open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Шошонски јазик

**Шошонскиот** (*Sosoni' ta̲i̲kwappe*) е нумиски јазик од јазичното семејство на јутоацтечки јазици. Овој јазик се зборува во западни САД и е мајчин јазик на Шошоните. Јазикот се зборува во Вајоминг, Јута, Невада и Ајдахо.

Шошонскиот има шест самогласки, кои разликуваат должина. Согласките во шошонскиот јазик се релативно малубројни во спредба со останати староседелски јазици. Шошонскиот е богат со наставки, кои се клучни во јазикот. Јазикот исто така располага со граматички број, падеж, како и глаголски вид (аспек) и време. Зборовниот редослед во јазикот е слободен, но има знаци на следење на зборовен редослед подмет-предмет-прирок.

Шошоните го именуваат јазикот или како „народен јазик“ (*newe ta̲i̲kwappe*) или како „шошонски јазик“ (*Sosoni' ta̲i̲kwappe*). Јазикот е класифициран како загрозен јазик, но во последните години во тек е проект за ревитализирање (јазично оживување).

## Класификација
Шошонскиот е најсеверен јазик од семејството на јутоацтечки јазици. Во рамките на тоа јазично семејство, јазикот е дел од групата на нумиски јазици. Најсродни јазици на шошонскиот се тимбишанскиот и команчејскиот јазик. За тимбишанскиот се верува дека засебен јазик во оваа јазична подгрупа, додека за команчејскиот се верува дека шошонскиот и команчејскиот се одделиле од еден ист јазик во 1700 година. Јазиците имаат ограничена меѓусебна разбирливост.

## Дијалекти
Шошонскиот е составен од следните главни дијалекти: западен дијалект во Невада, гошутски дијалект во Јута, северен дијалект во Ајдахо и источен во Вајоминг. Дијалектните разлики се на фонолошка основа.

## Фонологија
### Самогласки

### Согласки

## Наводи

## Поврзано
* Шошони
* Јутоацтечки јазици

## Надворешни врски

*Шошонски јазичен проект 
*Видео игра за шошонскиот 
*Шошонски јазичен проект, Државен универзитет во Ајдахо 
*Шошонски речник
*Ресурси за шошонскиот

Категорија:Нумиски јазици
Категорија:Аглутинативни јазици
Катуништа (Белчишта)

**Катуништа** или **Косарска Нива** — археолошко наоѓалиште во селото Белчишта во областа Дебрца. Претставува средновековна населба со црква и некропола. На околу 2&nbsp;км североисточно од селото, кон планината Сини Вирој, при обработувањето на земјиштето биле откривани остатоци од градби ѕидани од камен и кал, огништа, железни предмети - орудија и друго. Во нивата на еден селанец се откриени остатоци од мала еднокорабна црква со полукружна апсида градена од камен, бигор, тули и варов малтер. Во внатрешноста на градбата се најдени и гробови градени од камени плочи без гробни прилози.

## Поврзано
*Св. Атанасија — средновековна црква;
*Св. Василиј — црква од развиеното средновековие;
*Св. Јован (Кај Смрекана — средновековна црква и некропола;
*Белчишта;
*Список на археолошки наоѓалишта во Дебрца;
*Список на средновековни некрополи во Македонија.

## Наводи

Категорија:Белчишта
Св. Јован (Белчишта)

**Св. Јован** или **Кај Смрекана** — археолошко наоѓалиште во селото Белчишта во областа Дебрца. Претставува средновековна црква и некропола. На највисоката падина од каменитиот рид Орешка Краста, која лежи наоколу 1,2&nbsp;км источно од селото и 200&nbsp;м североисточно од наоѓалиштето Св. Атанасија, се забележуваат урнатини од мала еднокорабна црква градена од камен, бигор, тули и варов малтер. Околу црквата има гробни конструкции од камени плочи, со насоченост исток-запад.

## Поврзано
*Св. Атанасија — средновековна црква;
*Св. Василиј — црква од развиеното средновековие;
*Катуништа (Косарска Нива) — средновековна населба со црква и некропола;
*Белчишта;
*Список на археолошки наоѓалишта во Дебрца;
*Список на средновековни некрополи во Македонија.

## Наводи

Категорија:Белчишта
Иванова Ливада (Велмеј)

**Иванова Ливада** или **Икона** — археолошко наоѓалиште во селото Велмеј во областа Дебрца. Претставува раносредновековна црква и некропола. Во јужниот дел на именуваната нива, која лежи лево од патот Велмеј - Лешани, на 1&nbsp;км југозападно од селото, се наоѓа, зарамнета височинка формирана од урнатини на црковна градба. На нејзината средина стои бигорна плоча со димензии: 1.37 × 0.745 (0.685) × 0.11&nbsp;м. Во горниот дел е вдлабена полукружна ниша(0.23 × 0.18 × 0.03&nbsp;м), покрај која лево и десно е вдлабен натпис во три реда со старословенски букви (во транскрипција: ПРИЛ.. РИСТО ГОРГИО..) Своевремено плочата била дел од надгробна конструкција. Наоколу се забележуваат остатоци од основата на надградбата.

## Поврзано
*Бучишта — населба со некропола од доцноантичкото време и старохристијанска базилика;
*Велмешко Градиште — утврдена населба од бронзеното време;
*Вишин Дол — утврдена населба и топилница од доцноантичкото време;
*Гладница — населба од доцноантичкото време;
*Горица — населба од развиеното средновековие;
*Горни Јаворец — топилница од доцноантичкото време;
*Горнополско Градиште — утврдена населба од раниот Среден век;
*Грамаѓе — некропола од железното време;
*Икона - Блато — раносредновековна некропола;
*Калуѓерица — раносредновековна некропола;
*Кутлина — населба од неолитското, енеолитското, бронзеното и железното време, и раносредновековна некропола;
*Манастириште — средновековен сакрален комплекс;
*Оџа Бавча — раносредновековна некропола;
*Пашина Горица — некропола од доцноантичкото време;
*Петте Дабје — некропола од доцноантичкото и римското време;
*Пештера Јаорец — Засолниште од палеолитското време;
*Писан Камен — некропола од железното време;
*Попов Дол — некропола од доцноантичкото време и раниот Среден век;
*Селиште Јаорец — населба од развиениот и доцниот среден век;
*Селце — населба од развиеното средновековие;
*Скала — раносредновековна населба и некропола;
*Скала — топилница од доцноантичкото време;
*Средна Горица — ранословенска некропола;
*Црквиште — раносредновековна црква и некропола;
*Шивлица — раносредновековна црква;
*Велмеј;
*Список на археолошки наоѓалишта во Дебрца;
*Список на средновековни некрополи во Македонија.

## Наводи

Категорија:Велмеј
Али Риза-паша

**Али Риза-паша‏‎** (, 1860–1932 година) — отомански воен офицер и државник, кој бил еден од последните големи везири на Отоманското Царство, под владеењето на последниот отомански султан Мехмед VI, меѓу 14 октомври 1919 и 2 март 1920 година.

## Животопис
Роден бил во 1860 година во Истанбул, син на мајор. Дипломирал на Отоманскиот воен колеџ во 1886 година. Тој држел воени и административни позиции како што е гувернерството на Битолскиот Вилает во 1903 година, по што бил протеран во Либија под притисок извршен од Русија, бидејќи рускиот конзул на градот бил убиен за време на неговиот мандат. Во 1905 година, тој бил назначен во Јемен, каде го задушил востанието. Со почетокот на Втората уставна ера во Отоманското Царство во 1908 година, тој станал министер за војна во владата на големиот везир на Ќамил-паша, но морал да биде отстранет заради забелешките покренати од Комитетот за унија и напредок. Тој бил преименуван во истото министерство во кабинетот на Хусеин Хилми-паша во 1909 година, но дал оставка поради инцидентот од 31 март. Откако бил назначен за надзорник на европските војски на Отоманското Царство, избиле Балканските војни пред тој дури да има време да ги преземе своите должности. Тој бил назначен за голем везир на 2 октомври 1919 година, функција што ја вршел пет месеци.

Во однос на делотворно обликување на политиките од страна на преостанатата отоманска државна структура, неговата канцеларија (како и неговиот наследник Салих Хулуси-паша) обично се сметаат за обични интервали помеѓу двете функции на Дамат Ферид-паша, потписникот на Договорот од Севр.

## Наводи

Категорија:Отомански управители на Јемен
Категорија:Големи везири на Отоманското Царство од 20 век
Категорија:Паши
Категорија:Луѓе од Истанбул
Категорија:Починати во 1932 година
Категорија:Родени во 1860 година
Категорија:Питомци на Отоманската воена академија
Категорија:Питомци на Отоманскиот воен колеџ
Категорија:Починати во Истанбул
Fox Crime

**Fox Crime (Фокс Крајм)** е телевизиска мрежа, основана од групата Фокс, која се емитува низ неколку земји во Европа, Австралија, Африка и Азија, како што се Италија, Португалија, Србија, Бугарија и Турција. Неговиот програм вклучува бројни телевизиски серии, ситкоми и филмови, меѓу другите, поврзани со криминал, хорор и истрага.

Истиот беше пуштен во тек во Италија на 31 октомври 2005 година,Бугарија на 13 октомври 2006 година, Португалија на 28 септември 2007 година, Хонгконг на 3 мај 2006 година, Сингапур на 2 октомври 2006 година и во Виетнам на 29 октомври 2007 година. Fox Crime исто така беше пуштен во тек на Филипините на 1 јануари 2008 година на Sky Cable. Во Индонезија, каналот беше достапен преку Индовизија во средината на 2008 година. Подоцна,тој беше пуштен во тек и во Тајланд на 29 јули 2008 година. Во 2017 година, Fox crime е достапен во регионот MENA преку AD Drama HD и преку Elife во Обединетите Арапски Емирати.

Каналот FX и BabyTV биле пуштени заедно во тек во Индија на 25 март 2009 година. Фокс Каналите во Индија добиле три лични права од Министерството И&Б на Индија за трите канали на 12 март 2009 година. Сепак, Индија и Шри Ланка во моментов користат Азиски содржини. Fox Crime HD беше лансиран во Азија во мај 2010 година преку АзијаСат 5, во Летонија беше лансиран заедно со Фокс Лајф и Национален географски канал на 1 октомври 2011 година. Во 2013 година каналот беше лансиран во Африка како дел од СтарСат. Каналот во Африка официјално се затвори на 30.09.2016 година.

## Програма

* *Тело на докажување* (Бугарија) 
* *Збег кралеви* 
* *Трговска размена* 
* *Братство* 
* *Замокот* 
* *COPS* 
* *Криминални умови* 
* *Детроит 1-8-7* 
* *[[Декстер (ТВ серија)|Декстер]]* 
* *Надеж на извори* 
* *Метежот* 
* *Гладниците* 
* *Патник* 
* *[[Лас Вегас (ТВ серија)|Лас Вегас]]* 
* *Закон и ред* 
* *Закон и ред: Криминална намера* 
* *Закон и ред: Единица за специјални жртви* 
* *Недостасува* 
* *[[Монк|Монах]]* 
* *Месечината* 
* ** 
* *Ноќна сталкер* 
* *Numb3rs* 
* *Бегство од затвор* 
* *Регенеза* 
* *Република Дојл* 
* *Романцо криминале - Ла серија* (Бугарија) 
* *Шетланд* (Португалија) 
* *Sonic Underground* 
* *Кодексот на Чикаго* 
* *Округот* 
* *Убиството* 
* *Killpoint* 
* *Слушачот* 
* *Практиката* 
* *[[Сопранови]]* 
* *[[Живи мртовци (ТВ серија)|The Walking dead]]* 
* *Несомнено* 
* *Видеа од најлудите полициски полиции во светот*
* *Breakout Kings* 
* *Bull* 
* *Common Law* 
* *[[Истрага на местото на злосторството: Лас Вегас|CSI: Истражување на сцената за криминал]]* 
* *[[Истрага на местото на злосторството: Мајами|CSI: Мајами]]* 
* *[[Истрага на местото на злосторството: Њујорк|CSI: NY]]* 
* *Татковина* 
* *Jo* 
* *Лутер* 
* *NYC22* 
* *[[Медиум (ТВ серија)|Medium]]* 
* *МекГивер* 
* *NCIS* 
* *НЦИС: Лос Анџелес* 
* *Ајкула* 
* *Кодексот на Чикаго* 
* *Гладниците* 
* *Убиството* 
* *Вегас*

## Поврзано

* Fox Crime (Австралија) 
* Fox Crime (Азија) 
* Fox Crime (Италија) 
* Fox Crime (Шпанија)

## Надворешни врски

* Официјално италијанско мрежно место на Fox Crime
Санта Клара (округ)

мини|Универзитетот Станфорд
**Округот Санта Клара** () е шестиот најголем округ во Калифорнија, САД по број на жители. Според пописот од 2010 година, во округот Санта Клара живееле 1.781.642 жители. Седиштето на окгуот е во Сан Хосе, најголемиот град во оваа административна единица.

Категорија:Окрузи во Калифорнија
Категорија:Силициумска Долина
Категорија:Населени места основани во 1850 година
Санфранциски Залив

мини|Авионски поглед кон заливот
**Санфранциски Залив** () е плиток естуар во Калифорнија, САД. Околината на заливот е густо населена, а трите најзначајни центри се Сан Хосе, Сан Франциско и Оукленд.


Категорија:Заливи во Калифорнија
Класика де Сан Себастијан 2019

**Класика де Сан Себастијан 2019** — 39. издание на велосипедската еднодневна трка Класика де Сан Себастијан, која се одржала на 3 август како дваесет и осми настан во сезоната на Светската турнеја.

Била освоена од страна на 19-годишниот Ремко Евенепул.

## Екипи

Бидејќи Класика де Сан Себастијан е настан од Светската турнеја, сите осумнаесет UCI World Tour екипи биле автоматски поканети и се обврзани да учествуваат на трката. Четири професионални континентални екипи биле дополнително поканети, со што била заокружена главната група од 22 екипи.

## Поредок
### Завршен пласман

## Список на учесници

## Наводи

## Надворешни врски
* 
* 
* 

Категорија:Класика де Сан Себастијан
Категорија:Светска турнеја на UCI 2019
Категорија:Шпанија во 2019 година
Линебург (појаснување)

**Линебург** може да се однесува на следново:

* Линебург — град во сојузната покраина Долна Саксонија, Германија
* Линебург (округ) — округ во сојузната покраина Долна Саксонија, Германија
* Линебург (административен округ) — поранешен административен округ во сојузната покраина Долна Саксонија, Германија
* Кнежевство Линебург — поранешно кнежевство
* Линебург (Јужна Африка) — општина во Јужна Африка
Финале на Купот на европските шампиони во 1961 година

**Финалето на Купот на европските шампиони во 1961 година** било одржано на стадионот Ванкдорф во Берн на 31 мај 1961, каде што Бенфика играше против Берселона. Ова било прво финале во кое не учествувале Реал Мадрид, кои ги освоија претходните 5 финалиња. Бенфика за првпат го крена трофејот, победувајќи ја Барселона со 3–2.

На самото финале се случи непријатен настан, односно во 8-мата минута од натпреварот, на играчот на Бенфика од средниот ред Марио Колуна му го скршија носот, удирајќи го директно во неговорто лице.

## Патот до финалето

## Натпревар

### Детали

## Поврзано

* Куп на шампиони 1960/61

## Надворешни врски

* 1960/61 сезона од Купот на европските шампиони



1
European Cup Final 1961
European Cup Final 1961
1961
European Cup Final 1961
European
Euro
Категорија:Sports competitions in Bern
Категорија:May 1961 sports events
Категорија:20th century in Bern
Список на планини на Месечината

Ова е список на именувани **[[планина|планини]] на [[Месечината]]**.

Наведените висини се разликуваат, зависно од изворот. Во 1960-тите Военокартографската служба на САД се служеле со појдовница 1.737.988 метри од средиштето на Месечината. Во 1970-тите Одбранбената картографска агенција применувала појдовница од 1.730.000 метри. Топографските податоци од леталото „Клементина“ објавени од 1990-ти поаѓаат од 1.737.400 метри.

Оваа табела не е сеопфатна и не ги содржи највисоките точки на Месечината. Податоците од „Клементина“ покажуваат опсег од 18.100 м меѓу најниското и највисокото место. Највисоката точка, која е на обратната страна од Месечината, е околу 6.500 метри повисока од планината Хајгенс, која вообичаено се смета за највисока планина (како самостојна планина).

Планините и венците носат имиња на земски планини, истакнати научници, лични имиња од разни култури, како и кратери во нивната околина.

## Планини
Ова е табела на самостојни планини или масиви.

## Планински венци

## Поврзано
* Список на површински образби на Месечината
* Список на кратери на Месечината
* Список на месечеви мориња
* Список на долини на Месечината

## Наводи

## Надворешни врски

* Список на именувани планини на Месечината — Речник на планетарната номенклатура 
* Фотографски атлас на Месечината — Дигитален мсечев обиколувач 

Месечина

Планини
Проста реченица во македонскиот јазик

**Проста реченица** е онаа, што се искажува со една мисла:Јас читам. Тој спие. Никола учи. Простата реченица може да биде: просто неразвиена и развиена. Просто неразвиената е саставена само од подмет и прирок: Коњот пасе. Тој трча. Ѕидот е бел. Просто развиена е онаа реченица, која што освен подмет и прирок има и други зборои што го објаснуат или дополнуат подметот или прирокот: Добар ученик совесно ги работи своите задачи.

## Редослед на зборови
Редоследот на збороите во реченицата е редовен, или граматички и нередовен или инверзија. Редот на збороите во реченицата зависи од смислата и она што сакаме особено да го потцртаме. По граматичкиот ред подметот со своите додатоци е на прво место, а по него иде прирокот со своите додатоци. Пр.: Јас сум прочитал убава книга. Кога атрибутот чини составен дел на сопствени именки, тој е пред именката, ако е таа географско име: Крива Паланка, Ново Село, Царево Село и сл. Но ако е атрибутот составен дел на именката што значи лице, тогаш тој е зад именката: Петар Велики, Спиро Црниот исл. Инаку атрибутот обично стои пред именката што |а појаснува.

## Наводи

Категорија:Македонска граматика
Враќање (филм од 1966)

**„Враќање“** (српски: *Повратак*) — југословенски филм од 1966 година, во режија на Живоин Павловиќ по сценариото на Владимир Тори Јанковиќ. Главните улоги ги играат: Бата Живоиновиќ, Снежана Лукиќ, Јанез Врховец, Петар Лупа итн. 

## Синопсис
Ал Капоне (го игра Живоиновиќ) е познат криминалец кој штотуку е пуштен од затвор, каде поминал шест години. Кога се враќа дома, гледа дека неговата куќа е урната, а мајка му умрела додека бил в затвор. Тој е цврсто решен да почне чесен живот, иако веднаш го дочекуваат неговите пријатели кои му предлагаат да им биде водач во криминалните активности. Истовремено, Ајкула, водачот на другата банда го повикува да му се придружи во акцијата која ја подготвува. Сепак, Ал Капоне решително ги одбива двете понуди. Тогаш, Ајкула го повикува на средба, каде неговите луѓе го напаѓаат, но Ал Капоне се одбранува и заедно со сестрата на Ајкула, Гордана (ја игра Лукиќ) успева да побегне од местото. Во меѓувреме, милицијата поставила заседа во околината и, мислејќи дека станува збор за Ајкула, го убива. 

## Наводи

Категорија:Југословенски филмови
Категорија:Српски филмови
Категорија:Црно-бели филмови
Категорија:Филмови на Живоин Павловиќ
Категорија:Филмови со Бата Живоиновиќ
Категорија:Филмови со Јанез Врховец
Категорија:Филмови со Петар Лупа
Категорија:Филмови со Снежана Лукиќ
Категорија:Филмови со Предраг Милинковиќ
Категорија:Филмови со Столе Аранѓеловиќ
Категорија:Филмови со Славољуб Костиќ
Категорија:Филмови со Зоран Филиповиќ
Категорија:Филмови со Душан Цветковиќ
Категорија:Филмови на српски јазик
Категорија:Филмови за затвореници
Категорија:Филмови од 1966 година
Категорија:Филмови на Авала филм
Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Белград
Список на месечеви мориња

450п|десно|lang=mk|Нашата страна на Месечината со имињата на поважните мориња и кратери.
Ова е список на **[[месечево море|месечеви мориња]]** (), кои претставуваат големи и темни базалтни низини на Месечината. Опфатени се и други базалтни низини, вклучувајќи еден „океан“ (*oceanus*), како и образби од видовите „езеро“ (*lacus*), „блато“ (*palus*) и „залив“ (*sinus*). Овие секако не се истоветни на нивните земски пандани, кои содржат вода. Денешниот номенклатурен систем е воведен во 1651 г. од италијанскиот астроном Џовани Батиста Ричоли. Ричолиевата карта ја нацртал неговиот сонародник Франческо Марија Грималди, во чија чест е наречен и еден позначаен кратер.

## Мориња и океан

## Езера

Покрај морето, доста застапена е и образбата наречена месечево езеро (*lacus*), која претставува помала базалтна низина од слично потекло:

## Заливи и блата
Сродни површински облици на Месечината се „заливот“ (*sinus*) и блатото (*palus*):

Во некои списоци се води и Блатото на Маглите (*Palus Nebularum*) 38,0° СГШ, 1,0° ИГД. Меѓутоа, треба да се напомене дека овој назив не е признаен од Меѓународниот астрономски сојуз.

## Поврзано
* Список на површински образби на Месечината
* Список на кратери на Месечината
* Список на планини на Месечината
* Список на долини на Месечината

## Наводи

## Извори
* Ewen A. Whitaker, *NASA Catalogue of Lunar Nomenclature*, NASA RP-1097, 1982, no ISBN.
* Ben Bussey and Paul Spudis, *The Clementine Atlas of the Moon*, Cambridge University Press, 2004, .
* Antonín Rükl, *Atlas of the Moon*, Kalmbach Books, 1990, .
* Ewen A. Whitaker, *Mapping and Naming the Moon*, Cambridge University Press, 1999, .

## Надворешни врски

* Атлас на Месечината  — НАСА 
* Фотографски атлас на месечината — Дигитален месечев обиколувач 
* Месечева номенклатура — USGS 


Мориња
Мориња
Список на долини на Месечината

Ова е список на најголемите долини на Месечината кои имаат свои имиња.

Највеќето од нив се наречени по блиски кратери.

## Поврзано
* Список на површински образби на Месечината
* Список на кратери на Месечината
* Список на планини на Месечината
* Список на месечеви мориња

## Наводи

## Надворешни врски

* Фотографски атлас на Месечината на Дигиталниот месечев обиколувач 
* Месечева номенклатура — USGS 
* Месечева номенклатура: Долини — USGS 


Долини
Долини на Месечината
Кадина Пештера

**Кадина Пештера** — поткапина на левиот брег на Кадина Река во близината на селото Гумалево, Општина Зелениково, Скопско. Од неодамна таа претставува познат и доста посетувано место за спортско качување и алпинизам.

## Местоположба
Кадина Пештера претставува поткапина на голема варовничка карпа која се издигнува високо веднаш над левиот брег на Кадина Река на 1 километар југозападно од селото Гумалево. Пештерата се издигнува 50 метри над самиот брег на Кадина Река на местото каде што таа прави завој течејќи низ тесна клисура. Месното население ја нарекува само како Пештера или Шпела (на албански), додека името Кадина Пештера и е дадено од спортските качувачи и планинарите, поради нејзината непосредна близина над Кадина Река.

## Одлики
На запад од селото Гумалево, од левата страна на Кадина Река, на допирот помеѓу кристалесттите шкрилци и дискордантно на нив поставените хипуритски варовници, изградена е голема поткапина, со должина од 80 до 100 метри и височина од 15 метри. Во внатрешноста на поткапината има појава на мали пештерски украси, сталактити

## Спортско качување
Почнувајќи од 2013 годиниа, кога од спортските качувачи и алпинисти се откриени можностите кои ги нуди, Кадина Пештера е препознаена како извонреден и големо место со интересна варовничка карпа која претставува еден вид спортско качувачко богатство и во моментов  нуди можност за качување на 12 насоки со тежина која варира од 6а до 7c+. Започнувајќи од 2014 година, секоја година, на почетокот на пролетта во месец март, на Кадина Пештера се одржува *„Цветен качувачки фестивал - Кадина Пештера“*. За потребите за подобар пристап до местото од заинтересираните посетители, качувачи и туристи, поставени се повеќе патоказни табли во Зелениково, Страхојадица и Гумалево, каде што на крајот на селото постои и информативна табла и обележана пешачка патека.

## Галерија


File:Кадина Пештера МК 01.jpg|Поглед на Кадина Пештера
File:Кадина Пештера 06.jpg|Поглед на Кадина Пештера од југоисток
File:Кадина Пештера 01.jpg|Поглед на Кадина Пештера високо над течението на Кадина Река
File:Кадина Пештера 08.jpg|Поглед од внатрешноста на поткапината на Кадина Пештера
File:Кадина Пештера 10.jpg|Поткапината Кадина Пештера кај с.Гумалево
File:Кадина Река и Кадина Пештера 18.jpg|Глетка кон Кадина Пештера од водите на Кадина Река
File:Кадина Пештера.jpg|Поглед кон Кадина Пештера
File:Кадина Пештера 02.jpg|Поглед на Кадина Пештера високо над течението на Кадина Река
File:Кадина Пештера 17.jpg|Глетка од внатрешноста
File:Кадина Пештера 03.jpg|Поглед на Кадина Пештера високо над течението на Кадина Река
File:Кадина Пештера МК 02.jpg|Поглед на Кадина Пештера
File:Кадина Пештера 11.jpg|Варовнички облици
File:Кадина Пештера 15.jpg|Облици во внатрешноста
File:Кадина Река и Кадина Пештера 19.jpg|Глетка кон Кадина Пештера од водите на Кадина Река
File:Инфо-табла за Кадина Пештера.jpg|Туристичка информативна табла за Кадина Пештера



## Наводи

Категорија:Пештери во Македонија
Скала (средновековно археолошко наоѓалиште во Велмеј)

*Не го поистоветувајте со античкото наоѓалиште во Велмеј, [[Скала (античко археолошко наоѓалиште во Велмеј)|Скала]]*

**Скала** — археолошко наоѓалиште во селото Велмеј во областа Дебрца. Претставува раносредновековна населба и некропола. Претставува ритче оддалечено околу 5&nbsp;км јужно од селото, кое се издига јужно од патот Лешани-Брежани. На падината северно и западно од овој пат се забележуваат групи од бигорни камења кои најверојатно претставуваат гробови. По површината има фрагментирана средновековна керамика и фрагменти од железна згура. Во северозападниот дел на долината Скала, на околу 100&nbsp;м западно под споменатиот пат се забележуваат остатоци од растурена гробница со насоченост исток-запад, долга 3&nbsp;м, широка 2&nbsp;м и со ширина на зачуваниот ѕид 60&nbsp;см. На околу 30–40&nbsp;м источно од гробницата површината обилува со градбена и покривна керамика. Скала денес е идентификуван и со наоѓалиштето Српница.

## Поврзано
*Бучишта — населба со некропола од доцноантичкото време и старохристијанска базилика;
*Велмешко Градиште — утврдена населба од бронзеното време;
*Вишин Дол — утврдена населба и топилница од доцноантичкото време;
*Гладница — населба од доцноантичкото време;
*Горица — населба од развиеното средновековие;
*Горни Јаворец — топилница од доцноантичкото време;
*Горнополско Градиште — утврдена населба од раниот Среден век;
*Грамаѓе — некропола од железното време;
*Иванова Ливада - Икона — раносредновековна црква и некропола;
*Икона - Блато — раносредновековна некропола;
*Калуѓерица — раносредновековна некропола;
*Кутлина — населба од неолитското, енеолитското, бронзеното и железното време и раносредновековна некропола;
*Манастириште — средновековен сакрален комплекс;
*Оџа Бавча — раносредновековна некропола;
*Пашина Горица — некропола од доцноантичкото време;
*Петте Дабје — некропола од доцноантичкото и римското време;
*Пештера Јаорец — Засолниште од палеолитското време;
*Писан Камен — некропола од железното време;
*Попов Дол — некропола од доцноантичкото време и раниот Среден век;
*Селиште Јаорец — населба од развиениот и доцниот среден век;
*Селце — населба од развиеното средновековие;
*Скала — топилница од доцноантичкото време;
*Средна Горица — ранословенска некропола;
*Црквиште — раносредновековна црква и некропола;
*Шивлица — раносредновековна црква;
*Велмеј;
*Список на археолошки наоѓалишта во Дебрца;
*Список на средновековни некрополи во Македонија.

## Наводи

Категорија:Велмеј
Црквиште (Велмеј)

**Скала** — археолошко наоѓалиште во селото Велмеј во областа Дебрца. Претставува раносредновековна црква и некропола. Лежи во месноста Крапчин Дол, меѓу Огранџо Ливада и Алибеџица, десно од патот за селото Брежани, на околу, 5&nbsp;км воздушна линија југоисточно од селото. Овде веројатно била подигната црква која подоцна е пресечена со пороите на трапот што се спушта од месноста Слива. На левата страна од трапот се забележуваат повеќе камења во групи, а самиот простор изгледа како вештачки создадена тумбичка - грамада. Јужно од оваа грамада се забележуваат гробни конструкции од камени плочи и поситни камења. Во нивата на еден селанец од Велмеј, недалеку југоисточно од овој простој е раскопан гроб и е откриена сребрена обетка од X до XII век.

## Поврзано
*Бучишта — населба со некропола од доцноантичкото време и старохристијанска базилика;
*Велмешко Градиште — утврдена населба од бронзеното време;
*Вишин Дол — утврдена населба и топилница од доцноантичкото време;
*Гладница — населба од доцноантичкото време;
*Горица — населба од развиеното средновековие;
*Горни Јаворец — топилница од доцноантичкото време;
*Горнополско Градиште — утврдена населба од раниот Среден век;
*Грамаѓе — некропола од железното време;
*Иванова Ливада - Икона — раносредновековна црква и некропола;
*Икона - Блато — раносредновековна некропола;
*Калуѓерица — раносредновековна некропола;
*Кутлина — населба од неолитското, енеолитското, бронзеното и железното време и раносредновековна некропола;
*Манастириште — средновековен сакрален комплекс;
*Оџа Бавча — раносредновековна некропола;
*Пашина Горица — некропола од доцноантичкото време;
*Петте Дабје — некропола од доцноантичкото и римското време;
*Пештера Јаорец — Засолниште од палеолитското време;
*Писан Камен — некропола од железното време;
*Попов Дол — некропола од доцноантичкото време и раниот Среден век;
*Селиште Јаорец — населба од развиениот и доцниот среден век;
*Селце — населба од развиеното средновековие;
*Скала — раносредновековна населба и некропола;
*Скала — топилница од доцноантичкото време;
*Средна Горица — ранословенска некропола;
*Шивлица — раносредновековна црква;
*Велмеј;
*Список на археолошки наоѓалишта во Дебрца;
*Список на средновековни некрополи во Македонија.

## Наводи

Категорија:Велмеј
Нивишта (Врбјани)

**Нивишта** — археолошко наоѓалиште во селото Врбјани во областа Дебрца. Претставува средновековна населба и некропола. Се наоѓа на околу 1&nbsp;км северно од селото, на брегот југоисточно од денешната црква Св. Петка, и претставува простор со обработливи ниви. На места по површината се забележуваат фрагменти од керамички садови, а до неодамна постоеле и темели од станбени објекти. Сопствениците на нивите наоѓале разновидни предмети од железо и сребро.

## Поврзано
*Црквиште - Петрчани — средновековна црква со некропола;
*Врбјани;
*Список на археолошки наоѓалишта во Дебрца;
*Список на средновековни некрополи во Македонија.

## Наводи

Категорија:Врбјани (Охридско)
Црквиште (Врбјани)

**Црквиште** или **Петрчани** — археолошко наоѓалиште во селото Врбјани во областа Дебрца. Претставува средновековна црква и некропола. Се наоѓа на околу 3&nbsp;км источно од селото. Во централниот и источниот крај се забележуваат гробни конструкции од големи камени плочи и остатоци од темели на мал црковн објект граден од кршен камен, бигор и малтер.

## Поврзано
*Нивишта — средновековна населба и некропола;
*Врбјани;
*Список на археолошки наоѓалишта во Дебрца;
*Список на средновековни некрополи во Македонија.

## Наводи

Категорија:Врбјани (Охридско)
Св. Никола (Волино)

**Св. Никола** — археолошко наоѓалиште во селото Волино во областа Дебрца. Претставува средновековна црква и некропола. Денешната црква Св. Никола се наоѓа во југоисточниот дел на селото, на околу 60–70&nbsp;м лево од патот за селото Требеништа. Според податоците на археологот Лахтов, била изградена врз темели на постара црква (XIV век) околу која се простирала некропола. При копањето на дупки за правење на базен за фрлање на крстот, јужно од црквата бил откопан гроб од кој камењата и коските биле расфрлени по површината.

## Поврзано
*Св. Климент — некропола од римското време;
*Стари Гробишта — раносредновековна некропола;
*Волино;
*Список на археолошки наоѓалишта во Дебрца;
*Список на средновековни некрополи во Македонија.

## Наводи

Категорија:Волино
Стари Гробишта (Волино)

**Стари Гробишта** — археолошко наоѓалиште во селото Волино во областа Дебрца. Претставува раносредновековна некропола. Се наоѓа на североисточниот крај на селото, на почетокот од каналот на реката Сатеска. При вршење на ископи биле откривани и уништувани гробови со гробни прилози од бронза и стакло, меѓу кои имало и 2 прстена со временска припадност на XII век (според археологот Лахтов).

## Поврзано
*Св. Климент — некропола од римското време;
*Св. Никола — средновековна црква и некропола;
*Волино;
*Список на археолошки наоѓалишта во Дебрца;
*Список на средновековни некрополи во Македонија.

## Наводи

Категорија:Волино
Испарувачка гасовита глобула

**Испарувачка гасовита глобула** или **ИГГ** — подрачје наводороден гас во далечната вселена со големина од приближно 100 ае, на начин што гасовите кои се во неговата сенка се заштитени од јонизационите УВ-зрачење. Густите подрачја на гас во сенката на ИГГ може да доведат до создавање на ѕвезда. ИГГ биле првично препознанени преку фотографии на Столбовите на Создавањето во маглината Орел снимени од Хабл во 1995 година.

ИГГ најверојатно се наговестувачите на новите пртоѕвезди. Во внатрешноста на ИГГ гасовите и прашината се погусти од околниот облак на гас и прашина. Гравитацијата го привлекува облакот уште поблиску како што ИГГ го привлекува околниот материјал од облакот. Како што се наголемува густината на облакот глобулата станува пожешка поради тежината на надворешните слоеви и се создава протоѕвезда во внатрешноста на ИГГ.

Постои можност протоѕвездата да има мала маса за да стане ѕвезда. Па така таа станува кафеаво џуџе. Ако пак протоѕвездата има доволно голема маса, густината ќе постигне критично ниво при што температурата надминува 10 милиони келвини во центарот на ѕвездата. Од овој момент, започнува фузиона јадрена реакција која го претвора водородот во јадрото во хелиум и се ослободуваат огромни количества енергија. Тогаш протоѕвездата постанува ѕвезда и се наоѓа на главната низа на ХР-дијаграм.

Изучувањето на 73 ИГГ во Столбовите на Создавањето (маглината Орел) со помош на многу големиот телескоп покажало дека само 15% од ИГГ имаат знаци дека во нивната внатрешност се создаваат ѕвезди.Ѕвездородието не е подеднакво насекаде: најголемиот столб има мало јато на овие извори во главата на столбот.

## Наводи

## Надворешни врски
* Hubble sees stars and a stripe in celestial fireworks  — ESA/NASA Image, July 1, 2008
* Embryonic Stars Emerge from Interstellar "Eggs", HubbleSite, Nov. 2, 1995 
*http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/1995/44/text/  Hubble site
*http://apod.nasa.gov/apod/image/1207/pillars6_hst_1518.jpg NASA APODly 2012
*NBC News Space,   3/5/2007

Категорија:Маглини
Категорија:Вселенска прашина
Категорија:Молекуларни облаци
Инфрацрвен цирус

**Инфрацрвен цирус** — вретовидна структура забележана во вселената која оддава инфрацрвена светлина. Името име дадено бидејќи структурите наликуваат на облаци. Овие структури првично биле набљудувани од страна на инфрацрвен астрономски сателит при бранови должини од 60 и 100 микрометри.

## Поврзано
* Вселенско позадинско инфрацрвено зрачење

## Наводи

## Надворешни врски
* Molecular Hydrogen in Infrared Cirrus, Kristen Gillmon, J. Michael Shull, 2006 Abstract
** PDF Paper
* The Physics of Infrared Cirrus, C. Darren Dowell, Roger H. Hildebrand, Alex Lazarian, Michael W. Werner, Ellen Zweibel

Категорија:Меѓуѕвездена средина
Св. Богородица (Горно Средоречие)

*За актуелната црква, видете [[Црква „Св. Богородица“ - Горно Средоречие|Црква „Св. Богородица“]]*

**Св. Богородица** — археолошко наоѓалиште во селото Горно Средоречие во областа Дебрца. Претставува црква и некропола од развиеното средновековие. Се наоѓа на 500&nbsp;м северно од селото. Селската црква, изградена во 1936 година, е подигната врз темели од постара црковна градба. Околу неа се забележуваат средновековни гробни конструкции од камени плочи со насоченост исток-запад.

## Поврзано
*Зластрана — населба од неолитското време;
*Горно Средоречие;
*Список на археолошки наоѓалишта во Дебрца;
*Список на средновековни некрополи во Македонија.

## Наводи

Категорија:Горно Средоречие
Остаток од нова

**Остаток на нова** — облак составен одматеријал или остаток по ненадејната фузиона еруптивна класична нова, или повеќекратните исфрлања од повторувачката нова. Во текот на нивниот краток живот, обвивките на новата се шират со брзина од околу 1000&nbsp;км/s, чија бледа магловитост е осветлена од страна на родната ѕвезда преку светлинско ехо набљудувано во сферната обвивка на Новата Персеј 1901 или од енергиите кои опстоиле во облаците кои се шират како кај T Компас.

## Галерија

## Облик
За да постои нова потребно е постоење на двоен ѕвезден систем, од бело џуџе и ѕвезда на главната низа, подџин, или црвен џин, или пак преку спојување на две црвени џуџиња, па така навјверојатно сите ѕвезди треба да се поврзани со двоѕвезди. Ова теориски значи дека овие маглински облици можно е да се под влијание на нивните родни ѕвезди и количеството на материјал исфрлен од новата. Обликот на овие остаточни маглини е од голем интерес за астрофизичарите.

Остатоците на новите споредени со остатоци од супернови или планетарните маглини создаваат помалку енергија и имаат помала маса. Може да се набљудуваат низ период од неколку векови. Значајно, забележани се повеќе остатоци на нови кај новите нови, поради подобрената технологија на снимање со помош на CCD и набљудувањата при други бранови должини. Примери за нови кои се придружени од остатоци на нови се:

* GK Персеј
* RR Сликар
* DQ Херкул
* FH Змија
* V476 Лебед
* V1974 Лебед
* HR Делфин
* V1500 Лебед

## Поврзано
* Планетарна маглина
* Остаток од супернова

## Наводи

## Надворешни врски
* 
* 
* 
* 

*
Категорија:Маглини
Категорија:Оддавни маглини
Ијан Ренкин

**Ијан Џејмс Ранкин** (англиски: *Ian James Rankin*, 28 април 1960) е шкотски писател, кој кај светската и шкотската книжевна јавност е познат по криминалистичките/ детективските романи со Инспектор Ребус.

## Живот
Ренкин е роден во Карденден, Шкотска. Неговиот татко поседувал продавница за зеленчук и овошје, додека пак неговата мајка работела во училишна менза. Тој го започнал образованието во училиштето Бет, во Коденбет. Кога тој се одлучил да учи книжевност на фактултет неговите родители биле шокирани, бидејќи тие очекувале тој да се запише на трговија. Тој бил поддржан од неговиот наставник по англиски јазик, и така дипломирал во 1982 глдина во Едунбуршкиот универзитет. Тој предавал на универзитетот. Живеел во Тотенхем во Лондон четири години, потоа во рурална средина во Франција шесѕ години, кога ја развивал неговата писателска кариера. Пред да стане целосно посветен на пишувањето, работел голем број други неквалификувани и квалификувани работи.

Живее во Единбург со неговата сопруга Миранда, со која се венчал во 1986 година. Тие имаат два сина, Џон и Кристофер.

До денес има објавени 25 романи, две збирки кратки раскази, една новела и еден реалистичен роман..

## Наводи

## Надворешни врски
* 
* 
* 
* Профил на „Guardian Books“

Категорија:Шкотски писатели
Категорија:Писатели на мистерија
Категорија:Писатели на криминалистичка фикција
Категорија:Офицери на Редот на Британската Империја
Категорија:Членови на Кралското книжевно друштво
Категорија:Родени во 1960 година
Вртелешка (маглина)

**Вртелешка** - *маглинско подрачје* во облик на вртелешка.

## Спирални галаксии

Поимот 'вртелешка' е застарено именување користено од набљудувачите пред Едвин Хабл кој забележал и сфатил дека овие спирални магловити облаци се всушност галаксии.

## Волф–Рајеова маглина

Некои Волф-Рајеови ѕвезди е опколени со маглини во облик на вртелешки. Овие маглини се настанати одпрашината со потекло од двојниот ѕвезден систем.Ѕвездените ветришта на двете ѕвезди се судираат и образуваат две линии прашина кои спирално се движат нанадвор при вртењето на системот. Пример е WR 104.

## Надворешни врски
*"The Twisted Tale of Wolf-Rayet 104, First of the Pinwheel Nebulae" Some Wolf–Rayet stars in binaries are close enough that we can image a rotating "pinwheel nebula" showing the dust generated by colliding winds in the binary system, from aperture masking interferometry observations.
*Pinwheel Galaxy from ESA/Hubble

*
*
Степенување на придавки во македонскиот јазик

**Степенување на придавки** - начин за изразување во македонскиот јазик на некое својство на некој предмет кое може да биде застапено во помал или поголем степен. Степенување на придавките е карактеристично само за описните, односно квалитативните придавки.

Описните придавки се изделуваат од сите други видови придавки токму поради степенувањето, односно степенот на својството кое го поседува. Така на пример придавките „волнени“ и „детски“ немаат степен на својството кое го поседуваат, односно не може да се каже „поволнени“ или „најдетски“. За разлика од нив, придавките од описен вид можат да имаат форми за степен како на пример „високи“, „повисоки“ или „највисоки“. Степенувањето на едно својство на еден предмет се врши врз основа на споредба на истото тоа својство кај друг предмет.

Со посебните форми на споредба се изразува степенот (степенување) на дадениот квалитет кога се споредуваат два или повеќе предмети.

Формите за компарација се:

# **Позитив** – основната форма на придавката (*голем*).
#: На пр.: Охрид е *голем* град.
# **Компаратив** – форма за споредување на два предмета. Се образува со претставката: **по-**, која се пишува слеано со придавката (***по'''голем'').
#: На пр.: Битола е ''поголем'' град од Охрид.
# '''Суперлатив''' – форма за споредување на еден со повеќе предмети. Се образува со претставката: '''нај-''', која се пишува слеано со придавката (***нај*'голем*).
#: На пр.: Скопје е *најголем* град во Македонија.

## Наводи

Категорија:Придавки во македонскиот јазик
Двополна маглина

**Двополна маглина** — вид на маглина карактеризиран со две испакнатини на секја страна од централната ѕвезда. Околу 10-20% од планетарните маглини се двополни.

## Создавање
Иако не се точно познати причините за овие маглинестите структури, честопати се мисли дека се предвесници за присуство на двојна централна ѕвезда со период од неколку денови до периоди од неколку години. Како што една од ѕвездите ги исфрла надворешните слоеви, другата го нарушува овој процес на исфрлање на материјалот и се создава двополов облик.

## Примери

* Хомункул околу Ета Карина
* Хабл 5
* M2-9 –Крилја на маглината Пеперутка
* OH231.8+4.2 –Калабаш или маглината Скапано Јајце
* Mz3 (или Менцел 3) – Мравја Маглина
* CRL 2688 – Јајце
* HD 44179 – Црвен правоаголник
* MyCn18 – Песочен Часовник
* He2-104 – Јужна Раковидна Маглина
* Бумеранг
* NGC 2346 – позната и како маглината Пеперутка

## Поврзано
* Двополов истек
* Ѕвезден развој

## Наводи

Категорија:Маглини
Буквар со читанка (1945)

**„Буквар со читанка за прво одделение“** – буквар со читанка на македонскиот јазик наменет за учениците од прво одделение. Букварот бил изработен од комисијата при Министерството за народна просвета во состав: Димитар Поп Ефтимов, Спасе Чучук, Јонче Јосифовски, Васил Куновски, Јордан Киранџијски, Ѓорѓе Ристиќ. Насловната страница и цртежите ги изработил Василие Поповиќ-Цицо.  Книгата била отпечатена во Скопје во 1945 година во Државната печатница „Гоце Делчев“ како книга од 96 страни.

## Наводи

Категорија:Македонски јазик
Категорија:Книги од 1945 година
Девојка (филм од 1965)

**„Девојка“** — југословенски филм од 1965 година, во режија на Младомир Пуриша Ѓорѓевиќ. Главните улоги ги играат: Милена Дравиќ, Љубиша Самарџиќ, Раде Марковиќ, Мија Алексиќ и Беким Фехмиу.  

## Синопсис
Дејствието на филмот се одвива за време на Втората светска војна и зборува за љубовта на еден партизан и една девојка. Проследувајќи ја приказната за девојката, војникот, фотографот и германскиот офицер, во филмот се дава приказ на субјективните доживувања на војната. И покрај трагичниот крај, во кој германската војска ја стрела девојката, сепак тримуфира нејзината љубов.  

## Наводи

Категорија:Југословенски филмови
Категорија:Српски филмови
Категорија:Црно-бели филмови
Категорија:Филмови на Младомир Пуриша Ѓорѓевиќ
Категорија:Филмови со Беким Фехмиу
Категорија:Филмови со Мија Алексиќ
Категорија:Филмови со Раде Марковиќ
Категорија:Филмови со Љубиша Самарџиќ
Категорија:Филмови со Милена Дравиќ
Категорија:Филмови на српски јазик
Категорија:Филмови на српскохрватски јазик
Категорија:Филмови за Втората светска војна
Категорија:Филмови од 1965 година
Категорија:Партизански филмови
Атрибут во македонскиот јазик

**Атрибутот** е додаток што кажува каков е подметот, чиј е или од каде е или воопшто го определува поблизу подметот.

## Значење и користење
Атрибутот е најчесто придавка, но може да биде и друг збор. Освен тоа атрибутот е секој именски додаток, каква било служба да врши името што се определува со него. Тука придавката е додаток на именката, а таа не е подмет.

;Примери
Атрибут во реченици:

Кога атрибутот чини составен дел на сопствени именки, тој е пред именката, ако е таа географско име: Крива Паланка, Ново Село, Царево Село и сл. Но ако е атрибутот составен дел на именката што значи лице, тогаш тој е зад именката: Петар Велики, Спиро Црниот и сл. Инаку атрибутот обично стои пред именката, што ја појаснува. Ако се два атрибута, можат да стојат и двата пред именката или именката меѓу нив: Твојата најмала сестра дојде тука вчера; најмалата сестра твоја дојде тука вчера.

Односните реченици, ако се атрибут проширен во зависна реченица (пример: Се покануваат сите граѓани што ги одбравме вчера да дојдат на конференција.), тие не се одделуват со запирка.

## Поврзано
*Македонски јазик
*Македонска граматика
*Македонска граматика (1946)

## Наводи

Категорија:Македонска граматика
Македонска читанка (1890)

**„Македонска читанка“** – учебник напишан на македонски јазик. Служел за потребите на српските училишта во Вардарска Македонија. Учебникот бил отпечатен во Цариград во 1890 година. „Македонска читанка“ била варијанта на „Српска читанка“ на професорот Милојко Веселиновиќ.

## Наводи

Категорија:Македонски јазик
Категорија:Учебници
Категорија:Книги од 1890 година
Извици во македонскиот јазик

**Извиците** се неменливи зборои со коишто искажуваме разни чувства и желби, а исто така изговарање и/или толкување на разни звуци.

## Значење и користење
Извиците се делат на:
* За изразување на чувство и желби
;Примери

* За повикување кои се употребуваат при својски однос, а некои пак се и знак на грубост
;Примери

* За изговарање на разни звуци кои станале многу глаголи во нашиот јазик
;Примери

## Поврзано
*Македонски јазик
*Македонска граматика
*Македонска граматика (1946)

## Наводи

Категорија:Македонска граматика
Македонски правопис (1945)

**„Македонски правопис“** – правопис на македонскиот јазик донесен на 7 јуни 1945 со решение на Министерството за народна просвета потпишано од тогашниот министер Никола Минчев, а на предлог на Комисијата за јазик и правопис. Со горенаведеното решение овој правопис бил прифатен како официјален правопис во Народна Република Македонија.  Правописот бил отпечатен во Скопје во 1945 година како засебна книшка од 20 страни.

## Содржина
Правописот содржи четири глави.

### Основните правописни правила
Во оваа глава се опфатени следните поглавја:
* Азбуката
* Самогласниците
* Согласниците
* Согласниците на крајот на зборот
* Согласничките групи
* За некои почетни и краесловни групи

### Преглед на формите
Во оваа глава се опфатени следните поглавја:
* Членот
* Именките
* Придавките
* Броевите
* Заменките
* Глаголи
* Предлозите
* Прилозите

### Употреба на голема буква
Оваа глава нема поглавја.

### Интерпункција
Во оваа глава се опфатени следните поглавја:
* Употреба на точка
* Извичник
* Прашалник
* Две точки
* Цртичка
* Наводници
* Неколку точки
* Точка и запирка
* Запирка

## Наводи

Категорија:Македонски јазик
Категорија:Правопис на македонскиот јазик
Категорија:Книги од 1945 година
Гласовен систем на македонскиот јазик

**Гласовниот систем на македонскиот јазик**, или **фонетски систем на македонскиот јазик**, е составен од сите гласови во стандардниот македонски јазик. Тој е предмет на проучување на фонетиката и фонологијата. Во македонскиот гласовен систем има 31 глас кои соодетствуваат на 31 буква од македонската азбука и гласот што се слуша како затемнето *а.* Овој глас често се бележи со апостроф во некои сопствени именки (на пр. В’чков, К’чев, К’шање). Во стандардниот јазик тој глас се бележи со *а*, а во текстовите кои прикажуваат македонски дијалекти се појавува како знакот *ă*.

Гласовите во македонскиот јазик се поделени на самогласки и согласки. Гласот означен со буквата *р* во одредени случаи претставува самогласка. Самогласките се делат на самогласки од преден (*е*, *и*) и заден ред (*а*, *о*, *у*) според придвижувањето на јазикот напред и назад; или на високи (*и, у*), средни (*е, о*) и ниски (*а*) самогласки според степенот на подигнување на јазикот. Согласките во македонскиот јазик се делат на звучни (*б, д, г, ѕ, џ, ѓ, в, з, ж*), безвучни (*п, т, к, ц, ч, ќ, ф, с, ш, х*) и сонатни (*р, л, љ, м, н, њ, ј*). Сонатните согласки, или уште познати како сонати, имаат поголема звучност од останатите согласки.

Историски, македонскиот гласовен систем бил многу посложен од денешниот. Прасловенскиот јазик имал 11 самогласки. Во текот на 10-11 век, на македонската јазична територија се губат редуцираните самогласки на крајот на зборот (слаба позиција) или се заменуваат до други самогласки во средината на зборовите (силна позиција). Големиот ер (*ъ*) постанува *о*, а малиот ер (*ь*) се заменува со *е*. Во втората фаза од развојот, во текот на 12-13 век, од македонската варијанта на црковнословенскиот јазик се губи носниот изговор на самогласките и изговорно се спојуваат средното *и* и предното *и*. Конечно во третата фаза од развојот, македонскиот говорен јазик од 15-16 век го губи широкиот изговор на јатот. Во текот на развојот на македонскиот јазик, се изгубиле меките согласки кои постоеле во старословенскиот јазик.

## Наводи

Категорија:Македонска граматика
Категорија:Гласовни системи