Колтан

десно|мини|Парче колумбит-танталит, со големина 6,0 × 2,5 × 2,1 см
**Колтан** (скратено од **колумбит-танталит** и индустриски познат како **танталит**) — мат црна метална руда од која се вадат елементите ниобиум и тантал. Минералот во колтанот со доминантен ниобиум е колумбит (по оригиналното име на ниобиумот *колумбиум*), а минералот во кој доминира тантал е танталит. 

Меѓу другите употреби, танталот од колтан се употребува за производство на танталови кондензатори кои се употребуваат за мобилни телефони, персонални компјутери, автомобилска електроника и камери.  Ниобиумот се користи во производството на магнети за магнетна резонанца и како додаток на челик. Рударството на колтан   е широко распространето во Демократска Република Конго.   

## Производство и снабдување
алт=Rio Inírida|лево|мини|Рио Инирида
Приближно 71% од глобалното снабдување со тантал во 2008 година било новоископано, 20% било од рециклирање, а остатокот било од калајна згура и залихи.  Минералите на тантал се ископуваат во Демократска Република Конго, Колумбија, Руанда, Австралија, Бразил, Кина, Етиопија, Мозамбик и Кенија.  Танталот се произведува и во Тајланд и Малезија како нуспроизвод од рударството и топењето на калај. Потенцијални идни рудници, во опаѓачки редослед на големина, се истражуваат во Египет, Гренланд, Кина, Австралија, Финска, Канада, Нигерија и Бразил. 

Глобално, 60% од сите рударски компании се регистрирани на високо регулираните берзи во Торонто и Ванкувер. Сепак, поради еколошките прописи, во Канада моментално не се врши рударство на колтан,  со исклучок на еден предложен рудник во Блу Ривер, Британска Колумбија. Во Канада, рудникот Танко во близина на езерото Берник во Манитоба има резерви на тантал, е најголемиот производител на цезиум во светот и е управуван од *Global Advanced Metals Pty Ltd*. Расправата за канадското рударство од *[[Natural Resources Canada]]*, ажурирана во 2017 година, не споменува ниту колтан ниту тантал.  Еден службеник од Руанда, кој расправал за потенцијалните рудници во неговата земја, изјавил дека Канада имала 4% од глобалното производство во 2009 година; но во карпа толку тврда што рудата е премногу скапа за извлекување. Во 2009 година, Руанда имала 9% од светското производство на тантал. 

Во 2016 година, Руанда учествувала со 50% во глобалното производство на тантал. Во 2016 година, Руанда објавила дека *AB Minerals Corporation* ќе отвори фабрика за сепарација на колтан во Руанда до средината на 2017 година, првата што требало да работи на африканскиот континент.  Уганда и Руанда извезувале колтан на почетокот на 2000-тите откако ја нападнале ДРК, но најголемиот дел од овој колтан не бил ископан во тие земји, туку шверцуван од рудници во Конго, според конечниот извештај на Панелот на експерти на ОН за нелегално ископување на природни ресурси и други форми на богатство во Демократска Република Конго.  

Во 2013 година, „*Хајленд Африкан Мајнинг Компани*“ (HAMК), денес „Новента“, го затворил својот рудник Маропино во округот Гиле во покраината Замбезија, Мозамбик, наведувајќи ја инфраструктурата со слаб квалитет и рудата која била многу радиоактивна и претежно исцрпена. HAMК губел 3,00 американски долари на секој тон ископана руда и пријавил акумулирани загуби од околу 150 милиони американски долари до јуни 2013 година 

Резерви биле распознаени во Авганистан,  но војната таму спречувала општо истражување или конкретно истражување за колтан во догледна иднина.  Соединетите Американски Држави не произведуваат тантал поради лошиот квалитет на нивните резерви. 

Австралиската рударска компанија „*Санс оф Гвалија*“ некогаш произведувала половина од светските резерви на тантал, но влегла во стечај во 2004 година. „*Талисон Минералс*“ платил 205 милиони долари за да го купи бизнисот со тантал „*Водгина и Гринбушес*“ на „*Санс оф Гвалија*“, но привремено ја затворила „*Водгина*“ поради падот на цените на танталот. Рудникот повторно се отворил во 2011 година, но повторно се затворил по помалку од една година. „*Атлас Ајрон*“ започнал со рударство на железна руда таму во 2010 година и престанал со работа таму во април 2017 година.  „*Глобал Адвансед Мајнинг*“ објавил во 2018 година дека планира да го рестартира производството на тантал во рудникот „Гринбушес“ во рок од една година. „*Талисон Литиум*“, 51% во сопственост на кинеската компанија „Тианки Литиум Индустрис, Инк .“ (SZSE:002466) и 49% на американската корпорација „Албемарл“, ќе продолжи да ископува литиум во „*Гринбушес*“ паралелно со операцијата со тантал „ГАМ“. 

Венецуелскиот претседател Уго Чавез во 2009 година објавил дека во западна Венецуела биле откриени значителни резерви на колтан, иако претходно била овластена барем една операција за ископување на колтан во областа. Сепак, тој ги забранил приватните рудници во регионот и, велејќи дека ФАРК се финансира со нелегално рударство, испратил 15.000 војници да се справат со нив. Техничките советници за рударскиот проект наводно биле обезбедени од подружница на „Хатам-ал Анбија Констракшн Хедшут“, претпријатие во целосна сопственост на Иранската револуционерна гарда кое било под санкции на САД од 25 октомври 2007 година. 

Исто така во 2009 година, колумбиската влада објавила дека резерви на колтан биле пронајдени во источните провинции на Колумбија.  Директорот на колумбиската полиција, Оскар Наранхо Трухиљо, во октомври 2011 година изјавил дека ФАРК и картелот Синалоа работат заедно во нелиценцираното рударство на колтан во Колумбија. Колумбија објавила заедничка операција со Соединетите Американски Држави за апсење на тројца осомничени кои, според *Семана*, го наследиле нелегалното работење од нивниот брат, Франциско Сифуентес Виља, алијас „Панчо Сифуентес“, кој некогаш работел за Пабло Ескобар.  Во 2012 година, колумбиската полиција запленила 17 тони колтан во департманот Гваинија. Полицијата соопштила дека бил ископан во домороден резерват и купен за 10 долари за килограм и продаден за 80 до 100 долари за килограм, откако бил шверцуван преку границата во Бразил, каде што има топилници, и продаден преку црниот пазар на купувачи во Германија, Белгија, Казахстан и Соединетите Американски Држави. Колумбија има 5% од глобалните резерви на колтан.  Еден од регионите јиу страдаат од нелегално рударство на злато и колтан во Колумбија е мочуриштето познато како Естрела Флувијал дел Инирида (Инирида Флувијал Стар), мочуриште заштитено од Рамсар.   

алт=Plot of global mined tantalum production, 1990–2009, for World, Australia, Brazil, Canada, Democratic Republic of Congo, and the rest of Africa.|мини|400x400пкс|Извори на податоци:

## Употреба и побарувачка
Колтанот се употребува првенствено за производство на танталови кондензатори, кои се користат во мобилните телефони и речиси секој вид електронски уред.    Ниобиумот и танталот имаат широк спектар на употреба, вклучувајќи рефрактивни леќи за очила, камери, телефони и печатачи. Тие се употребуваат и во полупроводнички кола и кондензатори за мали електронски уреди како што се слушни апарати, пејсмејкери и MP3 плеери, како и во компјутерски хард дискови, автомобилска електроника и SAW филтри за површински акустични бранови за мобилни телефони. 

Колтанот се употребува и за производство на високотемпературни легури за млазни мотори, воздушни турбини и копнени турбини.  Во поново време, кон крајот на 2000-тите, никел-танталовите суперлегури што се употребуваат во млазните мотори сочинуваат 15% од потрошувачката на тантал, но нарачките што се во исчекување за Ербас и 787 Дримлајнер може да го зголемат овој процент, како и нарачката на Кина за 62 авиони 787-8.  

Во 2012 година, компаниите за електроника кои користеле колтан биле Acer Inc., AMP, Apple Inc., Canon Inc., Dell, HP Inc., HTC, IBM, Intel, Lenovo, LG, Microsoft, Motorola, Nikon, Nintendo, Nokia, Panasonic, Philips, RIM (денес Blackberry Limited), Samsung, Sandisk, Sharp Corporation, Sony и Toshiba. Некои компании презеле чекори за намалување на употребата на конфликтни минерали преку следење на изворот на минерали во нивните ланци на снабдување, ревизија на топилници и сертифицирање на рудници за колтан без конфликти. Од 2012 година, компаниите што најмногу заостанале зад овие напори биле Nintendo, HTC, Sharp Corporation, Nikon и Canon Inc. 

### Проклетство на ресурси
Се вели дека одредени земји богати со природни ресурси страдаат од навидум парадоксалното „проклетство на ресурсите“ - покажувајќи *полош* економски развој од земјите со *помалку* ресурси.  Богатството на ресурси може да одговара и на „... *веројатноста за слаб демократски развој, корупција и граѓанска војна*“.  Високите нивоа на корупција водат до голема политичка нестабилност бидејќи секој што ги контролира средствата (обично политичките лидери и владата, во случајот на Демократска Република Конго) може да ги користи за сопствена корист. Ресурсите генерираат богатство, кое лидерите го употребуваат за да останат на власт „... *или преку законски средства или преку принудни средства (на пр. финансирање на милиции*)“.  Зголемената важност на колтанот во електрониката „*се случи откако воените водачи и армиите во источен Конго ги претворија занаетчиските рударски операции*“.&nbsp;... во режими на ропска работа за да заработат цврста валута за финансирање на своите милиции“, како што вели една антрополошка студија во 2008 година.  Кога голем дел од источен Конго паднал под контрола на руандските сили во 1990-тите, Руанда одеднаш станала главен извозник на колтан, имајќи корист од слабоста на владата во Конго.   Зголемената цена донесувала дури 20 милиони долари месечно за бунтовничките групи и другите фракции што тргувале со колтан ископан во североисточен Конго, според извештај на ОН. 

### Рударство
За народите во Конго, рударството е најлесниот извор на приход, бидејќи работата е постојано достапна, дури и доколку е само за еден долар на ден.  Работата може да биде макотрпна; рударите можат да одат со денови во шумата за да стигнат до рудата, да ја изгребат од земјата со рачни алатки и да ја преработат. Околу 90% од младите мажи  во Конго го сториле ова.  Истражувањата покажале дека многу Конгоанци го напуштиле земјоделството затоа што им биле потребни пари побрзо и не можеле да чекаат да пораснат земјоделските култури. Земјоделството, исто така, претставува свои пречки. На пример, недостатокот на патишта во внатрешноста на Конго го отежнува превозот на производите до пазарот, а жетвата може да биде запленета од милиции или војска. Откако ќе им снема храна, луѓето посегнуваат по рударство за да преживеат. Но, организираните рудници може да бидат управувани од корумпирани групи како што се милициите. Конгоанците копаат колтан со малку алатки, без безбедносни процедури и честопати без искуство во рударството. Во многу неетички и злоупотребувачки околности не е достапна владина помош или интервенција. Рударите го сметаат рударството на колтан за начин да се обезбедат себеси во услови на широко распространета војна и судир и влада која не се грижи за нивната благосостојба. 

Истражување од 2007 година за радиоактивноста на колтанот ископан во Масиси и други делови од покраината Северен Киву покажала „дека мелењето и просејувањето на колтанот може да доведе до високи професионални дози, до 18 mSv годишно во просек“. 

## Рударство во Д.Р. Конго
Воените судири во Демократска Република Конго (ДРК) ѝ отежнале на ДРК да има корист од ископувањето на нејзините резерви на колтан. Рударството на колтан е главно занаетчиско и од мал обем и е подложно на изнуда и трговија со луѓе.  Во извештајот на Советот за безбедност на ОН од 2003 година  било наведено дека голем дел од рудата се ископувала нелегално и се шверцувала преку источната граница на Конго од страна на милиции од соседните Уганда, Бурунди и Руанда.  Сите три земји наведени од Обединетите нации како шверцери на колтан негирале дека го сториле тоа. Австрискиот новинар Класу Вернер Лобо сепак, има документирано врски помеѓу мултинационални компании како Баер и шверцот и нелегалните рудници за колтан.  Комитетот на Обединетите нации што го истражува грабежот на скапоцени камења и минерали од Конго, во својот последен извештај од 2003 година  навел приближно 125 компании и поединци чии деловни активности ги кршат меѓународните норми. Компаниите обвинети за неодговорно корпоративно однесување ги вклучуваа Cabot Corporation,  Eagle Wings Resources International  Forrest Group  и OM Group .  Некои од борците на крајот биле судени пред трибуналот на Меѓународниот кривичен суд во Хаг по обвинение за злосторства против човештвото.

Приходите од шверцот на колтан веројатно ја финансирале воената окупација на Конго  и го продолжиле граѓанскиот судир потоа. Панел на ОН го проучувал источно Конго со месеци пред да објави извонредно остра осуда на тековната воена окупација на источно Конго од страна на угандските, руандските и други странски воени сили, како и на многуте групи конгоански бунтовници кои се борат едни со други. Извештајот на ОН ги обвинил борците за масовно ограбување на природните ресурси на Конго и напишал дека војната продолжува затоа што борците се збогатуваат со рударство и шверцување на колтан, дрва, злато и дијаманти.  Тие исто така изјавиле дека шверцуваните минерали ги финансирале борбите и обезбедувале пари за оружје. Извештајот од 2005 година за руандската економија од страна на Јужноафриканскиот институт за безбедносни студии открил дека официјалното производство на колтан во Руанда се зголемило речиси десеткратно помеѓу 1999 и 2001 година, од 147 тони на 1.300 тони, и за прв пат обезбедило повеќе приходи отколку од традиционалниот примарен извоз на земјата, чај и кафе. Слично на тоа, Уганда извезувала 2,5 тони колтан годишно пред да избувне судирот во 1997 година. Во 1999 година, обемот на извоз експлодирал на речиси 70 тони.

Многу од корпорациите што учествувале во бизнис-стампедото од 1999-2000 година предизвикано од колтанот од 400 долари всушност биле учесници во конфликтот. Руандската армија, како „Руанда Металс“, извезувала најмалку 100 тони месечно. Панел на ОН проценила дека екстракцијата на колтан предизвикува проблеми што се придружуваат или се преклопуваат со оние предизвикани од крвавите дијаманти и користи слични методи како што е шверцот преку порозната руандска граница, екологистите и активистите за човекови права почнале да зборуваат за „конфликтни минерали“ или „конфликтни ресурси“ поопшто. Тешко е да се потврди изворот на заменливи материјали како руди, па затоа некои преработувачи, на пример „Кабот Корпорејшн“ (САД), објавиле дека целосно ќе го избегнуваат ненабараниот централноафрикански колтан.  Руандската армија можела да заработи 20 милиони долари месечно, а морала да заработи најмалку 250 милиони долари во текот на 18 месеци. „Ова е доволно значително за финансирање на војната“, забележал панелот во својот извештај.Во 2009 година, колтанот од ДРК се увезувал во Кина за да се произведува во жици и танталонски прав за електронска употреба.  Увозот на колтан од ДРК во Европа обично одел во Русија или Средна/Источна Европа, преку рутата низ Дар ес Салам во Танзанија и Пиреја во Грција до Балканот. Офшор конзорциум регистриран на Британските Девствени Острови наречен „Нова Диес“ контролирал поголем дел од трансбалканската трговска рута.  Овој извозен цевковод претежно носи необработен колтан ископан во небезбедни занаетчиски рудници, па затоа овој пазар го попречува развојот на побезбедна инфраструктура за екстракција во ДРК. Затоа, балканската трговска рута претставува долгорочна закана за економијата на ДРК; таа ја финансира и потврдува огромната штета што ѝ е нанесена на ДР Конго од насилниот и корумпиран минат и сегашен систем. 

Проценките за наоѓалиштата на колтан во Конго се движат нагоре од 64% од глобалните резерви.   но проценките на горниот крај од опсегот тешко се поврзуваат со веродостојни податоци.  Професионални тела како што е Британскиот геолошки завод проценуваат дека Средна Африка како целина има 9% од глобалните средства.  Танталот, основен елемент извлечен од колтанот, може да се добие и од други извори, но конгоанскиот колтан претставувал околу 10% од светското производство во 2008 година.  

Соединетите Американски Држави одговориле на конфликтните минерали со член 1501 од Законот Дод-Френк од 2010 година, кој барал од компаниите кои можеби имаат конфликтни минерали, вклучувајќи го и колтан, во нивниот ланец на снабдување да се регистрираат кај Комисијата за хартии од вредност на САД и да ги откријат своите добавувачи. Се смета дека законодавството имало ограничен успех. Врз основа на обемна квалитативна теренска работа спроведена од 2014 до 2016 година со купувачи на колтан кои работат на територијата Букама, Калеми и Лубумбаши, покраината Катанга, еден истражувач посочил дека реформите на конфликтните минерали резултирале со подобар надзор и организација на ланците на снабдување, но дека неактивноста на конгоанската влада довела до локално договорени решенија и територијализација, што довело до тајни рударски активности. 

## Загриженост за животната средина
Неконтролираното рударство во Демократска Република Конго предизвикува ерозија на почвата и ги загадува езерата и реките, влијаејќи на хидрологијата и екологијата на регионот.  

Популацијата на источните планински горили исто така се намалила. Рударите, далеку од изворите на храна и честопати гладни, ловат горили.  Популацијата на горили во Демократска Република Конго се намалила од 17.000 на 5.000 во деценијата пред 2009 година, а планинските горили во регионот на Големите езера броеле само 700, според УНЕП во 2009 година. Ловени за месо од диви животни, ценет деликатес во Западна Африка, и загрозени од сеча, земјоделство со сечење и горење и вооружени конфликти, популацијата на горили била критично загрозена.  Популацијата на горилите била особено загрозена од промените во нивната околина, со популација во јануари 2018 година од само околу 3.800.  

Се проценува дека годишно се добиваат 3-5 милиони тони диво месо преку убивање животни, вклучувајќи ги и горилите. Побарувачката за диво месо доаѓа од урбаните жители кои го сметаат за деликатес, како и од оддалечените популации на занаетчиски рудари.  Еколозите кои интервјуирале рудари во и околу Националниот парк Кахузи-Биега и Природниот резерват Итомбе откриле дека рударите потврдиле дека јаделе такво месо и дека сметале дека практиката предизвикала намалување на бројот на примати. Бидејќи рударите изјаиле дека ќе ја прекинат практиката доколку имаат друго снабдување со храна, авторите сугерираат дека напорите за запирање на намалувањето на популацијата на горили треба да размислат за решавање на ова прашање за да се намалат пустошењата од ловот за егзистенција. Рудниците во овие природни резервати произведувале каситерит, злато, колтан и волфрамит, а „повеќето рудници биле контролирани од вооружени групи“. 

## Здравствени проблеми
Постои висока преваленца на респираторни тешкотии кај конгоанските неформални рудари на колтан. Се предлага да се спроведат ефикасни мерки за безбедност при работа. Исто така, постои потреба од регулирање на неформалниот рударски бизнис поради високиот број на смртни случаи. 

## Зголемување на цените и промени во побарувачката
Производството и продажбата на колтан и ниобиум од африканските рудници значително се намалиле по драматичниот скок на цените во 2000 година од дот-ком лудилото, од 400 долари на денешното ниво на цените од околу 100 долари. Податоците од Геолошкиот завод на Соединетите Американски Држави делумно го потврдиле ова.   Меѓународниот центар за студии за тантал-ниобиум во Белгија, земјата што ја колонизирала ДРК, ги охрабрила меѓународните купувачи да го избегнуваат конгоанскиот колтан од етички причини: „внимавајте при набавката“&nbsp;... суровини од легални извори. Штетата или заканата од штета за локалното население, дивиот свет или животната средина е неприфатлива.“ 

Покрај штетите врз животната средина предизвикани од ерозија, загадување и уништување на шумите, земјоделството, а како резултат на тоа и безбедноста на храната, страдала во ДРК како резултат на рударството. Во следниот извештај на ОН од 2003 година, било забележано нагло зголемување на глобалната цена на танталот во 1999 и 2000 година, што природно го зголемило производството на колтан. Дел од зголеменото производство дошло од источен Вашингтон каде што има „бунтовнички групи и бескрупулозни бизнисмени“ кои ги принудуваат земјоделците и нивните семејства да ја напуштат земјата каде што бунтовниците сакале да ископуваат, „принудувајќи ги да работат во занаетчиски рудници... се случи широко распространето уништување на земјоделството и разорни социјални ефекти, кои во голем број случаи биле слични на ропство“.

Исто така, се случило промена од традиционални извори како што е Австралија кон нови добавувачи како што е Египет,  можеби поради банкротот на најголемиот светски добавувач, австралискиот „*Санс оф Гвалија*“, можеби ја предизвикал или придонел за оваа промена. Операциите претходно во сопственост на Гвалија во Водгина и Гринбушес продолжуваат да работат во одреден капацитет.

## Наводи

## Дополнително читање
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Надворешни врски

* 

Категорија:Детски труд
Категорија:Принуден труд
Категорија:Минерали на танталот
Категорија:Оксидни минерали
Категорија:Минерали на ниобиумот