open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ликтор

мини|Ликтор со фасции
**Ликтор** () — специјализиран државен службеник, документиран во историјата уште од владеењето на етрурските кралеви во Рим (VII век пр. н. е.). Ликторите служеле како придружници на магистратите, спроведувајќи ги нивните пресуди и во мирно и во воено време. Римските магистрати имале овластување да наметнат телесна или смртна казна, а ликторите ги извршувале овие казни. За телесно казнување, тие користеле фасции — сноп прачки што ја симболизирале власта. При извршувањето на смртната казна со обезглавување, тие ја користеле ликторската секира, практика што потекнува од древните времиња. Злосторствата што се казнуваат со обезглавување вклучуваат предавство (crimen maiestatis), тајно убиство и слични престапи.

## Историја
Првично, ликторите ги извршувале наредбите на магистратите со *imperio* (извршна власт). Со текот на времето, нивната улога станала посимболична и заштитничка, првенствено придружувајќи ги високопоставените чиновници и обезбедувајќи тие да добијат соодветни почести. Ликторите биле вооружени со фасции, сноп прачки што ја симболизирале власта.

Ликторите обично биле избирани од ослободените робови, а нивниот број зависел од рангот на службеникот што го придружувале:

* 1 ликтор — весталка
* Curator aquarum (слугата што се грижел за водоснабдувањето) имал 2 ликтори како и слугата за распределба на жито
* 2 ликтори — курулен едил
* 6 ликтори — претор (само 2 дозволени во рамките на померијот, границата на светиот град) 
* 11 ликтори — проконзул
* 12 ликтори — конзул (6 во померијот) 
* 24 ликтори — диктатор (12 во померијот, освен Сула и Јулиј Цезар, кои ги имале сите 24) 
* 24 ликтори — император (во текот на I-II век од н. е.)
Во раната Римска Република, пред *lex de provokatione* (кој им давал на граѓаните право на жалба на смртни казни), ликторите биле одговорни за извршување на смртните казни.

Според римската традиција, особено историчарот Тит Ливиј, ликторите ги вовел Ромул, легендарниот основач на Рим. Иако не преживеале сигурни записи за неговото владеење, ова тврдење нагласува дека ликторите биле древни и свети како и самиот град.

## Наводи

## Надворешни врски

* 

__СОСОДРЖИНА__
__ИНДЕКС__

Категорија:Римски титули
Меморијален дијамант

**Меморијалните дијаманти** се лабораториски дијаманти кои се промовираат како дијаманти произведени од јаглерод извлечен од човечка или животинска коса или кремирани остатоци кои клиентот му ги дава на производителот.

## Историја
Првите дијаманти направени во лабораторија датираат од 1950-тите, а меморијалните дијаманти почнале да се појавуваат на пазарот во раните 2000-ти. Повеќе од една компанија тврди дека е првата што произведувала меморијални дијаманти, а Heart In Diamond и LifeGem тврдат дека имаат патент што го покрива создавањето на „персонализиран дијамант со скапоцен камен“.

## Процес на производство
 Меморијалните дијаманти се произведуваат од коса или пепел, често со додаден друг јаглерод („лабораториски јаглерод“).

Во случаите кога се користи коса, таа е подложена на термичка обработка за да се извлече јаглерод. Некои лаборатории ја анализираат и содржината на косата. Извештајот за анализа на косата потоа служи како гаранција за клиентот. Процесот на единствена идентификација на дијамант и личност врз основа на составот на косата е опишан во дијамантскиот патент RU2282584.

Јаглеродот може да се добие од кремирани човечки или животински остатоци во честичка или во гасовита форма. Јаглеродот потоа се филтрира со помош на конвенционална техника за филтрирање. Јаглеродот и другите елементи потоа се прочистуваат и графитизираат, на пример со техника за прочистување на халоген.

Процентот на искористен јаглерод извлечен од обезбедениот материјал варира во зависност од давателот на услугата, при што некои меморијални дијаманти содржат дури 3% јаглерод од обезбедениот материјал, додека барем еден производител користи само јаглерод од обезбедениот материјал.

Дијамантите потоа се произведуваат со користење на јаглерод извлечен со помош на конвенционални техники за синтеза на дијаманти. Почнувајќи од 2009 година, за производство на меморијални дијаманти се користеле само процеси со висок притисок и висока температура (HPHT) со помош на ремен и кубни преси.

Некои меморијални дијаманти се градирани од гемолошки лаборатории, како што е Гемолошкиот институт на Америка (САД) или Бирмингемската канцеларија за анализа (Обединето Кралство).

## Наводи

Категорија:Дијаманти
Категорија:Споменици
Груб дијамант

мини| Избор на дијаманти, кубни и октаедрални
**Груб дијамант** е дијамант кој не е исечен или обработен. Тие доаѓаат во различни природни форми, вклучувајќи октаедрална (осумстрана бипирамида), кубна и триаголна (најчесто макули).

Терминот суров дијамант или груб дијамант исто така може да се користи за тип на дијамант кој не е целосно развиен или има помалку сјај. Екстремно високата топлина и притисок под земјата прават атомите на јаглеродот да се спојат во одредена структура.

## Поврзано

* Борт
* Карбонадо

## Наводи

## Надворешни врски

* Суров дијамант во Gemone Diamond
Категорија:Дијаманти
Нгујен Ван Хунг

мини|Нгујен Ван Хунг на булеварот Кетагалан, декември 2015 година
**Нгујен Ван Хунг** (виетнамски: Nguyễn Văn Hùng; кинески: 阮文雄; пинјин: Ruǎn Wénxióng; роден на 21 ноември 1958 година) — виетнамски и австралиски католички свештеник. Активист за човекови права во Тајван. Тој беше признат од Стејт департментот на Соединетите Американски Држави како „*херој кој дејствува за ставање крај на современото ропство*“.

## Потекло и рани години
Нгујен Ван Хунг пораснал во семејство од пониска средна класа надвор од провинцијата Бин Туј (сега провинција Лам Дунг) во Јужен Виетнам, со двајца браќа и пет сестри. Неговиот татко бил рибар, но починал по долга борба со болеста, принудувајќи ја неговата мајка, побожна католик со корени од северот на земјата, да стане главен хранител на семејството. Самиот Нгујен Ван Хунг ја следеше верата на својата мајка.

Тој го напушти Виетнам во 1979 година со преполн брод; спасен од норвешки брод по само 36 часа и одведен во Јапонија, тој се приклучил на Мисионерското друштво на Сент Колумбан по неговото пристигнување таму.

Живеел во Јапонија три години, студирал и преземал различни работи за да се издржува, вклучително и како мајстор за автопат, работник во фабрика за челик и гробар. Првпат дошол во Тајван во 1988 година како мисионер, по што заминал во Сиднеј, Нов Јужен Велс, Австралија, за да студира во семинарија. Тој беше ракоположен во 1991 година и се врати во Тајван следната година (во 1992 година).

## Дејности во Тајван
Нгујен Ван Хунг ја основаше виетнамската канцеларија за работници и невести за мигранти во округот Таојуан (сега градот Таојуан) во 2004 година за да им понуди помош на виетнамските имигранти во Тајван. Виетнамската американска радио станица Little Saigon Radio и други му помогнаа да го изнајми вториот кат од една гимназија; две соби од седумдесет квадратни метри нудат простор за спиење, додека други две се користат за деловен простор. Тие обезбедуваат часови по мандарински јазик, соба и пансион и правна помош.

Изложеноста на Нгујен Ван Хунг на злоупотреби врз странски работници и невести го наведе американскиот Стејт департмент да го наведе Тајван како регион „Ниво 2“ заедно со земјите како Камбоџа поради нивниот недостаток на напор во борбата против трговијата со луѓе, што се покажа како голем меѓународен срам за владата на островот. Неговата работа го направи и цел на заплашување во Тајван.

## Наводи

## Надворешни врски
* 
* 

Категорија:Римокатолички свештеници
Категорија:Антикомунисти
Категорија:Дисиденти
Категорија:Родени во 1958 година
Олга Василевска - Гигиќ

**Олга Василевска - Гигиќ** ( во  — ) — учесник во НОВ на Македонија.

## Животопис
Во времето на окупацијата живеела во Варош, Прилепско. Била симпатизер на НОД од 1941 година. Бидејќи добро го познавала германскиот јазик честопати интервенирала за ослободувањето на затворени или осомничени селани од Варош.

## Наводи

Категорија:Учесници во НОБ
Категорија:Жени во НОБ
Мара Василевска

**Мара Василевска** ( во  — ) — учесник во НОВ на Македонија.

## Животопис
Соработувала во НОД од 1943 година. Во нејзиниот дом престојувале илегалци. Есента 1943 година поради заминувањето на нејзиниот брат во партизани, била изложена на терор од балистите. Била член на младинската орrанизација, а подоцна ѝ на СКОЈ.

## Наводи

Категорија:Учесници во НОБ
Категорија:Жени во НОБ
Трена Василевска

**Трена Синадинова Василевска** ( во  — ) — учесник во НОВ на Македонија.

## Животопис
Била член на СКОЈ од пролетта 1942 година. Активно учествувала во сите акции на организацијата. Повремено била ползувана како курир.

## Наводи

Категорија:Учесници во НОБ
Категорија:Жени во НОБ
Менча Василевска

**Менча Василевска** ( во  — ) — учесник во НОВ на Македонија.

## Животопис
Од 1942 година учествувала во заднината на НОД. Организирала жени за изработка на топла облека и подготвување на храна за борците во НОВ и ПОМ. Во есента 1944 година била избрана за член на Одборот на АФЖ во селото.

## Наводи

Категорија:Учесници во НОБ
Категорија:Жени во НОБ
Дољанка Василеска

**Дољанка Василеска** ( во  — ) — учесник во НОВ на Македонија.

## Животопис
Учествувала во НОД од јули 1942 година како работник во заднината. Чувала илегалци, собирала помош за партизанските одреди и била ползувана како курир низ селата на Горна и Долна Дебарца. Чувала стража во близина на селото кога во него се наоѓала непријателска војска.

## Наводи

Категорија:Учесници во НОБ
Категорија:Жени во НОБ
Морфа Василевска

**Морфа Симјанова Василевска** ( во  — ) — учесник во НОВ на Македонија.

## Животопис
Како мајка, чиј син бил активен учесник во народно-ослободителната војна, била ангажирана да ги организира жените симпатизерки во реонот каде живеела. Во нејзиниот дом претојувале илегалци и се чувал илегален материјал. Во еден период, во нејзиниот дом била сместена и партиската техниха.

## Наводи

Категорија:Учесници во НОБ
Категорија:Жени во НОБ
Кирана Василоска

**Кирана Борисова Василоска** ( во  — ) — учесник во НОВ на Македонија.

## Животопис
Делувала во селото Славеј, Прилепско. Била член на симпатизерска група. Учествувала во предење на волна и
плетење чopaпи. Собирала народна помош. Во март 1944 година станала член на СКОЈ, одговорна за младинскиот aктив во селото.

## Наводи

Категорија:Учесници во НОБ
Категорија:Жени во НОБ
Јордана Васиљкова

**Јордана Васиљкова** ( во  — ) — учесник во НОВ на Македонија.

## Животопис
Во 1944 година стапила во единиците на НОВ и ПОМ, но по еден месец, поради слабо здравје, била вратена во Длабочица на работа во заднината со младината од селото. Учествувала во акциите за собирање храна и формирање на младински бригади за прибирање на летнината, поправка на селскиот пат и слични активности.

## Наводи

Категорија:Учесници во НОБ
Категорија:Жени во НОБ
Локални избори во Македонија (2025)

**Локални избори во Македонија во 2025 година** — избори што се одржале на 19 октомври 2025 година со цел избирање советници и градоначалници во 80 општини во Македонија и во градот Скопје. Вториот круг на Локалните избори се одржале на 2 ноември истата година. Загадувањето на воздухот, автобускиот или јавниот превоз, зеленилото, убавите и прегледни улици, канализацијата, чистотата, состојбата во училиштата, градинките, урбанизацијата, биле главните прашања на овие избори.

Според ДИК краен рок за поднесување на кандидатурите за советнички листи и градоначалници е 13 септември 2025, точно 35 дена пред денот на одржување на изборите.

## Вовед

### Изборен систем
Општинските раководители во Македонија се избираат на четиригодишен мандат со мнозинство гласови дадени во рамките на соодветните единици на локалната самоуправа, со втор круг избори ако ниту еден кандидат не постигне мнозинство во првиот круг од гласањето. Членовите на општинските совети се избираат на четиригодишен мандат преку пропорционална застапеност, при што целата единица на локалната самоуправа е една изборна единица. Изборниот молк, како и на сите други избори во Македонија, се спроведува на денот на изборите и претходниот ден, завршувајќи во 19:00 часот кога се затвораат гласачките места и може да се објават излезни анкети.

Бројот на места во секој град или општина е дефиниран со Законот за локална самоуправа и зависи од нивното население.

### Хронологија
Локалните избори биле утврдени на 9 август од претседателот на Собрание Африм Гаши. Ова ќе бидат осми по ред локални избори од осамостојувањето на државата во 1991 година. Претходните седум се одржале во: 1996, 2000, 2005, 2009, 2013, 2017 и 2021 година. Во неговата изјава, Африм Гаши упатил повик до сите политички сили, кандидати и соодветни структури „да покажат висок степен на политичка култура“. Според Изборниот законик, забрането  е вработување на нови административни лица во државни и јавни институции. Од распишувањето на изборите Министерството за финансии е должно сите буџетски исплати, освен редовните плати, пензии и комунални трошоци, да ги објавува јавно на интернет страница во посебна база за буџетски трошоци во изборен период.

Во 29 септември имало вкупно 309 кандидати за градоначалници и 576 кандидатски листи за членови на општинските совети со вкупно 10.490 кандидати. Според податоците објавени од ДИК, 1.832.415 жители имаат право на глас од кои 112.000 се на привремена работа или престој во странство, 2.162 се наоѓаат на издржување казна затвор или се во притвор и 450 од домовите за стари лица. За изборите има 3.480 избирачки места.

## Резултати збирно

### Резултати за градоначалник

### Резултати по советнички места

## Резултати по општина

### Град Скопје
;Градоначалник

;Совет 

### Скопски Регион

### Североисточен Регион

### Источен Регион

### Југоисточен Регион

### Вардарски Регион

### Пелагониски Регион

### Југозападен Регион

### Полошки Регион

## Реакции по изборите

## Наводи


## Поврзано

* Локални избори во Скопје

## Надворешни врски

Категорија:Локални избори во Македонија
Категорија:Македонија во 2025 година
Илка Везироска

**Илка Богданова Везироска** (во  — ) — учесник во НОВ на Македонија.

## Животопис
Во НОД учествувала од втората половина на 1941 година. Чувала илегалци и давала народна помош. Во нејзиниот дом се чувал ѝ дел од собраната народна помош за партизанските одреди. Нејзиниот дом до ослободувањето на земјата останал некомпромитиран.

## Наводи

Категорија:Учесници во НОБ
Категорија:Жени во НОБ
Николина Велева

**Николина Спасова Велева** ( во  — ) — учесник во НОВ на Македонија.

## Животопис
Од декември 1941 година била член на скоевска воспитна група. Поради покажаната активност во 1943 година била затворена од бугарската полиција и доведена на сослушување во Скопското полициско управление. Меѓутоа, наскоро била ослободена, па во август 1944 година станала борец во Четвртата македонска ударна бригада. Есента 1944 година била повлечена за работа во заднината и избрана за член на Околискиот комитет на СКОЈ за Радовишка околија.

## Наводи

Категорија:Учесници во НОБ
Категорија:Жени во НОБ
Борт

**Борт** — заеднички поим што се користи во индустријата за дијаманти што се однесува на парчиња дијаманти со слаб квалитет. Во преработувачката и тешката индустрија, „борт“ се користи за опис на темни, несовршено образувани или кристализирани дијаманти со различно ниво на непроѕирност. Најниската оценка, „дробен борт“, се дроби во челични авани и се користи за производство на абразивни решетки од индустриско ниво. мали кристали на борт. Мали бортови кристали се користат кај сврдлите за дупчалки. Демократска Република Конго обезбедува 75% од светската понуда на дробен борт. 

## Употреба и примена
лево|мини| Силно сраснат дијамант сличен на борт од Конго
Борт најчесто се користи како абразив. Помалите честички се користат како додаток за чистење или полирање пасти и средства. Може да се додадат поголеми честички на алатките за сечење, дупчење и мелење за да се подобри нивниот животен век и значително да се зголеми нивната ефикасност.

Бортовите честички со димензии од еден до два нанометри  се додаваат на лубрикантите како што е парафинското масло. Овие честички ќе се вградат во ситни неправилности и несовршености на површините со подвижни делови. Честичките кои остануваат како суспензија во маслото за подмачкување делуваат и како средство за полирање, дополнително измазнувајќи ги површините и како топчести лежишта помеѓу површините. Ваквите нанотехнолошки примени со парафинско масло кое содржи приближно 1% од овие честички на борт со наноголемина може да го намалат триењето до половина од тоа без наночестичките.

## Поврзано
* Синтетички дијамант
* Груб дијамант

## Наводи

Категорија:Дијаманти
Категорија:Статии со извори на холандски (nl)
Категорија:CS1-одржување: повеќе имиња: список на автори
Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ
Митја Гаспари

мини|Митја Гаспари во 2011 г.

**Митја Гаспари** (р. ) — словенечки економист, банкар и политичар. Тој служел како министер за економски развој во владата на Борут Пахор.

## Ран живот и образование
Гаспари е роден во Љубљана. Студирал економија на Универзитетот во Љубљана и дипломирал монетарна економија на Економскиот факултет при Универзитетот во Белград.

## Кариера

### Кариера во јавниот сектор
Гаспари работел во Народната банка на Југославија, каде што во 1988 година станал заменик-гувернер. Во септември 1991 година, станал висок советник во Светската банка. Меѓу 1992 и 2000 година, тој бил министер за финансии на Словенија во владите на Јанез Дрновшек. Иако се сметал за близок до владејачката Либерална демократија на Словенија, никогаш не се приклучил на партијата. Гаспари служел како гувернер на Банката на Словенија од 2001 до 2007 година. За време на неговиот мандат, Словенија го усвоила еврото како официјална валута.

### Политичка кариера
Гаспари бил еден од кандидатите на словенечките претседателски избори во 2007 година, поддржан од Либералната демократија на Словенија. Тој добил 24,09% од гласовите во првиот круг, завршувајќи на трето место. Во 2012 година, бил номиниран како кандидат на Словенија за извршниот одбор на Европската централна банка; позицијата на крајот ја добил Ив Мерш. Во 2008 година, Гаспари бил назначен за министер за економски развој во левичарската влада на Борут Пахор.

## Наводи

Категорија:Живи луѓе
Категорија:Родени во 1951 година
Категорија:Словенечки политичари
Conversio Bagoariorum et Carantanorum

мини| Првата страница од копија на ''Conversio'' од 10 век
**Conversio Bagoariorum et Carantanorum** („Преобраќање на Баварците и Карантанците“) е латински историски текст напишан во Салцбург во 870-тите години. Тој го опишува животот и делото на свети Руперт, основачот на Салцбург (починал во 710 година), особено неговата мисионерска работа во Баварија, како и активностите на епископите и опатите во Салцбуршката архиепископија. Текстот завршува со кратка историја на Карантанија.

Се претпоставува дека делото можеби го напишал самиот Адалвин, тогашниот надбискуп на Салцбург. Неговата цел била да му обезбеди на Лудвиг Германски одредена историска перспектива за неодамнешниот судир меѓу мисионерската работа спроведена од Салцбург и онаа на браќата Кирил и Методиј, кои ја проповедале новата религија меѓу словенските народи на Голема Моравија и Панонија. Трите ракописи споменуваат црква посветена на Прибина во неговиот домен наречен Нитрава.

## Изданија

*
* 

## Литература
*
* 
* Hungarian.
*
*

Категорија:Христијанството во Австрија
Палата Карли

мини|Палатата Карли

**Палата Карли** — палата во Копер, пристаништен град во југозападна Словенија. Таа е именувана по семејството на историчарот и енциклопедист Џан Риналдо Карли, кој е роден во неа во 1720 година. Палатата претставува пример на барокната архитектура, со балкон на првиот кат украсен со трипрозорец. Внатрешниот двор, декориран со фрески, содржи фонтана од 1418 година.
## Наводи

Категорија:Згради и градби во Словенија
Брути (палата)

мини|Зградата Брути
**Платата Брути** — градба од 18 век во Копер, пристаништен град во југозападна Словенија. Сместен на северната страна на плоштадот Броло, денес во него се наоѓа централната библиотека на Копер.

Зградата била изградена во доцнобарокен стил во 1714 година според плановите на архитектот Џорџо Масари, на барање на грофот Барнаби Брути. Нејзината фасада има релјефни слики од Стариот завет на Библијата. 

Библиотеката го носи името на библиотекарот и политичар Сречко Вилхар.

## Наводи

Категорија:Згради и градби во Словенија
Историски институт Милко Кос

**Историскиот институт Милко Кос** е научен и истражувачки институт под покровителство на Истражувачкиот центар на Словенечката академија на науките и уметностите. Неговата мисија е проучување на словенечката историја од нејзините почетоци до крајот на Првата светска војна. Истражувачката работа на институтот се спроведува преку програми и проекти, следејќи ги насоките поставени од Словенечката академија на науките и уметностите, кои вклучуваат:

* објавување на извори поврзани со словенечката историја,
* студии за историската топографија и колонизација на словенечката територија,
* истражувања на економската и социјалната историја на Словенците,
* проблематики од 19 век и првите децении на 20 век во словенечката историја.

Институтот е основан во 1947 година, првично како Секција за општа и национална историја при Институтот за историја, под раководство на професор Милко Кос. Во 1972 година, Претседателството на Словенечката академија на науките и уметностите одлучило да ја трансформира Секцијата во независен Институт за општа и национална историја, кој го добил своето сегашно име во 1977 година.

## Кратка биографија на Милко Кос
Милко Кос (1892–1972) бил словенечки историчар, сметан за татко на љубљанската школа за историографија. Роден во Горица, студирал историја на Универзитетот во Виена, специјализирајќи се за социјалната историја на Средниот век. Во 1928 година започнал да предава на Универзитетот во Љубљана, каде што влијаел на повеќето словенечки историчари од поствоениот период. Меѓу 1941 и 1945 година, Кос бил ректор на Универзитетот во Љубљана и одржувал тајни врски со Ослободителниот фронт на словенечкиот народ за време на окупацијата. По војната, станал член на Словенечката академија на науките и уметностите и во 1955 година ја добил Прешерновата награда за својата работа на земјишните книги во словенечкото Приморје.

## Надворешни врски
* Историски институт Милко Кос

Категорија:Образованието во Словенија
Категорија:Институти во Словенија
Грависи-Буторај (палата)

**Грависи–Буторај** е градба во Копер, Словенија, од 1664 година. Тоа е заштитен споменик од локално значење. Палатата се наоѓа на улицата за чевлари во старото градско јадро. Тоа било седиште на огранокот на семејството Грависи, чија стара линија ја носела титулата „маркиз од Пјетрапелоса“, првично доделена на Николо Грависи во 1440 година.

## Изглед
Палатата е еден од најдобрите примери на барокна архитектура во Копер. Има два ката над приземјето. Прозорците на приземјето се релативно мали. Прозорците на првиот кат се значително поголеми и се декорирани. Палатата има убав главен портал, над кој се наоѓа главниот балкон. Грбот на благородничкото семејство е над вратата на главниот портал. Помалиот портал на левата страна води кон градината. Десното крило никогаш не било завршено. 

Во 2010 година, основите биле стабилизирани преку инјектирање на мешавина од латекс и целулоза заснована на полимери.

Најстарите записи за палатата доаѓаат од 1878 година. Реновираната зграда денес е седиште на автономната италијанска национална заедница Копер.   
## Наводи

## Надворешни врски

* 
* 
Категорија:Координати на Википодатоците
Категорија:Згради и градби во Словенија
Замок Село

мини| Замок Село
**Замок Село** (Сло: Dvorec Selo) е замок во поранешното село Село во областа Мосте во Љубљана, Словенија. Станува збор за доцнобарокна палата, моментално во сопственост на компанијата ГИВО Реал. Во него се сместени амбасадите на Албанија и Косово, приватна клиника и етно клуб.

## Историја
лево|мини| Замок во 1762 година
Замокот бил изграден во 1760 година и првобитно служел како повлекување на Језуитскиот колеџ од Трст. Во 1762 година, бил купен од трговците Валентин Руар и Јозеф Деселбрунер, кои во него отвориле најголема фабрика за ткаенини во Австриското Царство. По затворањето на фабриката во 1803 година, кога станала неисплатлива, објектот бил користен од воените од 1820 година до крајот на Југославија. Во 1994 година, зградата била прогласена за историски споменик на Словенија.

Категорија:Замоци во Словенија
Институт Јожеф Штефан

**Институтот „Јожеф Штефан“**

 е водечки научно-истражувачки институт во Словенија, кој опфаќа широк спектар на основни и применети истражувања. Со персонал од околу 1.050 вработени, институтот се фокусира на природните науки, животните науки и инженерството. Истражувачките теми вклучуваат производствени и контролни технологии, комуникациски и компјутерски технологии, технологии на знаење, биотехнологии, нови материјали, еколошки технологии, нанотехнологии и јадрено инженерство. Мисијата на Институтот „Јожеф Штефан“ е акумулација и дисеминација на знаење на границите на природните науки и технологијата за доброто на општеството преку едукација, учење, истражување и развој на високи технологии на највисоко меѓународно ниво.

Институтот е основан во 1949 година како Институт за физика при Словенечката академија на науките и уметностите. Наречен е по истакнатиот словенечки физичар од 19 век, Јожеф Штефан, најпознат по својот труд за законот на Штефан-Болцман за зрачење на црно тело.

Во текот на своето постоење, Институтот „Јожеф Штефан“ создал бројни значајни институции, како што се Универзитетот во Нова Горица, Меѓународната постдипломска школа „Јожеф Штефан“ и Технолошкиот парк во Љубљана..

Институтот е организиран во различни одделенија, вклучувајќи:

* Физика
* Хемија и биохемија
* Електроника и информациски технологии

Секое одделение е понатаму поделено на специјализирани лаборатории и групи кои се фокусираат на специфични истражувачки области.

Покрај истражувачката дејност, Институтот посветува значителни напори на пренос на резултатите од своите истражувања и знаење во практични апликации и на пазарот. Институтот има долга традиција на развивање соработнички партнерства со индустријата и малите и средни претпријатија, што резултира со континуиран тек на нови производи и услуги кои го унапредуваат националното стопанство, го подобруваат квалитетот на животот и носат реални технолошки и менаџмент предизвици во нивните истражувачки лаборатории.

Институтот „Јожеф Штефан“ исто така е дел од Европската мрежа на дигитални иновациски центри, помагајќи им на истражувачите и компаниите во иновациите, преносот на научните резултати во пракса и дигитализацијата на индустријата.
## Наводи

Категорија:Центри за јадрени истражувања
Категорија:Физички институти
Категорија:Образованието во Словенија
Национален образовен институт Словенија

**Националниот институт за образование на Словенија** е јавна организација основана во Словенија која има клучна улога во развојот на образованието и предуниверзитетските програми. Институтот е одговорен за развојот на наставните програми и материјали, истражувањата во областа на образованието, како и за предлагање и спроведување на политики поврзани со образованието во Словенија. Тој е основната национална институција за поддршка на образовните устави и практики.

Институтот е основан на 22 мај 1956 година како Институт за образовни истражувања и неговата главна цел е да се обезбеди развој на образовните стандарди, кои ќе ја поттикнат и поддржат поуспешната образовна пракса и иновации во учењето. Институтот има широк спектар на активности, меѓу кои истражувања, обуки, напредни програми за учители, како и производство на наставни материјали за сите образовни нивоа од предучилишно образование до средни училишта.

Неговата мисија е да ја поддржи развојната стратегија на словенечкото образование и да понуди стручни насоки за наставниците и образовните институции. Институтот активно работи на развој на нови педагошки методи и на интегрирање на иновации во образовниот систем. Тој обезбедува и методолошка поддршка за истражувања во образованието, издава и објавува стручни публикации, а има и важна улога во обука на наставниците и стручниот кадар.

Еден од најважните аспекти на работата на Националниот институт за образование е неговата улога во унапредувањето на квалитетот на образованието и неговото усогласување со меѓународните стандарди, како и промоцијата на инклузивното образование. Институтот активно соработува со други образовни и научни институции, како и со властите за создавање на стратегии кои ќе помогнат во унапредувањето на образовната политика и систем во Словенија.

Задоволството на институцијата е да ја обезбеди потребната поддршка за училишните институции и наставниците во целата земја.
## Наводи

Категорија:Образованието во Словенија
Национален институт за хемија (Словенија)

**Националниот институт за хемија на [[Словенија]]** е водечка научна и истражувачка институција која се фокусира на хемиски и биохемиски истражувања. Институтот е основан во 1959 година и со текот на времето стана еден од најзначајните научни центри во земјата, посветен на проучување на основните и применети хемиски науки. Тој работи на интердисциплинарни истражувања кои ги поврзуваат хемијата, биологијата, биохемијата и други сродни области.

Институтот за хемија во Словенија е особено познат по својот фокус на развојот на нови материјали, нови хемиски реакции и методи, како и примената на научните откритија во индустријата. Истражувањата во институтот се поделени на различни области како што се органска хемија, физичка хемија, аналитичка хемија, биохемија, хемија на материјали, нанотехнологии и хемиски инженеринг. Сите овие области придонесуваат за напредок во многу индустриски и технолошки сектори, вклучувајќи фармацевтската индустрија, биотехнологијата и енергетските технологии.

Една од главните мисии на Институтот за хемија е да се развиваат нови технологии и методи кои ќе придонесат за решавање на актуелни глобални предизвици, како што се климатските промени, заштитата на животната средина, одржливоста и здравствените проблеми. Институтот соработува со бројни меѓународни истражувачки групи, универзитети и компании за да го унапреди преносот на знаењето од лабораториите во практиката.

Во рамките на Институтот за хемија, се спроведуваат разни програми за обука на млади научници и студентски проекти. Исто така, институтот активно учествува во образовните активности, организира научни конференции и работилници, и нуди постдипломски студии и истражувачки позиции.

Клучни истражувачки теми во Институтот за хемија вклучуваат синтеза и карактеризација на нови хемиски соединенија, развој на нови материјали, истражување на биохемиски процеси, развој на методи за анализа и детекција на загадувачи во животната средина, и многу други иновации кои влијаат на науката и индустријата. Институтот е исто така еден од главните центри за развој на зелената хемија и одржливите технологии во Словенија.

Со своите научни достигнувања и иновации, Националниот институт за хемија игра клучна улога во научната заедница на Словенија и светот, а неговата работа има значителен позитивен ефект на различни индустриски и еколошки аспекти.
## Наводи

Категорија:Институти во Словенија
Категорија:Образованието во Словенија
Институт за просторни политики (Словенија)

**Институтот за просторни политики** ― независна истражувачка и консултантска организација во Словенија која активно работи на подобрување на просторните политики и урбаниот развој.  Основан е во 2006 година и од тогаш е посветен на унапредување на урбаниот и просторниот развој на земјата, како и на зајакнување на јавната свест за значењето на доброто управување со просторот и животната средина.

## Цел и задачи
Основната цел на Институтот за просторни политики е да ја промовира политиката на одржлив развој на просторот во Словенија, преку истражување и предлагање на решенија за урбаната и регионалната планираност. Институтот работи на анализи на просторните политики, правните и институционалните структури што ја регулираат урбаната и просторната организација, и предлага нови модели и стратегии за управување со просторот.

Институтот е активен во промоцијата на инклузивни и одржливи урбани заедници кои ги почитуваат еколошките, економските и социјалните аспекти на развојот. Тој ги поврзува градовите, руралните области и природните ресурси со цел да обезбеди поквалитетен живот за сите граѓани, особено во контекст на глобалните предизвици како климатските промени, урбанизацијата и одржливото управување со ресурсите.

Институтот за просторни политики се фокусира и на развој на поефикасни алатки за планирање и управување со урбаните простори, како и на подобрување на вклученоста на јавноста во процесите на донесување одлуки. Една од клучните задачи на институтот е развој на пространствено планирање што ќе ги унапреди квалитетот на животот, мобилноста, достапноста на ресурси и заштитата на животната средина.

Институтот исто така активно соработува со локалните и националните власти, стручни организации и други научни институции. Понатаму, институцијата спроведува консултантски услуги и нуди едукативни и обучувачки програми за стручњаци, планери и донесувачи на одлуки.

Меѓу важните проекти кои ги реализира Институтот за просторни политики се и истражувањата за развој на зелените простори, стратегии за енергетска ефикасност во урбаните средини, создавање на стратешки планови за управување со урбаните водни ресурси, како и проекти поврзани со социјалната инклузија и подобрување на јавните услуги во градовите.

## Наводи

Категорија:Организации во Словенија
Оскар Когој

**Оскар Андреј Когој** (роден на 23 ноември 1942 година) е словенечки индустриски дизајнер.

## Биографија
Оскар Когој е роден во Мирен, кој тогаш бил дел од Кралството Југославија. Учел во средно училиште кое се специјализирало за дизајн во Љубљана и студирал во програмата за индустриски дизајн на Уметничкиот институт во Венеција. Завршил студии во 1966 година.

До 1969 година бил вработен во Институтот како советник во компанијата Бејби Марк во Милано. Во текот на 1969 и 1970 година, работел во Одделот за истражување и дизајн на компанијата за мебел Мебло во Нова Горица. Тој бил надзорник на Катедрата за индустриски дизајн на Меѓународниот универзитет во Фиренца и Венеција од 1971 до 1975 година. Како хонорарен дизајнер, тој дизајнирал и детски играчки за компанијата Цицибан и неодамна се фокусирал на разни предмети направени од природни материјали, особено стакло, од едноставни чаши до венецијанскиот коњ, што вклучува откритија за време на истражувањето на милениумските култури.

Неговото дело е изложено во повеќе од 100 музеи и колекции низ светот. Од 1969 година, тој добил повеќе од 40 меѓународни награди и признанија. Во 1971 година, ја добил Прешерновата награда за серија на фотелји што ги дизајнирал заедно со Стане Берник, Јанко Суник и Борис Ферлат, а биле произведени од Мебло. Тој е и член на повеќе меѓународни дизајн и уметнички асоцијации, а на листата се наоѓа и познатиот Цирколо Артистико Венециано од 1996 година.

Категорија:Родени во 1942 година
Категорија:Словенечки дизајнери
Ника Зупанц

**Ника Зупанц** (родена 1974) е словенечки индустриски дизајнер. Таа е активна во областа на мебел, производи и дизајн на ентериер.

## Биографија
Ника Зупанц е родена во Љубљана, Словенија. 

Таа дипломирала во 2000 година на Академијата за ликовни уметности и дизајн во Љубљана, и кратко потоа нејзиното дело било изложено од Марва Грифин на Салоне Стателлите во Милано. Во 2005 година била прогласена за Меѓународен млад дизајн претприемач на годината од Британскиот совет. Во 2010 година, Зупанц имала своја прва самостојна изложба во Музејот на архитектура и дизајн во Љубљана (МАО). Таа дизајнирала мебел, аксесоари и ентериери за клиенти како што се Дриаде, Горење, Моои, Францфранц, Кибу, Гидини 1961 и британската мебелска компанија Се.

Рицоли објавил монографија за Зупанц и нејзиното дело во 2022 година.

Живее и работи во Лондон. 

## Публикации

* 

## Надворешни врски

* 
* UNSCRIPTED with Nika Zupanc: The Sea is Calling  (brief video interview)

Категорија:Луѓе од Љубљана
Категорија:Дизајнери на мебел
Категорија:Родени во 1974 година
АРНЕС

**Академската и истражувачката мрежа на Словенија** или **АРНЕС** е јавен институт во Словенија, основан во мај 1992 година. Негова главна задача е развојот, функционирањето и управувањето со комуникациската и информациската мрежа за образование и истражување. АРНЕС исто така управува со Словенечката интернет размена. Членовите на неговиот управен одбор се именувани од Владата на Словенија.

Истотака дел од АРНЕС и СИ-СЕРТ, Словенечката компјутерска емергенциска одговорна екипа. Таа била основана во 1994 година и ја води Горажд Божич. СИ-СЕРТ бил вклучен во отстранувањето на снимките од затворената седница на Владата на Словенија кои биле објавени во декември 2011 година на YouTube. Снимките биле отстранети од YouTube по заканата за тужба за авторски права од страна на СИ-СЕРТ. Таа не била вклучена во истрагата за процурениот материјал.
## Наводи

Категорија:Образованието во Словенија
Миранда Румина

**Миранда Румина** е словенечка мултимедијална уметница и писателка.

## Животот и работата
Румина е сликарка, скулпторка, писателка и мултимедијална уметница. Дипломирала на Факултетот за економија на Универзитетот во Љубљана и продолжила со студии по англиски и италијански јазик со литература на Факултетот за уметности. Таа живее помеѓу градот Ауровил и Словенија со својот сопруг, Далаи Егол. Таа е лидер на бројни проекти на Уметничкото друштво Керубин, кое исто така има и Галерија Керубин во Изола.

Румина користи разни техники. Рано во нејзината кариера развила техника за создавање тридимензионални акрилни релјефи (Ангели, Танц на планетите), и работела со колаж и дигитална графика (Уметност и мода, 108 едноставни коани, Модерни ангели). Таа исто така создава скулптури од стакло (Одисеја 2001, Реквием, Планети) и од други материјали (бронза, восок), како и слики од стаклена фузија (Јин и Јанг Пролетна колекција). Во нејзините мултимедијални проекти, Румина комбинира уметнички жанрови и техники. Примери на такви проекти вклучуваат Керубин Лаунч(2002),Ши ис ШАКТИ(2004), *Менхетен Н.Ј.* (2005),Столи/Чеари(2006) иПалчки/Џинови (2006). Нејзиното дело *Жена светица и госпоѓа* предизвикал некои контроверзи во нејзината матична земја. Во 2003 година, таа била избрана да соработува на Фиренца Биенале на Современа уметност и учествувала на Летното Биенале во градот Лулеа во Шведска.

Румина е исто така писателка. Во 2002 година, таа објавила автобиографски роман, *Лидија*. Во 2003 година, ја објавила својата трета книга, *Кодекс*, продолжение и надградување на нејзината автобиографија *Лидија*. Објавувањето на *Кодекс* било придружено со бројни мултимедијални презентации, инсталација од мраз и објавување на книгата во интерактивна дигитална форма. Во 2007 година, таа ја објавила бајката *Малата сирена и нејзиниот делфин* на ДВД, во форма на аудиокнига со додатоци. Истата година се приклучила на други уметници кои донирале дела за аукција за поддршка на проектот за образование Нангал во Тазангуда, Индија.

Во јули 2009 година, Румина ја освоила РТВ Словенија MMC блогерската конкуренција. Таа моментално работи со други уметници и словенечката влада на изградбата на Словенечкиот павилјон во Интернационалната зона во Ауровил.

Нејзиното дело, *108 едноставни коани*, е достапно како апликација за iPhone.

## Изложби и проекти
Почнувајќи од 2002 година, Римина имала неколку изложби и инсталации, од кои две во Индија.

## Надворешни врски

* www.mirandarumina.com
* www.kerubin.com

Категорија:Словенечки сликари
Категорија:Родени во 1959 година
Споменик на Водник

**Водников споменик** или **Споменик на [[Валентин Водник]]** — споменик кој се наоѓа на плоштадот Водник во Љубљана, главниот град на Словенија, во непосредна близина на Централната пазарна зона на Љубљана. Тој е посветен на крањскиот свештеник, поет и новинар Валентин Водник (1758−1819), важна личност во Словенечкото национално будење.

Споменикот бил предложен од политичарот Ловро Томан по повод 100-годишнината од раѓањето на поетот; напорот за неговото поставување бил организиран од страна на Друштвото за поддршка на писателите во соработка со Словенечкото друштво. Бронзената статуа била излеана во бронза од младото скулпторско име Алојз Гангл (1859−1935) во периодот од 1887 до 1889 година во Виена, и била откриена на едноставен камен основа на 30 јуни 1889 година со тридневна прослава како прв јавен словенечки национален споменик.Основата има бронзен натпис со зборовите "VODNIK" на предната страна; на задната страна е втиснат последниот стих од поемата на Водник од 1806 година, под наслов „Мој споменик“.

Водник бил горд поддржувач на Наполеоновите Илирски Провинции, кои ги гледал како фактор кој го поттикнува словенечкиот етнички и јазичен идентитет; едно од неговите најдолги поетски дела било класично опевање на Наполеон. 

## Наводи

Категорија:Споменици во Љубљана
Црква Свети Михаил (Чрна Вас)

**Црква Свети Михаил** () — парохиска црква на Римокатоличката црква во Римокатоличката надбискупија Љубљана која се наоѓа во Черна Вас. Посветен на Свети Михаил, тој е едно од истакнатите дела на словенечкиот архитект од 20 век, Јоже Плечник, и е наведен како споменик од национално значење на Словенија. Црквата, заедно со неколку други дела во Љубљана, исто така е ставена на листата на светско наследство на УНЕСКО.

## Историја
Црквата била нарачана во име на парохијата Трново, со поддршка од парохискиот свештеник и писател Фран Салешки Финжгар. Во 1922 година, Финжгар му побарал од неговиот сосед, архитект Јоже Плечник, да подготви неколку планови за црквата. Задачата се покажала како предизвик поради мекото тло на Љубљанската мочвара. Првичните планови биле отфрлени поради големи поплави и економска рецесија во 1920-тите години, но Плечник подготвил нови планови во 1935 година. Финжгар се пензионирал во 1936 година, а организациските задачи ги презел Карел Маткович, внук на Плечник. По неколку првични несогласувања со локалните земјопоседници, изградбата започнала во 1937 година.

Специфичностите на градилиштето барале иновативни решенија од Плечник. Мекото тло на кое се градела црквата ја направило потребна изградба на црквата на поддржувачи што се потопени во калта. Покрај тоа, камбанаријата била изградена одделно од главната зграда и нејзината тежина била намалена преку аркирани отвори. Самиот црквен брод е подигнат, со скали што водат кон неа. Подрумот бил зафатен од училници и живеалишта за свештеникот. Поради финансиските ограничувања, Плечник користел локални материјали, како камен од близу Лесновскиот каменолом и дрво донирано од локалните жители. Плечник користел камен само за централниот дел и за четирите агли, додека празнините биле пополнети со бетонски канализациони цевки и дрво. Тој исто така користел бетонски кровни плочки. Црквата била завршена во 1939 година и осветена во 1940 година од страна на љубљанскиот бискуп Грегориј Рожман.

Светилиштето има необична ориентација: олтарот е поставен на подолгиот крај од навестите, што го намалува растојанието помеѓу свештеникот и верниците. Ова е пристапот што Плечник го применил и во црквата Свети Франциск во Љубљана. Со главниот олтар поставен речиси во центарот, Плечник ги претходил принципите поставени од Вториот ватикански собор за неколку децении, донесувајќи нов дизајн на светилиштето.
## Наводи

Категорија:Цркви во Љубљана
ФК Триглав Крањ

**Фудбалски клуб Триглав Крањ** е словенечки фудбалски клуб од градот Крањ. Основан е во 1920 година и моментално се натпреварува во Втората словенечка фудбалска лига, која е второто највисоко ниво на фудбалот во Словенија. Во средината на 1990-тите, клубот се споил со НК Накло, по што повторно бил воспоставен под сегашното име Триглав Крањ.

## Името

* 1920: Основана како *СК Коротан*
* 1937: Преименуван во *СК Крањ*
* 1945: Преименуван во *Сторжич*
* 1947: Преименуван во *Ударник*
* 1949: Преименуван во *Коротан*
* 1955: Преименуван во *Триглав*
* 1994: Преименуван во *Триглав Креина*
* 1997: Повторно воспоставен како *Триглав Крањ*

## Почести
* **[[Словенечка републичка фудбалска лига|Словенечка републичка лига]]**
** **Победници:** 1950, 1951 година
* **Втора словенечка лига**
** **Победници:** 1997–98, 2000–01, 2016–17

* **Куп на Република Словенија**
** **Победници:** 1983–84
* **Куп на МНЗГ-Крањ**
** **Победници:** 1991–92, 1996–97, 1999–2000, 2000–01, 2003–04, 2006–07, 2008–09, 2009–10, 2014–15, 2015–16, 2015–16,

## Наводи

Категорија:Фудбалски клубови од Словенија
Салонит Анхово

**Салонит Анхово** е водечка словенечка фабрика за цемент, лоцирана во селото Анхово, северно од Нова Горица. Компанијата до 1996 година произведувала и азбест, но сега е фокусирана на цементната индустрија, каде што е најголемиот производител во Словенија.

## Историја
Фабриката Салонит Анхово има корени од почетокот на 20 век, кога градежниот работник Иван Нибрант започнал да подготвува варовник и открил сива прашина со одлични врзувачки својства. Во 1919 година, Емилио Сток, еврејско-италијански претприемач од Сплит, сфатил дека материјалот е одличен за производство на цемент. Тој започнал со изградба на фабрика со 16 вертикални печки Диче, со капацитет од 160 тони клинкер на ден. Фабриката го произвела својот прв цемент на 2 мај 1921 година.

Првата голема модернизација на Салонит Анхово се случила во 1961 година, кога старите печки биле заменети со нова ротациска печкасо капацитет од 350 тони клинкер дневно. Цементот од Анхово станал познат како најквалитетен во Југославија. Во 1977 година, нова фабрика со капацитет од 2.000 тони клинкер дневно била изградена, но тек во 1986 година компанијата започнала да произведува повеќе од 1 милион тони цемент годишно.

Компанијата вовела нови технологиисо цел да го намали еколошкиот отпечаток. Во 1996 година производството на азбест било затворено и компанијата започнала со процес на чистење. 

Компанијата се реорганизирала и инвестирала во нов разменувач на топлина, кој е една од највисоките згради во Словенија. Клинкерската линија се зголемила на капацитет од 3500 тони, што значи над 4000 тони цемент дневно. 

Денес компанијата е во австриска сопственост.

## Загадување и влијание врз животната средина и здравјето
Од 2020 година Салонит бил главниот загадувач на централниот регион Сава. До законската забрана на азбестот во 1996 година, компанијата произведувала материјали меѓу кои и азбест, и била најголемиот потрошувач на азбест во поширокиот регион. Помеѓу 1996 и 2016 година, жителите во областа околу фабриката заболувале од азбестоза, плеврален излив, мезотелиом, а се зголемила и стапката на рак на белите дробови. Во 2020 година, компанијата произведува цемент согорувајќи тони ѓубре за производство на енергија. Лекарите и активистите за заштита на животната средина го критикувале фактот дека на фабриките за цемент како Салонит им е дозволено да загадуваат. Извршниот директор на Салонит Анхово, Јулијан Фортунат, изјавил дека тие се усогласени со владините и регулативите на ЕУ. Словенечкото Министерство за животна средина изјавило дека еколошките перформанси на Салонит Анхово биле „подобри од оние на повеќето европски фабрики за цемент“ и Салонит Анхово побарал од словенечката влада дозвола да согорува четвртина повеќе отпад во иднина, предизвикувајќи локални протести.

Во март 2024 година, словенечкиот парламент донел одлука за построги стандарди за емисија за согорување.

## Спонзорства
Салонит Анхово е главен спонзор на одбојкарскиот клуб ОК Салонит Анхово.

## Наводи

## Надворешни врски

* 

Категорија:Економија на Словенија
ФК Славија Вевче

**Фудбалскиот клуб Славија Вевче** е словенечки фудбалски клуб од Вевче, основан во 1921 година. Клубот играл во словенечката Прва лига во сезоната 1994-95, заменувајќи го Свобода. Често бил спонзоризиран од локалната печатница СЕТ, па тимот бил познат како СЕТ Вевче. Во 1996 година се споиле со Слован и се преселиле во Кодељево, каде играле како ФД Слован-Славија три сезони. По испаѓањето, клубот продолжил да функционира само под името Слован, а името Славија исчезнало.

## Почести

* **Втора словенечка лига**
** **Победници:** 1996–97

Категорија:Фудбалски клубови од Југославија
ФК Толмин

**Фудбалски клуб Толмин** — основан во 1921 година и се наоѓа во Толмин, Словенија. Клубот учествува во Втора лига, второто ниво на словенечкиот фудбал, и игра домашни натпревари на спортскиот парк Брајда, кој има капацитет од 500 гледачи.

## Почести

* **Словенечка трета лига**
:: Победници: 2013–14, 2022–23

* **Литорална лига** *(четврто ниво)*
:: Победници: 2001–02, 2006–07

* **Куп на МНЗ Нова Горица**
:: Победници: 2003–04, 2004–05, 2008–09

## Надворешни врски
*  

Категорија:Фудбалски клубови од Словенија