Праконтинент

**Праконтинент** или **палеоконтинент** ― посебна област на континентална кора што постоела како главна копнена маса во геолошкото минато. Низ времето, на Земјата постоеле многу различни копнени маси. Тие биле со различна големина, бидејќи некои биле само збир одмикроконтиненти, а други се големи конгломерати на кора. Со текот на времето, и со зголемувањето и опаѓањето на нивото на морето, може да се открие повеќе кора, што отвора пат за поголеми копнени маси. Континентите од минатото ја обликувале еволуцијата на организмите на Земјата и придонеле и за климата на земјината топка. Како што копнените маси се распаѓаат,  се одделуваат, а оние што некогаш биле исти, сега еволуирале во нивната нова клима. Постојаното движење на овие копнени маси во голема мера го одредувало распространувањето на организмите на површината на Земјата .

Тоа е очигледно со тоа како слични фосили се наоѓаат на раздалечените континенти. Исто така, како што се движеле континентите, се случувале настани на образување планини (орогении), што предизвикувало промена во светската клима бидејќи се откривала нова карпа. На повисоки надморски височини имало повеќе изложени карпи, што предизвикувало ширење на ледничкиот мраз и општа постудена светска клима. Движењето на континентите во голема мера влијае на целокупното распространување на организмите низ целиот свет и на трендот на климата низ историјата на Земјата.

Примерите се Лаврентија, Балтика и Авалонија, кои се судриле за време на каледонската орогенеза за да го образуваат праконтинентот Лавразија кој се состоел од Стариот Црвен Песочник. Друг пример вклучува судир што се случил за време на доцниот Пенсилванијан и раниот Перм, кога се судриле двата континента Таримски и Киргиско-Казахстански, што било предизвикано од нивната наклонета конвергенција кога се затворил праокеанскиот басен.

## Примери
Примерите подолу се збиени за да прикажат краток преглед на неколку праконтиненти. Временските скали се од пред околу милиони години.

### Гондвана
[мини|Гондвана: раздобје [тријас, 200 милиони години пред нашата ера.]]

#### Местоположба
Гондвана се наоѓала на јужната полутопка, со копнената маса што го сочинува она што сега е делот од Антарктикот што е најблиску до Јужниот Пол. Континентот се протегал од веднаш над екваторот до Јужниот Пол. Во денешно време, Јужна Америка и Африка се најблиските континенти до екваторот, а Северна Африка го преминува.

#### Временски период
600-180 милиони години пред нашата ера, раздобје предкамбриум-јура.

#### Настанување
Гондвана била составена од денешна Јужна Америка, Африка, Арабија, Индија, Антарктик, Австралија и Мадагаскар. Континентот бил целосно образуван до доцниот предкамбриумски период, пред 600 милиони години. Тој бил спој на сите денешни континенти на јужната хемисфера. Гондвана постоела во многу различни временски периоди и била дел од други суперконтиненти како Пангеа.

#### Престанок
Гондвана се растурила во различни фази. Континентот почнал да се дели за време на Јура пред околу 180 милиони години. Првиот настан бил одвојувањето на западната половина на Гондвана, која ги вклучува Африка и Јужна Америка, од нејзината источна половина, која ги вклучува Антарктикот, Австралија, Мадагаскар и Индија. Потоа, 40 милиони години подоцна, Јужна Америка и Африка почнале да се делат, што почнало да го отвора Атлантскиот Океан. Исто така, околу тоа време, Индија и Мадагаскар почнале да се одвојуваат од Австралија и Антарктикот. Одвојувањето го создало Индискиот Океан. Конечно, за време на креда, Индија и Мадагаскар почнале да се делат, а Австралија и Антарктикот почнале да се одвојуваат една од друга.

#### Живот
Животот на Гондвана се менувал во текот на нејзиното постоење. Гондвана била помал дел од Родинија и останала заедно сè до распадот на Пангеа. Тоа ѝ овозможило на Гондвана да биде домаќин на речиси сите видови што некогаш живееле на Земјата. Гондвана, исто така, била дел од некои големи настани на масовно истребување. За време на ордовикот, нивото на морето се искачило толку многу што целиот континент Гондвана бил покриен, кога морскиот свет бил доминантен.

Исто така, 'рбетниците почнале да се појавуваат во фосилните записи. Копнените видови почнале да стануваат поизразени во силурот, но за време на девонот, современите видови риби и ајкули почнале да се разграничуваат, а копнената вегетација почнала да го колонизира континентот, бидејќи може да се открие насобирање на органска почва.

Амнионските јајца почнале да еволуираат, како што се повеќе копнено земјиште станало достапно со зголемувањето на копнените маси и намалувањето на нивото на морето. За време на пермското изумирање, речиси сите морски видови биле изгубени, заедно со некои копнени видови. Овој настан довел до појава на копнени видови, како што се влекачи, диносауруси и мали цицачи.

#### Клима
Гондвана доживеала различни клими бидејќи била копнена маса од пред 600 милиони години во предкамбриумот до раната јура, со растурањето на Пангеа. Во камбриумот, имало потопла и поблага клима бидејќи поголемиот дел од континенталната кора бил поблиску до екваторот, а не до половите. Континентот преживеал ледено доба за време на ордовикот, а одледувањето сè уште се случувало за време на силурското раздобје. Климата почнала да станува повлажна и тропска низ целиот свет и немало сезонска зависност. Климата повторно почнала да се менува за време на мезозоикот, во овој временски период надвладејувала многу голема и долга сезона на монсуни, поради Пангеа. Откако Пангеа почнала да се растура, климата почнала да се лади, но Гондвана веќе се растурала.

### Лаврентија
мини|Лаврентија, во нејзиниот сегашен контекст.

#### Местоположба
Местоположбата на Лаврентија се менувала со текот на времето. За време на доцниот протерозоик, можела да се најде опкружена со Сибир, Јужна Африка, Австралија-Антарктик и Амазонија-Балтика. За време на суперконтинентот Гондвана, Лаврентија била разбиена помеѓу Источна и Западна Гондвана, но кога Гондвана се припоила кон Лаврентија за да ја образува Пангеа, Лаврентија се поместила и се приближила до Северна Африка.

#### Временски период
Пред 4 милијарди години - до денес, предкамбриумско-кватернерно раздобје.

#### Настанување
Лаврентија е северноамериканскиот кратон. Тој е еден од најголемите и најстарите кратони што датираат од предкамбриумско време. Самиот кратон ги вклучува канадските и гренландските штитови, како и внатрешниот басен на Северна Америка, а кратонот може да го вклучи и кордилерскиот предградие на југозападниот дел на Соединетите Држави. Самиот кратон настанал во длабокиот период, во раниот протерозојски период на Земјата и оттогаш останал кохерентен. Тој настанал преку многу различни орогении и зоните на врзување што тие ги создаваат.

Помалите копнени маси биле составени од архејска кора и појаси од островски лакови од раниот протерозојски период. Лаврентија била дел од многу суперконтиненти во текот на своето време. Образувањето на Лаврентија е слично на образувањето на Евроазија.

#### Престанок
Лаврентија во моментов е сè уште кохерентна и сè уште континентален кратон, а сега е наречена Северна Америка. Кратонот се протега од Алберта, Канада до источниот брег на Канада и Соединетите Држави. Кратонот се протега од југоисточниот дел на Соединетите Држави до Гренланд. Западната граница на Лаврентија се наоѓа на источната страна на Карпестите Планини.

#### Живот
Нивото на морето се искачило во камбриумското раздобје, што довело до појава на морски безрбетници кои се размножиле. Животот во ордовикот продолжил да биде доминиран од морски животни и вегетација. Исто така, 'рбетниците почнале да сочинуваат дел од животните на Земјата. Сепак, сунѓерите и алгите сè уште биле доминантни. Морските животни биле најдоминантни, но копнените видови почнале да се појавуваат кон крајот на ордовикот. Животот во силурот сè уште бил доминиран од морски видови, но копнените видови биле многу поизразени отколку порано.

Кога Лаврентија се преселила во девонското раздобје, рибите почнале да се разграничуваат, а животот почнал да го колонизира земјиштето бидејќи тогаш може да биде откриено насобирање на органска почва. Со текот на времето почнале да се развиваат посовремени риби, како ѝ разграничување на ајкули. Исто така, амнионските јајца почнаа да еволуираат како што стана достапно повеќе копнено земјиште поради растечките копнени маси. Следниот настан било пермското изумирање, кога речиси сите видови во океаните изумреле заедно со нив, со многу копнени видови. Тоа довело до појава на копнени животни како што се влекачи, диносауруси и мали цицачи. На крајот од новата ера, се случило масовно изумирање на диносауруси и влекачи, што довело до процут на цицачите бидејќи можеа да ги преземат многу од биолошките улоги што станале празни.

#### Клима
Лаврентија доживеала различни клими, бидејќи била копнена маса милијарди години. Кратонот доживеал ледено доба за време на доцниот протерозоик и уште едно за време на ордивикот. Камбриумот немал ледено доба и бил малку потопол, бидејќи повеќето континенти ги избегнувале половите, што му давало на земјиштето поблага клима. Одледувањето сè уште се случувало за време на силурското раздобје по леденото доба на ордовикот. Климата почнала да станува повлажна и тропска низ целата Земја. Немало многу годишни времиња.

Климата почнала да се менува кога Лаврентија влегла во мезозојската ера, која била доминирана од многу голема и долга сезона на монсуни поради Пангеа. На крајот од креда, годишните времиња почнале да се враќаат, а Земјата влегла во уште едно ледено доба.

### Пангеа
мини|Пангеа

#### Местоположба
Континентот се протегал од 85° северна до 90° јужна географска ширина. Пангеа била центрирана над екваторот и опфаќала област од северниот до Јужниот Пол. Југоисточниот дел од денешна Северна Америка и северниот регион на денешна Африка го пресекувале екваторот. Денешна Источна Азија била подалеку на север, а Антарктикот и Австралија биле подалеку на југ.

#### Временски период
Од пред 299–272 милиони години до пред 200 милиони години, ран перм-рана јура.

#### Настанување
Пангеа е создадена од континентот Гондваналенд и континентот Лавразија . За време на карбонот, двата континента се споиле за да го образат суперконтинентот Пангеа. Настаните на градење планини што се случиле во тоа време ги создале Апалачките Планини и Варисканскиот појас во Средна Европа. Сепак, не сите копнени маси на Земјата се припоиле кон Пангеа. Поминало до доцниот перм додека сибирската копнена маса не се судрила со Пангеа. Единствената копнена маса што не била дел од Пангеа била поранешната Северна и Јужнокинеска плоча, кои создале многу помала копнена маса во океанот. Постоел огромен океан што го опфаќал светот; е нарекуван Панталаса бидејќи поголемиот дел од континенталната кора бил споен во еден џиновски континент, кој имал џиновски океан што се совпаѓа.

#### Престанок
Пангеа се растурила по 70 милиони години. Суперконтинентот бил растргнат преку фрагментација, кога делови од главната копнена маса се отцепиле во фази. Два главни настани што доведоа до распрснување на Пангеа. Првиот бил пасивен настан на расцепување што се случил во тријаското раздобје. Настанот на расцепување предизвикал настанување на Атлантскиот Океан. Другиот настан бил активен настан на расцепување. Се случил во долната јура и предизвикал отворање на Индискиот Океан. Расцепувањето траело 17 милиони години за да се заврши.

#### Живот
Пангеа настанала приближно 20 милиони години пред пермското истребување, кога над 95% од сите морски видови и 70% од копнените видови биле изгубени. Тријаскиот период на Пангеа станал време на закрепнување од пермското истребување. Закрепнувањето вклучувало покачување на нивото на морето, кое создало обемни плитки океански гребени за големи морски влекачи. Периодот на закрепнување овозможил копнените животни да напредуваат, а копнените влекачи да се разграничуваат и да напредуваат, заедно со појавата на диносаурусите. Диносаурусите ќе станат она што ќе го одликува животот за време на раздобјата јура и креда. На крајот на тријаскиот и почетокот на јурашкиот период, за прв пат се појавиле мали цицачи слични на ровки, кои потекнуваат од влекачи.

#### Клима
Главната особина на климата на Пангеа била тоа што нејзината положба на Земјата помогнала да биде започнат циклус на големо монсунско кружење. Монсуните ја достигнале својата максимална јачина за време на тријаскиот период на мезозоикот. За време на доцниот карбон, тресет настанал во она што сега е Европа и источните области на Северна Америка. Повлажните, мочуришни услови потребни за образување на тресет биле во контраст со сувите услови на Колорадонската Висорамнина. При крајот на карбонот, регионот Пангеа центриран на екваторот станал посув. Во пермскиот период, сувоста била во спротивност со сезонските врнежи од дожд, а тој вид клима станал понормален и пораспространет на континентот.

Сепак, за време на тријасот, Колорадската Висорамнина почнала да враќа одредена влажност и имало промена во насоката на ветерот. Приближно во исто време, делови од она што сега е Австралија биле на повисоки географски широчини и многу посуви и сезонски по карактер. На почетокот на јура, мегамонсуните почнале да се распаѓаат, бидејќи сушењето започнало во Гондвана и јужниот дел на Лавразија.

### Родинија

#### Местоположба
Родинија била сместена во средиштето на екваторот и се протегала од 60° северна до 60° јужна географска ширина.

#### Временски период
Пред 1,2-1 милијарди години до пред 800-850 милиони години, протерозојски еон - крај на предкамбриум.

#### Настанување
Таа била првиот суперконтинент што настанал на Земјата, кога целата континентална кора на Земјата се собрала и образувала една џиновска копнена маса. Копнената маса била опкружена со уште поголем океан, познат како Мировија. Имала околу четири помали континенти, кои се судриле и се споиле за да ја образуваат Родинија. Настанот е нарекуван Гренвилска орогенеза. Планини никнале по местата каде што се судриле континентите. Континенталната кора не била многу густа и затоа ниту еден континент не потонувал ниту се потопувал. Тоа предизвикало настанување на превиткувачки и потисни појаси, слични на Хималаите денес.

#### Престанок
Родинија траела 250 милиони години, а потоа почнала да се растура помеѓу пред 850 и 800 милиони години. Континентот почнал да се распаѓа во една точка, но потоа се растурил и се отворил во три различни насоки. Два од трите пукнатини што биле создадени биле успешни, но третиот не успеал. Растурањето на Родинија предизвикало настанување на Гондвана и Лаврентија. Растурањето создало многу плитки крајбрежни гребени, кои претходно не постоеле. Гребеновите биле богати со хранливи материи, што е сметано дека довело до разграничување на вегетативниот и невегетативниот живот на Земјата. Гребеновите, особено, биле областа каде што е велено дека започнал животинскиот свет. Името Родинија доаѓа од значењето „да роди“, во овој случај на животинскиот свет на Земјата.

#### Клима
Климата на крајот од постоењето на Родинија била студена, што е сметано за почеток на првиот период на снежна топка на Земјата. Родинија веќе имала одредено заледување, но како што се распаѓала, почнала да се издига помалку густа карпа, што предизвикало поголема површина на земјиштето да биде на повисоки надморски височини и со тоа поттикнало повеќе мраз да се залепи. Сепак, Родинија било време во кое атмосферата на Земјата била неактивна.

Исто така, атмосферата имала малку кислород бидејќи површината на копното на Родинија била премногу сурова средина за развој на копнените растенија. Атмосферата била лишена од кислород, а озонската обвивка била многу помалку распространета, што е припишувано на суровата копнена средина.

## Поврзано

* 
* 
* 
* 
* 

## Наводи

Категорија:Суперконтиненти
Категорија:Палеогеографија
Категорија:Континенти
Категорија:Древни континенти
Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ