Српско-византиски стил (модерен)

десно|мини| Старата пошта во Белград
десно|мини|200x200пкс| Соборниот храм во Ниш
[десно|мини|200x200пкс| [Црква Рождество на Пресвета Богородица (Сараево)|Катедрална црква во Сараево]]
Под  **современ српско-византиски стил**, **неовизантискиот** или **српскиот национален стил** се подразбира стил во српската архитектура од крајот на 19 век и почетокот на 20 век, кој е направен по примерот на средновековната српско-византиска школа. Стилот бил дел од меѓународното движење во архитектурата познато како неовизантиски стил.

## Временски и просторен период
десно|мини|200x200пкс| Црквата Свети Спиридон во Трст
Современиот српско-византиски стил бил присутен во српската архитектура од 1870-тите  до средината на 20 век, а е поврзан со источниот дел на поранешното Кралство Југославија, особено со Централна Србија. Примерите во западниот дел на Кралството Југославија се поретки и главно се поврзани со поединечни примери на црковна архитектура на Српската православна црква. Покрај тоа, постојат примери поврзани со Србите кои се иселиле, како што е црквата Свети Спиридон во Трст. Попрецизното формирање на српско-византискиот стил доаѓа по теренските истражувања на српските средновековни манастири спроведени од Михаило Валтровиќ и Драгутин Милутиновиќ.

## Карактеристики
десно|мини|200x200пкс| Српската православна црква Свето Преображение во Панчево
Стилот се карактеризира со облици и украси кои потекнуваат од српско - византиското архитектонско наследство. Овој архитектонски пристап не е строго поврзан со црковните градби. Впрочем, има и помал број примери на профана архитектура изградена во српско-византиски стил. Таа е исто така тесно поврзана со влијанијата на сецесија (уметност).

## Историја
десно|мини|200x200пкс| Црквата Свети Ѓорѓи во Опленац
десно|мини|200x200пкс| Црквата Свети Петар и Павле во Јагодина
На српско-византискиот стил му претходел романтизмот, кој бил распространет во Европа во првата половина на 19 век, а во српските земји се појавил во средината на векот и бил жив до неговите последни децении. Почетокот на формирањето на националниот стил може да се гледа и како „отпор“ на новопристигнатите влијанија на „западните стилови“ (класицизам, необарок) во тогашното Кнежество Србија.

Првите примери за потрага по национален стил биле „преодни“;. Тие комбинирале „западни стилови“ со елементи на византиската архитектура . Типичен пример е црквата Св. Ѓорѓија во Смедерево, каде што има 5 куполи во форма на т.н. „Грчки крст“. По овој период, под влијание на виенските студенти, ханзеатскиот стил најпрво се појавил како еклектичен микс на неовизантиски, неоромански и други историски стилови.

Вториот период е поврзан со проширувањето и зајакнувањето на Кралството Србија (1882–1914). Во тој период е „воспоставен српско-византискиот стил“. Се градат голем број цркви, поретко други видови градби. Примери надвор од територијата на Кралството Србија се ретки.

Третиот и последен период е поврзан со времето меѓу двете светски војни, кога дошло до ненадејно проширување на стилот. Стилот се појавил насекаде низ Кралството на Србите и хрватите, подоцна Југославија, иако неговото присуство било многу поизразено во источниот, „српски“ дел од кралството. Примери кои се појавуваат се и црковни и световни згради (административни згради, училишта, домови за соколници, станбени згради и куќи итн.).

Втората светска војна била пресвртна точка во архитектурата. По војната, сите форми на историцизам во српската архитектура биле отфрлени, вклучително и српско-византискиот стил.

## Архитекти
десно|мини|200x200пкс| Старата телефонска централа во Белград
Најважните и познати архитекти на овој стил се (според времето на создавање):

* Андреја Дамјанов ,
* Светозар Ивачковиќ ,
* Владимир Николиќ ,
* Јован Илкиќ ,
* Душан Живановиќ ,
* Андра Стевановиќ ,
* Бранко Танажевиќ ,
* Петар Поповиќ ,
* Јован Новаковиќ ,
* Драгутин Маслач ,
* Драгутин Инкиостри Медењак ,
* Василије Андросов ,
* Александар Дероко ,
* Момир Коруновиќ ,
* Григорије Самоилов ,
* Бранко и Петар Крстиќ .

## Дела

### Ран период (1850 - околу 1880)

* Црква Св. Ѓорѓи во Смедерево - автор. Андреја Дамјанов;
* Соборен храм во Ниш - автор. Андреја Дамјанов;
* Црква Света Троица во Врање - автор. Андреја Дамјанов;
* Црква Света Троица во Сараево - автор. Андреја Дамјанов;
* Соборна црква во Мостар - автор. Андреја Дамјанов;
* Црква Вознесение во Белград - автор. Павле Станишиќ и Јован Ристиќ;
* Црквата Свети Александар Невски во Белград - автор. Јелисавета Начиќ

### Зрел период (околу 1880-1914)
десно|мини|200x200пкс| Гимназија во Сремска Митровица

### Доцниот период (1918-1941)
[десно|мини|200x200пкс|[Црква „Св. Сава“ - Белград|Храм Светог Саве у Београду]]

## Галерија

Податотека:HramSvetogMarka.jpg|врска=Датотека:HramSvetogMarka.jpg|алт=Храм Светог Марка у Београду, Браћа Крстић| Црквата Свети Марко во Белград, Браќа Крстиќ
Податотека:Hram_Svetog_Save_-_September_2006.jpg|врска=Датотека:Hram_Svetog_Save_-_September_2006.jpg|алт=Храм Светог Саве у Београду, Александар Дероко и Богдан Несторовић| Црквата Свети Сава во Белград, Александар Дероко и Богдан Несторовиќ
Податотека:VukovaZaduzbinaBeograd.JPG|врска=Датотека:VukovaZaduzbinaBeograd.JPG|алт=Дом Вукове задужбине у Београду (некада министарство просвете), Бранко Таназевић| Дом на донацијата на Вук во Белград (порано Министерство за образование), Бранко Таназевиќ
Податотека:CrkvaSilopaj.jpg|врска=Датотека:CrkvaSilopaj.jpg|алт=Црква у Шилопају, Драгутин Маслаћ (1936-1939)| Црква во Силопај, Драгутин Маслаќ (1936-1939)
Податотека:Kuca_u_ulici_KnezaMilosa.jpg|врска=Датотека:Kuca_u_ulici_KnezaMilosa.jpg|алт=Кућа Живојина Бабића, Јован Новаковић| Куќата на Живојин Бабиќ, Јован Новаковиќ
Податотека:Дкалјдб.jpg|врска=Датотека:Дкалјдб.jpg|алт=Стари ДИФ у Београду, Момир Коруновић (1929-1936)| Стариот ДИФ во Белград, Момир Коруновиќ (1929-1936)
Податотека:Lazarevac_11.jpg|врска=Датотека:Lazarevac_11.jpg|алт=Спомен црква у Лазаревцу| Спомен црква во Лазаревац


## Литература

* Александар Кадијевиќ, Век на потрага по национален стил во српската архитектура. Средината на XIX - средината на XX век.  
Категорија:Српска архитектура
Категорија:Србија