Западноантарктичка ледена покривка

врска=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/08/West-antarctica.png/170px-West-antarctica.png|мини| Карта на Западниот Антарктик
[врска=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b7/AntarcticBedrock.jpg/220px-AntarcticBedrock.jpg|мини| Топографска и [Батиметрија|батиметриска карта на Антарктикот без нејзините ледени плочи, претпоставувајќи постојано ниво на морето и без пост-глацијално враќање]]
мини|Колаж од снимки и анимација за да се објаснат промените што се случуваат на западноантарктичката ледена покривка, раскажана од глациологот Ерик Рињот
**Западноантарктичка ледена покривка** (ЗАЛП) — сегмент од континенталната ледена покривка што го покрива Западен Антарктик, дел од Антарктикот на страната на Трансантарктичките Планини што се наоѓа на западната полутопка. ЗАЛП е класифицирана како ледена покривка заснована на морето, што значи дека нејзиното корито лежи далеку под нивото на морето, а нејзините рабови се влеваат во пловечки ледени плочи. ЗАЛП е ограничена со Росовата Ледена Плоча, Филхнер-Ронеовата Ледена Плоча и излезните ледници кои се слеваат во Амундсеновото Море.

## Опис
Се проценува дека обемот на ледената покривка на Антарктикот е околу 25,4&nbsp;милиони km3 (6.1&nbsp;милиони кубни милји), а ЗАЛП содржи нешто помалку од 10% од неа, или 2,2&nbsp;милиони км3 (530.000 кубни милји). Тежината на мразот предизвикала основната карпа да потоне помеѓу 0.5 до 1 километри   во процес познат како изостатска депресија.

Под силата на сопствената тежина, ледената плоча се деформира и тече. Внатрешниот мраз полека тече над грубата карпа. Во некои околности, мразот може да тече побрзо во ледотеците, разделени со бавни ледени плочи. Сртовите меѓу потокот се замрзнати до коритото, додека коритото под ледотеците се состои од седименти заситени со вода. Многу од овие седименти биле депонирани пред ледената покривка да го окупирале регионот, кога голем дел од Западен Антарктик бил покриен со океанот. Брзиот проток на мраз е нелинеарен процес и уште не е целосно разбран; преносите може да започнат и да прекинат од нејасни причини. 

Кога мразот ќе стигне до брегот, тој или се преродува или продолжува да тече нанадвор кон водата. Резултатот е создавање голем, пловечка ледена плоча прикачен на континентот.

## Губење на ледената маса
Индикациите дека ледената покривка на Западен Антарктик ја губи масата со зголемена брзина доаѓаат од секторот на Амундсеновото Море, а особено од три ледници: Пајнајлендовиот Ледник, Твејтсовиот Ледник и Смитовиот Ледник. Податоците откриваат дека овие три ледници губат повеќе мраз отколку што се заменуваат со снежни врнежи. Според прелиминарната анализа, разликата помеѓу изгубената маса и заменетата маса е околу 60%. Само топењето на овие три ледници придонесува за околу 0,24 милиметри годишно за порастот на нивото на морето во светот. Постојат сè поголеми докази дека овој тренд се забрзува: има зголемување од 75% во загубата на ледената маса на Антарктикот во десетте години 1996-2006 година, со забрзување на ледниците како примарна причина. Почнувајќи од ноември 2012 година, вкупната загуба на маса од западноантарктичката ледена покривка се проценува на  главно од брегот на Амундсеновото Море.

Сателитските мерења на CryoSat-2 на ЕСА откриле дека ледената покривка на Западен Антарктик губи повеќе од 150 кубни километри мраз секоја година. Загубата е особено изразена кај линиите за заземјување, областа каде што пловечката ледена плоча се среќава со делот што лежи на основата, и оттука влијае на стабилноста на ледената плоча и брзината на проток.

### Потенцијален колапс
Големи делови од ледената покривка „седат на кревет“ кој е под нивото на морето и наведнат надолу во внатрешноста. Овој наклон и ниската изостатска глава, значат дека ледената покривка е теоретски нестабилна: мало повлекување теоретски може да ја дестабилизира целата ЗАЛП, што ќе доведе до брзо распаѓање. Тековните компјутерски модели не ја земаат предвид комплицираната и неизвесна физика неопходна за симулирање на овој процес, а набљудувањата не даваат насоки, така што предвидувањата за неговата стапка на повлекување остануваат неизвесни. Ова е познато со децении.

Во јануари 2006 година, во извештај нарачан од владата на Обединетото Кралство, шефот на Британското Антарктичко истражување, Крис Рапли, предупредил дека оваа огромна ледена покривка од Западен Антарктик можеби почнува да се распаѓа. Се претпоставува дека ова распаѓање може да го подигне нивото на морето за приближно 3,3 метри. (Доколку се стопи целата западноантарктичка ледена покривка, тоа ќе придонесе 4,8 метри до глобалното ниво на морето.)  Рапли изјавил дека претходниот (2001) извештај на Меѓувладиниот панел за климатски промени (IPCC) кој ги намалува грижите за стабилноста на ледената покривка треба да се ревидира. „*Би рекол дека сега е разбуден џин.* *Постои вистинска загриженост*.“ 

Рапли изјавил: „Делови од ледената покривка на Антарктикот што лежи на карпите под нивото на морето, почнаа да испуштаат мраз доволно брзо за да дадат значителен придонес во зголемувањето на нивото на морето. Разбирањето на причината за оваа промена е итно за да може да се предвиди колку мраз на крајот може да се испушти и во кој временски рок. Сегашните компјутерски модели не го вклучуваат ефектот на течната вода врз лизгањето и протокот на ледената покривка, и затоа обезбедуваат само конзервативни проценки за идното однесување.“ Експерти за поларен мраз од САД и Обединетото Кралство се состанале на Универзитетот во Тексас во Остин во март 2007 година на работилницата за врски на Западниот Антарктик до проценка на нивото на морето (WALSE). Експертите разговарале за нова хипотеза која го објаснува забележаното зголемено топење на ледената покривка на Западен Антарктик. Тие предложиле дека промените во шемите на циркулација на воздухот довеле до зголемено издигнување на топла, длабока океанска вода долж брегот на Антарктикот и дека оваа топла вода го зголемила топењето на пловечките ледени плочи на работ на ледената покривка. Модел на океанот покажал како промените на ветровите можат да помогнат да се канализира водата по длабоките корита на морското дно, кон ледените плочи на излезните ледници. Точната причина за промените во шемите на циркулацијата не е позната и тие може да се должат на природната варијабилност. Сепак, оваа врска помеѓу атмосферата и издигнувањето на длабоките океански води обезбедува механизам со кој климатските промени предизвикани од човекот може да предизвикаат забрзано губење на мразот. Неодамна објавените податоци собрани од сателити ја поддржуваат оваа хипотеза, што сугерира дека ледената покривка на Западен Антарктик почнува да покажува знаци на нестабилност.

На 12 мај 2014 година, било објавено дека два тима научници изјавиле дека започнал долго стравуваниот колапс на Ледената покривка, со што тие велат дека ќе биде вековен, „*незапирлив*“ процес кој може да го подигне нивото на морето за 1.2 до 3.6 метри  Тие проценуваат дека брзото повлекување на Твејтсовиот Ледник ќе започне за 200-1000 години. (Статии од научни извори: Rignot et al. 2014  и Joughin et al. 2014  Поновите истражувања сугерираат дека делумно колапс на Твејтсовиот Ледник може да се случи порано, бидејќи ледената плоча што ја ограничува источната третина од протокот на ледникот сега покажува нестабилност, бидејќи затоплувањето на води ја поткопува зоната на заземјување, каде што ледникот се поврзува со неговиот пловечка плоча. Според Тед Скамбос, глациолог на Универзитетот во Колорадо Болдер и водач на Меѓународната соработка за ледниците Твејтс, во интервју од 2021 година од станицата Мекмердо, „*Работите се развиваат навистина брзо овде.* *Тоа е застрашувачко*.“ 

Во 2016 година, подобреното компјутерско моделирање открило дека распадот на ледниците може да доведе до нагло зголемување на нивото на морето многу побрзо отколку што претходно било предвидено. „*Ние сме во опасност да им дадеме на младите ситуација која е надвор од нивна контрола*“, изјавил Џејмс Е. Хансен, водач на голем број климатски научници кои работеле заедно за да ја состават студијата. Во 2018 година, научниците заклучиле дека високото ниво на морето пред околу 125.000 години, кое било 6–9 m (20–30&nbsp;ft) повисоко од денешното ниво, најверојатно се должи на отсуството на западноантарктичката ледена покривка и откриле докази дека ледената покривка се урнала под климатски услови слични на денешните.

## Затоплување
Западноантарктичката ледена покривка се загреала за повеќе од  во последните педесет години, а затоплувањето е најсилно во зима и пролет. Иако ова е делумно неутрализирано со есенското ладење на Источен Антарктик, овој ефект бил ограничен во 1980-тите и 1990-тите. Трендот на просечна површинска температура на Антарктикот ширум континентот е позитивен и статистички значаен на >  од 1957 година. Ова затоплување е најсилно на Антарктичкиот Полуостров. Во 2012 година, температурните рекорди биле повторно анализирани со заклучок дека од 1958 година, западноантарктичката ледена покривка се загреала за , речиси двојно повеќе од претходната проценка. Некои научници сега се плашат дека може да се сруши како што тоа го направил Ларсеновата Ледена Плоча Б во 2002 година.

Можниот катастрофален исход од распаѓање за глобалното ниво на морињата бил споменат и оценет во Третиот извештај за проценка на Меѓувладиниот панел за климатски промени (МПКП), но бил изоставен во Четвртиот извештај за проценка на МПКП. Џесика О'Рајли, Наоми Орескес и Мајкл Опенхајмер разговарале за случајот во трудот *Social Studies of Science* од 2012 година. Според нив, авторите на Меѓувладиниот панел за климатски промени биле помалку сигурни за потенцијалното распаѓање на западноантарктичката ледена покривка не само поради надворешните нови научни резултати. Како и чистите внатрешни „културолошки“ причини, како што се промените на персоналот во рамките на Третиот извештај за проценка на Меѓувладиниот панел за климатски промени (МПКП),МПКП и надворешно, го направиле премногу тешко да се проектира опсегот на можните иднини за западноантарктичката ледена покривка како што се бара.  Мајк Хулм го видел ова прашање како приказ за поттикнување за интеграција на ставовите на малцинствата во МПКМ и другите главни процеси на оценување.

## Расед

Раседниот систем на Западниот Антарктик (РСЗА) е еден од главните активни континентални раседи на Земјата. Во 2017 година, геолозите од Универзитетот во Единбург откриле 91 вулкани сместени два километри под ледената површина, што го прави најголемиот вулкански регион на Земјата. Се верува дека РСЗА имаат големо влијание врз ледените текови во Западен Антарктик. Во западниот дел на Земјата на Мари Бирд, активните ледници течат низ долините ограничени со раседи (грабени) на РСЗА. Откриен е и предложен е подледен вулканизам да влијае на протокот на мраз. Брзо движечките ледени струи во Сајпловиот Брег во непосредна близина на источниот раб на Росовата Ледена Плоча се под влијание на подмачкувањето, што може да предизвика брзо распаѓање на ледената покривка ако глобалното затоплување се забрза.

## Наводи

## Надворешни врски
* WAIS&nbsp;– Иницијатива за западноантарктичката ледена покривка&nbsp;– Мултидисциплинарна студија за брзите климатски промени и идното ниво на морето. Спонзорирано од Канцеларијата за поларни програми на Националната научна фондација и НАСА Earth Science.
* Американскиот национален центар за податоци за снег и мраз Податоци за Антарктикот
* Кристална топка: Научниците се тркаат да ја претскажат нејасната иднина на Западниот Антарктик
* „Структура пронајдена длабоко во западноантарктичката ледена покривка“, *ScienceDaily ]“, септември 2004 г.*

Категорија:Ледена покривка на Антарктикот