Хронична бубрежна болест кај мачки

**Хронична бубрежна болест кај мачки**, или ХББ, е една од најраспространетите заболувања кај постарите мачки, која зафаќа до 40% од мачките над 10 години и 80% од мачките над 15 години. Здравите бубрези вршат многу функции кај мачката, вклучително и филтрирање на крвта, создавање урина и регулирање на крвниот притисок.

ХББ се однесува на постојаното губење на функцијата на бубрезите со текот на времето и може да има многу здравствени последици. Единствениот познат ризик фактор за развој на ХББ кај мачките е возраста, па затоа е многу важно сите постари мачки редовно да се следат за оваа болест.

## Патофизиологија
Симптомите на болеста се појавуваат во напреден стадиум кога повеќе од две-третини од првичната функација на бубрезите е веќе изгубена. Ова се должи на компензаторните механизми на организмот и резервниот капацитет на бубрезите, кои може да ја компензираат намалената бубрежна функција за долг временски период и да ја одржуваат екскрецијата на супстанците преку урината. Со губитокот на функционални нефрони -&nbsp;структурната и функционалната единица на бубрегот&nbsp;- се намалува и филтрирачкиот капацитет на бубражните корпускули (гломеруланата филтрациона рата), а со тоа и екскреторниот капацитет за уринарните супстанци. Тубулите може да се регенерираат при акутно оштетување, доколку базалната мембрана е неоштетена. Меѓутоа, ако дел од нефронот е иреверзибилно оштетен, целиот нефрон изумира.

Зголемените нивоа на уреа во крвта (уремија) доведуваат до гадење и повраќање од повеќе причини. Прво, директно врши иритација на хеморецепторите во мозокот. Второ, ја зголемува секрецијата на гастрин што доведува до зголемена секреција на желудочна киселина и хиперацидитет во желудникот. Крајно, предизвикува васкуларно воспаление (уремичен васкулитис), што доведува до понатамошно оштетување на дигестивниот тракт.

Како резултат на акумулацијата на фосфати во крвта (хиперфосфатемија) и намаленото создавање на калцитриол во преостанатиот неоштетен дел од бубрезите, доаѓа до намалување на нивото на калциум во крвта (хипокалцемија), па како одговор на тоа доаѓа до зголемена секрација на паратироиден хормон од паратироидната жлезда. Хроничната бубрежна болест доведува до хиперпаратироидизам во 84% од случаите (секундарен ренален хиперпаратироидизам). Помеѓу другото, паратироидниот хормон доведува до ослободување на калциум и фосфати од коските, што на крај доведува до калцификација на бубрезите, кожата, срцето и крвните садови. Во бубрезите оваа калцификација придонесува за понатамошно оштетување на бубрежното ткиво. Намалениот одговор на паратироидните клетки на нивото на калциум доведува до нарушување на негативната повратна спрега во секрецијата на паратироиден хормон, па тој продолжува да се излачува и покрај високото ниво на калциум. Како што помало ниво на фосфати стигнува до бубрежните тубули поради намалената филтрациона рата, инхибиторниот ефект на паратироидниот хормон во реапсорпцијата има само мал ефект врз нивото на фосфати во крвта.

## Симптоми
Клиничките знаци во раниот тек на болеста се неспецифични и се манифестираат подоцна со прогресијата на болеста. Зголемено создавање на урина (полиурија) и зголемена жед (полидипсија) се најраните и најчести симптоми на ХББ. Полидипсијата, која се јавува како компензаторен механизам на губитокот на вода преку бубрезите предизвикан од неможноста на бубразите адекватно да ја концентрираат урината, лесно е препознаена од сопствениците, но не секогаш е препознаена како процес на заболување. Кај понапредните стадиуми полиуријата резултира со дехидратација, како што губитокот на течности го надминува внесот на течности.

Гастроинтестиналните знаци, како што се пребирливост на мачката за храна, односно селективен апетит, анорексија и повраќање водат до губиток на телесна тежина се манифестации на уремијата, и вообичаена причина за сопствениците да консултираат ветеринар.

## Причинители
мини|Лилјаните предизвикуваат нефротоксичност кај мачките
Најчесто, основната причина за ХББ кај мачките не може да се утврди. Таа може да биде предизвикана од:

* Хроничен тубулоинтерстицијален нефритис од непозната причина (најчеста патолошка дијагноза);
* Хроничен пиелонефритис (може да биде тешко да се разликува хистолошки од хроничниот тубулоинтерстицијален нефритис);
* Хроничен гломерулонефритис (може да биде тешко да се разликува хистолошки од хроничниот тубулоинтерстицијален нефритис);
* Амилоидоза (фамилијарна кај абисинските мачки);
* Полицистична бубрежна болест (фамилијарна кај персиските мачки);
* Хиперкалцемична нефропатија;
* Прогресија по акутна бубрежна инсуфициенција;
* Хронична опструктивна уропатија (на пример, хидронефроза како последица на уретерална уролитијаза);
* Неоплазија (на пример, бубрежен лимфом);
* Акромегалија (прекумерно производство на хормон за раст) што резултира со реномегалија;
* Пиогрануломатозен нефритис поради инфективен перитонитис кај мачки;
* Хипокалемична (калиопенична) нефропатија;
* Хронична токсичност (поврзана со храна, лекови, отрови од околината);
* Примарна системска хипертензија.

## Дијагноза
ХББ кај луѓето е дефинирана како продолжено (≥3 месеци) намалување на гломеруларната филтрација (GFR, 140 μmol/l (>1,6 mg/dl); заедно со
* Несоодветно ниска спефифична гравитација на урината (0,4 и клопидогрел или аспирин ако албуминот 0.4 (или >0.2 кај гранични случаи според водичите на IRIS), е главна терапевтска цел. Која улога, доколку ја има, системската хипертензија ја игра во прогресијата на бубрежното заболување кај мачките не е познато. Меѓутоа, во кој било стадиум, доколку се детектира перзистентен систолен крвен притисок поголем од 160 mm Hg, треба да се спроведе третман за хипертензија за да се минимизира ризикот од оштетување на целните органи (ЦНС, мрежницата, срцето).

Телмисартанот е златен стандард во третманот на протеинурија кај мачки. Во доза од 1 mg/kg перорално еднаш на ден, значително го намалува UP/C. Студиите покажале значително намалување и на систолниот крвен притисок за повеќе од 20 mm Hg после 28-дневна примена во доза од 2 mg/kg.

Намалувањето на хипертензијата може ефикасно да се постигне со употреба на амлодипин, блокатор на калциумовите канали. По почетна доза од 0,625 mg/мачка орално еднаш дневно, крвниот притисок треба да се провери по 3 до 5 дена. Ако оваа доза е несоодветна за контролирање на систолниот крвен притисок под 160 mm Hg, таа може да се титрира нагоре колку што е потребно до 0,5 mg/kg/ден, притоа проверувајќи го нејзиниот ефект врз систолниот притисок на секои 3 до 5 дена.

### Гадење и повраќање
Уремичниот гастритис е честа причина за анорексија, гадење или повраќање кај мачките со бубрежна болест. Ова е резултат на прекумерно лачење на желудочна киселина предизвикано од зголемени нивоа на гастрин во плазмата. Со оглед на тоа што гастринот се метаболизира од бубрезите, намалувањето на бубрежната функција може да придонесе и за зголемени нивоа на овој хормон.

Антагонистите на хистаминските (H2) рецептори и инхибиторите на протонска пумпа се значајни за намалување на секрецијата на желудочна киселина. Мачките може да покажуваат само знаци на делумна анорексија или гадење, наместо директно повраќање. Ако е очиглдно отсуството на апетит, терапијата може да се започне со антагонистот на H2 рецепторот, фамотидин, во доза од 0,5 до 1 mg/kg орално на секои 24 до 48 часа. Омепразолот, кој е инхибитор на протонската пумпа, може да биде даден во доза од 0,7 до 1,5 mg/kg орално на секои 12 до 24 часа.

Давањето на стимуланси на апетит треба да служи само како краткотрајна мерка. Миртазапинот е често користен лек кај мачките како стимулатор на апетитот и антиеметик. Делува преку зголемување на нивото на норадреналин, што помага да се поттикне јадењето на мачката, а исто така блокира одредени рецептори на серотонин, што го намалува гадењето. Доказите сугерираат дека миртазапин (1,88 мг/мачка на секои 48 часа во тек на 3 недели) го намалува повраќањето, го подобрува апетитот и води до зголемување на телесната тежина кај мачките кои покажуваат знаци на недостаток на апетит и повраќање во 2 и 3 стадиум на ХББ.

### Анемија
Се проценува дека 30-65% од мачките со ХББ развиваат анемија со прогресијата на нивната болест. Главниот причинител на анемија е недостигот на еритропоетин, хормон кој го секретираат бубрезите, и кој го контролира создавањето на еритроцити во коскената срцевина. Со губитокот на функционални клетки кои создаваат EPO, се намалува и неговото создавање како резултат на: фиброза, уремични супстанци кои предизвикуваат оксидативен стрес кој го намалува животниот век на еритроцитите, хронично присуство на инфламаторни цитокини. Гастричната хеморагија може да придонесе во развојот на анемија.

Молидустат е инхибитор на HIF пролил-хидроксилазата, кој што врши стимулација на создавањето на еритропоетин во бубрезите. Се користи во доза од 5 mg/kg преку уста. Се администрира еднаш дневно во период од 28 дена. После тој 28-дневен циклус, се прави задолжителна пауза од 7 дена, по што може да се повтори терапевтскиот циклус доколку пациентот повторно стане анемичен.

### Напредни терапии
Трансплантација на бубрези кај мачки се изведува во одредени референтни центри. За да биде добар кандидат пациентот не смее да има инфективни заболувања, како мачкина леукемија, мачкина имунодефициенција и токсоплазмоза. Неодамнешни торакална радиографија и абдоминален ултразвук се неопходни за да се исклучи малигнитет. Дополнително, ехокардиограм е неопходен за да се покаже дека пациентот нема срцево заболување. Добар кандидат би била средновечна мачка во добра состојба, која и покрај соодветната терапија има покачена азотемија. Шестмесечното преживување е приближно 60%, додека тригодишното е поголемо од 40%.

Хемодијализата е достапна во некои центри. Иако технички е изводлива, трошокот, компликациите и потребата за чести третмани, ја прават оваа опција непрактична во повеќето случаи.

## Прогноза

Хроничната бубрежна болест е смртоносна, освен ако мачката не почине претходно од друга причина. Сепак, наведените модалитети на лекување можат да додадат неколку години квалитетен живот кај засегнатите мачки. Колку порано се дијагностицира болеста, толку е подолго преживувањето во повеќето случаи.

Одредување на стадиумот според критериумите на IRIS му овозможуваат на ветеринарот да понуди прогностички информации специфични за стадиумот. Во една студија на 208 мачки медијалното преживување, односно времето за кое половина од пациентите останале живи драматично варирало помеѓу 2 стадиум (1151 ден), 3 стадиум (679 дена) и 4 стадиум на болеста (35 дена). Како и кај другите видови, бубрежната лезија која најдобро корелира со прогресијата на ХББ е интерстицијална фиброза; хиперфосфатемија, анемија и протеинурија се во позитивна корелација со степенот на бубрежна интерстицијална фиброза кај мачките.

## Наводи

### Литература
* 
* 
* 
* 

## Надворешни врски

* IRIS - Меѓународно бубрежно интересно друштво

Категорија:Мачки
Категорија:Бубрези