Фикција

[десно|мини|Илустрација од ''[Алиса во земјата на чудата* од [[Луис Карол]], покажувајќи ја измислената [[Протагонист|главна јунакиња]] Алиса, играјќи фантастична игра на [[крокет]].]]
*'Фикција** или **измислено дело*' — класификација за секоја приказна или наратив изведен од [[Вообразба|вообразбата]] — со други зборови, не се заснова исклучиво врз историјата или врз факт. Фикцијата може да биде изразена во различни формати, вклучувајќи ги литературните [[Пишување|дела]], [[Драма|настапите во живо]], [[филм]]овите, [[Телевизиска програма|телевизиските програми]], [[Анимација|анимации]]те и [[Видеоигра|видеоигри]]те, иако терминот првично и најчесто се однесува на наративните форми на [[Книжевност|литература]]та (види книжевна фикција), вклучувајќи ги [[роман]]ите, [[Новела|новелите]], [[Расказ|кратките раскази]] и драмите. Фикцијата повремено се користи во нејзината најтесна смисла со значење "книжевни наративи".

Делото на фикција е дело на творечката вообразба, па целосната верност кон реалниот свет не е обично претпоставена од страна на нејзината публика. Затоа, невообичаено е да се очекува од фикцијата да претставува само [[Измислен лик|карактери]] кои се вистински луѓе или описи кои се фактички точни. Наместо тоа, контекстот на фикцијата, кој не се придржува кон реалниот свет, обично е сфатен како поотворен за [[Книжевна критика|толкување]]. Ликовите и настаните во рамките на фиктивното дело, можат дури и да бидат поставено во нивен сопствен контекст целосно издвоен од познатиот свет: во независен фиктивен универзум. Фикцијата се смета за традиционална спротивност на нефикцијата, чии творци преземаат одговорност за презентирање само на историски и фактички вистини; сепак, разликата меѓу фикцијата и нефикцијата може да биде тешка за утврдување, на пример, во посмодерната литература.

== Формати ==
Традиционално, фикцијата вклучува романи, раскази, басни, легенди, митови, бајки, епска и наративна поезија, драми (вклучувајќи ги оперите, мјузиклите и разните видови театарски танцови). Меѓутоа, фикцијата може да опфати и стрипови, анимирани цртани, аниме, манга, филмови, видео игри, радиопрограми, телевизиски програми (комедии и драми) итн.

[[Интернет]]от имал големо влијание врз создавањето и дистрибуцијата на фикцијата, повикувајќи ја во прашање можноста на чувањето на [[Авторски права|авторските права]]. Исто така, дигиталните библиотеки, како што е [[Проект „Гутенберг“|Проектот Гутенберг]] ги направи текстовите во [[јавна сопственост]] подостапни. Комбинацијата од евтини домашни компјутери, Интернетот и креативноста на неговите корисници, исто така доведе до нови форми на фикција, како што се интерактивните компјутерски игри или компјутерски-генерираните стрипови. Постојат безброј форуми за обожавателска фикција на интернетот, каде лојални следбеници на специфични фиктивни реалми создаваат и дистрибуираат дериватни приказни. Интернетот се исто така користи за развој на блог фикцијата, каде што приказната е претставена преку некој [[блог]] или како флеш фикција или сериски [[блог]], и колаборативната фикцијата, каде што приказната е напишана секвенцијално од страна на различни автори, или каде целиот текст може да биде ревидиран од страна на секој кој користи [[вики]].

Видови на книжевна фикција во [[проза]]:
* [[Расказ]]: Дело од најмалку 2.000 зборови, но не повеќе од 7,500 зборови. Границата помеѓу долгата расказ и новелата е нејасна.
* [[Новела]]: Дело од најмалку 17,500 зборови, но не повеќе од 50,000 зборови. *Срце на темнината* (1899) од Џозеф Конрад е пример за [[новела]].
* [[Роман]]: Дело од 50.000 зборови или повеќе.

== Жанровска фикција ==
Фикцијата најчесто се разложува на различни жанрови: подмножества на фикција, секој разликувајќи се по одреден обединувачки тон или стил, нарација, медиумска содржина или популарно дефиниран критериум. [[Научна фантастика|Научната фантастика]], на пример, предвидува или претпоставува технологии кои не се реални во времето на создавањето на делото: романот *Од земјата до месечината* од [[Жил Верн]] беше објавен во 1865 година, а дури во 1969 година астронаутот [[Нил Армстронг]] слетал на месечината.

Историската фикција ги сместува имагинарните ликови во вистински историски настани. Во раниот историски роман, *Уеверли од *[[Волтер Скот|Валтер Скот]], фиктивниот лик Едвард Уеверли запознава лик од историјата, Бони Принц Чарли, и учествува во Битката на Престонпанс. Некои дела на фикција се во одредена мера пре-измислени врз основа на некоја првично вистинита приказна, или реконструирана биографија. Често, дури и кога фиктивната приказна се заснова врз факт, можно е да има дополнувања и субстракции од вистинската приказна за да се направи приказната поинтересна.

Фиктивни дела кои експлицитно вклучуваат чудесни, магични, или научно невозможни елементи често се класифицирани под жанрот на фантазијата, вклучувајќи ги *Алиса во земјата на чудата* од [[Луис Карол]], *Хари Потер* од  [[Џ. К. Роулинг]] и *Господарот на прстените* од [[Џ. Р. Р. Толкин]]. творците на фантазијата понекогаш воведуваат измислени суштества, како што се џиновите и самовилите.

== Книжевна фикција ==
Книжевната фикција е дефинирана како дела на фикција за кои се смета дека имаат литературен мерит, по што се разликуваат од комерцијалната или "жанровска" фикција. Дистинкцијата може да биде контроверзна за критичарите и научниците.

Нил Стивенсон укажа на тоа дека, иако каква било дефиниција може да биде симплистичка, денес постои општа културна разлика помеѓу книжевната и жанровската фикција. Од една страна книжевните автори во денешно време се почесто се поддржани од страна на патронажа преку вработување во универзитет или слична институција, како и со континуација на таквите позиции утврдени не само од бројот на продадени книги, но и од критички признанија од други естаблирани книжевни автори и критичари. Од друга страна, тој сугерира, писателите на жанровската фикција обично се поддржани од продажбата на книги. Сепак, во едно интервју, [[Џон Апдајк]] се пожали дека "категоријата на книжевната фикција се има појавено неодамна за да им предизвикува маки на луѓе како мене кои едноставно сакаат да пишуваат книги, и ако некој сака да ги прочита, прекрасно, толку подобро. ... Јас сум жанровски писател на еден начин. Јас пишувам книжевна фикција, што е како шпионска фикција или чик-лит". Исто така, на *Чарли Роуз Шоу*, тој рекол дека овој термин, кога се применува на неговите дела, во голема мера го ограничува него и неговите очекувања за она што може да произлезе од неговото пишување, затоа не му се допаѓа. Тој посочи дека сите негови дела се книжевни, едноставно затоа што "тие се напишани со зборови".

Книжевната фикција често вклучува социјални коментари, политичка критика или одраз на човековата состојба. Во принцип се фокусира на "интроспективни, длабоки карактерни студии" на "интересни, комплексни и развиени" ликови. Ова е во контраст со жанровската фикција каде што приказната е во центарот на вниманието. Обично во книжевната фикција фокусот е на "внатрешната приказна" на ликовите кои ја развиваат приказната, со мотивациите дадени во детали за да поттикнат "емотивна инволвираност" на читателот. Стилот на книжевната фикција често се опишува како "елегантно напишан, лирски, и ... слоевит". Тонот на книжевната фикција може да биде помрачен од жанровската фикција, додека текот на развојот на дејството во книжевната фикција често е побавен отколку во популарната фикција.

== Реализам  ==
Реалистичната фикција обично вклучува приказна чија основна поставка (време и локација во светот) е реална и чии настани можат да се случат во реалниот свет; нереалистичната фикција, во контраст, често се поставува во целосно  свет, алтернативна историја на светот или некоја друга непостоечка локација или временски период, понекогаш дури и презентирајќи невозможна технологија или непочитување на законите на природата. Сепак, сите видови на фикција ја покануваат својата публика да истражува вистински идеи, прашања или можности во инаку имагинарно поставување, или со користење на нешто што се подразбира за реалноста за да се ментално изгради нешто слично на реалноста, иако сè уште се разликува од неа.

Во однос на традиционалната поделба помеѓу фикцијата и нефикцијата, линиите денес најчесто се сфаќаат како нејасни, покажувајќи поголемо преклопување орколку меѓусебна исклученост. Дури и фикцијата често има елементи на вистината. Дистинкцијата меѓу двете можеби најдобро може да се дефинира од гледна точка на публиката, според која некое дело се смета за нефиктивно ако неговите луѓе, места и настани се сите историски или фактички вистинити, додека дело се смета за фиктивно ако тоа отстапува од реалноста во некоја од истите области. Дистинкцијата помеѓу фикцијата и нефикцијата е уште понејасна поради фактот што вистината може да се претстави преку имагинарни канали и конструкции, додека пак од друга страна, имагинацијата може да придонесе за значителни заклучоци за вистината и реалноста.

Литерарниот критичар Џејмс Вуд тврди дека фикцијата бара креативен пронајдок, како и некој прифатлив степен на веројатност, поим често енкапсулиран во терминот на поетот Семјуел Тејлор Колриџ: намерна суспензија на неверување. Исто така, самите бесконечни фиктивни можности ја покажуваат неможноста за целосно сознавање на реалноста, провокативно покажувајќи дека нема критериум за мерење на изградбата на реалноста.

== Белешки ==


== Наводи ==


== Користена литература ==
* [[Умберто Еко|Eco, Umberto]] 2009. [http://www.sss.ut.ee/index.php/sss/article/view/SSS.2009.37.1-2.04 On the ontology of fictional characters: A semiotic approach]. *Sign Systems Studies* 37(1/2): 82–98.

== Надворешни врски ==

* [http://cle.ens-lyon.fr/anglais/kate-colquhoun-on-the-blurred-boundaries-between-fiction-and-non-fiction-166576.kjsp?RH=CDL Kate Colquhoun on the blurred boundaries between fiction and non-fiction] 
* [http://talkingsilence.com Example of a Serial Blog/Short Story Magazine] 
* [http://philpapers.org/archive/CHACTD.pdf Subhasis Chattopadhyay, 'Claiming the Domain of the Literary: Mourning the Death of Reading Fiction, *Prabuddha Bharata or Awakened India'' 121 (6) (June 2016): 505-11]

Категорија:Белетристика
Категорија:Жанрови
Категорија:Книжевни жанрови