Златна рипка

**Златната рипка** () — слатководна коскена риба од семејството крапови од редот краповидни. Најчесто се чува како домашно милениче во затворени аквариуми и е една од најпопуларните аквариумски риби. Златните рипки кои се пуштени во дивината станале инвазивен штетник во делови од Северна Америка и Австралија.

Златната рипка, по потекло од Кина, е релативно мал член на семејството крапови. Првпат била селективно одгледувана според бојата во империјална Кина пред повеќе од 1000 години, каде што биле развиени неколку различни раси. Расите на златни рипки варираат во голема мера по големина, облик на телото, конфигурација на перките и обоеност (познати се различни комбинации од бела, жолта, портокалова, црвена, кафеава и црна боја).

## Историја
Златната рипка потекнува од Источна Азија, но за прв пат селективно се одгледувала во древна Кина пред повеќе од 1000 години. Оттогаш, одгледувани се неколку различни видови. Првично биле одгледувани како риби за храна. Со текот на времето, било забележано дека обичните сребрени и бронзени риби имале тенденција да мутираат во црвено-портокалова боја. За време на династијата Танг (618–907), одгледувањето златни рипки во украсни езерца и аквариуми било популарно. Таа била донесена во Јапонија во 1603 година, а во Португалија осум години подоцна. Оттаму, се проширила во сите делови на Европа. Во средината на 19 век, таа нашла живеалиште и во Северна Америка. Таа го нашла своето место во кинеската уметност, а во јужна Европа се сметала за симбол на радост и среќа.

## Навики, живеалиште и распространетост
Златната рипка живее во мирни и топли низински води, заостанати води, бари, мочуришта, езера обраснати со водни растенија, канали, акумулации и генерално води со калливо и глинено дно. Условите во кои живеат краповите се најсоодветни за него. Доста добро толерира недостаток на кислород во водата. Златната рипка живее на дното каде што се храни со мали животни и делови од растенија. Во текот на летото се храни поинтензивно, додека во зима целосно престанува да јаде. Во води кои целосно замрзнуваат во зима, преживува благодарение на своите телесни секрети, кои не замрзнуваат и обезбедуваат влага на кожата.

## Биологија

### Таксономија
Се водела значителна дебата околу таксономијата на златните рипки. Претходно се верувало дека златните рипки се подвид на караш (*Carassius carassius*) или карас (*Carassius gibelio*). Сепак, современото генетско секвенционирање сугерира поинаку, имено дека современите златни рипки се припитомени сорти *на C. auratus* кои потекнуваат од јужна Кина. *C. auratus* се разликува од другите видови *Carassius* по неколку карактеристики. C. auratus има позашилена муцка, додека *C. carassius* *има* добро заоблена муцка. *C. gibelio* често е сивкасто/зеленикаво по боја, додека златната рипка е секогаш златно-бронзена. Младиот караш има црна точка во основата на опашката, која исчезнува со возраста. Кај *C. auratus*, оваа точка на опашката никогаш не е присутна. *C. auratus* има помалку од 31 лушпи по страничната линија, додека карашот има 33 лушпи или повеќе.

Златните рипки можат да се хибридизираат со некои други видови крап од родот *Carassius*. Јапонскиот крап и обичниот крап исто така можат да се вкрстуваат со златни рипки за да се добијат стерилни хибриди.
[алт=A golden colored fish with silvery highlights, facing right|десно|мини|250x250пкс|[Караш (*Carassius carassius)*]]
[алт=A pale silvery and brownish fish, facing left|десно|мини|250x250пкс|Див [Карас|карас крап ( *Carassius gibelio* )]]

### Големина
Кога се чуваат во мали, затворени аквариуми, златните рипки имаат тенденција да останат долги од 2,5 см до 5,1 см. Златните рипки можат да пораснат поголеми ако се преместат во поголеми аквариуми, но обично не растат подолги од 15 см. Во отворени езерца и во дивината, златните рипки можат да пораснат до околу 36 см.

Од април 2008 година, Би-би-си објавиле дека најголемата златна рипка во светот била долга 48 см  и живеела во Холандија. Во тоа време, златна рипка за домашно милениче по име „Голди“ во аквариум во Фолкстоун, Англија, била измерена на 38 см и тешка над 0,91 кг и била прогласена за втора најголема во светот, веднаш зад холандската златна рипка. Секретарот на Федерацијата на британски водни друштва (FBAS) изјавил за големината на Голди: „Мислам дека веројатно има неколку поголеми златни рипки за кои луѓето не мислат дека се рекордери, можеби во украсни езерца“. Во јули 2010 година, златна рипка од 41 см и тешка 2,3 кг  била фатена во езерце во Пул, Англија, каде што се сметало дека била пуштена откако го надраснала аквариумот. На 16 ноември 2020 година, златна рипка од 38 см со тежина од 4,1 кг била пронајдена во езеро од 6,5 хектари  во Гринвил, Јужна Каролина, додека се спроведувало истражување на популацијата на езерото Оук Гроув. 

### Тип
Златните рипки имаат еден од најпроучуваните визуелни системи од сите риби. Златните рипки имаат четири вида конусни клетки, кои се чувствителни на различни бои: црвена, зелена, сина и ултравиолетова. Способноста да разликуваат четири различни основни бои ги класифицира како тетрахромати.

### Слух
Златните рипки имаат еден од најдобро проучените слушни системи од сите риби. Тие имаат два отолити, кои овозможуваат детекција на движење на звучни честички, и Веберови косички кои го поврзуваат пливачкиот меур со отолитите, олеснувајќи го детектирањето на звучниот притисок.

## Опис и градба
лево|мини|250x250пкс|аквариумски златни рипки
Златниот рипка има набиено тело, а во зависност од расата може да биде долга од 13 до 45 см. Украсен е со светло белузлав, сивкаст, жолтеникав грб, сребрени страни, а понекогаш и со зелена или црвеникаво-жолта прелева боја. Перките се црвеникаво-сиви. Устата е мала без мустаќи. Заедничко им е високото, странично сплескано тело покриено со големи и цврсто поставени лушпи. Грбната перка има многу долга основа (14-21 боцки), а аналната перка е кратка (5-8). Првата боцка на обете перки е силна и назабена. Устата е терминална и без мустаќи, а фарингеалните заби се високи, сплескани и едноредни. Бојата на нивното тело и перки може значително да варира, па затоа не може ништо да се каже генерално. Ова зависи од количината на светлина што ја примаат во просторот. Ако се одгледуваат во езерца или аквариуми без доволно светлина, ќе имаат бледи бои, додека оние што се изложени на сончева светлина ќе имаат поинтензивни бои. 

## Репродукција
лево|мини|271x271пкс|Мрестење на златна рипка во мало езерце
мини|250x250пкс|Златни јајца од златна рипка на подводни растенија
мини|250x250пкс|Млади ларви по изведување
*Златната рипка* може да се размножува ако има правилна исхрана и доволно вода во областа каде што живее. Најчесто се пари напролет, во мај и јуни, со промена на температурата. За време на парењето, мажјаците пливаат во група од 2-3 риби, по што се одвојуваат и одат кај женките. Женката златен рипка испушта бело-жолтеникави јајца на растенијата, кои мажјакот подоцна ги оплодува. Женката положува околу 300.000 јајца на подводни растенија. Некои од јајцата ги јадат возрасните пред да се изведат.

## Наводи

## Литература

* Училиштето BioNet  
* National Geographic: Златна рипка/Златна рипка
* „Carassius auratus” . Интегриран таксономски информациски систем . Пристапено на 5.10.2004 година . 
Категорија:Риби на Азија
Категорија:Караши
Категорија:Незагрозени видови според МСЗП
Категорија:Риби
Категорија:Акваристика