Ѕидно сликарство

[десно|мини|250x250пкс|[Фрескопис|Фрески на главниот олтар на капелата Свети Себастијан]]
десно|мини|250x250пкс|Приказни за Џатака во пештерите Аџанта, околу 200 пр. н. е. - 600 н. е.
**Ѕидно сликарство** или **мурално сликарство** — вид сликарство кое како основа има ѕид, таван или друга голема постојана површина. Најважни примери се фреската, мозаикот, графитите и зграфитото. Ѕидното сликарство се одликува со тоа што архитектонските елементи на даден простор се хармонично вклопени во сликата.

Некои мурали се насликани на големи платна, кои потоа се прикачуваат на ѕидот (т.н. *маруфлаж*).

## Историја
Некои ѕидни слики потекнуваат од горниот палеолит, како што се пештерските слики во пештерата Лубанг Јерији Салех во Борнео (40.000–52.000 пр. н. е.), пештерата Шове во департманот Ардеш во Јужна Франција (околу 32.000 пр. н. е.). Многу древни слики биле пронајдени во древни египетски гробници (околу 3150 пр. н. е.), во минојски дворци (среден период III, 1700–1600 пр. н. е.), во пештерите Окстотитлан и Хуктлахуака во Мексико (околу 1200–900 пр. н. е.) и во Помпеја (околу 100 пр. н. е.–79 н. е.).

Во средниот век, ѕидовите обично се сликале на сув малтер (*ал секо*). Огромната збирка ѕидни слики од Керала од 14 век е пример за фрески ал секо. Во Италија, техниката на сликање фрески на влажен малтер била повторно воведена околу 1300 година и довела до значително подобрување на квалитетот на ѕидните слики.
лево|мини|250x250пкс|Мурал, Варанаси, Индија, 1974 година.
Во современото време, поимот станал пошироко познат со мексиканското движење за мурална уметност (Диего Ривера, Давид Сикеирос и Хозе Ороско). Постојат многу различни стилови и техники. Најпозната е веројатно техниката фреска, која користи бои растворливи во вода со влажно варово миење, брзо нанесувајќи ја добиената смеса на голема површина и често на делови (но со чувство на целина). Боите светат кога се сушат. Методот *на маруфлаж* исто така се користи илјадници години.

Ѕидните слики денес се сликаат на различни начини со употреба на масла или медиуми на база на вода. Стиловите можат да варираат од апстрактни до *[[Оптичка мамка|trompe l'oeil]]* (тромп-леј). Почнувајќи со делата на муралисти како што се Греам Раст или Рајнер Марија Лацке во 1980-тите, сликарството trompe-l'oeil доживеало преродба во приватните и јавните згради во Европа. Денес, убавината на ѕидното сликарство стана многу пошироко достапна со техниката на пренесување на сликарска или фотографска слика на хартија за постер или платно, која потоа се лепи на површината на ѕидот (видете: тапети, фрескографија) за да се постигне ефектот на рачно насликан ѕид или реалистична глетка.

Посебен вид ѕидно сликарство е *Lüftlmalerei*, кој сè уште се практикува денес во селата во алпските долини. Познати примери на такви фасадни слики од 18 и 19 век може да се најдат во Митенвалд, Гармиш, Унтерамергау и Оберамергау.

## Техники
десно|мини|Фрески од 18 век ''што го прикажуваат местото на Зимри-Лима'' откриени во кралската палата во древен Мари, Сирија
Во историјата на ѕидното сликарство, користени се неколку методи:

Фреските, од италијанскиот збор *affresco*, кој потекнува од придавката *fresco* („свеж“), го опишуваат начинот на кој бојата се нанесува на малтерот на ѕидовите или таваните.

Техниката *„буон фреско“* (*buon fresco)* – вистинска фреска – се состои од сликање со пигмент измешан со вода, на тенок слој од влажен, свеж варов малтер или гипс. Пигментот потоа се апсорбира од влажниот гипс, по неколку часа, гипсот се суши и реагира со воздухот: токму оваа хемиска реакција ги фиксира честичките од пигментот во гипсот. После тоа, сликата останува свежа и со сјајна боја со векови.

Сликањето *„ал секо“* (*al secco)* или *фреско-секо (fresco-secco)* се изведува на сув малтер (на италијански, *секо* значи „сув“). Затоа, на пигментите им е потребен врзувачки медиум, како што е јајце (темпера), лепило или масло, за да го прицврстат пигментот на ѕидот.

*Мецо-фреската* е насликана на речиси сув малтер, а авторот од 16 век Игнацио Поцо ја определил како „доволно тврда за да не остави отпечаток од палец“, при што пигментот само малку продира во малтерот. До крајот на 16 век, таа во голема мера го заменила методот на права фреска и ја користеле сликари како Џовани Батиста Тиеполо и Микелан. е.о. Во намален облик, оваа техника имала предности во однос на ал секо.

## Материјал
Во грчко-римско време, најчесто се користеле енкавстични бои, кои се нанесувале во ладна состојба.

Темперното сликање е еден од најстарите познати методи на ѕидно сликање. Кај темперните бои, пигментите се врзани во албуминска средина, како што е жолчка или белка од јајце, разредена во вода.

Во Европа во 16 век се појавило масленото сликарство на платно  како полесен метод за сликање ѕидови. Предноста била во тоа што уметничкото дело можело да се заврши во студиото на уметникот, а подоцна да се пренесе до неговото одредиште и да се прицврсти на ѕид или таван. Маслената боја може да биде помалку задоволителен медиум за сликање на ѕидови поради недостатокот на боја. Исто така, пигментите го пожолтуваат врзивното средство или полесно се под влијание на атмосферските услови.

Различни муралисти имаат тенденција да станат стручњаци во нивниот претпочитан медиум и примена, без разлика дали станува збор за маслени бои, емулзиски или акрилни бои, нанесени со четка, валјак или аеросол/спреј. Клиентите често бараат посебен стил, а уметникот може да се приспособи на соодветната техника.

Консултацијата обично води до подробен нацрт и распоред на предложениот материјал за ѕидот со понуда за цена одобрена од клиентот пред да започне работата. Површината што треба да се обои може да се постави во мрежа за да одговара на дизајнот, овозможувајќи прецизни чекор-по-чекор промени на сликата. Во некои случаи, дизајнот се проектира непосредно на ѕидот и се црта со молив пред да започне боењето. Некои сликари сликаат непосредно без претходно скицирање, претпочитајќи спонтана техника.

Откако ќе се заврши ѕидната слика, може да се додадат лакови или заштитна акрилна глазура за да се заштити делото од УВ зраци и оштетување на површината.
мини|Фрескографија од Рајнер Марија Лацке, дигитално печатена на платно
Како алтернатива на рачно насликаните мурали, дигитално печатените мурали можат да се нанесат и на површини. Постоечките мурали можат да се фотографираат, а потоа да се репродуцираат со квалитет речиси како оригиналниот.

Недостатоците на однапред изработените мурали и налепници се тоа што тие често се произведуваат масовно и им недостасува привлечноста и ексклузивноста на изворните уметнички дела. Тие често не се дотерани на големината на ѕидовите на нарачателите, а нивните лични идеи или желби не можат да се додадат на ѕидот. Техниката на фрескографија, дигитален метод на производство (CAM), измислен од Рајнер Марија Лацке, решава некои од ограничувањата на персонализацијата и големината.

Дигиталните техники често се користат за рекламирање на надворешни ѕидови во голем обем. Муралите можат да се насликаат непосрено на ѕидот или да се печатат на винил и безбедно да се прицврстат на ѕидот како пано. Иако не се строго класифицирани како мурали, печатените медиуми во голем обем често се нарекуваат со тоа име. Рекламните мурали традиционално биле сликани на згради и продавници од страна на авторите на реклами, а подоцна како големи паноа.

## Значење
лево|мини|Мурал во Сан Бартоло
Ѕидните слики се важни бидејќи ја внесуваат уметноста во јавната сфера. Поради големината, цената и трудот што се потребни за создавање мурал, сликарите честопати мора да работат по нарачка од спонзор. Тоа често е месната самоуправа или деловниот свет. Уметниците се ценети за нивната работа што допира до широка публика која инаку не би се вклопила во уметничка галерија. Градот има корист од убавината на уметничкото дело.

Муралите можат да бидат сразмерно ефикасна алатка за општествена еманципација или постигнување политички цели. Муралите понекогаш се настанувале нелегално или биле нарачувани од месни барови и кафулиња. Визуелните ефекти често се користат за привлекување на вниманието на јавноста кон општествените прашања. Јавните уметнички изрази спонзорирани од државата често се користат од страна на тоталитарните режими како средство за пропаганда. И покрај пропагандистичката природа на овие дела, некои сè уште имаат уметничка вредност.

Муралите можат драматично да влијаат врз ставовите на минувачите, свесно или потсвесно, кога се додаваат во областите каде што луѓето живеат и работат. Исто така, може да се тврди дека присуството на големи јавни мурали може естетски да го подобри секојдневниот живот на жителите или вработените во претпријатијата. Најпознатите мурали во светот се наоѓаат во Мексико, Њујорк, Филаделфија, Белфаст, Дери, Лос Анџелес, Никарагва, Куба и Индија. Во време на судири, тие дејствуваат како важно средство за комуникација за членовите на социјално, етнички и расно поделените заедници. Тие исто така се покажале како ефикасна алатка за воспоставување дијалог, а со тоа и за долгорочно решение на поделбата. Индиската држава Керала има ексклузивни мурали. Муралите во Керала се наоѓаат на ѕидовите на хиндуистичките храмови. Тие можат да потекнуваат од 9 век од н. е.

Фреските во Сан Бартоло од мајанската цивилизациј во Гватемала се најстариот пример за оваа уметност во Мезоамерика и потекнуваат од 300 година пр. н. е.

Многу рурални градови почнале да користат мурали за да создадат туристички знаменитости со цел да ги зголемат економските приходи. Колквит, Џорџија, е еден таков град. Колквит, заедно со Дотан, Алабама, и Блејкли, Џорџија, бил избран да биде домаќин на Светската конференција за мурали во 2010 година. Во градот биле завршени повеќе од десетина мурали.

## Во политиката

Слика:RiveraMuralNationalPalace.jpg| Диего Ривера, „Историја на Мексико“ во Националната палата во Град Мексико.
Слика:BardiaMural.jpg| „Ѕидна слика во Барди“, Либија, фотографирана во 1960-тите, пред нејзиното уништување поради деградација и забот на времето.
Слика:Press Cafe in East Berlin on Alexanderplatz, 1977.jpg| Слики што го прикажуваат марксистичкиот поглед на печатот за ова кафуле во Источен Берлин во 1977 година биле вклучени во комерцијалното рекламирање по повторното обединување на Германија.
Слика:Wien - Donald-Trump- und Kim-Jong-un-Graffiti von Lush Sux.JPG| Слика со Ким Јонг Ун и Доналд Трамп во Виена.


Мексиканското мурално движење од 1930-тите донело ново значење на муралите како општествени и политички алатки. Диего Ривера, Хозе Ороско и Давид Сикеирос беа најпознатите уметници на движењето. Помеѓу 1932 и 1940 година, Ривера, исто така, сликал мурали во Сан Франциско, Детроит и Њујорк. Во 1933 година, тој ја завршил познатата низа од дваесет и седум мурали насловена како „Детроитската индустрија“ на ѕидовите од внатрешниот двор на Детроитскиот институт за уметност.

Во 1948 година, колумбиската влада била домаќин на IX Панамериканска конференција, која го создала Маршаловиот план за Америка. Директорот на OEA и колумбиската влада го ангажирале Сантјаго Мартинез Делгадо да наслика мурал во зградата на Колумбискиот конгрес во чест на настанот. Мартинез го избрал „Конгресот во Кукута“ и го насликал „Симон Боливар пред Франциско де Паула Сантандер“, што ги налутило либералите; како резултат на тоа, толпата „боготазо“, по атентатот врз Хорхе Елиезер Гаитан, се обидела да го запали главниот град, но била спречена од колумбиската армија. Години подоцна, во 1980-тите, либералите задолжени за Конгресот донеле резолуција за ротирање на целата елиптична соба за 90 степени за да го постават главниот мурал на едната страна и да го ангажираат сликарот Алехандро Обрегон да наслика непартиска слика во надреалистички стил.

Северна Ирска има некои од најпознатите политички мурали во светот. Од 1970-тите, во Северна Ирска се документирани речиси 2000 мурали. Во поново време, многу мурали се несекташки, се занимаваат со политички и општествени прашања како што се расизмот и екологијата, а многу се целосно аполитични, прикажуваат деца како си играат и сцени од секојдневниот живот.

Неполитичка, но општествено свесна слика покрива ѕид во стара зграда, некогаш затвор, на врвот на карпа во Барди, Либија. Била насликана и потпишана од уметникот во април 1942 година, неколку недели пред неговата смрт, на првиот ден од Првата битка кај Ел Аламеин. Познат како „Мурал Барди“, бил создаден од англискиот уметник, војник Џон Фредерик Брил.

Во 1961 година, Источна Германија започнала со изградба на ѕид помеѓу Источен и Западен Берлин, кој станал познат како Берлински ѕид. Иако сликањето не било дозволено во Источен Берлин, уметниците од Западната страна го сликале Ѕидот од 1980-тите до падот на Ѕидот во 1989 година. Многу непознати и добро познати уметници, како што се Тиери Ноар и Кит Харинг, сликале на ѕидовите, „најдолгото платно на светот“. Дури и подробните уметнички дела честопати биле насликани за неколку часа или денови. На Западната страна, Ѕидот не бил заштитен, па секој можел да слика. По падот на Берлинскиот ѕид во 1989 година, Источната страна на Ѕидот станала популарно „платно“ за многу уметници на мурали и графити.

Исто така е вообичаено да се користат ѕидни графити како облик на сеќавање. Во книгата „Некој ми кажа“, Рик Браг пишува за низа заедници, претежно во Њујорк, кои имаат ѕидови посветени на луѓе кои починале. Овие споменици, и во пишан збор и во слика, им обезбедуваат на починатите присуство во заедниците во кои живееле. Браг наведува дека „сликите се вткаени во општественото ткиво на соседството и градот“. Овие споменици ги потсетуваат луѓето на смртните случаи предизвикани од насилството во градот.

## Современ дизајн на ентериер
### Традиционален
Многу луѓе сакаат да ја изразат својата индивидуалност со тоа што ќе најмат уметник да ги дизајнира ѕидовите на нивниот дом. Ова не е активност резервирана исклучиво за сопствениците на големи куќи. Уметникот е ограничен само од надоместокот и времето поминато на сликањето, што го определува нивото на подробности. Едноставен мурал може да се додаде и на најмалите ѕидови.

Приватните нарачки можат да бидат за трпезарии, бањи, дневни соби или, како што често е случај, детски спални соби. Детската соба може да се преобрази во „свет на фантазијата“ на шума или тркачка патека, поттикнувајќи досетливи игри и свест за уметноста.

Во 1980-тите, илузионистичкото ѕидно сликарство доживеало преродба во приватните домови. Причината за ова преродба на внатрешниот дизајн понекогаш може да му се припише на намалувањето на индивидуалниот простор за живеење. Погрешните архитектонски особености, како и природните крајолици и погледи, можат да имаат ефект на „отворање“ на ѕидовите. Густо изградените станбени области, во нивниот слободен облик, исто така можат да придонесат луѓето да се чувствуваат отсечени од природата. Овој вид на ѕидно сликарство може да биде обид на некои да воспостават рамнотежа со природата.

Нарачката за сликање слики во училишта, болници и домови за стари лица може да постигне  пријатна атмосфера во овие институции. Муралите се вообичаени и во други јавни згради.

### Графити
мини|десно|Минт&Серв во хотелот Ејс, Њујорк
Неодамна, графитите и уличната уметност одиграле клучна улога во современото мурално сликарство. Графити уметниците/уличните уметници како што се Кејт Херинг, Шепард Фери, Абов, Минт & Серф, Футура 2000, Ос Гемеос и Фаиле, меѓу другите, успешно ја пренеле својата естетика на улична уметност надвор од ѕидовите на урбаниот предел и на ѕидовите на приватни и корпоративни нарачатели. Како што графитите/уличната уметност станале попопуларни кон крајот на 1990-тите, брендовите насочени кон младите како што се Најк и Ред бул, вклучувајќи го и Виден Кенеди, се свртеле кон графити/улични уметници/ за да ги украсат ѕидовите на нивните канцеларии. Овој тренд продолжил во текот на 2000-тите, бидејќи графитите/уличната уметност станувале сè повеќе препознатливи од уметничките институции низ целиот свет.

### Народен
мини|лево|200px|Мурал со мотиви од Раџастан, Какшачитра, Мумбај 2014
Многу сопственици на куќи избираат да ја прикажат традиционалната уметност и култура на нивното општество или настани од историјата во своите домови. Етничките мурали станале важен облик на внатрешно уредување. Муралите Варли стануваат претпочитан начин за украсување на ѕидови во Индија. „Сликарството Варли“ е древен индиски уметнички облик во која племенските луѓе прикажувале различни фази од својот живот на ѕидовите на нивните куќи од кал.

## Наводи

Категорија:Украсна уметност
Категорија:Сликарски техники