Стареење на населението

[мини|330x330пкс| Пирамида на населението на [НР Кина (2018).]]
**Стареењето на населението** ― зголемена средна возраст кај населението поради намалувањето на  стапката на плодност и зголемувањето на животниот век. Повеќето земји имаат зголемен животен век и стареење на населението, трендови кои се појавиле најпрво во развиените земји, но сега се забележани практично во сите земји во развој. Тоа е случај за секоја земја во светот освен 18-те земји означени како „демографски оддалечени“ од Обединетите нации.  Постарото население моментално е на највисоко ниво во историјата на човештвото. ОН предвидуваат стапка на стареење на населението во 21 век ќе го надмине оној од претходниот век. Бројот на луѓе на возраст од 60 години и повеќе се зголемил тројно од 1950 година и достигнал 600 милиони во 2000 година и надминал 700 милиони во 2006 година. Се предвидува дека комбинираното постаро и геријатриско население ќе достигне 2,1 милијарди до 2050 година. Земјите значително се разликуваат во однос на степенот и темпото на стареење, а ОН очекуваат населението што почнало да старее подоцна ќе имаат помалку време да се прилагодат на нивните последици.

## Преглед
Стареењето на населението е промена во распределбата на населението на една земја кон постарите возрасти и обично се одразува со зголемување на просечната и средната возраст на населението, пад на процентот на населението составено од деца и пораст на процентот на население составено од стари лица. Стареењето на населението е широко распространето низ светот и е најнапредно во најразвиените земји, но расте побрзо во помалку развиените региони, што значи дека постарите лица ќе бидат сè повеќе концентрирани во помалку развиените региони во светот. Оксфордскиот институт за стареење на населението, сепак, заклучил дека стареењето на населението значително забавило во Европа и ќе има најголемо идно влијание во Азија, особено затоа што Азија е во петтата фаза (многу ниска стапка на наталитет и ниска стапка на смртност) од моделот на демографски преод.

Меѓу земјите кои моментално се класифицирани од Обединетите нации како поразвиени (со вкупно население од 1,2&nbsp;милијарда во 2005 година), вкупната средна возраст се зголемил од 28 во 1950 година на 40 години во 2010 година и се предвидува дека ќе порасне на 44 години до 2050 година. Соодветните бројки за целиот свет се 24 во 1950 година, 29 во 2010 година и 36 во 2050 година. За помалку развиените региони, средната возраст ќе се движи од 26 години во 2010 година на 35 години во 2050 година.

Стареењето на населението произлегува од два веројатно поврзани демографски ефекти: зголемување на долговечноста и опаѓање на плодноста. Зголемувањето на долговечноста ја зголемува просечната возраст на населението со зголемување на бројот на преживеани постари луѓе. Падот на плодноста го намалува бројот на доенчиња, а како што ефектот продолжува, се намалува и бројот на помлади луѓе воопшто. Од двете сили, падот на плодноста сега придонесува за стареење на поголемиот дел од населението во светот. Поконкретно, големиот пад на вкупната стапка на плодност во текот на последниот половина век е првенствено одговорен за стареењето на населението во најразвиените земји во светот. Бидејќи многу земји во развој минуваат низ побрзи транзиции на плодноста, тие ќе доживеат уште побрзо стареење на населението отколку што тоа ќе го направат моментално развиените земји.

Стапката со која старее населението веројатно ќе се зголеми во следните три децении; сепак, малку земји знаат дали нивната постаро население ги живее дополнителните години од животот во добро или лошо здравје. „Збивање на заболувањето“ би значела намалена попреченост во староста, но проширувањето би довело до зголемување на лошото здравје со зголемена долговечност. Поставена е друга можност за ситуација на „динамична рамнотежа“. Тоа е клучна информација за владите доколку границите на животниот век продолжат да се зголемуваат на неодредено време, како што веруваат некои истражувачи. Пакетот на здравствени студии на Светската здравствена организација работи на обезбедување на потребните докази за здравјето и благосостојбата, како што е Светското здравствено истражување, и Студијата за светското стареење и здравјето на возрасните. Истражувањата опфаќаат 308.000 испитаници на возраст од најмалку 18 години и 81.000 на возраст од најмалку 50 години од 70 земји.

Светското истражување за стареење, кое ги истражува ставовите, очекувањата и однесувањата кон подоцнежниот живот и пензионирањето, во режија на Џорџ Лисон, и опфаќа 44.000 луѓе на возраст од 40 до 80 години во 24 земји од целиот свет, откри дека многу луѓе сега се целосно свесни за стареењето на светското население и за последиците што тоа ќе ги има врз нивните животи и на нивните деца и внуци.

Канада има највисока стапка на доселување по глава на жител во светот, делумно за да се спротивстави на стареењето на населението. Институтот „К. Д. Хау“, конзервативен аналитички центар, навел дека доселување не може да се користи како остварливо средство за спречување на стареењето на населението. Тој заклучок се гледа и во трудовите на други изучувачи. Демографите Питер Мекдоналд и Ребека Кипен коментираат: „Како што плодноста тоне подалеку под нивото на замена, ќе бидат потребни сè повисоки нивоа на годишна нето преселба за да се одржи целта на дури нула пораст на населението“.

## Ширум светот
Постарото население во светот драстично расте.
десно|мини| Процент од светското население над 65 години.
[десно|мини| Оваа мапа ги илустрира светските трендови на стареење со прикажување на процентот на населението на секоја земја на возраст над 65 години. Поразвиените земји имаат и постаро население бидејќи нивните граѓани живеат подолго. Помалку развиените земји имаат многу помлада популација. http://manyeyes.alphaworks.ibm.com/manyeyes/visualizations/percent-of-population-over-65-by-c Интерактивна верзија на мапата е достапна овде.]
Азија и Африка се двата региони со значителен број земји кои се соочуваат со стареење на населението. Во рок од 20 години, многу земји во тие региони ќе се соочат со ситуација во која најголема група на население ќе бидат оние над 65 години, а просечната возраст се приближува до 50 години. Во 2100 година, според истражувањето предводено од Универзитетот во Вашингтон, 2,4 милијарди луѓе ќе бидат на возраст над 65 години, во споредба со 1,7 милијарди на возраст под 20 години. Оксфордскиот институт за стареење на населението е установа која го разгледува светското стареење на населението. Неговото истражување открива дека многу од гледиштата за светското стареење се засноваат на митови и дека ќе има значителни можности за светот како што созрева неговото население, како што истакнала директорката на Институтот, професорката Сара Харпер, во својата книга „*Општества за стареење*“.

Повеќето од развиените земји сега имаат подзаменливи нивоа на плодност, а растот на населението сега во голема мера зависи од доселувањето заедно со импулсот на население, кој исто така произлегува од претходните големи генерации кои сега уживаат подолг животен век.

Од околу 150.000 луѓе кои умираат секој ден ширум светот, околу две третини, 100.000 дневно, умираат од причини поврзани со возраста. Во индустријализираните земји тој процент е многу поголем и достигнува 90%.

## Благосостојба и општествени политики
Економските ефекти од стареењето на населението се значителни. Постарите луѓе имаат повисоки акумулирани заштеди по глава од помладите луѓе, но трошат помалку на стоки за широка потрошувачка. Во зависност од опсегот на возраст во кој се случуваат промените, стареењето на населението може да резултира со пониски каматни стапки и економски придобивки од пониската инфлација. Некои економисти  во Јапонија гледаат предности во таквите промени, особено можноста за напредок во автоматизацијата и технолошкиот развој без да се предизвика невработеност, и се нагласува промената од БДП кон личната благосостојба.

Сепак, стареењето на населението исто така зголемува некои категории расходи, вклучително и некои од јавните финансии. Најголемата област на трошоци во многу земји сега е здравствената заштита, чии трошоци веројатно драстично ќе се зголемат како што старее населението. Ова ќе им даде на владите тешки избори помеѓу повисоки даноци, вклучително и можно премерување на данокот од заработка до потрошувачка и намалена владина улога во обезбедувањето здравствена заштита. Сепак, неодамнешните студии во некои земји покажуваат дека драматичното зголемување на трошоците за здравствена заштита повеќе се припишува на зголемените трошоци за лекови и лекари и поголемата употреба на дијагностичко тестирање од сите возрасни групи, а не на стареењето на населението за кое често се тврди.

Вториот најголем трошок на повеќето влади е образованието, со трошоци кои имаат тежнеење да опаѓаат со стареењето на населението, особено затоа што помалку млади луѓе веројатно би продолжиле во високото образование бидејќи би биле барани како дел од работната сила.
[лево|мини|400x400пкс| Преваленца на [деменција во земјите на ОЕРС (на 1000 жители).]]
Системите за социјално осигурување исто така почнале да доживуваат проблеми. Претходните пензиски системи со дефинирани бенефиции имаат проблеми со одржливоста поради зголемената долговечност. Продолжувањето на пензискиот период не било поврзано со продолжување на периодот на активниот труд или пораст на пензиските придонеси, што резултирало со пад на стапките на замена.

Стареењето на населението влијае и на работната сила. Постарите работници би трошеле повеќе време на работа, а човечкиот капитал на старечката работна сила е низок, намалувајќи ја продуктивноста на трудот.

Очекувањата за продолжување на стареењето на населението предизвикува прашања за сместивост на државите за благосостојба да ги задоволат потребите на населението. Во раните 2000-ти, Светската здравствена организација поставила насоки за да го поттикне „активното стареење“ и да им помогне на месните власти да се справат со предизвиците на стареењето на населението (Светски градови погодни за стареењето) во однос на урбанизацијата, домувањето, превозот, социјалното учество, здравјето. услуги итн. Месните самоуправи се добро позиционирани да ги задоволат потребите на месното, помалото население, но бидејќи нивните ресурси варираат од еден до друг (на пр. даноци на имот, постоење на организации во заедницата), поголемата одговорност на месните власти веројатно ќе ги зголеми нееднаквостите. Во Канада, најсреќните и поздравите старци имаат тежнеење да живеат во попросперитетни градови кои нудат широк спектар на услуги, но на помалку среќните им недостасува пристап до исто ниво на ресурси. Приватните живеалишта за стари лица обезбедуваат и многу услуги поврзани со здравствено и социјално учество (на пр. аптека, групни активности и настани) на лице место, но тие не се достапни за помалку среќните. Исто така, еколошката геронтологија укажува на важноста на животната средина во активното стареење. Всушност, промовирањето на добри средини (природни, изградени, социјални) во стареењето може да го подобри здравјето и квалитетот на животот и да ги намали проблемите со попреченост и зависност, и, воопшто, социјалните трошоци и здравствените трошоци.

Стареењето на населението може да обезбеди поттик за технолошки напредок, бидејќи некои претпоставуваат дека ефектот на намалената работна сила може да се надокнади со автоматизација и добивки во продуктивноста.

Претежно во Западна Африка и конкретно во Гана, последиците на социјалната политика на демографското стареење се повеќедимензионални (како што е распространетоста на село-град, родовиот состав, нивоата на писменост/неписменост, како и нивните професионални истории и сигурност на приходите). Сегашните политики за стареење во Гана се чини дека се разединети, а идеите за документи за подобрување на политиките за стареење на населението допрва треба да бидат конкретно применети, можеби делумно поради многуте аргументи дека постарите луѓе се само мал дел од населението.

Се чини дека светското стареење на населението предизвикува многу земји да ја зголемуваат возраста за заштита на староста од 60 на 65 години за да ја намалат цената на шемата за БДП. Возрасната дискриминација може да се дефинира како „систематско и институционализирано негирање на правата на постарите луѓе врз основа на нивната возраст од страна на поединци, групи, организации и установи“. Дел од злоупотребата може да биде резултат на незнаење, непромисленост, предрасуди и стереотипи. Облици на дискриминација се економската пристапност, општествената пристапност, временската пристапност и административната пристапност.

Во повеќето земји во светот, особено земјите во Африка, постарите луѓе обично се најсиромашните членови на општествениот спектар и живеат под прагот на сиромаштија.

## Поврзано

* Стареење
* Стареењето во Европа
* Стареењето во Јапонија
* Стареењето во Соединетите Држави
* Центар за извонредност во истражувањето за стареење на населението
* Демографски преод
* Геронтологија
* Пренаселеност
* Политичка демографија
* Намалување на населението
* Биолошко стареење
* Сребрено цунами
* Список на земји и региони по население на возраст од 65 и повеќе години

## Наводи

### Дополнителни извори

* Gavrilov L.A., Heuveline P. Aging of Population. In: Paul Demeny and Geoffrey McNicoll (Eds.) The Encyclopedia of population. New York, Macmillan Reference USA, 2003, vol.1, 32–37.
* United Nations, World Population Prospects: The 2004 Revision Population Database, Population Division, 2004.
* Gavrilova N.S., Gavrilov L.A. Aging Populations: Russia/Eastern Europe. In: P. Uhlenberg (Editor), International Handbook of the Demography of Aging, New York:  Springer-Verlag,  2009, pp.&nbsp;113–131.
* Jackson R., Howe N. The Greying of the Great Powers, Washington: Center for Strategic and International Studies, 2008 Major Findings 
* Goldstone, J. A., Grinin, L., and; Korotayev, A. Research into Global Ageing and its Consequences / History & Mathematics: Political Demography & Global Ageing. Volgograd, Uchitel Publishing House, 2016.

## Надворешни врски

* HelpAge International и UNFPA: Стареење во 21 век - извештај за прослава и предизвик (2012)
* Global AgeWatch - мрежно место кое обезбедува најнови податоци, трендови и одговор на светското стареење на населението
* AARP International: The Journal - квартална публикација за меѓународна политика за светското стареење (2010)
* Студија на Делоит (2007) - Услужување на стареењето на граѓанинот 
* Конзорциумот CoViVE за стареење населението во Фландрија и Европа
* Програма на ОН за стареење
* Институтот за стареење на населението во Оксфорд 
* Трендови за човековиот развој 2005 година Презентација на извештајот за човековиот развој на ОН 2005 година   
* &nbsp;
* Џил Курноу. 2000. Митови и страв од стареење на населението URL= http://www.population.org.au/media/pub/ageingmyths.pdf&nbsp;
* &nbsp;
* Стареењето на населението и неговите потенцијални влијанија 
* Стареењето на населението и јавната инфраструктура во развиените земји
* Проекции на постарото население во Соединетите Држави
* Мрежна страница за истражување на Центарот за извонредност во стареењето на населението

Категорија:Демографска економија
Категорија:Демографски показатели
Категорија:Стареење