската космогонија. Во кинеската митологија, состојбата на постоење пред создавањето на универзумот често се нарекува Хундун (混沌), што се преведува како „првобичен хаос“ - во суштина безформална, недиференцирана состојба каде што сè било измешано пред божеството на создавањето, Пангу, да ги раздели небото и земјата.

### Создавање на човештвото од глина
Создавањето на човекот од глина е тема што се повторува низ бројни светски религии и митологии.

Во епот за Гилгамеш, Енкиду бил создаден од божицата Аруру од глина. Во грчката митологија, Прометеј ги обликувал луѓето од вода и земја. Според хебрејската Библија (Битие 2:7): „И Господ Бог го создал човекот од прав земјен и му дувнал во ноздрите здив животен; и човекот станал жива душа“. Во хиндуистичката митологија, мајката на Ганеш, Парвати, го направила Ганеш од својата кожа. Во кинеската митологија, Нува обликувала фигури од жолтата земја, давајќи им живот и способност да раѓаат деца.

#### Првите луѓе
Протопласт, од старогрчкиот збор πρωτοπλάστος (prōtóplastos, „првоформен“), во религиозен контекст првично се однесувал на првиот човек или, поопшто, на првото организирано тело на предци на човештвото во митот за создавањето.

Низ историјата постојат бројни примери каде што човечки пар бил предок на целиот човечки вид. Ова би ги вклучувало и митот за Адам и Ева од Абрахамизмот, Аск и Ембла од нордиската митологија и Фукси и Нува од кинеската митологија.

Во хиндуистичката митологија, Ману се однесува на архетипскиот човек. На санскрит, терминот за „човек“, मानव (mānava) значи „на Ману“ или „деца на Ману“. Манусмрити бил древен правен текст и устав меѓу многуте *Дхармашастри* на хиндуизмот и се верувало дека бил говор одржан од Ману.

### Стекнување на оган во корист на човештвото
Кражбата на огнот во корист на човештвото е тема што се повторува во многу светски митологии. Неколку примери вклучуваат: во грчката митологија, според Хесиод, титанот Прометеј го украл небесниот оган за човештвото, овозможувајќи го напредокот на цивилизацијата. Во Книгата на Енох, паднатите ангели и Азазел го научиле раното човештво да користи алатки и оган. Според древната индиска збирка ведски санскритски химни, Ригведа (3:9.5), херојот Матаришван го вратил огнот што бил скриен од човештвото.

### Мит за поплавата
Многу културите ширум светот раскажуваат приказни за голем потоп.  Во многу случаи, потопот оставал само еден преживеан или група преживеани. На пример, и вавилонскиот *[[еп за Гилгамеш]]* и хебрејската Библија раскажуваат за глобален потоп што го уништил човештвото и за човек кој го спасил човечкиот род на Земјата со тоа што ги однел луѓето на брод. Слични приказни за еден преживеан од потопот се појавуваат во хиндуистичката митологија каде што Ману ја спасил Земјата од потопот така што направил ковчег, како и во грчката, нордиската митологија, митологијата на Инките и ацтечката митологија. Наративите за потопот, кои се протегаат низ различни традиции, вклучувајќи гимесопотамската, хебрејската, исламската и хиндуистичката, откриваат впечатливи сличности во нивните основни елементи, вклучувајќи божествени предупредувања, изградба на ковчег и зачувување на праведноста, истакнувајќи ги универзалните теми што се провлекуваат низ различните религиозни верувања.

### Умирачкиот бог
мини|Древен сумерски отпечаток од цилиндричен печат што го прикажува богот Думузид како е мачен во Подземјето од демоните ''гала''.
Многу митови прикажуваат бог кој умира и кој често се враќа во живот. Ваквите митови се особено чести во блискоисточните митологии. Антропологот Сер Џејмс Фрејзер ги споредил овие митови за умирачките богови во своето повеќетомно дело *„Златната гранка“.* Египетскиот бог Озирис и месопотамискиот бог Тамуз се примери за умирачкиот бог, додека грчките митови за Адонис (иако бил смртник) често се споредуваат со митот за Озирис, а митовите за Загреј и Дионис исто така прикажуваат и смрт и преродба. Некои научници забележале сличности помеѓу политеистичките приказни за умирачките богови и христијанската приказна за Исус од Назарет.

### Креативна жртва
Многу култури имаат приказни за божествени фигури чија смрт создава суштински дел од реалноста. Овие митови се особено чести кај културите што одгледуваат култури, особено кртола. Еден таков мит од вемалдкиот народ на островот Серам, Индонезија, раскажува за чудесно зачнато девојче по име Хаинувеле, чиј убиен труп никнува во основните прехранбени култури на народот. Кинескиот мит за Пангу,  индискиот ведски мит за Пуруша, и нордискиот мит за Јмир, сите раскажуваат за космички џин кој бил убиен за да го создаде светот.

### ''Axis mundi''
Многу митолошки верувања споменуваат место кое се наоѓа во центарот на светот и делува како точка на контакт меѓу различните нивоа на универзумот.  Оваа *оска на светот* често е обележана со свето дрво или друг митски предмет. На пример, многу митови опишуваат големо дрво или столб што ги поврзува небото, земјата и подземјето. Ведска Индија, древна Кина, Маите, Инките и германските народи имале митови со Космичко дрво чии гранки стигнувале до рајот, а чии корени стигнувале до пеколот. Античките Грци верувале во центарот на универзумот - Делфи, каде што живеел пророчки оракул. Приказната вели дека Зевс, кралот на боговите, пуштил две птици во спротивни насоки за да летаат околу светот, а местото каде што се сретнале било Делфи.

### ''Deus otiosus''
Многу култури веруваат во небесно врховно суштество кое го прекинало контактот со човештвото. Историчарот Мирчеа Елијаде го нарекува ова врховно суштество *deus otiosus* („мрзлив бог“), иако овој термин се користи и пошироко, за да се однесува на секој бог кој не комуницира редовно со луѓето. Во многу митови, Врховното Суштество се повлекува на небесата по создавањето на светот. Митологијата на Балуба содржи таква приказна, во која врховниот бог се повлекол од земјата, оставајќи го човекот да го бара.  Слично на тоа, митологијата на Хереросите раскажува за небесен бог кој го напуштил човештвото на помалите божества. Во митологиите на многу сложените култури, врховното суштество има тенденција целосно да исчезне, заменето со силен политеистички систем на верување. Во грчката митологија, „Хаос“, создавачот на универзумот, исчезнал откако ги создал исконските божества како Геја (Земја), Уран (Небо), Понт (Вода) и Тартар (Пекол), меѓу другите.

### Титаномахија
мини|''Падот на титаните'' (1596–98) од Корнелис Корнелис ван Харлем.
Многу култури имаат мит за создавање каде група на помлади, поцивилизирани богови освојуваат и/или се борат против група на постари богови.

Во хиндуистичката митологија, помладите *деви* (богови) се бореле со постарите *асури* (демони).

Во грчкиот мит за Титаномахија, олимписките богови ги победиле Титаните, постара и попримитивна божествена раса, и воспоставиле космички ред.

Во нордиската митологија, Асирите и Ванирите биле две различни групи богови кои првично воделе војна едни против други, но на крајот се помириле и формирале обединет пантеон.

### Антибогови и гигантомахија
Во разни митологии, група „антибогови“ или непријателски суштества се спротивставуваат на главниот пантеон на боговите. Тие отелотворувале хаос, уништување или исконски сили и често се сметале за демони или зли богови/божества поради нивното спротивставување на божествениот ред, симболизирајќи ја борбата меѓу космичкиот ред и хаосот, доброто и злото.

Специфично, Гигантомахијата е мотив што се наоѓа во грчката митологија каде што олимписките богови се борат со џиновите, честопати прикажан како катастрофална борба помеѓу редот и хаосот. Овој мотив има паралели во различни митологии, особено во рамките на индоевропското митолошко семејство. За разлика од типичната англиска претстава за џиновите како џиновски луѓе, „џиновите“ во грчката митологија не биле само преголеми хуманоидни фигури, туку монструозни суштества што отелотворувале хаос и неред. Џиновите обично биле прикажани како суштества со човечки изглед, но со огромна големина (иако не секогаш така) и голема сила, и биле вообичаени во митологијата и легендите на многу различни култури.

Во разни индоевропски митологии, група антибогови обично се претставуваат како исконски, дури и злобни суштества поврзани со хаосот, злото и дивата природа. Тие често се прикажуваат како непријатели на боговите, без разлика дали се Хелени (Џинови), Келти (Фоморијци), Хинду (Асури), Нордијци (Јеторнари) или Персијци (Даевци).

Месопотамскиот мит за Енума Елиш го опишувал конфликтот меѓу боговите предводени од Мардук и хаотичната морска божица Тијамат, која често била претставена со монструозни форми. Во египетската митологија, ноќното патување на Ра низ подземјето вклучувало жестока борба против Апеп, змијата на хаосот, чии обиди да го проголта богот на сонцето ја претставувале тековната битка помеѓу редот и нередот.

Џиновите честопати играле слични улоги во митологиите и фолклорот на други, неиндоевропски народи, како на пример во нартиските традиции, во приказната за Квинамецин од ацтечката митологија.

Во кинеската митологија, Битката кај Жуолу била одлучувачки судир помеѓу Жолтиот Цар Хуангди и племенскиот водач Чијоу, кој обично се сметал за демонски бог, означувајќи го воспоставувањето на обединетата кинеска држава.

Во јапонската митологија, конфликтот помеѓу боговите и злите сили бил истакнат преку борбата на Изанаги против злобната божица Изанами во подземјето, што кулминирала со неговото бегство и раѓањето на Аматерасу, божицата на сонцето, која го симболизирала враќањето на космичкиот ред.

Во аврамските традиции, Војната на небото се однесувала на небесниот конфликт опишан во христијанските и исламските текстови, при кој архангелот Михаил ги предводил верните ангели во бунт против Сатаната и неговите следбеници, кои се обидувале да го соборат Божјиот божествен авторитет. Оваа епска битка, прикажана во Откровение 12:7-9 и на која се алудира во исламската традиција, резултирала со протерување на Сатаната и неговите демони од небото, зајакнувајќи го конечниот триумф на божествениот ред над хаосот и злото.

Исто така, се споменуваат џинови и во хебрејската Библија. Некои од нив се нарекуваат Нефилими, збор што често се преведува како џин, иако ваквиот превод не е универзално прифатен. Тие ги вклучуваат Ог, кралот на Васан, Нефилимците, Анакимците и џиновите од Египет споменати во 1. Летописи 11:23. Првото споменување на Нефилимците се наоѓа во Битие 6:4; каде им се припишува извонредна сила и физички пропорции. Понатаму, Голијат бил филистејски џин во Книгата на Самоил. Описите на огромната висина на Голијат варирале помеѓу библиските извори, при што различни текстови го опишувале како висок или 2,06 метри или 2,97 метри.

### Змејови и змии
Змејовите обично биле големи или гигантски, змијолики легендарни суштества кои се појавуваат во фолклорот на многу култури низ светот. Верувањата за змејовите драстично варираат во зависност од регионот, но змејовите во западните култури уште од Развиениот среден век често се прикажувале како крилести, роговити, четириножни и способни да дишат оган, додека змејовите во источните култури обично се прикажувале како безкрилја, четириножни, змијоликави суштества со натпросечна интелигенција.

#### ''Chaoskampf''
Епски битки еден на еден помеѓу овие ѕверови биле забележани во многу култури. Типично, станува збор за херој или бог кој се бори со еден или повеќецефален змеј. Мотивот за  (буквално: борба против хаосот") е сеприсутен во митовите и легендите, прикажувајќи битка на божество/културен херој со чудовиште од хаосот, често во облик на морска змија или змеј. Неколку значајни примери вклучуваат: Зевс против Тифон и Херкулес против Лернејската хидра, од старогрчката митологија, Тор против Јермунгандр од нордиската митологија, Индра против Вритра од индиската митологија, Ра против Апеп од египетската митологија, Јахве против Левијатан од аврамската митологија и Ју Велики против Сјанглиу од кинеската митологија. Постојат многу други примери низ разни култури.

#### Уроборос
Уроборосот е древен симбол со потекло од древната египетска иконографија кој прикажува змија или змеј кој ја јаде сопствената опашка. Уроборосот влегол во западната традиција преку грчката магиска традиција.

Во нордиската митологија, Уроборосот се појавува како змијата Јормунгандр, едно од трите деца на Локи и Ангрбода, која пораснала толку голема што можела да го заобиколи светот и да си ја зграби својата опашка со забите.

Во Аитареја Брамана, ведски текст од почетокот на 1 милениум п.н.е., природата на ведските ритуали се споредува со „змија што ја гризе сопствената опашка“.

Меѓу домородното население на тропските низини на Јужна Америка е вообичаено верувањето дека водите на работ на светскиот диск се опкружени со змија, честопати анаконда, која ја гризе сопствената опашка.

### Основачки митови
[десно|мини|Антички римски релјеф од катедралата Марија Саал на кој се прикажани близнаците [Ромул и Рем, како цицаат од волчицата.]]
Многу култури имаат митови што го опишуваат потеклото на нивните обичаи, ритуали и идентитет. Всушност, античките и традиционалните општества честопати ги оправдувале своите обичаи тврдејќи дека тие биле воспоставени од нивните богови или митски херои. На пример, според митовите за австралиските Караџари, митските браќа Багаџимбирби ги воспоставиле сите обичаи на Караџерите.  Во Стариот завет, Израелците имаат основачки мит за нивните предци кои избегале од ропство од Египет.

### Херојски митови
Херојските митови се приказни за легендарни личности кои отелотворуваат културни вредности и извршуваат извонредни подвизи. Овие наративи се појавуваат низ културите ширум светот и честопати следат слични обрасци, прикажувајќи протагонисти кои надминуваат големи предизвици благодарение на својата храброст, лукавство или со божествена помош.

Митовите за хероите се појавуваат во многу култури, од месопотамските владетели како Саргон од Акад и персиските водачи како Кир Велики, до грчко-римските херои како Персеј и Херкул, и германските фигури како Зигфрид Рамката на Ранк-Рагланскиот митотип подоцна открила заеднички обрасци во тоа како овие разновидни култури ги раскажуваат животните приказни на своите херои.

Хероите во митологијата обично спаѓаат во неколку категории: културни херои кои носат цивилизација и знаење (како Прометеј), воини херои кои ги победуваат чудовиштата (како Персеј), трагични херои чии фатални недостатоци довеле до нивниот пад (како Ахил) и божествени или полубожествени херои родени од сојузот помеѓу боговите и смртниците (како Херакле).

Вообичаени теми во митовите за хероите се:

* Божествено или чудесно раѓање
* Рана демонстрација на извонредни моќи
* Повик за авантура или потрага
* Искушенија и неволји
* Пронаоѓање специјално оружје или сојузници
* Соочување со смртта или подземјето
* Победа над навидум непремостливи пречки

Овие митолошки херои честопати служеле како модели на углед, отелотворувајќи ги највисоките доблести и идеали на нивните соодветни култури. Нивните приказни честопати содржат морални лекции и ги одразуваат вредностите, стравовите и аспирациите на општествата од кои биле создадени.

#### Структура на наративите за херои
Фолклористи како Анти Арне (системи за класификација на Арне-Томпсон), Џозеф Кемпбел (мономит) и Жорж Полти (Триесет и шесте драматични ситуации) создале структурирани референтни системи за да идентификуваат врски помеѓу митовите од различни култури и региони. Некои компаративни митологисти бараат сличности само меѓу приказните за херои во рамките на одреден географски или етнички опсег. На пример, австрискиот научник Јохан Георг фон Хан се обидел да идентификува заедничка структура што лежи во основата на ариевските приказни за херои.

### Човечки канибализам
Човечкиот канибализам се појавува во митовите, фолклорот и легендите на многу култури и најчесто се припишува на зли ликови или како екстремна одмазда за некое злодело. Примерите ја вклучуваат Ламија од грчката митологија, жена која станала чудовиште што јаде деца откако нејзините деца биле уништени од Хера, кога Хера дознала за обидите на нејзиниот сопруг Зевс. Во митологијата и религијата на Зуните, Атахсаја е џиновски канибалистички демон, кој се храни и со други демони и со луѓе. Тој е прикажан како да има нетрепкачки испакнати очи, долги канџи и жолти заби што штрчат покрај неговите усни. Митот за Баксбаксавалануксиве, во хамацаското општество на домородното племе Кваквака'вак, раскажува за џин што јаде луѓе, кој живее во чудна куќа од која излегува црвен чад.

### Астролошки традиции, типови и системи
Повеќето човечки цивилизации - Индија, Кина, Египет, Месопотамија, Маите и Инките, и многу други - ја базирале својата култура на сложени системи на астрологија, кои обезбедувале врска помеѓу космосот и условите и настаните на земјата. За нив, астролошката практика не била само гатање, бидејќи служела и како основа за нивната духовна култура и системи на знаење што се користеле за практични цели вклучувајќи ги календарот и медицината.

Тесно поврзани со астрологијата, различни зодијачки системи и соѕвездија постојат уште од антиката. За зодијакот, примери се Мацарот, кинескиот зодијак, хиндуистичкиот зодијак и дендерашкиот (египетски) зодијак. Потеклото на најраните соѕвездија веројатно датирало од праисторијата. Луѓето ги користеле за да раскажуваат приказни за своите верувања, искуства, создавање или митологија. Различни култури и земји усвоиле свои соѕвездија, од кои некои траеле до почетокот на 20 век, пред денешните соѕвездија да бидат меѓународно признати.

### ''Orbis alius'' (друга земја/свет)
Концептот за друг свет во историската индоевропска религија бил реконструиран во компаративната митологија. Неговото име е калк од orbis alius (латински за „друга Земја/свет“), термин што го користел Лукан во неговиот опис на келтскиот Друг свет.

Споредливи религиозни, митолошки или метафизички концепти, вклучувајќи царство на натприродни суштества и царство на мртвите, се наоѓаат во културите низ целиот свет. Во такви традиции се смета дека духовите патуваат меѓу световите или слоевите на постоење, обично по оска во форма на џиновско дрво, столб од шатор, река, јаже или планини. Во старогрчката митологија, по смртта, луѓето одат или во Тартар или во Елисеј, додека Нордијците верувале дека по смртта одат во Валхала, Фолквангр или Хелхајм.

#### Подземен свет
Подземниот свет е натприродниот свет на мртвите во разни религиозни традиции и митови, сместен под светот на живите. Хтонски е техничка придавка за нештата од подземниот свет.

Концептот на подземен свет се наоѓа во скоро секоја цивилизација и „може да биде стар колку и самото човештво“. Меѓу заеднички карактеристики на митовите за подземјето се приказните за живи луѓе кои патуваат во подземјето, честопати со некоја херојска цел. Други митови ги зајакнуваат традициите дека влезот на душите во подземјето бара соодветно почитување на церемонијата, како во античката грчка приказна за неодамна починатиот Патрокле кој го прогонувал Ахил сè додека неговото тело не можело правилно да биде погребано за таа цел. Лицата со општествен статус биле облечени и опремени за подобро да се движат низ подземјето.

#### Рамнина (езотерија)
Во езотеричната космологија, рамнината се сфаќа како суптилна состојба, ниво или регион на реалноста, при што секоја рамнина одговара на одреден тип, вид или категорија на битие. Исто така била позната како рамнина или сфера на постоење.

Концептот може да се најде во религиозни и езотерични учења - на пр. Веданта (Адваита Веданта), Ајаваџи, шаманизам, херметизам, неоплатонизам, гностицизам, кашмирски шаивизам, Сант Мат/Сурат Шабд Јога, суфизам, друзи, кабала, теозофија, антропозофија, розикруцијанизам (езотерично христијанс), Еканкар, учења на вознесените мајстори итн. Тие ја застапуваат идејата за цела низа на суптилни рамнини или светови или димензии кои, од центар, меѓусебно се продираат, а продираат и во физичката планета во која живееме, како и во сончевите системи и сите физички структури на универзумот. Ова меѓусебно продирање на рамнините кулминирало во самиот универзум како физички структуриран, динамичен и еволутивен израз што емитирал низ низа постојано погусти фази, станувајќи прогресивно поматеријален и отелотворен.

Нордиската космологија опфаќа концепти од нордиската митологија, вклучувајќи ги поимите за време и простор, космогонија, персонификации, антропогенија и есхатологија . Темите го вклучуваат Игдрасил, огромно и централно свето дрво, заедно со деветте светови, вклучувајќи ги и Асгард, Јотунхајм и Мидгард.

Среќното ловиште е концепт за задгробниот живот поврзан со Индијанците во САД. Фразата веројатно потекнува од толкувањето на нивниот соодветен опис од страна на англосаксонските доселеници.

#### Задгробен живот (вклучувајќи реинкарнација)
Во бројни митологии и религии постои концептот на задгробен живот, при што станува збор за вид на постоење каде суштинскиот дел од идентитетот на поединецот или нивниот тек на свеста продолжува да постои и по смртта на физичкото тело.

### Крај на светот
Многу митови спомнуваат настан „Крај на светот (цивилизација)“, при што се случува конечна битка помеѓу доброто и злото за да се создаде нов свет и/или има некој тотален катаклизмичен настан кој ќе донесе крај на човештвото. Рагнарок го прикажува крајот на светот во нордиската митологија. Во хиндуистичката митологија, крајот на Кали-југ го предвидува крајот на светот кој настанува кога ќе дојде последниот аватар на Вишну да ја исчисти Земјата. Армагедон е местото на последната битка според Книгата на Откровението.

Феноменот од 2012 година бил низа есхатолошки верувања дека катаклизмичните или трансформативните настани ќе се случат на или околу 21 декември 2012 година, според датумот на завршување на циклусот долг 5.126 години во мезоамериканскиот календар на долгиот гроф (познат како Мајански календар).

## Наводи

## Извори
* 
* 
* 
*Dimmitt, Cornelia, and J. van Buitenen, eds. and trans. *Classical Hindu Mythology*. Philadelphia: Temple University Press, 1978.
*Eliade, Mircea
***Cosmos and History: The Myth of the Eternal Return*. NY: Harper & Row, 1959.
***Images and Symbols*. Trans. Philip Mairet. Princeton: Princeton University Press, 1991.
***Myth and Reality*. Trans. Willard Trask. NY: Harper & Row, 1963.
***Myths, Dreams and Mysteries*. Trans. Philip Mairet. NY: Harper & Row, 1967.
***Shamanism: Archaic Techniques of Ecstasy*. Princeton University Press: Princeton, 2004.
*Frankfort, Henri. "The Dying God". *Journal of the Warburg and Courtauld Institutes* 21.3–4(1958): 141–51.
*Graves, Robert. "Jungian Mythology". *The Hudson Review* 5.2(1952): 245–57.
*Hesiod. *Works and Days and Theogony*. Trans. Stanley Lombardo. Indianapolis: Hackett Publishing Company, 1993.
*d'Huy, Julien
** "Mythes, langues et génétique". *Mythologie Française*, 247, 2012a: 25–26. https://www.academia.edu/1260405/Mythes_langues_et_genetique._-_Mythologie_Francaise_247_2012_25-26
** "Un ours dans les étoiles: recherche phylogénétique sur un mythe préhistorique". *Préhistoire du Sud-Ouest*, 20 (1), 2012b: 91–106. https://www.academia.edu/3226058/Un_ours_dans_les_etoiles_recherche_phylogenetique_sur_un_mythe_prehistorique._-_Prehistoire_du_sud-ouest_20_1_2012_91-106
** "Le motif de Pygmalion : origine afrasienne et diffusion en Afrique". *Sahara*, 23, 2012c: 49–59 https://www.academia.edu/1930092/Le_motif_de_Pygmalion_origine_afrasienne_et_diffusion_en_Afrique._-_Sahara_23_2012_49-59.
** "Polyphemus (Aa. Th. 1137). "A phylogenetic reconstruction of a prehistoric tale". *Nouvelle Mythologie Comparée / New Comparative Mythology* 1, 2013a http://nouvellemythologiecomparee.hautetfort.com/archive/2013/01/20/julien-d-huy-polyphemus-aa-th-1137.html
** "A phylogenetic approach of mythology and its archaeological consequences". *Rock Art Research*, 30(1), 2013b: 115–118. https://www.academia.edu/3366931/A_phylogenetic_approach_of_mythology_and_its_archaeological_consequences._-_Rock_Art_Research_30_1_2013_115-118
** "Les mythes évolueraient par ponctuations". *Mythologie française*, 252, 2013c: 8–12. https://www.academia.edu/4478823/Les_mythes_evolueraient_par_ponctuations._-_Mythologie_francaise_252_2013_8-12 
** "A Cosmic Hunt in the Berber sky : a phylogenetic reconstruction of Palaeolithic mythology". *Les Cahiers de l'AARS*, 15, 2013d: 93–106. https://www.academia.edu/3045718/A_Cosmic_Hunt_in_the_Berber_sky_a_phylogenetic_reconstruction_of_Palaeolithic_mythology._-_Les_Cahiers_de_lAARS_15_2013_93-106
*Johnson, Allen, and Douglass Price-Williams. *Oedipus Ubiquitous: The Family Complex in World Literature*. Stanford: Stanford University Press, 1996.
*Justin Martyr. *The First Apology*. Trans. Marcus Dods and George Reith. *Church Fathers*. New Advent. 23 June 2008 newadvent.org
* 
*Leonard, Scott. "The History of Mythology: Part I". *Youngstown State University*. 22 June 2008 as.ysu.edu 
*Leslau, Charlotte and Wolf Leslau. "The Creation of the World A Myth of Uganda". *Copyediting-L*. 2008. Indiana University. 21 June 2008 copyediting-1.info
*Lévi-Strauss, Claude. *Structural Anthropology*. Trans. Claire Jacobson. New York: Basic Books, 1963.
*Littleton, C. *The New Comparative Mythology: An Anthropological Assessment of the Theories of Georges Dumezil*. Berkeley: University of California Press, 1973.
*McGinn, Bernard. *Antichrist: Two Thousand Years of the Human Fascination with Evil*. NY: HarperCollins, 1994.
*Northup, Lesley. "Myth-Placed Priorities: Religion and the Study of Myth". *Religious Studies Review* 32.1(2006): 5–10.
*Propp, Vladimir. *The Morphology of the Folktale*.Trans. Laurence Scott. Texas: University of Texas Press, 1968.
*Railsback, Bruce. "Pan Gu and Nü Wa". *Creation Stories from around the World*. July 2000. University of Georgia. 21 June 2008 gly.uga.edu 
*Robertson, John. *[https://sacred-texts.com/bib/cv/pch/index.htm Pagan Christs]*. London: Watts & Co., 1911.
* Ross, Robert M., Greenhill, Simon J., Atkinson, Quentin D. "Population structure and cultural geography of a folktale in Europe". *Proceedings of the Royal Society B. Biological Sciences*, vol. 280 no. 1756, 2013. http://rspb.royalsocietypublishing.org/content/280/1756/20123065 
*Segal, Robert A.
***Hero Myths: A Reader*. Blackwell Publishing, 2000.
***Theorizing About Myth*. Massachusetts: University of Massachusetts Press, 1999.
**"The Romantic Appeal of Joseph Campbell". *Religion Online*. 22 June 2008 religion-online.org
**Untitled book review. *History of Religions* 32.1(1992): 88–90.
* 
*Squire, Charles. *Celtic Myth and Legend*. London: Gresham, 1905.
*Taylor, Archer. "The Biographical Pattern in Traditional Narrative". *Journal of the Folklore Institute* 1.1–2(1964): 114–29.
*Tehrani, Jamshid J., "The Phylogeny of Little Red Riding Hood", *PlosOne*, November 13, 2013.http://www.plosone.org/article/info%3Adoi%2F10.1371%2Fjournal.pone.0078871
*Tortchinov, Evgueni. "Cybele, Attis, and the Mysteries of the 'Suffering Gods': A Transpersonalistic Interpretation". *The [[International Journal of Transpersonal Studies]]* 17.2(1998): 149–59.
*Urton, Gary. *Inca Myths: The Legendary Past*. Texas: University of Texas Press, 1999.
*Watkins, Calvert. "Indo-European and Indo-Europeans". *The American Heritage Dictionary of the English Language*. 4th ed. 2000. Bartleby.com. 21 June 2008 bartleby.com
* 
*Woolley, Leonard. "The Flood". *The South African Archaeological Bulletin* 8.30(1953): 52–54.

## Библиографија
*Arvidsson, Stefan, *Aryan Idols. Indo-European Mythology as Science and Ideology*. 2006. University of Chicago Press.
*Clifton, Dan Salahuddin, *The Myth Of The Western Magical Tradition*. 1998. C&GCHE
*Dickson, K. "Bibliography-in-Progress of Texts on Myths & Comparative Mythology". 11/12/09. Purdue University. 17 December 2009 web.ics.purdue.edu
*Doniger, Wendy, *The Implied Spider: Politics and Theology in Myth*. 1998. New York: Columbia University Press [An introduction to comparative mythology]
*Doniger, Wendy, *[https://books.google.com/books?id=waieYDB9UMkC Splitting the Difference: Gender and Myth in Ancient Greece and India]* (Jordan Lectures in Comparative Religion, 1996–1997: School of Oriental and African Studies University of London). 1999. Chicago: University of Chicago Press
*Dumezil, Georges, *The Destiny of the Warrior*. 1983. Berkeley: University of California Press
*Dumezil, Georges, *The Plight of a Sorcerer*. 1986. Berkeley: University of California Press
*Dumezil, Georges, *Mitra-Varuna: An Essay on Two Indo-European Representations of Sovereignty*. 1988. New York:Zone Books
*Friedrich, Paul, *The Meaning of Aphrodite*. 1978. Chicago: University of Chicago Press
*Girard, René, *Violence and the Sacred*. 1977. Baltimore: Johns Hopkins University Press.
*Hatt, Gudmund. *[http://publ.royalacademy.dk/backend/web/uploads/2019-07-08/AFL%201/H_31_00_00_1947-1949_6280/H_31_06_00_1949_599.pdf Asiatic Influences in American Folklore]*. København: i kommission Hos Ejnar Munksgaard. 1949.
*Jamison, Stephanie, *The Ravenous Hyenas and the Wounded Sun: Myth and Ritual in Ancient India* . 1991. Ithaca: Cornell University Press
*Jamison, Stephanie, *Sacrificed Wife / Sacrificer's Wife: Women, Ritual and Hospitality in Ancient India*. 1996. New York: Oxford University Press
*Lévi-Strauss, Claude *Myth and Meaning*. 1995. New York: Schocken Books
*Lévi-Strauss, Claude, *[[The Raw and the Cooked]]* (Mythologiques Volume One). 1990. Chicago: University of Chicago Press
*Lévi-Strauss, Claude, *From Honey to Ashes* (Mythologiques Volume Two). 1973. New York: Harper and Row
*Lévi-Strauss, Claude, *The Origin of Table-Manners* (Mythologiques Volume Three). 1978. New York: Harper and Row
*Lévi-Strauss, Claude, *The Naked Man* (Mythologiques Volume Four). 1990. Chicago: University of Chicago Press
*Lincoln, Bruce *Theorizing Myth: Narrative, Ideology, and Scholarship*. 1999. University of Chicago Press.
*Patton, Laurie; Doniger, Wendy (eds.), Myth and Method (Studies in Religion and Culture). 1996. Charlottesville: University Press of Virginia
*Puhvel, Jaan, *Comparative Mythology*. 1987. Baltimore: Johns Hopkins University Press
* Tátar, Maria M. "Mythology as an areal problem in the Altai-Sayan area: the sacred holes and caves". In: *Shamanism and Northern Ecology*. Edited by Juha Pentikäinen. Berlin, New York: De Gruyter, 1996. pp.&nbsp;267–278. https://doi.org/10.1515/9783110811674.267
*White, David Gordon, Doniger, Wendy, *Myths of the Dog-Man*. 1991. Chicago: University of Chicago Press
*Witzel, Michael, *The Origins of the World's Mythologies*. 2010. New York: Oxford University Press
*Wise, R. Todd, *A Neocomparative Examination of the Orpheus Myth As Found in the Native American and European Traditions*, 1998. UMI.

Списанија за компаративна митологија:

*Comparative Mythology, https://archive.today/20150430084521/http://compmyth.org/journal
*New Comparative Mythology / Nouvelle Mythologie Comparée, http://nouvellemythologiecomparee.hautetfort.com
*Ollodagos, https://web.archive.org/web/20160206045638/http://www.sbec.be/index.php/publications/ollodagos
*Studia Mythologica Slavica, http://sms.zrc-sazu.si
*Mythological Studies Journal, https://web.archive.org/web/20160303175646/http://journals.sfu.ca/pgi/index.php/pacificamyth/index
*The Journal of Germanic Mythology and Folklore, https://web.archive.org/web/20140630101827/http://www.jgmf.org/

## Надворешни врски
*Меѓународна асоцијација за компаративна митологија

Категорија:Митографија