Ален Аспе

**Ален Аспе** (15 јуни 1947 година) е француски физичар познат по својата експериментална работа на квантната заплетканост.

Аспе ја добил Нобеловата награда за физика за 2022 година, заедно со Џон Клаузер и Антон Цајлингер, „за експерименти со заплеткани фотони, утврдување на прекршувањето на Беловите нееднаквости и пионерска квантна информатичка наука“.

## Образование
Аспе дипломирал на Висока Нормална Школа во Кашан (École Normale Supérieure de Cachan) денес дел од Универзитетот Париз-Сакле). Тој докторирал во 1971 година на Институт за Оптика за постдипломски студии на Универзитетот Орсеј. Потоа предавал три години во Камерун како замена за тогашната задолжителна воена служба.

Во раните 1980-ти, додека работел на својот докторат (теза за хабилитација), тој ги извршил Беловите тест експерименти кои покажале дека претпоставеното доведување до апсурд на квантната механика на Алберт Ајнштајн, Борис Подолски и Натан Розен, имено подразбира „привидно дејство на растојание“, всушност изгледа дека се реализира кога две честички се одделени со произволно големо растојание. Корелацијата помеѓу брановите функции на честичките останува, сè додека тие некогаш биле дел од истата ненарушена бранова функција пред да се измери една од детските честички. Тој го одбранил својот докторат во 1983 година на Универзитетот Париз-Југ (денес дел од Универзитетот Париз-Сакле).

Аспе добил почесен докторат од Универзитетот Хериот-Ват во 2008 година.

## Истражување
Експериментите на Аспе, по првиот експеримент на Стјуарт Фридман и Џон Клаузер во 1972 година, се сметале за дополнителна поддршка на тезата дека нееднаквостите на Бел се прекршени во нејзината CHSH верзија, особено со затворање на форма на дупката во локалитетот. Сепак, неговите резултати не биле целосно убедливи бидејќи имало дупки што дозволувале алтернативни објаснувања што се во согласност со локалниот реализам.

По неговата работа на Беловите нееднаквости, Аспе се свртел кон студии за ласерско ладење на неутрални атоми и кондензати на Бозе-Ајнштајн во лабораторијата Кастлер-Бросел .
[алт=Picture of Alain Aspect|десно|мини|Аспе на École Polytechnique ( [Institut polytechnique de Paris|Политехнички институт во Париз ).]]
Аспе бил заменик-директор на француската „голема школа“  Институт за Оптика за постдипломски студии до 1994 година. Тој е член на Француската академија на науките и Француската академија на технологии, како и професор на Политехничка школа. 
мини|Ален Аспе на Универзитетот за технологија и економија во Будимпешта, 2013 година.
мини|Ален Аспе во Institut d'Optique, 4 октомври 2022 година.

## Признанија
Аспе бил избран за странски член на Кралското друштво (ForMemRS) во 2015 година.  Неговиот сертификат за избор гласи:

Во 2005 година, тој бил награден со златен медал од Националниот центар за научни истражувања, каде што е директор на истражување. Наградата Волф за физика за 2010 година им била доделена на Аспе, Антон Цајлингер и Џон Клаузер. Во 2013 година, Аспе бил награден и со Меѓународниот златен медал „Нилс Бор“ и со Медалот „Нилс Бор“ на УНЕСКО. Во 2011 година, бил награден со Медал на градот Париз. Во 2013 година, бил награден и со Наградата Балзан за квантна обработка на информации и комуникација. Во 2014 година, бил именуван за Офицер на Легијата на честа.

Астероидот 33163 АленАспе, откриен од астрономите во Косолс во 1998 година бил именуван по него. Официјалниот документ бил објавен од Центарот за мали планети на 8 ноември 2019 година(). 

Аспе ја добил Нобеловата награда за физика за 2022 година заедно со Џон Ф. Клаузер и Антон Цајлингер „за експерименти со заплеткани фотони, утврдување на прекршувањето на Беловите нееднаквости и пионерска квантна информатичка наука“. 

На 26 јуни 2025 година, бил избран во *Француската академија*.

## Почести и награди
Пофалбите што ги добил Аспе вклучуваат следните:  

### Почести

* 2025 година : Избран во Француската академија.
* 2022 година : Командант на Легијата на честа.
* 2014 година : Офицер на Легијата на честа.
* 2011 година : Офицер на Националниот орден за заслуги.
* 2011 година : Командант на академиците на Палмес.
* 2011 година : Медал на градот Париз.
* 2005 година : Витез на Легијата на честа.

### Награди
[мини|Ален Аспе на церемонијата на [Балцанова награда|доделување на наградата Балзан ( Берн, 15 ноември 2013 година).]]

* 2022: Нобелова награда за физика (со Џон Клаузер и Антон Цајлингер)
* 2022: Почесен член на Оптика
* 2013: Награда Балзан
* 2013: Меѓународен златен медал на Нилс Бор
* 2013: Медал на УНЕСКО „Нилс Бор“
* 2013: Медал „Фредерик Ивс“/Награда „Џарус В. Квин“
* 2012: Медал „Алберт Ајнштајн“
* 2012: Награда Херберт Валтер
* 2010: Волфова награда
* 2005: Златен медал на CNRS
* 1999: Награда Геј-Лисак-Хумболт
* 1999: Награда Макс Борн
* 1991: Медал и награда „Фернанд Холвек“
* 1987: Награда на Меѓународната комисија за оптика
* 1985: Награда на Комонвелтот за наука и пронајдок
* 1983: *Награда Слуга од Париската академија на науките*

### Потврда

* Член на Академија Европеа
* Член на Француската академија на науките
* Член на Француската академија за технологии
* Странски член на Кралското друштво
* Странски соработник на Националната академија на науките
* Придружен член на Кралската академија на науките, литературата и ликовни уметности на Белгија
* Дописен член во странство на Австриската академија на науките
* Соработник и почесен член на Оптика

### Почесни дипломи

* 2006: Универзитет во Монтреал
* 2008: Австралиски национален универзитет
* 2008: Универзитет Хериот-Ват
* 2010: Универзитет во Глазгов
* 2011: Универзитет во Хаифа
* 2014: Универзитет во Ватерло
* 2018: Градски универзитет во Хонг Конг
* 2023: Универзитет де Шербрук
* 2024: Универзитет во Минхо

## Публикации
мини|Ален Аспе потпишува една од своите публикации во Лион.

* *Introduction aux lasers et à l'optique quantique* (со G. Grynberg & C. Fabre), Париз, ед. Елипси, 1997 година
* *Bose-Einstein Condensates and Atom Lasers* (колекција), Лондон, изд. Пленум, 2000
* *Bose-Einstein Condensates and Atom Lasers* (со Ф. Барду, Ж.-Ф. Бушо и К. Коен-Танунџи), Кембриџ, изд. Кембриџ Универзити Прес, 2002
* *Einstein aujourd'hui* (со M. Le Bellac, M. Leduc, F. Bouchet & É. Brunet), Париз, ед. CNRS, 2005 година
* *Introduction to Quantum Optics: From the Semi-classical Approach to Quantized Light* (со Г. Гринберг и К. Фабре), Кембриџ, изд. Кембриџ Универзити Прес, 2010
* *Single-Photon Generation and Detection: Physics and Application* (колекција), Лондон, изд. Академик Прес, 2013
* *Einstein et les révolutions quantiques*, Париз, ед. CNRS, 2019 година
* *Si Einstein avait su*, Париз, ед. Одил Џејкоб, 2025 година

## Наводи
  
## Публикации

* 
* 
* 

## Надворешни врски

* Почетна страница на Аспе
* Биографија во CNRS
* Фондација за наградата Балзан „Ален Аспе Интернешнл“
* Видеа од Ален Аспе на AV-порталот на Германската национална библиотека за наука и технологија
*   

Категорија:Француски нобеловци
Категорија:Добитници на Нобеловата награда за физика
Категорија:Апсолвенти на Високата нормална школа
Категорија:Членови на Американското физичко друштво
Категорија:Членови на Кралската академија на науките и уметностите на Белгија
Категорија:Странски членови на Кралското друштво
Категорија:Добитници на Волфовата награда за физика
Категорија:Членови на Француската академија на науките
Категорија:Живи луѓе
Категорија:Родени во 1947 година