Национална класификација на културното наследство/Духовно

=3.1. Фолклорни добра=
## 3.1.1 Народни претстави и верувања
### 3.1.1.1 Народна [[космогонија]]
:3.1.1.1.1 Создавање на космосот
:3.1.1.1.2 Создавање на земјата
:3.1.1.1.3 Создавање на небото
### 3.1.1.2 Народна [[антропогонија]]
:3.1.1.2.1 Создавање на човекот
:3.1.1.2.2 Делови на телото
### 3.1.1.3 [[Народна астрономија]]
:3.1.1.3.1 Земја
:3.1.1.3.2 Небо
:3.1.1.3.4 Сонце
:3.1.1.3.5 Месечина
:3.1.1.3.6 Ѕвезди и соѕвездија
:3.1.1.3.7 Други
### 3.1.1.4 Народна метеорологија
:3.1.1.4.1 Виножито
:3.1.1.4.2 Облаци
:3.1.1.4.3 Дожд
:3.1.1.4.4 Град
:3.1.1.4.5 Снег и мраз
:3.1.1.4.6 Магла
:3.1.1.4.7 Ветер
:3.1.1.4.8 Други
### 3.1.1.5 Народен календар
:3.1.1.5.1 Пролет
:3.1.1.5.2 Почеток на пролетта
:3.1.1.5.3 Пролетна рамноденица
:3.1.1.5.4 Лето
:3.1.1.5.5 Летник
:3.1.1.5.6 Дита е вер’с
:3.1.1.5.7 Празници и обичаи во врска со најдолгиот ден
:3.1.1.5.8 Други летни празници и летни обичаи (Вртолом)
:3.1.1.5.9 Есен
:3.1.1.5.10 Почеток на есента (есенска рамноденица)
:3.1.1.5.11 Празник на сите светци (светители)
:3.1.1.5.12 Зима (зимска рамноденица - Еновден)
### 3.1.1.6 [[Религија|Религиозни]] претстави за [[натприродно|натприродните]] сили
:3.1.1.6.1 Бог-Господ
:3.1.1.6.2 Богородица
:3.1.1.6.3 Светци
:3.1.1.6.4 Ангели
:3.1.1.6.5 Претстави за задгробниот живот (Рај, Пекол и Чистилиште)
### 3.1.1.7 Народна [[демонологија]]
:3.1.1.7.1 Вампири (вопери, дракуси)
:3.1.1.7.2 Сенка или сениште
:3.1.1.7.3 Мора
:3.1.1.7.4 Нави
:3.1.1.7.5 Некрстени деца
:3.1.1.7.6 Ѓаволи (демони)
:3.1.1.7.7 Караконџоли
:3.1.1.7.8 Врколак (вонкашин)
:3.1.1.7.9 Наречници
:3.1.1.7.10 Самовили
:3.1.1.7.11 Јуди
:3.1.1.7.12 Ламја
:3.1.1.7.13 Змев (голема, крилата змија)
:3.1.1.7.14 Домашна змија
:3.1.1.7.15 Вештерка
:3.1.1.7.16 Маѓепсници: се занимаваат со „бела” (корисна) и „црна” (штетна) магија
:3.1.1.7.17 Чума
:3.1.1.7.18 Сипаница
:3.1.1.7.19 Души на удавени, самоубиени
### 3.1.1.8 Свети и [[лек]]овити дрвја и билки
:3.1.1.8.1 За дрвја (даб, јавор, габер, брест, јасен, топола, орев, елка, бор, бука, калинка, лилјан, ловор, круша, јаболкница, цреша, дуња, слива и други)
:3.1.1.8.2 За житни култури (пченица, пченка, ’рж, просо и други)
:3.1.1.8.3 За градинарски култури (грав, леќа, зелка, лук, кромид, тиква и други)
:3.1.1.8.4 За лековити билки - „момински билки” (босилок, невен, божур, јаглика, трендафил, здравец и други)
:3.1.1.8.5 За „полски маѓоснички” (омајниче, љубичица, перуника, пелин, расковниче, кукурек, велигденче, ѓурѓовденче и други)

### 3.1.1.9 Свети и лековити камења
:3.1.1.9.1 Камења за плодност
:3.1.1.9.2 Самовилски камења
:3.1.1.9.3 Камени крстови
### 3.1.1.10 Свети и култни животни
:3.1.1.10.1 За домашни животни (говедо, овца, куче, коњ, свиња, мачка и други)
:3.1.1.10.2 За диви животни (волк, лисица, мечка и други)
### 3.1.1.11 [[Света вода|Свети и лековити води]]
:3.1.1.11.1 Свети и лековити извори (кладенци)
:3.1.1.11.2 Свети и лековити води во карпи
:3.1.1.11.3 Свети и лековити води во дрвја
:3.1.1.11.4 Крстена вода
### 3.1.1.12 Свети, сакрални објекти и култни места
:3.1.1.12.1 Црковни дворови
:3.1.1.12.2 Гробишта
:3.1.1.12.3 Оброчени места
:3.1.1.12.4 Разурнати градови
:3.1.1.12.5 Урнатини
:3.1.1.12.6 Куќи
:3.1.1.12.7 Пештери
:3.1.1.12.8 За шуми
:3,1.1.12.9 Праг
:3.1.1.12.10 Огниште
:3.1.1.12.11 Други
### 3.1.1.13 [[Народна медицина]]
:3.1.1.13.1 Народно лекување со билки
:3.1.1.13.2 Народно лекување со употреба на исцелителни инструменти (рог, ноже и друго)
:3.1.1.13.3 Народно лекување со баење, употреба на магија|магиски и обредни формули
## 3.1.2 [[Народни обичаи|Народен обичај]] и обреди
### 3.1.2.1 Обичаи од животниот циклус
:3.1.2.1.1. Обичај за раѓање
:3.1.2.1.2. Обичај за стапување во брак
:3.1.2.1.3. Обичај за умирачка и закоп
:3.1.2.1.4 Родендени
:3.1.2.1.5 Првачиња
:3.1.2.1.6 Матура
:3.1.2.1.7 Банкет - испраќање во војска
:3.1.2.1.8 Други обичаи

### 3.1.2.2 Обичаи од годишниот циклус
:3.1.2.2.1 Циклус божиќни обичаи
:3.1.2.2.2 Некрстени денови
:3.1.2.2.3 Водици
:3.1.2.2.4 Тодоровден
:3.1.2.2.5 Велигден
:3.1.2.2.6 Еремија
:3.1.2.2.7 Ш’н Еремија
:3.1.2.2.8 Ѓурѓовден
:3.1.2.2.9 Х’дерлез
:3.1.2.2.10 Спасовден
:3.1.2.2.11 Петровден
:3.1.2.2.12 Илинден
:3.1.2.2.13 Митровден
:3.1.2.2.14 Ш'н Митри
:3.1.2.2.15 Кас’м
:3.1.2.2.16 Свети Никола
:3.1.2.2.17 Фитер бајрам
:3.1.2.2.18 Курбан бајрам
:3.1.2.2.19 Шеќер бајрам
:3.1.2.2.20 Руса среда
:3.1.2.2.21 Василица (Сурова Нова година)
:3.1.2.2.22 Прочка
:3.1.2.2.23 Дуовден
:3.1.2.2.24 Св. Трифун
:3.1.2.2.25 Месници, Месна недела и Месни поклади
:3.1.2.2.26 Младенци
:3.1.2.2.27 Благовец
:3.1.2.2.28 Цветници
:3.1.2.2.29 Лазарица
:3.1.2.2.30 Летник/Марта
:3.1.2.2.31 Вартоломеј/Вртолом
:3.1.2.2.32 Горешици и Огнена Марија
:3.1.2.2.33 Преображение
:3.1.2.2.34 Голема Богородица
:3.1.2.2.35 Св. Симеон/Земјоделска Нова Година
:3.1.2.2.36 Мала Богородица
:3.1.2.2.37 Крстовден
:3.1.2.2.38 Петковден
:3.1.2.2.39 Глушчов празник/Мистровден
:3.1.2.2.40 Св. Архангел Михаил/Св. Ранѓел
:3.1.2.2.41 Мартинци/Мратинци/Волчи празници
:3.1.2.2.42 Други

### 3.1.2.3 Обичаи при работа
:3.1.2.3.1. Орачки обичај
:3.1.2.3.2. Жетварски обичај
:3.1.2.3.3. Сточарски обичај
:3.1.2.3.4. Обичај за меѓусебно помагање
:3.1.2.3.5. Занаетчиски обичај
:3.1.2.3.6. Печалбарски обичај
:3.1.2.3.7 Лозарски обичај
:3.1.2.3.8 Пчеларски обичај
:3.1.2.3.9 Други

### 3.1.2.4 Пригодни обичаи
:3.1.2.4.1 Селска слава
:3.1.2.4.2 Манастирска слава
:3.1.2.4.3 Собор
:3.1.2.4.4 Панаѓур
:3.1.2.4.5 Курбан
:3.1.2.4.6 Маалска слава
:3.1.2.4.7 Семејна слава
:3.1.2.4.8 Заветна слава
:3.1.2.4.9 Именден
:3.1.2.4.10 Родовска слава
:3.1.2.4.11 Обичај и обред поврзан со исхраната
:3.1.2.4.12 Освет на темел
:3.1.2.4.13 Освет на куќа
:3.1.2.4.14 Обичаи за давање помош при работа, градба, свеченост, смрт и сл.
:3.1.2.4.15 Додоле
:3.1.2.4.16 Заорување село
:3.1.2.4.17 Покрсти
:3.1.2.4.18 Вадење/палење жив оган
:3.1.2.4.19 Други
### 3.1.2.5 Правни обичаи ([[обичајно право]])
:3.1.2.5.1 Семејно право
::3.1.2.5.1.1 сроднички односи
::3.1.2.5.1.2 брачна заедница (брак, развод)
::3.1.2.5.1.3 незаконско, вонбрачно дете
::3.1.2.5.1.4 адоппција, посвојување на дете
::3.1.2.5.1.5 старателство
::3.1.2.5.1.6 домазетство
:3.1.2.5.2 Обичајно право на ниво на селска заедница
::3.1.2.5.2.1 селски собор (збор)
::3.1.2.5.2.2 селски старешини
::3.1.2.5.2.3 селски совет (совет на старци)
::3.1.2.5.2.4 селски службеници (овчар, говедар, полјак, падар, викач и водар)
::3.1.2.5.2.5 селски имот
:3.1.2.5.3 Казнено право
::3.1.2.5.3.1 истражна постапка
::3.1.2.5.3.2 доказна постапка
::3.1.2.5.3.3 неверство
::3.1.2.5.3.4 предавство
::3.1.2.5.3.5 кражба
::3.1.2.5.3.6 спор со меѓи/синори
::3.1.2.5.3.7 крвна одмазда
:3.1.2.5.4 Наследно право
::3.1.2.5.4.1 лична сопственост (мираз, мајчинија)
::3.1.2.5.4.2 приватна сопственост (семејна, домаќинска сопственост)
::3.1.2.5.4.3 колективна сопственост (селска сопственост)
::3.1.2.5.4.4 државна соственост
::3.1.2.5.4.5 правила за наследување
::3.1.2.5.4.6 правила за давање/земање заем
::3.1.2.5.4.7 правила за главување, склучување стопански договори
::3.1.2.5.4.8 правила за купување/продавање
::3.1.2.5.4.9 правила за дарување
:3.1.2.5.4.10 правила за користење на имот
## 3.1.3. Народна книжевност
### 3.1.3.1. [[Народна поезија]]
:3.1.3.1.1. Обредни песни
::3.1.3.1.1.1. календарски песни (коледарски песни - божиќни, водичарски, лазарски, велигденски, ѓурѓовденски, билјарски песни, песни на нишање, спасовденски, тодорички, „накрсти”, „скрсти”, „покрсти”, митровденски, варварушки, светиниколски и други)
::3.1.3.1.1.2. некалендарски песни (додолски и други)
:3.1.3.1.2. Обредно-семејни песни
::3.1.3.1.2.1. за раѓање на дете
::3.1.3.1.2.2. на лулање
::3.1.3.1.2.3. на свршувачка
::3.1.3.1.2.4. претсвадбени
::3.1.3.1.2.5. свадбени
::3.1.3.1.2.6. посвадбени
::3.1.3.1.2.7. тажачки
::3.1.3.1.2.8. други
:3.1.3.1.3. Митолошки песни
::3.1.3.1.3.1. за небесните тела
::3.1.3.1.3.2. за сонцето
::3.1.3.1.3.3. за месечината
::3.1.3.1.3.4. за ѕвездите
::3.1.3.1.3.5. други
:3.1.3.1.4. Песни во кои е одразено верувањето во демони
::3.1.3.1.4.1. за самовилите и јудите
::3.1.3.1.4.2. за змејовите
::3.1.3.1.4.3. за ламјите
::3.1.3.1.4.4. за аждерите
::3.1.3.1.4.5. за чумите
::3.1.3.1.4.6. за наречниците
::3.1.3.1.4.7. други
:3.1.3.1.5. Магиски песни (во кои е одразено верувањето во моќта на магијата, клетвата, благосовот и сл.)
::3.1.3.1.5.1. за магијата
::3.1.3.1.5.2. за клетвата
::3.1.3.1.5.3. за благословот
::3.1.3.1.5.4. за урокот
::3.1.3.1.5.5. за сонот
::3.1.3.1.5.6. други
:3.1.3.1.6. Метаморфни песни
:3.1.3.1.7. Зооморфни песни
:3.1.3.1.8. Песни за принесување на жртви
:3.1.3.1.9. Легендарни песни
:3.1.3.1.10. Библиски песни
:3.1.3.1.11. Трудови песни
::3.1.3.1.11.1. сточарски песни
::3.1.3.1.11.2. полјоделски песни
::3.1.3.1.11.3. занаетчиски песни
::3.1.3.1.11.4. трговски песни
::3.1.3.1.11.5. аргатски песни
::3.1.3.1.11.6. печалбарски песни
:3.1.3.1.12. Борбени песни
::3.1.3.1.12.1. јуначки песни
::3.1.3.1.12.2 ајдутски песни
::3.1.3.1.12.3. револуционерни песни
::3.1.3.1.12.4. партизански песни
:3.1.3.1.13. Работнички песни
:3.1.3.1.14. Војнички песни
:3.1.3.1.15. Семејни песни
:3.1.3.1.16. Љубовни песни
:3.1.3.1.17. Хумористично-сатирични песни
### 3.1.3.2. Народна проза
:3.1.3.2.1. Народни приказни
::3.1.3.2.1.1. приказни за животни
::3.1.3.2.1.2. волшебни приказни
::3.1.3.2.1.3. легендарни приказни
::3.1.3.2.1.4 митски приказни
::3.1.3.2.1.5. новелистични приказни
::3.1.3.2.1.6. приказни за глупавиот змев (ѓавол, џин)
:3.1.3.2.2. Анегдоти
::3.1.3.2.2.1. за глупави луѓе
::3.1.3.2.2.2. за сопружници
::3.1.3.2.2.3. за глупавата жена и нејзиниот маж
::3.1.3.2.2.4. за глупавиот маж и неговата жена
::3.1.3.2.2.5. за глупави брачни двојки
::3.1.3.2.2.6. за жени (девојки)
::3.1.3.2.2.7. за избор на невеста
::3.1.3.2.2.8. за стари моми (стари жени)
::3.1.3.2.2.9. други анегдоти за жени
::3.1.3.2.2.10. за мажи (момчиња)
::3.1.3.2.2.11. за итреци
::3.1.3.2.2.12. за среќни случки
::3.1.3.2.2.13. за глупавиот маж (момче)
::3.1.3.2.2.14. за духовни лица (попови)
::3.1.3.2.2.15. за други групи на луѓе
:3.1.3.2.3. Народни преданија
::3.1.3.2.3.1. народни преданија за личности
::3.1.3.2.3.2. народни преданија за места
::3.1.3.2.3.3. народни преданија за животни
:3.1.3.2.4. Кратки народни жанрови
::3.1.3.2.4.1. мудри мисли
::3.1.3.2.4.2. епиграми
::3.1.3.2.4.3. девизи
::3.1.3.2.4.4. гесла
::3.1.3.2.4.5. афоризми
::3.1.3.2.4.6. велеризми
::3.1.3.2.4.7. беспојмовни зборови
::3.1.3.2.4.8. благослови
::3.1.3.2.4.9. броенки и реденки
::3.1.3.2.4.10. брзозборки (брзалки)
::3.1.3.2.4.11. детски песнички
::3.1.3.2.4.12. залажувачки
::3.1.3.2.4.13. гатанки
::3.1.3.2.4.14. говорни изрази за изземање и оградување
::3.1.3.2.4.15. говорни изрази за поттикнување на раскажувањето
::3.1.3.2.4.16. игра на зборови (каламбур)
::3.1.3.2.4.17. имитирање со глас (со збор)
::3.1.3.2.4.18. изреки
::3.1.3.2.4.19. фразеологизми
::3.1.3.2.4.20. јавки
::3.1.3.2.4.21. шеговити изреки
::3.1.3.2.4.22. клетви
::3.1.3.2.4.23. лажења (лажги, превари)
::3.1.3.2.4.24. надговорувања (надзборувања)
::3.1.3.2.4.25. оскрбувања (ојадувања)
::3.1.3.2.4.26. подбивања (покуди)
::3.1.3.2.4.27. пофалби
::3.1.3.2.4.28. пословици и поговорки
::3.1.3.2.4.29. поздрави и отпоздравувања
::3.1.3.2.4.30. прашанки
::3.1.3.2.4.31. шеговити прашања
::3.1.3.2.4.32. сентенции
::3.1.3.2.4.33. срдити одговори
::3.1.3.2.4.34. стихувани кажувања
::3.1.3.2.4.35. закани
::3.1.3.2.4.36. заклетви
::3.1.3.2.4.37. заколнувања
::3.1.3.2.4.38. здравици (наздравување)
::3.1.3.2.4.39. честитки (пожелби)
::3.1.3.2.4.40. шеги
::3.1.3.2.4.41. народна етимологија (дефиниции)
::3.1.3.2.4.42. доскокнувања
::3.1.3.2.4.43. формули при разни пригоди
::3.1.3.2.4.44. прекори
:3.1.3.2.5. Народна драма
::3.1.3.2.5.1. игри поврзани со обредите и обичаите (божиќни, василичарски, русалии, покладни, свадбарски, велигденски и други)
::3.1.3.2.5.2 драмско-сценски игри на седенките
::3.1.3.2.5.3. детски игри

## 3.1.4. Народна музика и танци
### 3.1.4.1. Народни танци
:3.1.4.1.1. Обредни ора
::3.1.4.1.1.1 женски поворки (лазарки, водичарки, додолки, иванденки, варваруши)
::3.1.4.1.1.2. машки поворки (русалии, игри под маски, џаламари, суровари, ешкари, мечкари, василичари)
::3.1.4.1.1.3. велигденски
::3.1.4.1.1.4. свадбени (девојчинско, свекрвино, невестинско и манукот, нунково и други)
:3.1.4.1.2. Други ора
::3.1.4.1.2.1. Шајно оро
::3.1.4.1.2.2. Шаваро оро
::3.1.4.1.2.3. Ширто оро
::3.1.4.1.2.4. Шопското оро
::3.1.4.1.2.5. Чалгиско оро
::3.1.4.1.2.6. Чамчето оро
::3.1.4.1.2.7. Четворка оро
::3.1.4.1.2.8. Чифте чамче оро
::3.1.4.1.2.9. Чочегово оро
::3.1.4.1.2.10. Адана оро
::3.1.4.1.2.11. Ајватовско оро
::3.1.4.1.2.12. Арамиско оро
::3.1.4.1.2.13. Арнаутско оро
::3.1.4.1.2.14. Асанбеј марш оро
::3.1.4.1.2.15. Аскерско оро
::3.1.4.1.2.16. Башиноселско оро
::3.1.4.1.2.17. Баба Ѓурѓа оро
::3.1.4.1.2.18. Баро бијав - Голема свадба оро
::3.1.4.1.2.19. Беранче оро
::3.1.4.1.2.20. Беровка оро
::3.1.4.1.2.21. Цапарско оро
::3.1.4.1.2.22. Циганче оро
::3.1.4.1.2.23. Циганчица оро
::3.1.4.1.2.24. Црногорка оро
::3.1.4.1.2.25. Црпи вода, Јано оро
::3.1.4.1.2.26. Драчевка оро
::3.1.4.1.2.27. Дуде Дрне оро
::3.1.4.1.2.28. Гајдарско оро
::3.1.4.1.2.29. Глуво оро (Немо оро)
::3.1.4.1.2.30. Грбач оро
::3.1.4.1.2.31. Иштип к’зи (Штипско девојче) оро
::3.1.4.1.2.32. Ибраим оџа оро
::3.1.4.1.2.33. Јени јол оро
::3.1.4.1.2.34. Калајџиско оро
::3.1.4.1.2.35. Касапско оро
::3.1.4.1.2.36. Кавадарка оро
::3.1.4.1.2.37. Комитско оро
::3.1.4.1.2.38. Копачката оро
::3.1.4.1.2.39. Крстачко оро
::3.1.4.1.2.40. Лесното оро
::3.1.4.1.2.41. Лисолај оро
::3.1.4.1.2.42. Малешевско оро
::3.1.4.1.2.43. Охридско оро
::3.1.4.1.2.44. Орото Ало Тончо
::3.1.4.1.2.45. Орото почна
::3.1.4.1.2.46. Осоговка оро
::3.1.4.1.2.47. Пајдушко оро
::3.1.4.1.2.48. Пембе оро
::3.1.4.1.2.49. Поступано оро
::3.1.4.1.2.50. Потрчано оро
::3.1.4.1.2.51. Повратено оро
::3.1.4.1.2.52. Право оро
::3.1.4.1.2.53. Преспанско оро
::3.1.4.1.2.54. Рамното оро
::3.1.4.1.2.55. Ратевка оро
::3.1.4.1.2.56. Русинско оро
::3.1.4.1.2.57. Сирто оро
::3.1.4.1.2.58. Ситното оро
::3.1.4.1.2.59. Скопски чочек оро
::3.1.4.1.2.60. Скудринка оро
::3.1.4.1.2.61. Стамболско оро
::3.1.4.1.2.62. Старо оро
::3.1.4.1.2.63. Старското оро
::3.1.4.1.2.64. Таксим (разни) оро
::3.1.4.1.2.65. Тешкото оро
::3.1.4.1.2.66. Тодоро, Влаино оро
::3.1.4.1.2.67. Тоска оро
::3.1.4.1.2.68. Тресеница оро
::3.1.4.1.2.69. Тропнало оро
::3.1.4.1.2.70. Турско мане суфур оро
::3.1.4.1.2.71. Велешко оро
::3.1.4.1.2.72. Влашко касапско оро
::3.1.4.1.2.73. Влаина оро
::3.1.4.1.2.74. Влечено оро
::3.1.4.1.2.75. Џезаирот оро
::3.1.4.1.2.76. Заечко оро
::3.1.4.1.2.77. Други ора

### 3.1.4.2. Народна вокална музика
:3.1.4.2.1. Стара пејачка традиција
::3.1.4.2.1.1. календарско пеење (божиќно, водичарско, лазарско, велигденско, ѓу:рѓовденско, билјарско, на нишање,спасовденско, тодоричко, варварушко и други)
::3.1.4.2.1.2. некалендарско пеење (додолско, свадбарско, пчеларско и други)
::3.1.4.2.1.3. пеење при работа (жетварско, овчарско, при вршење заедничка работа и други)
::3.1.4.2.1.4. пеење при празнување и свечености (коледарско, лазарско, ѓурѓовденско, ва:рварушко, додолско, на крсти)
::3.1.4.2.1.5. пеење на семејни празници (на раѓање, на свадби и на слава)
:3.1.4.2.2. Нова пејачка традиција
::3.1.4.2.2.1. љубовни песни
::3.1.4.2.2.2. занаетчиски песни
::3.1.4.2.2.3. револуционерни песни
::3.1.4.2.2.4. печалбарски песни
::3.1.4.2.2.5. хумористично-сатирични песни
::3.1.4.2.2.6. други песни
### 3.1.4.3. Народна инструментална музика
:3.1.4.3.1. Селски инструментални мелодии и ора
:3.1.4.3.2. Чалгаџиски инструментални мелодии и ора
:3.1.4.3.3. Градски инструментални мелодии и ора
### 3.1.4.4. Народна вокално-инструментална музика
:3.1.4.4.1. Селски вокално-инструментални мелодии, ора и песни
:3.1.4.4.2. Чалгаџиски вокално-инструментални мелодии, ора и песни
:3.1.4.4.3. Градски вокално-инструментални мелодии, ора и песни
## 3.1.5. Стари и ретки занаети
### 3.1.5.1. Занаети во врска со исхраната
:3.1.5.1.1. Лебарски/фурнаџиски занает
:3.1.5.1.2. Симитџиски и бурекџиски занает
:3.1.5.1.3. Воденичарски/мелничарски занает
:3.1.5.1.4. Брашнарски занает
:3.1.5.1.5. Млекарски занает
:3.1.5.1.6. Месарски/касапски занает
:3.1.5.1.7. Шарлаганџиски занает
:3.1.5.1.8. Леблебиџиски занает
:3.1.5.1.9. Слаткарски занает
:3.1.5.1.10. Решетарски/ситарски занает
### 3.1.5.2. Градежни занаети
:3.1.5.2.1. Ѕидарски занает
:3.1.5.2.2. Молерски занает
:3.1.5.2.3. Каменорежачки занает
:3.1.5.2.4. Варџиски занает
:3.1.5.2.5. Туларски/керпиџиски занает
:3.1.5.2.6. Керамитчиски занает
:3.1.5.2.7. Бичкаџиски занает
:3.1.5.2.8. Дрводелски (столарски/дограмаџиски) занает
:3.1.5.2.9. Керестеџиски занает
:3.1.5.2.10. Копаничарски занает
:3.1.5.2.11. Бунарџиски занает
### 3.1.5.3. Занаети за изработка на предмети за домашна употреба
:3.1.5.3.1. Валавичарски занает
:3.1.5.3.2. Гребенарски занает
:3.1.5.3.3. Клобучарски/шапкарски занает
:3.1.5.3.4. Ковачки занает
:3.1.5.3.5. Казанџиски занает
:3.1.5.3.6. Бочварски/качарски занает
:3.1.5.3.7. Седларски занает
:3.1.5.3.8. Ткајачки занает
:3.1.5.3.9. Шивачки/терзиски занает
:3.1.5.3.10. Брдарски занает
:3.1.5.3.11. Грнчарски занает
:3.1.5.3.12. Пагурџиски занает
:3.1.5.3.13. Леарски/дукмеџиски занает
:3.1.5.3.14. Калајџиски занает
:3.1.5.3.15. Јорганџиски занает
:3.1.5.3.16. Мутафчиски занает
:3.1.5.3.17. Јажарски занает
:3.1.5.3.18. Четкарски занает
:3.1.5.3.19. Лимарски/тенекеџиски занает
:3.1.5.3.20. Рогозарски занает
:3.1.5.3.21. Кожарски/табачки занает
:3.1.5.3.22. Кожуварско-ќурчкиски занает
:3.1.5.3.23. Ножарски занает
### 3.1.5.4. Занаети за изработка на облека и накит
:3.1.5.4.1. Ткајачки занает
:3.1.5.4.2. Абаџиски занает
:3.1.5.4.3. Платнарски (чојаџиски/шајачки) занает
:3.1.5.4.4. Гајтанџиски и свиларски занает
:3.1.5.4.5. Срмаџиски занает
:3.1.5.4.6. Дрндарски/алаџиски занает
:3.1.5.4.7. Опинчарски занает
:3.1.5.4.8. Папучарски занает
:3.1.5.4.9. Кондураџиски занает
:3.1.5.4.10. Гребенарски занает
:3.1.5.4.11. Волновлачарски занает
:3.1.5.4.12. Предачки занает
:3.1.5.4.13. Вретенарски занает
:3.1.5.4.14. Кујунџиски (ковенџиски) занает
:3.1.5.4.15. Наланџиски занает
:3.1.5.4.16. Златарски занает
### 3.1.5.5. Занаети за превоз на патници и товар
:3.1.5.5.1. Коларски занает
:3.1.5.5.2. Арабаџиски занает
:3.1.5.5.3. Кираџиски занает
:3.1.5.5.4. Пајтонџиски занает
:3.1.5.5.5. Самарџиски занает
### 3.1.5.6. Трговски занаети
:3.1.5.6.1. Џамбаски занает
:3.1.5.6.2. Бесчиски (трговија со памук) занает
:3.1.5.6.3. Ипекчиски (трговија со свила) занает
:3.1.5.6.4. Кафтанџиски (трговија со готова облека) занает
:3.1.5.6.5. Јагленарски/ќумурџиски занает
### 3.1.5.7. Други занаети и професии
:3.1.5.7.1. Сапунџиски/мумџиски занает
:3.1.5.7.2. Свеќарски занает
:3.1.5.7.3. Чешларски занает
:3.1.5.7.4. Часовничарски/саатчиски занает
:3.1.5.7.5. Фотографски занает
:3.1.5.7.6. Кошничарски/крошнарски занает
:3.1.5.7.7. Печатарски занает
:3.1.5.7.8 Точкарски занает
:3.1.5.7.9 Берберски занает
:3.1.5.7.10 Пушкарски занает
:3.1.5.7.11. Сарачки занает
:3.1.5.7.12. Метларски занает
:3.1.5.7.13. Налбатски занает
:3.1.5.7.14. Железарски/демирџиски занает
:3.1.5.7.15. Клинчарски занает
:3.1.5.7.16. Кантарџиски занает
:3.1.5.7.17. Ѕвончарски занает
:3.1.5.7.18. Оружарски (туфекчиски/пушкарски) занает
:3.1.5.7.19. Барутчиски занает
## 3.1.6. Народна исхрана
### 3.1.6.1. Житни производи и јадења од житарици
:3.1.6.1.1 Леб
::3.1.6.1.1.1 просеник
::3.1.6.1.1.2 ’ржаник
::3.1.6.1.1.3 погача
::3.1.6.1.1.4 пченкарен
::3.1.6.1.1.5 друго
:3.1.6.1.2 Тестенини
::3.1.6.1.2.1 тарана
::3.1.6.1.2.2 кори (јуфки)
::3.1.6.1.2.3 баница
::3.1.6.1.2.4 пита
::3.1.6.1.2.5 ѓомлезе (тури-потпечи)
::3.1.6.1.2.6 бурек
::3.1.6.1.2.7 ѓеврек
::3.1.6.1.2.8 симит
::3.1.6.1.2.9 мекица
::3.1.6.1.2.10 пинерли
::3.1.6.1.2.11 друго
:3.1.6.1.3 Јадења од житарици
::3.1.6.1.3.1 бакрдан/качамак
::3.1.6.1.3.2 каша
::3.1.6.1.3.3 бунгур
::3.1.6.1.3.4 наут
::3.1.6.1.3.5 друго
:3.1.6.1.4 Други
### 3.1.6.2 Посни јадења
:3.1.6.2.1 Незготвени јадења
::3.1.6.2.1.1 расолница со буковец
::3.1.6.2.1.2 макало
::3.1.6.2.1.3 друго
:3.1.6.3.2 Варени јадења
::3.1.6.3.2.1 грав
::3.1.6.3.2.2 леќа
::3.1.6.3.2.3 чорба
::3.1.6.3.2.4 зелка
::3.1.6.3.2.5 риба
::3.1.6.3.2.6 друго
:3.1.6.3.3 Печени јадења
::3.1.6.3.3.1 риба
::3.1.6.3.3.2 сарми
::3.1.6.3.3.3 тава со зеленчук
::3.1.6.3.3.4 ориз
::3.1.6.3.3.5 тавче-гравче
::3.1.6.3.3.6 друго
:3.1.6.3.4 Пржени јадења
::3.1.6.3.4.1 риба
::3.1.6.3.4.2 пржен зеленчук
::3.1.6.3.4.3 друго
### 3.1.6.3 Мрсни јадења
:3.1.6.3.1 Варени јадења
::3.1.6.3.1.1 риба
::3.1.6.3.1.2 чорба
::3.1.6.3.1.3 вариво со месо
::3.1.6.3.1.4 пивтија
::3.1.6.3.1.5 друго
:3.1.6.3.2 Печени јадења
::3.1.6.3.2.1 ширден
::3.1.6.3.2.2 турли тава со месо
::3.1.6.3.2.3 сарми
::3.1.6.3.2.4 месо со ориз
::3.1.6.3.2.5 риба
::3.1.6.3.2.6 чомлек
::3.1.6.3.2.7 пастрмајлија
::3.1.6.3.2.8 друго
:3.1.6.3.4 Пржени јадења
::3.1.6.3.4.1 месо
::3.1.6.3.4.2 риба
::3.1.6.3.4.3 џимиринки
::3.1.6.3.4.4 друго
### 3.1.6.4 Млечни производи
:3.1.6.4.1 Кисело млеко
:3.1.6.4.2 Јогурт
:3.1.6.4.3 Изварка
:3.1.6.4.4 Сирење
:3.1.6.4.5 Кашкавал
:3.1.6.4.6 Масло
:3.1.6.4.7 Матеница
:3.1.6.4.8 Кајмак
:3.1.6.4.9 Друго
### 3.1.6.5 Конзервирани јадења
:3.1.6.5.1 Сланина
:3.1.6.5.2 Колбаси
:3.1.6.5.3 Кавурма
:3.1.6.5.4 Крвавица
:3.1.6.5.5 Ајвар
:3.1.6.5.6 Лутеница
:3.1.6.5.7 Туршија
:3.1.6.5.8 Сушена риба
:3.1.6.5.9 Пастрма
:3.1.6.5.10 Друго
### 3.1.6.6 Слатки јадења
:3.1.6.6.1 Баклава
:3.1.6.6.2 Кадаиф
:3.1.6.6.3 Шеќер паре
:3.1.6.6.4 Алва
:3.1.6.6.5 Слатко
:3.1.6.6.6 Маџун
:3.1.6.6.7 Мармалад
:3.1.6.6.8 Ашуре
:3.1.6.6.9 Колаче
:3.1.6.6.10 Друго
### 3.1.6.7 Пијалaци
:3.1.6.7.1 Алкохолни пијалаци
::3.1.6.7.1.1 вино
::3.1.6.7.1.2 ракија
::3.1.6.7.1.3 пиво
:3.1.6.7.2 Безалкохолни пијалаци
::3.1.6.7.2.1 боза
::3.1.6.7.2.2 салеп
::3.1.6.7.2.3 шербет
::3.1.6.7.2.4 сок
## 3.1.7. Традиционални игри и вештини
### 3.1.7.1. Народни игри за возрасни
:3.1.7.1.1 Народна игра за возрасни
### 3.1.7.2. Народни игри за деца
::3.1.7.2.1. за машки деца
::3.1.7.2.2. за женски деца
=3.2 Јазик=
## 3.2.1 Историска подлога на македонскиот современ јазик
### 3.2.1.1 Писмо
:3.2.1.1.1 Македонска глаголица
:3.2.1.1.2 Македонска кирилица
### 3.2.1.2 Јазик
:3.2.1.2.1 Фонетски и други особености на старословенскиот јазик од VII и VIII век во Македонија
:3.2.1.2.2 Кодификација на староцрковнословенскиот јазик
:3.2.1.2.3 Македонска редакција на староцрковнословенскиот јазик од XII до XIV век
:3.2.1.2.4 Македонска редакција на староцрковнословенскиот јазик од XV до XVIII век
:3.2.1.2.5 Почетоци на кодификација на македонскиот јазик во XIX век
:3.2.1.2.6 Кодификација на македонскиот јазик според Крсте Мисирков
:3.2.1.2.7 Историски дијалекти на македонскиот народен јазик во XVIII и XIV век
:3.2.1.2.8 Македонски црковнословенски јазик
## 3.2.2 Македонски современ јазик
### 3.2.2.1 Македонски стандарден јазик
:3.2.2.1.1 Македонски стандарден јазик
### 3.2.2.2 Македонска азбука
:3.2.2.2.1. Македонско кирилско писмо
:3.2.2.2.1. Македонско латинично писмо
### 3.2.2.3. Дијалекти на македонскиот јазик
:3.2.2.3.1. Западномакедонско наречје
::3.2.2.3.1.1. централни говори (скопско-велешки, прилепскобитолски и кичевско-поречки говори)
::3.2.2.3.1.2. западни периферни говори (горнополошки, дебарски, струшки, охридско-преспански, дримколско-голобрдски, вевчанско-радошки, малорекански (галички) и рекански (жировнички) говори)
:3.2.2.3.2. Југоисточно македонско наречје
::3.2.2.3.2.1 источни говори (штипско-струмички, тиквешкомариовски, малешевско-пирински говори)
::3.2.2.3.2.2 јужни говори
:3.2.2.3.3 Северномакедонско наречје
::3.2.2.3.3.1 североисточни говори (кумановски, кратовски и кривопаланечки говори)
::3.2.2.3.3.2 северозападни говори (скопско-црногорски и вратничко-полошки говори)
## 3.2.3 Албански современ јазик
### 3.2.3.1 Албански стандарден јазик
:3.2.3.1.1 Албански стандарден јазик
### 3.2.3.2 Албанска азбука
:3.2.3.2.1 Албанско латинично писмо
### 3.2.3.3 Дијалекти на албанскиот јазик во Република Македонија
:3.2.3.3.1 Гегиски говори во Република Македонија
::3.2.3.3.1.1 говорот на Албанците во Скопска Црна Гора
::3.2.3.3.1.2 говорот на Албанците од Кумановско
::3.2.3.3.1.3 говорот на Албанците од регионот на Маркова Река
::3.2.3.3.1.4 говорот на Албанците од Дервен
::3.2.3.3.1.5 говорот на Албанците од Велешко, Прилепско и Крушевско
::3.2.3.3.1.6 говорот на Албанците од Тетовско
::3.2.3.3.1.7 говорот на Албанците од Гостиварско
::3.2.3.3.1.8 говорот на Албанците од Дебарско
::3.2.3.3.1.9 говорот на Албанците од Реканско
::3.2.3.3.1.10 говорот на Албанците од Кичевско
:3.2.3.3.2 Преодни (гегиско-тоскиски) говори во Република Македонија - Струшки
:3.2.3.3.3 Тоскиски говори во Република македонија
::3.2.3.3.3.1 говорот на Албанците од Преспанско
::3.2.3.3.3.2 говорот на Албанците од Охридско
::3.2.3.3.3.3 говорот на Албанците од Битолско
::3.2.3.3.3.4 говорот на Албанците од Ресенско
## 3.2.4 Турски современ јазик
### 3.2.4.1 Турски стандарден јазик
:3.2.4.1.1 Турски стандарден јазик
### 3.2.4.2 Турска азбука
:3.2.4.2.1 Турско латинично писко
### 3.2.4.3 Дијалекти на турскиот јазик во Република Македонија
:3.2.4.3.1 Источни и западни турски говори во Република Македонија
::3.2.4.3.1.1 говорот на Турците од Скопје
::3.2.4.3.1.2 говорот на Турците од Кумановско
::3.2.4.3.1.3 говорот на Турците од Велешко, Прилепско и Крушевско
::3.2.4.3.1.4 говорот на Турците од Тетовско
::3.2.4.3.1.5 говорот на Турците од Гостиварско
::3.2.4.3.1.6 говорот на Турците од Дебарско - Жупа
::3.2.4.3.1.7 говорот на Турците од Реканско
::3.2.4.3.1.8 говорот на Турците од Кичевско
::3.2.4.3.1.9 преодни турски говори - Струшко
::3.2.4.3.1.10 говорот на Турците од Преспанско
::3.2.4.3.1.11 говорот на Турците од Охридско
::3.2.4.3.1.12 говорот на Турците од Битолско
::3.2.4.3.1.13 говорот на Турците од Ресенско
::3.2.4.3.1.14 говорот на Турците од Делчевско
::3.2.4.3.1.15 говорот на Турците од Радовишко
::3.2.4.3.1.16 говорот на Турците од Штипско
## 3.2.5 Српски современ јазик
### 3.2.5.1 Српски стандарден јазик
:3.2.5.1.1 Српски стандарден јазик
### 3.2.5.2 Српска азбука
:3.2.5.2.1 Српско кирилско писмо
:3.2.5.2.2 Српско латинично писмо
### 3.2.5.3 Дијалекти на српскиот јазик во Република Македонија
:3.2.5.3.1 Дијалекти на српскиот јазик
## 3.2.6 Дијалекти на други јазици во Република Македонија
### 3.2.6.1 Дијалекти на влашкиот јазик
:3.2.6.1.1 Аромански дијалект (на целата територија на Република Македонија)
:3.2.6.1.2 Мегленовлашки дијалект (во Гевгелија и Гевгелиско)
### 3.2.6.2 Дијалекти на ромскиот јазик
:3.2.6.2.1 Арлиски дијалект
### 3.2.6.3 Дијалекти на бошњачкиот јазик
:3.2.6.3.1 Дијалекти на бошњачкиот јазик
=3.3. Топоними - географски имиња=
## 3.3.1. Микротопоними (сопствени имиња на поголеми или единечни делови од земјата)
### 3.3.1.1 Нива
:3.3.1.1.1 Нива
### 3.3.1.2 Меѓа
:3.3.1.2.1 Меѓа
### 3.3.1.3 Поле
:3.3.1.3.1 Поле
### 3.3.1.4 Пасиште
:3.3.1.4.1 Пасиште
### 3.3.1.5 Бавча
:3.3.1.5.1 Бавча
### 3.3.1.6 Лозје
:3.3.1.6.1 Лозје
### 3.3.1.7 Шума
:3.3.1.7.1 Шума
### 3.3.1.8 Горичка
:3.3.1.8.1 Горичка
### 3.3.1.9 Забран
:3.3.1.9.1 Забран
### 3.3.1.10 Шумско земјиште
:3.3.1.10.1 Шумско земјиште
### 3.3.1.11 Друго

## 3.3.2. Ојконими (имиња на населени места)
### 3.3.2.1 Град
:3.3.2.1.1 Град
### 3.3.2.2 Село
:3.3.2.2.1 Село
### 3.3.2.3 Дел од населба
:3.3.2.3.1 Дел од населба
### 3.3.2.4 Друго
## 3.3.3. Ороними
### 3.3.3.1 Планини
:3.3.3.1.1 Планина
### 3.3.3.2 Возвишенија
:3.3.3.2.1 Возвишение
## 3.3.4. Хидроними
### 3.3.4.1 Езера
:3.3.4.1.1 Езеро
### 3.3.4.2 Мочуришта
:3.3.4.2.1 Мочуриште
### 3.3.4.3 Реки
:3.3.4.3.1 Река
### 3.3.4.4 Извори
:3.3.4.4.1 Извор
### 3.3.4.5 Потоци
:3.3.4.5.1 Поток
## 3.3.5. Хороними (имиња на области – поголеми населени или ненаселени природни или административни единици од хоризонтален релјеф)
### 3.3.5.1 Поголеми населени или ненаселени природни области
:3.3.5.1.1 Поголема населена област
:3.3.5.1.2 Поголема ненаселена природна област
### 3.3.5.2 Поголеми административни единици
:3.3.5.2.1 Поголема административна единица
## 3.3.6. Меморијални топоними (топоними што треба да зачуваат спомен на лице или настан)
### 3.3.6.1 Меморијални топоними (топоними што треба да зачуваат спомен на лице или настан)
:3.3.6.1.1 Меморијален топоним во спомен на лице
:3.3.6.1.2 Меморијален топоним во спомен на настан
## 3.3.7. Ходоними
### 3.3.7.1 Сообраќајница
:3.3.7.1.1 Сообраќајница
### 3.3.7.2 Улица
:3.3.7.2.1 Улица
### 3.3.7.3 Плоштад
:3.3.7.3.1 Плоштад
### 3.3.7.4 Кеј
:3.3.7.4.1 Кеј
### 3.3.7.5 Автопат
:3.3.7.5.1 Автопат
### 3.3.7.6 Друго
## 3.3.8. Хрематоними (сопствени имиња на човечки творби кои не се цврсто врзани за определено подрачје)
### 3.3.8.1 На општествени појави (имиња на празници и др.)
:3.3.8.1.1 На општествена појава (име на празник и др.)
### 3.3.8.2 На општествените установи
:3.3.8.2.1 На општествена установа
:3.3.8.3 На предмети и производи
:3.3.8.3.1 На предмет и производ

Класификација