open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Орел (соѕвездие)

**Орел** — соѕвездие. Неговото латинско име е **Aquila** и значи орел. Се наоѓа речиси на небесниот екватор. Најсјајната ѕвезда, Алтаир, е вертекс на летниот триаголник.

## Историја
Соѕвездието Орел е едно од 48-те соѕвездија забележани од Птоломеј во 1 век. Исто така се споменува во 4 век п.н.е. и во 3 век п.н.е. од Аратус. Денес е едно од 88-те соѕвездија дефинирани од меѓународната астрономска заедница.

Ова соѕвездие било познато и како *Летечки грабливец* (*Vultur volans*) за старите Римјани (да не се меша со *Vultur cadens* што е старо римско име за соѕвездието кое денес го знаеме како Лира).

Птоломеј каталогизирал деветнаесет ѕвезди од ова соѕвездие и од соѕвездието наречено *Антиноус*, кое се смета за застарено, а тогаш било наречено така во чест на императорот Хадриан (117–138), односно по грешка посветено на Тихо Брахе, кој каталогизирал 12 ѕвезди од Орел и седум од Антиноус.

## Ѕвезди со имиња

### Нова
Две големи нова ѕвезди се забележани во соѕвездието Орел; првата во 389 година п.н.е. за која е забележано дека била сјајна колку и Венера, а другата (V603 Aquilae) нешто посјајна од Алтаир, најсјајната ѕвезда во ова соѕвездие.

### Небесни тела
Три интересни планетарни маглини се наоѓаат во соѕвездието Орел: 
* NGC 6804 има мал но сјаен прстен;
* NGC 6781 која има сличности со маглината Owl Nebula од соѕвездието Голема Мечка;
* NGC 6751 позната и како *Пламено Око,* планетарна маглина
Други небесни тела:
* NGC 6709: ѕвездено јато од 6,7m сместено пет степени југозападно од Zeta Aquilae
* NGC 6755: ѕвездено јато од 7,5m; составено од дванаесетина ѕвезди со величини од 12 до 13
* NGC 6760: збиено ѕвездено јато од 9,1 м
* NGC 6749: ѕвездено јато
* NGC 6778: планетарна маглина
* NGC 6741: планетарна маглина
* NGC 6772: планетарна маглина

### Друго
Леталото Пионир 11 на НАСА, што помина крај Јупитер и Сатурн во 1970-те години, ќе помине блиску до една од ѕвездите на соѕвездието Орел за околу четири милиони години.

## Наводи
* 
* Ian Ridpath and Wil Tirion (2007). *Stars and Planets Guide*, Collins, London. ISBN 978-0007251209. Princeton University Press, Princeton. ISBN 978-0691135564.

## Надворешни врски

* Ноќно небо: Соѕвездие Орел 
* Ѕвездени приказни – Орел
* водич низ соѕвездијата: Орел


Орел
Орел
Орел
Орел
Нова

[frame|right|Уметнички приказ: [бело џуџе натрупува водород од поголемиот придружник]]
**Нова** — катаклизмичка јадрена експлозија предизвикана од натрупување на водород на површината на ѕвезда која е бело џуџе. Оваа појава не треба да се меша со супернова од типот Ia, или со друг вид на ѕвезден избув.

## Забележани избуви на нови од 1890 г. наваму

Целосен список на нова во нашата галаксија Млечен Пат од 1612 може да најдете на страницата на CBAT, (Central Bureau for Astronomical Telegrams), официјалната меѓународна куќа за информирање во врска со транзитни астрнономски настани.

## Поврзано
* Список на нови во Млечниот Пат
* Џуџеста нова
* Супернова
* Хипернова
* Сјајна црвена нова
* Променлива ѕвезда
* Раковидна Маглина

## Наводи


## Надворешни врски

* Каталог на променливи ѕвезди — Астрономски институт „Штернберг“, Москва


Категорија:Ѕвездени појави
Категорија:Астрономски појави
Хајашиева патека

**Хајашиевата патека** е патот на протоѕвездата во Херцшпрунг-Раселов дијаграм откако протоѕвездениот облак ќе достигне хидростатичен еквилибриум. Во 1961 година Куширо Хајаши покажал дека постои минимална делотворна температура која е пониска од онаа што е потребна за да не се достигне хидростатичниот еквилибрум; ова ограничување се однесува на околу 4000 K. Протоѕвездениот облак кој е постуден од оваа температура ќе се собере и ќе се затопли сè додека да постигне Хајашиево ограничување. Кога ќе стигне до тоа, протоѕвездата ќе продолжи да се собира, но нејзината делотворна температура нема повеќе да се зголемува. Оваа Хајашиева патека е блиску до вертикалната линија на Х-Р дијаграмот.

## Поврзано
* Хајашиево ограничување

## Наводи
* 
* 

Категорија:Ѕвезден развој
Категорија:Астрофизика
Категорија:Херцшпрунг-Раселова класификација
Куширо Хајаши

**Куширо Хајаши** (林忠四郎) (роден 25 јули 1920 - почина на 28 февруари 2010 во Кјото) беше јапонски астрофизичар. Хајаши патеката од Херцшпрунг-Раселовиот дијаграм е наречена по него.

Има добиено „Едингтон медаља“ во 1970 година, „Кјото награда“ во 1995, и „Брус медаља“ во 2004 година.

Докторирал физика на Универзитетот во Токио во 1942 година. Работи како истражувач на универзитетот Осака. Направил измени во биг бенг нуклеосинтетичкиот модел.
Негово најпознато дело се астрофизичките пресметки кои довеле до Хајаши патеката од ѕвездениот развој, како и Хајаши ограничувањето кое поставува ограничување на полупречникот на ѕвездите.
Се занимавал и со проучување на кафеавите џуџиња, најмалите ѕвезди.

Хајаши се пензионирал во 1984 година. Почина на 28 февруари 2010 година во Кјото.

## Наводи

## Надворешни врски
* Страница на „Кјото наградите“ 
* Страница на „Брус медаља“ 

Категорија:Родени во 1920 година
Категорија:Починати во 2010 година
Категорија:Јапонски астрономи
Акимаса Накамура

(роден во 1961) е јапонски астроном.

Тој е плоден пронаоѓач на астероиди. Работи во опсерваторијата Кума Коген. Неговите набљудувања на сјајноста на астероидите сериозно се сметаат светска класа.

Астероидот 10633 Akimasa (1998 DP1), кој орбитира меѓу Марс и Јупитер, е наречен според него во 1999 година.

Накамура астероидот 44711 Carp (1999 TD4) го нарекол според својот омилен бејзбол тим, Хирошима Карп.

## Наводи


## Надворешни врски
* Kuma Kogen Astronomical Observatory  - англиски
** одбрани фотографии на комети  од Накамура

Категорија:Јапонски астрономи
Категорија:Откривачи на астероиди
Категорија:Родени во 1961 година
Штерјо Михајлов

**Штерјо Михајлов**, наречен *Штерјо Влаха* или *Спиро*, бил офицер во Бугарија, учесник во македонското револуционерно движење. Учесник во Разловечкото востание и војвода во Кресненското востание.

## Биографиja

Михаjлов е роден во 1856 година во град Дебар, тогаш во Отоманското Царство. Тој е едeн од организаторите на Разловечкото востание во текот на 1876 година. Доброволец е во Српско-турската војна. Во 1877 година влегол како доброволец во Бугарското ополчение и се бори во Руско-турската војна во *4-та чета* на *4-та дружина*. За храброста е унапреден во унтерофицер и бил награден со орденот Свети Георги.

После Берлинскиот конгрес, во Кресненското востание Михајлов бил војвода на зборната чета во село Долно Драглиште. Во 1885 година е доброволец во Српско-бугарската војна, во којашто добива орден За храброст. После војната се вселува во село Рила и ги помагал четите на  Македонската револуционерна организација. Умира во Рила, во 1911 година .

## Извори


Михајлов, Штерјо
Михајлов, Штерјо
Категорија:Учесници во Македонското востание
Категорија:Родени во 1856 година
Категорија:Македонски револуционери
Категорија:Македонски офицери
Категорија:Македонски војводи
Четириноголики

[thumb|right|350px|Во видообразбата на ‘рбетниците која се одвивала во [девон (период)|доцниот девон, потомците на пелашкиот резноперковиден *[[Eusthenopteron]]* подлегле на неколку последователни адаптации:
*[[Panderichthys]]*, приспособен за плитки води со калливи дна;
*[[Tiktaalik]]* со ноговидни перки кои се способни за одење по копно;
Рани четириношци присутни во мочуришта со силна вегетација, како што се:
  *[[Acanthostega]]*, која имала стапала со осум прсни ковчиња,
  *[[Ichthyostega]]* со екстремитети .
Во потомците исто така припаѓале и пелашки резноперки како што се целакантините.]]

**Четириноголиките** (науч. *Tetrapodomorpha*) — гранка (клад) на ‘рбетници којашто се состои од резноперките кои имаат одлики на четириношците. Примитивните форми, како тикталикот, биле нарекувани „рибоношци“ од страна на нивните откривачи, бидејќи, барем според нивниот изглед, тие поседуваат одлики и на риба, но и на четириношци.

Tetrapodomorpha ги содржи вистинските четириношци и неколку групи на сродни резноперкови риби, познати како *[[Osteolepiformes]]*.

Едни од поважните особини кои ги дефинираат четириноголиките се измените на перките, односно појава на рамена коска со конвексна коскена глава која е зглобена со гленоидната фоса (празнината на раменскиот зглоб).

Четириноголиките фосили се познати од раниот девон па натаму, а ги вклучуваат *[[Osteolepis]]* и *[[Panderichthys]]*.

## Систематика и филогенија

Според Бентон, систематиката на четириноголиките е следната:

* **Класа [[Резноперки|Sarcopterygii]]**
** **Поткласа Tetrapodomorpha**
*** *[[Kenichthys]]*
*** Ред Rhizodontida
*** Надред Osteolepidida (или Osteolepiformes)
**** Фамилија Osteolepidae
***** *[[Osteolepis]]*
**** Фамилија Tristichopteridae
***** *[[Eusthenopteron]]*
**** Фамилија Megalichthyidae
***** *[[Megalichthys]]*
**** Фамилија Canowindridae
**** (нерангиран таксон) Elpistostegalia
***** Ред Panderichthyida
***** *[[Tiktaalik]]*
***** *[[Livoniana]]*
***** *[[Metaxygnathus]]* 
***** *[[Ventastega]]*
*****  **Надкласа [[Четириношци]]**

## Наводи
* 
* 
* 


Категорија:Резноперки
Вилични ’рбетници

**Виличните ’рбетници** (на лат. *Gnathostomata*) сочинуваат голема група на ‘рбетници. Името на оваа група доаѓа од грчките зборови *γνάθος* (*гнатос*) што значи вилица и *στόμα* (*стома*) што значи уста.

Оваа група традиционално се смета за наткласа, разделена на две подгрупи: ‘рскавични риби и сите останати членови, како што се познатите класи на коскени риби, птици, цицачи, влекачи и водоземци. Таа е сестринска група на безвиличните ‘рбетници - *Agnatha*.

Скорешните генетски истражувања ја ревидираат систематиката на Gnathostomata како група.

Новите фосилни наоди укажуваат на тоа дека телодонтите (*Thelodonti*) се најблиските сродници на Gnathostomata.

Се смета дека вилиците еволуирале од предните потпорни жабрени коскени лакови, кои преземале нова улога. Со отворањето и затворањето на усната празнина се испумпува водата кон жабрите - механизам на букална пумпа. Со ова, устата можела да стане поголема и поширока, овозможувајќи да се фати поголем плен. На овој начин, отворачкиот и затворачкиот механизам би станал посилен и поцврст, со што се изменил во вистински вилици.

Наместо заби, оклопните риби користеле остри коскени плочки, а поновите истражувања укажуваат на тоа дека вилиците кај оклопните риби еволуирале независно од тие на останатите вилични ‘рбетници.

Други препознавачки одлики на денешните вилични ‘рбетници се миелинските обвивки на невроните. Исто така, присуството на стекнат имун систем кој користи V(D)J рекомбинација за да создаде препознавачки места за антигени.

Виличните ‘рбетници најпрво се појавиле во Ордовик и станале чести во девонот.

## Систематика и филогенија
 Поттип **[[Vertebrata]]**
 ├─(нерангиран таксон) Gnathostomatomorpha
 └─**Инфратип Gnathostomata**
       ├─Класа Placodermi — *изумрена* (наоружани или оклопни вилични ‘рбетници)
       └Микротип **[[Eugnathostomata]]** (вистински вилични ‘рбетници)
          ├─Класа Chondrichthyes (`рскавични риби)
          └─(нерангиран таксон) Целоусни (Acanthodii & Osteichthyes)
              ├─Класа Acanthodii — *изумрени* ("бодликави ајкули")
              └Наткласа Osteichthyes (коскени риби)
                 ├─Класа Actinopterygii (зракоперки)
                 └─Класа Sarcopterygii (резноперки)
                      └Наткласа Tetrapoda
                          ├─Класа Amphibia (водоземци)
                          └(нерангиран таксон) Amniota (со амниотско јајце)
                              ├─Класа Sauropsida (влекачи или сауропсиди)
                              │  └─Класа Aves (птици)
                              └─Класа Synapsida
                                  └─Класа Mammalia (цицачи)
 &nbsp;
 Забелешка: линиите ги прикажуваат еволутивните врски.

## Наводи


## Надворешни врски
* Tree of Life discussion of Gnathostomata 
* The Gill Arches: Meckel's Cartilage 

Категорија:‘Рбетници
Тодор Павлов (дипломат)

:*Оваа статија е за дипломатот Тодор Павлов. За комунистот Тодор Павлов видете [[Тодор Павлов]].*

**Тодор Павлов** — македонски дипломат во Бугарија.

## Животопис
Тодор Павлов е роден во Скопје, Македонија. Завршува социјални науки во Швајцарија. По Младотурската револуција во 1908 година заедно со Панчо Дорев станува пратеник во Османлискиот парламент од Сојузот на бугарски уставни клубови. По доцна зазема бугарски дипломатски позиции во Албанија (од 19 мај 1914 год. до 9 октомври 1915 год.), Турција (од 12 март 1921 год. до 7 март 1922 год.) и Унгарија (од 6 ноември 1924 год. до 26 август 1927 год.). Тој е полномошен министер на Бугарија во Турција од 1927 до 1933.

## Извори
*  "Такрир подаден от българските депутати: Далчев, Дорев, Павлов, Влахов и арм. Вахан Папасиян до Отоманския парламент", публикувани во  "Вести", книга 129(юли), Цариград, 1909 година
* "Мемоар на българските депутати против поведението на Младотурския режим към българското население", публикуван  во "Дебърски глас" книга 10, Софиja, 1910 година
* Милен Куманов. „Македония. Кратък исторически справочник“, София, 1993.
* Електронна енциклопедия „История на България“, ИК Труд, Сирма, 2003

Павлов, Тодор
Павлов, Тодор
Павлов, Тодор
Категорија:Македонски преселници во Софија
Категорија:Членови на Македонскиот научен институт
Категорија:Починати во Софија
Категорија:Погребани на Централните софиски гробишта
Категорија:Македонски мемоаристи
Категорија:Македонски општественици
Категорија:Десетта генерација на матуранти од Солунската машка гимназија
Категорија:Родени во 1878 година
Категорија:Починати во 1948 година
Категорија:Учесници во Илинденското востание
Шаховска олимпијада 1928

**2. [[шаховска олимпијада]]** организирана од ФИДЕ, која содржела натпреварувања во машка  и женска конкуренција, како и неколку настани кои биле одржани со цел да се промовира играта се одржала од 21 јули до 6 август 1928 во Хаг, Холандија.

Конечните резултати биле следниве:

## Екипно

## Поединечно
Немало ред во порединечна конкуренција, па само 6 поединечни резултати биле наградени.
* Златен медал - Исак Кеждан (САД), со резултат 13/15 (86.7%);
* Сребрен медал - Андре Муфан (Франција), со резултат 12.5/16 (78.1%);
* Бронзен медал - Теодор Регезински (Полска)со резултат 10/13 (76.9%);
* 4-5 место - Ендре Штајнер (Унгарија), со резултат 11.5/16 (71.9%);
* 4-5 место - Геза Наѓ (Унгарија), со резултат 11.5/16 (71.9%); 
* 6. место - Вилијам Ривие (Швајцарија), со резултат 7.5/11 (68.2%).

## Аматерско светско првенство
Второто аматерско светско првенство се одржало за време на Олимпијадата. Конечните резултати биле следниве:,

:

## Наводи

## Надворешни врски
* 2nd Chess Olympiad: The Hague 1928

## Поврзано
I неофицијална шаховска Олимпијада (Париз 1924)
II неофицијална шаховска Олимпијада (Будимпешта 1926)
III неофицијална шаховска Олимпијада (Минхен 1936)

Категорија:Шаховски олимпијади
Категорија:Шахот во 1928 година
Категорија:Спортот во Хаг
Александар Балабанов

**Александар Балабанов** ( во  —  во Софија, Бугарија) — македонски врвен литерат, преведувач и критичар.

Долги години бил професор на Софискиот универзитет „Св. Климент Охридски“ и член на Македонскиот научен институт. Исполнувал важни мисии кои му биле доверувани од ВМРО.

Александар Балабанов завршил класична филологија во 1904 година во Лајпциг и Ерланген, Германија. Во 1904-1912 работел како учител по класични јазици во Прва машка гимназиjа во Софија. Во 1921 година е основач на Катедрата за класична филологија на Софискиот универзитет.    
  
Балабанов ги објавил книгите „Еволуција на мотивите во грчката поезија“ (1911), „Историја на класичната литература“ (1914, 1917, 1931), „Љубов и поезија“ (1939).

Покрај научната дејност Балабанов се занимавал со новинарство и бил уредник на списаниjата „Художник“ („*Уметник*“, 1905-1906) и „Прометеj“ (1937-1943), на весниците „Време“ (1908-1909) и „Развигор“ (1921-1937).
## Наводи

## Литература
* „Из един живот. 1898-1934“, Софиjа, 1934 г. - сборник со произведениjа на Александар Балабанов во Библиотека „Струмски“

Категорија:Родени во 1879 година
Категорија:Починати во 1955 година
Категорија:Луѓе од Штип
Категорија:Македонски научници во Бугарија
Категорија:Членови на Македонскиот научен институт
Категорија:Предавачи на Софискиот универзитет
Категорија:Македонски преселници во Софија
Категорија:Погребани на Централните софиски гробишта
Категорија:Македонски општественици
Василие Трбиќ

**Василие Трбиќ** (српски: Василије Трбић) бил војвода на Српскиот комитет на четничката акција

## Животопис
 
**Василие Трбиќ** бил српски четник со потекло од Славонија, роден во Биело Брдо кон крајот на 19 век.

Учел во родното место, а потоа продолжил во Србија. Сакал да се замонаши во манастирот Хилендар, но по убиството на неколку грчки монаси, во 1902 година, избегал од Света Гора и се вклучил во четништвото.

[мини|лево|Четници во [Битола во 1908 година. Василие Трбиќ седи трет од лево.]]
Бил строг и суров човек и учествувал во сите поголеми четнички битки. Во 1906 година пукал во еден свој сочетник и тешко го ранил, но сепак останале пријатели.

За време на Првата светска војна се занимавал со шпионажа на австриските, германските и бугарските војски , за што бил одликуван со орден од страна на српскиот регент Александар Караѓорѓевиќ. После Балканските војни се населил во Велес.

Василие Трбиќ е познат во македонската историја како предводник на српската војска при задушувањето на Тиквешкото востание во 1913 година, заедно со Јован Бабунски и Јован Долгачот и башибозукот на Јаја-ага.

## Извори


Категорија:Војводи на Српскиот комитет на четничката акција
Категорија:Срби во Хрватска
Категорија:Родени во 1881 година
Категорија:Починати во 1962 година
Битбокс

**Битбокс** (анг: *Beatbox*) e создавање музика со помош на устата. Целта e да се создаде звук кој е сличен на тој што го произведува инструмент или да се создаде ритамот на некоја песна. Способноста на уметникот за битбокс се одликува со произведување што повеќе спектри на звукови така што што повеќе би бил сличен на песната. Во битбоксот понекогаш се користи и усна хармоника. Битбоксот е дел од хип-хоп културата.

Категорија:Музика
Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ
Категорија:Англизми

Статијата е напишана на македонски.
Амапа

**Амапа** () — сојузна држава во Бразил, сместена во најсеверниот дел на земјата. Се граничи со Француска Гвајана и Суринам северно. На исток со Атлантскиот Океан, и на југ со сојузната држава Пара. Во минатото била посебна колонија со името **Португалска Гвајана** или **Бразилска Гвајана**.

## Историја
Како „Капитанијата“ Кошта до Кабо Норте, регионот бил освојуван од Англичаните и Холанѓаните, коишто подоцна биле изгонети од Португалците. Со Договорот од Утрехт во 1713 се исцртани границите помеѓу Бразил и Француска Гвајана, но тие не биле почитувани од французите. ВО XVIII век, Франција го окупирала регионов. Ова останало нерешено сè до 1900-та.

Со пронаоѓањето злато населението во земјава почнало да расте, спорот со Франција бил решен на 1 декември преку арбитрационата комисија од Женева која што одлучила да ја даде територијава на Бразил, која што во почетокот била под Пара под името Арагуари, станала федерална територија Амапа во 1943 г.

## Географија
[thumb|right|[Амазонска дождовна шума]]
Повеќето земја е покриено со шума, а остатокот со савана. Брегот на места е мочурлив.

### Клима
Екваторска клима владее во државава.  Тропска дождовна шума е природната вегетација за климорегионов.

## Демографија
Според БИГС, 2007, населението брои 619,000 со густина од 4.3 ж./км2.

Урбанизација: 93.7% (2006); Национален прираст: 5.7% (1991-2000); Домаќинства: 144,000 (2006).

Структура: 429,000 Пардо (69.4%), 148,000 Бели (24.0%), 40,000 Црни (6.5%), 6,000 Азијати или Домородци (0.1%).

## Стопанство
Секторот за услуги зазема најголем дел од БДП со 87.6%, следен од индустрискиот сектор со 7.8%. Земјоделието претставува 4.6% of БДП (2004). Амапа извезува: дрво 75.5%, јаглен 18.7%, палмова срцевина 5.5% (2002).

Удел во Бразилската економија: 0.2% (2005).

## Образование
Португалскиот е службен.  Но Англиски и Шпански се дел од официјалниот образовен систем. Сепак Француски јазик, поради близината на Француска Гвајана, е дел од официјалното средно образование.
### Образовни институции
* Федерален Универзитет Амапа Amapá (Unifap); 
* и други.

## Наводи

## Поврзано

*  Бразил
*  Официјална страница 
*  Бразилски туристички портал 

Категорија:Сојузни држави во Бразил

Категорија:Држави и територии настанати во 1988 година
Шаховска олимпијада 1927

**1. [[шаховска олимпијада]]** организирана од ФИДЕ, која содржела натпреварувања во машка и женска конкуренција, како и неколку настани кои биле одржани со цел да се промовира играта се одржала од 18 до 30 јули 1927 во Лондон, Обединето Кралство.

Конечните резултати биле следниве:

## Екипно

## Поединечно

Немало ред во порединечна конкуренција, па само 6 поединечни резултати 6 биле наградени.
* Златен медал Џорџ Алан Томас (Англија, со резултат 12/15 (80.0%) и
* Златен медал Холгер Норман-Хансен (Данска), со резултат 12/15 (80.0%);
* Бронзен медал Рихард рети (Чехословачка), со резултат 11.5/15 (76.7%);
* 4. место - Геза Мароци (Унгарија), со резултат 9/12 (75.0%);
* 5. место - Ернст Гринфелд (Австрија), со резултат 9.5/13 (73.1%); 
* 6. место - Макс Еве (Холандија), со резултат 10.5/15 (70.0%).

## Женска конкуренција

Првото светско првенство во женска конкуренција се одржало за време на Олимпијадата. Конечните резултати биле следниве:

:

## Наводи

## Надворешни врски

* 1st Chess Olympiad: London 1927

## Поврзано
I неофицијална шаховска Олимпијада (Париз 1924)
II неофицијална шаховска Олимпијада (Будимпешта 1926)
III неофицијална шаховска Олимпијада (Минхен 1936)

Категорија:Шаховски олимпијади
Категорија:Шахот во 1927 година
Категорија:Спортот во Лондон
Башибозук

**Башибозук** (турски: başıbozuk) — вид нередовна војска во Отоманското Царство, како и за одделен војник од тие војски. Во превод означува „повредена глава“, „без глава“, „без водач“, коешто го потцртува недостигот на подчинение и целосната неорганизираност.

Биле регрутирани од претставниците на највоинствените муслимански народности во империјата, најчесто од Мала Азија и Албанија. На башибозуците државата им осигурувала само оружје без да им дава плата и башибозукот се издржувал од грабеж и мародерство. Не носеле униформи и немале никакви обележја. Поради својата недисциплина, некои башибозуци, често доаѓале и во судир со државата поради што понекогаш турската војска била принудена и насилно да ги разоружува.

Често соработувале со османската регуларна војска, како и со некои српски и грчки чети во битките против ВМОРО. Така на пример, башибозуците заедно со турската војска учествуваале во задушувањето на Илинденското востание во 1903 година, кога е убиен и еден од прочуените башибозуци Сефер Ага, а во 1913 година башибозукот на Јаја Ага соработувал со српската војска предводена од Василие Трбиќ, како и од србоманските четници Јован Бабунски и Јован Долгачот при задушувањето на Тиквешкото востание.

## Поврзано

* Јаничар
* Акинџија
* Спахија

## Наводи

Категорија:Воени единици на Отоманското Царство
Категорија:Турцизми
Категорија:Отоманското Царство во 19 век
Пара (сојузна држава)

мини|Белем е најважниот образовен центар на државата.
**Пара** (**Pará** ()) е држава во Бразил, сместена во северниот дел од земјата.

Категорија:Сојузни држави во Бразил
Шаховска олимпијада 1930

**3. [[шаховска олимпијада]]** организирана од ФИДЕ, која содржела натпреварувања во машка  и женска конкуренција, како и неколку настани кои биле одржани со цел да се промовира играта се одржала од 13 до 27 јули 1930 во Хамбург, Германија.

Конечните резултати биле следниве:

## Екипно

## Поединечно

Поединечните рејтинзи биле пресметани врз основа на освоениот број на бодови. Немало ред во порединечна конкуренција и најдобрите 3 поединечни резултати биле наградени.
* Златен медал Акиба Рубинштајн (Полска), со резултат 15/17 (88.2%);
* Сребрен медал Сало Флор (Чехословачка), со резултат 14.5/17 (85.3%);
* Бронзен медал Исак Кеждан (САД), со резултат 14/17 (82.4%).

## Светско првенство во шах за жени

Второто светско првенство во шах во женска конкуренција се одржало за време на одржувањето на Олимпијадата. Конечните резултати биле следниве:

:

## Наводи

## Надворешни врски

* 3rd Chess Olympiad: Hamburg 1930 OlimpBase

## Поврзано
I неофицијална шаховска Олимпијада (Париз 1924)
II неофицијална шаховска Олимпијада (Будимпешта 1926)
III неофицијална шаховска Олимпијада (Минхен 1936)

Категорија:Шаховски олимпијади
Категорија:Шахот во 1930 година
Јанаки Паскалев

**Јанаки Паскалев-Наки** ― македонски револуционер, учесник во македонското и одринското револуционерно движење, член и раководител на Македонската револуционерна организација.

## Животопис

Паскалев е родев во Рупишта, Костурско, во Османлиското Царство (денес Аргос Орестико, Грција). Во текот на 1877 година неговото семејството се преселило во градот Скеча, Западна Тракија. Уште како млад зема учество во црковните борби против Цариградската грчката патријаршија. Станал член на Организацијата во 1899 година. Јанаки Паскалев е еден од основачите на Револуционерниот комитет во Скеча. Во 1900 година, тој бил избран за претседател на Скечанскиот (Ксантиски) околиски револуционерен комитет. Во 1904 година, тој бил уапсен и фрлен во затвор. Умрел на 16 декември 1933 година во Скеча.

## Наводи


Категорија:Дејци на ВМОРО
Категорија:Луѓе од Рупишта
Категорија:Борци против грчката вооружена пропаганда во Македонија
Категорија:Починати во 1933 година
Категорија:Македонски револуционери
Сефер Ага

**Сефер Ага** е познат припадник на башибозучки чети, којшто учествувал и при задушувањето на Илинденското востание, при што во една битка загинал. Имено, неговиот башибозук заедно со уште 1.000 турски војници стапиле во борба со 500-тината востаници коишто неуспевајќи да го заземат градот Кичево се повлекле во селото Карбуница. При таа битка загинале стотина Турци меѓу кои и самиот предводник на башибозукот, Сефер Ага. 

За таа случка народот испеал и песна:

## Не оди Сефер село Карбуница

Нели ти реков, седи не оди,
седи не оди, село Карбуница?
Бре Сефер, аго бре,
бре, клето Турче, бре.
Бре Сефер, аго бре,
бре клети арамија.

Не оди Сефер село Карбуница,
село Карбуница горе Ѓурѓевица.
Бре Сефер, аго бре,
бре, клето Турче, бре.
Бре Сефер, аго бре,
бре клети арамија.

Таму ми те чекат славните комити,
славните комити, сè одбор јунаци.
Бре Сефер, аго бре,
бре, клето Турче, бре.
Бре Сефер, аго бре,
бре клети арамија.

Тебе ќе фатат, глава ќе ти сечат,
глава ќе ти сечат, глава арамиска.
Бре Сефер, аго бре,
бре, клето Турче, бре.
Бре Сефер, аго бре,
бре клети арамија.

Ќе ти пресечат глава до рамена,
глава до рамена, нозе до колена.
Бре Сефер, аго бре,
бре, клето Турче, бре.
Бре Сефер, аго бре,
бре клети арамија.

Категорија:Башибозук
Пара (појаснување)

**Пара** — поим кој се однесува на:

* Пара — сојузна држава во Бразил
* Пара — валута на СФРЈ
* Пара — еднина на пари

* пара — варијанта на зборот пареа
варијанта на
Сан Симеон

мини|Историско пристаниште во Сан Симеон
**Сан Симеон** (шпан. *San Simeon*) е нездружено место на тихоокеанското крајбрежје во грофовијата Сан Луис Обиспо во Калифорнија, САД. Местото се наоѓа на пол пат Лос Анџелес и Сан Франциско, раздалечено околу 370&nbsp;km од обете. Главна знаменитост во подрачјето е Херстовиот замок изграден од Вилјам Рандолф Херст во раниот XX век кој сега е туристичка атракција. Во праисторијата ова на подрачје живеел народот Чумаши, кои тука се доселиле во периодот околу 10.000 до 11.000 години п.н.е. Од овој период во месноста е останато наоѓалиште на големо село кај потокот Моро.

## Геологија
Под „Сан Симеон“ се подразбираат и геолошките структури на поширокото подрачје, особено елементи од крајбрежните земјишни облици од периодот Јура, како и офиолитните минерални образи во овој регион.

## Наводи

## Надворешни врски
* Историја на и информации за Сан Симеон  

Категорија:Градови во Калифорнија
Облачни леопарди

**Облачните леопарди** () се род што содржи два вида — облачниот леопард (*N. nebulosa*) и борнејскиот облачен леопард (*N. diardi*). Борнејскиот облачен леопард бил прогласен за вид од страна на биолозите во 2006 година. Претходно бил регистриран како подвид на облачниот леопард.
 
Родот се смета за посебен поради разликите во структурата на черепот спореден со останатите големи мачки.

## Наводи

Категорија:Мачки
Главен кралски сликар

Титулата **Главен кралски сликар** () **на Кралот или Кралицата на Англија**, а подоцна, **Велика Британија**, била доделена на ред уметници, од кои речиси сите биле портретисти. Тој играл различна улога од онаа на Сликар-сержант, а слична на улогата на претходната титула „Кралев сликар“. Други сликари, како на пример Николас Хилијард имале слична улога, но биле без титула, која за првпат му е доделена на дворскиот сликар Антонис ван Дајк во 1632 г.

Ова е делумна список на сликари (по хронолошки ред) кои биле назначени за Главен сликар на Кралот или Кралицата:

### Родени XVI и XVII век
* Сер Антонис ван Дајк (1599–1641) (Фламанец) Главен сликар на кралот Чарлс I и неговата кралица (1632, редовна плата £200 годишно, плус за секоја слика)
* Сер Питер Лели (Холанѓанец, 1618-1680) Главен сликар на кралот Чарлс II (1661, исто така £200 годишно)
* Сер Годфри Нелер (Германец, 1646-1723) Главен сликар на Кралот (1680-1723)
* Вилијам Кент (1685-1748) Главен сликар на Кралот (1723-1748), главно украсувач на ентериери.

### Родени XVIII век
* Џон Шеклтон (1714-1767) Главен сликар на кралот Џорџ II и потоа кралот Џорџ III
* Алан Ремзи (1713-1784) Главен сликар на Кралот (1761-1784)
* Сер Џошуа Рејнолдс (1723–1792) Главен сликар на Кралот
* Сер Томас Лоренс (1760–1830) Главен сликар на Кралот
* Сер Дејвид Вилки (1785–1841) Главен сликар на кралот Вилијам IV и потоа кралицата Викторија
* Сер Џорџ Хејтер (1792–1871) Главен сликар на кралицата Викторија 1841-1871

### Родени XIX век
* Џејмс Сент (1820-1916) Главен сликар на кралицата Викторија 1871-1901

## Автопортрети



Image:Anthonis van Dyck 034.jpg|Автопортрет на Сер Антонис ван Дајк (1623)
Image:Peter Lely.jpg|Мецотинт на автопортрет на Сер Питер Лели (1684)
Image:William Kent.jpg|Автопортрет на Вилијам Кент
Image:1900 2000 20 copy.jpg|Автопортрет на Алан Ремзи (1737)
Image:Joshua Reynolds Self Portrait.jpg|Автопортрет на Сер Џошуа Рејнолдс (1776)
Image:Sir Thomas Lawrence01.jpg|Автопортрет на Сер Томас Лоренс
Image:David Wilkie.jpg|Автопортрет на Сер Дејвид Вилки
Image:Self portrait by Sir George Hayter 1843 v3.jpg|Автопортрет на Сер Џорџ Хејтер (1843)



Категорија:Британска монархија
Категорија:Титули
Категорија:Англиски сликари
Категорија:Дворски сликари
Чудомир Кантарџиев

**Чудомир Петров Кантарџиев** е македонски револуционер, учесник во македонското револуционерно движење, член и војвода на Македонската револуционерна организација.

## Животопис

Чудомир Петров Кантарџиев е роден во град Сливен на 23 септември 1883 г. Завршува гимназија во Сливен и извесно време е учител во бургаските села.

Во текот на 1902 г. се запишува на Софискиот универзитет. Во Софија се вклучува во дејноста на Внатрешната организација и во текот на 1904 г. го прекинува учењето и станува четник при Јане Сандански.

Во 1906 г. веќе е окружен ревизор на четите во Серски револуционерен округ и нелегален член на Серскиот окружен револуционерен комитет.

Станува еден од блиските соборци на Сандански и неговата група, којашто се залага за децентрализација на Организацијата. Тој го поддржува Сандански при убиството на задграничните претставници на ВМОРО Иван Гарванов и Борис Сарафов.

Чудомир Кантарџиев, заедно со Сандански и Тодор Паница, активно учествуваат во Младотурската револуција од 1908 г. и во новоформираната Народна федеративна партија.

Во 1909 г. Кантарџиев е учител во Педагошкото училиште во Сер. Подоцна истата година, со стипендија дадена од младотурската влада учи инженерство во Лозана, Швајцарија.

При избувнувањето на Балканската војна се враќа во Бугарија и на чело на чета учествува во ослободувањето на Пиринска Македонија.

После 1918 г. оди да живее во село Л'џене (денес квартал на Велинград) и заедно со Ѓорче Петров и други бивши санданисти се спротивставуваат на дејноста на Тодор Александров и возобновената од него ВМРО.

По убиството на Тодор Александров, поради сомнение дека учествувал во заговорот против него со решение на ЦК на ВМРО му е издадена смртна пресуда. Убиен е во Пловдив, каде што се сокривал, на 17 септември 1924 г.

## Наводи


Кантарџиев, Чудомир
Категорија:Македонски војводи
Категорија:Македонски револуционери
Категорија:Македонци во Бугарија
Категорија:Убиени по наредба на Ванчо Михајлов
Категорија:Дејци на Привременото претставништво на поранешната Внатрешна организација
Голем Виндгелен

**Голем Виндгелен** () — планина на Гларнските Алпи во кантонот Ури, Швајцарија.

Категорија:Планини на Алпите
Категорија:Планини во Швајцарија
Категорија:Триилјадници
Цено Куртев

**Цено Куртев** е бугарски подофицер, револуционер, учесник во македонското револуционерно движење, член и војвода на Македонската револуционерна организација.

## Првите години

Цено Куртев е роден во Златица во 1877 г. Служи како подофицер во 24-ти Црноморски полк во Бургас. Член е на ВМОРО од 1900 г. Активен член на Тајните македоно-одрински подофицерски братства. Во крајот на јануари 1903 г. Куртев влегува во четата на Михаил Герџиков, која што навлегува во Одринско да го подготви населението за претстоечкото востание.

## Илинденско востание

Учествува на конгресот на Петрова нива во текот на јули 1903 г., на којшто е определен да го раководи востанието во Василикоска околија во реонот на село Резово.

Во тој реон востанието започнува на 3 август, кога четата на Цено Куртев напаѓа и убива тројца стражари во Резово, коишто се обидуваат преку насилие да ги соберат пушките на населението. На 4 август четите на Цено Куртев и Петар Ангелов ја напаѓаат турската војска во село Маџура.

Судирот продолжува 5 часа. Осумнаесет турски војници се убиени, а двајца – заробени. На 6 август четата на Цено Куртев го опсадува турскиот гарнизон во село Корфу Колиби . Судирот продолжува два дни и дури на 7 август вечерта преживеаните Турци успеваат да избегаат . На 8 спроти 9 август Цено Куртев го срушува фарот кај Инеада, за да го отежно придвижувањето на турските војски по море. На 11 август четата на Цено Куртев го напаѓа село Лиман, а на 13 август влегува во град Ахтопол, којшто веќе е напуштен од турскиот гарнизон.

Војводата ги разбива државните солници и ја раздава солта на населението од Ахтопол и соседните села – Бродилово, Кости, Каланџа и Стефаново.

## Подоцнежна дејност

После востанието Цено Куртев се прибира во Бугарија, но продолжува активно да учествува во дејноста на ВМОРО. Во текот на 1904 г. Цено Куртев е испратен како војвода на чета во Кочанско, Вардарска Македонија.

Таму дејствува под раководството на околискиот војвода Крстјо Б’лгаријата. На 1 март 1905 г. Цено Куртев влегува во Македонија во текот на Ќустендилскиот пункт на ВМОРО, на чело на чета од 14 души и се упатува кон Кочанскиот реон. Дел од четниците треба да пристапат како пополнување во четата на Крстјо Б’лгаријата.

Двајцата војводи и стари пријатели така и не успеваат да се сретнат. Војводата Цено Куртев загинува на 2 април 1905 г. со целата своја чета во судир со турската војска при село Драмче, Кочанско, уште на неполни 28 години.

## Извори


Куртев, Цено
Куртев, Цено
Категорија:Македонски војводи
Категорија:Учесници во Илинденското востание
Шаховска олимпијада 1931

**4. [[шаховска олимпијада]]** организирана од ФИДЕ, која содржела натпреварувања во машка  и женска конкуренција, како и неколку настани кои биле одржани со цел да се промовира играта се одржала од 11 до 26 јули 1931 во Прага, Чехословачка.

Конечните резултати биле следниве:

## Екипно

:

## Светско првенство во шах за жени

Третото светско првенство во шах во женска конкуренција се одржало за време на одржувањето на Олимпијадата. Конечните резултати биле следниве:

:

## Наводи

## Надворешни врски
* 4th Chess Olympiad: Prague 1931

## Поврзано
I неофицијална шаховска Олимпијада (Париз 1924)
II неофицијална шаховска Олимпијада (Будимпешта 1926)
III неофицијална шаховска Олимпијада (Минхен 1936)

Категорија:Шаховски олимпијади
Категорија:Шахот во 1931 година
Категорија:Спортот во Прага
Шахот во 1927 година

## Настани

* 18-30 јули - во Лондон, Обединетото Кралство е одржана првата шаховска олимпијада организирана од ФИДЕ.

## Родени

* 22 февруари - Флоренсио Кампоманес, филипински шахист и политичар, поранешен претседател на ФИДЕ

## Починале

Категорија:Шахот во 1927 година
Категорија:Години во шахот
Александар I Караѓорѓевиќ

**Александар I Караѓорѓевиќ** (српски: Александар I Карађорђевић) ( во , Кнежевство Црна Гора —  во Марсеј, Франција), познат како Александар Караѓорѓевиќ, Крал Александар и Александар Обединителот бил крал на Кралството СХС од 1921 до 1929 година, а од 1929 до 9 октомври 1934 година, крал на Кралство Југославија.

## Младост
Александар Караѓорѓевиќ е роден на 16 декември 1888 во Цетиње, Кнежевство Црна Гора како четврто дете (втор син) на Петар I Караѓорѓевиќ (син на кнезот Александар кој триесет години претходно бил приморан да абдицира и да ја предаде власта во Србија на династијата Обреновиќ) и кнегињата Зорка од Црна Гора (најстарата ќерка на тогашниот црногорски кнез Никола Петровиќ-Његош).

Александар имал две години кога неговата мајка, кнегињата Зорка починала во 1890 од компликации за време на пораѓањето со неговиот брат Андрија, кој исто така починал по 23 дена.

[мини|250px|лево|Александар I (десно) се ракува со грчкиот крал [Александар (крал на Грција)|Александар (лево) на Македонскиот фронт, 5 мај 1918]]
алт=Александар Караѓорѓевиќ како регент|мини|295x295пкс|Александар Караѓорѓевиќ како регент
Александар го поминал своето детство во Црна Гора; сепак, во 1894 година неговиот татко вдовец ги зел трите деца, меѓу кои и Александар, во Женева, каде што тој го завршил основното образование. Заедно со својот постар брат Ѓорѓе, продолжил со школувањето во царскиот корпус во Санкт Петербург, Руската Империја. Во 1903 година, додека младиот Ѓорѓе и Александар сè уште се образувале, нивниот татко Петар, заедно со група заговорници, успеале да организираат државен удар во Кралството Србија, познат како Мајски преврат, во кој кралот Александар I Обреновиќ и кралицата Драга биле убиени. Така, династијата на Караѓорѓевиќ го презела српскиот престол по четириесет и пет години, а 58-годишниот татко на Александар станал крал Петар I, поради што Ѓорѓе и Александар се вратиле во Србија за да продолжат со нивните студии.

## Атентат
мини|лево|Филм за атентатот
Убиен е во атентат во Марсеј, од страна на Владо Черноземски, по наредба на ВМРО, на 9 октомври 1934 година.

Атентатот на кралот е еден од ретките атентати снимен на филм и е една од поважните снимки во историјата на филмот. Пукањето се случило точно пред објективот на снимателот којшто не успеал да го сними самото убиство, туку последиците од него и успеал да ги сними неколкуте минути после тоа, така што од само неколку сантиметри оддалеченост е снимено и мртвото тело на кралот.

## Предци

## Поврзано
* Марсејски атентат

## Наводи

Категорија:Кралеви на Југославија
Категорија:Српски монарси
Категорија:Југословенски политичари
Категорија:Династија Караѓорѓевиќ
Категорија:Регенти
Категорија:Родени во 1888 година
Категорија:Починати во 1934 година
Категорија:Православни христијани од Србија
Категорија:Европски монарси од 20 век
Категорија:Носители на Орденот на Свети Сава
Метафизика на моралот

**Метафизика на моралот** (гер. *Die Metaphysik der Sitten*, 1797) е важно дело на германскиот филозоф Имануел Кант во кое се обработува моралната и политичката филозофија. Во минатото ова дело не било така познато и читано како неговите дела „Основи на метафизиката на моралот“ и „Критика на практичниот разум“, но книгата доживеала преродба во делато „Закони на слободата“ (1963) од Мери Џ. Грегор. 

Делото е поделено на два главни дела. Првиот, наречен „Учење за правото“ се заснова на републиканското толкување за потеклото на политичката заедница и граѓанското општество и воспоставувањето на позитивно право. „Учење за правото“ е последниот пример за класично републиканство. Во овој дел ги наоѓаме најсозреаните тврдења и искази на авторот за мировната задача и правен систем за обезбедување на правата на поединецот.

Вториот дел, наречен „Учење за доблеста“ дава преглед на проблематиката на моралниот развој на човечкото битие.

## Литература

* *The Metaphysics of Morals.* Превед. Mary J. Gregor. Cambridge U. Press, 1996. ISBN 0-521-56673-8.

* „Науката на правото“ делумен текст   

## Наводи

Категорија:Книги од Имануел Кант
Категорија:Етика
Огнен меч

[thumb|300px|Ангел со огнен меч ги истерува [Адам и Ева од Рајот. Насликал Ежен Делакроа.]]
**Огнени меч** (или **пламен меч**) — меч кој гори со пламен од некоја натприродна сила. Огнените мечеви постоеле во митологијата и легендите со илјадници години.

Според Библијата, Господ поставил херувим со огнен меч на вратата на Рајот откако ги истерал Адам и Ева („Битие“ 3:24).

Во православието се верува дека огнениот меч бил отстранет од Рајот со раѓањето на Исус, што значи дека сега на човештвото му се дало можност повторно да влезе во Рајот.

Во нордиската митологија се јавува огнен меч со огромна уништувачка моќ. Се верувало дека со него ракувал Суртр, предводникот на џиновите од Муспелхајм.

## Наводи

Категорија:Мечеви
Категорија:Христијанска митологија
Категорија:Еврејска митологија
Втора македонска фудбалска лига

**Втора македонска фудбалска лига** ― втората најсилна професионална фудбалска лига во Република Македонија. Администрирана е од Фудбалската федерација на Македонија.

## Формат
Лигата се состои од по 16 екипи, кои играат по два меѓусебни натпревари во текот на 30 кола. Првакот заедно со второпласираниот напредуваат во Првата лига. Третопласираната екипа игра бараж натпревар против десетто пласираната екипа од Првата лига. На крајот на сезоната, последно пласираните две екипи сигурно ќе испаднат во Третата лига. Четиринаесетто пласираната екипа игра бараж за опстанок.

## Список на прваци
Забелешка: Со задебелени букви се екипите кои биле унапредени во Првата фудбалска лига.

### Единствена лига (1992–1993)

### Поделена лига (1993–2000)

### Единствена лига (2000–2017)

### Поделена лига (2017–2022)

### Единствена лига (2022-)

Извор:

## Најмногу освоени првенства
### По клуб

* Со задебелени букви се моменталните учесници во Втората лига. Со коси букви се распаднатите клубови.
1 Брегалница и Брегалница 2008 правно не се истиот клуб. Брегалница 2008 претставува сосема друг клуб кој во минатото го носел името Алумина. Првичната Брегалница, во тој момент отпадната од Втората лига, се распаднала и неговата управа го презела клубот Алумина.

2 Македонија Ѓорче Петров и Македонија Ѓорче Петров 1932 правно не се истиот клуб. Македонија Ѓорче Петров 1932 претставува сосема друг клуб кој во минатото го носел името Треска. Првичната Македонија Ѓ.П., откако била исфрлена за време на сезоната 2009/2010 во Првата лига, се распаднала, додека неговата управа го презела клубот Треска.

### По населено место

### По регион

## Поврзано
* Фудбалска федерација на Македонија
* Прва македонска фудбалска лига
* Трета македонска фудбалска лига
* Куп на Македонија

## Белешки

:1.&nbsp;: Поради ширењето на заразата COVID-19 од вирусот SARS-CoV-2, Фудбалската федерација на Македонија на 12 март 2020 (после 17 одиграни кола) одлучила, поради безбедноста на фудбалските работници, привремено да ја суспендира Втората лига и останатите натпреварувања организирани од Федерацијата. На 26 мај, Федерацијата одлучила дека Првенството воопшто нема да се продолжи.

## Наводи

## Надворешни врски
* Фудбалска федерација на Македонија - службено мрежно место  
* Втора фудбалска лига, бодовна табела  
* MacedonianFootball.com 

Појавено во 1992 година во Македонија

*
2
Јохан Тобијас Кребс

:*Ова не е истата личност што и [[Јохан Тобијас Кребс (1718-1782)|Јохан Тобијас Кребс]] (1718-1782), писател*

**Јохан Тобијас Кребс** (гер. *Johann Tobias Krebs*), ( - ) е германски оргулар и композитор од времето на барокот.

Кребс е роден близу Вајмар, а починал во истот регион. Познат е како ученик на Јохан Готфрид Валтер и Јохан Себастијан Бах.

Се смета дека тој е композиторот на делото „Осум кратки прелудиуми и фуги“, за кои претходно се мислело дека се дело на Јохан Себастијан Бах.

## Поврзано
* Јохан Лудвиг Кребс, син на Јохан Тобијас Кребс

## Надворешни врски
* Кратка биографија 

Категорија:Барокни композитори
Категорија:Германски композитори
Категорија:Германски оргулари
За возвишеното и убавото

алт=Филозофско истражување за потеклото на нашите идеи за возвишеното и убавото|мини|Филозофско истражување за потеклото на нашите идеи за возвишеното и убавото
**„Философско иследување на потеклото на нашите претстави за возвишеното и убавото“** (анг. *A Philosophical Enquiry into the Origin of Our Ideas of the Sublime and Beautiful*) — расправа за естетиката од британскиот филозоф и општественик Едмунд Берк, напишана во 1757 г. Делото го привлекло вниманието на најважните европски мислители како Дени Дидро и Имануел Кант.

На кратко, „Убавото“, според Берк, е она што е добро обликувано и естетски пријатно, додека „Возвишеното“ е она што има моќ да нè принуди и да нè уништи. Склоноста кон Возвишеното за сметка на Убавото подоцна го бележи преодот од неокласичниот кон романтистичкиот период.

Според Бер, потеклото на нашите претстави за убавото и возвишеното, може да се сфати по пат на целните структури. Според Аристотеловата физика и метафизика, причинско-последичниот однос може да се подели на формална, материјална, делотворна, и крајна цел. Формалната цел на убавината е страста на љубовта; материјалната причина се однесува на извесни атрибути како малост, мазност, нежност итн.; делотворната причина е успокојување на нашите нерви; крајната цел е Божјето провидение. Карактеристично и мошне оригинално за гледиштето на Берк е тоа што тој ја гледа убавината на начин кој не може да се претстави со традиционалните сфаќања за убавината: сразмерност, прилегање или совршенство. Возвишеното исто така има причинско-последична структура поразлична од онаа на убавината. Нејзината формална цел е стравот (особено стравот од смрт); материјалната цел исто така се однесува на атрибути како огромност, бесконечност, величественост, итн.; делотворната цел е напрегање нанашите нерви; крајната цел е Бог кој го создал и се бори со Сатаната, според искажувањето на Милтон во неговата голема епопеја „Изгубениот рај“.

Берк бил првиот кој дал целосно филозофско излагање за одделувањето на возвишеното и убавото во свои рационални категории.

## Коментарот на Кант
Германскиот филозоф Имануел Кант се искажувал пофалбено за Берк бидејќи тој не тврдел дека ги знае причините (целите) на умствените дејства што се одвиваат при искусувањето на убавото или возвишеното. Според Кант, Берк ги имал собрано податоците и информациите за некој иден мислител да може да ги објасни причините (целите). 

## Наводи


## Надворешни врски

* Текст на делото 

Категорија:Филозофски книги
Категорија:Дела на Едмунд Берк
Категорија:Естетика
Географија на Монголија

thumb|350px|right|Карта на Монголија

Монголија е држава без излез на море и се наоѓа во Северна Азија, поточно меѓу Кина и Русија. **Географијата на Монголија** претежно е планински и висорамнински  и варира. Така, на запад и север се наоѓаат планинскиот венец Алтај и на исток и југ се наоѓаат рамнините. Највискот врв во Монголија е Хујтен со околу 4.374 метри. Најниска точка е 560 метри. Просечна надморска височина во Монголија е 1.580 метри. Монголија има многу солени езерца, песочни дини, тревни површини, шуми и планински ледници. Северна и западна Монголија се сеизмолошки активни зони, со зачестени земјотреси и многу топли извори на вода. Релјефот е збогатен и со неактивни вулкани.

## Површина и граница
**Површина:**
*вкупно:*
1.564.116 км2
*земја:*
1.565 милионикм2
*вода:*
0&nbsp;км2

**Површина- споредбена:**
малку помала од Алјаска

**Копнени граници:**
*вкупно:*
8,114&nbsp;км
*граници со држави:*
Кина 4,673&nbsp;км, Русија 3,441&nbsp;км

**Брег:**
0&nbsp;км (нема излез на вода)

**Надморска висина:**
*најниска точка:*
Хох Нур 518 m
*највисока точка:*
Хујтен 4,374 m

## Ресурси и искористување на земјата
**Природни ресурси:**
нафта, јаглен, бакар, молибден, волфрам, фосфати, калај, никел, цинк, флуорит, злато

**Искористување на земја:**
*обработлива површина:*
1%
*постојани посеви:*
0%
*постојани пасишта:*
80%
*шуми и шумска поврзшина:*
9%
*друго:*
10% (1993 est.)

**Наводнета земја:**
800&nbsp;км2 (1993 )

## Поврзано
* Монголија
* Ахит Нур

## Наводи

## Надворешни врски
* Каталог на монголските езера
* Геологија на Хархира Ул, Монголски Алтај 

*