Политика на Белорусија

**Политиката на [[Белорусија]]** се одвива во рамка на претседателска република со дводомен парламент. Претседателот на Белорусија е шеф на државата. Извршната власт номинално ја врши владата, на нејзиниот врв седи церемонијален премиер, назначен директно од претседателот. Законодавната моќ е *[[де јуре]]* доделена на дводомниот парламент, Националното собрание, но претседателот може да донесува декрети кои се извршуваат на ист начин како и законите, за неспорно време.

За време на советскиот период, денешна Белорусија имала комунистички политички систем кој бил уставно дефиниран како марксистичко-ленинистичка еднопартиска социјалистичка република водена делумно од политичките идеи на Карл Маркс, еден од татковците на историскиот материјализам, како и од Фридрих Енгелс. и Владимир Ленин. Единствената легална владејачка партија била Комунистичката партија на Белорусија (КПБ), која била дозволена според уставот.

Декларацијата за суверенитет на Белорусија на 27 јули 1990 година не произлегла од долгогодишните политички аспирации, туку од реакциите на домашните и надворешните настани. Особено, прогласувањето независност на Украина ги навела лидерите на тогашната Белоруска ССР да сфатат дека Советскиот Сојуз е на работ на распаѓање.

По формирањето на Република на 25 август 1991 година, Станислав Шушкевич бил избран за прв белоруски лидер и на оваа функција бил до 1994 година. Шушкевич се надевал дека ќе ја оддалечи земјата од нејзиното советско минато и ги поддржал социјалдемократските реформи. Неговиот наследник, Александар Лукашенко, по преземањето на функцијата во 1994 година, почнал да ги враќа функциите од советскиот период и повторно ги вовел симболите од советска Белорусија.

Лукашенко е на чело на авторитарна влада и медиумите често го нарекуваат „*последниот [[диктатор]] на Европа*“.  Изборите не се сметаат за слободни и фер од меѓународните набљудувачи, противниците на режимот се репресирани, а медиумите не се слободни.  

## Политичка позадина
[мини| Првата влада на [Белоруска Народна Република|Белоруската Демократска Република, 1918 година]]

### Независност од Руското Царство
Првиот обид за воспоставување суверена белоруска држава во современата историја се случил на почетокот на 1918 година со прогласувањето независност на Белоруската Демократска Република. Кратковечната држава била уништена од советската инвазија во 1919 година. Радата на Белоруската Демократска Република оттогаш постои како влада во егзил.

Болшевиците создале марионетска советска влада на Белорусија во Смоленск. Во 1924 година, Советската Социјалистичка Република Белорусија се приклучила на СССР заедно со Русија, Украина и Закавказје под контрола на Советскиот Сојуз.

### Независност од СССР
мини|148x148пкс| Станислав Шушкевич, првиот шеф на држава на независна Белорусија
Изборите на 4 март 1990 година за Врховниот совет на републиката ѝ дале на земјата законодавен дом кој малку се разликувал од претходните законодавни тела: само 10 отсто од пратениците биле членови на опозицијата. Но, во најголем дел, населението изгледало задоволно со новите пратеници а повиците на Белорускиот народен фронт (БПФ) за независност и напорите за градење нација не успеале да ги поттикнуваат истите силни емоции како движењата во соседна Украина и балтичките земји. Иако Врховниот совет на Белоруската ССР ја усвоил Декларацијата за државен суверенитет на Белоруската Советска Социјалистичка Република на 27 јули 1990 година (некои две недели откако Русија го прогласила сопствениот суверенитет), референдумот од март 1991 година одржан низ Советскиот Сојуз покажал дека 83 проценти од Белорусите сакале да го зачуваат Советскиот Сојуз.

Политичките промени во Белорусија дошле дури по државниот удар во Москва во август 1991 година, и последователната реакција на Централниот комитет на Комунистичката партија на Белорусија: КПБ го покажала своето задоволство од обидот за државен удар со воздржување од осуда на пучистите. По падот на пучот и целосното обновување на независноста на Естонија и Летонија, и прогласувањето независност од страна на Украина, Белорусија прогласила сопствена независност на 25 август давајќи ѝ на својата постоечка декларација за суверенитет статус на уставен документ. На 28 август, премиерот Вјачеслав Кебич изјавил дека тој и целиот негов кабинет го „*суспендирале*“ своето членство во ЦПБ. Следниот ден, и руската и белоруската влада ги прекинале активностите на комунистичката партија.
[мини| Демонстрации на Белорускиот народен фронт во [Курапати, 1989 година]]

### Политички партии
Станислав Шушкевич на почетокот на 1993 година забележал дека речиси 60 отсто од Белорусите не поддржуваат ниту една политичка партија, само 3,9 отсто од гласачкото тело ја поддржуваат комунистичката партија, а само 3,8 отсто ја фаворизираат БПФ. Влијанието на другите партии било многу помало.

Комунистичката партија на Белорусија (КПБ), дел од Комунистичката партија на Советскиот Сојуз (КПСС), тврдела дека владеела со Белоруска ССР во името на пролетаријатот за целото времетраење на постоењето на републиката. Во поголемиот дел од овој период, таа се обидувала да ги контролира сите аспекти на владата и општеството и да внесе правилна идеолошка содржина во политичките, економските и социјалните политики. Меѓутоа, до крајот на 1980-тите, партијата гледала како лидерот Михаил Горбачов се обидува да ја повлече КПСС од секојдневните економски работи.

Откако КПБ била забранета во пресрет на државниот удар во август 1991 година, белоруските комунисти се прегрупирале и се преименувале во Партијата на комунистите на Белорусија (ПКБ), која станала чадор организација за белоруските комунистички партии и проруските групи. ПКБ била формално регистрирана во декември 1991 година. Врховниот совет ја укинал забраната за во февруари 1993 година.

Најактивна и видлива од опозициските политички групи во Белорусија во првата половина на 1990-тите била Белорускиот народен фронт (БПФ), основан во октомври 1989 година со Зианон Пазнијак како претседател. БПФ се прогласила за движење отворено за секој поединец или партија, вклучувајќи ги и комунистите, под услов оние што се приклучииле да ја делат нејзината основна цел за целосно независна и демократска Белорусија. Критичарите на БПФ, сепак, тврделе дека таа навистина е партија, посочувајќи ја целта на движењето да бара политичка моќ, да има „*кабинет во сенка*“ и да биде ангажиран во парламентарната политика.

Обединетата демократска партија на Белорусија била основана во ноември 1990 година и била првата политичка партија во независна Белорусија, освен комунистичката партија. Нејзиното членство е составено од техничка интелигенција, професионалци, работници и селани. Таа барале независна Белорусија, демократија, слобода на етничко изразување и пазарна економија.

Белоруското социјалдемократско собрание (Храмада) се појавило во март 1991 година. Нејзините членови вклучуваат работници, селани, студенти, воен персонал и урбана и рурална интелигенција. Нејзината програма се залага за независна Белорусија, која не го исклучува членството во ЗНД, и пазарна економија со државна регулација на одредени сектори. Собранието соработува со други партии и се смета себеси за дел од светското социјалдемократско движење.

Белоруската селска партија, основана во февруари 1991 година, е со седиште во Минск и има ограноци во повеќето области. Целите на партијата вклучуваат приватизација на земјиштето, слободен пазар, демократска влада и поддршка на белоруската култура и хуманизам.

Белоруската христијанско-демократска унија, основана во јуни 1991 година, била продолжение на Белоруската Христијанско-демократска партија, која била распуштена од полските власти во западна Белорусија во 1930-тите. Нејзиното членство главно се состои од интелигенција и ги застапува христијанските вредности, ненасилството, плурализмот, приватната сопственост и мирните односи меѓу етничките групи.

Словенскиот совет „Белаја Рус“ бил основан во јуни 1992 година како конзервативна русофилска група која ги брани руските интереси во сите сфери на општествениот живот, жестоко се противи на статусот на белорускиот како единствен официјален јазик на републиката и бара еднаков статус на рускиот јазик.

Во 1995 година, други партии кои биле основани се Белоруската еколошка партија, Националната демократска партија на Белорусија, Партијата за народен договор, Себелоруската партија за народно единство и согласност, Белоруската обединета аграрна демократска партија, Белоруски научен индустриски конгрес, Белоруската зелена Партијата, Белоруската хуманитарна партија, Белоруската партија на трудот, Белоруската партија на трудот и правдата, Белоруската социјалистичка партија, Либерално-демократската партија на Белорусија, Полската демократска унија и Републиканската партија.

### Администрација на Лукашенко
мини| Демонстрации на опозицијата по претседателските избори во 2006 година
Александар Лукашенко е претседател од 1994 година. Лукашенко е цитиран како рекол дека има „*авторитарен стил на владеење*“ што го користи за да управува со земјата.  Советот на Европа ѝ забранил на Белорусија членство од 1997 година поради бројни нерегуларности при гласањето на уставниот референдум во ноември 1996 година и на дополнителните избори за парламентот. Според Венецијанската комисија на Советот на Европа, уставот на Белорусија е „*нелегален и не ги почитува минималните демократски стандарди и на тој начин ги крши принципите на поделба на власта и владеењето на правото*“.  Белоруската влада, исто така, била критикувана од Хјуман рајтс воч за кршење на човековите права и нејзините постапки против невладините организации, независните новинари, националните малцинства и опозициските политичари. 

Во сведочењето пред Комитетот за надворешни односи на американскиот Сенат, државниот секретар Кондолиза Рајс ја означил Белорусија, меѓу шесте други држави, како дел од списокот на САД на *истурени места на тиранијата.*  Белоруското Министерство за надворешни работи објавило дека изјавата на секретарот Рајс „*се лоша основа*“ за формирање добар белоруско-американски сојуз. 

ЕУ санкционирала уште 21 белоруски функционери на почетокот на 2012 година. Откако Белорусија ги протерала амбасадорите на ЕУ и Полска како одговор на тоа, земјите на ЕУ заеднички ги повлекле своите амбасадори од Белорусија, наведувајќи ја огромната загриженост за политичкото угнетување во нацијата. Не е тајна дека „*[[Полска]] го презеде најсилното водство против тековната репресија во Белорусија, домаќин на радиодифузни станици за опозициските сили*“ како Белсат и „*давајќи [[Право на азил|азил]] на голем број прогонети личности*“. 

За време на владеењето на Лукашенко имало неколку случаи на прогон, вклучително и исчезнување или смрт на истакнатите опозициски лидери Јуриј Зачаранка и Виктар Ханчар и независните новинари Димитриј Завадски и Вероника Черкасова.

Од 2017 година, Белорусија е исто така единствената нација во Европа која ја задржува смртната казна за одредени злосторства.

## Говор, собрание, медиуми и опозициски партии
Владините ограничувања на слободата на говорот и печатот, мирното собирање, религиите и движењето се зголемиле во 2001 година. И покрај уставните одредби, владиниот декрет од 1998 година го ограничил правото на граѓаните да го изразат своето мислење. Иако независните медиуми остануваат широко достапни во Минск, како дел од континуираната репресија на активноста на опозицијата, властите ја зајакнале својата кампања на вознемирување против независните медиуми. Властите продолжиле строго да го ограничуваат правото на слободен печат преку речиси монополи на средствата за производство на весници; средства за дистрибуција на национално ниво радиодифузни медиуми, како што се телевизијата и радиото, и со негирање акредитација на новинари кои ја критикуваат владата.

Слободата на собирање е ограничена според поранешниот советски закон, кој сè уште е валиден. Потребна е апликација најмалку 15 дена пред настанот. Локалната самоуправа мора да одговори позитивно или негативно најмалку 5 дена пред настанот. Јавните демонстрации се случувалечесто во 2001 година, но секогаш под надзор на владата.

Уставот предвидува слобода на вероисповед; сепак, властите го ограничуваат ова право во пракса. Иако членот 16 од изменетиот устав од 1996 година, ја потврдува еднаквоста на религиите и деноминациите пред законот, тој исто така содржи рестриктивен јазик кој предвидува дека соработката помеѓу државата и верските организации „*се регулира во поглед на нивното влијание врз формирање на духовни, културни и селски традиции на белорускиот народ*“.

Властите издаваат внатрешни пасоши на сите возрасни лица, кои служат како примарни документи за идентификација и од нив се бара да патуваат, да добијат постојано сместување и да се регистрираат во хотел.

Уставот предвидува право на работниците - освен на државните безбедносни и воени лица - доброволно да формираат и да се приклучуваат на независни синдикати и да спроведуваат акции за одбрана на правата на работниците, вклучително и правото на штрајк. Меѓутоа, во пракса, овие права се ограничени. Белорускиот Слободен синдикат (БФТУ) бил основан во 1991 година и бил регистриран во 1992 година. По штрајкот на работниците во Минското метро во 1995 година, претседателот ги прекинал своите активности. Во 1996 година, лидерите на БФТУ формирале нова „чадор“ организација, Белоруски конгрес на демократскиот синдикат (БКДС), кој опфаќа четири водечки независни синдикати и соопштува дека има околу 15.000 членови.

Во мај 2001 година била поднесена жалба до МОТ од неколку синдикални организации. Била спроведена синдикална кампања за да се подигне меѓународната свест и да се изврши притисок врз владата на Белорусија. На 27 јули 2001 година тие продолжиле да „*му создаваат проблеми на меѓународна сцена*“. Во неколку наврати биле упатени предупредувања до синдикатите кои се сметаат за премногу политички и недоволно конструктивни. Двапати, на 27 јули и 27 септември, банкарските сметки на биле замрзнати од властите. На челниците им се заканувало со кривично гонење. Биле спроведени истраги, но без резултат. Сметките потоа биле повторно отворени.

Во 2005 година, владата на Лукашенко започнала кампања против Унијата на Полјаците во Белорусија (УПБ), која го претставува полското малцинство во Белорусија и била најголемата граѓанска организација неконтролирана од владата во тоа време. Белоруските власти тврделе дека нивните прозападни полски соседи се обидуваат да ја дестабилизираат владата на Белорусија. Во мај и летото бил затворен весник на полски јазик, и истиот бил заменет по кое започнала медиумска кампања против Полска; двете страни меѓусебно ги протерале своите дипломати.

Во 2013 година, Амнести интернешнал го окарактеризирал белоруското законодавство за регистрација на невладини организации како „*препрописно*“. 

Белоруското Министерство за правда ги негирало сите обиди за регистрирање нови политички партии од 2000 година   Белоруската Христијанска Демократија направила 7 обиди за регистрација, Партијата на слободата и напредокот — 4 обиди; Спречена била регистрација и на партијата Народна Храмада.  Министерството ги оправдало сите одбивања со причините за кои се смета дека се вештачки и слаби. На пример, министерството одбило да регистрира локален огранок на партијата БПФ во регионот Хродна поради „*неправилно растојание меѓу линиите*“ во документите.   При уште еден обид за регистрација на оваа филијала, министерството ги побарало дополнителните документи кои не биле наведени во законот. 

Едно од одбивањата добиено од Белоруската Христијанска Демократија како причина бил нареден недостатокот на информации за домашните или работните телефони за некои од основачите на партијата.  Друго одбивање било засновано на изјавата во повелбата партијата дека нејзините членови треба да бидат „*поддржувачи на христијанскиот светоглед*“.  Во 2009 година, Министерството изјавило дека процесот на регистрација е поедноставен, но правните експерти на политичките партии се сомневале во оваа изјава тврдејќи дека се засегнати само незначителни прашања. 

Amnesty International пријавил случаи на притисок за повлекување на потписите потребни за регистрација на политичка партија од страна на локалните власти и менаџерите (во државните организации). Со оглед на тешкотиите при регистрирањето како политичка партија и ризиците од кривично гонење за дејствување во име на нерегистрирана партија, политичките партии бараат регистрација како здруженија или институции, но дури и толку многу се соочуваат со потешкотии при регистрирањето.

## Административни поделби
Белорусија е поделена на шест *области* (*вобласти* или региони). Градот Минск,  има посебен статус како главен град на Белорусија. Минск е исто така главен град на регионот Минск. 

Регионите се поделени на *[[Реон|рајони]]* (области).

## Надворешни односи
Русија останува најголемиот и најважен партнер за Белорусија и на политичко и на економски план. Речиси половина од белорускиот извоз оди во Русија. Поради структурата на белоруската индустрија, Белорусија во голема мера се потпира на Русија и за извозните пазари и за снабдувањето со суровини и компоненти.

Откако Александар Лукашенко станал белоруски лидер во 1994 година, односите меѓу Минск и ЕУ се влошиле и останале ладни и дистанцирани. ЕУ неколкупати ја осудил владата на Белорусија за авторитарни и антидемократски практики и вовела санкции кон Белорусија. 

## Наводи

## Надворешни врски
* Претставничкиот дом на Националното собрание на Република Белорусија
* Белорусија | Интерпарламентарна унија
* Хартија'97 :: Новости Беларуси – Белорусские новости – Новости Белоруссии – Республика Беларусь – Минск – Политика и вести од Белорусија (на белоруски, англиски и руски)
* http://www.tvr.by/ – Белоруска државна телевизија (на белоруски, англиски и руски)
* BelarusDigest — Белоруски вести, анализа на политиката, војската, економијата, културата, туризмот, човековите права, белорускиот јазик и животот во Минск и на други места во Белорусија.    – Вести и анализа на белоруската економија, политика и човекови права (на англиски)
* Радио Слободна Европа / Радио Слобода – РСЕ/РЛ обезбедува покривање на тековните работи во Белорусија
* Радыё Свабода. Навіны Беларусија – Радијо Свабода (на белоруски)
* Главная – Новинска агенција BelaPAN (на руски и делумно на белоруски)
* Хјуман рајтс воч – извештај од 2005 година за Белорусија,   
* Обединета граѓанска партија на Белорусија Либертаријанска политичка партија во опозиција на Лукашенко
* Зубр (Бизон)  Младинско движење за демократија и слобода во Белорусија (на белоруски, англиски и руски)
* ЦИА Светската книга за факти - Белорусија 
* алтернативна перспектива од Гардијан (Велика Британија)
* еПолитика 2006: Онлајн кампања на претседателските избори 2006 година во Белорусија
* Избори 2006 година: Претседателските избори во Белорусија се обработуваат и се следат