Прилепско-битолски дијалект

**Прилепско-битолски дијалект** — дијалект што спаѓа во подгрупата на централни дијалекти на западното наречје на македонскиот јазик. Дијалектот се зборува на територијата на цела Пелагонија, поточно во Прилепско и Битолско Поле, во источните потпелистерски села, во селата кои се наоѓаат во Цапарско Поле, во Крушевско, како и во областа Железник (Демир Хисар). Дијалектот е застапен во градовите Прилеп и Битола, малите гратчиња Демир Хисар и Крушево и во 245 села кои гравитираат околу овие градови.

Според пописот од 1953 година, прилепско-битолските говори ги зборувале вкупно 168 861 жител, или 18,8 % од вкупниот број на говорници на македонски јазик.

Овој дијалект е близок со кичевско-поречкиот дијалект и заедно со останатите дијалекти од централната подгрупа, се основата врз која се темели стандардниот македонски јазик.

## Територија
Прилепско-битолската група говори се простира на мошне голема територија. Го опфаќа јужниот дел од централните говори, поточно целата област Пелагонија на југ до денешната државна граница меѓу Република Македонија и Република Грција. Значењето на оваа група говори за македонското духовно наследство е огромно со самиот факт што тоа е централната група говори што ја споменува и Крсте Мисирков како основа на македонскиот литературен јазик. Географско дијалектната граница на прилепско-битолските говори се движи по долината на реката Црна. Од велешкото говорно подрачје нив ги дели планината Бабуна, а јужната граница спрема костурско-леринските говори оди приближно по денешната државна граница, на североисток омеѓена со планината Ниџе, а на северозапад со планината Баба.

## Фонолошки одлики
* фиксиран третосложен акцент
* Секвенцата *еа* се реализира како дифтонг *е<sup>а</sup>*, во некои локални говори како широко *е,* или како долго *е*: *не<sup>а</sup>, стре<sup>а</sup>, бе<sup>а</sup>, носе<sup>а</sup>*, *Петре<sup>а</sup>* (во прилепскиот), *ле<sup>а</sup>, сме<sup>а</sup>, гре<sup>а</sup>м,* односно *ле:, стре:, носе:*, (во битолскиот).
* Групата *оа* се реализира како дифтоншка секвенца оа, или како отворено о, во битолскиот понегде и како долго о: *то<sup>а</sup>, бро<sup>а</sup>м*, *сто<sup>а</sup>т, гото<sup>а</sup>* (во прилепскиот), *то<sup>а</sup>р, осно<sup>а</sup>,* односно: *то:р, осно:, јадо:* (во битолскиот).  
* Во прилепскиот говор на дифтонгизација подлежи и групата *ео*: *ме<sup>о</sup>, време<sup>о</sup>*.
* Самогласните групи *ае* и *ое* се дифтонгизираат по друг начин - со десилабизација на /*е*/ > /i/ : *двајсе, тринајсе, инаiт, знајше, гојдо, тргојц*. 
* Тенденција за депалатизација на **n*' што се врши најчесто со антиципација на мекоста во /*ј*/: *којн, бајна, се клајна, сирејне*. Оваа појава се наоѓа во процес, уште незавршена.
* Во врска со дистрибуцијата на согласките, говорите во Пелагонија ги карактеризираат две посебности. Групите *шт* и *жд* се реализираат како *шч* и *жџ*, односно *шќ* и *жѓ*, во југозападните битолски села, сп: *гушчер, клешчи, огнишче, дожџо, нужџа* (Прилеп), *гушќер, лешќа, вежѓа, глуж'ѓо* (Битолско).
* Отсуство на *в* во меѓусамогласна положба: *чоек, глаа, дворој* итн.
* Согласката /*с*/ во група со /*к*/ во наставката *-ск(и)* во положба зад согласка се африкатизира во /*ц*/, сп. *селцски, прилепски, старцки, грацки,* но: *кически, тетоски* (зад самогласка).

## Морфолошки одлики

* употреба на остатоци од дативен падеж: му рече Стојану
* употреба на стандардните лични заменки
* употреба на трите членови
* употреба на предлогот ВО
* употреба на заповеден начин на сопствени именки
* загуба на -т во членската морфема за м.р. -от: градо, лебо, огно, дворо
* глаголскиот прилог освен со наставката -јќи има форми и на -јќум и -јќим: викајќум, одејќум, односно викајќим, одејќим, носејќим, покрај викајќи, одејќи.

## Кратенки во говорот
[мини|десно|''[Абецедар*, [[буквар]] на лерински говор]]


== Разлики во говорите ==
[[Податотека:Gel pen versus ballpoint pen.jpg|мини|десно|Во прилепскиот говор за пенкало се користи *налив*, а во битолскиот *стило'']]
Локалните разлики помеѓу прилепскиот и битолскиот говор се претежно од фонетски карактер.

Одлики на прилепскиот говор се:
* акцентираните /е, о/ по правило се реализираат како затворени фонови [ẹ, ọ]: 'ẹсен, л'ẹп, 'ọко, н'ọга, а во селските говори тие се дифтонгизираат: įела, įеден, дįедо, куога, уосум.
* на поширок ареал отсуствува фонемата /ф/, со исклучок на градскиот говор; туѓото ф се предава со во: вурна, вилџан, вира, вустан, каве, но: фрла, фес, фенер, фурна во градскиот говор
* фонемите /ќ, ѓ/ се реализираат во некои положби (најчесто пред задните самогласки) со доста изразена фрикација: куќа, свеќа, паѓа, меѓа, односно: кујќа, цвејќе, нојќе, вејѓа, мејѓа, лујѓе, прејѓеска - со антиципирано ј, а во говорот на помладата генерација и цвејче, лујџе.
* прилепскиот говор се разликува од битолскиот по наставката -ув(а) за образување на имперфективни глаголи: купува, кажува

Одлики на битолскиот говор се:
* фонемата /л'/ како континуитет на старото палатално *l': Битол'а, бл'ут, кл'уч, пријател'
* глаголските образувања со наставката -в(а) од типот купва, кажва, менва, зајдва, посаква, радва, јавва итн.
* за одредување на личните заменки, секаде се користи машки род: му кажав нејзе, му дадов на луѓето.

## Наводи

## Надворешни врски
* Аудио материјал од говорот од Битола од колекцијата на Божидар Видоески - Фонотека на Центарот за ареална лингвистика при МАНУ 
* Аудио материјал од говорот од с. Тополчани, Прилепско од колекцијата на Божидар Видоески - Фонотека на Центарот за ареална лингвистика при МАНУ 
* 
* 

Категорија:Македонски дијалекти
Категорија:Прилеп
Категорија:Битола