Браќа Монголфје

**Браќата Монголфје** - **Џозеф-Мишел Монголфјер** (26 август 1740 – 26 јуни 1810 година) и **Жак-Етјен Монголфје** (6 јануари 1745 – 2 август 1799 година)  – биле авијациски пионери, балонисти и производители на хартија од комуната Анона во Ардеш, Франција. Тие го измислиле балонот на топол воздух во стилот на ***Монголфјер***, кој го започнал првото потврдено пилотско искачување во 1783 година, носејќи го Жак-Етјен.

Жозеф-Мишел, исто така го измислил самоделувачкиот хидрауличниот овен (1796), а Жак-Етјен го основал првото стручно училиште за правење хартија. Заедно, браќата измислиле процес за производство на проѕирна хартија.

## Раните години
Џозеф-Мишел и Жак-Етјен Монголфје се родени во семејство на производители на хартија. Нивните родители биле Пјер Монголфје (1700–1793) и Ана Дурет (1701–1760), кои имале 16 деца. Пјер Монголфје го назначил својот најстар син, Рејмонд (1730–1772), како негов наследник.

## Експерименти со балон со топол воздух, 1782-84

### Експерименти со балон со топол воздух, 1782 година
Од двајцата браќа, Џозеф прв се интересирал за аеронаутика. Уште во 1775 година изградил падобрани, а еднаш и скокнал од семејната куќа. Тој размислувал за изградба на машини кога забележал како алиштата се сушат над оган. Џозеф ги направил своите први дефинитивни експерименти во ноември 1782 година додека живеел во Авињон . Тој неколку години подоцна објавил дека гледал оган една вечер додека размислувал за едно од најголемите воени прашања на тоа време - напад на тврдината Гибралтар, која се покажала непробојна и од море и од копно. Џозеф размислувал за можноста за воздушен напад со помош на трупи подигнати од истата сила што го кревала жарот од огнот. Тој верувал дека самиот чад е пловниот дел и во него содржи специјален гас, кој го нарекол „Montgolfier Gas“, со посебно својство што го нарекол левит, поради што претпочитал гориво што тлее.

Џозеф потоа изградил комора слична на кутија од многу тенко дрво, а страните и горниот дел ги покрива со лесна тафта ткаенина. Тој се стутка и запали малку хартија под дното на кутијата. Уредот брзо се кренал од држачот и се судрил со таванот.

Џозеф го регрутирал својот брат во изградбата на балони со тоа што напишал: „Внесете резерви од тафт и жици, брзо, и ќе видите една од најневеројатните глетки во светот“. Двајцата браќа изградиле сличен уред, три пати поголем со волумен 27 пати поголем. На 14 декември 1782 година тие го направија својот прв пробен лет, користејќи запалена волна и сено како гориво. Силата на подигање била толку голема што ја изгубиле контролата над својот пловен објект. Уредот лебдел скоро 2 километри, но бил уништен по слетувањето.

### Јавни демонстрации, лето 1783 година
десно|мини|219x219пкс| Први јавни демонстрации во Анонај, 4 јуни 1783 година
За да направат јавна демонстрација, браќата конструирале балон од вреќиште во облик на глобус, затегнат со три тенки слоеви хартија внатре. Ковертот може да содржи околу 790 метри кубни воздух и тежел 225 килограми. Изграден е од четири дела (куполата и три странични ленти) и се држел заедно со 1.800 копчиња. Зајакнувачка рибна мрежа ја покриваше надворешната страна на пликот.

На 4 јуни 1783 година, тие полетаа со балон во Анонај пред група достоинственици. Летот опфати 2 километри, траеше 10 минути и имаше проценета надморска височина од 1600-2000 метри. Веста за нивниот успех брзо стигна во Париз. Етјен отиде во главниот град за да направи дополнителни демонстрации и да го зацврсти тврдењето на браќата за пронајдокот. Јосиф, со оглед на неговиот неуреден изглед и срамежливост, останал со семејството. 
лево|мини|219x219пкс| Првиот балон на браќата Монголфје, 1783 година
Во соработка со производителот на тапети Жан Батис Ревејон, Етјен конструираше 1060 метри кубни големо плико од тафта обложено со лак од стипса за огноотпорност. Балонот бил небесно син и украсен со златни цветови, знаци на зодијакот и сонца. Дизајнот ја покажа интервенцијата на Ревејон. Следниот тест бил на 11 септември од теренот на *Ла Фоли Титон*, блиску до куќата на Ревејон. Имаше одредена загриженост за ефектите од летот во горниот дел од атмосферата врз живите суштества. Кралот предложил да лансираат двајца осудени криминалци, но најверојатно пронаоѓачите решиле прво да испратат овца, патка и петел.

На 19 септември 1783 година, Аеростат Ревејон бил пренесен со првите живи суштества во корпа закачена на балонот: овца по име Монтауциел, патка и петел. Се веруваше дека овците имаат сличност со човечката физиологија. Се очекуваше патката да биде неповредена кога ќе биде подигната и бил вклучена како контрола за ефектите создадени од авионот наместо надморската височина. Петелот бил вклучен како дополнителна контрола бидејќи бил птица која не летала на големи височини. Демонстрациите биле изведени во кралската палата во Версај, пред францускиот крал Луј XVI и кралицата Марија Антоанета и толпата луѓе. Летот траеше приближно осум минути, помина 2 милји и доби надморска височина од околу  . Леталото безбедно слета по летањето.

### Пилотиран лет, есен 1783 година
десно|мини|320x320пкс| Приказ од 1786 година на историскиот балон на браќата Монголфје со инженерски податоци.
Бидејќи животните преживеале, кралот дозволил летови со луѓе. Повторно во соработка со Ревејон, Етјен изградил 1700 метри кубен балон за намена на летови со луѓе. Бил околу 23 метри висок и околу 15 метри во дијаметар. Ревејон обезбедил богати украси на златни фигури на длабоко сина позадина, знаци на зодијакот и сонца со лицето на Луј XVI во центарот, испреплетени со кралскиот монограм во централниот дел. Во основата на балонот имало црвени и сини драперии и златни орли. Етјен Монголфје бил првиот човек што се кренал од Земјата со балон, правејќи врзан тест лет од дворот на работилницата Ревејон во Фабур Сен Антоан, најверојатно на 15 октомври 1783 година. Малку подоцна истиот ден, физичарот Пилатре де Розиер стана вториот кој се искачи во воздухот, на надморска височина од , што бил должината на врзувањето.
лево|мини| ''Предлог споменик за комеморација на пронајдокот на балонот'' од Клод Мишел, 1784 година
На 21 ноември 1783 година, првиот бесплатен лет од луѓе го извршил Пилатре де Розие, заедно со армискиот офицер, маркизот д'Арланд. Летот започна од теренот на Шато де ла Мует во близина на паркот Боа де Булоњ во западното предградие на Париз. Летаа околу  над Париз на растојание од девет километри. По 25 минути, балонот слета меѓу ветерниците, надвор од градските бедеми, на Бут-о-Кајле . На крајот на летот на бродот остана доволно гориво за да му овозможи на балонот да лета четири до пет пати подалеку. Меѓутоа, запалениот жар од огнот ја печеше балонската ткаенина. Како што изгледаше дека може да го уништи балонот, Пилатре го соблече палтото за да го спречи пожарот. 

Раните летови направиле сензација. Во текот на тие први години, можеле да се најдат бројни предмети, како што се вентилатори, мебел, марамчиња, кутии за моливи, врвови за чадори итн., на кои биле изгравирани слики од балон. Некои предмети би слават специфични настани со балон, додека други би го слават самото балонирање.

Во декември 1783 година, таткото Пјер Монголфје бил издигнат во благородништвото и го наследил називот **Де Монголфје** од страна на францускиот крал Луј XVI.
десно|мини|200x200пкс| Макета на балонот на браќата Монголфје во Научниот музеј во Лондон

### Други балони, конкурентни барања
Некои тврдат дека балонот со топол воздух бил измислен околу 74 години порано од бразилскиот /португалскиот свештеник Бартоломеу де Гусмао. Опис на неговиот изум бил објавен во 1709(?) во Виена, а друг бил пронајден во Ватикан околу 1917 година. Меѓутоа, ова тврдење не е општо признаено од воздухопловните историчари надвор од заедницата што зборува португалски, особено Меѓународната аеронаутичка федерација .

На 1 декември 1783 година, неколку месеци по првиот лет на Монголфјер, Жак Александар Сезар Шарл се искачи на височина од околу 3 километри во близина на Париз во балон исполнет со водород што тој го развил.

Во почетокот на 1784 година, балонот Флесел, именуван по несреќниот Жак де Флесел, кој подоцна бил рана жртва во Бастилја, им даде грубо слетување на своите патници.

Во јуни 1784 година, *Густав* (балон со топол воздух наречен *Ла Густав* во чест на посетата на шведскиот крал Густав III на Лион) ја виде првата жена аеронаут, Елизабет Тибл.

## Други пронајдоци на Монголфје
Двајцата браќа измислиле процес за производство на проѕирна хартија слична на велум, имитирајќи ја техниката на Англичаните, по што следел производителот на хартија Ревејон. Во 1796 година, Џозеф Мишел Монголфје го измислил првиот хидрауличен овен со самодејствување, пумпа за вода за снабдување вода за неговата фабрика за хартија во Воирон. Во 1772 година, британскиот часовник Џон Вајтхерст го измислил неговиот претходник, „пулсирачкиот мотор“. Во 1797 година, пријателот на Монголфје, Метју Бултон, извадил британски патент во негово име.

Во 1816 година, синовите на Џозеф Мишел добија британски патент за подобрена верзија на пумпата.

## Смрт, компанијата Монголфје
Двајцата браќа биле слободни ѕидари во Париз.

Во 1799 година, Етјен де Монголфјер починал на патот од Лион до Анона. Неговиот зет застанал на чело на компанијата, благодарение на неговиот брак. Компанијата стана Монголфје и Кансон во 1801 година, потоа Кансон-Монголфјер во 1807 година. Во 1810 година, Џозеф-Мишел починал во Баларук-ле-Бен.

Компанијата Монголфје во Анона сè уште постои под името Кансон. Таа произведува ликовни хартии, училишни хартии за цртање и хартии за дигитална ликовна уметност и фотографија што се продаваат во 150 земји.

Во 1983 година, браќата Монголфје биле примени во Меѓународната куќа на славните на воздухот и вселената во Музејот за воздух и вселена во Сан Диего .

## Наводи

Категорија:Француски слободни ѕидари
Категорија:Членови на Француската академија на науките
Категорија:Воздухопловни пионери