Демографија на Авганистан

**Населението во [[Авганистан]]** е околу 38.928.346 според податоци од 2020 година, што вклучува околу 3 милиони авганистански граѓани кои живеат како бегалци во Пакистан и во Иран. Нацијата е составена од мултиетничко и повеќејазично општество, што ја рефлектира нејзината местоположба покрај историските патишта за трговија помеѓу Средна Азија, Јужна Азија и Западна Азија . Етничките групи се Таџици, Паштуни, Хазари, Узбеци, Ајмаци, Туркмени, Белуџи и уште неколку други.

Приближно 46% од населението е под 15-годишна возраст, а 74% од сите Авганистанци живеат во рурални области. Просечна жена раѓа пет деца во текот на целиот свој живот, што е највисока стапка на плодност надвор од Африка. 6,8% од сите бебиња умираат при породувањето на детето или во зародиш. Очекуваниот животен век е пријавен во 2015 година на 60,5 години  и само 0,04% од населението има ХИВ.

Дари  и паштунскиот се официјални јазици во земјата. Дарискиот, кој е познат како авганистанско-персиски јазик, функционира како лингва франка. Паштунскиот јазик е широко користен во регионот јужно од планините Хиндукуш и реката Инд во соседен Пакистан. Узбечкиот и туркменскиот јазик се помали јазици што се зборуваат во делови на северот. Повеќејазичноста е вообичаена низ целата земја, особено во поголемите градови.

Исламот е религија на повеќе од 99% од граѓаните на Авганистан. Околу 80% од населението практикуваат сунитски ислам и припаѓаат на ханафистичката исламска школа, додека 15-20% се следбеници на шиитски ислам; од кои мнозинството припаѓаат на гранката „Дванаесетници“, со помал број на Исмаили. Останатите 1% или помалку практикуваат други религии како што се сикизам и хиндуизам. Со исклучок на урбаното население во главните градови, повеќето луѓе се организирани во племенски и други сродни групи, кои ги следат своите традиционални обичаи. Поголемиот дел од населението на земјата живее во рурални области и е вклучено во земјоделски активности .

## Историја
Првиот попис на Авганистан бил извршен само во 1979 година, но пред тоа постоеле неколку обиди за спроведување пописи во одделни градови. Според пописот од 1876 година, Кабул имал население од 140.700 луѓе. Во Кандахар во 1891 година бил извршен попис на населението, според кој во градот живееле 31.514 луѓе, од кои 16.064 биле мажи и 15.450 биле жени.

## Статистика на население
Од 2020 година, вкупното население во Авганистан е околу 38.928.346  што вклучува 3 милиони авганистански државјани кои живеат и во Пакистан и во Иран. Авганистанската Централна организација за статистика (АЦО) во 2011 година изјавила дека вкупниот број на Авганистанци кои живеат во Авганистан е околу 26 милиони и до 2017 година достигнала 29,2 милиони. Од нив, 15 милиони се машки, а 14,2 милиони се жени. Околу 22% од населението е градско подрачје, а останатите 78% живеат во рурални области.

Населението е пријавено во 1979 година на околу 15,5 милиони. Од 1979 година до крајот на 1983 година, околу 5 милиони луѓе ја напуштиле земјата за да се засолнат во соседниот северозападен Пакистан и источен Иран. Овој егзодус во голема мера не бил контролиран од ниту една влада. Авганистанската влада во 1983 година пријавила население од 15,96 милиони жители, што се претпоставува дека вклучува и егзодус.

Се претпоставува дека приближно 600.000 до 2 милиони Авганистанци би можело да бидат убиени за време на различните војни од 1979 до 2001 година. Овие бројки се многу сомнителни и никогаш не е направен обид да се проверат. Се очекува населението на земјата да достигне 82 милиони до 2050 година.

Урбаните области доживеале брз раст на населението во последната деценија, што се должи на враќањето на над 5 милиони иселеници. Единствениот град во Авганистан со над милион жители е неговиот главен град Кабул. Другите најголеми градови во земјата се прикажани на табелата подолу.

### Возрасна структура
мини|Пирамида на населението 2016 година

* *0–14 години:* 42,3% (маж 6,464,070 / жена 6,149,468)
* *15–64 години:* 55,3% (маж 8,460,486 / жена 8,031,968)
* *65 години и повеќе:* 2,4% (маж 349.349 / жена 380.051) (проценка 2011 година) )

### Стапка на раст на населението
Во 1979 година, бројот на населението се проценува на околу 15,5 милиони.  2,32% (2015 година) **
* споредба на земјата со светот:** 39

### Урбанизација
мини|Млади Авганистанци на музички фестивал во Кабул.
* *население во урбани места:* 24% од вкупното население (2008) 
* *стапка на урбанизација:* 5,4% годишна стапка на промена (2005–10)

### Однос на пол
* *при раѓање:* 1,05 мажи/жени
* *под 15 години:*1,05 мажи/жени жени 
* *15–64 години: *1,05 мажјаци/жени 
* *65 години и повеќе:* 0,93 мажи/жени 
* *вкупно население:* 1,05 мажи / жени (2009)

## Статистички податоци

### Проценки на ООН

### Плодност и раѓања
Стапка на вкупна плодност (TFR) (посакувана стапка на фертилитет) и сурова стапка на раѓање (CBR):

Податоци за плодност според провинција (Програма DHS):

### Структура на населението
Структура на населението (1 јули 2012) (Податоците се однесуваат на населеното население засновано на Пописот на населението во 1979 година и најновиот список на домаќинства. Бегалците од Авганистан во Иран, Пакистан и околу 1,5 милиони номади не се вклучени):

### Очекуван животен век
* *вкупно население:* 60,5 години (2015 година)
* **споредба на земјата со светот:** 214
***мажи:* 59,3 години (2013) 
** *жени:* 61,9 години (2013)

* Извор: *UN World Population Prospects* 

## Индикатори за развој и здравје
мини|Собир на ученици во 2006 година во училиште во провинцијата Нангархар .

### Писменост

: *Дефиниција* : Луѓе над 15 години кои можат да читаат и пишуваат
: Вкупно население: 43,2 (2019) 
: Мажи: 58%
: Жени: 29%

### Очекуван животен век на училиштето (основно до терцијарно образование)
* *вкупно:* 11 години
** *мажи:* 13 години
** *жени:* 8 години (2014)

### ХИВ / СИДА - стапка на преваленца кај возрасните
* 0,04% (2015) 

### ХИВ / СИДА - луѓе кои живеат со ХИВ / СИДА
До 6.900 (проценка за 2015 година) 

Во 2008 година, здравствените власти во Авганистан објавиле 504  случаи на луѓе кои живеат со ХИВ, но до крајот на 2012 година бројките достигнале 1,327. Министерството за здравство на нацијата изјавило дека повеќето од пациентите со ХИВ биле меѓу интравенски корисници на дрога и дека 70% од нив биле мажи, 25% жени, а останатите 5% деца. Тие живееле во Кабул, Кандахар и Херат, провинциите од каде луѓето прават најмногу патувања во соседните и странските земји. Во врска со Кандахар, биле пријавени 22 случаи во 2012 година. Раководителот на одделот за превенција од СИДА, д-р Хамајун Реман изјавил дека биле прегледани 1.320 примероци од крв, а 21 биле позитивни. Меѓу 21 пациент, 18 биле машки и три биле жени кои се разболеле од смртоносниот вирус од своите сопрузи. Тој изјавил дека четири лица достигнале критична фаза додека три починале. Главниот извор на болеста бил употребата на шприцеви што ги користеле наркоманите  Во земјата има приближно 23.000 зависници кои инјектираат дрога во нивните тела користејќи шприцеви
* **споредба на земјата со светот:** 168
### ХИВ / СИДА – смртност
* До 300 (проценка за 2015 година) 

### Големи заразни болести
Степен на ризик: висок

* Храна или болести на вода: бактериска и протозоална дијареја, хепатит А и тифусна треска
* Вектор-сноси болести: маларија
* Болести на контакт со животни: беснило
* Забелешка: WH5N1 е откриен птичјиот грип во оваа земја; тоа претставува занемарлив ризик заклучно со 2009 година. 
&#x5B; *[[Википедија:Се бара извор|<span title="This claim needs references to reliable sources. (November 2011)">потребно е цитирање</span>]]* &#x5D;

## Етнички групи
Во август 2017 година започнала употребата на е-лични карти на национално ниво (е-Таскирас). Етничката припадност на секој граѓанин е дадена во пријавата. Овој процес ги открива точните бројки за големината и составот на етничките групи во земјата.

Во членот четири од Уставот на Авганистан се споменуваат вкупно 14 етнички групи. Приближната распространетост на етнолингвистичките групи е прикажана на картата надесно и наведени во табелата подолу:

Неодамнешната проценка во горенаведениот графикон е она што е поддржано од подолу националните анкети, кои имале за цел да знаат како се чувствувала група од околу 804 до 8706 мештани во Авганистан за тековната војна, политичката состојба, како и економската и социјални прашања што влијаат на нивниот секојдневен живот. Десет истражувања биле спроведени помеѓу 2004 и 2015 година од Фондацијата Азија (примерок е прикажан на табелата подолу; истражувањето во 2015 година не содржело информации за етничката припадност на учесниците) и едно помеѓу 2004 и 2009 година со заеднички напор на радиодифузијата компаниите NBC News, BBC и ARD .

## Јазици

Дари, кој е признат како авганистански пперсиски, служи како лингва франка во поголемиот дел од Авганистан. Тој е јазик на кој се прибегнува кога луѓето од различни етнички групи треба да вршат деловни активности или на друг начин да комуницираат, а го зборуваат мајчин јазик од таџикистанците, хазарите и аимаците; вкупно 85% од населението може да зборува дарискп-персиски. Паштунскиот јазик е широко користен во југоисточните и источните области на земјата каде етничките Паштуни се мнозинство, вклучително и со мнозинството Пакистански Паштуни и Авганистанци во Пакистан . Државната химна на Авганистан се чита на паштунски.

Узбечки и туркменски се зборува во одредени делови на северните провинции, главно меѓу узбекистанските и туркменските племиња. Помал број Авганистанци течно зборуваат и урду, арапски и други јазици. Англискиот јазик се учи во училиштата и постепено станува популарен меѓу помладата генерација.

Врз основа на информации од најновите анкети на националното мислење, до 79% изјавиле дека можат да зборуваат или разбираат дариски, а до 51% изјавиле дека можат да зборуваат или разбираат паштунски. На узбечки јазик се зборувало или разбирало до 11%, а туркменскиот јазик до 7%. Други јазици што можат да се зборуваат се арапски (4%) и балочи (2%).

## Религија

Скоро целото авганистанско население е муслиманско, со помалку од 1% немуслиманско население. И покрај обидите за секуларизација на авганистанското општество, исламските практики преовладуваат во сите аспекти на животот. Исто така, исламската религиозна традиција и шифри, заедно со традиционалните практики, ги обезбедуваат главните средства за контрола на личното однесување и решавање на правни спорови. Исламот се користеше како главна основа за изразување противење на модернизацијата на Авганистан од страна на кралот Аманулах во дваесеттите години на минатиот век. Го користеле и муџахедините за време на Советско-авганистанската војна во 1980 - тите и денес од талибанците .

Припадниците на сиките и хинду-заедниците се претежно концентрирани во урбаните области. Тие броеле стотици илјади во 1970-тите, но над 90% оттогаш избегале поради авганистанските војни и прогонства.

* **[[Исламот во Авганистан|Ислам]]** : 99,7% од вкупното население
** Сунитски муслиман : 84% 
** Шиитски ислам: 16%  
* **[[Религија во Авганистан|други]]** : помалку од 1%
** Бахаизам
** Сикизам : стотици
** Хиндуизам : стотици
** Зороастризам : непознато / непријавено
** Христијанство : непознато
** Јудаизмот (една позната личност)
** Будизам : непознато

## Наводи

## Дополнителна литература
* Бантирање, Ерин. *[https://books.google.com/books?id=fl8cd15sc7wC&source=gbs_navlinks_s Авганистан народот]* . Издавачка компанија „Крабтри“, 2003 година.ISBN&nbsp; .
* Caroe, Olaf (1958). *[https://books.google.com/books?id=rZ0tAQAAIAAJ&source=gbs_navlinks_s Патаните: 500 п.н.е.-1957]* г. Оксфорд во Азија историски препечатоци. Оксфорд Универзитет Прес, 1983 година.ISBN&nbsp; .
* Дупри, Ненси Хеч . *[https://books.google.com/books?id=T__DHAAACAAJ&source=gbs_navlinks_s Историски водич за Авганистан]* . 2-то издание. Ревидиран и зголемен. Авганистанска воздушна власт, авганистанска туристичка организација, 1977 година.
* Елфинстон, Маунстјуарт . 1819 година. *[https://books.google.com/books?id=RSEPAAAAYAAJ&source=gbs_navlinks_s Извештај за кралството Каубул и неговите зависности во Персија, Тартарија и Индија: Изразот на нацијата Афгаун и историјата на монархијата Дорауни]* . Печатено за Лонгман, Хурст, Рис, Орме и Браун и Mur. Мари, 1819 година.
* Хабиби, Абдул Хаи . 2003 година „Авганистан: Скратена историја“. Книги Фенестра.ISBN&nbsp; .
* Хопкинс, БД 2008 година. *[https://books.google.com/books?id=FOMUAQAAIAAJ&source=gbs_navlinks_s Изработка на модерен Авганистан]* . Палграјв Мекмилан, 2008 година.ISBN&nbsp; .
* Реди, ЛР *[https://books.google.com/books?id=NubtDf2T3cAC&source=gbs_navlinks_s Внатре во Авганистан: крај на ерата на талибанците?]* . Издаваштво АПХ, 2002 година.ISBN&nbsp; .
* Ејми Романо. *[https://books.google.com/books?id=TKUxyVCrYn0C&source=gbs_navlinks_s Историски атлас на Авганистан]* . Издавачката група Росен, 2003 година.ISBN&nbsp; .
* Вогелсанг, Вилем. *[https://books.google.com/books?id=9kfJ6MlMsJQC&source=gbs_navlinks_s Авганистанците]* . Вајли-Блеквел, 2002 година. Оксфорд, Велика Британија и Масачусет, САД.ISBN&nbsp; .

## Надворешни врски

* Мапа на етнички групи во Авганистан 
* Стратегија на УСАИД / Авганистан
* Услуги за управување со информации во Авганистан 
* Централна организација за статистика на Авганистан
* Министерство за рурална рехабилитација и развој на Авганистан
* Авганистан - поморска постдипломска школа