Алексијада

***Алексијада*** (грчки: *Ἀλεξιάς*) — средновековен историски и биографски текст напишан околу 1148 година, од византиската принцеза Ана Комнина, ќерка на царот Алексиј I Комнен.  Текстот е напишан во форма на атички грчки јазик. Ана ја опишува политичката и воената историја на Византија за време на владеењето на нејзиниот татко, со што дава значаен приказ за Византија во развиениот среден век. Меѓу другите теми, *Алексијада* ги документира заемните односи на Византија со крстоносните војни и ги истакнува спротивставените перцепции на Истокот и Западот во почетокот на 12 век. Не го споменува расколот од 1054 година - тема која е многу честа појава во современото пишување. Од прва рака го документира падот на византиското културно влијание во источна и западна Европа, особено во зголемената вклученост на Западот во неговата географска сфера.  *Алексијада* е парафразирана на народен средновековен грчки јазик во средината на 14 век за да се зголеми нејзината читливост, што сведочи за трајниот интерес на делото. 

## Структура
 
Делото е поделено на 15 книги и пролог. Нејзиниот опсег е ограничен на времетраењето на владеењето на Алексиј, кое на тој начин може да се опише во сите детали,  особено во однос на политичките односи меѓу Византија и западноевропските сили.

**1.** Напади врз Византија од страна на Норманите, под водство на нивниот водач Роберт Гвискар (книги 1–6):

: **Книга 1** се занимава со станувањето на Алексиј генерал и со Доместикос тон Схолон. Исто така, се расправа за подготовките на Норманите за нивната инвазија. **Книга 2** се занимава со бунтот на Комнините. **Книга 3** се занимава со Алексиј како цар (1081), внатрешните проблеми со семејството Дука и преминувањето на Норманите преку Јадранското Море. **Книга 4** се занимава со војната против Норманите (1081–1082). **Книга 5**, исто така, се занимава со војната против Норманите (1082–1083) и нивниот прв судир со „еретиците“. **Книга 6** се занимава со крајот на војната против Норманите (1085) и смртта на Робер Гвискар.

**2.** Византиски односи со Турците (книги 6–7, 9–10 и 14–15):

: **Книга 7** се занимава со војната против Скитите (1087–1090). **Книга 9** се занимава со операциите против Чака-бег и Далматинците (1092–1094) и заговорот на Никифор Диоген (1094). **Книга 10** се занимава со војната против Куманите и почетокот на Првата крстоносна војна (1094–1097). **Книга 14** се занимава со Турците, Франките, Куманите и Манихејците (1108–1115). **Книга 15** се занимава со последните експедиции — Богомилите — Смртта на Алексиј (1116–1118).

**3.** Упади на Печенезите на северната византиска граница (книги 7–8)

: **Книга 8** се занимава со крајот на Скитската војна (1091) и заговорите против царот.

**4.** Првата крстоносна војна и византиските реакции на неа (книги 10–11)

: **Книга 11**, исто така, се осврнува на Првата крстоносна војна (1097–1104).

**5.** Напади врз византиските граници од страна на синот на Роберт Гвискар, Боемунд I Антиохиски (книги 11–13) 

: **Книга 12** се занимава со домашните судири и подготовките на Норманите за нивната втора инвазија (1105–1107). **Книга 13** се занимава со заговорот на Арон и втората норманска инвазија (1107–1108).

## Теми
Средишниот фокус на *Алексијада* е владеењето на Алексиј Комнин во периодот од 1081 до 1118 година. Ана претставува идеализиран портрет на владеењето на нејзиниот татко, фокусиран на неговите борби со ривалите како Норманите, Печенезите, Турците и Латините од Првата крстоносна војна.  Иако таа признава некои од грешките на нејзиниот татко и постојано ја нагласува својата желба да постигне објективност соодветна на еден историчар, Ана постојано прави пофалби како примерен владетел. Неговите победи се припишуваат на неговата итрина и божествена поддршка, додека неговите порази обично се ублажуваат со извештаи за лична храброст или за подоцнежен успех што произлегува од почетните неуспеси. Тој често се споредува со личности од класичната антика, а историчарите како Леонора Невил ја нагласиле „*карактеризацијата на Алексиј како лукав морски капетан кој го управува царството низ постојани бури со лукавство и храброст кој силно потсетува на [[Одисеј]]*“. 

## Наративен стил
*Алексијада* е напишана на грчки јазик околу 1148 година и првпат била уредена од Посин во 1651 година  Ана Комнина се опишува себеси во текстот и отворено ги признава своите чувства и мислења за некои настани, што е спротивно на типичниот формат на историографијата.  Таа се разликува многу од грчките прозни историчари и поради тоа книгата првично била добро прифатена; подоцна била подложена на критики.  *Алексијада* е интересна за многу историчари бидејќи Ана ја напишала во различен формат од нормата на тоа време.  Ана Комнина е единствената жена историографка од нејзиниот период и историчарите се склонети да веруваат дека нејзиниот стил на пишување многу се должи на тоа што е жена.  И покрај тоа што се вклучила себеси во историографијата и другите квалитети што го прават нејзиниот стил многу различен од типичната историографија на периодот, *Алексијада* на Ана Комнина се смета за „*едноставна*“ историја. 

## Влијанија
Делата на Ана Комнина претставуваат главен извор на информации за нејзиниот татко, Алексиј I и Византија во тоа време.  Таа имала околу 55 години кога започнала да работи на *Алексијада*.  Таа ги презирала крстоносците кои му дошле на помош на нејзиниот татко поради нивните постапки против царството откако тие грабеле преку разни освојувања и не успеале да  му вратат територија на царот која му ја ветиле кога ќе ги освојат. Таа ги сметала крстоносците, кои ги нарекува Келти, Латини и Нормани, за необразовани варвари.   И покрај ова, Ана тврди дека ги прикажала во неутрална светлина. Некои историчари веруваат дека нејзиното дело е пристрасно поради нејзините чувства кон крстоносците и колку високо го почитувала својот татко. 

### Пристрасност
Во својот вовед, Ана Комнина ја искажала својата намера да запише вистински настани и да даде извештај за делата на нејзиниот татко кои „*не заслужуваат да бидат предадени на заборав*“. Таа била свесна дека пишувајќи ја историјата на нејзиниот татко би можело да биде обвинета за користење панегиричен јазик и често се обидувала да го потсети читателот на својот интегритет како непристрасен известувач за минатите настани.  Акцентот на Алексиј како „*специфично христијански цар*“, и морален, како и политички пофален, е сеприсутен. Питер Франкопан го споредил третманот на Алексиј во текстот со техниките на хагиографската традиција, додека го споредил со негативниот портрет или отсуството на неговите наследници Јован II и Мануил I.  Ана дебатирала за Латините (Норманите и „Франките“), кои ги опишала како варвари. Ова негодување се однесува и за Турците и Ерменците. *Алексијада*, исто така, го критикувала Јован II Комнин за неговото доаѓање на престолот (на местото на самата Ана) по смртта на Алексиј. Од гледна точка на современиот читател, недоследностите во описите на воените настани и несреќите на царството (делумно поради овие книжевни, а особено хомерови влијанија) може да изгледаат претерани и стереотипни. И покрај овие проблеми, Георгиј Острогорски ја нагласил важноста на *Алексијада* како примарен документ. 

## Пол и авторство

### Прашања за авторство
Се водела расправа околу тоа дали *Алексијада* всушност ја напишала Ана Комнина. Во голема мера иследувачите сметаат дека делото било напишано од Ана Комнина.  Споменувањата во текстот за нејзината свршувачка, нејзината улога како сопруга и коментарот за нејзината женска скромност што влијае на нејзиното пишување го прават авторството на Ана на *Алексијада* „*несомнено*“, според некои научници.  Се тврди дека доминацијата на воените прашања се совпаѓа со изборот на Ана да пишува историја во епскиот жанр, што го одразува културното влијание на нејзиното семејство.  Таа сигурно можела да пишува за воени работи, бидејќи можела да го придружува својот татко, царот, во воени кампањи.  Таа ги именува своите извори експлицитно како „*оние што го придружувале царот во кампања*“, како и Алексиј Комнен и Ѓорѓи Палеолог, така што „*[не] е потребно да се замисли дека таа изоставила упатување на нејзиниот најважен извор*“.  Многу научници  веруваат дека големите детали за домашниот живот и воениот стил на нејзиниот татко, во комбинација со нејзините искуства и споменувања на женственоста, даваат силен аргумент за нејзиното авторство на *„Алексијада“* .

Малкуте пасуси во текстот што можат да се идентификуваат како субјективен коментар на авторката, освен емоционално набиените референци за нејзиниот сопруг, тешко дека го откриваат полот на авторката или кој било друг аспект од нејзината позадина.  Оваа карактеристика ја искористил Џејмс Хауард-Џонстон, кој контроверзно тврдел дека *Алексијада* не можела да биде напишана од жена.  Обрнувајќи внимание на обемните воени делови од *Алексијада* и сугерирајќи дека Ана само работела врз основа на теренските белешки на својот сопруг, Хауард-Џонстон предложил делото да се преименува во „Никифорова *Алексијада*“.  Сепак, како што истакнал Питер Франкопан, од византискиот период не е зачувано споредливо дело од жена и „*нема причина зошто овој автор би се придржувал кон модел поставен од читателот*“ (т.е. на современите претпоставки за полот). 

### Репрезентации на полот
Жените од аристократијата имале повеќе можности да се стекнат со повисоко образование, во споредба со оние од скромно потекло, чие образование главно се состоело од учење пишување и читање, меморирање псалми и проучување на Светото писмо. Некои жени аристократки имале интерес за книжевност и биле пофалени за нивната длабочина на знаење од страна на современите писатели. И покрај тоа, високото образование и експертизата на Комнина во световната книжевност- чие проучување обично не се препорачувало - останале исклучителни. 

Во *„Алексијада“*, Ана Комнина го прикажува родот и родовите стереотипи на необичен начин. Како и нејзините машки колеги, таа ги карактеризира жените според типичните стереотипи, како што се „*подложни на солзи и кукавички пред опасност*“.  И покрај ова, жените во „*Алексијада“* никогаш не плачат, со исклучок на погребот на Алексиј, за време на кој тагата е соодветен културен одговор.  Ниту еден од женските ликови не се однесува кукавички.  Таа укажува на сопствениот пол на сличен начин кога ги споменува сопствените солзи додека пишува одредени настани. Веднаш го информира читателот дека ќе престане правилно да плаче за да се врати на својата должност кон историјата, епизода што ја повторува двапати во наративот.  Таа покажува желба да контролира аспекти што, за нејзината култура, се женски.  Ана се занимава првенствено со интелектот, што им го припишува на мажите и жените. Нејзините ставови, заедно со недостатокот на споредливи извори од женски авторки во тој период, ја прават *Алексијада* да се смета од некои за лош извор за да се процени како се чувствувале просечните жени во Византија за Првата крстоносна војна. 

### Пол и стил
Необичниот стил на пишување историја на Ана Комнина се припишува на нејзиниот пол. Нејзиниот стил е значаен бидејќи вклучувал историја на постапките на нејзиниот татко за време на Првата крстоносна војна и нејзините размислувања на некои од овие настани. Нејзините мислења и коментари за одредени настани во инаку историски текст се припишуваат на нејзиниот пол и позитивно и негативно.  Ова толкување на нејзините истории е познато како „*родова историја*“, кое означува дека тоа е историјата на Алексиј и на Ана преку нејзиниот стил, што не се среќава кај машките автори.  Додека римскиот историчар Едвард Гибон го сметал овој „родов“ наратив за да ја издаде „*на секоја страница суетата на женскиот автор*“, при што некои научници се согласуваат со него, други научници сметаат дека овој стил може да биде показател за менторот на Ана, Михаил Псел.     Некои одат уште подалеку и сугерираат дека Ана ја користела *Хронографијата* на Псел како модел за нејзиното раскажување во нејзината историја и го однела неговиот стил уште подалеку, сугерирајќи дека не нејзиниот пол, туку нејзините влијанија довеле до нејзиниот стил на пишување. 

Ана Комнина се смета за единствена за своето време по интензитетот со кој ги интегрира сопствениот наратив и емоции, а сепак не ги споменува сите лични детали, како што е тоа што има четири деца.   За некои, оваа комбинација на стил и недостаток на лични, родови информации е усогласена со нејзиниот недостаток на современи феминистички идеали, без кои таа не била заинтересирана да го доведе во прашање своето општествено место во нејзиното раскажување, иако нејзините прикази на жени не се вклопуваат со поголемиот дел од машките автори од тоа време.  Нејзиниот стил може да се разбере од нејзиното верување дека интелигенцијата и благородноста се многу поголеми од полот во однос на важноста и затоа Ана не ја гледа својата историја како пречекорување на сите неопходни родови улоги. 

## Ракописи
Подолу е списокот на ракописи што го содржат целото дело или неговото резиме.

* Codex Coislinianus 311, во Фонд Куалена (Париз) 
* Кодекс Флорентинус 70,2 
* Codex Vaticanus Graecus 1438 година 
* Кодекс Барберинијан 235 и 236 
* Codex Ottobonianus Graecus 131 и 137 
* Codex Apographum Gronovii 
* Codex Vaticanus Graecus 981 (пролог и резиме) 
* Codex Monacensis Graecus 355 (пролог и резиме) 
* Codex Parisinus Graecus 400 (пролог и резиме) 

## Објавени изданија
### Грчки
* *Annae Comnenae Alexias*, ед. Дитер Рајнш (de) и Атанасиос Камбилис (de) (2 тома, Берлин: Де Грујтер, 2001)  ( том I: Prolegomena et Textus )

#### Aнглиски
* *Алексијада на принцезата Ана Комнiна: историјата на владеењето на нејзиниот татко, Алексиј I, цар на Римјаните, 1081–1118 година*, превод од Елизабет Доус (Лондон: Кеган Пол, Тренч, Трабнер и Ко., 1928) (Интернет средновековен изворник )
* *Алексијада*, превод на Едгар Роберт Ештон Сјутер (Хармондсворт: Пингвин, 1969) 
** ревидирано од Питер Франкопан (Лондон: Пингвин, 2009) 

#### Останато
* Француски: *Alexiade (règne de l'empereur Alexis I Comnène 1081-1118)*, ед. и тр. Бернард Леиб, 3 тома, Париз: Les Belles Lettres, 1937–1945 ( том I: ''Livres I-IV'' ; том. II: ''Livres VX'' ; том. III: ''Livres XI-XV'' ) (содржи издание на грчкиот текст што повеќе не се смета за авторитетен)
* руски: ''Алексијада'', тр. Јаков Љубарски (Москва: Наука, 1965)
* полски: *Алексјада*, тр. Oktawiusz Jurewicz (pl) (2 тома, Вроцлав: Ossolineum, 1969–1972)
* чешки: *Paměti byzantské princezny*, превод. Рижена Досталова (Праха: Одеон, 1996)
* турски: ''Алексијада.'' ''Malazgirt'in Sonrası'', превод. Билге Умар (Истанбул: İnkılâp, 1996) 
* Германски: *Alexias*, превод. Дитер Рајнш (Келн: DuMont, 1996)
* италијански: *Alessiade*, превод. Џацинто Ањело (Палермо: Palazzo Comitini edizioni, 2010) 

## Поврзано
* Византија 
* Прва крстоносна војна
* Атички грчки јазик

## Наводи

Категорија:Прва крстоносна војна
Категорија:Византиска книжевност
Категорија:Комнини