Еколошки судир

**Еколошки судири** или **судири во еколошката дистрибуција** (СЕД) се социјални судири предизвикани од деградација на животната средина или од нееднаква распределба на ресурсите на животната средина. Атласот за правда на животната средина документирал 3.100 еколошки судири ширум светот заклучно со април 2020 година и нагласил дека многу повеќе судири останале недокументирани. вообичаено бранителите на животната средина ги штитат своите татковини од екстракција на ресурси или отстранување на опасен отпад. Извлекувањето ресурси и активностите за опасен отпад често создаваат недостиг на ресурси (како прекумерен риболов или уништување на шумите), ја загадуваат животната средина и го деградираат просторот за живеење за луѓето и природата, што резултира со судир. Посебен случај на еколошки судири се шумските судири кои „*нашироко се гледаат како борби со различен интензитет меѓу интересните групи, околу вредностите и прашањата поврзани со шумската политика и користењето на шумските ресурси*“. Во последните децении, се поголем број од нив се идентификувани на глобално ниво.

Честопати еколошките судири се фокусираат на прашањата на еколошката правда, правата на домородните луѓе, правата на селаните или заканите за заедниците чии средства за живот зависат од океанот.  Резултатите од локалните судири се под сè повеќе под влијание на транснационалните еколошки мрежи кои го сочинуваат глобалното движење за еколошка правда.

Еколошкиот судир може да го комплицира одговорот на природна катастрофа или да ги влоши постоечките судириособено во контекст на геополитички спорови или каде што заедниците се раселени за да се создадат еколошки мигранти.

Термините социо-еколошки судир, еколошки судир или СЕД понекогаш се користат наизменично. Проучувањето на овие судири е поврзано со областите на еколошката економија, политичката екологија и еколошката правда.

## Причини
Потеклото на еколошките судири може директно да се поврзе со индустриската економија. Бидејќи помалку од 10% од материјалите и енергијата се рециклираат, индустриската економија постојано ја проширува енергијата и екстракцијата на материјали на границите на стоката преку два главни процеси:

# Присвојување на нови природни ресурси преку територијални претензии и грабежи на земјиште.
# Да се направи поефикасна експлоатација на постоечките места преку инвестиции или социјални и технички иновации 

СЕД се предизвикани од неправедната распределба на трошоците и придобивките од животната средина. Овие судири произлегуваат од социјалната нееднаквост, оспорените претензии за територија, ширењето на екстрактивните индустрии и влијанијата на економската индустријализација во изминатите векови. Нафтената, рударската и земјоделската индустрија се централни точки на еколошките судири.

## Видови судири
мини|240x240пкс| Бранителите на животната средина користат широк спектар на тактики
мини|275x275пкс| Повеќето еколошки судири се во секторите за рударство, енергија и депонирање отпад.
Еден труд од 2020 година ги мапирал аргументите и грижите на бранителите на животната средина во над 2743 судири пронајдени во Атласот за еколошка правда (EJAtlas). Анализата покажала дека индустриските сектори кои најчесто се соочуваат со еколошки судири се рударството (21%), фосилната енергија (17%), биомасата и користењето на земјиштето (15%) и управувањето со водите (14%). Убиства на бранителите на животната средина се случиле во 13% од пријавените случаи.

Исто така, имало посебна разлика во видовите на судири кои се наоѓаат во земјите со високи и ниски приходи. Постоеле повеќе судири околу зачувувањето, управувањето со водите и биомасата и користењето на земјиштето во земјите со ниски приходи; додека во земјите со високи приходи речиси половина од судири се фокусирале на управувањето со отпадот, туризмот, јадрената енергија, индустриските зони и други инфраструктурни проекти. Студијата, исто така, покажала дека повеќето судири започнуваат со самоорганизирани локални групи кои се бранат од прекршување, со фокус на ненасилните тактики.

Заштитниците на водата и бранителите на земјиштето кои ги бранат правата на домородните се криминализирани со многу повисока стапка отколку во другите судири.

Еколошките судири може да се класифицираат врз основа на различните фази на синџирот на стоки: за време на екстракција на извори на енергија или материјали, при превоз и производство на стоки или при конечното отстранување на отпадот.

### Категории на EJAtlas
EJAtlas бил основан од страна на Леа Темпер и Џоан Мартинес-Алиер, а го координираат Даниела Дел Бене. Неговата цел е „*да ги документира, разбере и анализира политичките исходи што се појавуваат или што може да произлезат*“ од судири во еколошката дистрибуција. Седиштето на EJAtlas се наоѓа на Автономниот Универзитет во Барселона. Од 2012 година, академиците и активистите соработувале за да ги напишат записите, достигнувајќи 3.500 до јули 2021 година.

EJ Atlas идентификува десет категории на судири на еколошка распространетост:

# Судири за зачувување на биолошката разновидност:
# Биомаса и судири со земјиште (шуми, земјоделство, рибарство и сточарство)
# Фосилни горива и климатска правда/енергија
# Индустриски и комунални судири 
# Инфраструктура и изградена средина
# Екстракција на минерални руди и градежни материјали
# Јадрени судири 
# Туризам  и рекреација
# Управување со отпад
# Водостопанство

## Судири на еколошката распространетост
**Судири на еколошка дистрибуција** (СЕД) е термин кој бил воведен во 1995 година од Џоан Мартинес-Алиер и Мартин О'Конор. СЕД произлегуваат од неправедниот пристап до природните ресурси, нееднакво распределените оптоварувања на загадувањето на животната средина и се однесуваат на практикувањето на власта од страна на различни општествени чинители кога тие влегуваат во спорови околу пристапот или влијанието врз природните ресурси. На пример, една фабрика може да ја загади реката и на тој начин да влијае на заедницата чија егзистенција зависи од водата на реката. Истото може да се однесува и на климатската криза, која може да предизвика покачување на нивото на морето на некои тихоокеански острови. Овој вид на штета често не се вреднува од пазарот, со што се спречуваат оштетените да бидат обесштетени.

Еколошките судири се случуваат и на глобално и на локално ниво. Честопати се случуваат судири помеѓу глобалниот југ и глобалниот север, на пр. финска шумска компанија која работи во Индонезија, или во економските периферии, иако има растечка појава на судири во Европа . Исто така, постојат локални судири кои се случуваат во рамките на краток синџир на стоки (на пр. локално вадење на песок и чакал за блиската фабрика за цемент).

### Интелектуална историја
Од неговото основање, терминот судири на еколошката дистрибуција е поврзан со истражувања од полињата на политичката екологија, еколошката економија и екофеминизмот. Терминот, исто така, бил усвоен во неакадемско опкружување преку движењето за еколошка правда, каде што ги разгранува академските и активизмот за да им помогне на социјалните движења во правните борби.

Во неговото предавање од 1874 година „ Наемниот труд и капиталот“, Карл Маркс ја вовел идејата дека економските односи во капитализмот се инхерентно експлоататорски, што значи дека економската нееднаквост е неизбежност на системот. Тој теоретизирал дека тоа е затоа што капитализмот се шири преку акумулација на капитал, процес кој постојано се зголемува, кој бара економско потчинување на делови од населението за да функционира.

Надоврзувајќи се на оваа теорија, академиците од областа на политичката економија го создале терминот „*судири на економската дистрибуција*“ за да ги опишат судирите што се јавуваат од оваа вродена економска нееднаквост. Овој тип на судири обично се јавува помеѓу страни со економски односи, но нееднаква динамика на моќ, како што се купувачите и продавачите или должниците и доверителите.

Сепак, Мартинес Алиер и Мартин О'Конор забележале дека овој термин се фокусира исклучиво на економијата, испуштајќи ги судири кои не се појавуваат од економската нееднаквост, туку од нееднаквата распределба на ресурсите на животната средина. Како одговор, во 1995 година, тие го измислиле терминот „судир на еколошката дистрибуција“. Овој тип на судир се јавува на границите на стоката, кои постојано се поместуваат и се преобликуваат поради неодржливиот социјален метаболизам на општеството. Овие судири може да се појават помеѓу екстрактивните индустрии и домородните популации, или помеѓу факторите кои загадуваат и оние кои живеат на маргинализирано земјиште. Неговите корени сè уште можат да се видат во марксистичката теорија, бидејќи таа се заснова на идејата дека потребата на капитализмот за експанзија предизвикува нееднаквост и судир.

Неправедната еколошка распределба може да му се припише на капитализмот како систем на поместување на трошоците. Неокласичната економија обично ги смета овие влијанија како „*неуспеси на пазарот*“ или „*надворешни фактори*“ кои можат да се вреднуваат во монетарна смисла и да се внедруваат во системот на цени. Научниците по еколошката економија и политичката екологија се спротивставуваат на идејата за економска компензација која би можела да ја формира основата на механизмите за еко-компензација за погодените заедници. Наместо тоа, тие се залагаат за различни јазици за вреднување како што се светоста, егзистенцијата, правата на природата, домородните територијални права, археолошките вредности и еколошката или естетската вредност.

## Наводи

Категорија:Општествени судири