Крмус

thumb|Крмус
**Крмус** (*Phytolacca americana)* е отровно тревно повеќегодишно растение од фамилијата на тревки Phytolaccaceae. Оваа трева расте од 1.2м до 3м. Има едноставни листови на зелени до црвени или виолетови стебла и голем бел корен. Цветовите се зелени до бели, проследени со бобинки кои созреваат преку црвено до виолетова до речиси црна, кои се извор на храна за птиците песни како што се сивата мачорка, северната потсмевна птица, северниот кардинал и кафеавиот трешер, како и други птици и некои мали животни. (т.е. на видови кои не се засегнати од неговите токсини од цицачи).

Крмус потекнува од Северна Америка, Среден Запад и Југ, со повеќе расфрлани популации на далечниот запад. Натурализиран е и во делови од Европа и Азија. Земјоделците го сметаат за вид штетник. Крмус е отровен за луѓето, кучињата и добитокот. Во пролетта и почетокот на летото, ластарите и лисјата (не коренот) се јадат со правилно готвење, но подоцна стануваат смртоносни, а бобинките се исто така отровни. Се користи како украсно средство во хортикултурата и предизвикува интерес за разновидноста на неговите природни производи (токсини и други класи), за неговата еколошка улога, неговата историска улога во традиционалната медицина и за одредена корист во биомедицинските истражувања (на пр. испитувања на митоген на крмус). Во дивината, лесно може да се најде како расте на пасишта, неодамна исчистени области и шумски отвори, живеалишта како што се покрај огради и во пустиња.

Научното име *Phytolacca americana* доаѓа од грчкиот збор *phyton* што значи растение и *lacca* што значи темноцрвено, поради црвеникаво-виолетови плодови. Вториот термин, *Америка* се однесува на ова растение кое е родено во Америка. Вообичаеното име „poke“ е изведено од *pucoon*, *pocan* или *poughkone* (од индиско име Algonquin за ова растение). Некогаш бобинките се користеле за правење мастило, па оттука и понекогаш користеното вообичаено име на мастило.

## Општ опис
мини|Крмус бобинки
мини
Крмус е член на фамилијата *Phytolaccaceae* и е големо автохтоно тревно повеќегодишно растение, кое расте до 2,5 метри во висина во текот на летото. Една до неколку гранки растат од круната на дебел, бел, месести корен корен; Мајкл Д.К. Овен ги опишува гранките како „витки, мазни, [и] зелени до малку виолетови“. Едноставни, цели лисја со долги ливчиња се наизменично распоредени по стеблото.

Крмус се размножуваат само со нивните големи, сјајни црни семиња во облик на леќа, кои се содржани во месести, 10-клеточни, виолетови до скоро црни бобинки кои имаат темноцрвен сок. Цветовите се совршени, радијално симетрични, бели или зелени, со 4-5 сепали и без ливчиња. Цветовите се развиваат во издолжени кластери кои се нарекуваат раси. Семињата имаат долга одржливост, способни да 'ртат по многу години во почвата. Птиците не се засегнати од отровите во бобинките и ги јадат, растурајќи ги семињата. Семето се наоѓа и во комерцијални семиња (на пример, пакувања со семиња од зеленчук). Се наведува дека бобинките се добар извор на храна за птици-песни и други видови птици и мали животни кои не се погодени од неговите токсини. Се смета дека дистрибуцијата преку птици е причина за појавата на изолирани растенија во области кои инаку се ослободени од тревки.

## Токсичност, труење и смртност
Сите делови на растението можат да бидат токсични и да претставуваат ризици за здравјето на луѓето и цицачите. Токсини се наоѓаат во најголема концентрација во подлогата, потоа лисјата и стеблата, потоа зрелиот плод. Растението генерално станува потоксично со зрелоста, со исклучок на бобинките, кои се опасни дури и додека се зелени.

Децата може да бидат привлечени од кластери од бобинки. Центарот за земјоделско истражување и развој на Охајо (OARDC) забележува:

Треба да се избегнува Крмус за време на бременоста и децата кои консумираат дури и една бобинка може да бараат итен третман. Сокот од растенијата може да предизвика дерматитис кај чувствителни луѓе.

Птиците очигледно се имуни на овој отров. Растението не е вкусно за повеќето животни и се избегнува освен ако малку друго е достапно или е присутно во контаминирано сено, но коњите, овците и говедата се отруени со јадење свежи лисја или зелена сточна храна, а свињите се отруени со јадење на корените.

Ако дојде до смрт, тоа обично се должи на респираторна парализа.

Труењето со боксер беше вообичаено во источна Северна Америка во текот на 19 век, особено од употребата на тинктури како антиревматски препарати и од голтање бобинки и корења кои погрешно се сметаа за пашканат, чичока или рен.

### Симптоми и одговор на труење
Овен наведува:

Научниците од персоналот на OARDC забележуваат дека симптомите на труење вклучуваат „чувство на печење во устата, саливација, гастроинтестинални грчеви и повраќање и крвава дијареа“ и дека во зависност од количината што се консумира, може да се појават потешки симптоми, вклучувајќи „анемија, променето срце стапка и дишење, конвулзии и смрт од респираторна инсуфициенција“. Ако се внесат само мали количини, луѓето и животните се опоравуваат во рок од еден до два дена.

## Живеалиште и опсег
Крмус потекнува од источна Северна Америка, Среден Запад, Заливскиот брег и Западниот брег на САД. Донесен е како плевел во Јапонија.

Расте во Македонија по ѓубришта, покрај патишта и на влажни места, по паркови и градини. Го има покрај Дојранско Езеро, во Струмичко, село Банско, и во околината на Скопје, односно на Матка. Романскиот ботаничар Димитрие Греческу уште во 1899 година ја спомнал како градинарско растение во Битола.

## Морфологија
мини|Кластер од бобинки Крмус
*Тип на растение*: Повеќегодишно тревно растение кое може да достигне висина од 3 метри , но обично е од 1,2 метри до 2 метри. Растението мора да биде старо неколку години пред коренот да порасне доволно голем за да ја издржи оваа големина. Стеблото е обично црвено доцна во сезоната. Во почетокот на сезоната има исправено, исправено централно стебло, кое подоцна со тежината на бобинките се менува во раширена, хоризонтална форма. Растението умира до корените секоја зима. Стеблото има коморна јама.

*Листови*: Листовите се наизменични со груба текстура со умерена порозност. Должината на листовите може да достигне 16 инчи. Секој лист е цел. Листовите се средно зелени и мазни, со изразен мирис кој многумина го карактеризираат како непријатен.

*Цвеќиња*: Цветовите имаат 5 правилни делови со исправени столпчиња и се до 5мм широк. Имаат бели сепали слични на ливчиња без вистински ливчиња, на бели педицели и педуни во исправена или овенати тркала, кои потемнуваат додека растението плодови. Цветањето прво се појавува на почетокот на летото и продолжува до почетокот на есента.

*Овошје*: Сјајна темно виолетова бобинка која се чува во кластери од раса на розови педицели со розов педунче. Педицелите без бобинки имаат карактеристична заоблена петделна чашка. Плодовите се тркалезни со рамно вдлабнати горниот и долниот дел. Незрели бобинки се зелени, стануваат бели, а потоа црно-виолетови.

*Корен*: Дебелиот централен корен корен кој расте длабоко и се шири хоризонтално. Брз раст. Тен кортекс, бела пулпа, умерен број на коренчиња. Попречно исечените коренски парчиња покажуваат концентрични прстени. Нема способност за фиксација на азот.   

## Хемиски компоненти
Целокупното растение содржи тритерпенски сапонини како што се фитолакагенин, јалигонска киселина, фитолакагенска киселина (фитолацинска киселина), ескулентинска киселина и покеберигенин (во бобинки), како и фитолаказиди A, B, D, E и G, и фитолакасапонини Б, Е и Г (во корените).

Корените содржат и други тритерпеноиди како што се олеанолна киселина, α-спинастерол и неговиот гликозид, α-спинастерил-β- D -гликозид и палмитил -дериват, 6-палмититил-а-спинастерил-6- Д -гликозид, исто така. како слично функционализиран дериват на стигмастерол, 6-палмитил-Δ7-стигмастерол-Δ- D -гликозид. Бобинките од боксер исто така содржат беталаин пигменти како што се бетанин и други. Листовите содржат голем број на вообичаени флавоноли. Семето на тревата содржи фенолен алдехид кафеен алдехид. Крмус, исто така, содржи лектини, како што е митогенот на Крмус.

## Како се користи

### Хортикултурна и еколошка корисност
Забележано е дека бобинките од боксер се добар извор на храна за птиците песни како што се сивата мачорка (*Dumetella carolinensis*), северната птица потсмев (*Mimus polyglottos*), северниот кардинал (*Cardinalis cardinals*), кафеавиот трешер (*Toxostoma rufum*), други видови птици, вклучително и жалосниот гулаб (*Zenai*). *макроура* ) и кедрово восок (*Bombycilla cedrorum*). Малите цицачи кои очигледно се толерантни на неговите токсини вклучуваат ракун, опосум, црвена и сива лисица и глушец со бела нога.

Крмус се користи како извор на храна некогаш од ларвите на некои видови *Lepidoptera*, вклучувајќи го и џиновскиот молец на леопард (*Hypercompe scribonia*).

Некои тревки се одгледуваат како украсни растенија, главно поради нивните привлечни бобинки. Избрани се голем број на сорти за поголеми овошни паники .

### Народна и алтернативна медицина
Овен забележува дека „Индијанците и раните доселеници го користеле коренот во лапа и одредени лекови за кожни болести и ревматизам“.

Крмус е промовиран во алтернативната медицина како додаток во исхраната наменет за лекување на широк спектар на болести, вклучувајќи заушки, артритис и разни кожни заболувања. И покрај тоа што Крмус е предмет на лабораториски истражувања, не постојат медицински докази дека тој има некаков корисен ефект врз здравјето на луѓето.

### Употреба на храна
мини|Жена што подготвува салата
Лисјата и стеблата на младите растенија може да се јадат, но мора да се готват со вриење два или повеќе пати со исцедена вода и заменета секој пат. Листовите имаат вкус сличен на спанаќ, а вкусот на стеблата е сличен на аспарагус. Типичен рецепт е да се отстранат листовите од младото растение, да се измијат во ладна вода, да се остават да зовријат во големо тенџере околу 20 минути, да се фрли водата, да се измијат во ладна вода, да се повтори вриењето и со плакнење уште најмалку двапати, потоа се пржат листовите во маст две минути, и се додава сланина, сол и бибер по вкус.

Корените се отровни, како и зрелите лисја и стебла. 

### Други употреби
Токсичниот екстракт од зрели бобинки може да се преработи за да се добие розова боја. Раните европски доселеници во Северна Америка правеле црвена боја од корените на растението.

Во средината на 19 век виното често било боено со сок од бобинки.

*Phytolacca* содржи лектини кои се користат за стимулирање на пролиферацијата на Б-клетките што е корисно за анализи на Б-клетките, дијагностички тест за имунодефициенција и имунотерапија.

## Исхрана
Како што е прикажано на страничната лента, порција од 100 грама пиперка содржи 20 калории и 3,1 грама јаглехидрати, 1,6 грама шеќери, 1,5 грама прехранбени влакна, 0,4 грама масти, 2,3 грама белковини и е богат извор на витамин А, витамин Б2, витамин Ц, витамин К и манган. Содржи ниски нивоа на витамин Б 1, витамин Б 6, железо, калциум, магнезиум, фосфор и калиум.

## Наводи

Категорија:Ботанички таксони опишани од Карл Линеј
Категорија:Лиснат зеленчук
Категорија:Билки
Категорија:Флора на Северна Америка
Категорија:Растенија опишани во 1753 година
Категорија:Флора на Македонија