Економија на Башкортостан

**Економијата на Башкортостан** — комбинација на економски активности и индустрии во националната економија на Република Башкортостан, како еден од водечките региони на Русија.

Економијата има разновидна структура. Главно економијата е поддржана од енергетскиот сектор, рафинерија за нафта, хемиска и петрохемиската индустрија, инженерството, шумарството итн.

Во однос на производството на нафта, Башкортостан го зазема 9-то место во Руската Федерација за рафинирање и производство на нафтени производи (7-16% од нафтеното рафинирање, производство на моторни бензини, дизел-гориво и мазут), за производство на тролејбуси - 5 место, производство на каустична сода со 19% на национално ниво, 58% сода на национално ниво, и е единствениот домашен производител на сода бикарбона. Републиката има развиена инфраструктура.

## Бруто регионален производ

Башкортостан е еден од водечките региони на Руската Федерација во однос на БРП. Следува табела според податоци на *Росстат*:

## Економски развој

Развојот на економијата на Башкортостан се должи на следниве фактори:

* Регионот е богат со минерали.Вкупниот број на минерални наоѓалишта надминува три илјади. Тоа се нафта, гас, јаглен, руди на обоени метали (железни руди, манган, хромити); руди на обоени метали (бакар, олово, алуминиум, цинк, злато, боксит); руди на ретки метали (волфрам, калај); метални минерали (камен кристал, флуорит, пирит, силикати, силициум диоксид, азбест, талк); скапоцени, украсни и природни камења (малахит, јаспис, гранит).
* Регионот има значајни шумски ресурси. Вкупната површина на земјиштето во шумскиот фонд на Башкортостан изнесува 6,2 милиони хектари, вклучително и 5 милиони хектари шума. Вкупните резерви на дрва во шумите на република се проценети на 717,9 милиони м³.
* Земјишниот фонд на регионот е 14,3 милиони хектари. Најголем удел во земјишната структура на република паѓа на земјоделско земјиште.Главните земјоделски површини на републиката се наоѓаат во умерено топлата агро-климатска зона.Областа на земјоделско земјиште е повеќе од 7 милиони хектари.
* Регионот има значителни подземни и површински водни ресурси.Во земјата има околу 13.000 реки со вкупна должина од над 57 илјади километри.Повеќе од 2700 езера, акумулации so вкупна површина од 427 квадратни километри.На територијата на Републиката има повеќе од 90 резервоари за вода.
* Присуството на Урал, лековитите минерални води, терапевтската кал помага да работат одморалишта и санаториуми во регионот, болници, како и широка мрежа на туристички центри со различни видови на забава: јавање, скијање, сплаварење.
## Историја

300px|right|thumb|Динамика на ВРП во РБ

На почетокот на XX век, во границите на современиот Башкортостан, индустријата била претставувана од повеќе од 100 претпријатија, меѓу кои 40 мелници, 30 пиварници, 28 железни леарници, фабрики за ткаење и неколку фабрики за облека и галантерија, фабрики за кожа.

Во годините на граѓанската војна, сериозна штета била направена за економијата на републиката: во 1923-24, индустријата произвела само 30% од предвоениот обем на производство. Во 1926 година, републиката го надминала предвоеното ниво, за да во следните години индустријата на Башкортостан се развивала со релативно високи стапки (во 1913 - 1.0%, во 1940 - 10%, во 1950 - 41%, во 1960-186%, во 1970-478%, во 1980-983%, во 1990-1221%).

Во 1929 година, на иницијатива на академик Иван Губкин, ГНИИ испратила три геолошки партии во БАСР, една од нив под водство на геолог Алексеј Блохин работела на територијата на современиот град Ишимбај. На 16 мај 1932 година, нафтената плоча бр.702 произведувала нафта, која служела за формирање на нафтената индустрија во регионот и појавата на нафтената компанија Башнефт.

Во текот на годините на Првиот петгодишен план, до 1934 година главните индустриски и производствени средства се зголемиле за 2,5 пати, а извозот за 2,3 пати. Во 1936 година била основана првата фабрика за рафинирање на нафта во Ишимбај, што го означило почетокот на развојот на индустријата за рафинирање на нафта во регионот.

За време на Големата татковинска војна, регионот станал еден од најважните индустрии во земјата.Во 1941-1942 година околу 100 заводи и фабрики, болници и слично биле евакуирани во БАСР. Во 1941-1943 година во Уфа работела Академијата на науките на СССР, синдикатите на писатели, композитори, уметници од Украинска ССР и високообразовните институции. Во секторската структура на индустријата водечкото место припаѓало на инженерството и обработката на метал. Индустријата била обновена за производство на одбраната. Така, во Белорецк постоела металуршка фабрика за производство на челик за тенкови, во фабриката за поправка на парни машини во Уфа биле произведувани школки за бомби, ткаенини за воени униформи итн.

Во периодот на индустрискиот развој на богатите природни ресурси (40-80 години), индустриското производство на Башкортостан се зголемило за 81 пати.

Во исто време, до 1990-тите, 97% од државниот имот (фабрики, рудници, фабрики) на територијата на БАСР припаѓале на министерствата и одделенијата на синдикатите и републиканците (РСФСР). Уделот на одбитните ставки од овие претпријатија во регионалниот буџет бил безначаен. Според член 137 од Уставот на БАСР, нејзиниот буџет бил зависен од рускиот. Според статистичките податоци, во пресметката за едно лице во БАСР капиталните инвестиции биле распределени за домување за 20-25% помалку отколку во РСФСР во просек, што резултирало со тоа што републиката била рангирана на 52 место во Русија во овој индикатор.

Во транзицијата од 1992 година до капиталистичката структура на економијата, во регионот започнала приватизацијата на претпријатијата.Некои од нив биле затворени, неспособни да ја издржат конкуренцијата од кинеските производители (производи за широка потрошувачка, производство на двогледи, облека итн.), некои го смениле опсегот на производи.

Во 1990-тите, Башкортостан, заедно со другите региони на земјата, го поддржал развојот на економската независност како регион. Како резултат на тоа, републиката се здобила со посебен буџетски статус, кој од 1991 до 1993 година и дозволил практично да не ги пренесе даноците во федералниот буџет. По промените, трансферите во федералниот буџет на Башкортостан во 2011 година изнесувале околу 90 милијарди рубљи.

На 27 ноември 1990 година била основана Стопанската комора на Република Башкортостан.

Во 1994 година бил потпишан договор меѓу Владата на Руската Федерација и Владата на Република Башкортостан „*За буџетските односи во 1994-1995 година*“. Според него, за спроведување на еколошки програми и одлуки донесени претходно за заштита на животната средина, акцизите за алкохол, вотка и алкохолни пијалаци, нафта и гас, надоместоци за земјиште и посебен данок треба да се кредитираат во републиканскиот буџет.Од 1994 година, трансферот на даноците во федералниот буџет започнал од територијата на регионот, иако нивното учество во даноците собрани во републиката останал далеку под националниот просек.

Големи инвестициски активности во Башкортостан спровела компанијата Гаспром. Во 2006-2011 година, компанијата одвоила повеќе од 1,75 милијарди рубљи за гасификација на регионот. Со овие средства биле изградени 13 меѓусебни гасоводи со вкупна должина од околу 250 км. Нивото на гасификација е 84,3%, со просек од 63,1% во Русија. Вкупната инвестиција на компанијата во регионот во текот на овој период изнесувала околу 21 милијарда рубљи.

Во 2008 година Газпром се здоби со контролен пакет (53,93% или 1,04 милијарди долари) над Нефтехим Салават, претходно во сопственост на владата на Башкортостан, со што се гарантирало снабдувањето со суровини за компанијата во наредните години.

Во 2009 година, републиката усвоила стратегија за социо-економски развој на Башкортостан до 2020 година, во согласност со концептот на долгорочен социо-економски развој на Руската Федерација за периодот до 2020 година.

Приливот на странски инвестиции во 2012 година речиси двојно се зголемил - од 313 до 596 милиони долари. Две години по ред (во 2011 и 2012 година) Башкортостан бил признаен од рејтинг агенцијата *Експерт РА* како регион со минимални економски ризици.

На крајот на 2012 година, БРП на република изнесувал 1 трилион 65 милијарди рубљи. Според прогнозата, до 2016 година оваа бројка требало да надмине 1,6 трилиони рубљи. Растот на бруто регионалниот производ во рубљи делумно се должи на постојаната депрецијација на рубљата (8 пати во 2011 година во споредба со 1997 година).

Во 2015 година се одржал самит на БРИКС во Уфа. За да се подготви за самитот, републиканскиот буџет издвоил околу 2 милијарди рубљи, 2,5 милијарди - федерални. Овие пари се искористиле за реконструкција на улиците, поправка на автопатот Уфа-Оренбург и автопатот Уфа-аеродром, изградба на хотели, уривање на дотраени куќи, и други настани.

## Индустрија

Центри за индустриско производство во Башкортостан се градовите Уфа, Стерлитамак, Салават, Ишибај и Нефтекамск.Претпријатијата од овие градови произведуваат повеќе од половина од обемот на сите индустриски производи на Башкортостан.

Значаен удел во структурата на индустриското производство е енергетиката (FEC). Нејзиното учество во вкупниот регионален обем на испорачани производи е до 50%; профитот е околу 70%; приходи во консолидираниот буџет на републиката - околу 40%; инвестиции во основни средства - над 30%; девизни приходи - повеќе од 80%. Производството на гориво и енергија на Башкортостан исто така претставува значајна компонента на националната економија на Русија. Минатата година уделот на република во руското производство на нафта изнесувал 2,2%, примарното рафинирање на нафтата 11,4%, производството на моторни бензини 16,2%, дизел-горивото 14,2%, производството на електрична енергија 2,6% , топлина - 3,6%.

### Производство на нафта

Во Републиката постојат 191 полиња на нафта и гас, од кои 161 се во развој.

Во 1955 година, Башкирската Автономна Советска Социјалистичка Република била на врвот во земјата во поглед на производството на нафта. Максималното ниво од 47,8 милиони тони било достигнато во 1967 година. За скоро десет години, нивото на производство било задржано на околу 40 милиони тони нафта годишно.

Во моментов, нивото на производство значително е намалено (11,8 милиони тони во 2007 година), но регионот има значаен потенцијал. Со сегашното ниво на производство, достапноста на докажани нафтени резерви е околу 25 години.

Водечкото претпријатие за производство на нафта и гас на Башкирија е акционерско нафтено претпријатие Башнефт, со седиште во Москва.Ја извршува својата работа во лицето на неговите подружници во разни делови на земјата.Башнефт претставува повеќе од 98% од републиканското производство на нафта и речиси целиот обем на произведениот гас.
### Обработка на метали
[thumb|right|280px|[БТЗ-52763 тролејбус на улиците на Уфа]]

Во машинско-градежниот сектор во регионот има околу 300 големи и средни претпријатија. Тие произведуваат опрема за производство на нафта, преработка на нафта и гас, хемија и петрохемија (ОСЦ Ишимбај, ДОО Идел Нефтемаш, Салаватнефтемаш Салават), металуршки индустрии, земјоделство, хеликоптерско инженерство (ОАО Кумертау), производство на теренски возила (ОАО „Витаиз Инженеринг“), автобуси (ОЕО Нефтекамска автомобилна фабрика во Нефтекамск) и тролејбуси (ОАД Башкирски Тролејбус во Уфа).

Индустриските и научните претпријатија на воено-индустрискиот комплекс имаат моќна производствена база, уникатна опрема и технологија на производство. Производството на авиони и автомобилни мотори, хеликоптери, автобуси и тролејбуси е развиено и постојано се подобрува.

### Прехранбена индустрија

Прехранбената индустрија ги произведува сите прехранбени производи што му се потребни на населението во регионот.Тоа се производи од месо, млечни производи, пиво, пиво, индустрии за чај, како и мед.

Најголеми претпријатија се ОАО Башспирт, фабриката за конзервирање на млеко Карламански, Мелеузовски итн.

### Енергетска индустрија

280px|thumb|right
Башкортостан има развиена енергетска база и ја обезбедува потребната електрична енергија и топлина на регионално ниво.АД Башкортостанска електро-компанија генерира околу 25 милијарди киловатчасови електрична енергија и 30 милиони Gcal топлинска енергија.

Учеството на Башкортостанска електрична мрежа во регионот е повеќе од 90% за електрична енергија и околу 50% за топлинска енергија.

Како дел од капацитетот на генерирање на Башкортостанскиот енергетскиот систем постојат единаесет комбинирани топлински и електрични централи, две хидроелектрични централи (ХЕЦ), пет гасни централи, осум мали хидроцентрали и една сончева централа.

Во 2000-тите, се зборувало за можно продолжување на изградбата на атомската централа. Сепак, според раководителот на *Росатом*, отпочнувањето на атомската централа до 2020 година не е економски одржливо.

На територијата на јужните региони на републиката се планира да се создадат четири сончеви електрани со капацитет од 5 до 25 MW.

## Земјоделство
Во однос на вкупниот обем на земјоделско производство, Башкортостан се рангира на третото место меѓу руските региони.

Во 2011 година, бруто-земјоделското производство изнесувало 103,9 милијарди рубљи (103,5 милијарди рубљи во 2008 година). Заедно со големиот економски сектор, приватниот сектор на аграрното производство исто така се развива.Денес, приватните фарми на населението и фармерите (земјоделците) обезбедуваат околу 2/3 од бруто-земјоделското производство.Просечната месечна плата на земјоделските работници во републиката изнесува 9.976,9 рубљи(2011).

Во Републиката се развиени традиционалните сточарски дејности: сточарство, свињарство, одгледување овци, одгледување кози и одгледување живинарство. Се развиваат коњите, одгледувањето на пченица и пчеларството.Дивата птица *бурзанка* живее во република. Таа се разликува од своите роднини не само поради својата извонредна отпорност на замрзнување (таа преживува 56 степени суд), туку и од нејзиниот извонреден отпор на разни болести и неверојатен работен капацитет. Во моментов, единствениот одборот на генетски пчели е загрозен. За да се прошират и да се зачуваат живеалиштата на *бурзанка* на територијата на областа, бил формиран најголемиот резерват во републиката „Алтин Солок“.

Земјоделството во регионот е специјализирано за одгледување на пченица, 'рж, овес, јачмен, просо. Техничките култури, исто така, успешно се одгледуваат: шеќерна репка, сончоглед. Производството на компири и зеленчук е концентрирано главно во приватниот сектор на аграрната економија.Развиено е и градинарството и оранжериите.

Голема штета на земјоделството на републиката била предизвикана од сушата во 2010 година.Во 2012 година, времето во Башкортостан исто така било жешко и суво.

Регионот има водните ресурси за развој на одгледување риби.

## Сообраќај
### Железнички

Башкирскиот регион на Кујбишевската железница, филијала на Руски железници, е една од нејзините најголеми поделби.Секоја година, тука се превезуваат повеќе од дваесет милиони тони товар и околу четиринаесет милиони патници.Секој ден од реконструираната железничка станица во Уфа, корпоративниот воз № 40 Москва-Уфа заминува.

Вкупната должина на железницата за општа употреба на Башкортостан е 1.475 км (2000). Главната железничка артерија во регионот е електрифицираниот автопат Самара - Уфа - Чељабинск. Од автопатот, уште еден автопат Чиши-Уљјановск-Инза е разгранет.Во областа на Уфа, автопатот Карламан-Белорецк-Магнитогорск се поврзува со автопатот.Во северозападниот дел, територијата на регионот оди на електрифицираниот двонасочен автопат Москва-Казан-Екатеринбург, што претставува најкратка патека помеѓу Среден Урал и Центарот.

Од големо регионално значење е јужниот правец на железничката Дема-Мурапталово-Оренбург. Таа била изградена поради развојот на нафтените полиња во областа на модерниот град Ишибај. Во 1934 година, бил изграден делот Дема-Ишимбаево, а подоцна патот продолжил да се поврзува со Оренбург. Во моментов, единствената двонасочна железничка пруга во делот Дема-Карламан е електрифицирана, додека остатокот од делот се сервира со дизел локомотива. Овој пат обезбедува најкратка комуникација помеѓу регионот и Оренбург, Западен Казахстан, Средна Азија, регионот Долна Волга и Северен Кавказ. 26% од вкупната должина на железницата во регионот е двонасочна, а остатокот (71,5) е еднонасочна.

### Воден

Редовниот превоз е развиен на реката Белаја.Превозот постои околу сто и педесет години.Се врши од страна на OJSC „Башкортостански речен превоз“.Компанијата поседува над сто и педесет бродови ангажирани во патничкиот и товарниот сообраќај.
### Воздушен
[thumb|right|280px|[Ка-226, произведен во Кумертау]]

Во Башкортостан постои еден голем меѓународен патнички аеродром во Уфа, кој работи од 1938 година. Од аеродромот во Уфа има редовни домашни летови до 27 градови во Русија, како и редовни и чартер меѓународни летови до 16 градови во светот.

### Гасовод

Добро е развиена гасоводната мрежа во областа.Постојат многу гасоводи и нафтоводи (Туимази - Уфа, Ишимбај - Уфа, Ишимбај - Орск, итн.).Цевките пренесуваат нафта од Западен Сибир до најголемите нафтени рафинерии во Башкортостан.

### Патнички

Во секој град на републиката може да се стигне со автобус од градовите Уфа, Стерлитамак, Савалата. Вкупната должина на патиштата изнесува дваесет и пет илјади километри, од кои петстотини километри се федерални патишта.

Флотата на републиката се состои од повеќе од 1,2 милиони единици на транспорт (2008). Најголемиот дел од нив се автомобили: околу 900 илјади. Над 130 илјади се камиони, 23 илјади автобуси.

## Градби

Во 2011 година, во републиката имало 14,5 илјади згради со вкупна површина од 2607,9 илјади квадратни метри, од кои 14,2 илјади згради биле станбени згради. Вкупно во 2011 година имало 2,1 милион квадратни метри станбен простор. Во однос на обемот на домување во 2011 година, републиката е рангирана на второ место меѓу регионите на Приволшкиот федерален округ (по Република Татарстан).

И покрај високите стапки на станбена изградба, обезбедувањето смештај во просек по жител на републиката останува на ниско ниво - 22.0 m² (2011).

Просечната цена за домување за 1 m²: во Уфа - 45 илјади рубљи, во Стерлитамак - 35 илјади рубљи, во Салават - 25-30 илјади рубљи, и во другите градови - 15-20 илјади рубљи.

Во Башкортостан се спроведуваат државни програми за вселување на граѓаните од *итни станови*.Во 2008-2011 година биле спроведени шест програми. Вкупниот износ на средства за вселување на граѓаните изнесувал 6,5 милијарди рубљи, вклучувајќи ги и средствата од Фондот за помош на реформите на станбен и јавните комунални претпријатија - 3,9 милијарди. 14 640 лица биле преселени од 546 станбени итни станбени згради со вкупна површина од 196,6 илјади квадратни метри. За ова, биле купени 5.072 станбени простории во 122 станбени куќи во изградба.

За целосна елиминација на итните станови во земјата, била донесена одлука за продолжување на периодот на Фондот за олеснување на реформите за домување и услуги до 2016 година.

## Финансии и трговија
280px|thumb|right|Зградата на банката Уралсиб

Во регионот има 90 банки (2012), вклучувајќи 11 републички. Најголеми банки се банките Уралсиб, Социнвестбанк, Сбербанк на Русија.

Според вкупниот број на банкарски единици кои работат во регионот, Башкортостан е рангиран на второ место во Приволшкиот федерален округ и на петто во Руската Федерација. Вкупниот износ на заеми издадени на економијата на регионот во периодот јануари-јуни 2012 година изнесувал 298,8 милијарди рубљи, мали и средни претпријатија добиле заеми од 44,1 милијарди рубљи.

До 1 јули 2012 година, салдата на кредитите издадени од банки на Руската Федерација на населението во Башкортостан достигнал 150,4 милијарди рубљи.

Банките во регионот се надгледувани од Народната банка на Република Башкортостан.
## Приход од население
280px|thumb|right|Динамика на растот на платите во Републиката

Просечната месечна плата по вработен во првиот квартал од 2012 година изнесувал 18.300 рубљиво Башкортостан (23.780 рубљи во август 2014 година). Во однос на платите, република заостанува зад просечното руско ниво за 26 отсто, или 6.500 рубљи, и се рангира на петтото место меѓу регионите на Приволшкиот федерален округ.

## Наводи

## Надворешни врски
* Отчет министерства экономического развития Республики Башкортостан