Северномакедонско наречје

**Северномакедонско наречје** — едно од трите наречја на македонскиот јазик. Ова наречје се зборува на територијата на северна и североисточна Македонија, околу градовите Тетово, Скопје (Црногорија), Куманово, Кратово, Крива Паланка и Свети Николе. Наречјето се дели на две подгрупи и тоа: западна група и источна група.

## Граници
На југ тие граничат со кочанскиот, штипскиот и велешкиот говор. Граничната линија во наjгруби црти оди (по правецот исток - запад) по вододелницата меѓу Брегалница и Злетовска Река, ја сече последнава јужно од Злетово и излегува на селото Судик. Ова е истовремено и границата мегу кочанскиот и кратовскиот говор. Меѓу штипскиот и овчеполскиот говор, границата оди по линијата Судик - Врсаково - Богословец. Овие се најјужни села каде што доминираат црти од овчеполскиот говор. Од Богословец границата оди кон северозапад по правецот на селата Кнежjе - Трстеник - Џидимирци, кои се наоѓаат западно од Свети Николе, а спрема скопската говорна област по правецот Џидимирци - Дивље - Горно Коњари - Миладиновци (Аџалари) - Буjковци. Во последниве две села готово подеднакво се употребуваат кумановски и скопски црти. Спрема Скопската Црногорија граничната линија поминува северно од Скопjе. Во селата Стаjковци, Црешево, Горно Оризари, Волково и Кучково, кои се наоѓаат сите на една линија, преовдадуваат црти од црногорскиот говор, негде повеќе, како на пример во Кучково и Горно Оризари, негде помалку. Областа меѓу Вардар до неговиот завоj северозападно од Радуша и Лепенец населена е со албански елемент. На север овие говори граничат со српската јазична територија. Јазичната граница оди приближно по линијата Шар - јужно од Качаник - Скопска Црна Гора - Козјак - Широка Планина - вододелницата меѓу Крива Река и Горна Пчиња - бугарската граница. Последни македонски населби спрема прешевската област се: Думановце, единствено македонско село меѓу албанските населби во кумановскиот дел на Црногоријата, Табановце, Алгуња, Пелинце, јужно од манастирот Прохор Пчински, а спрема Горна Пчиња: Буковљане, Длабочица, на кумановскиот дел и Герман, Нерав, Огут, Подржи Коњ, Луке на кривопаланечкиот. Источната граница на северните говори оди по државната граница меѓу Македонија и Бугарија. Сите овие говори во својата основа претставуваат еден посебен дијалектен тип. Од другите наши дијалекти со кои граничат на југ се разликуваат со ред и фонетски, морфолошки и синтаксички особености. Но исто така тие се разликуваат и од призренските и јужноморавските српски дијалекти со кои граничат на север и со коишто имаат повеќе органски врски.

## Дијалектни одлики

* Изедначување на еровите (големиот ъ со малиот ь) во еден глас /*ă*/ : *дăш*, *сăн*, *лăн*, *дăн*, *котăл*;
* Замена на вторичниот *ер* (ъ2) со *ă* : *лăже*, *мăгла*, *ветăр*, *осăм*, *рекăл;  *
* Предлогот *в***/***во* во овие говори гласи **у**: *иде у школу, у грат;* или во претставка: *улезе, унутра, унук, удовац;*
* Старословенското ѫ речиси во сите положби на зборот се заменило со **у** : *рука, пут, иду, имау;*
* Старото самогласно *л* е заменето со *у*'/**лу''/''ла'': ''јáбука, вýна, вук, слýза, слăнце, клăче, слăза/слуза''. 
* Премин на ''е'' во ''а'' во зборовите : ''трáва, орá/ораф''.
* Наставка ''-у'' во општата форма кај именките на ''-а'': ''жену, њиву;''
* Наставка ''-ога'' во заменско-придавните форми: ''њéга, тóга, дóброга;''   '' '' 
* Кај именките од женски род се јавува множинска наставка ''–е'': ''жене, шамие'';
* Во прво лице множина, сегашно време, се јавува наставка ''–мо'': ''óдимо, úдемо;'' 
* Наставка ''–в'' за трето лице множина: ''они úмав''; 
* аставка ''–ше'' во трето лице множина, во аорист: ''они имáше''
* Протетично ''ј'' пред почетното ''е'': ''језúк'', ''јеш'';
* Наполно губење на гласот ''х'' од самогласниот систем: ''сóа, сиромá;'' 
* Се чува старото палантално ''л'' **(***l’***)**: ''пóље, постéља''; 
* Групата ''мн'' се разедначила во ''мл'': ''млозúна''; 
* Групата ''мј'' се променила во ''мњ'': ''лáмња;''
* Наставка ''–ики'' за именките од среден род во множина: ''пилики, телики''
* Кратка заменска форма за женски и машки род ''гу'' и ''га'': ''њýма гу видó, њéга га видó;''
* Имперфектно-аористната наставка гласи ''–смо'' и ''–сте'': ''викáсмо, викáсте''; 
* За минато-идно време присутна е формата ''теше''/''ќеше'': ''теше да úде''; 
* Од предлозите покарактеристични за овие говори се: ''уз'', ''више'', ''проз'', ''из''...: ''уз рéку иде, више пýт, проз сéло пројдé, из грат се врнá;'' 
* Карактеристични именски наставки за овие говори се: **-***ача'', '''-***оња*, *'-**''оќа''...: ''дебељáча'', ''сивóња'', ''простóка'', ''старóка'', ''самотúња''.

== Разлики меѓу овие говори ==
Постојат разлики и во рамките на самите северни говори, со што се укажува на тоа дека и овие говори не покажуваат апсолутно единство. Од една страна стојат говорите во источниот дел од северното наречје (кумановскиот, кратовскиот, кривопаланечкиот и овчеполскиот), кои се одликуваат, главно, со: слободен акцент , употреба на една членска наставка (''-ат''), предлогот ''со'' овде е ''сас''/''сăс'' и други црти, со кои овие говори стојат поблиску до источните македонски говори. Од друга страна пак, говорите од западниот дел од ова наречје (скопскоцрногоркиот и тетовско-вратничкиот или долнополошкиот говор), ги одликува: третосложниот (фиксиран) акцент, губењето на меѓусамогласното ''в'', употребата на троен член, со што се овие говори поблиску до западното македонско наречје.

== Дијалекти на северномакедонското наречје ==

* **Западна група**:
** [[Долнополошки дијалект|Тетовски (Долнополошки) дијалект]]
** [[Вратнички дијалект]]
** [[Скопскоцрногорски дијалект]]
** [[Горански дијалект]]
* **Источна група''':
** Кумановски дијалект
** Кратовски дијалект
** Кривопаланечки дијалект
** Овчеполски дијалект

## Наводи


Категорија:Македонски дијалекти