open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Џенис Ијан

**Џенис Ијан** (англ. *Janis Ian:* родена како: **Џенис Еди Финк** (англ. *Janis Eddy Fink)*; 7 април 1951) ― американска пејачка која најголем успех имала во 1960-тите и 1970-тите. Нејзини најпознати песни се: хитот од 1966/67 година „Society's Child (Baby I've Been Thinking)“ и синглот од 1975 година „At Seventeen“, од нејзиниот седми студиски албум *Between the Lines*, кој во септември 1975 година се искачил на прво место на листата за албуми од *[[Билборд (магазин)|Билборд]].*

Џенис Ијан е родена во Фармингдејл, Њу Џерси, а уште како тинејџер во средината на 1960-тите се појавила на американската фолк-музичка сцена. Најактивна била во 1960-тите и во 1970-тите, но продолжила да снима музика и во 21 век. Освоила две Греми награди, првата во 1975 година за „At Seventeen“ и втората во 2013 година за „Најдобар албум со зборување“, за нејзината автобиографија, *Дете на општеството* (англ. *Society's Child)*.

Ијан, исто така, е колумнист и писателка на научна фантастика.

## Дискографија

### Студиски албуми

* 1967: Janis Ian
* 1967: For All The Seasons Of Your Mind
* 1968: The Secret Life Of J.Eddy Fink
* 1969: Who Really Caves
* 1971: Present Company
* 1974: Stars
* 1975: Between The Lines
* 1976: Aftertones
* 1977: Miracle Row
* 1978: Janis Ian
* 1979: Night Rains
* 1980: The Best Of Janis Ian
* 1980: My Favourites
* 1981: Restless Eyes
* 1992: Up Til Now
* 1992: At Seventeen
* 1993: Breaking Silence
* 1995: Revenge
* 1995: Live On The Test 1976
* 1997: Hunger
* 1998: Unreleased 1: Mary’s Eyes
* 1999: The Bottom Line Encore collection (Live 1980)
* 2000: Unreleased 2: Take No Prisoners
* 2000: god & the fbi
* 2001: Unreleased 3: Society’s Child
* 2002: Lost Cuts 1
* 2003: Janis Ian Live: Working Without a Net
* 2004: Souvenirs: Best of Janis Ian 1972—1981 (компилација)
* 2004: Billie’s Bones
* 2006: Folk is the New Black
* 2007: Ultimate Best (компилација, Јапонија)

## Библиографија

* *Кому му е гајле: песни од детството и раната младост*, 1969 година (реиздадена во 2002 година),
* *Песнарка*, 1999 година, 
* *Ѕвезди: Оригинални приказни засновани на песните од Џенис Ијан*, 2003 година,  
* *Жени кои пишуваат научна фантастика како мажи* ,
* *Дете на општеството: Мојата автобиографија*, 2008, Тарчер/Пингвин; ;

## Наводи

## Надворешни врски

* 
* 
* 

Категорија:Живи луѓе
Категорија:Добитници на Греми
Категорија:Американски писатели на научна фантастика
Категорија:Американски кантавторки
Категорија:Родени во 1951 година
Категорија:Сите статии со непотврдени изјави
Категорија:Американски Евреи
Категорија:ЛГБТ-личности од САД
Категорија:Американски автобиографи
Категорија:Американски писателки
Категорија:Американски гитаристки
Категорија:Американски раскажувачи
Категорија:Американски поетеси
Категорија:Американски писатели на фантастика
Категорија:Американски поп-гитаристи
Категорија:Американски фолк-гитаристи
Категорија:ЛГБТ-писатели
Категорија:ЛГБТ-пејачи
Orbital

**Орбитал** (англ. *Orbital*) ― англиско електронско музичко дуо од Отфорд (во Кент), составено од браќата Фил и Пол Хартнол. Името на групата е преземено од обиколницата М25 околу Голем Лондон, која имала значајна улога во развојот на раната рејв-сцена како место на одржување на концерти и журки. Исто така, на корицата од три нивни албуми се прикажани стилизирани атомски орбитали. Во текот на деведесеттите, групата „Орбитал“ добивала добри критики и била комерцијално успешна, а пред сѐ била позната по своите импровизации за време на настапите во живо и по уникатноста на техно-изведбите. На почетокот биле под влијание на раната електро-фанк и панк-рок музика.

## Дискографија

* *Orbital* (Green album) (1991)
* *Orbital* (Brown album) (1993)
* *Snivilisation* (1994)
* *In Sides* (1996)
* *The Middle of Nowhere* (1999)
* *The Altogether* (2001)
* *Blue Album* (2004)
* *Wonky* (2012)
* *Monsters Exist* (2018)
* *Optical Delusion* (2023)

## Наводи

## Надворешни врски

*  – официјално мрежно место

Категорија:Брејкбит-групи
Категорија:Британски хаус музички групи
Категорија:Британски техно музички групи
Категорија:Музички групи од Кент
Категорија:Музички групи основани во 1989 година
Категорија:Ремиксери
Категорија:Британски електронски музички групи
Аклиматизација

**Аклиматизација** е процес во кој поединечниот организам се прилагодува на промената во неговата околина (како што е промената на надморската височина, температурата, влажноста, фотопериодот или pH ), што му овозможува да ја одржува кондицијата низ целиот опсег на услови на животната средина. 

Аклиматизацијата се случува на краток временски период и во рамките на животниот век на организмот (во споредба со адаптацијата, која е процес на еволуција). 

Аклиматизацијата може да биде краткотрајна појава (на пример, кога планинарите се прилагодуваат на голема надморска височина со часови или денови) или наместо тоа, може да претставува дел од периодичен циклус. Организмите можат да ги приспособат своите морфолошки, физички и биохемиски особини како одговор на промените околу себе.  

## Методи

### Биохемиски методи
Со цел да се одржат перформансите во условите на животната средина, постојат неколку стратегии кои организмите ги користат за да се аклиматизираат. Како одговор на промените во температурата, организмите можат да ја променат биохемијата на клеточните мембрани.  

Некои организми изразуваат таканаречени протеини на топлински шок  кои делуваат како молекуларни чаперони и ја намалуваат денатурацијата водејќи го превиткувањето и превиткувањето на протеините. 

Организмите кои се приспособени на високи или ниски температури покажуваат релативно високи нивоа на топлински шокови во мирување, така што кога тие се изложени на уште поекстремни температури, протеините се лесно достапни.

### Морфолошки методи
Организмите се способни да променат неколку карактеристики кои се однесуваат на нивната морфологија со цел да ги задржат перформансите во новите средини. На пример, птиците често ја зголемуваат големината на нивните органи за да го зголемат метаболизмот. Ова може да биде во форма на зголемување на масата на органите за исхрана или органите што произведуваат топлина 

## Теорија
Иако капацитетот за аклиматизација е документиран кај илјадници видови, истражувачите сè уште знаат многу малку за тоа како и зошто организмите се аклиматизираат на начинот на кој тие го прават тоа. Откако истражувачите први почнале да ја проучуваат аклиматизацијата, огромната хипотеза била дека целата аклиматизација служи за подобрување на перформансите на организмот. Оваа идеја станала позната како хипотеза за корисна аклиматизација. 

Не сите студии покажуваат дека аклиматизацијата секогаш служи за подобрување на перформансите. Една од главните забелешки на хипотезата за корисна аклиматизација е дека таа претпоставува дека нема трошоци поврзани со аклиматизацијата.  

Степенот до кој организмите се способни да се аклиматизираат зависи од нивната фенотипска пластичност или способноста на организмот да менува одредени особини. Скорешните истражувања во проучувањето на капацитетот за аклиматизација се фокусираа повеќе на еволуцијата на фенотипската пластичност наместо на одговорите на аклиматизација.
 

## Наводи

Категорија:Биолошки поими
Категорија:Клима
Категорија:Еколошки процеси
Категорија:Физиологија
Дебелина на морскиот мраз

**Дебелината на морскиот мраз** во областите каде има отворени замрзнати пространства може брзо да се разликуваат како одговор на временските услови и климата.  Концентрацијата на морскиот мраз се мери со сателити, со специјалниот сензор за микробранова фотограф/звучник (*SSMIS*) и сателитот Cryosat-2 *на Европската вселенска агенција* за мапирање на дебелината и обликот на поларната ледена покривка на Земјата.  Волуменот на морскиот мраз се пресметува со Панарктичкиот систем за моделирање и асимилација на мразот на океанот (*PIOMAS*), кој ги комбинира податоците добиени од сателитот, како што се концентрациите на морскиот мраз во пресметките на моделот за да се процени дебелината и волуменот на морскиот мраз. 

## Мерење
Дебелината на мразот може да се мери на различни начини, директно со земање примероци од ледено јадро и негово мерење, но и од далечина користејќи мерења на точка од пловци за рамнотежа на масата на мраз или поефикасно со сателитски мерења. Мерењата на длабочината на мразот под водената линија со подморнички сонари или радарски системи можат да дадат добри проценки за дебелината на мразот под услов да нема премногу снег.

*Морскиот мраз* е разликата помеѓу висината на површината на морскиот мраз и водата во отворените текови. Бидејќи 85–95% од морскиот мраз без снег обично се наоѓа под водната линија, пресметувањето на дебелината е прилично едноставно;  сепак, прецизното мерење на ледената плоча е попречено од неколку фактори, вклучително и снежната покривка.

### Сателити
 (*ICESat*), го мери балансот на масата на ледената покривка, висината на облакот и аеросолот, како и карактеристиките на топографијата и вегетацијата на копното, со активен период на услуга од февруари 2003 до октомври 2009 година. 

Soil Moisture and Ocean Salinity (*SMOS*) е првата орбитна мисија на ЕУ за мерење на соленоста на површината на Земјата и способна да прикажува податоци низ повеќето облаци и за време на темнината. 

### Други методи
Мерачот за дебелина на мразот *EM Bird*, дизајниран од Институтот за поларни и морски истражувања Алфред Вегенер, се носи нагоре со хеликоптер и ја мери дебелината на мразот со комбинација од пар индуктивни намотки кои ги мерат варијациите на индуктивноста засновани на интерфејсот мраз-вода.  

## Наводи

Категорија:Климатологија
Категорија:Далечинско истражување
Категорија:Клима
Кадрије Нурмамбет

**Кадрије Нурмамбет** била романска кримско-татарска традиционална пејачка и фолклористка која привлекла национално внимание и била позната како *Славејот од Добруџа*.

## Биографија
Нурмамбет била родена на 21 август 1933 година во семејството на Пакизе и Ахмет Нурмамбет во Базарџиќ, Добруџа, во Кралството Романија (денес Добрич, Бугарија). Нејзиниот татко бил офицер во 40-от артилериски полк, 9-та дивизија Марашешти. Кога Романија и ја вратила Јужна Добруџа на Бугарија, на почетокот на Втората светска војна, нејзиното семејство се преселило на север во Меџидија каде нејзиниот татко бил назначен за командант на гарнизон.

Нурмамбет студирала право на Универзитетот во Букурешт и дипломирала во 1957 година. Таа била првата жена кримски татарски адвокат во Романија и служела во Адвокатската комора на Констанца.

Нурмамбет уште како дете се интересирала за фолклорот и народната музика и рано се приклучила на кримските татарски и романските народни групи. Нејзиниот прв сценски настап бил во 1950 г. во романскиот Атенеум, заедно со познатите фолк пејачи Емил Гавриш, Штефан Лазареску, Лукреција Чиобану, Марија Латарецу и виртуозот на пан флејта Фаника Лука. Тие настапиле со оркестарот Барбу Лаутарул, под диригентство на Јонел Будиштеану и Нику Станеску.

Во 1954 година, професорот Тибериу Александру на Националниот универзитет за музика во Букурешт ја пофалил нејзината изведба и дебитирал со нејзиниот глас на радио. Нејзиниот прв диск бил издаден во 1960 година на Електрекорд, а потоа следеле други снимки во 1963, 1974, 1980, 1982 и 1989 година.

Кадрије ги научила своите први народни песни од нејзината мајка, но подоцна развила силен интерес за собирање традиционални песни. Порано патувала во селата во Добруџа барајќи луѓе кои ја спроведуваат кримската, ногајската и турската народна култура. Во 1957 била поканета за да сними над 90 традиционални татарски и турски песни за Архивата Златен звук на Институтот за етнографија и фолклор во Букурешт. Во текот на својот живот вложила големи напори да ја зачува традиционалната музика на Турците и Татарите од Романија преку предавање и советување на нивниот фолклор.

Во 2009 година, Нурмамбет објавила студиски албум, насловен *Татарски и турски традиционални народни песни* и снимен од Електрокорд.

Нурмамбет починала на 31 јануари 2023 година, на 89-годишна возраст.

## Наводи

## Надворешни врски

* 

## Поврзано

* Ахмет Нурмамбет
* Емин Бекторе
* Рефијик Кадир

Категорија:Луѓе од Добрич
Категорија:Починати во 2023 година
Категорија:Родени во 1933 година
Ксафан

[десно|мини| Слика на Ксафан (За-ФАН) од Пеколниот речник на [Колин де Планси]]
**Ксафан** е еден од паднатите ангели кои бунтувале со сатаната против Бога и е демон од втор ранг.

За време на бунтот против рајот, тој предложил да го запали небото пред тој и другите паднати ангели да бидат исфрлени. Откако бил фрлен во бездата, оттогаш тој со устата и рацете ги разгорува пламените на печките на пеколот. Тој има мев како амблем. 

## Наводи

* Пеколен речник -

Категорија:Демони
Советска месечева програма

[мини|280x280пкс|„На Месечината. Земјата се крева“. Поштенска марка на [Советски Сојуз|СССР, 1967 г.]]
**Советска месечева програма** () — програма за вселенски летови со екипаж до Месечината и назад. Вклучува многу проекти и две паралелни, меѓусебно надополнувачки програми — месечева орбита (руски: *Лунно-облётная программа*) и слетување на Месечевата површина (руски: *Лунно-посадочная программа*), важен елемент на советската вселенска програма. Повеќе од петнаесет години, тој бил голем проект од приоритет и важност во развојот на советската космонаутика. До 1989 г., Советската месечева програма била строго доверлива и многу малку се знаела за неа.

## Историја
Во 1895 г., Константин Циолковски напишал книга наречена „Соништа за земјата и небото“. Следната година, тој започнал да работи на уште една важна книга наречена „Истражување на вселената со помош на ракетен мотор“. Овие книги зборувале за користење на ракетни мотори во вселената, како човештвото да се движи во вселената, како да се набави гориво и залихи, и меѓупланетарно патување. Идеите на Циолковски биле популарни во Русија и ширум светот.

Луѓето почнале сериозно да размислуваат за вселената по Втората светска војна. Русија, која тогаш се нарекувала СССР, била една од водачите во вселенските истражувања. Во 1957 г. го пуштила првиот вештачки сателит, а од 1958 до 1960 г. испратила беспилотни летови на Месечината. Но дури подоцна размислувала за испраќање луѓе на Месечината.

Главниот водач на вселенските проекти Сергеј Корољов сакал да испрати луѓе на Месечината. Но највисоките водачи на СССР, особено Никита Хрушчов, биле позаинтересирани за користење ракети за воени цели. Мислеле дека вселенските летови се само за забава. Други стручњаци сметале дека е подобро да се испратат роботи во вселената бидејќи било поевтино и побезбедно. Но кога САД почнал да работи на испраќање луѓе на Месечината, СССР сфатил дека тоа е исто така важно. Во 1961 г., американскиот претседател Џон Ф. Кенеди понудил заедничка вселенска мисија со Никита Хрушчов, која СССР ја одбила, наведувајќи ја сложеноста. Вистинската загриженост била стравот од откривање на ракетните тајни. Дури во 1963 г. Сергеј Корољов го убедил раководството да финансира национална месечева програма. До следната година, СССР ја започнал својата програма, зад САД речиси пет години. Така започнала „Месечевата трка“ меѓу двете велесили.

## Наводи

## Надворешни врски

* The Soviet manned Lunar program
Иштванова Пештера

мини|Влезот во пештерата
мини|Столбови во пештерата
**Иштванова Пештера** () — варовничка пештера во Мишколц—Лилафуред, Северна Унгарија.

Пештерата настанала во тријаскиот период и е долга околу 318 м. Била откриена во 1913 година. Според месното предание, куче паднало во окно длабоко 15 метри, што било единствениот природен отвор на пештерата. Луѓето ја нашле пештерата кога го спасиле кучето. Истражувачите почнале да ја истражуваат пештерата во 1927 година. За туристите бил направен уште еден влез, а во 1931 година пештерата била отворена за јавноста.

За време на Втората светска војна, пештерата била оштетена, при што многу од сталагмитите и сталактитите биле скршени од луѓе кои барале засолниште од воздушни напади. Осветлувањето било поправено дури во 1955 година и пештерата повторно била отворена за јавноста.

Пештерата сè уште се истражува и може да се посети само дел. Нејзината најдлабока позната област е наречена *Пекол*. Најубавите структури настанати капка по капка се *Мамутовата уста*, *Земјата на бајките*, *Салата на столбовите* и *Концертната сала*. Поради полнење на пештерата со вода, во 1958 и 1974 година, се претпоставува дека внатрешните делови се поврзани со одводи за вода.

Поради осветлувањето, во пештерата се појавил мов. Овој проблем бил решен со промена на видот на осветлување.

Воздухот во пештерата е многу чист и има висока влажност. Овде се лекуваат пациенти со респираторни заболувања.

## Наводи

## Надворешни врски
* Фото-галерија

Категорија:Пештери во Унгарија
Категорија:Варовнички пештери
Категорија:Знаменитости во Мишколц
Езан

**Езан** () — исламски повик за молитва. Муезинот го чита од минарето пет пати на ден, за секоја молитва посебно.

Првиот езан го изговорил Билал ибн Рабах, кого Мухамед го избрал за прв муезин бидејќи имал завидни гласовни способности.

## Текст на езанот

### Сунити

### Шиити

## Облик на езанот
Секој дел од езанот е одделен со паузи и се повторува еднаш или повеќе пати. За време на првото излагање, секоја од фазите е ограничена во тонскиот опсег и е пократка. За време на повторувањето, фазата е подолга, помелодична и со поголеми тонски осцилации, кои можат да достигнат и над една октава. Не сите улеми се согласуваат за неопходноста од мелодизирање на повикот за молитва. Некои дури го сметаат за арам.

## Поврзано
* Намаз
* Муезин

## Белешки


## Наводи

Категорија:Ислам
Категорија:Турцизми
Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ
ПУ „Гоце Делчев“ - Собри

**Основно училиште „Гоце Делчев“** (официјално: **Подрачно основно општинско училиште „Гоце Делчев“ - Собри**; скратено: **ПООУ „Гоце Делчев“**) — поранешно подрачно основно училиште во селото Собри, кое претставувало единка на училиштето „Јосип Броз Тито“ од градот Валандово.

Училиштето било именувано по македонскиот револуционер Гоце Делчев и работело како училиште најмалку до 2015 година. Денес, се користи како избирачко место.

## Местоположба

Објектот на училиштето се наоѓа во самото село Собри, на сретсело.

## Настава

Во училиштето се изведувала настава од прво до петто одделение и наставата се изведувала единствено на македонски наставен јазик.

## Галерија


Податотека:ОУ „Гоце Делчев“ - Собри 2.jpg|Влезот
Податотека:ОУ „Гоце Делчев“ - Собри 3.jpg|Поглед на училиштето


## Наводи

Категорија:Поранешни основни училишта во Општина Валандово
Собри
Категорија:Собри
Категорија:Поранешни основни училишта во Македонија
Црква „Св. Димитриј“ - Собри

**Свети Димитриј** — главна селска црква во валандовското село Собри, Македонија.

## Местоположба

Црквата се наоѓа на самото сретсело, веднаш до домот на културата.

## Историја

Во средниот век, на 300 метри јужно од селото постоела стара црква за која се верува дека била посветена на Свети Димитриј. Денес, таму на мало плато се гледаат остатоци од сакрален објект и камени плочи од гробни конструкции.

Црквата била завршена во 2012 година заедно со камбанаријата.

## Галерија


Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Собри 10.jpg|Ниша над главниот влез
Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Собри 11.jpg|Макета на црква во дворот
Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Собри 2.jpg|Апсидата
Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Собри 3.jpg|Задниот дел
Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Собри 4.jpg|Камбанаријата
Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Собри 5.jpg|Споредниот влез
Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Собри 6.jpg|Помошниот објект
Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Собри 7.jpg|Главниот влез
Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Собри 8.jpg|Предниот дел
Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Собри 9.jpg|Црквата со камбанаријата


## Поврзано
* Собри
* Повардарска епархија
* Гевгелиско архијерејско намесништво
* Валандовска парохија

## Наводи

## Надворешни врски

Категорија:Собри
Собри
Стрнарки

**Стрнарки** (научно име **Emberizidae**) — семејство птици од редот врапчевидни, широко распространета низ Стариот Свет. Претставниците се големи колку врапче. Според современата класификација, семејството вклучува 44 вида, кои се групирани во еден род, ***Emberiza***.

Во основа, стрнарките се мали семејадни птици на отворени предели, следствено тие имаат пердуви во боја на земјата (претежно кафеави, сиви и црни нијанси) и силен, краток клун со остри рабови. Во периодот на парење и одгледување на потомството важен дел од исхраната претставуваат инсектите и мали безрбетници. Храната ја бараат на земја.

Во Европа живеат 12 вида стрнарки. Тие се:

* Селска стрнарка (*Emberiza rustica*)
* Црноглава шипка (*Emberiza melanocephala*)
* Блатна стрнарка (*Emberiza schoeniclus*)
* Жолтограда стрнарка (*Emberiza aureola*)
* Жолтогрла стрнарка (*Emberiza citrinella*)
* Белоглава стрнарка (*Emberiza leucocephala*)
* Мала стрнарка (*Emebriza pusilla*)
* Планинска стрнарка (*Emberiza cia*)
* Голема стрнарка (*Emberiza calandra*)
* Црногрла стрнарка (*Emberiza cirlus*)
* Градинарска стрнарка (*Emberiza hortulana hortulana*)
* Пепелава стрнарка (*Emberiza hortulana caesia*)

## Наводи

Категорија:Стрнарки
Категорија:Таксони опишани во 1831
Џера (танц)

**Џера** — традиционален танц популарно изведен од народот Дагомба од северниот регион на Гана.
мини| Традиционален танц Џера

## Наводи

Категорија:Танц
Џинџос

**Џинџос** (, *Ситохори*; до 1928 г. *Τζίντζος*, *Ѕинѕос*) — село во Нигритско, Егејска Македонија, денес во општината Визалтија на Серскиот округ, Грција. Населено е со погрчени Власи, наречени Карагуни, во изворите често нарекувани Грци.

## Географија
Селото се наоѓа во Серското Поле, југоисточно од Нигрита.

## Историја
### Во Отоманското Царство
Во „Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника“ се вели дека во 1873 г. *Чинчос* (Tchintchos) било село со 108 домаќинства на 320 „Грци“.

Во 1889 г. Стефан Верковиќ („Топографическо-этнографическій очеркъ Македоніи“) напишал за Џинџос:

Во 1891 г. Георги Стрезов напишал за селото:

На почетокот на XX век Џинџос било село во Серската каза на Серскиот санџак. Во 1900 г. според Васил К’нчов („Македония. Етнография и статистика“) в селото има 660 жители гърци.

По податоци на егзархискиот секретар Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 г. во Џинџос (Ginjos) Живееле 600 „Грци“ и работело грчко училиште.

### Во Грција
По Балканските војни во 1913 г. селото е припоено кон Грција согласно Букурешкиот договор. Бидејќи настрадало во војните, таа година имало само 63 жители, но во 1920 г. во него се заведени 854 лица. Според Тодор Симовски, во 1924 г. во Џинџос биле сместени 26 грчки дојденци. Во 1928 г. селото е е преименувано во Ситохори. Истата година во селото се попишани 1.114 жители.

Населението се одржало стабилно сè до 1960-тите кога почнало забележително иселување во поголемите градови.

## Население

## Општествени установи
* Црква „Св. Ѓорѓи“ од 1762 г.

## Наводи

Категорија:Визалтија
Космонаут

[мини|Американскиот космонаут Брус Макендлес користел маневрирачки модул со екипаж надвор од вселенското [Спејс шатл|летало *[[Челенџер (шатл)|Челенџер]]* во 1984 г.]]
**Космонаут** или **астронаут** — лице што извршило вселенски лет или поминало посебна обука за изведба на таков лет. Иако изразот првенствено се користи за професионални космонаути, тој може да се користи и за секој што патува во вселената, вклучувајќи научници, политичари, новинари и туристи.

Од 4 октомври 2007 г., 463 души (413 мажи и 48 жени) од 34 земји достигнале ниска орбита на Земјата или пошироко. 26 од нив патувале надвор од ниската орбита на Земјата до Месечевата орбита или површина. Според американската определба, 466 души стигнале до орбитата. До денес, луѓето поминале 30.400 човечки часа во вселената (или вкупно околу 83 години), вклучувајќи околу 100 дена во вселенски прошетки. До денес, личноста што поминала најмногу време во вселената е Русинот Сергеј Константинович Крикаљов. Тој поминал таму 803 дена, 9 часа и 39 минути или 2,2 години. Сунита Вилијамс, со своите 195 дена, го држи рекордот за најдолго време поминато во вселената од жена.

Првиот космонаут бил Јуриј Гагарин. Првата космонаутка била Валентина Терешкова.

## Определба
До 2003 г., космонаутите биле обучени и подготвени првенствено на владини трошоци, било од воени или граѓански вселенски агенции. По првиот суборбитален лет извршен од SpaceShipOne во 2004 г., била откриена нова категорија на космонаути: т.н. комерцијални космонаути. Со зголемениот интерес за вселенски туризам, НАСА и Руската федерална вселенска агенција се согласуваат да го користат изразот „учесник во вселенски лет“ за да ги разликуваат таквите космонаути од професионалните космонаути во мисиите организирани од двете агенции.

Критериумите за тоа што претставува вселенски лет со екипаж разнообразуваат. Fédération Aéronautique Internationale (FAI) го определува како таков секој човечки лет над 100 км. Меѓутоа, во САД, на секој професионален, воен или комерцијален космонаут што лета на надморска височина од 80 километри или повисоко, му се доделува космонаутска значка.

## Наводи

## Надворешни врски

* 
* spacefacts Spacefacts
* Encyclopedia Astronautica: Phantom cosmonauts
* List of International partnership organizations 

__СОСОДРЖИНА__
__ИНДЕКС__
Категорија:Космонаути
Категорија:Научни занимања
Категорија:Космонаутика
Категорија:Занимања
Мунух

**Мунух** (, *Мавроталаса*; до 1927 г. *Μουνούχι*, *Мунухи*) — село во Нигритско, Егејска Македонија, денес во општината Визалтија на Серскиот округ, Грција.

## Географија
Селото се наоѓа во Серското Поле, источно од Нигрита и југоисточно од градот Сер. Лежи на 15 км од Струмскиот Залив.

## Историја
### Во Отоманското Царство
Црквата во североисточното маало Кула (Пиргос) е „Св. Ѓорѓи“, изградена во XVIII век. До неа имало кула по која е наречено целото маало.

На почетокот на XX век Мунух било село во Серскатата каза на Серскиот Санџак. Според Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) во 1900 г. во *Монух* (Монухъ) имало 300 Грци христијани.

По податои на егзархискиот секретар Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 г. христијанското население на *Мунух* (Mounouh) се состоело од 50 Грци.

### Во Грција
По Балканските војни во 1913 г. селото е припоено кон Грција согласно Букурешкиот договор. Истата година Мунух  броел 291 жител, кои во 1920 г. се намалиле на 245 лица. Во 1926 г. селото е применувано во Мавроталаса, но промената стапила на сила следната 1927 г. Во 1923 г. во селото се доведени грчки колонисти, највеќе од Северна Тракија, а остатокот од други делови на Тракија и Понт, како и Каракачани. Во 1928 г. Мунух е претставен како наполно дојденско село со 435 жители (107 семејства). По пресушувањето на Тахинското Езеро бројот на жителите се покачил, и во Мунух дошле уште доселенички семејства.

Во 1969 г. е изградена црквата „Успение на пресв. Богородица“. В 1979 година во Кула до „Св. Ѓорѓи“ е построена новата парохиска црква „Св. Марина“.

## Население

## Општествени установи
;Цркви
* „Св. Ѓорѓи“
* „Успение на Пресвета Богородица“
* „Св. Марина“

## Наводи

Категорија:Визалтија
Софи Либкнехт

мини|300x300пкс| Софи Либкнехт и сопругот Карл Либкнехт со децата на Карл од неговиот прв брак, 1913 година.
**Софи Либкнехт** ( *родено* **Софи Рис** ; 18 јануари 1884 - 11 ноември 1964) била германска социјалистка и феминистка родена во Русија . Таа беше втората сопруга на Карл Либкнехт, кој имаше три деца од неговиот прв брак со Јулија Либкнехт.

Родена во Ростов-на-Дон, Софи се школувала во Империјална Германија, каде станала предавач и историчар на уметност. Во 1912 година се омажила за марксистичкиот мислител и наскоро револуционерен водач Карл Либкнехт. Првично член на Германската социјалдемократска партија (СПД), таа го следела нејзиниот сопруг кога тој ја основал Комунистичката партија на Германија во 1918 година. Карл Либкнехт беше убиен на 15 јануари 1919 година, по неуспешното востание на Спартацистите . Софи се преселила во Лондон, а подоцна се вратила во Германија за време на периодот на Вајмар . Членовите на семејството Либкнехт биле вознемирени од подемот на Нацистичката партија во 1930-тите и, плашејќи се за своите животи под фашистичкиот режим воспоставен од Адолф Хитлер, избраа да емигрираат во оваа ера. Софи со руско потекло заминала за Советскиот Сојуз во 1934 година и се насели во Москва, каде што живеела во преостанатите децении од нејзиниот живот.
мини|Гробница на Софи Либкнехт и семејството Либкнехт.
На нејзиниот погреб во 1964 година присуствувале Роберт и Вилхелм, посиноците на Софи Либкнехт од првиот брак на Карл. Советската влада организирала јавна церемонија и почесна гарда .

Голем дел од нејзината преписка со Роза Луксембург е објавена.

Затворски писма до Софи Либкнехт / Роза Луксембург

Извадок од ова писмо можете да слушнете овде.

Сонишка, моја мала птица, бев многу среќна што го прочитав твоето писмо, сакав веднаш да одговорам, но имав многу да направам токму тогаш и морав да се концентрирам многу, па не можев да си го дозволам луксузот. И тогаш помислив дека повеќе би сакал да чекам добра прилика, бидејќи е многу поубаво кога можеме да разговараме насамо, без ограничување. …

Карл [Либкнехт] е заглавен во Лукау веќе една година.[1] Често сум размислувал за тоа во текот на овој месец. И пред точно една година бевте со мене во Wronke, и ми подаривте прекрасна елка како подарок. …

## Наводи

## Надворешни врски

* Роза Луксембург: Писма од затвор до Софи Либкнехт
* https://rosaluxemburg.org/en/material/2690/
*

Категорија:Луѓе од Ростов на Дон
Категорија:Германски социјалисти
Категорија:Германски комунисти
Категорија:Починати во 1964 година
Категорија:Родени во 1884 година
Категорија:Починати во Москва
Копач (село)

**Копач** или **Копач Маала** (, до 1927 г. *Κοπάτσι*, *Копаци*) — село во Нигритско, Егејска Македонија, денес во општината Визалтија на Серскиот округ, Грција. Било населено со македонско мнозинство и турско малцинство. Некои извори погрешно ги водат Македонците како Грци.

## Географија
Селото се наоѓа на западниот крај на Серското Поле, во подножјето на Богданска Планина. Лежи на левиот брег на реката Копач Дере.

## Историја
### Во Отоманското Царство
Во XIX и почетокот на XX век Копач било село во Серската каза.

Во „Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника“ се вели дека во 1873 г. Копач (Kopatch) имал 66 домаќинства со 160 Грци и 30 муслимани.

Во 1889 г. Стефан Верковиќ („Топографическо-этнографическій очеркъ Македоніи“) напишал за Копач, погрешно сметајќи ги жителите за Грци:

Во 1891 г. Георги Стрезов дава правилна слика за населението:

Според Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) на почетокот на XX век селото имало 620 жители, сите Македонци христијани.

По погрешни податоци на егзархискиот секретар Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 г. во Копач (Kopatch) живееле 400 „Грци“ и во селото работело грчко училиште со еден учител и 19 ученици.

### Во Грција
За време на Првата балканска војна селото е окупирано од Бугарија, но по Втората балканска војна во 1913 г. е припоено кон Грција согласно Букурешкиот договор. Таа година населението броело 394 жители, а во 1920 г. се накачило на 481 жител. Во 1924 г. години во селото се доведени грчки колонисти. На пописот од 1928 г. Копач е претставе како мешано село со 667 жители, од кои 47 лица (12 семејства) биле грчки дојденци, а останатите македонски мештани.

Во 1927 г. Копач е преименуван во Верги по грчкиот изговор на античкиот град Берге согласно политиката на присвојување на древната историја на Македонија.

Во 1979-1982 г. е изградена црквата „Св. Илија“.

## Опшествени установи
* Црква „Св. Илија“

## Личности
* Атанас Константинов (1890 – ?) — борец во МОО, IV чета на V Одринска дружина

## Население

## Наводи

Категорија:Визалтија
Национален центар за атмосферски истражувања

**Националниот центар за атмосферски истражувања** ( **НЦАИ**)  е американски федерален центар за истражување и развој (ФЦИР) управуван од непрофитната Универзитетска корпорација за атмосферски истражувања (УКАИ) и финансиран од Националната научна фондација (ННФ). НЦАИ има повеќе објекти, вклучително и седиштето на лабораторијата Меса проектирана од Им Пеи во Болдер, Колорадо . Центапот проучува метеорологија, наука за климата, атмосферска хемија, сончево-копнени интеракции, влијанија врз животната средина и општеството.

## Алатки и технологии
Центарот бил инструментален при развојот на лидар, лесен радар, а сега клучна археолошка алатка, како и обезбедување на широк спектар на алатки и технологии за научната заедница за проучување на атмосферата на Земјата, меѓу кои,

* Специјализирани инструменти за мерење на атмосферските процеси
* Истражувачки авиони
* Пресметување со високи перформанси и сајберинфраструктура, вклучувајќи суперкомпјутери
* Сончевата опсерваторија Мауна Лоа
* Кооперативни теренски кампањи
* Атмосферски модели на временски, хемиски, сончеви и климатски процеси, вклучително и развиени модели како што се:
** Модел на системот за заземјување на заедницата 
** Модел за истражување и прогнозирање на времето 
** Климатски модел на заедницата на целата атмосфера 
* Трансфер на технологија за поддршка на општествените потреби
* Збирки на податоци, услуги за податоци и други ресурси
* *NCAR Command Language -* програмски јазик дизајниран за употреба со податоци за климата и моделот 

## Лаборатории и програми
Центарот моментално има седум лаборатории и две програми:

**Лаборатории**

* Лабораторија за набљудување и моделирање на атмосферска хемија
* Лабораторија за клима и глобална динамика 
* Лабораторија за компјутерски и информациски системи   
* Лабораторија за набљудување на Земјата 
* Опсерваторија на висока надморска височина
* Метеоролошка лабораторија за мезоскала и микроскала 
* Лабораторија за истражувачки апликации

**Програми**

* Напредна студиска програма 
* Интегрирана научна програма

Услугата на центарот за универзитетите и поголемата заедница за геонаука е засилена со понудите на програмите за заедницата на UCAR.

## Финансирање и управување
Центарот е управуван од непрофитната организација  и е еден од федерално финансираните центри за истражување и развој на NSF, при што приближно 95% од неговото финансирање доаѓа од федералната влада. Сепак, таа не е федерална агенција и нејзините вработени не се дел од федералниот систем за персонал. Центарот има околу 761 вработени. Неговите годишни расходи во фискалната 2015 година беа 167,8 милиони долари.

## Директори

## Наводи

## Надворешни врски

* Public tours & exhibits, at the University Corporation for Atmospheric Research
* High-end Computing at NCAR , at the Computational and Information Systems Laboratory
* NCAR Archives
* NCAR Research Data Archive (RDA)
* OpenSky Repository

Категорија:Координати на Википодатоците
Категорија:Метеорологија
Категорија:Клима во САД
Категорија:Метеоролошки установи
Физика на тагата

**„Физика на тaгата“** е роман на бугарскиот писател, поет и драматург Георги Господинов од 2011 г.

Романот е издаден на бугарски јазик од издавачката куќа „Жанет 45“ во декември 2011 г. Романот е преведен на повеќе јазици а на англиски јазик во САД (*The physics of sorrow*) е издаден од издавачката куќа Опен Летер Букс (анг:Open Letter Books) во април 2015 г. во превод на Анџела Родел. Романот исто така е издаден на македонски јазик во 2015 од „Или-или“.

Во 2019 г. режисерот и аниматор Теодор Ушев го создал анимираниот филм „Физика на тагата“, чиешто дејство се се базира на романот.

## Награди

* Национална награда на Бугарија „Христо Г. Данов“ (2012)
* Наградата на Столична општина за остварувања во областа на културата, категорија „Литература“ (2012)
* Награда „Цветот на Хеликон“ за најпродавана бугарска книга (2013)
* Национална литературна награда за бугарски роман на годината „13 векови Бугарија“ (2013)
* Швајцарска литературна награда „Јан Михалски“ (2016)

Финалист е на четири европски фестивали:

* Premio Strega Europeo
* Gregor von Rezzori
* Haus der Kulturen der Welt Preis
* Brücke Berlin Preis

## Наводи


Категорија:Книги од 2011 година
Категорија:Бугарска книжевност
Ана М. Саргсјан

**Ана М. Саргсјан** (; р. 10 април 2001 година) е ерменски шахист. Таа ја доби ФИДЕ титулата меѓународен мајстор (IM) во 2021 година и е индивидуален освојувач на златен медал на Европското екипно првенство во шах за жени (2019).

## Биографија
Саргсјан учествуваше на Европското првенство во шах за млади и на Светското првенство во шах за млади и го постигна најдобриот резултат во 2017 година, кога се рангираше на 4-тото место на Европското младинско првенство во шах во возрасната група за девојки до 16 години.  Од 2016 година таа учествуваше во финалето на Ерменското првенство во шах за жени, каде што нејзиниот најдобар резултат е 4-то место во 2016 година 

Таа играше за Ерменија на женската шаховска олимпијада :

* Во 2018 година, на третата табла на 43-та шаховска олимпијада (жени) во Батуми (+5, =4, -2). 

Саркисјан играше за Ерменија на Светското женско екипно првенство во шах :

* Во 2019 година, на третата табла на 7. Светско екипно првенство во шах за жени во Астана (+2, =3, -4). 

Таа играше за Ерменија на Европското првенство во шах за жени :

* Во 2019 година, на резервната табла на 22. Европско екипно првенство во шах (жени) во Батуми (+6, =2, -0) и освои поединечен златен медал. 

Во 2019 година, Саргсјан ја доби титулата меѓународен мајстор на ФИДЕ Жена (WIM). 

Во 2021 година, таа стана првиот женски светски универзитетски онлајн-шампион во Блиц и вице-шампион на Првиот женски светски универзитетски онлајн шампионат за брзо брзање.

## Наводи

Категорија:Ерменски шахисти
Категорија:Живи луѓе
Категорија:Родени во 2001 година
Карпошовата буна (роман)

**„Карпошовата буна“**роман за животот на Карпош — роман за деца од македонскиот писател Видое Подгорец. За првпат, книгата била издадена во 1983 година. Пишувана била од 1977 до 1983 година.

## Содржинa
Романот се состои од две книги со 15 и 12 глави, а дејствието го раскажува омнисцентен раскажувач. „**Карпошовата буна** е романизирана биографија на бунтовничкиот крал Карпош. Видое Подгорец со ова свое дело, дава исклучителен придонес кон приближувањето на читателот за историските случувања на ропскиот живот на Македонецот, но и борбата за подобар живот и бунтовноста на народот. Преку својот специфичен начин на раскажување Видое Подгорец, го оживува ликот на кралот на Куманово, неговите соборци и дава широка слика на случувањата од историјата. Историските факти се дадени преку темелно истражување, а  портретирањето на ликовите е длабоко и човечно, со што им се дава во исто време и универзален карактер. Со оваа книга на Подгорец, Карпош децата освен како историска личност, го доживуваат и како јунак.
Романот започнува со пролог/ запис на безимен монах од времето после Карпошовата буна. страдањето и неволјите на народот кој востанал. 
Секоја од главите има свој наслов, со кој се најавува содржината на главата.

## Изданија на книгата
Романот „Карпошовата буна“ има доживеано неколку изданија, како:
* *Прво издание од 1983 година*
* *Второ издание од 1988 година*: Во 1988 година, книгата била објавена како издание на издавачката куќа: „Наша книга“. 

## Наводи

Категорија:Книги од 1983 година
Категорија:Романи за деца
Категорија:Дела на Видое Подгорец
Категорија:Македонски романи
Категорија:Појавено во 1983 година во Македонија
Категорија:Македонски дела од 1983 година
Категорија:Изданија на Наша книга
Категорија:Македонски книги за деца
Мерјан

**Мерјан** или **Мерџан** (, *Лигария*, до 1927 година *Μέργιανη*, *Мерјани*) — село во Серско, Егејска Македонија, денес во општината Визалтија на Серскиот округ, Грција. Сè до 1920-тите било населено исклучиво со Македонци.

## Географија
Селото се наоѓа во Серското Поле, на околу 2 км југоисточно од Димитрич, југозападно од Сер.

## Историја
### Во Отоманското Царство
Во XIX и почетокот на XX век Мерјан е село во Серската каза. Во „Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника“ се вели дека во 1873 г. *Мерџан* (Merdjan) било село во Серската каза со 62 домаќинства сочинети од 190 Македонци. Во 1889 г. Стефан Верковиќ („Топографическо-этнографическій очеркъ Македоніи“) напишал за Мерјан:

В 1891 година Георги Стрезов пише за селото:

Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) во 1900 г. Мерјан имал 75 жители, кои тој погрешно ги смета за Турци.

### Во Грција
За време на Првата балканска војна селото е окупирано од Бугарија, но по Втората балканска војна во 1913 г. е припоено кон Грција согласно Букурешкиот договор. Бидејќи населението настрадало од Грците за време на второспоменатата војна, во 1913 г. селото се свело на само 50 жители кои во 1920 г. се накачиле на 83. Во 1923 г. во Мерјан се доведени грчки колонисти. На пописот од 1928 г. селото е претставено како мешано мештанско-дојденско со 68 лица (14 семејства) доселеници.

Во 1978 г. во селото е изградена црквата „Св. Константин и Елена“.

## Општествени установи
* Црква „Св. Константин и Елена од 1860 г.
* Црква „Св. Константин и Елена“ од 1978 г.

## Население

## Наводи

Категорија:Визалтија
Крали Марко (повест)

**„Крали Марко“**повест за животот на Крали Марко — роман за деца од македонскиот писател Видое Подгорец. За првпат, книгата била издадена во 1991 година. Пишувана била од 1989 до 1990 година.

## Содржинa
Повеста се состои од 21 глава, а дејствието го раскажува омнисцентен раскажувач. Воведот го дава на почетокот авторот, пишувајќи за историската личност на кралот Марко, но и за Марко од народното творештво. Тој кажува дека народните приказни се тие кои го инспирирале да ја напише повеста за славниот крал од преданијата. „**Крали Марко** е романизирана биографија на кралот Марко, каде Видое Подгорец повторно се јавува како ненадминат раскажувач на животот на историски и ликови од епските песни и од народните приказни. Тој вешто ги спојува историските факти со надреалното од приказните, вметнувајќи и стихови од народните епски песни во раскажувањето, како збогатување на изразот, но и поткрепа на приказната која со неговиот ненадминат стил звучи современо и примамливо за младиот читател. 
## Изданија на книгата
Повеста „Крали Марко“ го има своето прво издание во 1991 година. Во изданието има и речник на помалку познати зборови. 
Книгата била објавена како издание на издавачката куќа: „Детска радост“. 

## Наводи

Категорија:Книги од 1991 година
Категорија:Романи за деца
Категорија:Дела на Видое Подгорец
Категорија:Македонски романи
Категорија:Појавено во 1991 година во Македонија
Категорија:Македонски дела од 1991 година
Категорија:Изданија на Детска радост
Категорија:Македонски книги за деца
Ајтиш

десно|мини| Ајтиш натпревар
**Ајтиш** е името за првенственство на фолк ориентирано на усната  традиција на импровизирано пеење и ораторство помеѓу две забави кои на казакстански се нарекуваат аќини, но се среќаваат и низ Средна Азија. Секој аќин, вообичаено седнати еден до друг, свират на народен инструмент ( Ќомуз во киргистанската традиција и домбра во казахстанската традиција) и одговараат еден на друг во римувани импровизаторски стихови.Неколку акини можат да учествуваат во атите, иако перформансите во парови се најчести. Натпреварите помеѓу маж и жена исто така се дозволени.

Терминот е најчесто референци за јавен натпревар за песна помеѓу  изведувачи. Практикувањето на ајтиш започнало првенствено како народна традиција пред да биде прифатено од акините кои подоцна ја прошириле формата и темите на жанрот за да вклучат национални епови, херојски приказни за националната историја и патриотски наративи. Ајтис во Казахстан се поделени на неколку видови: ајтис-загатка, ајтис-пофалба, ајтис-басни и други. Според истражувачот, ајтисот е олицетворение на начинот на размислување и светоглед на казахстанските номади. Иако вежбаните делови се дел од натпреварот, оние кои можат да импровизираат и да одговорат на духовит, историски внимателен и инвентивен начин на своите противници, добивале најмногу пофалби од публиката.

## Историја
Стилот можеби потекнува од други стилови, како што е домашната форма на казахстанска песна наречена жар-жар [руски] или казахстанскиот народен стил на бадик [ kk ]. Само во 19 век, ајтишот бил формално забележан во етнографски студии и приказни како Биржан и Сари [<small>[руски]</small>](https://mk.wikipedia.org/wiki/:ru:%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%91%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%B8_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B) и Улбик и Кудери се меѓу првите приказни што биле документирани.

Во 2001 година, стилот на Ајтиш добил формална заштита во форма на Јавниот фонд Ајтиш, а во 2015 година стилот бил вклучен во листата на нематеријално светско наследство на УНЕСКО.

Стилот е ставен на меѓународната сцена од доцните 2000-ти кога почнале да се одржуваат натпревари. Првиот модерен натпревар се одржал во Бишкек во 2008 година, следната година се одржал во Ош.

## Теми
Темите што се користат во ајтиш се различни, но првенствено се вртат околу социјалните, културните, политичките и личните прашања. Сепак, неколку теми се идентификувани од истражувачите:

# Бадик - ресторативна народна песна што се користи за лекување на болести
# Песни посветени на живи и починати поединци
# Жар-жар - Песни посветени на жените во заминување, првенствено на невестите
# разговор меѓу момчиња и девојчиња
# Конфликт и аргументација
# Семеен бизнис и внатрешна политика
# Непознати или кодирани пораки
# Религиозни коментари и теми
# Текстови од Светото писмо
# Современи настани

## Надворешни врски

* КТРК 2014 (150 години од Т. Сатилганов

## Наводи


Категорија:Музика во Казакстан
Универзитетска корпорација за атмосферски истражувања

**Универзитетската корпорација за атмосферски истражувања** (УКАИ) е американски непрофитен конзорциум составен од повеќе од 100 колеџи и универзитети кои обезбедуваат истражување и обука за атмосферските и сродните науки.  УКАИ управува со Националниот центар за атмосферски истражувања и обезбедува дополнителни услуги за зајакнување и поддршка на истражувањето и образованието преку своите програми во заедницата. Нејзиното седиште е во Болдер, Колорадо.

УКАИ е основан во 1959 година од страна на собир од 14 водечки универзитети за поддршка на атмосферските науки. Тие биле мотивирани од новопризнаената потреба за здружени опсервациски и пресметковни капацитети и силен истражувачки кадар, кои заедно ќе и овозможат на академската заедница да спроведува сложени, долгорочни научни програми надвор од дофатот на поединечни универзитети. 

Првата голема акција на оваа група, во партнерство со Националната научна фондација, била основањето на НЦАИ. Оттогаш, УКАИ управува со НЦАИ во име на ННФ при одговарање на итни научни и општествени потреби кои ја вклучуваат атмосферата и нејзините интеракции со океаните, копното и Сонцето.

## Програми на заедницата
Улогата на УКАИ при поддршката и дополнувањето на работата на академската заедница пораснала и вклучува нови напори за истражување, услуги и образование, меѓу кои:

* Програма COMET - професионална обука за метеорологија, временски опасности, хидрологија, океанографија, управување со вонредни состојби и наука за животната средина
* Програма COSMIC - поддржува сателитски и копнени набљудувања и истражувања со помош на GPS технологија за метеорологија, клима и јоносферски студии
* Програма GLOBE - обезбедува практично, училишно учење и соработка со глобална мрежа на студенти, научници и едукатори
* Заедничка канцеларија за поддршка на науката - поддржува истражувања на заедницата, конференции и теренски проекти
* Ресурсен центар за национална научна дигитална библиотека и науки за дигитално учење 
* Програма Unidata - обезбедува стриминг на набљудувачки податоци до универзитетските училници и истражувачите ширум светот
* Програми за посета на научници - места за постдокторски стипендисти и посета на научници во партнерските институции

## Управување и финансирање
Според податоците од 2016 година, УКАИ опфаќа 109 колеџи и универзитети членки и 52 меѓународни филијали. Организацијата има вкупно 1.390 вработени, вклучувајќи 877 во НЦАИ и 282 ангажирани лица во програмите за заедницата. 

УКАИ и НЦАИ се со седиште во Болдер, Колорадо, распространети низ четири кампуси. 

## Претседатели на УКАИ

## Наводи

## Надворешни врски

* 
* National Center for Atmospheric Research (NCAR)
Категорија:Метеоролошки установи