Валхала (споменик)

**Валхала** () — сала на славните во која се чествуваат истакнати личности од историјата на германските народи. Изградена е во неокласичен стил налик на старогрчки храм и сместена крај реката Дунав во Донауштауф источно од градот Регенсбург во Баварија, Германија.

Споменикот е наречен по митското место Валхала од нордиското паганство, кое претставува задгробно живеалиште на заслужните. Замислено е во 1807&nbsp;г. од баварскиот принц-престолонаследник Лудвиг со цел да го поттикне обединувањето на разните германски држави. Лудвиг започнал со изградбата откако седнал на престолот, и истата траела од 1830 до 1842&nbsp;г. под водство на архитектот Лео фон Кленце. Денес споменичката сала има вкупно 65 спомен-плочи и 130 бисти, опфаќајќи личности од изминатите две илјади години.
мини|Валхала од воздух.
[мини|Поглед на Валхала од [Дунав.]]

## Историја
мини|Поглед од северозапад.
мини|Колонадата на Валхала.
мини|Главната сала.
Во 1806&nbsp;г. Наполеон ги припоил германските земји кон Француското Царство долж реката Рајна и Северното Море. Малите средногермански држави го создале Рајнскиот Сојуз, кој доброволно станал клиентска држава.  Царот Франц II формално го распуштил Светото Римско Царство (6 август 1806) и станал цар на Австрија. Во 1806-7&nbsp;г. избувнала Војната на Четвртата коалиција против француската окупаторска власт, но Наполеон успеал да ги завади германските држави и повторно извојувал победа над Германците.

Во 1806&nbsp;г. Наполеон ја издигнал Баварија од изборно кнежевство во кралство. Наредната година, нејзиниот 20-годишен престолонаследник Лудвиг добил желба да ги потсети сите Германци дека се еден народ со заедничко минато и идентитет. За таа цел, задолжил неколку вајари да направат бисти од низа славни личности од германските земји. Во 1807&nbsp;г. се направени првите бисти, а следната година принцот почнал да прима предлози и од швајцарскиот историчар Јоханес фон Милер.

Доаѓајќи на власт, Лудвиг веќе имал 60 готови бисти и нарачал изградба на споменичко здание крај Дунав близу Регенсбург по пример на Партенонот во Атина. На фризот од јужната страна во релјеф е претставено создавањето на Германскиот Сојуз  во 1815&nbsp;г.; на северниот се сцени од Битката во Тевтобуршката Шума од 9&nbsp;г.&nbsp;н.е..

Споменикот е отворен на свеченост одржана на 18 октомври 1842&nbsp;г. и содржел 96 бисти, како и 64 спомен-плочи посветени на лица и настани чиј изглед не бил познат. Како истакнати претставници на германските народи или поточно „говорниците на германскиот јазик“ биле избрани 160 личности кои живееле и твореле во временски период од 1.800 години и во разни краишта на Европа како денешна Шведска, Австрија, Чешка, Полска, Велика Британија, Белгија, Холандија, Русија, Швајцарија и балтичките земји.

Додека митската Валхала е дом на јунаците славно паднати во битка, во својата „Валхала“ Лудвиг ги овековечил заслужни личности од секакви полиња на дејност и од обата пола. Во ова време, повеќе децении пред создавањето на германската држава, поимот „германски“ имал еквивалентно значење на поимот „словенски“ и немал конкретен национален предзнак. Затоа, меѓу чествуваните личности се вклучени и Готи, Лангобарди, Англосаксонци, Австријци, Холанѓани и швајцарски Германци, но и лица со општогерманско потекло кои се истакнале во земји каде не се говори германски. Изградбата на зданието чинела 4 милиони златници.

Посетеноста на паметникот доживеала голем пораст почнувајќи од 1933&nbsp;г. поради организираните екскурзии на „Сила преку радост“ и други организации на националсоцијалистичката власт.

Како наследник на кралот, владата на Баварија решила да направи дополнувања во паметникот, давајќи ѝ на јавноста можност да дава предлози, под услов лицето да починало пред барем 20 години (во 1912&nbsp;г. сменето на 40). Од отворањето до денес „Валхала“ е дополнета со само 31 биста на нередовна основа, доведувајќи го вкупниот број на 191, од кои дванаесет жени.

Во Минхен во 1853&nbsp;г. кралот Лудвиг I сала на славните Баварци („Румсхале“), од кои деветмина потоа се префрлени во „Валхала“. Овие минхенски бисти настрадале во разорните бомбардирања од 1944&nbsp;г. и на нивно место се поставени плочи на кои се објаснува префрлањето. Самиот крал Лудвиг I е овековечен во „Валхала“, како и во минхенската Салата на славните.

## Список на личности
### Спомен-плочи
[мини|Статуа на кралот [Лудвиг I (Баварија)|Лудвиг I (бр. 63, 1890) — „таткото“ на Валхала.]]
[мини|[Фритигерн — поглавар на Визиготите (втора плоча од горе-лево)]]

Лицата и делата чиј изглед не е познат добиле спомен-плочи. Тие го опфаќаат периодот од Херман Херускерот наречен Арминиј (р.&nbsp;17&nbsp;г.&nbsp;п.н.е.) до часовничарот Петер Хенлајн (п. 1542). Во 2003&nbsp;г. е додадена плоча во спомена на непознатите дејци на отпорот против националсоцијалистите.
#Аларих I — крал на Визиготите
#Алберт Велики — филозоф и богослов
#Албоин — крал на Лангобардите
#Алфред Велики — крал на Весекс
#Алкуин — главен советник на Карло Велики по црковни и образовни прашања
#Арнулф Корушки — свет римски цар
#Арнулф — војвода на Баварија, наречен „Арнулф Лошиот“ поради одземањето на црковен имот за одбранбени цели
#Атаулф — крал на Визиготите
#Беда Многупочитуван — англиски калуѓер и богослов
#Бернвард Хилдесхајмски — Хилдесхајмски епископ
#Свети Бонифациј (Винфрид) — светец заштитник на Германија
#Адријан Бубенбершки — швајцарски витез и војсководец
#Хлодовиг I — крал на Франкија
#Гај Јулиј Цивилис (* 25) — предводник на германскиот бунт против Римјаните во 69&nbsp;г.
#Егберт Весешки (770–839) — прв фактички крал на Англија, дедо на Алфред Велики
#Ајнхард — историчар
#Елизабета Унгарска — светица и унгарска принцеза
#Емерам Регенсбуршки — светец
#Енгелберт Бершки — светец
#Фритигерн — поглавар на Визиготите
#Фридрих Убавиот — војвода на Австрија и крал на Римјаните
#Гејзерик — крал на Вандалите и Аланите
#Мајстор Герхард — градител на Келнската катедрала
#Петер Хенлајн — изумител на часовникот
#Хајнрих III — свет римски цар
#Хенгист — предводник на германската (англосаксонската) инвазија на Британија во V век
#Хериберт Келнски — Келнски архиепископ и главен советник на царот Отон III
#Ерманарик — крал на Остроготите
#Херман Херускерот (Арминиј) — водач и победник во Битката во Тевтобуршката Шума
#Херман Залчки — четврти Голем мајстор на Тевтонскиот ред
#Хилдегарда Бингенска — германска калуѓерка, мистик, писател, и композитор.
#Хорса — воин и брат на Хенгест
#Хротсвита — каноница, поетеса и драматург од XII век
#Карло Мартел — франкиски војсководец, победник над Арапите во Битката кај Поатје
#Карло Велики — основоположник на Светото Римско Царство
#Ламбрехт Ашафенбуршки — средновековен летописец
#Леополд VI — војвода на Австрија
#Маробод — крал на Маркоманите
#Матилда Рингелхајмска — светица
# творецот на Песната за Нибелунзите
#Одоакар — поглавар на Германите, го симнал последниот западноримски цар, станувајќи крал на Италија
#Отон II — војвода на Баварија
#Отон Бамбершки — средновековен епископ, христијанизатор на Померанија (Поморјето).
#Отон Фрајзиншки — Фризиншки епископ
#Отон I — војвода на Баварија
#Пипин Херисталски — франкиски мајордом и државник
#Пипин Малиот — франкиски мајордом и државник
#Рабан Маур — бенедиктински свештеник и Мајнчки епископ
#Тројцата заклетници на Ритлишвурот (творци на стариот Швајцарски Сојуз) мини|Заклетвата на Ритли.
#Теоделинда — кралица на Лангобардите
#Теодорих I — крал на Визиготите
#Теодорих Велики — крал на Остроготите и Визиготите
#Арнолд од Кулата (Арнолд цум Турм) — епископски советник, еден од основачите на сојузот на рајнските градови
#Тотила — крал на Остроготите
#Вулфила — готски епископ, мисионер и преведувач.
#Веледа — пророчица на Бруктерите во Батавското востание
#Валтер фон дер Вогелфајде — прочуен поет, претставник на средногорногерманската лирика
#Бруно Варендропски — градоначалник на Либек
#Павле Ѓаконот — бенедиктински калуѓер, историчар на Лангобардите
#Вилхелм Келнски — средновековен мајстор-живописец
# Вилиброрд — нортамбриски мисионер и светец, наречен „Апостол на Фризите“
#Арнолд фон Винкелрид — швајцарски народен јунак
#Видукинд — војвода на Саксонија и противник на Карло Велики во Саксонските војни
#Волфрам фон Ешенбах — германски витез, дворски лирски и епски поет
#дејци на Отпорот („Видерштанд“), додадени во 2003&nbsp;г.

### Бисти
Првичните бисти се поставени по временски редослед (годината на смрт), почнувајќи од саксонскиот војвода Хајнрих Птичарот (р. 876), па сè до писателот Гете (п. 1832).

#### Првични бисти (пред 1847&nbsp;г.)
[мини|Мермерни бисти бр. 6-14. [Моцарт е во средината долу.]]
[мини|[Никола Коперник — дело на Ј. Г. Шадов (1807, бр. 52)]]
[мини|[Лудвиг ван Бетовен (бр. 65)]]
мини|Петтата група бисти (бр. 90 - 110)
[мини|[Вилхелм (Шаумбург-Липе)|Вилхелм — гроф на Шаумбург-Липе (бр. 124)]]
[мини|[Фридрих Готлиб Клопшток]]

#Амалија Елизабета — грофица на Хесен-Касел за време на Триесетгодишната војна
#Август II Силниот — изборен кнез на Саксонија и крал на Полска
#Михаил Барклај де Толи — руски кнез и фелдмаршал од балтогерманско семејство со шкотско потекло
#Лудвиг ван Бетовен — германски класицистички композитор
#Бернхард Саксовајмарски — војсководец во Триесетгодишната војна
#Хебхард Лебрехт фон Блихер — пруски генералфелдмаршал
#Херман Бурхаве — холандски хуманист и лекар
#Готфрид Август Биргер — поет
#Кристоф — војвода на Виртемберг
#Јохан фон Далберг — Вормски епископ
#Иван Дибич Забалкански (Ханс Карл фон Дибич) — германско-руски фелдмаршал, роден во Шлеска
#Албрехт Дирер — гравер и сликар
#Антонис ван Дајк — фламански сликар и гравер
#Еберхард I — војвода на Виртемберг
#Јулиус Ехтер фон Меспелбрун — Вирцбуршки епископ
#Јозеф фон Ајхендорф — поет
#Еразмо Ротердамски — холандски хуманист
#Ернст I — војвода на Саксонија-Гота и Саксонија-Алтенбург за време на Триесетгодишната војна
#Јан ван Ајк — фламански сликар
#Карл Вилхелм Фердинанд — пруски генералфелдмаршал
#Фридрих I „Победникот“ —  изборен кнез на Пфалц
#Фридрих I — свет римски цар
#Фридрих II — свет римски цар
#Фридрих Велики — крал на Прусија
#Фридрих Вилхелм — изборен кнез на Бранденбург
#Георг фон Фрундсберг — витез и водач на ландскнехтите
#Јакоб Фугер — трговец и филантроп од Аугсбург
#Ернст Гидеон вон Лаудон — австриски фелдмаршал од Ливонија
#Кристоф Вилибалд Глук — композитор
#Јохан Волфганг фон Гете — поет и сестран научник
#Јозеф Герес — писател
#Хуго Гроциј — холандски правник и мислител
#Ото фон Герике — германски научник и изумител
#Јохан Гутенберг — изумител на печатарството
#Албрехт фон Халер — швајцарски анатом и физиолог
#Ханс фон Халвил — швајцарски заповедник во Битката кај Муртен
#Георг Фридрих Хендл — германски барокен композитор
#Јозеф Хајдн — австриски класичен композитор
#Хајнрих Лавот — војвода на Саксонија и Баварија
#Хајнрих Птичарот — војвода на Саксонија и крал на Германците
#Вилхелм Хајнзе — германски писател
#Бертолд Хенебершки — изборен кнез и Мајнчки архиепископ
#Јохан Готфрид Хердер — германски поет, критичар и богослов
#Фридрих Вилхелм Хершел (Вилијам Хершел) — германски астроном и композитор
#Ханс Холбајн Помладиот — германски сликар
#Улрих фон Хутен — германски витез и ренесансен хуманист
#Фридрих Лудвиг Јан — германски родољуб и основоположник на денешната гимнастика
#Имануел Кант — германски филозоф
#Карло Тешенски — австриски војсководец
#Карло V — свет римски цар
#Карло V — војсководец, војвода на Лотарингија
#Карл X Густав — крал на Шведска
#Катерина Велика — царица на Русија
#Јоханес Кеплер — германски астроном и математичар
#Фридрих Готлиб Клопшток — германски поет
#Конрад II — свет римски цар
#Никола Коперник — астроном од Полска, првиот кој дал строг научен доказ за хелиоцентричниот модел
#Готфрид Вилхелм Лајбниц — германски филозоф и математичар
#Готхолд Ефрајм Лесинг — германски поет од времето на просветителството
#Јустус фон Либиг — германски хемичар
#Парис Лодронски — Салцбуршки кнез-архиепископ
#Лудвиг Вилхелм Баденски — војсководец
#Лудвиг I — крал на Баварија
#Марија Терезија — надвојвотка на Австрија и кралица на Унгарија и Чешка (мајка на Марија Антоанета)
#Максимилијан I — свет римски цар
#Максимилијан I — изборен кнез на Баварија
#Ханс Мемлинг — фламански сликар
#Антон Рафаел Менгс — чешки сликар
#Мауриц Орански — холандски капетан, војсководец во војската на Холандската Република
#Мауриц Саксонски — германски војсководец и стратег
#Јустус Мезер — германски историчар
#Волфганг Амадеус Моцарт — австриски класицистички композитор
#Јохан Милер (Региомонтан) — германски астроном и математичар
#Јоханес фон Милер — швајцарски историчар
#Бурхарт Миних — германски фелдмаршал во служба на Русија
#Август фон Гнајзенау — пруски фелдмаршал
#Никола од Флие — швајцарски испосник и мистик
#Отон I — свет римски цар
#Теофраст Хоенхајмски (Парацелзус) — швајцарски лекар и алхемичар од XVII век 
#Жан Пол (Јохан Паул Фридрих Рихтер) — германски хуморист
#Макс фон Петенкофер — германски хемичар и хигиеничар
#Валтер фон Плетенберг — германски Мајстор на витешкиот ред Мечоносци
#Јојханес Ројхлин — германски филозоф и хуманист
#Петер Паул Рубенс — фламански сликар 
#Рудолф I Хабсбуршки — германски крал
#Михил де Ројтер — холандски адмирал
#Герхард фон Шарнхорст — Пруски војсководец
#Фридрих Вилхелм Јозеф фон Шелинг — германски филозоф
#Фридрих Шилер — германски поет, застапник на правецот „бура и натисок“
#Јохан Филип фон Шенборн — архиепископ и изборен кнез на Мајнц
#Карл Филип цу Шварценберг — австриски кнез и фелдмаршал
#Франц Зикингенски — водач на витештвото во Рајнска област и Швабија
#Франс Снајдерс — фламански сликар
#Хајнрих Фридрих Карл Штајн — Пруски политичар
#Ервин Штајнбашки — германски архитект, градител на Стразбуршката катедрала
#Адалбеерт Штифтер — австриски писател
#Јован Авентин (Јохан Георг Турмајр) — баварски и историчар
#Максимилијан Траутмансдорфски — австриски дипломат, преговарач на Вестфалскиот мир
#Мартен Тромп — холандски адмирал
#Егидиј Чуди — швајцарски историчар
#Петер Фишер — германски вајар
#Албрехт фон Валенштајн — чешки војсководец во Триесетгодишната војна
#Кристоф Мартин Виланд — германски Поет
#Вилхелм — гроф на Шаумбург-Липе и војсководец во Седумгодишната војна и војната во Португалија
#Вилем I Орански (Вилем Молчеливиот) — холандски кнез, водач во Осумдесетгодишната војна за независност од Шпанија
#Вилем Орански (Вилијам III) — холандски намесник и крал на Англија, Шкотска и Ирска
#Јохан Јоахим Винкелман — германски археолог и ликовен писател
#Николаус Цинцендорф — германски верски и општествен реформатор, епископ на Моравската црква
# ...
# ...
#Вилијам III (Халер, 1816) 
# Лудвиг Вилхелм Баденски (Виднман, 1842) 
# Готфрид Вилхелм Лајбниц (Шадов, 1808) 
# Херман Бурхаве (Леб, 1823) 
# Мориц Саксонски — германски војсководец, Маршал на Франција (Тик, 1813) 
# Георг Фридрих Хендл (Шадов, 1815) 
# ...
# ...
# ...
# ...
# Николаус Цинцендорф (Тик, 1818) 
# Бурхарт Миних (Лосов, 1841) 
# Јохан Јоахим Винкелман (Шадов, 1814) 
# Вилхелм Шаумбург-Липе (Шадов, 1809) 
# Албрехт фон Халер (Шадов, 1809) 
# Антон Рафаел Менгс (Раух, 1808) 
# Марија Терезија

#### Подоцнежни бисти (по 1847&nbsp;г.)
мини|Мермерни бисти бр. 125-128. Софи Шол е во средината долу.
;По временски редослед на поставање
#Мартин Лутер (1848) — предводник на протестантската реформација, преведувач на Библијата на Германски; поставен по предлог на Хајнрих Хајне. 
#Јозеф Радецки (1853) — чешки војсководец
#Фридрих Шелинг (1860) — германски филозоф
#Вилхелм I (1898) — германски цар
#Ото фон Бизмарк (1908) — канцелар Северногерманскиот Сојуз, а потоа и на Германското Царство
#Хелмут фон Молтке Постариот (1910) — германски гроф и генералфелдмаршал
#Рихард Вагнер (1913) — германски оперски композитор
#Јохан Себастијан Бах (1916) — германски композитор
#Франц Шуберт (1928) — австриски романтистички композитор
#Антон Брукнер (1937) — австриски композитор
#Макс Регер (1948) — германски композитор, оргулар и доцноромантистички композитор
#Вилхелм Рентген (1959) — германски физичар
#Рихард Штраус (1973) — германски композитор
#Карл Марија фон Вебер (1978) — германски вајар
#Грегор Мендел (1983) — шлески августински калуѓер и природонаучник
#Алберт Ајнштајн (1990) — физичар
#Каролина Герхардингер (1998) — основоположник на монашкиот ред на Училишните сестри Богородични
#Конрад Аденауер (1999) — прв канцелар на Западна Германија
#Јоханес Брамс (2000) — романтистички композитор
#Софи Шол (2003) — деец на пасивниот отпор против националсоцијалистите во Германија.
#Карл Фридрих Гаус (2007) — математичар, астроном и физичар
#Едит Штајн (2008) — филозоф и светица 
#Хајнрих Хајне (2009) — поет од романтизмот

## Поврзано
* Сала на ослободувањето
* Арминиев споменик
* Донауштауф

## Литература
* Walhalla, official guide booklet, translated by Helen Stellner and David Hiley, Bernhard Bosse Verlag Regensburg, 2002
* Eveline G. Bouwers, *Public Pantheons in Revolutionary Europe. Comparing Cultures of Remembrance, ~ 1790-1840*, Basingstoke 2012, pp.&nbsp;161–212 ()
* Adalbert Müller: *Donaustauf and Walhalla* (1846) на archive.org

## Наводи

## Надворешни врски

* Валхала — Донауштауф (кај Регенсбург) — Баварска управа за дворци 
* Корнелија Ото: ''Валхала&nbsp;— Историја на изградбата во полето на напнатост помеѓу архитектот и градителите'' (семинарска работа) 
* Валхала — слики од воздух

Категорија:Споменици во Германија
Категорија:Згради и градби во Баварија
Категорија:Сали на славните во Германија

Категорија:Регенсбург (округ)
Категорија:Појавено во 1842 година