open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
2 јануари (родени)

}}|background-color:}|background-color:transparent}};"
 |valign="top" align="right"|1642&nbsp;
 |Мехмед IV — отомански султан.
 |-
 |valign="top" align="right"|1699&nbsp;
 |Осман III — отомански султан.
 |-
 |valign="top" align="right"|1837&nbsp;
 |Милиј Алексиевич Балакирев — руски композитор, пијанист и диригент.
 |-
 |valign="top" align="right"|1920&nbsp;
 |Исак Асимов — американски писател на научна фантастика од руско потекло.
 |-
 |valign="top" align="right"|1936&nbsp;
 |Роџер Милер — американски композитор и пејач (†1992)
 |-
 |valign="top" align="right"|1948&nbsp;
 |Огњен Петровиќ — српски и југословенски фудбалер.
 |-
 |valign="top" align="right"|1964&nbsp;
 |Пернел Витекер — американски боксер.
 |-
 |valign="top" align="right"|1968&nbsp;
 |Олег Дерипаска — руски бизнисмен.
 |-
 |valign="top" align="right"|1969&nbsp;
 |Кристи Тарлингтон — американски модел и манекенка
|-
 |valign="top" align="right"|1980&nbsp;
 |Жером Пино — француски велосипедист.
|-
 |valign="top" align="right"|1992&nbsp;
 |Пауло Газанига — аргентински фудбалски голман.
 |-
 |valign="top" align="right"|1997&nbsp;
 |Карлос Солер — шпански фудбалер.
|}

2 јануари
Паркур

[thumb|250px|Трасер изведува [#Основни движења|мачкина рамнотежа (*équilibre de chat*)]]
**Паркур** (француски: *Parkour*) или познат уште како **уметност на преместување** (француски: *l'art du déplacement*) — активност, чија цел е движење од една точка до друга колку што е можно поефикасно и побрзо, користејќи ги главно способностите на човечкото тело. Целта му е да му помогне на поединецот да надмине пречки, кои би можело да бидат што било што се наоѓа во неговото околно опкружување, од гранки и камења до шини и бетонски ѕидови, и може да се вежба и во селски и во градски области. Оние што вежбаат паркур се нарекуваат *трасери*, или *трасерки* за жени.

Основан од Давид Беле и група другари во Франција, паркурот се насочува на вежбање на ефикасни движења со цел да се развие телото и умот на оној што го практикува со цел да надмине можни пречки во итен случај.

## Поврзано

* Слободно искачување - стил на искачување без вештачки помагала.
* Слободно трчање
* Јамакаши - група основана од Јан Хнаутра, Давид Беле, Лоран Пиемонтеси и Чау Бел Дин 3 години пред паркур со нагласок на стилот, течноста и слободата. Исто така е филм од 2001 година.

## Наводи

Категорија:Вежбовна физиологија
*
Категорија:Суб-култури
CS

**CS, Cs или cs може да се однесува на:**
* Цезиум, хемиски елемент со ознака Cs
* **CS** - англиска скратеница за Computer Science
* Counter-Strike, компјутерска игра
* Костарика, чиј FIPS 10-4 и НАТО државен код е CS 
* Поранешниот ISO 639-1 јазичен код на чешкиот јазик
* Поранешниот ISO 3166-1 државен код и ознака за регистерски таблици на Чехословачка до 1993
* Поранешниот ISO 3166-1 државен код на Србија и Црна Гора до 2006
Тутунски комбинат Прилеп

**Тутунски комбинат АД Прилеп** *(ТКП)* е компанија која има 135-годишна традиција во тутунскиот бизнис.

Основана е во Прилеп во далечната 1873 година и главно се занимава со откуп и обработка на висококвалитетен ориенталски тутун од типовите „прилеп“ и „јака“ и негова продажба на познати светски компании. Генерален директор е Кире Станкоски (2011-).

Од 1955 ТКП навлегува во бизнисот со цигари преку основање на потпретпријатие за производство на цигари од типот американ бленд. ТКП има традиционална и успешна соработка со светски познатите компании PMI, KT&G, BAT, JTI, R.J.R, Imperial Tobacco.

**Марки на цигари:**
* BRAND Regular Box
* BRAND Regular soft
* BRAND Lights Box
* BRAND Super light
* BRAND 100s
* RONDO Regular Box
* RONDO Lights Box
* RONDO Lights 100s
* RONDO Lights Soft
* FILTER ORIENTAL
* PRILEP
* EUROPA Box
* EUROPA Soft
* SAN slims
* VIP Regular Box
* VIP Lights Box

## Наводи

## Надворешни врски
* 

Категорија:Тутунски претпријатија во Македонија
Категорија:Економија на Прилеп
Сарана, Базега

**Сарана** е села во Дулогу Департмент во Базега Провинца во Буркина Фасо. Селата има 587 жители.

## Извори
Гевгелиско

Поимот *Гевгелиско* се употребува за приближно означување на местото на некој настан и значи дека се случило во околината на градот Гевгелија, т.е. место кое географски тежнее кон градот. Во зависност од административната поделба дефинирана со соодветна законска регулатива понекогаш се мисли на сите населени места кои потпаѓаат под управување на локалните власти во Општина Гевгелија, според оваа дефиниција во одредени периоди некои места потпаѓаат под Гевгелиско, но некогаш и не.

Под „Гевгелиско“ се подразибраат и разни населени места во некогашната Гевгелиска каза кои денес му припаѓаат на Кукушкиот округ во Егејска Македонија, Грција.

## Поврзано
* Гевгелиски села, според актуелната територијална поделба на Република Македонија.
Апостол Н. Апостолоски

**Апостол Апостолски** ( во  — во ), борец во НОВ на Македонија. Загинал како борец на Третата бригада на 42-та дивизија.

## Наводи


Категорија:Родени во 1924 година
Категорија:Починати во 1945 година
Категорија:Учесници во НОБ
Атанас Стојаноски

**Атанас Стојаноски** (,  - ), борец во НОВ на Македонија.

## Наводи

Категорија:Родени во 1918 година
Категорија:Учесници во НОБ
Акче

**Акче** (тур. *ак* = бел, белa пара) — ситна турска сребрена пара, кована од времето на султанот Орхан (1326—59) до крајот на XVII век. Во почетокот вредноста на едно акче била 1/40 талири (гроша), односно 1/60 од златен алтан. Подоцна вредноста опаѓа. Големината му била 10-12мм, а тежината на акчето во почетокот била 1,07 грама, а подоцна тежината, како и вредноста опаѓала до 0,13 г. Во промет се појавувале и таканаречени *чурук акчеси* (нездраво, излижано или фалсификувано акче), за разлика од *саг* или *халис акчеси* (здраво, чисто акче).

Ковано е во многу ковници на Османлиското Царство, па и на балканските простори: Сараево, Сребреница, Чајниче, Белград, Ново Брдо, Кочани, Скопје и Ресен.

Во подоцниот турски паричен систем 1 акче (аспра) вредело три пари.

## Забелешка
1 Во 1431година еден млетачки дукат вредел 35 акчи, исто толку и околу 1455 година, додека 1488 година вредел  49 акчи, во 1510 година 54 акчи, а во 1590 година 120 акчи.

## Наводи

Категорија:Отомански монети
Категорија:Нумизматика
Категорија:Турска култура
Категорија:Поранешни валути
Сена

thumb|right|300px|Сена, која извира близу Дижон, во северна Франција, тече низ Париз и во Ламанш.

**Сена** () — најголемата река и трговски пат меѓу регионите Ил де Франс и Горна Нормандија во Франција. Таа исто така е и туристичка атракција, со бродски екскурзии кои нудат разгледувачки тури на туристите на *[[Десниот брег]]* и на *[[Левиот брег]]* во градот Париз.

Има над триесеттина мостови на Сена во Париз и десеттина други надвор од градот. Највпечатливи во Париз се Мостот Луј-Филип и Пон неф, кој датира од 1607. Надвор од градот, такви примери се Мостот на Нормандија, еден од најдолгите висечки мостови на светот, кој го поврзува Ле Авр со Онфлер.

### Потекло на името
Името „Сена“ на латински е *Секвана*. Тоа доаѓа од галскиот назив (келтски) *Sicauna*, за кој се верува дека значи „света река“.

## Сена како мотив во уметноста
* „Уште еднаш на реката...“ — песна на францускиот поет Жак Превер.
* „Сена тече низ Париз.“ — песна на Жак Превер.

## Наводи


Категорија:Сенски слив
Категорија:Реки во Франција
Категорија:Реки во Нормандија
Категорија:Реки во Ил де Франс
Категорија:Географија на Париз
Будизмот во Русија

**Будизмот во Русија** *([[руски]]: Буддизм в России)*, историски гледано на руската територија почнава да се инкорпорира уште во раните години на XVI век кога руските истражувачи патувале и го испитувале Сибир, што сега е познато под името Руски далечен исток. Исто се смета дека индискиот крал Ашока испратил монаси во дој дел за да го шират будизмот низ целиот свет вклучувајќи го и Сибир.

## Историја на будизмот и застапеност во Русија
Првите будизтички верувања на руско тло се прифатени некаде околу езерото Бајкал и од тука набрзина се прозирува кон околните области. На крајот на XVII век будизмот веќе е доминантна религија во Тува. Калмиците кои се доелиле од Кина по долината на реката Волга исто така проповедале будизам. Во тоа време царските авторитети биле многу толерантни кон будистите.

Според последните податоци во Рудија има повеќе извори кои ја прогнозираат бројката на будистите. Но се семта дека тие со помеѓу 0,75% - 1,1% - 1,45% односно од 1.060.333 - 1.555.155 - 2.049.977 верници. Будизмот што се практикува во Русија е Теравада и Тибетски будизам.

## Наводи

## Надворешни врски

* The Buddhist hordes of Kalmykia, The Guardian 19 септември, 2006
* Buddhactivity Dharma Centres database 
* Gusinoye Ozero, seat of imperial Russia's Buddhists
* Buddhist Paintings in Buryatia
* History of Tibetan Buddhism in Inner Asia in the 20th Century
* Buryats culture and traditions 
* http://www.northcountrypublicradio.org/news/naj/naj11.html Pandito Khambo Lama Itigelov's Most Precious Body 10/9/05)]
* Berzin Archives - Afghanistan Buddhism Gathered sources about the Drigung Kagyupas and Hulagu and the Mongols.

## Галерија


Податотека:Ivolgaa-peatempel.jpg|Иволга манастир
Податотека:Buddhism in Russia.png|Области во Русија со будистичко мнозинство




*
Грош

thumb|300px|''Тиролски грошеви'' од 1286
**Грош** (, , , , , , , , , ) е назив за монета користена во неколку германски држави, како и во некои земји на Средна Европа (Бохемија, Полска итн.). Зборот доаѓа од италијанскиот збор *denaro grosso*, или голема пара.

## Грошот во Османлиското Царство
Во Османлиското Царство, грошот бил ситна сребрена монета со вредност од 40 пари (за споредба, една лира вредела 4.000 пари). Во 1811 година, еден османлиски грош тежел 9,60 грама и имал чистота од 46,6%, т.е. содржел 4,42 грама сребро, но со текот на времето тој постојано обезвреднувал. Така, во 1820 година, грошот тежел 6,41 грам и имал чистота од 46%, т.е. во него имало 2,95 грама сребро. Две години подоцна, грошот тежел само 4,28 грама, со чистота од 54%, така што содржел  2,32 грама сребро. Во 1822 година, вредноста на грошот била петпати помала во споредба со 1780 година, кога тој тежел 18,5 грама. Инаку, во старите ракописни книги во Македонија, вредноста на грошот секогаш била изразена во неговата куповна моќ, а многу ретко во некоја друга валута. На пример, во 1838 година, Ѓурчин Кокале купил пет книги од манастирот Лисокој за седум гроша, или 12 минеи за 81 грош. Во записите од 1741 година е наведено дека едно јагне вредело три гроша, а ока сол се продавала за пет гроша, додека шест години подоцна некој јеромонах купил четири книги за пет гроша. Во 1875 година, една ока слама се продавала за еден грош, додека во 1818 година некој монах запишал дека „едно јагне се продаде за пет гроша“. Слично на тоа, на маргините на едно евангелие од 1879 година било запишано дека „тогаш беше евтина овцата, сосе јагне се даваше за 120 гроша, а само јагне 60 гроша, маслото 20, сирењето 10 гроша, пресното 6 гроша, урдата 5 гроша, месото јагнешко до 8 гроша, јарешко 5 гроша“. Според бугарски извори, во 1880 година, платата на судија изнесувала 1.500 гроша, а еден квалитетен леб чинел два гроша.

## Наводи

Категорија:Пари
Категорија:Нумизматика
Категорија:Германизми
Меѓународно фонетско здружение

**Меѓународната фонетска асоцијација** или **МФА** (англ. *International Phonetic Association*, *IPA*) е организација која се занимава со научно проучување на фонетиката и разните практични примена на таа наука. Најголемиот придонес на оваа организација кон фонетиката е создавањето на меѓународната фонетска азбука—стандард на нотација (бележење) за фонетски приказ на сите јазици во светот. Акронимот МФА (*IPA*) се употребува како за оваа асоцијација, така и нејзината азбука.

Асоцијацијата издава и свое списание, со наслов „*Journal of the International Phonetic Association*“.

## Историја

Во 1886&nbsp;г. во Париз, мала група на предавачи на јазик формирале асоцијација со цел на промовирање на употребата на фонетска нотација за странските јазици во училиштата, со цел да се помогне на учениците точно и правилно да ги усвојуваат изговорите на тие јазици, како и да се помогне со читањето при описменувањето на малите деца. Оваа група, предводена од Пол Паси, првично се нарекувала *Dhi Fonètik Tîtcerz' Asóciécon* (*FTA*). Во јануари 1889, асоцијацијата била преименувана во *L'Association Phonétique des Professeurs de Langues Vivantes (AP),* додека во 1897, името било повторно променето на *L'Association Phonétique Internationale (API)*—што на македонски значи „Меѓународна фонетска асоцијација“ или „МФА“.

Во 1917, асоцијацијата го доживува својот врв во бројноста на членството, како и во нејзиното влијание врз образованието, кога таа броела 1751 члена во вкупно 40 земји. Првата светска војна и нејзините последици предизвикале големи пореметувања во нејзиното работење, а нивното списание престанало да се печати сѐ до 1922&nbsp;г.

## Развој на азбуката

Првичната цел на ова група била создавање на низа симболи за кои ќе можат да важат различни изговори, така што секој јазик би имал своја посебна азбука особено прилагодена за претставување на звуците во тој јазик. Подоцна било решено дека всушност идеалното решение е да постои една и единствена универзална азбука, каде еден симбол би се користел за еден глас кој може да се јави во разни јазици, па така започнал развојот на меѓународната фонетска азбука и доживеал забрзан развој кон почетокот на XX век. Оттогаш, направени се разни промени во азбуката на неколку наврати, со некои додавања и одземања на симболи, во согласност со прогресот во полето на фонетиката.

## Испити

Започнувајќи од 1908&nbsp;г., Меѓународната фонетска асоцијација одржува испити по фонетика, за чие успешно положување се доделуваат дипломи за владеење на фонетиката на англискиот, францускиот или германскиот јазик.

## Поврзано
* Меѓународна фонетска азбука
* Список на фонетски теми

## Надворешни врски
* Службена страница на Меѓународната фонетска асоцијација  

## Библиографија
* International Phonetic Association. (1999). *Handbook of the International Phonetic Association: A guide to the use of the International Phonetic Alphabet*. Cambridge: Cambridge University Press.


Категорија:Научни друштва
Универзијада

мини|десно|Официјално лого на Универзијадите
**Универзитетски игри** или „**Универзијада**“ — повеќеспортски меѓународен натпревар кој се одржува за универзитетските спортисти од страна на Меѓународната универзитетска спортска федерација (МУСФ). Зборот „Универзијада“ е комбинација од зборовите „универзитет“ и „Олимпијада“. Денес наместо поимот Универзијда, често се употребуваат и поимите **„Светски универзитетски игри“** и **„Светски студентски игри“**, иако полследниот може да има значење и на некои подуниверзитетски натпреварувања.

## Светски студентски игри (пред првата Универзијада)
Меѓународно универзитетско натпреварување за првпат било одржано во 1923 година, а било организирано од Националната унија на студенти на Франција. Официјално, „Летни студентски светски пвенства“ биле одржани во 1924, а организирани од Меѓународната судентска конфедерација, а истите биле преименувани во „Светски студенстки игри во 1930. Од 1949 била организирана „Летна меѓународна универзитетска спортска седмица“, а од 1957 „Светски универзитетски игри“. Алтернативни првенства биле организирани во 1939 и од Меѓународната студентска унија од 1947 - 1962. Натпреварите во женска конкуренција за прфв пат биле одржани на игрите во 1930.

## Светски студентски игри (Меѓународна студентска унија)
Првите официјални Светски студентски игри биле одржануи во 1924, а од Меѓународната универзитетска спортска фдерација (МУСФ) во 1949. Алтернативен настан бил организиран од Меѓународната студентска унија во периодот од 1947-1962.

## Места на одржување на универзијадите
Во табелата се дадени годинити и местата нан одржување на Летните и Зимските универзијади.

## Спортови

Спортови на Летните универзијади (кои беа во програмата на Летната универзијада - 2007)

Спортови на Зимските универзијади:

* Алпско скијање
* Биатлон
* Брзо лизгање
* Карлинг
* Нордиско скијање
* Ски-скокови
* Скијање на даска
* Уметничко лизгањее
* Хокеј на мраз

## Надворешни врски

* Официјално мрежно место на Меѓународната универзитетска спортска федерација (МУСФ)
* Официјално мрежно место на Германската универзитетска спортска федерација


Категорија:Студентски спорт
Категорија:Повеќеспортски натпреварувања
Форд Филд

thumb|220px|Форд Филд

**Форд Филд** () е фудбал стадион во Детроит, Мичиген. На него играат Детроит Лајонс од НФЛ. Стадионот се наоѓа во Даунтаун Детроит, до Комерика Парк. Неговиот максимален капацитет изнесува 65 000 - 80 000 гледачи. Главните архитекти задолжен за неговата изградба биле СХГ, Росети Архитекти, и Хамилтон Андерсон Асосијетс.

## Извори
* 

Категорија:Спортот во Детроит
Bulgaria Air

**Bulgaria Air** () е Бугарски национален авиопревозник со седиште во Софија. Оперира на 21 одредиште и главна база е аеродромот во Софија. Како подружници на Bulgaria Air постојат две помали авиокомпании, Hemus Air и Viaggio Air.

## Историја
Авиокомпанијата беше формирана во 2002 година како наследник на пропаднатата Balkan Bulgarian Airlines. По одлуката на министерот за транспорт и комуникации, Bulgaria Air беше официјално прогласена за национален авиопревозник во Ноември 2002, и операциите ги започна на 4 Декември 2002. Bulgaria Air беше приватизирана во 2006, а новиот сопственик беше Hemus Air и група на локални компании со седиште во Софија. Целата инвестиција чинеше околу 92 милиони евра во следните 5 години.

## Одредишта
Погледни опширно, Bulgaria Air одредишта.

[thumb|right|Bulgaria Air [Boeing 737-300 слетува на аеродромот Хитроу во Лондон]]
[thumb|right|Bulgaria Air [Airbus A319-100 полетува од аеродромот во Лондон]]

## Флота




## Надворешни врски
* Официјална страница


Категорија:Авиопревозници
Мерјански јазик

**Мерјански јазик** — мртов јазик дел од групата на угрофински јазици што го говореле Мерјанците. Тие живееле во денешен Јарослављ северозападно од Москва. Многу малку се знае за овој јазик освен неколку лексички и тополошки поими. Се претпоставува дека јазикот е исчезнат за време на Средновековието и Мерјанците биле словенизирани.

Категорија:Угрофински јазици
Категорија:Средновековни јазици
Категорија:Мртви јазици во Европа
Муромски јазик

**Муромскиот јазик** бил дел од групата на угрофински јазици што го зборувале Муромците во муромскиот регион во Русија. Многу малку се знае за овој јазик но се претпоставува дека бил сличен со мордвинските јазици- мокшански јазик и ерзјански јазик. Исчезнал во средновековието и најверојатно биле асимилирани од Словените.

Категорија:Угрофински јазици
Категорија:Средновековни јазици
Категорија:Мртви јазици во Европа
Ијасент Риго

thumb|right|225px|Ијасент Риго, Автопортрет (1698). Ригоов музеј, Перпињан
[thumb|right|235px|Портрет на [Луј XIV од Ијасент Риго, 1701]]

**Ијасент Риго** (фр. *Hyacinthe Rigaud* или *Hiacint Riagau*;  – , ) — истакнат француски барокен сликар од каталонско потекло.

Роден е како Жасинт Риго и Рос  во Перпињан, кој набргу по неговото раѓање потпаднал под француска власт со Пиринејскиот мировен договор.

Во 1682 Риго ја освоил Римската награда за сликарство.

Риго бил најважниот сликар на портрети за време на владеењето на кралот Луј XIV. Неговиот инстинкт за импресивни пози и величествени претставувања точно се совпаѓал со вкусовите на неговите клиенти - кралски семејства, амбасадори, свештеници, дворјани и финансиери.

Во неговите слики со голема прецизност ги доловувал ликовите, облеката и позадинските детали, па затоа неговите слики се сметаат за точни сведоштва за тогашната мода и стил на облекување. Риго бил мајстор на барокниот стил. Неговото најпознато дело е портретот на кралот Луј XIV (1701) кој денес е сместен во Лувр, Париз, како и втор примерок од истиот портрет, исто така порачан од кралот, кој денес краси еден од ѕидовите во Версај.

Во 1709 тој бил прогласен за благородник од страна на неговиот роден град Перпињан. Во 1727 бил прогласен за витез со орден на Редот на Свети Михаил.

## Наводи

Категорија:Француски сликари
Категорија:Каталонски сликари
Категорија:Портретисти
Категорија:Добитници на Римската награда
Одредишта на Bulgaria Air

Bulgaria Air оперира на следните одредишта заклучно со август 2008:

## [[Африка]]
### [[Северна Африка]]
* 
** Триполи (Аеродром Триполи)
## [[Азија]]
### [[Југозападна Азија]]
* 
** Тел Авив (Аеродром Бен Гурион)
* 
** Бејрут (Аеродром Рафик Харири)
* 
** Дубаи (Аеродром Дубаи) *сезонски*

## [[Европа]]
* 
** Тирана (Аеродром Тирана)
* 
** Виена (Аеродром Виена)
* 
** Брисел (Аеродром Брисел)
* 
** Бургас (Аеродром Бургас)
** Софија (Аеродром Софија)
** Варна (Аеродром Варна)
* 
** Ларнака (Аеродром Ларнака)
** Папос (Аеродром Папос)
* 
** Прага (Аеродром Прага)
* 
** Париз (Аеродром Париз Де Гол)
* 
** Берлин (Аеродром Берлин Тегел)
** Франкфурт (Аеродром Франкфурт)
* 
** Атина (Аеродром Атина)* 
* 
** [[Рим]] ([[Аеродром Рим Фјумичино]])
*  [[Холандија]]
** [[Амстердам]] ([[Аеродром Амстердам]])
* 
** [[Скопје]] ([[Аеродром Александар Велики]])
* 
** [[Букурешт]] (Аеродром Букурешт)
* 
** [[Москва]] (Аеродром Москва Шереметјево)
** [[Санкт Петербург]] (Аеродром Пулково)
* 
** [[Аликанте]] (Аеродром Аликанте)
** [[Барселона]] (Аеродром Барселона)
** [[Мадрид]] (Аеродром Мадрид)
** [[Малага]] (Аеродром Малага)
** [[Палма де Мајорка]] ([[Аеродром Палма де Мајорка]])
** [[Валенсија]] *(Аеродром Валенсија)
*  Швајцарија
** Цирих (Аеродром Цирих)
* 
** Истанбул (Аеродром Истанбул Ататурк)
* 
** 
*** Лондон (Аеродром Лондон Гетвик)
*** Лондон (Аеродром Лондон Хитроу)
*** Манчестер (Аеродром Манчестер)
** Северна Ирска
*** Белфаст (Аеродром Белфаст) *сезонски*

## Поранешни одредишта
* 
** Копенхаген (Аеродром Копенхаген)
* 
** Келн (Аеродром Келн/Бон)
* 
** Даблин (Аеродром Даблин)
* 
** Лисабон (Аеродром Лисабон)
* 
** Стокхолм (Аеродром Стокхолм)

Категорија:Bulgaria Air
Мешчерски јазик

**Мешчерскиот** бил дел од групата на угрофински јазици што го зборувале Мешчерците во денешниот регион околу реката Ока во Русија. Многу малку се знае за овој исчезнат јазик но се тврди дека бил сличен со останатите мордвински јазици - ерзјански јазик и мокшански јазик. Јазикот најверојатно исчезнал во 16 век.

Категорија:Угрофински јазици
Категорија:Мртви јазици
Категорија:Средновековни јазици
Категорија:Мртви јазици во Европа
Лапонски јазици

мини|Карта на лапонските јазици
**Лапонските јазици** или **самски јазици** е група на јазици од угрофинското семејство што ги говорат Лапонците во северна Финска, Норвешка, Шведска и Русија. Според некои теории тие образуваат еден јазик.

## Јазици
### Западни лапонски јазици
* Јужнолапонски
* Умолапонски
* Питолапонски
* Лулолапонски
* Севернолапонски

### Источни лапонски јазици
* Инарсколапонски
* Кемсколапонски (мртов)
* Сколтсколапонски
* Акалсколапонски (мртов)
* Килдинсколапонски
* Терсколапонски


Категорија:Јазици во Шведска
Категорија:Јазици во Финска
Категорија:Јазици во Русија
Категорија:Јазици во Норвешка
Јужнолапонски јазик

**Јужнолапонски јазик** — најзападниот од групата на лапонски јазици од угрофинското семејство.. Јазикот е доста загрозен, со мал број на население што го зборува и мнозинско население на овој јазик живее само во две општини во Норвешка. Вкупно население што се изјасниле како северни Лапонци се 2000 од кои само 500 го зборуваат јазикот убаво.

## Гласови
### Самогласки

Категорија:Лапонски јазици
Категорија:Загрозени јазици во Европа
Категорија:Јазици во Шведска
Категорија:Јазици во Норвешка
Инари (езеро)

**Инари** *(, [[севернолапонски јазик|севернолапонски]] Anárjávri, [[инарсколапонски јазик|инарсколапонски]] Aanaarjävri, [[сколтсколапонски јазик|сколтсколапонски]] Aanarjäuˊrr, , [[Норвешки јазик|новешки]] Enaresjøen)* е трето по големина езеро во Финска. Сместено е во северниот дел на провинцијата Лапонија, северно од Северниот Поларник. Езерото е на околу 117–119 метри над морското ниво. Во зимскиотпериод е замрзнато од ноември па до почетокот на јуни.

Најпознат остров е Хатумасаари *(Hautuumaasaari) („Остров-гробје“),* кој на древните Лапонци им служел како гробишта. Езерото има вкупно 3.000 острови и е доста богато со риба.

## Наводи


лево|200п|thumb|Местоположба на езерото

Категорија:Езера во Финска
Сињорија (Фиренца)

[thumb|right|220px|Палатата на Сињоријата ([Палацо Векјо) на плоштадот на Сињоријата во Фиренца]]
**Сињорија** (итал. *Signoria*) била владата (управата) на средновековна и ренесансна Фиренца. Таа се состоела од девет членови, наречени „приори“ , кои биле избирани од членовите на еснафите во градот: шест биле од поважните еснафи, а двајца од помалите. Деветтиот член бил гонфалониерот.

## Избор на членови
Имињата на сите членови на еснафите со возраст од над 30 години се ставале во осум кожни торби наречени „*борзе*“. Секои два месеца овие торби се земале од црквата Санта Кроче, каде што се чувале, и биле церемонијално влечени со ждрепка. Квалификувани за функцијата биле само оние кои не биле во долгови, не служеле скоро, и не биле некако поврзани со веќе извлечените имиња.

## Служба во Сињоријата
Веднаш по изборот, деветте членови требале да се преселат во Палатата на Сињоријата (Палацо Векјо), каде живееле два месеци додека служеле. Тие биле плаќани скромно, колку да си ги покријат трошоците, и им биле доделувани слуги во зелени ливреи. Униформата на приорите се состоела од алов капут поставен со ермелин и со ермелински јаки и ракави.

При вршењето на управните должности, Сигориајта морала да консултира два други избрани совети под колективен назив „*колегии*“. Првиот бил „*Додичи Буономини*“ со дваесет члена, додека вториот, „*Седичи Гонфалониере*“, се состоел од шеснаесет лица. По потреба се бирале и други совети како Воената десетка, Безбедната осмица и Трговската шесторка.

## Поврзано
* Гонфалониер
* Фирентински еснафи

Категорија:Историја на Фиренца
Категорија:Фиренца
Категорија:Управување
Ду Понт Моторс

thumb|Автомобил на „Ду Понт“
thumb|Внатрешност на автомобил на „Ду Понт“

**Ду Понт Моторс** () била фирма основана од Е. Пол ду Понт со цел на производство на бродски мотори за Антантата во Првата светска војна. По војната, Ду Понт Моторс започнале со производство на висококвалитетни луксузни автомобили.

Финансиите му дозволувале на Е. Пол ду Понт да вработува висококвалитетни конструктори, дизајнери и раководен кадар. Првиот автомобил на Ду Понт, наречен Модел А, бил прикажан во 1919 на Меѓународниот салон во хотелот Комодор во Њујорк (влезот бил исклучиво со покани, бидејќи овој настан бил само за богатите, како и најдобрите произведувачи и каросеристи). Во 1928 г. излегол и Модел G, со 5,3 литарски бочно-вентилски 8-цилиндричен праволиниски мотор со 125 КС.

Помеѓу 1919 и 1931, Ду Понт произвеле само околу 600 втомобили, од кои највеќето денес не се зачувани. Тие се споредувале со луксузни марки како Пакард, Кадилак, па дури и Дизенберг, и биле прочуени по својот квалитет и стил. Меѓу нивната клиентела се вбројуваат и Мери Пикфорд, Даглас Фербенкс, Вил Роџерс и Џек Демпси. Фирмата банкротирала во 1932 и се припоила кон мотоциклите Индијан кога Е. Пол ду Понт ја купил фирмата Индијан.

## Поврзано
* Ду Понт (семејство)
* Список на поранешни американски автомобилски марки

Категорија:Луксузни автомобили
Категорија:Американски автопроизводители
Категорија:Поранешни американски автомобилски марки
Умолапонски јазик

**Умолапонски јазик** — дел од групата на лапонски јазици од угрофинското семејство.. Јазикот се зборува во Шведска и Норвешка. Умолапонскиот јазик е при исчезнување бидејќи вкупно го зборуваат 10 луѓе. Јазикот се зборува покрај реката Уме.

Категорија:Лапонски јазици
Категорија:Загрозени јазици во Европа
Категорија:Јазици во Шведска
Категорија:Јазици во Норвешка
Питолапонски јазик

**Питолапонскиот јазик** (**арјеплог**) е дел од групата на лапонски јазици од угрофинското семејство.. Јазикот се зборува во Шведска и Норвешка. Јазикот е при умирање и има само околу 20 луѓе што го зборуваат јазикот на границата од Шведска.

Категорија:Лапонски јазици
Категорија:Загрозени јазици во Европа
Категорија:Јазици во Шведска
Категорија:Јазици во Норвешка
Икорс (река)

мини|Икорс
**Икорс** () е мала река во Метро Детроит во американската држава Мичиген. Ова река е приток на реката Детроит. Реката некогаш се вика **Икорс Крик**.

Категорија:Географија на Детроит
Категорија:Метро Детроит
Алел

рамка|десно|Еден ген се состои од два алела, од кои едниот се наоѓа на хомологниот хромозом наследен од мајката, додека другиот на хомологниот хромозом наследен од таткото.
**Алелот** (од грчки αλληλος, меѓу себе) претставува алтернативна форма на еден ген. Обично постојат по два алела за даден ген, така што алелот може да се смета за "*една половина на генот*". Двата алела се наоѓаат на двата хомологни хромозоми (еден на мајчиниот, а друг на татковиот хромозом). Се разликуваат доминантни алели (или алели од див, немутиран тип) и рецесивни (мутирани) алели. Доминантните алели се означуваат секогаш со голема буква (на пример **А**), додека рецесивните со мала (**а**). Многу е важно да се познава дали еден ген е хомозиготен (се состои од два исти-доминантни **АА** или рецесивни **аа** алели) или, пак, тој е хетерозиготен (се состои од различни, доминантно-рецесивни алели **Аа**). На пример, доколку црвената боја на цветот кај едно растение е одредена од доминантниот алел **А**, а белата боја од рецесивниот алел **а**, тогаш црвена боја на цветот ќе има кај единка со хомозиготни (по доминантен алел, **АА**) или хетерозиготни (**Аа**) соматски клетки, додека белата боја на цветот ќе се јави само кај единка со рецесивна генетска градба (**аа**). Од ова може да се заклучи дека доминантните алели се "надмоќни" над рецесивните, односно при хомозиготност по доминантен алел или хетерозиготност се изразува само својството кое е детерминирано од доминантниот алел.

Категорија:Генетика
Категорија:Класична генетика
Хомологни хромозоми

[мини|десно|Парови на хомологи хромозоми на [хуман кариотип.]]
**Хомологните хромозоми** се хромозоми во клетките на диплоидните организми кои се спаруваат за време на мејоза како биваленти, формирајќи притоа синаптонемален комплекс. Едниот хомологен хромозом е наследен од мајката, додека другиот е наследен од таткото. Кај овие хромозоми постојат исти гени кои се наоѓаат на исти генски локуси (места), но тие можат да носат иста или различна генетска информација.

Категорија:Генетика
Не сум таму (филм)

„**Не сум таму**“ (англиски *I'm Not There*) е биографски филм од 2007, инспириран од легендарниот пејач и текстописец Боб Дилан, а режиран од Тод Хејнз. Филмот презентира шест различни нивоа на животот на Дилан и неговата јавна личност. Неговиот лик го толкува ансамбл од глумци: Маркус Карл Френклин, Бен Вишо, Хит Леџер, Кристијан Бејл, Ричард Гир и Кејт Бланчет, кои играат ликови засновани на Дилан, но со различни имиња.

Филмот ја раскажува приказната користејќи нетрадиционални техники, слични на поетскиот наративен стил на Боб Дилан. Своето име филмот го добива од истоимената песна на Боб Дилан од 1967, која не била објавена сè до овој филм. Прифатен од критиката, „Не сум таму“ се најде на многу топ списоци на филмови за 2007.

## Сиже
Филмот се отвора со Боб Дилан кој се качува на сцена за да свири. Кадарот се префрла на Дилан како доживува сообраќајна несреќа на мотор, што се случило во 1966 и завршува на аутопсиска маса.

Категорија:Американски филмови
Категорија:Филмови од 2007 година
Категорија:Филмови на англиски јазик
Категорија:Филмови на Тод Хејнз
Категорија:Филмови со Џит Леџер
Категорија:Филмови со Бен Вишо
Категорија:Филмови со Кристијан Бејл
Категорија:Филмови со Ричард Гир
Категорија:Филмови со Јект Бланчет
Категорија:Филмови за музичари
Категорија:Биографски филмови
Список на гувернери на САД

мини|десно|350п|Партиска припадност на тековните гувернери на САД<br>

Ова е список на тековни **[[гувернер]]и на [[сојузни држави од САД|сојузните држави]] и [[островски територии на САД|териториите]] на [[САД]]**. Во составот има 33 републиканец, 16 демократи и еден независен. Покрај нив, двајца републиканци, двајца независни и демократи (еден од нив воедно член на Народната демократската партија на Порторико, означено со „PD“ на картата) служат како гувернери на островските територии на САД и градоначалник на округот Колумбија.

## Гувернери на државите

Мандатите на гувернерите завршуваат во јануари во наведената година, со исклучок на гувернерите на Алјаска, Хаваи, Кентаки, чии мандати завршуваат во декември. Ознаката „(нк)“ до годината на истек означува дека нема право да се кандидара таа година, а ознаката „(п)“ значи дека лицето изјавило дека се повлекува од понатамошни ангажмани во политиката со истекот на рокот.

## Островски територии и округот Колумбија
Ова се гувернерите на островските територии на САД (округот Колумбија:

* Во округот Колумбија, оваа функција ја има градоначалникот.

## Поврзано
*Список на заменици-гувернери на САД
*Сојузни држави на САД
*Национално здружение на гувернерите на САД

## Наводи

## Надворешни врски

* Национално здружение на гувернерите на САД  



Гувернери на САД
Одредишта на Transavia.com

мини|Transavia B737-800 (PH-HZE) @ MAN, април 2016 година
Список на аеродроми кои се одредишта на авиопревозникот **[[Transavia.com]]**:

## [[Африка]]
* ***'
** [[Хургада]] ([[Аеродром Хургада]]) 
** [[Луксор]]  
** [[Марса Алам]]
** [[Шарм Ел Шеик]]
** [[Таба]] 
* ***'
** Агадир 
** Фес 
** Маракеш 
** Оурзазате  
** Оуџда 
* ***'
** [[Џерба]] 
** [[Монастир]]
** [[Тозеур]]

== [[Азија]] ==
* ***'
** Анталија (Аеродром Анталија)
** Бодрум
** Даламан 
** Измир

## [[Европа]]
* ***'
** [[Инсбрук]]
** [[Салцбург]]
* ***'
** Брисел 
* ***'
** [[Бургас]]
** [[Варна]]
* ***'
** Ларнака
* ***'
** [[Копенхаген]] ([[Аеродром Копенхаген]])
* ***'
** Ајачо 
** Бергерац 
** Гренобл
** Монтпелје 
** Ница 
** Париз
** По 
** Тулон 
* ***'
** [[Берлин]] 
** [[Фридирхсхафен]] 
** [[Хамбург]] ([[Аеродром Хамбург]])
* ***'
** Крф 
** Ираклион 
** Миконос 
** Превеза 
** Родос 
** Самос
** Санторини 
** Солун
** Закинтос 
* ***'
** [[Катанија]] ([[Аеродром Катанија]])
** [[Ламезија Терме]]
** [[Милано]]
** [[Наполи]]
** [[Олбија]] 
** [[Палермо]] 
** [[Пиза]]
** [[Римини]]
** [[Рим]] ([[Аеродром Рим Фјумичино]])
** [[Венеција]] 
** [[Верона]] 
* '''[[Малта]]'''
** [[Малта]]
* '''[[Холандија]]'''
** [[Амстердам]] ([[Аеродром Амстердам]]) '''централа'''
** [[Ајндховен]] 
** [[Ротердам]] '''централа'''
* '''[[Полска]]'''
** [[Краков]] 
* ***'
** Фаро 
** Фунчал
** Лисабон
** Порто 
* ****
** Аликанте 
** Алмерија 
** Барселона
** Фуертевентура 
** Жирона 
** Гранада
** Ибица 
** Ла Палма (Аеродром Палма де Мајорка)
** Ланцароте
** Лас Палмас 
** Малага 
** Менорка 
** Палма де Мајорка (Аеродром Палма де Мајорка)
** Тенерифе 
** Валенсија 
* **[[Швајцаријa]]**
** Женева

## Надворешни врски
Transavia одредишта 

Transavia.com
Трагедија

[мини|238px|Маска што го претставува [Дионис, 2 или 1 век пр.н.е., Лувр]]
**Трагедија** (, *tragōidia*) е вид драмско дело во кое се прикажуваат мрачни, жестоки и тажни настани од животот, страшното и ужасното во него,  промени од среќа во несреќа, пропаст на возвишени идеали и смрт на главните ликови.
Творците на класичните грчки трагедии Есхил, Софокле и Еврипид, како и големиот творец на комедии Аристофан, ѝ припаѓале на оваа ера, а нивните дела сè уште се сметаат за класика на европското театарско творештво.

## Трагедијата како мотив во ументоста
* „Античка трагедија“ — песна на македонскиот поет Блаже Конески од 1991 година.

## Надворешни врски
* Класичен грчки ритуален театар на mysticism.nl

## Наводи

Категорија:Драма
Категорија:Историја на театарот
Категорија:Антички грчки театар
Категорија:Книжевноста по жанр
Категорија:Грцизми
Список на луѓе од Струмица

Во продолжение е даден **список на луѓе кои потекнуваат од градот [[Струмица]], [[Република Македонија]]**.

## А
* Гоце Арнаудов - пејач на народни песни
* Роберт Алаѓозовски - есеист и раскажувач
* Џорџе Арсов - стопанственик
* Санка Апостолова — учесник во НОВ на Македонија.
* Ана Арапова — учесник во НОВ на Македонија.
* Фемија Асанова — учесник во НОВ на Македонија.
* Мара Атанасова — учесник во НОВ на Македонија.

## Б
* Лазар Бараков - глумец
* Стојче Балкански - поет
* Георги Божинов - сликар
* Глигор Беќаров - сликар
* Зоран Балдовалиев - фудбалер
* Ефтим Богоев - кошаркар

## В
* Баба Ванѓа - гатачка
* Зоран Витанов - економист
* Вања Изова Велева - поет

## Г
* Димитар Галев - историчар
* Мите Грозданов - глумец
* Сузана Гавазова - турбо фолк пејачка

## Д
* Никола Донев - одбојкар

## З
* Зоран Заев - политичар
* Панче Заев -  музичар

## И
* Благој Истатов - фудбалер
* Владо Илиевски - кошарка
* Даниел Иструмица - еврејски рабин

## Ј
* Благој Јанков - Мучето - партизан

## К
* Антон Костадинов -  револуционер

## Л
* Леонтиј II Ерусалимски -  византиски патријарх

## М
* Зоран Маџиров - музичар
* Никола Маџиров - поет
* Митко Маџунков - писател
* Коста Мазнејков - револуционер
* Горан Мазнов - фудбалер
* Дејан Митрев - фудбалер
* Димитар Мираковски - кошаркар

## Н
* Хари Наковски - одбојкар
* Павел Неделковски - фудбалер

## П
* Видое Подгорец - писател
* Горан Пандев - фудбалер
* Сашко Пандев - фудбалер
* Коста Пеев - славист и македонист
* Роберт Попов - фудбалер
* Боро Поцков - партизан
* Епаминонда Поп Андонов - партизан
* Зора Аризанова Поп-Стојанова - партизан
*Горан Попов - фудбалер

## Р
* Кире Ричлиев - одбојкар
* Зоран Русоманов - одбојкар
* Мара Аризанова Рајшиќ - партизан

## С
* Киро Стојанов - римокатолички бискуп на Скопската бискупија
* Христо Стамболиев - професор
* Ванчо Стојанов - атлетичар
* Ацо Стојков - фудбалер
* Марија Саздева - ТВ и радио водител
* Димитрис Семсис - грчки музичар

## Т
* Борис Трајковски - поранешен претседател на Република Македонија 
* Горан Тренчовски - режисер
* Митко Тошев - уметник
* Софија Тренчовска - писател

## У
* Киро Урдин - сликар

## Х
* Перо Христов - пејач на народни песни

## Ц
* Димитар Циев - одбојкар

## Џ
* Зоран Џорлев - виолинист
* Душан Џамоња - хрватски вајар

## Ш
* Ристо Шишков - глумец


Струмица
Лулолапонски јазик

**Лулолапонски јазик** — дел од групата на лапонски јазици од угрофинското семејство.. Јазикот се зборува во Луле Лапмарк во Шведска и во покраината Нурлан во Норвешка. Се пишува со лулолапонска азбука, стандардна латинична азбука. Лулолапонскиот јазик го зборуваат околу 2000 луѓе што го прави втор најголем јазик од групата на лапонски јазици. Денес, се помалку младите луѓе го зборуваат јазикот, но сепак тој е стандардизиран во 1983 година.

Категорија:Лапонски јазици
Категорија:Јазици во Шведска
Категорија:Јазици во Норвешка
Севернолапонски јазик

**Севернолапонски јазик** — најзастапениот јазик во групата лапонски јазици од угрофинското семејство.. Јазикот се зборува во Норвешка, Шведска и Финска и исто така во мал дел во Русија. Севернолапонскиот јазик го зборуваат околу 15.000-25.000 луѓе од кои, 2000 живеат во Финска и 5 000 до 6 000 луѓе живеат во Шведска.

## Азбука

Категорија:Лапонски јазици
Категорија:Јазици во Шведска
Категорија:Јазици во Норвешка
Категорија:Јазици во Финска
Transavia.com

**Transavia.com** () е нискобуџетна авиокомпанија од Холандија, и оперира како независна авиокомпанија од групацијата Air France-KLM. Главна база на авиокомпанијата е аеродромот Схипхол во Амстердам, додека аеродромите во Ротердам и Ајндховен се бази од второ ниво. Transavia најчесто оперира на одредишта за одмор како и чартер летови.

## Историја
Авиокомпанијата беше формирана на крајот на 1965 година како Тransavia Limburg. Името беше сменето во 1966 година и операциите започнаа на 17 ноември 1966 година. Во 1986 година, името беше променето во Transavia Airlines. Авиокомпанијата беше прва која го искористи договорот за отворено небо помеѓу владите на Холандија и Обединетото Кралство. Transavia започна со редовни летови од Амстердам до Лондон Гетвик на 26 октомври 1986 година. 
Во текот на 1991 година, сопственикот на мнозинскиот дел акции во авиокомпанијата, Nedlloyd, го продаде својот дел (80%) на КЛМ. Во 1988 година, Transavia беше првата странска авиокомпанија да оперира на одредишта во границите на Грција. Во Јуни 2003, КЛМ ги откупи преостанатите 20% од Transavia, со што стана 100% сопственик на авиокомпанијата. 
Во почетокот на 2000 година, Transavia беше главно нискобуџетна авиокомпанија, со една своја подружница наречена Basiq Air. За да ја засилат својата позиција на маркетот, двете авиокомпании се споија во едно име transavia.com од 1 Јануари 2005 година.

## Одредишта

Погледни опширно, transavia.com одредишта.

## Флота
[thumb|Transavia [Boeing 737 со стариот дизајн]]
[thumb|Transavia [Boeing 737 со стариот дизајн на аеродромот во Мастрихт]]

флотата на transavia.com се состои од следниве авиони:

Просечната старост на авионите на transavia.com изнесува 6.1 година заклучно со март 2008.

## Инциденти и несреќи
Засега не се случила некоја поголема авионска несреќа во која имало некоја жртва. Во 1997 година се случија два инциденти од кој само авионите имаа позначителна штета.
* На 8 Февруари дел од стабилизаторот на авионот се скрши па авионот беше принуден да прави итно слетување на аеродромот во Нирнберг. 
* На 24 Декември, авион од типот Боинг 757 враќајки се од Лас Палмас кон Амстердам претрпе значителна штета за време на слетувањето на аеродромот во Амстердам. Авионот слета за време на силни ветрови и се спушти најпрвин со десното тркало, па потоа од силниот удар предното тркало беше скршено и по лизгање на пистата од околу 3 километри, авионот безбедно застана на тревникот околу пистата.

## Надворешни врски
* transavia.com 
* transavia.com Флота

Transavia.com
Инарсколапонски јазик

**Инарсколапонски јазик** — дел од групата на лапонски јазици од угрофинското семејство. Јазикот се зборува во Финска од околу 400 луѓе и поголем дел од тоа население се средновечни луѓе и постари лица во општината Инари. Тој е единствениот лапонски јазик што се зборува само во Финска и е окарактеризиран како јазик во изумирање.

## Наводи

Категорија:Лапонски јазици
Категорија:Загрозени јазици во Европа
Категорија:Јазици во Финска
X-хромозом

[125px|thumb|right|Х хромозомот со обележани [генски локуси.]]
**Х хромозомот** (се чита **икс хромозом**) е еден од двата полови хромозоми кај луѓето и повеќето животни (другиот е Y хромозомот). Половите хромозоми формираат еден од 23 пара на човечки хромозоми во секоја клетка. Х хромозомот поседува околу 155 милиони базни парови (градбените делови на ДНК) и претставува околу 5% од вкупната ДНК во клетката.

Секоја здрава единка поседува еден пар на полови хромозоми во секоја клетка. Женките имаат два Х хромозома како полов пар на хромозоми, додека мажјаците имаат еден Х и еден Y хромозом како полови хромозоми. Рано во ембрионалниот развиток кај женките, еден од двата Х хромозома е случајно и трајно онеспособен во соматските (телесни) клетки (за разлика од половите клетки). Овој феномен е познат како Х-инактивација или лионизација. Со овој процес и женските единки (како и машките) добиваат само по еден функционален Х хромозом во секоја телесна клетка. Бидејќи Х-инактивацијата е случајна и произволна, кај здравите женски единки се среќаваат два типа на клетки - едни со активен Х хромозом наследен од мајката и други со активен Х хромозом наследен од таткото.

Некои гени на Х хромозомот не подлежат на Х-инактивацијата. Овие гени се наоѓаат на врвот од краткиот (р) крак на Х хромозомот, во област позната како псевдоавтозомен регион. Иако многу гени се единствени за Х или Y хромозомот, гените во псевдоавтозомниот регион се присутни и на двата полови хромозоми. Поради ова, мажите и жените имаат по две функционални копии од овие гени. Многу гени во псевдоавтозомниот регион се есенцијални за нормалниот развиток.

Х хромозомот најверојатно содржи помеѓу 900 и 1400 гени. Гените кои се наоѓаат на Х хромозомот се околу 20000 до 25000 од вкупниот број на гени во човечкиот геном. Генетските заболувања кои се поврзани со Х хромозомот се Клинефелтеров синдром, Троен Х синдром, Тарнеров синдром, како и неколку други генетски нарушувања.

## Наводи

Категорија:Хромозоми
Категорија:Човечки хромозоми
Категорија:Гени на хромозомот X
Џексон Полок

мини|''Џексон Полок''
**Пол Џексон Полок** (англиски *Paul Jackson Pollock*) (Коди,  - Спрингс, ) бил американски сликар.

На почетокот бил експресионист, а подоцна преминува на апстрактен израз. Извршил силно влијание на современото сликарство и надвор од границите на САД. Паралелно како што растела неговата слава, тој сѐ повеќе пиел, исто како Џек Керуак. Во последната фаза од своето творење на платното фрла бои со четката, а не слика во вистинска смисла на зборот, па затоа го добил прекарот „Џек мачкачот“. Загинал во 44 година од својот живот која со автомобилот се закачил во дрво. Имал две животни сопатнички. Едната ја убил, додека другата преживеала. По смртта, од ателјето му биле продадени сликите кои тој не ги имал за тоа наменето.

## Животопис
Се родил на 28 јануари 1912 година на ранчот Воткинс во гратчето Коди, на северозапад од државата  Вајоминг, како најмлад од петте синови на фармерот Леров Меклури и домаќинката Стела Меј. Додека во потрага за подобар живот се селеле во Аризона и Калифорнија, мајката се надевала дека синовите нема да завршат како припрости фармери каков што бил нејзиниот маж. Современиците подоцна за Полоковиот проблематичен карактер - неконвенционално облекување, носење на долга коса која не била примерна за добрите момци во тоа време, и постојаното спротивставување на авторитетите - причините ги наоѓале во мајчиното влијание. Имено, иако сонувала дека синовите ќе ѝ станат уметници, не им подарувала ни доволно време, ни мајчина љубов. Освен тоа, со оглед на нивните чести преселби, Џексон ниту во еден град не стигнал да најде добри пријатели. Во првите десет години од неговиот живот, семејството се селело десет пати, секој пат во различен град.
## Наводи

Категорија:Американски сликари
Категорија:Биографии
Категорија:Апстрактни сликари
Y хромозом

[125px|right|frame|Y хромозомот со обележани [генски локуси.]]
**Y хромозомот** (се чита **ипсилон хромозом**) е полово-одредувачкиот хромозом кај повеќето цицачи, вклучувајќи ги и луѓето. Кај цицачите, тој го содржи генот SRY, кој го започнува и иницира развојот на семениците (тестисите), со што се одредува полот. Човечкиот Y хромозом се состои од околу 60 милиони базни парови.

## Општи одлики

Повеќето цицачи имаат еден пар на полови хромозоми во секоја клетка (иако, на пример, клунарот, *Ornithorhynchus anatinus*, поседува пет пара). Машките единки поседуваат еден Y хромозом и еден X-хромозом, додека женките имаат два X-хромозоми. Кај цицачите, Y хромозомот го содржи генот кој го насочува ембрионалниот развиток кон создавање на машка единка. Овој ген е SRY. Другите гени на овој хромозом се потребни за нормалното производство на сперматозоиди.

Постојат и исклучоци од горното правило. Меѓу луѓето, некои мажи имаат два X-хромозоми и еден Y хромозом (**XXY** или Клинефелтеров синдром), или еден Х и два Y хромозоми (XYY синдром), додека некои жени поседуваат три X-хромозоми или само еден неспарен X-хромозом (генетско нарушување познато како Тарнеров синдром). Постојат и други исклучоци каде SRY генот е оштетен (нарушување познато како XY женка) или копиран на X-хромозомот (што доведува до нарушувањето ХХ мажјак). За слични вакви феномени, видете синдром на инсензитивност на андроген и интерсекс.

Присуството или отсуството на Y хромозомот е метод за полова детерминација.

## Потекло и еволуција

### Пред Y хромозомот

Многу ектотермни ‘рбетници немаат полови хромозоми. Доколку тие имаат разделни полови, полот во тој случај се детерминира под дејство на еколошките фактори на средината, отколку по генетски пат. За некои од нив, особено влекачите, полот зависи од температурата на која се вршела инкубацијата, а останатите се хермафродити.

## Наводи

Категорија:Хромозоми
Категорија:Човечки хромозоми
Категорија:Гени на хромозомот Y
Сколтсколапонски јазик

**Сколтсколапонски јазик**  — дел од групата на лапонски јазици од угрофинското семејство.. Јазикот го зборуваат околу 400 луѓе во Севетијарви во Финска и во Русија. Јазикот исто така се зборувал и во Норвешка но сепак таму изумрел. Јазикот користи сколтсколапонска азбука заснована на стандардната латиница и е официјализирана во 1973 година.

## Азбука

## Наводи

Категорија:Лапонски јазици
Категорија:Флективни јазици
Категорија:Јазици во Русија
Категорија:Јазици во Финска
Кемсколапонски јазик

**Кемсколапонски јазик** — мртов јазик од групата на лапонски јазици од угрофинското семејство. Јазикот исчезнал пред повеќе од 100 години и се зборувал во северна Финска во општините Лапланд и Кусамо. Денес се останати неколку пишани документи што сведочат за јазикот, како што се неколку поеми и мал речник од Кусамо.

Категорија:Лапонски јазици
Категорија:Јазици изумрени во 20 век
Категорија:Мртви јазици во Европа
Категорија:Јазици во Финска