ФК Атлетик Билбао

**Атлетик Билбао** (баскиски: *Bilboko Athletic Kluba*; шпански: *Athletic Club de Bilbao*), познат и како **Атлетик Клуб** или едноставно **Атлетик** — професионален фудбалски клуб, со седиште во Билбао, Баскија, Шпанија. Се натпреварува во Ла Лига, највисокото ниво на шпанскиот фудбал. Тие се познати како *Лос Леонес* (Лавовите) бидејќи нивниот стадион бил изграден во близина на црквата наречена Сан Мамес, која го добила името по Свети Мамес, ран христијанин фрлен на лавовите од Римјаните. Мамес ги смирил лавовите и подоцна бил прогласен за светец. Екипата своите домашни натпревари ги игра на стадионот Сан Мамес. Нејзините домашни дресови се маица со црвени и бели риги и црни шорцеви.

Атлетик е четвртиот најуспешен клуб во ''Ла Лига'' со осум титули зад своето име. На табелата со титули во Копа дел Реј, Атлетик е втор по Барселона, со освоени 24 титули. Клубот го има и еден од најуспешните женски тимови во Шпанија, кој има освоено пет шампионски титули во женската Прва лига на Шпанија.

Клубот е еден од трите основачки членови на *Примера дивизион* кои никогаш не испаднале од првата дивизија од нејзиното основање во 1929 година, а другите се Реал Мадрид и Барселона. Овие три клуба, заедно со Осасуна, се единствените четири професионални клубови во Шпанија кои не се спортски корпорации; наместо тоа, тие се во сопственост и управувани од членови на клубот. Главни ривали на Атлетик Билбао се Реал Сосиедад, против кого го игра Баскиското дерби, и Реал Мадрид, поради спортски и политички идентитет; мало ривалство постои и со Барселона поради историско значење. Во различни моменти од клупската историја, баскиското дерби се играло и против Алавес, Еибар и Осасуна.

Клубот е познат по својата политика на доведување млади баскиски играчи низ редовите, како и регрутирање играчи од други баскиски клубови. Официјалната политика на Атлетик е да потпишува играчи кои потекнуваат од или тренирале фудбал во поголемата Баскија, која ги вклучува Бискаја, Гипускоа, Алава и Навара (во Шпанија), како и Лабур, Соул и Долна Навара (во Франција). Од 1911 година, Атлетик игра исклучиво со играчи кои ги исполнуваат сопствените критериуми за да се сметаат за Баскијци. Ова може да се гледа како уникатен случај во европскиот фудбал. Клубот е фален за промовирањето на домашните играчи и лојалноста на клубот и земјата. Правилото не важи за стручниот штаб, со неколку примери на небаскијци и од Шпанија и од странство кои биле тренер на првиот тим.

И покрај импликациите на името „Атлетски клуб“, и за разлика од некои други големи шпански тимови кои имаат неколку оддели, тој не е повеќеспортски клуб, туку учествува само во фудбал, иако претходно постоеле секции за велосипедизам и други спортови пред Шпанската граѓанска војна во 1930-тите.

## Историја
### ФК Билбао, Атлетик клуб и Клуб Вискаја
мини|Атлетски клуб со првиот Копа дел Реј, во 1903 година, со Хуан де Асторкија во центарот|лево
Фудбалот бил донесен во Билбао од две различни групи со британски врски: британски работници и баскиски студенти кои се враќале од училиштата во Британија. Кон крајот на 19 век, Билбао бил водечки индустриски град и привлекол многу работници мигранти, вклучувајќи рудари од североисточниот дел на Англија и работници од бродоградилиштата од Саутхемптон, Портсмут и Сандерленд. Тие со себе ја донеле фудбалската игра и го формирале фудбалскиот клуб Билбао. Во меѓувреме, синовите од баскиските образовани класи, како Хуан Асторкија, заминале во Британија за да ги завршат студиите и развиле интерес за фудбалот, па кога се вратиле почнале да организираат натпревари со британски работници. Во 1898 година, Хуан Асторкија и 6 други ученици од Гимназијата Замакоис го основале Атлетскиот клуб, користејќи го англискиот правопис. Луис Маркез станал првиот претседател на клубот во 1900 година.

Во 1901 година, на состанокот одржан во Кафе Гарсија биле воспоставени поформални правила и прописи. Во 1902 година, основачкиот член Хуан Асторкија бил избран за претседател, од 1902 до 1903 година. Под неговото претседателство, Билбао ФК и Атлетик формирале комбиниран тим познат како *Клуб Бискаја*, кој бил создаден за да се натпреварува во Копа де ла Коронасион (предвесник на Копа дел Реј кој официјално започнал една година подоцна), а тие се вратиле со трофејот откако во финалето ја победиле Барселона на Жоан Гампер со 2-1. На 24 март 1903 година, под претседателство на Хуан Асторкија, ФК Билбао и неговите соработници биле официјално и дефинитивно апсорбирани од Атлетскиот клуб. Истата година, баскиските студенти формирале и поврзан тим, *Атлетик Клуб Мадрид*, кој подоцна еволуирал во Атлетико Мадрид, откако го гледале епскиот триумф на Атлетик во финалето на Копа дел Реј во 1903 година. Самиот клуб ја прогласува 1898 година како датум на основање.

### Копа дел Реј
мини|Тимот кој го освоил Копа дел Реј во 1911 година
Клубот се истакнал на почетокот на Купот на кралот. По нивниот триумф на Копа де ла Коронасион од страна на *Клуб Бискаја*, новоформираниот Атлетик Билбао го освоил првиот Куп на Кралот во 1903 година, и двата пати под водство на Хуан Асторкија, кој бил претседател и капитен. Во 1904 година, тие биле прогласени за победници откако нивните противници не се појавиле. Во 1907 година, тие го оживеале името *Клуб Вискаја* откако влегле во комбиниран тим со *Унион Вискаино*. По кратко затишје, тие повторно победиле во 1910 година, со Луис Асторкија како нов капитен и голман. Во 1911 година, поранешниот капитен на тимот, Алехандро де ла Сота, бил избран за седми претседател на клубот и тој бил движечката сила зад изградбата на стадионот Сан Мамес, кој бил отворен во 1913 година и набрзо станал еден од симболите на доминацијата на Атлетик во 1910-тите, освојувајќи го Копа дел Реј трипати по ред помеѓу 1914 и 1916 година. Ѕвездата на овој тим бил Пичичи, плоден стрелец кој го постигнал првиот гол на Сан Мамес на 21 август 1913 година и хет-трик во финалето во 1915 година, пред да умре на само 29 години во 1922 година. Денес, најдобриот стрелец во Ла Лига е прогласен *Пичичи* во негова чест.

### Првата Ла Лига
мини|340x340px|Завршни позиции на Атлетик Клуб од 1929 година. Тие се еден од трите клуба кои биле присутни во секоја сезона од првата лига
Заедно со другите баскиски клубови како што се Реал Унион, Аренас Клуб де Гексо и Реал Сосиедад, Атлетик биле основач на Ла Лига во 1928 година, а до 1930 година им се придружил Алавес; пет од десетте клубови во *Примера дивизион* биле од Баскија.

### Ерата на Фред Пентланд
мини|1930–31 победничкиот тим во Ла Лига|340x340пкс
Во 1921 година, пристигнал нов англиски тренер, Фред Пентланд; во 1923 година, тој го предводел клубот до победата во Копа дел Реј. Тој направил револуција во начинот на кој играл Атлетик, фаворизирајќи ја играта со кратки додавања. Во 1927 година, Пентланд го напуштил Атлетик, но се вратил во 1929 година и го предводел клубот до двојна круна, Ла Лига/Копа дел Реј, во 1930 и 1931 година. Клубот го освоил Купот на кралот четири пати по ред помеѓу 1930 и 1933 година, а тие биле и вицешампиони во Ла Лига во 1932 и 1933 година.

### Титулата во лигата под Гарбут
Успехот на Атлетик под англиски тренери продолжил со Вилијам Гарбут. Неговата прва сезона во Шпанија била со огромен успех бидејќи успеал да ја освои Лигата таа година. Тој наследил талентиран тим во кој биле напаѓачите Гиљермо Горостиза и Бата.

Гарбут го промовирал младиот Анхел Зубиета во првиот тим, играч кој на 17-годишна возраст станал најмладиот што некогаш играл за шпанската репрезентација во тоа време. Во последниот натпревар од сезоната, титулата била решена кога Атлетик го совладал Овиедо со 2–0 на домашен терен на 19 април 1936 година, освојувајќи ја титулата со само два бода повеќе од Реал Мадрид. Во јули 1936 година, фудбалот запрел поради избувнувањето на Шпанската граѓанска војна. Лигата не продолжила до сезоната 1939-1940. Атлетик не ја освоил титулата повторно до 1943 година и до тоа време Гарбут бил прогонет.

### Атлетик Билбао
лево|мини|300x300пкс|Баскиско дерби од 1944 година, Реал Сосиедад против Атлетико Билбао на стадионот Атокса
Во 1941 година, клубот го промени своето име во Атлетико Билбао, по декрет издаден од Франко. Истата година Телмо Зара го имал своето деби. Тој постигнал 294 гола во сите натпреварувања за Атлетик. Неговите 38 гола во сезоната 1950-1951 стоеле како рекорд за 60 години.

Во 1943 година, клубот ја освоил двојната круна и го освоил купот во 1944 и 1945 година. Во текот на раните 1950-ти, клубот ја имал легендарната напаѓачка линија на Зара, Панизо, Рафа Ириондо, Венансио и Агустин Гаинза. Тие му помогнале на клубот да освои уште еден куп во 1950 година. Тренерот Фердинанд Даучик го предводел тимот до уште една двојна круна во 1956 година и до победи во купот во 1955 и 1958 година. Во 1956 година клубот исто така дебитирал во Европскиот куп.
мини|Важни играчи од ерата на 1970-тите Дани (лево) и Ирибар (десно) заедно со тренерот Агире (средина)
Во 1960-тите доминирал Реал Мадрид, а Атлетико имал само една победа во Копа дел Реј во 1969 година, иако во деценијата се појавила клупската легенда, Хосе Анхел Ирибар.

1970-тите не биле многу подобри, со само уште една победа во Копа дел Реј во 1973 година. Во декември 1976 година, пред натпреварот против Реал Сосиедад, Ирибар и капитенот на Сосиедад, Инаксио Кортабарија, ја извеле Икуриња, баскиското знаме, и го поставиле церемонијално на централниот круг - ова било прво јавно истакнување на знамето по смртта на Франциско Франко. Во 1977 година, клубот стигнал до финалето на Купот на УЕФА, губејќи само на гостински голови од Јувентус.

### Клементе
Во 1981 година, Хавиер Клементе станал менаџер. Тој го составил еден од најуспешните тимови во историјата на клубот. Во 1983 година клубот ја освоил Ла Лига, а во 1984 година освоил двојна круна. Во 1985 и 1986 година, Атлетик завршил на третото и четвртото место, соодветно. Атлетик на Клементе бил познат по својот агресивен стил на игра. Клубот не успеал да освои нов голем трофеј. Редоследот на тренери во кои биле вклучени Хосе Анхел Ирибар, Хауард Кендал, Јуп Хејнкес и Хавиер Ирурета, па дури и Клементе кој се вратил, не успеале да го репродуцираат неговиот успех.

### Ерата на Фернандес
Во 1998 година, тренерот Луис Фернандес го предводел клубот до второто место во Ла Лига и  се квалификувале во УЕФА Лигата на шампионите. Фернандес имал корист од тоа што клубот усвоил пофлексибилен пристап кон *кантерата*. Во 1995 година, Атлетик го потпишал Хосеба Етксеберија од регионалните ривали Реал Сосиедад, предизвикувајќи значително лошо чувство меѓу двата клуба. Етксеберија бил истакнат член на тимот 1997-98, заедно со Рафаел Алкорта и Хулен Гереро.

### 21 век
Клубот за малку избегнал испаѓање во текот на сезоните 2005–06 и 2006–07, вторава била најлошата во историјата на клубот. Во Копа дел Реј, тие стигнале до своето прво финале по 24 години, губејќи со 4-1 од Барселона.
лево|мини|280x280пкс|Навивачите на Атлетик Билбао во Букурешт пред финалето на Лига Европа
Пред сезоната 2011-12, новиот претседател на Атлетик, поранешниот играч Жосу Урутија, го донел тренерот Марсело Биелса; Атлетик се пласирал во своето прво европско финале од 1977 година, губејќи со 3–0 од шпанскиот ривал Атлетико Мадрид на 9 мај во финалето на Лигата на Европа на УЕФА 2012 во Националната Арена во Букурешт. Тие стигнале и до финалето на Копа дел Реј во 2012 година, губејќи повторно од Барселона.

Откако ѕвездата од средниот ред Хави Мартинес се преселил во Бајерн Минхен, Атлетик бил елиминиран од групната фаза на Лига Европа 2012-13 и бил исфрлен од Купот на Кралот од баскискиот клуб Еибар во третото ниво. Испаѓањето било закана до крајот на сезоната, а последниот лигашки натпревар на „стариот“ Сан Мамеш завршил со пораз. Биелса го промовирал младиот дефанзивец Ајмерик Лапорте во првиот тим, додека напаѓачот Фернандо Љоренте го комплетирал слободниот трансфер во Јувентус.
мини|„Стариот“ Сан Мамес во 2007 година
мини|„Новиот“ Сан Мамес во делумно завршена состојба во 2013 година
По Биелса, Ернесто Валверде се вратил во втор период како менаџер, а тој потпишал и донел неколку нови играчи бидејќи Атлетик бил четврти во лигата, што значело пласман во Лигата на шампионите на УЕФА. Андер Ерера преминал во Манчестер Јунајтед за договор од 36 милиони евра на крајот од сезоната.

Атлетик имал триумфален прв натпревар со полн капацитет во новиот Сан Мамес бидејќи го поразил Наполи за да се квалификува за групната фаза на Лигата на шампионите, но на крајот завршиле само на третото место во групата. Атлетик стигнал до финалето на Копа дел Реј во 2015 година, но уште еднаш загубил од Барселона со 3–1.

Во првиот натпревар од Суперкупот на Шпанија 2015 година на Сан Мамес, Атлетик ја совладал Барселона со 4-0, а Ариц Адуриз постигнал хет-трик. Во реваншот на Камп Ноу, Атлетик изнудил реми од 1-1 за да го освои својот прв трофеј од 1984 година. Адуриз завршил со 36 гола во сите натпреварувања. Атлетик се пласирал во четврт-финалето во Лига Европа каде што биле поразени на пенали од носителот и евентуалниот повторен победник Севиља.

Валверде ја напуштил својата позиција на крајот од сезоната 2016-17 по четири години. Било потврдено дека негов наследник ќе биде поранешниот играч Хосе Анхел Зиганда, кој се преселил од Билбао Атлетик. На 29 ноември клубот претрпел шокантен пораз од Фурмантера во домашниот куп. По завршувањето на лошата сезона во целина, Зиганда бил разрешен и бил назначен Едуардо Берицо. Сепак, неговата магија била уште помалку плодна и во декември 2018 година, откако победил само на два од неговите петнаесет натпревари на кормилото и со тимот во зоната за испаѓање, Берицо бил отпуштен. Тренерот на Б-тимот Гаизка Гаритано го превзел и го надгледувал подобрувањето на резултатите, при што клубот бил надвор од опасност и за малку пропуштил место во Лига Европа на последниот ден.

Почетокот на сезоната 2019-2020 забележала поконстантни резултати. По првите пет натпревари од сезоната, *Лавовите* се наоѓале на врвот на табелата, нивниот најдобар старт во последните 26 години. Таа форма не можела да се одржи, а на половина пат тие се лизнале на средината на табелата по неколку реми натпревари. Меѓутоа, во Купот на кралот, тие преживеале два пенал рулети против второлигашки противници, а потоа ја совладале Барселона и стигнале до полуфиналето. Клубот потоа ја поразил Гранада во полуфиналето на гостински голови за да се сретне со локалните ривали Реал Сосиедад во финалето - што потоа било одложено поради пандемијата КОВИД-19 во Шпанија, и двата клуба биле среќни да го одложат натпреварот, со надеж дека симпатизерите би можеле да присуствуваат на историското дерби на Баскија. Ова не се остварило, а финалето на крајот се одиграло на празен стадион на 3 април 2021 година, каде Реал Сосиедад излегол како победник со резултат 1-0. Во тоа време, Адурис конечно се повлекол од играње, Гаритано бил заменет како тренер од Марселино, а во Суперкупот на Шпанија 2020-21, Атлетик го победил Реал Мадрид, а потоа Барселона за да го освои трофејот. Тие, исто така, го поразиле Леванте во полуфиналето на Купот на кралот 2020-21 за да стигнат до финалето на 17 април 2021 година, со што тие станале единствениот тим што учествувал во ревијалниот настан двапати во повеќе недели; сепак, Атлетик загубил и во тоа финале од Барселона со резултат 4-0. Во октомври 2021 година, извештајот на Меѓународниот центар за спортски студии покажало дека Атлетик Билбао и Десна Чернихив (Украина) се единствените тимови на европските континентални натпреварувања без странски играчи.

## Клупски бои
мини|250x250пкс|Тимот на Атлетик во Копа дел Реј од 1921 година
Атлетик започнал да игра во импровизиран бел дрес, но во сезоната 1902-03, првата официјална опрема на клубот станала полу-сини, полубели кошули слични на оние што ги носеле Блекбурн Роверс, кои биле донирани од Хуан Мозер. Подоцна, еден млад студент од Билбао по име Хуан Елордуј, кој го поминувал Божиќ 1909 година во Лондон, бил задолжен од клубот да купи 25 нови дресови, но не можел да најде доволно. Чекајќи го бродот назад во Билбао и со празни раце, Елордуј сфатил дека боите на локалниот тим Саутхемптон се совпаѓаат со боите на градот Билбао и купил 50 дресови за да ги земе со себе. По пристигнувањето во Билбао, директорите на клубот речиси веднаш решиле да ја променат лентата на тимот во новите бои, а од 1910 година, Атлетик Клуб игра во црвено-бели риги. Од 50-те дресови купени од Елордуј, половината потоа биле испратени во Атлетико Мадрид, каде што Елордуј бил член на комисијата и поранешен играч; првично започнал како младински огранок на Атлетик Билбао. Пред префрлањето од сино-бело во црвено-бело, само уште еден тим носел црвено-бело, Спортинг де Хихон, од 1905 година.

Атлетик бил еден од последните големи клубови кои немале лого на официјален спонзор исцртано на нивниот дрес. Во Купот на УЕФА и Купот на кралот 2004–05, на дресот бил испишан зборот „*[[Баскија (автономна заедница)|Еускади]]*“ во зелена боја во замена за стотици илјади евра од баскиската влада (Црвената, белата и зелената се баскиските бои). Оваа политика била променета во 2008 година, кога Атлетик склучил договор со нафтената компанија Петронор со седиште во Бискаја, да го носи нивното лого во замена за над 2 милиони евра. Во 2011 година, Атлетик претставил нов гостински дрес, кој бил инспириран од баскиското знаме.

Помеѓу 2001 и 2009 година, Атлетик произведувал сопствена гарнитура за играње, под брендот 100% Атлетик и користејќи го малиот дизајн од нивните прослави на стогодишнината како лого на производителот.

### Домашниот дрес низ годините

### Добавувачи на комплети и спонзори

## Штит
Штитот на Атлетик ги има вградено ескутеите на Билбао и Бискеј. Од штитот на Билбао ги зема мостот и црквата Сан Антон, како и волците од моќното семејство Харо, кои биле господари на Бискеј и основачи на Билбао во 1300 година. Од штитот на Бискеј, го зема Герникако Арбола (Дрвото Герника) и крстот на Свети Андреј (салтире). Неговата прва документирана употреба датира од 1922 година.

Првиот официјален клупски грб бил син круг опкружен со појас со буквите A и C во центарот во бело (како што биле клупските бои во тој момент). Вториот бил од 1910 година, составен од црвено-бело знаме (усвоено според новите бои на дресовите) со црвен квадрат во горниот лев агол, со иницијалите на клубот во бело. Третото, од 1913 година, го вклучувало истото знаме, но во овој случај прикажано на столб обвиткан околу фудбалска топка (ова е многу слично на грбот на Реал Сосиедад кој сè уште се користи денес, игнорирајќи ја круната на кралското покровителство).

Првата верзија на сегашниот штит, приближно превртена триаголна форма на штит со дел од црвено-бели ленти и дел од локални мотиви, е од 1922 година; ова било навистина едноставна верзија која била адаптирана неколку пати, од кои некои многу наликувале на грбот на Атлетико Мадрид, првично филијала на клубот од Билбао. Конечно, во 1941 година била создадена првата верзија на сегашниот штит, но името „Атлетико Билбао“ било користено кога генералот Франциско Франко ги забранил сите нешпански имиња за време на неговото фашистичко владеење. Во 1972 година, клубот додал целосна боја на дизајнот и го вратил оригиналното англиско име „*Атлетски клуб*“. Во 2008 година, обликот на штитот бил малку изменет и бил воведен нов фонт.
Податотека:Athletic Club crest 1901.png|Штитот од 1901
Податотека:Athletic Club crest 1903.png|Штитот од 1903
Податотека:Club Vizcaya 1907.png|Штитот од 1907
Податотека:Athletic Club crest 1910.png|Штитот од 1910
Податотека:Athletic Club crest 1913.png|Штитот од 1913
Податотека:Athletic Club crest 1922.png|Штитот од 1922


## Играчи

### Прва екипа

: *Обновено на 26 август 2022*.

### На позајмица

## Тренерски персонал

## Почести

### Лига

* **[[Примера Дивисион (Шпанија)|Ла Лига]] (8):** 1929–30, 1930–31, 1933–34, 1935–36, 1942–43, 1955–56, 1982–83, 1983–84

### Куп

* **[[Копа дел Реј]] (24):** 1903, 1904, 1910, 1911, 1914, 1915, 1916, 1921, 1923, 1930, 1931, 1932, 1933, 1943, 1944, 1944–45, 1949–50, 1955, 1956, 1958, 1969, 1972–73, 1983–84, 2023-24
* **[[Суперкуп на Шпанија]] (3):** 1984, 2015, 2020–21
* **Копа Ева Дуарте:** 1950
* **Копа де ла Коронасион:** 1902

## Резултати

 **Поз.** = Позиција; **О** = Одиграни натпревари; **Поб.** = Победи; **Н** = Нерешени; **Пор.** = Порази; **ДГ** = Дадени голови; **ПГ** = Примени голови; **Б** = Бодови

## Наводи

Категорија:ФК Атлетик Билбао
Категорија:Фудбалски клубови од Шпанија