Маркгрофовија Бранденбург

**Маркгрофовија Бранденбург** (германски: *Markgrafschaft Brandenburg*) — кнежевство на Светото Римско Царство од 1157 до 1806 година кое одиграло клучна улога во историјата на Германија и Средна Европа.

Бранденбург се развил од северниот марш основан на територијата на словенските Венди. Од ова наследство потекнува едно од неговите имиња, **Марш Бранденбург** (*Mark Brandenburg*). Нејзините владејачки маргрофи биле етаблирани како престижни изборни кнезови во златната була од 1356 година, дозволувајќи им да гласаат за изборот на Светиот римски цар. Така, државата станала дополнително позната како **Изборен Бранденбург** или **Електорат на Бранденбург** (*Kurbrandenburg* или *Kurfürstentum Brandenburg*).

Домот на Хоенцолерн се искачил на престолот на Бранденбург во 1415 година. Во 1417 година, Фридрих I го преселил главниот град од Бранденбург на Хафел во Берлин. До 1535 година, електоратот имал површина од околу 26.000 км2 и население од 400.000 жители. Под водство на Хоенцолерн, Бранденбург брзо се зголемил територијално во текот на 17 век и го наследил Војводството Прусија. Добиената Бранденбург-Прусија била претходник на Кралството Прусија, кое станало водечка германска држава во текот на 18 век. Иако највисоката титула на изборните кнезови била „ Крал во/на Прусија “, нивната база на моќ останала во Бранденбург и неговиот главен град Берлин.

Маркгрофовијата Бранденбург завршила со распаѓање на Светото Римско Царство во 1806 година. Тој бил заменет по Наполеонските војни со пруската провинција Бранденбург во 1815 година. Кралството Прусија на династијата Хоенцолерн била главната движечка сила зад обединувањето на Германија. Северногерманскиот Сојуз во кој доминирала Прусија подоцна се трансформирал во 1871 година во Германско Царство; тој бил правен претходник на обединетиот германски Рајх од 1871-1945 година и како таков директен предок на денешна Сојузна Република Германија.

## Географија
лево|мини| Провинција Бранденбург, околу 1905 г.
Територијата на поранешната маркгрофовија се наоѓа во денешна источна Германија и западна Полска. Географски го опфаќала поголемиот дел од денешните германски покраини Бранденбург и Берлин, Алтмарк (северната третина од Саксонија-Анхалт) и Нојмарк (сега поделен помеѓу полското војводство Лубуш и Западнопомеранското војводство). Делови од денешната сојузна држава Бранденбург, како што е Долна Лужица и територијата која била саксонска до 1815 година, не биле дел од маркгрофовијата. Колоквијално, но не прецизно, сојузната држава Бранденбург понекогаш се идентификува како Марк или Марк Бранденбург.

Регионот е формиран за време на леденото доба и се карактеризирал со морени, глацијални долини и бројни езера. Територијата е позната како марк или марш бидејќи бил пограничен округ на Светото Римско Царство.

Територијата е дефинирана со две височини и две вдлабнатини. Вдлабнатините се зафатени од реки и синџири на езера со мочуришта и мочуриштлива почва долж бреговите; некогаш користени за собирање тресет, речните брегови денес се претежно исцедени и суви.

Северните или балтичките висорамнини на Мекленбуршкото езерско плато имаат само мали проширувања во Бранденбург. Околу 230 км2 долгиот опсег на ридови на југот на маркгрофовијата започнува во Лужичките висорамнини (близу Жари) и продолжува покрај Трзебиел и Шпремберг, потоа на северозапад преку Калау и завршува во голата и сува област флеминг. Јужната депресија е генерално северно од овој гребен и се појавува впечатливо во Шпревалд (помеѓу Барут/Марк и Плау на Хафел). Северната депресија, која се наоѓа речиси директно јужно од балтичките висорамнини, е дефинирана со низините на реките Нотеќ и Варта, Одербруч, долината на Финов реката Одра.

Помеѓу овие две вдлабнатини се наоѓа ниско плато кое се протега од областа Познањ на запад до Бранденбург преку Торзим (Штернберг), висорамнината Шпре и Мителмарк. Од југоисток кон северозапад, оваа висорамнина е пресечена со низината на Ленива Обра и реката Одра под сливот на Лужичка Ниса, долината Спре и долината Хафел. Помеѓу овие долини се издигаат низа ридови и висорамнини, како што се Барним, Телтов, Семелберг во близина на Бад Фрајенвалде, Хавелберже и ридовите Рауен во близина на Фирстенвалде.

Регионот е претежно обележан со сува, песочна почва, чиишто широки делови имаат борови дрвја и растенија ерика или тревник. Сепак, почвата е глинеста во висорамнините и кога се одгледува соодветно, може да биде земјоделски продуктивна.

Маркгрофовијата Бранденбург има ладна, континентална клима, со просечни температури близу  во јануари и февруари и во близина на  во јули и август. Просечните врнежи се движат помеѓу 500 мм и 600 мм годишно, со скромен летен максимум.

## Историја

### Северен марш
лево|мини| Словенските територии пред Бранденбург, околу 1150 г.
До осмиот век, словенските Венди, како што се Спревани и Хевели, почнале да се преселуваат во областа Бранденбург. Тие се измешале со Саксонците и Чесите.

Епископиите на Бранденбург и Хавелберг биле основани на почетокот на X век (во 928 и 948 година, соодветно). Тие биле суфрагани на Архиепископијата во Мајнц; Епископијата во Бранденбург стигнала до Балтичкото Море.

Кралот Хенри Фаулер започнал да владее во регионот во 928-929 година, дозволувајќи му на царот Отон I да го воспостави Северниот марш под водство на Маркгрофот Геро во 936 година. Меѓутоа, маршот и епископиите биле соборени со словенски бунт во 983 година; до распадот на сојузот Лиутизијан во средината на 11 век, владата на Светото Римско Царство преку епископии и маршеви речиси запрела околу 150 години, иако епископијата била задржана.

Принцот Прибислав од Хевели дошол на власт во замокот Брена во 1127 година. За време на владеењето на Прибислав, во кое тој негувал блиски врски со германското благородништво, Германците успеале да го врзат за Светото Римско Царство регионот Хаволане од Бранденбург на Хафел до Спандау. Спорната источна граница продолжила помеѓу Хевели и Спреване, признаена како линија Хавел-Нут. Принцот Јакса од Кепеник од Спреване живеел во Кепеник источно од линијата на поделба.

### Асканијци
[лево|мини|220x220пкс| Статуата на [Албрехт I (маркгроф на Бранденбург)|Алберт Мечката во Зигесале, опкружена со епископот Вигер од Бранденбург и бискупот Ото од Бамберг.]]
За време на втората фаза на германскиот Остејдлунг, Алберт Мечката ја започнал експанзивната источна политика на Асканците. Од 1123 до 1125 година, Алберт развил контакти со Прибислав, кој му служел како кум на првиот син на Асканиецот, Ото, и му го дал на момчето регионот Зауче како подарок за крштевка во 1134 година. Истата година, царот Лотар III го именувал Алберт за маргроф на Северниот марш и го подигнал Прибислав до статус на крал, иако тоа подоцна било откажано. Исто така во 1134 година, Алберт успеал да им го обезбеди на Асканците наследството на бездетниот Прибислав. По смртта на вториот во 1150 година, Алберт ја добил резиденцијата Хаволане во Брена. Асканајците почнале да го градат и замокот Спандау.

За разлика од нивните водачи кои го прифатиле христијанството, населението во Хаволане сè уште ги обожавало старите словенски божества и се спротивставувало на преземањето на власта на Алберт. Јакса од Кепеник, можен роднина на Прибислав и носител на претензии кон Бранденбург, го контролирал Бранденбург со полска помош и владеел со земјата на Стодораните. Постарите историски истражувања го датираат ова освојување во 1153 година, иако нема дефинитивни извори за датумот. Поновите истражувачи (како што е Луц Партенхајмер) ја датираат пролетта 1157 година, бидејќи е сомнително дека Алберт не одговорил на постапките на Јакса четири години.

Со крвавите победи на 11 јуни 1157 година, Алберт Мечката успеал повторно да го освои Бранденбург, да го прогони Јакса и да формира ново господарство. Бидејќи веќе ја имал титулата маркгроф, Алберт се нарекол себеси како Маркгроф од Бранденбург (*Adelbertus Dei gratia marchio in Brandenborch*) на 3 октомври 1157 година, со што започнала Маркгрофовијата Бранденбург.
лево|мини|200x200пкс| Карта од 19 век на Војводството Голема Полска од 13 век на тогаш фрагментирана Полска. Териториите припоени од Бранденбург од Полска означени со жолта (Лубушка земја) и зелена (северозападна Голема Полска)
Територијалните граници на првобитниот маркгроф се разликувале од областа на сегашниот Бундесланд Бранденбург, кој се состоел само од регионите Хавеланд и Зауче. Во следните 150 години Асканијците успеале да ги освојат регионите Укермарк, Телтов и Барним источно од Хавел и Нут, со што го прошириле Марк до реката Одра. *Neumark* („Нов марш“) источно од Одра бил стекнат постепено преку купувања, бракови и помош за династијата Пјаст во Полска.

Поради песочната почва распространета во Бранденбург, земјоделски скудното кнежевство било оцрнувано како „песочна кутија на Светото Римско Царство“. Алберт ги поканил колонистите да ја населат новата територија, од кои многумина пристигнале од *Altmark* („Стариот марш“, подоцнежно име за оригиналниот северен марш), Харц, Фландрија (оттука и *Fläming* регион), и Рајнска Област. По заземањето територии покрај реките Елба и Хавел во 1160-тите, фламанските и холандските доселеници од поплавените региони во Холандија ја искористиле својата експертиза за изградба на насипи во Бранденбург. Првично, Асканијците ја штителе земјата со населување на витези во селата; замоци утврдени со витези главно се наоѓале во пограничниот регион на Нојмарк. Меѓутоа, по падот на царската моќ во 14 век, витезите почнале да градат замоци низ кнежевството, давајќи им поголема независност.
десно|мини|220x220пкс| Бранденбург до изумирањето на династијата Асканија во 1320 година.
По смртта на Алберт во 1170 година, неговиот син го наследил како Ото I, Маркгроф од Бранденбург. Асканијците воделе политика на проширување на исток и североисток со цел да ги поврзат своите територии преку Померанија до Балтичкото Море. Оваа политика ги довело во конфликт со Кралството Данска. По Битката кај Борнховед (1227), маркгрофот Јован I го заложил своето барање за Померанија, примајќи го како феуд од императорот Фридрих II во 1231 година. Средината на 13 век била време на важни случувања за Асканиската куќа, бидејќи ги освоила Штетин (Шчеќин) и Укермарк (1250), иако првиот подоцна бил изгубен од Војводството Померанија. Исто така, околу 1250 година ја презела земјата Лубуш од тогаш фрагментирана Полска и последователно ги освоила северозападните делови на Војводството Голема Полска кон крајот на 13 век, поместувајќи ја границата источно од реката Одра. Хенри Втори, последниот аскански марграв, починал во 1320 година.

### Вителсбаховци
лево|мини|132x132пкс| Грб на Бранденбург
[лево|мини| [Свето Римско Царство|Светото Римско Царство од 1273 до 1378 година.
----]]
Откако ги победил Хабсбурзите, Вителсбаховиот цар Лудвиг IV, вујко на Хенри II, му го доделил Бранденбург на својот најстар син, Лудвиг I („Бранденбургер“) во 1323 година. Како последица на убиството на провостот Николаус фон Бернау во 1325 година, Бранденбург бил казнет со папски интердикт. Од 1328 година наваму, Лудвиг бил во војна против Померанија за која тврдел дека е феуд и конфликтот не завршил до 1333 година. Владеењето на маргрофот Лудвиг I било отфрлено од домашното благородништво на Бранденбург, а по смртта на царот Лудвиг IV во 1347 година, маркгрофот се соочил со лажниот Валдемар, измамник на починатиот Маркгроф Валдемар. Претендентот бил признат како Маркгроф од Бранденбург на 2 октомври 1348 година од новиот император, Карло IV од Луксембург, но бил откриен како измамник по мирот меѓу Вителсбах и Луксембург во Елтвил. Во 1351 година Лудвиг им ја дал маркгрофовијата на своите помлади полубраќа Лудвиг II („Римјанецот“) и Ото V во замена за единственото владеење над Горна Баварија.

Лудвиг Римјанинот го принудил лажниот Валдемар да се откаже од своите претензии кон Бранденбург и успеал да ги воспостави Маркгрофовите од Бранденбург како изборни кнезови во златната була од 1356 година. Затоа, Бранденбург станало *Kurfürstentum* (буквално „изборно кнежевство“ или „електорат“) на Светото Римско Царство и имало гласање при изборот на Светиот Римски Цар. Маркгрофот од Бранденбург, исто така, ја имал свечената титула *Арх-Камберлен на Царството* (латински: *Archi-Camerarius Imperii*). Кога Лудвиг Римјанинот починал во 1365 година, Ото го презел владеењето на Бранденбург, иако брзо го запоставил маршот. Тој ја продал Долна Лужица, која веќе ја заложил на династијата Ветин, на императорот Карло IV во 1367 година. Една година подоцна го загубил градот Дојч Кроне (Валч) од полскиот крал Казимир Велики.

### Луксембург
По средината на 14 век, царот Карло IV се обидел да го обезбеди Бранденбург за Домот на Луксембург. Контролата над изборното гласање на Бранденбург ќе им помогне на Луксембург да се уверат на избор на царскиот престол, бидејќи тие веќе го имале гласот на Бохемија. Карло успеал да го купи Бранденбург од Маркгрофот Ото за 500.000 гулдени во 1373 година и во *Landtag* во Губен, тој го прикачил (но не го вклучи) Бранденбург на круната на Бохемија. Во тоа време потекнува *Ландбух* („земјена книга“, т.е. регистар на имот) на Карло IV, извор за историјата на средновековните населби во Бранденбург. Карло го избрал замокот Тангерминде (*Tangermünde*) да биде изборна резиденција.

Моќта на Луксембург во Бранденбург опаднала за време на владеењето на внукот на Карло, Јобст од Моравија. *Neumark* бил заложен кај Тевтонските витези, кои го запоставиле пограничниот регион. За време на маркгрофовите на Вителсбах и Луксембург, Бранденбург сè повеќе потпаѓал под контрола на локалното благородништво бидејќи централната власт опаѓала.

### Хоенцолерн
десно|мини|292x292пкс| Религијата во Средна Европа, околу 1618 г. Изборниот Бранденбург е со риги, што покажува дека неговиот владетел бил калвинист, додека повеќето од неговите поданици останале лутерани.
----
Во замена за поддршката на Сигизмунд како Свето Римски Цар во Франкфурт во 1410 година, Фридрих VI од Нирнберг, добил наследна контрола над Бранденбург во 1411 година. Бунтовното копнено благородништво, како што е семејството Квицов, се спротивставило на неговото назначување, но Фридрих ги совладал овие витези со артилерија. На некои благородници им бил конфискуван имотот, а имотите на Бранденбург се поклониле во Тангерминде (*Tangermünde*) на 20 март 1414 година. Фридрих бил официјално признат како Маркгроф и Кнез-избирач Фридрих I од Бранденбург на Советот во Констанца во 1415 година. Формалното инвестирање на Фридрих со *Курмарк*, или изборен марш и неговото назначување за Архикамберлен на Светото Римско Царство се случило на 18 април 1417 година, исто така за време на соборот во Констанца.

Фридрих ја променил својата резиденција во Берлин, иако се повлекол во своите франконски имоти во 1425 година. Тој го доделил управувањето на Бранденбург на својот најстар син Јован Алхемичарот, додека за себе го задржал изборното достоинство. Следниот електор, Фридрих II, ги принуди Берлин и Келн да бидат потчинети, поставувајќи пример за другите градови во Бранденбург. Тој повторно го добил Нојмарк од Тевтонските витези со договорите од Келн и Меве и ја започнал неговата обнова.

Годините на војување со Војводството Померанија биле прекинати со договорите од Пренцлау (1448, 1472 и 1479 година).

Бранденбург ја прифатил протестантската реформација во 1539 година. Оттогаш, населението останало главно лутеранско, иако некои подоцнежни електори преминале во калвинизам.

Хоенцолерните од Бранденбург се обиделе да ја прошират својата база на моќ од нивните релативно скудни имоти, иако тоа ги довело во конфликт со соседните држави. Јован Вилхелм, војводата од Јулих-Клевс-Берг починал без деца во 1609 година. Неговата најстара внука, Ана, војвотката од Прусија, била сопруга на Јован Сигизмунд, изборник на Бранденбург, кој веднаш го побарал наследството и испратил војници да преземат некои од имотите на Јован Вилхелм во Рајнската Област. За жал за Јован Сигизмунд, овој напор станал поврзан со Триесетгодишната војна и спорното наследување на Јулих. На крајот на војната во 1648 година, Бранденбург бил признат како сопственик на приближно половина од наследството, кое го сочинувало Војводството Кливс во Рајнската Област и грофовиите Марк и Равенсберг во Вестфалија. Овие територии, кои биле на повеќе од 100 километри од границите на Бранденбург, го формирале јадрото на подоцнежната Пруска Рајнска Област.

#### Бранденбург-Прусија
десно|мини|280x280пкс| Раст на Бранденбург-Прусија, 1600-1795.
Кога Алберт Фридрих, војводата од Прусија, умрел без наследници во 1618 година, неговиот зет Јован Сигизмунд го наследил Војводството Прусија. Потоа владеел со двете територии во личен сојуз кој станал познат како Бранденбург-Прусија. На овој начин, случајниот брак на Јован Сигизмунд со Ана од Прусија, и смртта на нејзиниот вујко по мајка во 1609 година и нејзиниот татко во 1618 година без непосредни машки наследници, се покажало како клучни настани со кои Бранденбург стекнал територија и во Рајнската Област и на балтичкиот брег. Прусија лежела надвор од Светото Римско Царство и избирачите на Бранденбург ја држеле како феуд на Полско-литванската Државна Заедница, на кој изборниците му оддале почит.

Избирачите на Бранденбург ги поминале следните два века обидувајќи се да добијат земји за да ги обединат нивните посебни територии (Марк Бранденбург, териториите во Рајна и Вестфалија и Војводска Прусија) за да формираат еден географски соседен домен. Во Вестфалскиот мир со кој завршила Триесетгодишната војна во 1648 година, Бранденбург-Прусија ја стекнала подалечна Померанија и ја направила провинција Померанија со Договорот од Штетин (1653). Во втората половина на 17 век, Фридрих Вилхелм, „Големиот изборен кнез“, ја развил Бранденбург-Прусија во голема сила. Државата ја изградила првата морнарица на Бранденбург (*Kurbrandenburgische Marine*), што довело до краткотрајни колонии во Аргуин, Бранденбургерскиот Златен брег и Свети Томас. Избирачите успеале да стекнат целосен суверенитет над Прусија со договорите на Велау и Бромберг во 1657 година. Териториите на Хоенцолерните биле отворени за имиграција од бегалците Хугеноти во Потсдамскиот едикт во 1685 година.

#### Кралство Прусија
Во замена за помошта на царот Леополд I за време на војната за шпанското наследство, на синот на Фридрих Вилијам, Фридрих III, му било дозволено да ја подигне Прусија до статус на кралство. На 18 јануари 1701 година, Фридрих се крунисал себеси Фридрих I, крал во Прусија. Прусија, за разлика од Бранденбург, се наоѓала надвор од Светото Римско Царство, во чии рамки само царот и владетелот на Бохемија можеле да се нарекуваат крал. Бидејќи кралот бил попрестижна титула отколку изборен кнез, териториите на Хоенцолерните станале познати како Кралство Прусија, иако нивната база на моќ останала во Бранденбург. Законски, Бранденбург сè уште бил дел од Светото Римско Царство, управувано од Хоенцолерните во лична заедница со пруското кралство над кое тие биле целосно суверени. Поради оваа причина, Хоенцолерните продолжиле да ја користат дополнителната титула Изборен кнез на Бранденбург за остатокот од владеењето на царството. Меѓутоа, во тоа време власта на царот над империјата станала само номинална. Различните територии на царството дејствувале повеќе или помалку како *де факто* суверени држави и само на формален начин го признавале владеењето на царот над нив. Така, Бранденбург станал *де факто* третиран како дел од пруското кралство, а не како посебен ентитет.

Од 1701 до 1946 година, историјата на Бранденбург во голема мера била онаа на државата Прусија, која се етаблирала како голема сила во Европа во текот на 18 век. Кралот Фридрих Вилхелм I од Прусија, „кралот-војник“, ја модернизирал пруската армија, додека неговиот син Фридрих Велики постигнал слава со Шлеските војни и поделбите на Полска. Феудалната ознака на Маркгрофовијата Бранденбург завршила со распадот на Светото Римско Царство во 1806 година, што ги направило Хоенцолерните *де јуре*, како и *де факто* суверени над него. Таа била заменета со провинцијата Бранденбург во 1815 година по Наполеонските војни. Меѓутоа, пруските кралеви продолжиле да ја користат титулата „Маркгроф од Бранденбург“ во нивниот формален стил.

Бранденбург, заедно со остатокот од Прусија, станал дел од Германското Царство во 1871 година за време на обединувањето на Германија предводено од Прусија.

## Наводи

## Литература

### Извори

* Фридрих Вилхелм Август Братринг : *Статистичко-топографски опис на целиот Марк Бранденбург. За статистичари, стопанственици, особено сниматели* . 3 тома, Фридрих Маурер, Берлин 1804–1809 ( дигитална верзија на Универзитетот во Келн , семинар за економска и социјална историја).
* Адолф Фридрих Ридел (уред.): *Codex diplomaticus Brandenburgensis: Збирка документи, хроники и други изворни документи за историјата на Марк Бранденбург и неговите регенти* . 40 тома, Берлин 1838–1868 ( Викиизвор ).
* Јоханес Шулце (Уред.): *The Land Book of the Mark Brandenburg from 1375* (= *Brandenburg Land Books* . Том 2; *Публикации на Историската комисија за провинцијата Бранденбург и царскиот главен град Берлин* . Том VIII, 2). Издавачка куќа на Комисијата од Гселиус, Берлин 1940 година (освен придружните текстови на латински ; дигитална копија во библиотеката на Универзитетот во Потсдам ).
* Луц Партенхајмер , Андре Стелмахер: *Земјиштето на Марк Бранденбург од 1375/76 година. Општ дел. Врз основа на изданието на Јоханес Шулце (1940). латински и германски* . Бекер, Потсдам 2020 година,  .
* Винфрид Ших , Јежи Штрзелчик: *Словените и Германците на Хавел и Спрее. На почетоците на Марк Бранденбург* (= студии за меѓународни учебнички истражувања. Серија публикации од Институтот Георг Екерт 82/Б IV). Хан, Хановер 1997 година,  (компилација на сите важни извори од почетоците до Браќата Маркграви; латински / германски ).
* Луц Партенхајмер и Мориц Ниенс: Хроника на Маркгравите од Бранденбург (од Домот на Асканците, 13 век). Врз основа на изданието Георг Село (1888) латино-германски. Бекер, Потсдам 2022, мек:  (фотографии од двете преживеани копии од 14 век во црно-бело), ​​тврд повез:  (фотографии на два зачувани примероци од XIV век во боја).

### Библиографија

* Ханс-Јоаким Шокенбах: *Библиографија за историјата на Марк Бранденбург. Дел 1* . Вајмар 1970. (Отворен пристап, дои:10.35998/9783830543367 )
* Ханс-Јоаким Шокенбах: *Библиографија за историјата на Марк Бранденбург. Дел 2* . Вајмар 1971. (Отворен пристап, дои:10.35998/9783830543398 )
* Ханс-Јоаким Шокенбах: *Библиографија за историјата на Марк Бранденбург. Дел 3* . Вајмар 1972. (Отворен пристап, дои:10.35998/9783830543374 )
* Ханс-Јоаким Шокенбах: *Библиографија за историјата на Марк Бранденбург. Дел 4* . Вајмар 1974. (Отворен пристап, дои:10.35998/9783830543381 )
* Ханс-Јоаким Шокенбах, Хелмут Шенфелдер: *Библиографија за историјата на Марк Бранденбург. Дел 5. Алтмарк* . Вајмар 1986. (Отворен пристап, дои:10.35998/9783830543435 )

### Севкупен изглед

* Јохан Кристоф Бекман : ​​*Историски опис на Чур и Марк Бранденбург* , 2 тома. Вос, Берлин 1751/1753 година.
* Теодор Фонтане : *Кршење низ Марк Бранденбург* . 5 тома, издавачка куќа Вилхелм Херц, Берлин 1862–1889 година.
* Герд Хајнрих (уред.): *Берлин и Бранденбург. Со Нојмарк и Гренцмарк Позен-Западна Прусија* (= *Прирачник за историски локалитети во Германија* . Том 10; *џебно издание на Кронер* . Том 311). 3-то, ревидирано и дополнето издание, Алфред Кронер Верлаг, Штутгарт 1995 година,  .
* Инго Матерна , Волфганг Рибе (уред.): *Историја на Бранденбург* . Akademie Verlag, Берлин 1995 година,  .
* Лу Хоман, Јоханес Унгер: *Бранденбургерите. Хроника на една земја. Придружна книга на ТВ серијата со Курт Бове* . Предговор на Хансјирген Розенбауер . Be.Bra Verlag, Берлин 1998 година,  .
* Гинтер де Брујн : *Маршот на Бранденбург.* Во: Томас Штајнфелд (уред.): *Германски пејсажи* . S. Fischer Verlag, Франкфурт на Мајна 2003 година,  .
* Клаудија Шмид-Ратјен: *Марк Бранденбург. Како беше тогаш* . Bucher Verlag, Минхен 2010 година,  .
* Јоханес Шулце : *Марк Бранденбург* . Предговор на Вернер Фогел. 4-то издание, Duncker & Humblot, Берлин 2011 година,  (препечатување на томовите 1 до 5 објавени од 1961 до 1969 година во една книга).

### Монографии

* Улрих ван дер Хејден : *Црвени орли на брегот на Африка. Бранденбуршко-пруската колонија Гросфридрихсбург на западноафриканскиот брег* . 1-во издание, Brandenburgisches Verlagshaus, Берлин 1993 година,  .
* Frank Göse (уред.): *Во сенката на круната. Ознаката на Бранденбург околу 1700 година* (= *Бранденбуршки историски студии* . Том 11). Издавачка куќа за Берлин-Бранденбург, Потсдам 2002 година,  .
* Матијас Аше: *Нови доселеници во опустошената земја. Справување со последиците од војната, управувањето со миграцијата и религиозната политика во контекст на обновата на земјата. Маршот на Бранденбург по војните од 17 век* . Aschendorf Verlag, Münster 2006,  .
* Хајнц-Дитер Хајман , Клаус Нејтман , Винфрид Ших и други (уред.): *Манастирска книга Бранденбург. Прирачник за манастири, манастири и манастири до средината на XVI век. Том I и II* (= Клаус Нејтман во име на Бранденбуршката историска комисија и во врска со главниот архив на државата Бранденбург [уред.]: *Бранденбуршки историски студии* . Том 14). Be.Bra Wissenschaft Verlag, Берлин 2007 година,  .
* Луц Партенхајмер : *Појавата на Марк Бранденбург. Со латинско - германски изворен додаток* . Böhlau Verlag, Келн / Вајмар / Виена 2007 година,  .
* Јоаким Милер, Клаус Нејтман , Франц Шопер (уред.): *Како настанал ознаката. 850 години Марк Бранденбург.* Конференција од 20-ти до 22-ри јуни 2007 година во Бранденбург ан дер Хавел (= *истражување на археологијата во покраината Бранденбург* . Том 11; *поединечна публикација од Државниот главен архив на Бранденбург* . Том 9). Државниот завод за заштита на спомениците во Бранденбург и Државниот археолошки музеј Бранденбург , Вунсдорф 2009 година,  .
* Клеменс Бергштет, Хајнц-Дитер Хајман, Кнут Кисант, Питер Кнувенер, Марио Милер, Курт Винклер (уред.): *Во дијалог со разбојнички барони и убавите Мадони. Маршот на Бранденбург во доцниот среден век* . Придружен том на изложбената група „Раббарски барони и убави мадони“ (= Хајнц-Дитер Хајман, Клаус Нејтман во име на историската комисија на Бранденбург и Државниот главен архив на Бранденбург [уред.]: Студии за Бранденбург и компаративна државна историја . Том 6 *)* . Прво издание, Лукас Верлаг за уметност и интелектуална историја, Берлин 2011 година,  .
* Јан Винкелман: *Марк Бранденбург од 14 век. Маргравијално владеење помеѓу просторната „дистанца“ и политичката „криза“* . Дисертација Универзитетот во Потсдам 2010 (= Хајнц-Дитер Хајман, Клаус Нејтман во име на Бранденбуршката историска комисија и Државниот главен архив на Бранденбург [уреди]: *Студии за Бранденбург и компаративна државна историја* . Том 5). 1-во издание, Лукас Верлаг за уметност и интелектуална историја, Берлин 2011 година, .
* Франц Јозеф Бургард : *Помеѓу фундаментализмот и толеранцијата. Калвинистичките влијанија врз електорот Јохан Сигизмунд од Бранденбург пред неговото покрстување* ( *Историски истражувања* . Том 96). Duncker & Humblot, Berlin 2012,  (кратка биографија на Јохан Сигисмунд стр. 103).
* Луц Партенхајмер, Андре Стелмахер: *Покорувањето на Квицовите и почетокот на владеењето на Хоенцолерн над Бранденбург* . Клаус Д. Бекер Верлаг, Потсдам 2014 година,  .
* Луц Партенхајмер: *Мечката Албрехт и појавата на Бранденбург* ( *Märkische CVs* Том 1). Берлин 2021 година,  .

### Списанија

* *Марк Бранденбург - списание за Марко и покраината Бранденбург* . Марк Бранденбург – Издавачка куќа за регионална и современа историја, Берлин
* *Годишник за историјата на државата Бранденбург* - Државна историска асоцијација за Марк Бранденбург, Берлин

## Надворешни врски

*   at Brandenburg1260.de.
*  
* Historical map of Brandenburg, 1789
*   by Theodor Fontane, 1899 at Lexikus.de.

Категорија:Поранешни кнежевства
Категорија:Горносаксонски округ
Категорија:Маркгрофовии во Светото Римско Царство
Категорија:Маркгрофовија Бранденбург
Категорија:Статии со текст на германски