ЛГБТК права во Молдавија

**ЛГБТ лица во [[Молдавија]]** се соочуваат со правни и социјални предизвици и дискриминација со кои што не се соочуваат од жителите кои не се дел од ЛГБТ заедницата. Домаќинствата предводени од истополови парови ги немаат истите права и користи како домаќинствата предводени од хетеросексуални двојки. Истополовите заедници не се признати во земјата, па дополнително, истополовите парови имаат мала или никаква правна заштита. Меѓутоа, Молдавија ја забранува дискриминацијата врз основа на сексуалната ориентација на работното место, а истополовите сексуални активности се легални од 1995 година.

Од распадот на Советскиот Сојуз, Молдавија сè повеќе е под влијание на Православната христијанска црква. Како резултат на тоа, била нарушена со прекршување на човековите права, вклучително и кршење на слободата на здружување и слободата на говорот. Првата парада на гордоста во Молдавија се одржала во 2002 година. Меѓутоа, оттогаш, парадите на гордоста наишле на силен отпор од властите и верските водачи и честопати биле откажани или забранети поради безбедносни причини. Успешна парада на гордоста се одржала во мај 2018 година во Кишинев, кога полициските службеници ги заштитиле учесниците од насилните радикални православни групи.

Молдавското општество сè уште е многу проблематично во тој поглед, бидејќи дискриминацијата и насилството врз членовите на ЛГБТ заедницата се многу чести. Во 2012 година, ИЛГА-Европа ја рангирала Молдавија на последното место на листата од 49 европски земји во однос на законодавството за ЛГБТ. До 2023 година, Молдавија се искачила на 23-то место, нејзиниот пораст на рангирањето поради континуираното проширување на законите за антидискриминација во однос на сексуалната ориентација и родов идентитет.

## Законитоста на истополовите сексуални активности
Од 1995 година, хомосексуалноста меѓу возрасните е легална во Молдавија. Во септември 2002 година, биле донесени нови закони за изедначување на возраста за согласност.

## Препознавање на истополови врски
Молдавија не ги признава истополовите бракови или граѓанските заедници. Молдавскиот Устав експлицитно го дефинира бракот како брак помеѓу маж и жена.

## Заштита од дискриминација
Долго време, голема коалиција на организации за човекови права, вклучително и ЏендерДок-М, лобирала кај молдавската влада за спроведување на законодавството за антидискриминација во согласност со европските стандарди, што ја вклучувало и сексуалната ориентација како заштитена основа.

Закон за забрана на дискриминација врз основа на сексуална ориентација при вработување бил усвоен од молдавскиот парламент на 25 мај 2012 година, и потпишан во закон од страна на претседателот Николае Тимофти на 28 мај 2012 година. Законот стапил на сила на 1 јануари 2013 година.

Таканаречениот „закон за медиумска пропаганда“, кој стапил на сила на 1 јануари 2019 година, контроверзен поради неговата забрана за „руски телевизиски програми за вести, анализи, политички и воени прашања“, има и клаузула со која се забранува медиумските радиодифузери да дискриминираат врз основа на сексуална ориентација. Членот 11 од законот, наложува дека „аудиовизуелните програми се забранети: ... да пропагираат поттикнување, промовирање или оправдување на расна омраза, ксенофобија, антисемитизам или други форми на омраза, сексуална или нетолеранција заснована на сексуална раса, нетрпеливост. ориентација“.

Во 2023 година, Парламентот на Молдавија го донел Законот бр.2 (2023 година) кој ги вклучувал сексуалната ориентација и родовиот идентитет меѓу основите заштитени од „секаков вид на дискриминација“.

## Родов идентитет и изразување
На трансродовите лица им е дозволено да го менуваат своето легално име и пол на официјалните документи во Молдавија, но за тоа бараат психијатриска дијагноза којашто би го потврдила нивниот „трансродизам“.

## Јавното мислење
Молдавското општество е многу конзервативно; политичарите често даваат погрдни забелешки за ЛГБТ заедницата, а дискриминацијата на нејзините членови е секојденвна.

Социолошкото истражување на Институтот за јавни политики во 2014 година покажал негативни ставови на јавноста кај Молдавците кон ЛГБТ заедницата. На прашањето што мислат за хомосексуалците и лезбејките, 7,9% одговориле на „ментална болест“, 6,3% „ненормално“, 6,1% „болни“, 5,5% „опуштени“, додека 2,5% сметале дека хомосексуалците и лезбејките треба да се убијат. 83% од Молдавците не ги прифатиле ЛГБТ лицата, додека 35,8% силно ја поддржале криминализацијата на хомосексуалните односи со забрана на правата (61,2%), казнување на ЛГБТ лицата (35,5%) или затвор (27,2%). На 88,8% од Молдавците би им пречело ако некој од нивното семејство е дел од ЛГБТ заедницата, а 92% не би прифатиле ЛГБТ едукатор/наставник во одделението каде што учи нивното дете.

Според студијата „Црквата и државата во Република Молдавија“ презентирана од Фондацијата Сорос - Молдавија во 2016 година, 84% од Молдавците не би прифатиле хомосексуалци кои живеат во Молдавија, 89% не би прифатиле да живеат на истиот локалитет, 94% не би прифатиле да ги имаат како соседи, 95% 7% членови на семејството не би прифатиле да бидат пријатели и 7% не би прифатиле да бидат пријатели. Истата студија покажала дека само 5% од Молдавците се согласуваат со истополови бракови и 6% со граѓански партнерства. Тие набљудувања покажале дека молдавското општество било конзервативно и со мала подготвеност да ги прифати малцинствата.

Во мај 2017 година, истражувањето на Истражувачкиот центар Пју во источноевропските земји покажало дека 92% од Молдавците сметаат дека хомосексуалноста не треба да биде прифатена од општеството. Кај младите помеѓу 18 и 34 години, процентот паѓа на 88%. Според истото истражување, 5% од Молдавците ги поддржале истополовите бракови.

Сепак, од декриминализацијата на хомосексуалноста во 1995 година, односот на различни државни институции станува сè потолерантен. На пример, Министерството за здравство со официјален допис соопштило дека хомосексуалноста не се смета за болест, а медицинските услуги се достапни за сите, без разлика на сексуалната ориентација на граѓанинот.

## Социјални услови

### Геј култура
Молдавија има прилично мала, но жива и слободна геј сцена. Првиот геј клуб во Кишинев, Јагуар денс енд Мјузик клуб, бил отворен во 2009 година. Првата геј парада на гордоста во Молдавија (наречена Молдова прајд) била одржана во април 2002 година, но била забранета во 2007 година, бидејќи се вели дека хомосексуалноста „ги поткопува христијанските вредности на Молдавија“.

### Движење за правата на ЛГБТ
Главната група за кампања за геј и лезбејки се нарекува ЏендерДок-М. Групата пробува да ги поддржи и заштити хомосексуалците и лезбејките во Молдавија и ја подига свеста за животот на луѓето дел од ЛГБТ заедницата.

### Анти-ЛГБТ чувства
Молдавското општество сè уште е многу традиционално. Вирулентни хомофобични изјави лежерно се даваат од политичарите, а лезбејките и хомосексуалците постојано се дискриминирани. Насилството кон геј мажите е вообичаено.

Скот Лајвли, гласен противник на правата на хомосексуалците, кој ја поврзал хомосексуалноста со учеството во предизвикувањето на геноцидот во Руанда и холокаустот, ја посетил Молдавија во 2010 година со цел да се спротивстави на мерката против дискриминација. Предлог-законот двапати поминал низ комисијата пред да заглави после противењето на Партијата на комунистите на Република Молдавија, која ја навела посетата на Лајвли како причина за нејзиното противење. Предлог-законот, како и да е, бил прифатен во 2012 година.

Во мај 2019 година, Доина Јоана Страиштеану, адвокатка за човекови права која ја застапува единствената ЛГБТ организација во Молдавија, ЏЕНДЕР-ДОК, од 2010 година, била жртва на подметнат пожар. Таа го пронашла својот автомобил запален пред нејзината канцеларија во центарот на Кишинев од непознат маж напаѓач. Го пријавила нападот во полиција за која рекла дека одбила да го истражи бидејќи не ја сметала штетата за „значајна“.

### 2008 контроверзност на гордоста на Молдавија
На 11 мај 2008 година, полицијата и властите стоеле настрана додека парадата на гордоста на Молдавија била спречувана од толпи кои ги опколувале, заплашувале, па дури и напаѓале учесниците на парадата. Градоначалникот на Кишинев, Дорин Чиртоака, чиј слоган на кампањата бил „млад градоначалник, либерален тим, европска престолнина“, ја забранил парадата претходната вечер.

Забраната на парадата на гордоста и задушувањето на слободата на собирање предизвикале критики и загриженост на меѓународно ниво, вклучително и од тогашниот државен секретар за надворешни работи, Дејвид Милибанд.

Пресудата *на Бачковски и другите против Полска* од мај 2007 година била значаен случај, во кој Европскиот суд за човекови права (ЕСЧП) пресудил дека со забраната на мирните паради на гордоста, тогашниот градоначалник на Варшава, Лех Качињски, прекршил три члена од Европската конвенција за човекови права, кои се однесуваат на слободата на членот 31 што се однесува на правото на жалба и член 14 кој ја забранува дискриминацијата.

Во 2012 година, ЕСЧП пресудил дека молдавските власти ги прекршиле човековите права со откажување на настанот во 2008 година.

### Настаните во 2017 и 2018 година
Во мај 2017 година, ЛГБТ активистите организирале мирен марш што се совпаднал со Меѓународниот ден против хомофобијата, трансфобијата и бифобијата. Полициските службеници го откажале настанот бргу по неговото започнување поради загриженоста за безбедноста бидејќи фундаменталистичките православни групи почнале да ги напаѓаат учесниците на гордоста. Претседателот Игор Додон ги поддржал насилните напади, велејќи: „Никогаш не сум ветил дека ќе бидам претседател на хомосексуалците, тие требаше сами да изберат свој претседател“. Тој лично се сретнал и со групата на радикалите и им честитал. Сепак, 450 луѓе присуствувале на маршот, кој бил највисок забележан број дотогаш.

Во мај 2018 година, ЛГБТ активистите успешно го организирале 17-то издание на Парадата на гордоста во Молдавија. Полицијата ги заштитила учесниците од радикалите, користејќи солзавец за да ги одбие. Претседателот Додон повторно им честитал на радикалните групи. Настанот добил поддршка од бројни амбасади (Аргентина, Белгија, Канада, Чешка, Данска, Естонија, Финска, Франција, Германија, Ирска, Италија, Латвија, Литванија, Холандија, Норвешка, Португалија, Словенија, Шпанија, Шведска, Швајцарија, Обединетото Кралство и САД).

### Забрани за пропаганда на хомосексуалност
Од 2012 година, неколку градови донеле забрани за „пропаганда“ на хомосексуалноста (кои не вклучуваат административни санкции или казни). Овие градови ги опфаќаат:

* Белц, донесен на 23 февруари 2012 година, и соборен на 28 февруари 2013 година
* Дрокија, донесен на 27 март 2012 година
* Кахул, донесен на 29 март 2012 година
* Чадир-Лунга, донесен на 10 април 2012 година
* Глодени, подоцна укината
* Ришани, подоцна укината
* Сорока

Слични забрани биле донесени и во следните области:

* Нови Анени, донесен на 1 март 2012 година
* Бесарабјаска
* Фалешт

Слични одредби биле донесени од следните села во округот Фалешти:

* Бочани, подоцна укината
* Четриш, укината на 22 февруари 2012 година
* Хилиути
* Пирлита, подоцна укината

На 30 април 2013 година, Парламентот на Гагаузија одобрил нацрт-закон за забрана на „пропаганда“ на хомосексуалност, бисексуалност и трансродност, како што се истополови бракови и посвојување од истополови парови. Нацрт-законот не вклучува никаков вид административни санкции или казни, но некои од неговите одредби забранувале регистрирање на ЛГБТ организациите во регионот. Друга одредба била наменета да ги забрани сите клубови и забавни установи поврзани со ЛГБТ. На 20 јуни 2013 година, овие одредби биле поништени со судска одлука, која потврдила дека овие закони ја нарушуваат слободата на говорот и човековите права.

На 23 мај 2013 година, и покрај законот против дискриминација кој спречувал дискриминација врз основа на сексуална ориентација при вработување, Парламентот на Молдавија усвоил закон со кој се забранила пропагандата на проституција, педофилија и „сите други односи освен оние поврзани со бракот и семејството во согласност со Уставот и Семејниот законик“. Предлог-законот вклучувал и казни. Предлог-законот бил потпишан на 5 јули 2013 година и стапил на сила на 12 јули 2013 година. Законот не ја забранувал експлицитно „пропагандата“ на хомосексуалноста, но судиите можеле да го протолкуваат како такво. На 11 октомври 2013 година, Парламентот усвоил закон со цел отстранување на содржината што може да се протолкува како забрана за „хомосексуална пропаганда“.

### Резолуција на Советот за човекови права на ОН
Во јуни 2011 година, Молдавија го искористила своето место во Советот за човекови права на Обединетите нации за да гласа против првата успешна резолуција на ОН со која се осудува дискриминацијата и насилството врз поединци врз основа на нивната сексуална ориентација и родов идентитет.

## Збирна табела

## Поврзано

* Човекови права во Молдавија
* ЛГБТ права во Европа

## Наводи

Категорија:ЛГБТ