Грета Гарбо

**Грета Гарбо** (18 септември 1905 — 15 април 1990) — шведска актерка од периодот на холивудскиот нем филм, како и за време на неговата златна доба.

Се сметала за една од најголемите и најтаинствени филмски ѕвезди што некогаш се појавиле на филмскиот екран. Гарбо трипати била номинирана за наградата Оскар за најдобра филмска глумица и добила Почесен оскар во 1955 година "за нејзините сјајни и незаборавни изведби на сцена" и е рангирана на петтото место на списокот на најголеми глумици во историјата од страна на Американскиот филмски институт. Според Гинисовата книга на рекорди, Гарбо била прогласена за "најубавата жена што некогаш живеела на земјата".

## Детство и младост
[мини|313x313px|Споменик на зградата  каде што се родила Грета Гарбо во Седермалм, [Стокхолм.]]
Грета Ловиса Густафсон е родена во Седермалм, Стокхолм, Шведска. Таа била третото и најмалото дете на Ана Ловиса (родена Карлсон, 1872-1944), домаќинка која подоцна работела во фабрика за џем и Карл Алфред Густафсон (1871-1920), работник. Гарбо имала постар брат, Свен Алфред (1898-1967) и постара сестра, Алва Марија (1903-1926).

Нејзините родители се запознале во Стокхолм, а татко ѝ живеел во Фринарид. Тој потоа се преселил во Стокхолм и работел на разни работни места - чистач на улица, продавач, фабрички работник и месарски помошник. Се оженил со Ана која во Стокхолм се преселила од Хегзби. Семејството било сиромашно и живееле во трисобен стан во полошиот дел на градот. Гарбо подоцна се сеќава:Гарбо била срамежливо и повлечено дете. Го мразела училиштето и повеќе сакала да си игра сама. Сепак, била креативна, се интересирала за театарот уште на рана возраст и сонувала да стане глумица. На 13 години, Гарбо го завршила училиштето и како повеќето Швеѓанки на тоа време кои потекнувале од работничката класа, не се запишала во гимназија. Подоцна рекла дека поради тоа имала комплекс на пониска вредност.

Зимата 1919, во Стокхолм имало епидемија на шпанска треска и таткото на Гарбо се разболел. Тој почнал да отсуствува од работа и најпосле добил отказ. Гарбо седела дома и се грижела за него, носејќи го во болница на неделни третмани. Тој починал во 1920 кога таа имала 14 години.
[мини|172x172пкс|Првата главна улога на Грета Гарбо во [Шведска|шведскиот филм Сагата за Геста Берлинг (1924) со Ларс Хансон]]

## Кариера

### Почетоците (1920–1924)
Гарбо најпрвин работела како во берберница а потоа во продавница каде со време станала модел за шапки за каталозите а од 1920 започнала да снима реклами за женска гардероба. Премиерата на нејзината прва реклама била на 12 декември 1920, а потоа следеле и други. Оттука започнала филмската кариера на Гарбо. Во 1922, таа го привлекла вниманието на режисерот Ерик Артур Печлер кој ѝ дал улога во неговата кратка комедија Скитникот Петар десно|мини|220x220px|Портрет на Грета Гарбо, 1925Од 1922 до 1924 година учела во глумечката школа на Кралскиот драмски театар во Стокхолм. Во1924 таа била ангажирана од страна на истакнатиот фински режисер Мориц Стилер да ја игра главна улога во неговиот класичен филм Сагата за Геста Берлинг, драматизација на познатиот роман на добитничката на Нобелова награда Селма Лагерлеф. Во филмот глумела заедно со Ларс Хансон, многу познат шведски глумец. Стилер станал нејзин ментор, ја обучувал како филмска глумица и управувал со сите аспекти на нејзината кариера.. Во 1925 година,добила улога во германскиот филм *Улица без радост* во режија на Георг Вилхелм Пабст, во кој глумела и Аста Нилсен. 
мини|173x173пкс|Гарбо и Стилер
Виктор Сестром, почитуван шведски режисер во МГМ, бил добар пријател на Стилер и го охрабрувал Луис Б. Мајер, кој во тоа време бил заменик претседател и генерален директор на филмската компанија, да се сретне со него на патување во Берлин. Мајер, секогаш во потрага по нов талент, се заинтересирал за Стилер. Тој му дал понуда, но Стилер побарал Гарбо да биде дел од секој договор, убеден дека ќе биде предност за неговата кариера. Мајер отпрвин одбил, но при приватното гледање на филмот Сагата за Геста Берлинг, веднаш се заинтересирал за неа. Во една друга верзија, наводно Мајер претходно го видел филмот на Стилер и негов прв интерес била Грета Гарбо а не договорот што требал да го потпише со режисерот. 
### Ѕвезда на немиот филм (1925–1929)
[мини|179x179px|Гарбо во Телото и ѓаволот(1926) со [Џон Гилберт]]
Во 1925, Гарбо на 20 годишна возраст, не зборувајќи англиски, заминала за САД, заедно со Стилер. Стигнале во Њујорк во јули 1925, по десетдневно патување со брод каде останале 6 месеци без никакви вести од страна на филмската компанија МГМ. Тие одлучиле сами да заминат за Лос Анџелес и уште 5 недели немале никаков контакт со студиото и таа веќе почнала сериозно да размислува да се врати во Шведска. Некој шведски пријател ѝ помогнал да оствари контакт со Ирвинг Талберг, продуцент на МГМ, кој се согласил да ѝ овозможи на Гарбо пробно снимање.

Иако таа очекувала да работи со Стилер на нејзиниот прв филм, ангажирана била во *[[Поток (филм 1926)|Поток]]* (1926), адаптација на романот на Виченте Бласко Ибањез, во режија на Монта Бел. Филмот бил хит а изведбата на Гарбо била поздравена од страна на критиката.
[десно|мини|213x213px|Гарбо со [Џон Гилберт во Жена за афери (1928).]]
По успехот МГМ ја ангажирале во слична улога во филмот *Примамничка* (1926), заснован на друг роман на Ибањез, во кој глумела со Антонио Морено. Стилер,кој воедно бил и режисер на филмот, ја убедил да ја прифати улогата што таа не ја сакала. Потоа таа снимила уште 8 неми филмови,од кои 3 со популарниот глумец Џон Гилберт и сите биле хитови. Гарбо станала ѕвезда добивајќи пофалби од критиката Заработката остварена со нејзиниот трет филм со Гилберт, *Жена за афери* (1928) ја ставила на врвот на Метро ѕвездите за 1928-1929, пред дотогаш најпознатата глумица на немите филмови Лилијан Гиш.

Влијанието на глумечката игра на Гарбо и присуството на екранот набрзо ја утврдиле нејзината репутација како една од најголемите глумици во Холивуд. Филмскиот историчар и критичар Дејвид Денби тврди дека Гарбо вовела суптилност во изразување на уметноста на немиот филм оставајќи силен впечаток кај публиката.

Покрај популарноста како ѕвезда на немиот филм, студиото страхувало дека нејзиниот шведски акцент ќе штети на работата и го одложувале снимањето на звучен филм колку што е можно подолго. Студиото МГМ било последно холивудско студио кое се префрлило на звук. Последниот нем филм на Гарбо а воедно и на МГМ, бил филмот Бакнеж (1929).

### Кариерата во ерата на звучниот филм (1930–1939)
врска=Податотека:Greta_Garbo_in_a_publicity_image_for_%22Anna_Christie%22.jpg|мини|242x242пкс|Гарбо за првпат зборува на филм во ''Ана Кристи'' (1930).
[мини|190x190пкс|Грета Гарбо и [Роберт Тејлор во филмот *Дамата со камелии* (1936)]]
Кон крајот на 1929, МГМ ја ангажирал Гарбо во Ана Кристи (1930), филмска адаптација на пиесата на Јуџин О‘Нил од 1922. Тоа била нејзината прва звучна улога. Филмската премиера била на 21 февруари 1930 и филмот доживеал голем успех. Гарбо ја добила првата номинација за Оскар за најдобра глумица. За номинацијата придонела и нејзината улога во филмот ''Романса'' (1930). Подоцна, со различна глумечка екипа и режисер, Гарбо снимила уште една верзија на *Ана Кристи*, на германски јазик, чија премиера била во декември 1930. Овој филм на Гарбо ѝ овозможил успешен преод од немите филмови кон градењето кариера во звучната кинематографија. Во 1931, глумела заедно со Роберт Монтгамери во филмот ''Инспирација'' (1931), а нејзината популарност истата година била искористена да се поттикне кариерата на тогаш релативно непознатиот Кларк Гејбл во филмот *Сузан Ленокс (Нејзиниот пад и подем)*. Во 1930-31. Грета Гарбо била прогласена за најпопуларна женска глумица во Соединетите Држави.  
мини|246x246пкс|Грета Гарбо во филмот Ана Каренина
Во 1931, таа глуми германска шпионка од Првата светска војна во филмот Мата Хари, наспроти Рамон Наваро. Следната година глумела руска балерина во филмот Гранд Хотел (1932) заедно со Џон Баримор и Џоан Крафорд. Таа година филмот добил Оскар за најдобар филм. И двата филма на Гарбо имале голема заработувачка а Гарбо станала „најголемата машина за правење пари која некогаш се појавила на екранот“. Откако се појавила во филмот *Како што ме посакуваш* (1932), првиот од трите филма со кои таа глумела со Мелвин Даглас, договорот на Гарбо со МГМ истекол и таа се вратила во Шведска.

По речиси една година преговори, Гарбо се согласила да го обнови договорот со МГМ под услов да глуми во *Кралицата Кристина* а нејзината плата се зголемила на 300.000 долари по филм. Иако МГМ не сакал да го направи филмот, попуштиле на инсистирање на Гарбо. За главната машка улога, МГМ ги предлагале Чарлс Бојер или Лоренс Оливие, но Гарбо ги отфрлила и двајцата, претпочитувајќи го нејзиниот поранешен партнер и љубовник, Џон Гилберт. На студиото не му се допаѓала идејата главната улога да му ја даде на Гилберт чија мала популарност можела  да му наштети на профитот на филмот, но ја исполниле желбата на Гарбо. Во декември 1933, филмот доживеал голем успех и заработка и контроверза околу цензурата бидејќи Гарбо преправена во маж бакнува жена. 
десно|мини|195x195пкс|Гарбо и Чарлс Бојер во филмот ''Освојување'' (1937)
Во 1935, Дејвид О. Селзник сакал да ја ангажира во улога во филмот *Темна победа*, но Гарбо одбрала да глуми во ''Ана Каренина'' (1935), според романот на Толстој. Филмот бил меѓународен успех а во САД поминал подобро од очекувањата на МГМ. Сепак заработката била значително намалена поради големиот хонорар на Гарбо. Во 1936, Гарбо глумела во романтичната драма *Дамата со камелии* (1936) заедно со Роберт Тејлор и Лајонел Баримор. Филмот бил голем успех а таа за него ја освоила наградата за најдобра глумица од кружокот за филмска критика на Њујорк и по вторпат била номинирана за наградата Оскар. 
[мини|264x264пкс|Гарбо и Мелвин Даглас во сцена од филмот ''[Ниночка* (1939).]]
Следната улога на Гарбо била во филмот *Освојување* (1937) во кој глумела заедно со [[Чарлс Бојер]] во романтична драматизација на приказната за [[Наполеон Бонапарт|Наполеон]] и [[Марија Валевска]]. Тој бил најголемиот и најрекламираниот филм на МГМ за 1937, но по прикажувањето забележал загуба од повеќе од милион долари со што станал најголемото промашување на студиото таа деценија. Популарноста на Гарбо била значително намалена и кога наскоро ѝ завршил договорот таа накратко се вратила во Шведска.

По неуспехот на филмот Освојување, МГМ одлучил дека е потребна промена за да се врати нејзината популарност. За нејзиниот следен филм, студиото го одбрал продуцентот и режисер [[Ернст Љубич]] за филмот [[Ниночка]], прва комедија во која се појавила Грета Гарбо. Филмот бил еден од првите холивудски филмови кои, во форма на сатирична, лесна романса, го прикажал [[Сојуз на Советските Социјалистички Републики|Советскиот Сојуз]] под [[Јосиф Сталин]]. Ниночка премиерно бил прикажан во октомври 1939 година. Заработката добро поминала во САД и во странство но филмот бил забранет во Советскиот Сојуз и неговите сателити.

=== Повлекувањето од филмот (1941–1948) ===
[[Податотека:Twofaced_woman.jpg|десно|мини|200x200пкс|Гарбо и [[Мелвин Даглас]] во *Жената со две лица* (1941)]]
[[Податотека:Two Faced Woman lobby card.jpg|мини|198x198пкс|Лоби картичка за филмот *Жената со две лица* од 1941 година.]]
Со *Жената со две лица* (1941) на [[Џорџ Цукор]], МГМ се обидел да го искористи успехот на Гарбо во *Ниночка*, ангажирајќи ја во романтичен филм како модерна жена. Тука таа одиграла улога во која е прикажана како танцува румба, плива и скија. Филмот не поминал добро кај критиката, но наспроти мислењата, сепак остварил пристојна заработка. *Жената со две лица* бил нејзиниот последен филм а Гарбо го нарекла „нејзиниот гроб“. Тогаш имала триесет и шест години и снимила 28 филма во период од 16 години.

Иако Гарбо била понижена со негативните критики за *Жената со две лица*, отпрвин немала намера целосно да се повлече од сцената. Но нејзините филмови зависеле од европскиот пазар а во [[Европа]] имало [[Втора светска војна|војна]]. Во 1942 таа потпишала за снимање на филмот *Девојката од Ленинград*, но проектот набрзо пропаднал. Во 1948, потпишала договор за снимање на филмска адаптација на романот на [[Оноре де Балзак|Балзак]], [[Војвотката од Ланже]] со продуцентот [[Волтер Вангер]]. Таа направила неколку пробни снимања, го научила сценариото и пристигнала во [[Рим]] летото 1949 за да го сними филмот. Меѓутоа поради недостиг на финансирање, проектот пропаднал. Пробните снимки кои се сметале за изгубени биле пронајдени во 1990 од страна на филмските историчари Леонард Малтин и Џанин Бејсингер. Дел од нив биле вклучени во [[Документарен филм|документарниот филм]] *Гарбо*. Иако во тек на животот одбивала да ги каже причините за нејзиното повлекување од филмската сцена, четири години пред смртта таа на [[Шведска|шведскиот]] биограф [[Свен Броман]] му го кажала следново:<blockquote>*Уморна бев од Холивуд. Не ја сакав работата. Имаше денови кога морав на сила да се натерам себеси да отидам во студиото... Навистина сакав да живеам друг живот*.</blockquote>

=== Јавна личност ===
Уште од раните денови на нејзината кариера, Гарбо ги избегнувала јавните функции, претпочитајќи да го минува времето сама или со пријателите. Никогаш не потпишала автограми ниту одговорила на пошта, а ретко давала и интервјуа. Никогаш не се појавила на церемониите [[Филмска награда на академијата на САД|Оскар]], дури и кога била номинирана. Нејзината аверзија кон публицитет и печатот несомнено била вистинска и искрена. Во едно интервју во 1928 година, објаснила дека нејзината желба за приватност започнала уште кога била дете, наведувајќи дека "*откако паметам, сакам да бидам сама. Мразам гужва, не сакам многу луѓе*".

== Приватен живот ==
[[Податотека:Greta_Garbo_in_1950.jpg|мини|Гарбо ги потпишува документите при добивање на нејзиното американско државјанство во 1950|175x175пкс]]
По повлекувањето од филмската сцена, Гарбо ретко се појавувала во јавноста. Спротивно на мислењето дека била осамена, таа имала многу пријатели со кои се дружела и патувала. Сепак, честопати се борела со ексцентричности и со нејзината долгогодишна меланхолија и промени во расположението. Пред да наполни 60 години кажала: „*За неколку дена ќе биде годишнина на тагата која никогаш не ме напушта, која никогаш нема да ме напушти до крајот на животот*.“ На друг пријател во 1971 му кажала дека најверојатно „страда од некоја многу длабока [[Депресија (расположение)|депресија]]“.

На почеток на 1940-тите станала колекционер на уметнички дела. Многу од делата коишто ги купила не биле со голема вредност, но купила и слики од [[Пјер Огист Реноар|Реноар]], [[Жорж Руо|Руо]], [[Василиј Кандински|Кандински]], [[Пјер Бонар|Бонар]] и [[Алексеј фон Јавленски|Јавленски]]. Нејзината уметничка колекција вредела милиони кога умрела во 1990.

На 9 февруари 1951, таа станала државјанка на Соединетите држави а во 1953 купила седмособен апартман на Менхетен, Њујорк каде што живеела до крајот на нејзиниот живот.

Во тек на животот никогаш не се омажила, немала деца и живеела сама. Нејзината најпозната љубовна романса била со глумецот Џон Гилберт со кого живеела со преминни во тек на 1926 и 1927. Гилберт наводно повеќепати ѝ предложил брак но Гарбо се премислувала во последен момент. 
[[Податотека:Garbo wild orchids.jpg|мини|226x226пкс|Гарбо во Диви Орхидеи (1929)]]
<blockquote>"*Вљубена бев во него. Но се плашев дека ќе ми кажува што да правам и ќе се прави главен. А јас секогаш сакав да бидам главната*." </blockquote>Подоцна таа имала други кратки љубовни врски, со диригентот Леополд Стоковски, додека патувала во [[Европа]], со [[Ерих Марија Ремарк]], во 1941. Во 1941 таа го запознала милионерот Џорџ Шли сопруг на модниот творец Валентина, кој бил нејзин пријател, љубовник и советник до неговата смрт во 1964[[Податотека:Greta_Garbo_gravestone.jpg|мини|Гробот на Грета Гарбо|248x248пкс]]Поновите биографи тврдат дека Грета Гарбо била бисексуалка или лезбијка и дека имала интимни односи како со жени така и со мажи. Ѕвездата на немиот филм [[Луиз Брукс]] тврдела дека таа и Гарбо биле во кратка врска. Во 1931, Гарбо се дружела со писателката и позната [[лезбијка]] [[Мерцедес де Акоста]]. Тие двете останале пријатели 30 години во тек на кои Гарбо ѝ напишала 181 писма, разгледници и телеграми, кои денес се во Музејот- библиотека Розенбах во [[Филаделфија]]. Од нив 87 се достапни на јавноста од страна на семејството на Гарбо Во 2005, достапни на јавноста станале 60 писма кои Грета Гарбо ѝ ги напишала на [[Мими Полак]] од кои неколку сугерираат дека Гарбо најверојатно со години имала романтични чувства кон неа.

Грета Гарбо успешно го излекувала [[Рак на дојка|ракот на дојката]] во 1984. Кон крајот на животот само неколкумина нејзини добри пријатели знаеле дека оди на [[дијализа]], по 6 часа, трипати неделно во болница во [[Њујорк (град)|Њујорк]]. Грета Гарбо починала на 15 април 1990, на возраст од 84 години, во болница, како резултат на [[пневмонија]] и откажување на бубрезите. Била кремирана на Менхетен, а нејзината пепел во 1999 била пренесена на гробиштата во нејзиниот роден град [[Стокхолм]].

Целото наследство на Гарбо во износ од 32,042,429—57,000,000 долари, според вредност проценета во 2013 година—го наследила нејзината внука Греј Ристфилд.

== Награди и почести ==
[[Податотека:Stamps of Romania, 2005-004.jpg|мини|175x175пкс|Портрет на Грета Гарбо на поштенска марка од [[Романија]] во 2005]]
Гарбо била трипати номинирана за [[Оскар за најдобар глумец|Оскар за најдобра глумица]]. Во 1930 година, Гарбо добила номинацијата за нејзината работа и во *Ана Кристи* и *Романса*. Изгубила од  [[Норма Ширер]], жената на продуцентот [[Ирвинг Талберг]], која го добила Оскарот за филмот *Разведена*. Во 1937, Гарбо била номинирана за [[Камиј (филм 1937)|*Дамата со камелии*]], но оскарот го добила [[Луиз Рејнер]], за филмот *Добрата земја*. Најпосле, во 1939 година, била номинирана за *Ниночка*, но ниту тогаш не го добила оскарот. Таа година поголемиот дел награди отишле кај филмот [[Одвеано од виорот (филм 1939)|*Одвеано од виорот*]] а Оскарот за најдобра глумица го добила глумицата [[Вивиен Ли]]. Таа била наградена со [[Филмска награда на академијата на САД|*Почесна награда на Академијата*]] за „нејзината блескава и незаборавна изведба на сцената“ во 1954. Не се појавила на церемонијата а статуетата ѝ била испратена по пошта на нејзината домашна адреса. 
[[Податотека:GretaGarboStar.jpg|мини|182x182пкс|
Ѕвездата на Гарбо на *Патеката на славните*, Холивуд Булевар
]]
Двапати добила награда за најдобра филмска глумица од [[Кружок на филмски критичари од Њујорк|Кружокот на филмски критичари од Њујорк]]: за изведбата во *Ана Каренина* (1935) и за *Дамата со камелии* (1936). Таа освоила награда за најдобра глумица од Националниот одбор за ревизија, за *Дамата со камелии* во 1936, за *Ниночка* во 1939 година и за *Жена со две лица* во 1941 година. Во јануари 1937 година, таа ја добила шведската кралска медаља, (*Litteris et Artibus*), која им се доделува на луѓе кои дале значаен придонес во културата, драмската уметност или книжевноста. Во 1950 година, при анкета на *Дејли Варајети*, гарбо била изгласана за Најдобра глумица за половина век, Во 1957, била наградена со [[Награда Џорџ Истман|наградата Џорџ Истман]], за значителен придонес во филмската уметност.

Во ноември 1983 година, ѝ бил доделен шведскиот [[Орден на Северницата]] по налог на кралот [[Карл XVI Густаф од Шведска|Карл XVI Густаф, крал на Шведска]]. За нејзините придонеси во кинематографијата, во 1960 година добила ѕвезда на [[Холивудска патека на славните|холивудската улица на славните]] на 6901 Холивуд Булевар.

Била прогласена за најубава жена на светот од страна на [[Гинисови рекорди|Гинисовата книга за светски рекорди]]. Се појавила на голем број [[Поштенска марка|поштенски марки]] а во септември 2005, Поштенската служба на САД и Шведската Пошта објавиле комеморативни поштенски марки со нејзиниот лик. На 6 април 2011, [[Централна банка на Шведска|Централната банка на Шведска]] изјавила дека портретот на Гарбо ќе се појави на банкнота од 100 [[Шведска круна|круни]], во 2014-15.

== Филмографија ==



== Наводи ==


== Надворешни врски ==


* [http://www.beepworld.de/members12/garbofan2/garbo_at_dramaten.htm Грета Гарбо на Кралската глумечка школа] 
* [http://www.beepworld.de/members12/garbofan2/books.htm Библиографија за Грета Гарбо од 1929-2009] 
* [http://www.beepworld.de/members12/garbofan2/pictures.htm Галерија од 3000 слики на Грета Гарбо] 
* [http://allmovie.com/cg/avg.dll?p=avg&sql=2:25821~T0 Грета Гарбо на All Movie Guide] 
* 
* 
* [http://movies.yahoo.com/movie/contributor/1800027779/bio Биографија на Грета Гарбо на *Yahoo! Movies''] 
* GarboForever - Легендата живее 

Категорија:Оскаровци
Категорија:Шведски глумци
Категорија:Американски глумци
Категорија:Луѓе од Стокхолм
Категорија:Бисексуалци
Категорија:Родени во 1905 година
Категорија:Починати во 1990 година
Категорија:Американски филмски глумци