Вјачеслав Молотов

мини|Молотов во 1945
**Вјачеслав Михајлович Молотов** (роден како Вјачеслав Михајлович Скрјабин; 9 март 1890 – 8 ноември 1986) бил советски политичар и дипломат, стар болшевик и водечка фигура во советската влада од 1920-тите години па натаму. Тој служел како претседател на Советот на народните комесари од 1930 до 1941 година и како министер за надворешни работи од 1939 до 1949 и од 1953 до 1956 година. Молотов бил близок сојузник на Јосиф Сталин и учествувал во многу клучни настани од советската историја, вклучувајќи ја колективизацијата, Големата чистка, Молотов-Рибентропскиот пакт и дипломатијата во Втората светска војна. Неговиот живот бил обележан со подеми и падови, од врвни позиции до прогонство и рехабилитација.

## Ран живот и влез во политика
Молотов е роден на 9 март 1890 година во Кукарака, Вјатска губернација (денес Советск, Кировска област), како син на трговец. Во тинејџерските години бил опишан како срамежлив и тивок, помагал во бизнисот на татко му. Се школувал во средно училиште во Казан, каде се спријателил со револуционерот Александар Аросев.

Во 1906 година се приклучил на Руската социјалдемократска работничка партија (РСДРП), поистоветувајќи се со болшевичката фракција предводена од Владимир Ленин. Го усвоил псевдонимот „Молотов“, изведен од рускиот збор за чекан, верувајќи дека има индустриски и пролетарски призвук. Уапсен во 1909 година, поминал две години во прогонство во Вологода. Во 1911 година се запишал на Политехничкиот институт во Санкт Петербург и се приклучил на редакцијата на подземниот болшевички весник „Правда“, каде првпат го запознал Јосиф Сталин. Во 1914 година се преселил во Москва на почетокот на Првата светска војна, уапсен повторно во 1915 година и депортиран во Иркутск, Сибир, од каде избегал во 1916 година и се вратил во Петроград. Во 1916 година станал член на комитетот на Болшевичката партија во Петроград.

## Улога во Болшевичката револуција (1917)
За време на Февруарската револуција во 1917 година, Молотов, како еден од ретките истакнати болшевици во главниот град, ја насочувал „Правда“ да се спротивстави на Привремената влада. Кога се вратил Сталин, тој првично ја сменил линијата на Молотов, но Ленин го надвладеал Сталин по неговото пристигнување. Молотов станал протежиран од Сталин и близок следбеник, приклучувајќи се на Воено-револуционерниот комитет кој ја планирал Октомвриската револуција, со која болшевиците дошле на власт.

## Рана кариера и подем во партијата (1918–1929)
Во 1918 година, Молотов бил испратен во Украина да учествува во Руската граѓанска војна, иако не во борби. Во летото 1919 година, патувал по Волга и Кама со жената на Ленин, Надежда Крупскаја, за да шири болшевичка пропаганда. Поставен за претседател на извршниот комитет во Нижни Новгород, се соочил со цензура за наводна склоност кон интриги и бил префрлен во Донецк. Во ноември 1920 година, станал секретар на Централниот комитет на Украинската болшевичка партија и се оженил со советската политичарка Полина Жемчужина. Повикан во Москва во 1921 година, Ленин го унапредил во полноправно членство во Централниот комитет и Орбиро, и тој станал одговорен секретар на партијата, негласачки член на Политбирото. Критикуван од Ленин и Леон Троцки за бирократизам, тој го поддржал подемот на Сталин за генерален секретар во 1922 година, станувајќи де факто втор секретар. До јануари 1926 година, под патронат на Сталин, станал полноправен член на Политбирото. За време на борбите за власт по смртта на Ленин во 1924 година, Молотов останал лојален на Сталин против ривалите како Троцки, Каменев, Зиновјев и Бухарин, предводејќи комисија за да го заврши контролата на Зиновјев во Ленинград во 1926 година и заменувајќи го Николај Угланов како прв секретар на Московската комунистичка партија од 1928 до 15 август 1929 година.

## Советски премиер и улоги во владата (1930–1941)
На 19 декември 1930 година, Молотов го наследил Алексеј Риков како претседател на Советот на народните комесари, надгледувајќи го Првиот петгодишен план за брза индустријализација, и покрај големите човечки трошоци. Тој исто така управувал со земјоделската колективизација, инсистирајќи на колективно земјоделство од 1930 година, што довело до депортација на милиони кулаци и придонело за глади, особено во Украина, со проценети 11 милиони смртни случаи. Во 1931 година, тој ја оправдал употребата на затвореници за труд, а во 1932 година, ја интензивирал колекцијата на жито, игнорирајќи предупредувања за недостатоци. Неговата улога во колективизацијата подоцна била поврзана со обвинувања за геноцид од Апелациониот суд во Киев во 2010 година.

## Привремен јаз со Сталин и улога во Големата чистка (1934–1938)
Меѓу декември 1934 и почетокот на Големата чистка, се појавил јаз со Сталин, евидентиран со изоставањето на името на Молотов од одредени прес-извештаи и неговото небидење цел во првиот Московски процес во август 1936 година. Објаснувањата вклучуваат неговите изјави за надворешна политика кои фаворизирале Германија и потенцијална неволност да ги поддржи чистките. По враќањето во милост во август 1936 година, тој го поддржал Сталин за време на Големата чистка, одобрувајќи 372 листи за егзекуција само во 1938 година, повеќе од кој било друг функционер, вклучувајќи го Сталин. Тој не интервенирал кога неговиот заменик Јанис Рудзутакас бил мачен и подоцна ги бранел чистките како неопходни за да се избегне пораз во Втората светска војна.

## Назначување за министер за надворешни работи и пактот Молотов-Рибентроп (1939)
[лево|мини|Средбата на Молотов со [Јоаким фон Рибентроп пред потпишувањето на Германско–Советскиот пакт.]]
Во мај 1939 година, Молотов бил назначен за министер за надворешни работи, заменувајќи го Максим Литвинов, среде влошување на односите со западните сили по инвазијата на Хитлер врз Чехословачка. Неговото назначување олеснило преговори со нацистичка Германија, што довело до потпишување на Молотов-Рибентропскиот пакт на 23 август 1939 година. Овој пакт за ненапаѓање вклучувал таен протокол за поделба на Полска, Финска и балтичките држави меѓу Германија и Советскиот Сојуз, и предвидел советска анексија на Бесарабија. Пактот му овозможил на Хитлер да ја нападне Полска на 1 септември 1939 година, а последователните советски акции вклучувале Зимска војна со Финска, што резултирало со територијални загуби, но не и финска независност. Пактот бил изменет во 1940 година за да ѝ додели Литванија на Советите во замена за поповолна полска граница за Германија.

## Учество во Втората светска војна и дипломатски мисии (1940–1941)
На 5 март 1940 година, Молотов, заедно со Сталин и други, примил белешка од Лаврентиј Берија со предлог за егзекуција на 25.700 полски антисоветски офицери, што довело до масакрот во Катин. Во ноември 1940 година, Молотов патувал во Берлин да се сретне со Рибентроп и Хитлер, дискутирајќи понатамошни советско-германски односи. Во почетокот на 1941 година, тој изразил загриженост до италијанскиот амбасадор за потенцијална англо-турска инвазија, гледајќи ја Британија како главна закана наместо Германија. Кога Германија ја нападнала Советскиот Сојуз на 22 јуни 1941 година, Молотов ја објавил војната на советскиот народ, карактеризирајќи ја улогата на Советите слично на раните воени говори на Черчил. Тој станал заменик-претседател на Државниот комитет за одбрана, поддржувајќи го лидерството на Сталин.

Молотов водел итни преговори со Сојузниците, летајќи во Шкотска во 1941 година да се сретне со Антони Иден и подоцна патувајќи во Вашингтон да се сретне со Франклин Д. Рузвелт, обезбедувајќи го планот за зајмување-изнајмување. Неговите летови биле ризични, соочувајќи се со напади од германски и советски борци. И покрај неговите напори, нема докази дека го убедил Сталин да води различни политики.

## Воена дипломатија и повоени конференции (1942–1945)
Во 1942 година, Сталин го критикувал ракувањето на Молотов со сојузничките преговори, барајќи подетални комуникации. Молотов бил вклучен во советскиот проект за атомска бомба, назначен од Сталин во 1942 година, но заменет од Берија во 1944 година поради бавен напредок. Тој придонел за советската национална химна во 1944 година, соработувајќи со Климент Ворошилов. Молотов го придружувал Сталин на главните воени конференции, вклучувајќи ја Техеран во 1943 година, Јалта во 1945 година и Потсдам во 1945 година, и го претставувал Советскиот Сојуз на конференцијата во Сан Франциско во 1945 година, која го основала Обединетите Нации. Во април 1945 година, тој водел разговори со Хари С. Труман, забележани како рана пукнатина во американско-советските односи.

## Повоена кариера и пад (1945–1949)
Од 1945 до 1947 година, Молотов учествувал на конференциите на министрите за надворешни работи, усвојувајќи некооперативен став кон западните сили. Тој го осудил Маршаловиот план како империјалистички, што довело до советскиот Молотов план, кој еволуирал во Советот за меѓусебна економска помош. Во декември 1948 година, неговата еврејска жена Полина Жемчужина била уапсена за предавство, потег што Молотов првично го протестирал со апстиненција од гласањето, но подоцна се откажал, разведувајќи се од неа. Таа била затворена и прогонета, ослободена по смртта на Сталин. Во 1949 година, Молотов бил заменет како министер за надворешни работи од Андреј Вишински, но го задржал положбата како прв заменик-премиер и членство во Политбирото, веројатно поради еврејското потекло на неговата жена.

## Понатамошен пад и смртта на Сталин (1952–1953)
На 19-тиот партиски конгрес во 1952 година, Молотов бил избран во Президиумот, но не и во Бироото, што укажувало на пад од милоста на Сталин. Сталин го критикувал за грешки, вклучувајќи дозволување на буржоаски весници, и наводно планирал да го „заврши“ него и Микојан по конгресот.

По смртта на Сталин на 5 март 1953 година, Молотов бил повторно назначен за министер за надворешни работи под Георги Маленков, приклучувајќи се на Тројка со Маленков и Берија. Тој го поддржал отстранувањето и егзекуцијата на Берија во 1953 година, наредена од Хрушчов.

## Опозиција на де-сталинизацијата и пад од власт (1956–1957)
Во февруари 1956 година, Хрушчов го осудил Сталин на 20-тиот партиски конгрес, целејќи ја улогата на Молотов во чистките. Молотов се спротивставил на де-сталинизацијата, предводејќи фракција против Хрушчов. Во јуни 1956 година, тој бил отстранет како министер за надворешни работи, а на 29 јуни 1957 година, по неуспешен пуч, бил исфрлен од Президиумот и од сите функции.

## Пад од власт, дипломатски задачи и исфрлање од партијата (1957–1962)
По исфрлањето, Молотов бил прогонет и назначен за амбасадор во Монголската Народна Република од 1957 до 1960 година. Во 1960 година, бил назначен за советски претставник во Меѓународната агенција за атомска енергија, што се сметало за делумна рехабилитација, и ја држел функцијата до 1962 година. На 22-от партиски конгрес во 1961 година, за време на кампањата за де-сталинизација на Хрушчов, Молотов, заедно со Лазар Каганович, бил отстранет од сите позиции и исфрлен од Комунистичката партија. Во 1962 година, сите негови партиски документи и досиеја биле уништени од властите.

## Рехабилитација, подоцнежен живот и смрт (1962–1986)
Првите знаци на рехабилитација на Молотов се појавиле за време на владеењето на Леонид Брежњев, со информации за него повторно дозволени во советските енциклопедии до 1973 и 1974 година, иако споменувањата за неговото учество во Антипартиската група на крајот исчезнале до средината до крајот на 1970-тите. Советскиот лидер Константин Черненко понатаму го рехабилитирал Молотов, и во 1984 година, му било дозволено повторно да бара членство во Комунистичката партија.

Во пензија, Молотов останал непокајан за неговата улога под владеењето на Сталин и претрпел срцев удар во јануари 1962 година. Се пријавувало дека се согласувал со критиките на Мао Цедунг кон наводниот ревизионизам на Хрушчов за време на кинеско-советскиот раскол. Во 1968 година, United Press International пријавил дека Молотов ги завршил своите мемоари, но тие веројатно никогаш не биле објавени. Збирка на интервјуа од 1969 до 1986 година била објавена во 1993 година како „Молотов се сеќава: Внатре во Кремљската политика“. Во јуни 1986 година, Молотов бил хоспитализиран во болницата Кунцево во Москва, каде починал на 8 ноември 1986 година, на возраст од 96 години, за време на владеењето на Михаил Горбачов. Бил погребан на гробиштата Новодевичје во Москва, преживувајќи седум срцеви удари и како последен главен учесник во настаните од 1917 година.

Категорија:Советски дипломати