Економија на Шведска

**Економијата на [[Шведска]]** е високо развиена извозно ориентирана економија, потпомогната од дрво, хидроенергија и железна руда кои што таа ги поседува. Тие ја сочинуваат ресурсната база на економијата ориентирана кон надворешна трговија. Главните индустрии вклучуваат моторни возила, телекомуникации, фармацевтски производи, индустриски машини, прецизна опрема, хемиски производи, домашни производи и апарати, шумарство, железо и челик. Традиционално, Шведска се потпирала на модерна земјоделска економија која вработувала повеќе од половина од домашната работна сила. Денес Шведска дополнително ги развива индустриите за инженерство, рудници, челик и целулоза, кои се конкурентни на меѓународно ниво, што е потврдено од компании како Ериксон, АСЕА/АББ, СКФ,Алфа Лавал, АГА и Дино Нобел.

Шведска е конкурентна и високо либерализирана, отворена пазарна економија. Огромното мнозинство шведски претпријатија се во приватна сопственост и пазарно ориентирани. Исто така, таа  е силна социјална држава, со трансферни плаќања кои вклучуваат до три петтини од БДП. Во 2014 година, процентот на националното богатство во сопственост на владата беше 24%.

Поради тоа што Шведска беше една од неутралните сили за време на Втората светска војна, таа не морала да ја обнови својата економска база, банкарскиот систем и земјата како целина, како што направиле многу други европски земји. Шведска постигнала висок стандард на живеење под мешан систем на високотехнолошки капитализам и големи бенефиции за социјална помош. Шведска има втор најголем вкупен даночен приход зад Данска, како дел од приходот на земјата. , вкупните даночни приходи беа 44,2% од БДП, што е намалување од 48,3% во 2006 година.

Во 2014 година, Националниот институт за економски истражувања предвидел раст на БДП од 1,8%, 3,1% и 3,4% во 2014, 2015 и 2016 година соодветно. [треба ажурирање] Споредбата на претстојните стапки на економски раст на земјите од Европската унија открил дека балтичките земји, Полска и Словачка се единствените земји од кои се очекува да задржат исти или повисоки стапки на раст.

## Историја
 Во 19 век Шведска еволуирала од главно земјоделска економија во почетоци на индустријализирана, урбанизирана земја. Сиромаштијата сè уште била широко распространета. Сепак, приходите биле доволно високи за да се финансира емиграцијата во далечни места, што поттикнла голем дел од населението да замине, особено во Соединетите Американски држави. Економските реформи и создавањето на модерен економски систем, банките и корпорациите биле донесени во доцната половина на 19 век. Во тоа време Шведска била на некој начин „моќта“ на скандинавскиот регион со силен процес на индустријализација кој започнал во 1860-тите. Згора на тоа, шведскиот Риксдаг се развил во многу активен парламент веќе за време на *[[Доба на слободата|добата на слободата]]* (1719–72), а оваа традиција продолжила и во деветнаесеттиот век, поставувајќи ја основата за транзицијата кон модерна демократија на крајот на истиот век. Освен релативно високите нивоа на формирање човечки капитал, резултатот на реформацијата и поврзаните владини политики, ваквите локални демократски традиции биле  другиот адут што го направи возможно „фаќањето“ на скандинавските земји, вклучително и Шведска, и овој економски пораст веројатно беше највпечатлива појава во тој регион во текот на деветнаесеттиот век.

До 1930-тите, Шведска го имала она што списанието *Life* во 1938 година го нарекла „највисок стандард на живеење во светот“. Шведска се прогласла себеси за неутрална за време на двете светски војни, со што избегна многу физичко уништување и наместо тоа, особено по Првата светска војна, профитирала од новите околности – како што се зголемената побарувачка за суровини и прехранбени производи и исчезнувањето на меѓународната конкуренција за нејзиниот извоз. Повоениот бум, кој беше продолжување на силните инфлаторни тенденции за време на самата војна, ја поттикнале Шведска кон поголем економски просперитет. Почнувајќи од 1970-тите и кулминирајќи со длабоката рецесија на раните 1990-ти, шведскиот животен стандард се развил понеповолно од многу други индустријализирани земји. Од средината на 1990-тите, економските перформанси се подобриле.

Во 2009 година, Шведска имала највисок БДП по глава на жител во номинална смисла и беше на 14-то место според паритетот на куповната моќ.

### Криза од 1990-тите
Шведска имала економски модел во ерата по Втората светска војна, карактеризиран со тесна соработка помеѓу владата, синдикатите и корпорациите. Шведската економија имала обемни и универзални социјални бенефиции финансирани со високи даноци, близу 50% од БДП. Во 1980-тите, се формирал балон за недвижности и финансиски средства, поттикнати од брзото зголемување на кредитирањето. Преструктуирањето на даночниот систем, со цел да се нагласи ниската инфлација во комбинација со меѓународното економско забавување во раните 1990-ти, предизвика пукање на балонот. Помеѓу 1990 и 1993 година БДП се намалил за 5%, а невработеноста вртоглаво пораснала , предизвикувајќи ја најтешката економска криза во Шведска од 1930-тите. Според анализата објавена во *Computer Sweden* во 1992 година, нивото на инвестиции драстично се намалило за информатичката технологија и компјутерската опрема, освен во финансискиот и банкарскиот сектор, делот од индустријата што ја создадало кризата. Нивоата на инвестиции за ИТ и компјутери беа обновени уште во 1993 година. Во 1992 година имаше пад на валутата, централната банка накратко ја зголемила каматата за 500% во неуспешен обид да го одбрани фиксниот девизен курс на валутата. Вкупната вработеност опаднала за речиси 10% за време на кризата.

Бум на недвижности заврши со биста. Владата превзела речиси четвртина од банкарските средства по цена од околу 4% од БДП на нацијата. Ова било познато на колоквијално како „Стокхолмско решение“. Во 2007 година, Федералните резерви на Соединетите Американски Држави забележале: „Во раните 1970-ти, Шведска имаше едно од највисоките нивоа на приходи во Европа; денес, нејзиното водство целосно исчезна. . . Така, дури и добро менаџираните финансиски кризи навистина немаат среќен крај.“

Социјалниот систем кој рапидно растеше од 1970-тите не можеше да се одржи со пад на БДП, помала вработеност и поголеми плаќања за социјална помош. Во 1994 година, државниот буџетски дефицит надмина 15% од БДП. Одговорот на владата беше да ги намали трошоците и да воведе мноштво реформи за подобрување на конкурентноста на Шведска. Кога меѓународната економска перспектива се подобри во комбинација со брзиот раст во ИТ секторот, од кој Шведска беше добро позиционирана да капитализира, земјата можеше да излезе од кризата.

Кризата од 1990-тите некои ја сметале за крај на многу бумниот модел на благосостојба наречен „Svenska modellen“, буквално „Шведски модел“, бидејќи докажа дека трошењето на владата на нивоата претходно искусени во Шведска не е долгорочно одржливо. во глобална отворена економија.  Голем дел од познатите предности на шведскиот модел всушност требаше да се гледаат како резултат на специјалната ситуација по Втората светска војна, која ја остави Шведска недопрена кога економиите на конкурентите беа релативно слаби.

Сепак, реформите кои биле донесени во текот на 1990-тите се чини дека создале модел со кој може да се одржат обемни бенефиции за благосостојба во глобалната економија.

## Современа економија
лево|мини|300x300пкс| Реален раст на БДП во Шведска 1996–2006 година
Шведска има извозно ориентирана мешовита економија која има модерен дистрибутивен систем, одлични внатрешни и надворешни комуникации и квалификувана работна сила. Дрвото, хидроенергијата и железната руда ја сочинуваат ресурсната база на економијата  ориентирана кон надворешната трговија. Инженерскиот сектор во Шведска учествува со 50% од производството и извозот. Од големо значење се и телекомуникациите, автомобилската индустрија и фармацевтската индустрија. Земјоделството сочинува околу 2 отсто од БДП и вработеноста. Вооружената индустрија има технолошки високо напредна репутација.

20-те најголеми компании регистрирани во Шведска по промет  биле Волво, Ериксон, Ватенфал, Skanska, Х и М, Електролукс, Волво персонвагнер, Преем, Санвик, ИОР, Атлас Copco, Нордеа,Сканиа, Секјуритас, Нордстјернан и Сони Ериксон Комуникации АБ. Шведската индустрија е во голема мера под јавна и државна контрола, најистакнат пример за тоа е ЛКАБ, државна рударска компанија, претежно активна во северниот дел на земјата, со најголем забележан пазарен удел од сите нејзини домашни конкуренти.

### Влада
Владиниот буџет е драстично подобрен од рекордниот дефицит од повеќе од 12% од БДП во 1993 година. Во последната деценија, од 1998 година до денес, Владата секоја година има суфицит, освен во 2003 и 2004 година. Суфицитот за 2011 година се очекува да биде 99 милијарди (15 милијарди долари) круни. Новиот, строг буџетски процес со плафони за трошење поставени од Риксдагот и уставната промена во независна Централна банка, значително го подобрија кредибилитетот на политиката.

## Економски и монетарен сојуз
Тековниот економски развој одразува прилично забележително подобрување на шведската економија од кризата во 1991-1993 година, така што Шведска може лесно да се квалификува за членство во третата фаза на Економскиот и монетарен сојуз на Европската Унија, имајќи го еврото како своја валута. Теоретски, според правилата на ЕМУ, Шведска е обврзана да се приклучи, бидејќи земјата нема исклучок со ниту еден протокол или договор (за разлика од Данска и Обединетото Кралство). Сепак, шведската влада во 1997 година одлучи да не се приклучи на заедничката валута од нејзиниот почеток на 1 јануари 1999 година. Овој избор беше спроведен со искористување на правната дупка, намерно останувајќи надвор од Европскиот механизам за девизен курс. Овој потег во моментов го толерира Европската централна банка, која сепак предупреди дека тоа нема да биде случај за поновите членки на ЕУ.

## Невработеност
За разлика од повеќето други европски земји, Шведска одржувала стапка на невработеност околу 2% или 3% од работната сила во текот на 1980-тите. Сепак, ова било придружено со висока и забрзана инфлација. Станало очигледно дека толку ниските стапки на невработеност не се одржливи, а во тешката криза од раните 1990-ти стапката се зголеми на повеќе од 8%. Во 1996 година, владата поставила цел за намалување на невработеноста на 4% до 2000 година. Во текот на 2000 година вработеноста пораснала за 90.000 луѓе, што е најголем пораст во последните 40 години, а целта била постигната во есента 2000 година. Истата есен, владата ја поставила својата нова цел: 80% од работоспособното население да има редовна работа до 2004 година. Некои изразиле загриженост дека исполнувањето на целта за вработување може да има цена од превисока стапка на зголемување на платите, а со тоа и зголемување на инфлацијата. Сепак, од август 2006 година, околу 5% од работоспособните Швеѓани биле невработени, над целта утврдена од владата. Сепак, некои од луѓето кои не можеле да најдат работа се отпуштени во таканаречените „политички активности на пазарот на труд“, наречени „AMS-åtgärder“.

## Работна сила
Традиционално ниската разлика во платите се зголемила во последниве години како резултат на зголемената флексибилност бидејќи улогата на одредување на платите на ниво на компанија донекаде се зајакна. Сепак, шведските неквалификувани вработени се добро платени, додека добро образованите шведски вработени се ниско платени во споредба со оние во земјите конкуренти во Западна Европа и САД. Просечните зголемувања на реалните плати во последниве години биле високи според историските стандарди, во голем дел поради непредвидената стабилност на цените. И покрај тоа, номиналните плати во последните години се малку над тие во земјите конкуренти. Така, додека платите во приватниот сектор се зголемиле за просечна годишна стапка од 3,75% од 1998 до 2000 година во Шведска, споредливиот пораст за областа на ЕУ беше 1,75%. Во 2000 година, вкупната работна сила била околу 4,4 милиони луѓе.

## Тековни и завршени приватизации
Шведската влада најавува дека ќе приватизира голем број компании во целосна и делумно државна сопственост. „Приходите од овие продажби ќе бидат искористени за отплата на државниот долг и намалување на товарот на долгот за идните генерации. Амбицијата на Владата е да продаде компании во вредност од 200 милијарди круни во текот на 2007-2010 година.“

## Наводи

Категорија:Економија на Шведска
Категорија:CS1-одржување: архивиран примерок како наслов