Лил Хардин Армстронг

**Лилијан Хардин Армстронг** (родена **Хардин** ; 3 февруари 1898 - 27 август 1971) била американска џез пијанистка, композитор, аранжер, пејачка и водач на бенд. Таа била втора сопруга на Луис Армстронг, со кого соработувала на многу снимки во 1920-тите.

Нејзините композиции вклучуваат „Донт Џајв ми (Don't Jive Me)“, „Ту Дусес (Two Deuces)“, „Ни Дропс (Knee Drops)“, „Дуин Д Сузи Кју (Doin' the Suzie-Q)“, „Џаст фор а Трил (Just for a Thrill)“ (хит на Реј Чарлс во 1959 година), „Клип Џојнт (Clip Joint)“ и „Бед Бој (Bad Boy)“ (хит на Џајв Бомберс во 1957 година). Армстронг била примена во Музичката куќа на славните во Мемфис во 2014 година.

## Позадина
Бабата на Лил, Присила Мартин, била поранешна робинка од близина на Оксфорд, Мисисипи. Мартин имала син и три ќерки, од кои, Демпси, била мајката на Лил. Присила Мартин го преселила своето семејство во Мемфис за да избега од својот сопруг, со патување во запрежна кола влечена од мазга. Демпси се омажила со Вил Харден, а Лилијан Хардин е родена на 3 февруари 1898 година. Таа пораснала во семејство со нејзината баба. Вил починал кога Лил имала седум години. Демпси подоцна се премажила за Џон Милер.

Во нејзините рани години, Хардин учела химни, спиритуалистички песни и класична музика на пијано. Популарната музика ја привлекла, а подоцна и блузот.

## Рано образование и ментори
Хардин првпат добила настава по пијано од нејзината наставничка во трето одделение, Вајолет Вајт. Потоа нејзината мајка ја запишала во музичкото училиште „Госпоѓа Хук“. На Универзитетот Фиск, колеџ за Афроамериканци во Нешвил, таа добила понапредна обука и, откако дипломирала од Фиск, се вратила во Мемфис во 1917 година. Во август 1918 година, се преселила во Чикаго со нејзината мајка и очув. Дотогаш веќе била вешта во читањето ноти, вештина што ѝ помогнала да се вработи како демонстратор на ноти во музичката продавница „Џонс“.

Продавницата и плаќала на Хардин 3 долари неделно (61 долари во 2023 година ), но водачот на бендот Лоренс Духе нудел 22,50 долари (458 долари во 2023 година ). Знаејќи дека нејзината мајка нема да ја одобри нејзината работа во кабаре, таа рекла дека ќе свири во училиште за танцување. Како што забележале браќата Томас, разликите помеѓу нејзиното образование и образованието на членовите на бендот на Духе биле очигледни; кога таа прашала во кој клуч ќе свират, тие забележале: „Не знаеме во кој клуч. Кога ќе чуете две тропања, почнете да свирите.“ Три недели подоцна, бендот се преселил во кафулето „Де Лукс“, каде што меѓу забавувачите биле Флоренс Милс и Кора Грин. Оттаму, бендот се преселил во Дримленд. Тука главни забавувачи биле Алберта Хантер и Оли Пауерс. Кога креолскиот џез бенд на Кинг Оливер ја заменил групата на Духе во Дримленд, Оливер ја замолил Хардин да остане со него. Останала со Оливер во Дримленд во 1921 година кога оркестарот добил понуда да свири шестмесечен ангажман во балската сала „Пергола“ во Сан Франциско. Откако завршил ангажманот Хардин се вратила во Чикаго, додека остатокот од бендот на Оливер отишол во Лос Анџелес. Подоцна студирала на Музичкиот колеџ во Њујорк, каде што се стекнала со постдипломска диплома во 1929 година.

## Личен живот
Во Чикаго, Хардин работела како пијанистка во Дримленд со виолинистката Меј Брејди. Таа се омажила за пејачот Џими Џонсон во 1922 година, но бракот набрзо завршил со развод. Кога бендот на Кинг Оливер се вратил од Калифорнија, тие накратко свиреле во Кралските градини пред повторно да се соединат со Хардин во Дримленд.

Оркестарот на Кинг Оливер имал огромен успех во Дримленд кога Луис Армстронг се придружил како втор корнетист. Армстронг почнувал да се прославува во Њу Орлеанс и го сметал Оливер („Папа Џо“) за свој ментор. На почетокот, Хардин не била импресионирана, сеќавајќи се дека „била многу згрозена“ од Луис, кој пристигнал во Чикаго облечен во облека и фризура што таа ја сметала за „премногу рустикална“ за Чикаго, но таа се трудела да „ја извади рустикалната од него“, и се развила романса. Тие посетувале кабареа и места за забава по работното време по нивната работа во Линколн Гарденс, но нивната врска се зацврстила по интервенцијата на мајката на Армстронг во 1923 година, кога таа го посетила Армстронг во Чикаго. Хардин и Армстронг требало да се разведат од нивните претходни врски (Лил Хардин со Џими Џонсон, Луис Армстронг со Дејзи Армстронг). Хардин и Армстронг се венчале на 5 февруари 1924 година и биле на меден месец/турнеи со бендот „Оливер“ во Биглервил, Пенсилванија. Според *Дефендер,* Хардин била облечена во „париски фустан од бел креп, богато украсен со кристали и сребрени монистра“.

Хардин го научила Армстронг како да се облекува помодерно. Таа се ослободила од неговите шишки и почнала да работи на поттикнување на неговата кариера. Покрај тоа што го освежил својот изглед, Хардин му помогнала на Армстронг да научи класична музика со германски учител во Чикаго. Таа сметала дека тој го троши својот талент во споредна улога. Армстронг бил среќен што свири покрај својот идол, но Хардин на почетокот го убедила сам да управува со своите пари и да се наметне на бендот и за време на сесиите за снимање; на крајот, го убедила да го напушти Оливер и настапува сам. Армстронг поднел оставка од бендот на Оливер и во септември 1924 година прифатил работа кај водачот на бендот Флечер Хендерсон во Њујорк. Хардин останала во Чикаго, прво со Оливер, а потоа водела свој бенд. Кога бендот на Хардин добил работа во кафулето „Дримленд“ во Чикаго, таа се подготвила за враќањето на Армстронг во Чикаго со тоа што имала огромен транспарент на кој пишувало „Најголемиот трубач во светот“.

Ричард М. Џонс ја убедил издавачката куќа „Оке рекордс“ да направи серија сесии под негово име: снимките на „Амстронг „Хот Фајв“. Со Хардин на пијано, Кид Ори на тромбон, Џони Додс на кларинет и Џони Сент Сир на банџо, оваа група вежбала во резиденцијата на Армстронг и Хардин и ја одржала својата прва сесија на 15 ноември 1925 година.

Кон крајот на 1920-тите, Хардин и Армстронг се разделиле поради класни разлики и финансиски проблеми. Тој формирал нова „Хот Фајв“ со Ерл Хајнс на пијано. Хардин го реформирала својот бенд со Фреди Кепард, кого го сметала за втор по големина веднаш по Армстронг. Хардин и Армстронг се разделиле во 1931 година кога тој имал врска со Алфа Смит, која се заканила дека ќе го тужи Армстронг за прекршување на ветувањето, па затоа ја молел Хардин да не му дава развод. Тие конечно се развеле во 1938 година.

## Подоцнежни години
Во 1930-тите, понекогаш претставувајќи се како „г-ѓа Луис Армстронг“, Хардин го водела „Ол Грл Оркестра“, бенд од мешан пол кој емитувал програма на национално ниво преку радио мрежата на НБЦ. Во истата деценија снимала за Дека како свинг вокалист и настапувала како пијано-придружник за други пејачи. Таа исто така настапувала со Ред Ален.

## Самостојна работа
Кон крајот на 1940-тите и почетокот на 1950-тите, Хардин настапувала претежно како соло пејачка и пијанистка. Накратко ја напуштила музиката за да студира кројачки вештини, а за нејзиниот дипломски проект, му направила смокинг на Луис Армстронг.

Хардин се вратила во Чикаго а потоа патувала во Европа и имала кратка љубовна врска во Франција, но најчесто работела околу Чикаго, често со сограѓани од Чикаго. Меѓу соработниците биле Ред Сондерс, Џо Вилијамс, Оскар Браун Џуниор и Литл Брадр Монтгомери.

Во 1950-тите, Хардин снимила биографска нарација за Бил Грауер во „Риверсајд рекордс“, а подоцна се вратила во издавачката куќа во 1961 година за проектот „Чикаго: Живите легенди“. Ова довело до нејзино појавување во специјалната емисија на НБЦ „Чикаго и сето тоа џез“ и до албумот што следел со „Верв“. Во 1962 година, почнала да ја пишува својата автобиографија со Крис Албертсон, но го паузирала проектот за да избегне откривање работи што би можеле да го вознемират Луис Армстронг. Починала пред да ја заврши книгата.

## Смрт
Кога Луис Армстронг починал во 1971 година, таа отпатувала во Њујорк за погребот со семејниот автомобил. Враќајќи се во Чикаго, сметала дека работата на нејзината автобиографија може да продолжи, но следниот месец, при настап на телевизиски комеморативен концерт за Армстронг, таа доживеала срцев удар, и починала на пат кон болницата. По нејзиниот погреб, нејзините писма и недовршениот ракопис за нејзината автобиографија исчезнале од нејзината куќа.

Била погребана на гробиштата Линколн во Блу Ајленд, Илиноис.

Во 2004 година, Чикашкиот паркски округ преименувал парк во нејзина чест.

## Наследство
Песната на Хардин „Бед бој“ (првично насловена како „Браун Гал“) била препеана од Џајв Бомберс (првпат во 1950 г.), чија верзија од 1956 година била хит, а од Ринго Стар ја препеал во 1978 година на неговиот седми албум *Бед Бој.*

Композицијата на Армстронг „Ориентал Свинг“ музичарот Паров Стелар ја употребил за да се создаде песната „Бути Свинг“ од 2012 година. Песната добила на популарност во реклама за Шевролет во 2013 година.

## Наводи

## Надворешни врски

* 
* Obituary, *The New York Times*, 28 August 1971
* Gates, Henry Louis, Jr., ed. (2004). *African American Lives*. ISBN&nbsp;
* Lil Hardin Armstrong at Red Hot Jazz Archive
* Lil Hardin Armstrong at Music Rising, Tulane University
* Lil Hardin Armstrong recordings at the Discography of American Historical Recordings.

Категорија:Американски пејачи и пејачки од 20 век
Категорија:Американски пејачки од 20 век
Категорија:Починати во 1971 година
Категорија:Родени во 1898 година
Категорија:Американски џез-пејачки