Кафеава пастрмка

**Кафеава пастрмка** () — вид на риба со зракоперки од родот Salmo, ендемска за поголемиот дел од Европа, Западна Азија и делови од Северна Африка и е широко воведена глобално како риба за дивеч, дури станувајќи еден од најлошите инвазивни видови во светот надвор од нејзиниот роден опсег.

Кафеавата пастрмка е многу прилагодлива и еволуирала во бројни екотипови/подвидови. Тие вклучуваат три главни екотипови: речен екотип наречен речна пастрмка (); езерски екотип наречен езерска пастрмка () (да не се меша со езерската пастрмка во Северна Америка); и анадромни популации познати како морска пастрмка (), кои по зрелоста мигрираат низводно кон океаните поголемиот дел од својот живот и се враќаат само во слатка вода за мрестење во чакалестите корита на главните потоци. Морската пастрмка во Ирска и Велика Британија има многу регионални имиња: *севин* во Велс, *финок* во Шкотска, *пил* во Западна Англија, *морт* во Северозападна Англија и *бела пастрмка* во Ирска.

Езерските и речните морфи на кафеавата пастрмка се потамодромни, што значи дека се и миграциски, иако само помеѓу слатководни тела. Езерската пастрмка главно живее во големи езера со мирна и стратифицирана длабока вода, додека речната пастрмка формира речни популации обично во големи реки, но понекогаш и во поплитки потоци и алпски потоци, обете сè уште мигрираат низводно за време на репродуктивните сезони. Анадромните и потамодромните морфи кои коегзистираат во истата река изгледаат генетски идентични. Останува непознато што одредува дали тие мигрираат кон морето или не.

## Таксономија
Научното име на кафеавата пастрмка е *Salmo trutta*. Специфичниот епитет *trutta* потекнува од латинскиот збор *trutta*, што буквално значи „пастрмка“. Бенке (2007) раскажува дека кафеавата пастрмка била првиот вид пастрмка опишан во изданието „Систем на природата**“** од 1758 година од шведскиот зоолог Карл Линеј. *Систем на природата* го воспоставил системот на биномна номенклатура за животни. *Salmo trutta* се користел за да се опишат анадромни или морски форми на кафеава пастрмка. Линеј, исто така, опишал два други вида кафеава пастрмка во 1758 година. *Salmo* *fario* се користел за речни форми. *Salmo* *lacustris* се користел за форми што живеат во езера.

## Ареал
Автохтониот ареал на кафеава пастрмка се протега од северна Норвешка и притоките на Белото Море во Русија во Арктичкиот Океан до планините Атлас во Северна Африка. Западната граница на нивниот мајчин опсег е Исланд во северниот Атлантик, додека источната граница е во притоките на Аралското Езеро во Авганистан и Пакистан.

### Вовед надвор од нивниот природен опсег
мини|270x270пкс|На островите Кергелен. Кафеавата пастрмка била донесена тука во 1954 година.
Кафеавата пастрмка е широко воведена во соодветни средини низ целиот свет, вклучувајќи ги Северна и Јужна Америка, Австралазија, Азија и Јужна и Источна Африка. Воведената кафеава пастрмка воспоставила самоодржливи, диви популации во многу воведени земји. Првите воведи се случиле во Австралија во 1864 година, кога 300 од 1500 јајца од кафеава пастрмка од реката Ичен преживеале четиримесечно патување од Фалмут, Корнвол до Мелбурн на едрилицата Норфолк. До 1866 година, 171 млада кафеава пастрмка преживеале во инкубатор на реката Пленти во Тасманија. Триесет и осум млади пастрмки биле пуштени во реката, притока на реката Дервент, во 1866 година. До 1868 година, реката Пленти била домаќин на самоодржлива популација од кафеава пастрмка, која станала извор на потомство за континуирано воведување на кафеава пастрмка во реките во Австралија и Нов Зеланд. Успешни воведи во провинциите Натал и Кејп во Јужна Африка се случиле во 1890 и 1892 година, соодветно. До 1909 година, кафеавата пастрмка била воспоставувана во планините на Кенија. Првите воведувања во Хималаите во северна Индија се случиле во 1868 година, а до 1900 година, кафеавата пастрмка била воспоставувана во Кашмир и Мадрас. Во 1950-тите и 1960-тите, Едгар Алберт де ла Ру, француски геолог, започнал со воведување на неколку видови салсониди на оддалечените острови Кергелен во јужниот Индиски Океан. Од седумте воведени видови, само потокот пастрмка, *Salvelinus fontinalis* и кафеавата пастрмка преживеале за да воспостават диви популации.

### Вовед во Америка
мини|270x270пкс|Американскиот ареал на кафеава пастрмка.
Првите воведувања во Канада се случиле во 1883 година во Њуфаундленд и продолжиле до 1933 година. Единствените канадски региони без кафеава пастрмка се Јукон и Северозападните територии. Воведувањата во Јужна Америка започнале во 1904 година во Аргентина. Кафеавата пастрмка сега е воспоставена во Чиле, Перу и Фолкландските Острови. Морските форми на кафеава пастрмка што надминуваат 9,1 килограми редовно ги ловат локалните рибари.

Првите воведувања во САД започнале во 1883 година кога Фред Матер, њујоршки рибар, под овластување на американскиот комесар за рибарство, Спенсер Берд, набавил јајца од кафеава пастрмка од баронот Луциус фон Бер, претседател на Германското рибарско друштво. Кафеавата пастрмка фон Бер потекнувала и од планинските потоци и од големите езера во регионот на Шварцвалд во Баден-Виртемберг. Оригиналната пратка јајца од кафеава пастрмка „фон Бер“ била управувана од три инкубатори, една на Лонг Ајленд, инкубаторската станица „Колд Спринг“ управувана од Матер, една во Каледонија, Њујорк, управувана од рибникот Сет Грин, и друга инкубаторска станица во Нортвил, Мичиген. Дополнителни пратки јајца од кафеава пастрмка „фон Бер“ пристигнале во 1884 година. Во 1885 година, јајца од кафеава пастрмка од Лох Левен, Шкотска, пристигнале во Њујорк. Овие кафеава пастрмка „Лох Левен“ биле дистрибуирани до истите инкубатори. Во текот на следните неколку години, дополнителни јајца од Шкотска, Англија и Германија биле испратени до инкубатори во САД. Бенке (2007) верувал дека сите животни форми на кафеава пастрмка - анадромни, речни и езерски - биле увезени во САД и генетски измешани за да се создаде она што тој го нарекува американска генеричка кафеава пастрмка и еден подвид северноевропска кафеава пастрмка.

Во април 1884 година, Комисијата за рибарство на САД пуштила 4900 младенчиња кафеава пастрмка во реката Болдвин, притока на реката Пере Маркет во Мичиген. Ова било првото пуштање кафеава пастрмка во водите на САД. Помеѓу 1884 и 1890 година, кафеавата пастрмка била внесена во соодветни живеалишта низ САД. До 1900 година, 38 држави и две територии примиле залихи од кафеава пастрмка. Нивната прилагодливост резултираше со тоа што повеќето од овие воведувања воспоставија диви, самоодржливи популации.

## Статус на зачувување
мини|270x270пкс|Инфографик за кафеавата пастрмка.
Рибата не се смета за загрозена, иако некои поединечни фондови се под различен степен на стрес, главно преку деградација на живеалиштата, прекумерен риболов и вештачко размножување што доведува до интрогресија. Зголемената фреквенција на претерано топли температури на водата во високите летни периоди предизвикува намалување на нивоата на растворен кислород, што може да предизвика „летни убиства“ на локалните популации ако температурите останат високи доволно долго и подлабоката/поладна или брза, турбулентна, повеќе оксигенирана вода не е достапна за рибите. Овој феномен може дополнително да се влоши со еутрофикација на реките поради загадување - често од употребата на земјоделски ѓубрива во сливот на дренажата.

Прекумерниот риболов е проблем каде што рибарите не успеваат да ги идентификуваат и вратат зрелите женски риби во езерото или потокот. Секоја голема женка што се отстранува може да резултира со илјадници помалку јајца што се враќаат назад во системот кога преостанатите риби се мрестат.

Во малите потоци, кафеавата пастрмка е важен предатор на макроинвертебрати, а намалувањето на популациите на кафеава пастрмка во овие специфични области влијае на целата водна мрежа на храна.

Глобалните климатски промени се исто така загрижувачки. *Salmo* *trutta morpha fario* претпочита добро оксигенирана вода во температурен опсег од 16 до 18 °C. Коските од *Salmo* *trutta* од археолошко наоѓалиште во Италија и античката ДНК извлечена од некои од овие коски, укажуваат дека и изобилството и генетската разновидност значително се зголемиле за време на постудениот период на помладите дрии, а се намалиле за време на потоплиот настан Белинг-Алерод.

Покривката или структурата се важни за пастрмката, и тие почесто се наоѓаат во близина на потопени карпи и трупци, поткопани брегови и надвисната вегетација. Структурата обезбедува заштита од предатори, силна сончева светлина и повисоки температури на водата. Пристапот до длабока вода за заштита при зимски замрзнувања или брза вода за заштита од ниски нивоа на кислород во лето се исто така идеални. Пастрмката почесто се наоѓа во силни струи.

## Карактеристики
мини|270x270пкс|Кафеава пастрмка во поток.
[мини|270x270пкс|Млада кафеава пастрмка од реката Дервент во североисточна [Англија.]]
[мини|270x270пкс|Кафеава пастрмка од поток во западен [Вајоминг.]]
Дефинирачките карактеристики вклучуваат тенко тело со долга, тесна глава. Устата е голема, а на нејзиниот покрив, забите на вомеринот се развиени во цик-цак шема. Каудалната перка е делтаформа без разгранување, за разлика од онаа на сродниот атлантски лосос (*Salmo salar*). Темни и црвени дамки често се присутни на страните, но не се протегаат до опашката. Пастрмката пар (млада) често има црвена граница на нивната масна перка, со темни дамки по страните кои исто така стануваат незабележливи со возраста.

Слатководната кафеава пастрмка се движи по боја од претежно сребрена со релативно малку дамки и бел стомак, до попознатата месингана црвеникаво-кафеава боја која бледнее до кремасто бела на стомакот на рибата, со средни дамки опкружени со посветли ореоли. Посребрените форми може да се помешаат со виножитна пастрмка. Регионалните варијанти ја вклучуваат таканаречената пастрмка „Лох Левен“, која се одликува со поголеми перки, потенко тело и обилни црни дамки, но без црвени дамки. Континентално-европскиот сој се одликува со посветла златна нијанса со црвени дамки и помалку темни дамки. Имено, двата соја можат да покажат значителни индивидуални варијации од овој општ опис. Раните напори за порибување во Соединетите Американски Држави користеле риба земена од Шкотска и Германија.

Кафеавата пастрмка е риба со средна големина, која расте до 20 кг или повеќе и должина од околу 100 см во некои локалитети, иако во многу помали реки, вообичаената тежина на зрела единка е околу 1,0 кг или помалку. *S. t. lacustris* достигнува просечна должина од 40–80 см со максимална должина од 140 см и околу 27 кг.

На 11 септември 2009 година, кафеава пастрмка од 18,80 кг била фатена од Том Хили во системот на реката Манисти во Мичиген, поставувајќи нов државен рекорд. Кон крајот на декември 2009 година, рибата уловена од Хили била потврдена и од Меѓународната асоцијација за лов на риби и од Салата на славните за риболов во свежа вода како нов светски рекорд за видот во риболов со сите видови. Оваа риба, која го заменила поранешниот светски рекорд од реката Литл Црвена во Арканзас, е надмината за примерок од 20,1 килограм фатен во каналот Охау во Твизел, Нов Зеланд на 27 октомври 2020 година. Светскиот рекорд во риболов со сите видови е риба од 97 сантиметри уловена во пристаништето Милвоки, Висконсин на 16 декември 2011 година.

Однесувањето на кафеавата пастрмка при мрестење е слично на она на тесно поврзаниот атлантски лосос. Типична женка произведува околу 2.000 јајца на кг телесна тежина при мрестење.

Кафеавата пастрмка може да живее 20 години, но како и кај атлантскиот лосос, голем дел од мажјаците умираат по мрестењето, а веројатно помалку од 20% од анадромните женски келтови се опоравуваат од мрестењето. Миграторните форми растат до значително поголеми димензии за нивната возраст поради изобилството на риби за храна во водите каде што го поминуваат поголемиот дел од својот живот. Морската пастрмка е почесто женка во реките помалку богати со хранливи материи. Кафеавата пастрмка е активна и преку ден и преку ноќ и е опортунистичка храна. Додека е во слатка вода, нивната исхрана често вклучува безрбетници од коритото на реката, други риби, жаби, глувци, птици и инсекти што летаат близу до површината на водата. Високата зависност од ларви на инсекти, кукли, нимфи ​​и возрасни единки ѝ овозможува на пастрмката да биде омилена цел за риболов со мушичка. Морската пастрмка се лови особено ноќе со употреба на влажни мушички. Кафеавата пастрмка може да се улови со мамки како што се лажици, вртелешки, джиги, чепови, имитации на пластични црви и живи или мртви риби-мамки.

Кафеавата пастрмка ретко формира хибриди со други видови; ако го сторат тоа, тие се речиси секогаш неплодни. Еден таков пример е тигрестата пастрмка, хибрид со црната пастрмка.

## Исхрана
Теренските студии покажале дека кафеавата пастрмка се храни со неколку животински видови плен, при што водните безрбетници се најзастапен плен. Сепак, кафеавата пастрмка се храни и со други таксони како што се копнени безрбетници (на пр. *[[Ципокрилци|Hymenoptera]]*) или други риби. Покрај тоа, кај кафеавата пастрмка, како и кај многу други видови риби, промена во составот на исхраната нормално се јавува во текот на животот на рибата, а однесувањето на рибарство е најчесто кај големата кафеава пастрмка. Овие промени во исхраната за време на транзициите во животниот циклус на рибата може да бидат придружени со значително намалување на интраспецифичната конкуренција во популацијата на риби, олеснувајќи ја поделбата на ресурсите.

Првото хранење на новоизлегнатиот младенче е многу важно за преживувањето на кафеавата пастрмка во оваа фаза од животниот циклус, а првото хранење може да се случи дури и пред појавата. Мрзените почнуваат да се хранат пред целосно апсорбирање на жолчката, а составот на исхраната на новоизлегнатата кафеава пастрмка е составен од мал плен како што се ларви од хирономиди или нимфи ​​од баетиди.

## Порибување, одгледување и неавтохтона кафеава пастрмка
[мини|270x270пкс|''S. t. fario'' на [Фарски Острови|фарска поштенска марка издадена во 1994 година]]
Видот е широко воведен за спортски риболов во Северна Америка, Јужна Америка, Австралија, Нов Зеланд и многу други земји, вклучувајќи го и Бутан, каде што се фокус на специјализиран риболов со мушичка. Првото порибување во Соединетите Американски Држави се случило на 11 април 1884 година, во реката Болдвин, една милја источно од Болдвин, Мичиген. Кафеавата пастрмка имала сериозни негативни влијанија врз висорамнинските автохтони видови риби во некои од земјите каде што била воведена, особено во Австралија. Во Чиле, Австралија, Нов Зеланд и други локации на јужната хемисфера, кафеавата пастрмка се натпреварува со риби од семејството *Galaxiidae*, кои исто така имаат афинитет кон добро оксигенирани, ладни потоци. Кафеавата пастрмка дополнително е ненаситна предаторка на безрбетници и може да носи микробни патогени како *Aeromonas salmonicida*. Генетската позадина е многу важен фактор при одредување на успехот на популациите на пастрмка, оваа информација е од витално значење за обновување и подобрување на претходните популации. Поради важноста на пастрмката како храна и риба за дивеч, таа е вештачки размножувана и складирана на многу места во нејзиниот опсег, а целосно природните популации (неконтаминирани со алопатрични геноми) веројатно постојат само на изолирани места, на пример на Корзика или во високите алпски долини на европското копно.

Одгледувањето на кафеава пастрмка вклучувало производство на неплодни триплоидни риби со зголемување на температурата на водата веднаш по оплодувањето на јајцата, или посигурно, со процес познат како шок под притисок. Триплоидите се омилени кај рибарите бидејќи растат побрзо и се поголеми од диплоидната пастрмка. Застапниците на складирањето триплоиди тврдат дека, бидејќи се неплодни, можат да се внесат во средина што содржи дива кафеава пастрмка без негативните ефекти од вкрстувањето. Сепак, складирањето триплоиди може да ги оштети дивите залихи на други начини. Триплоидите секако се натпреваруваат со диплоидните риби за храна, простор и други ресурси. Тие исто така можат да бидат поагресивни од диплоидните риби и може да го нарушат однесувањето при мрестење.

## Наводи


Категорија:Незагрозени видови според МСЗП
Категорија:Пастрмка