Мочуриштен шаренец

**Мочуриштен шаренец** (*Euphydryas aurinia*) е пеперутка од семејството на шаренците (*Nymphalidae*). Вообичаено распространето во регионот на Палеарктикот, заедничкото име на мочуриштен шаренец потекнува од едно од неговите неколку живеалишта, мочуриште. Продолжената фаза на ларви трае приближно седум до осум месеци и вклучува период на хибернација во текот на зимата. Ларвите се зависни од растението за храна домаќин *Succisa pratensis* не само за хранење, туку и за хибернација, бидејќи свилените мрежи се формираат на растението додека здружените ларви влегуваат во хибернација. Женките несат јајца во серии на растението домаќин и се, како и другите сериски слоеви, селективни за локацијата на овјпозиција бидејќи нивото на преживување на потомството за сериските слоеви е повеќе поврзано со изборот на локација отколку за слоевите со едно јајце.

Почнувајќи од 2019 година, глобалниот статус на зачувување на пеперутката се смета и за најмалку загрижен, но се соочи со брз пад и се смета за регионално ранлива или загрозена во поголемиот дел од нејзиниот опсег.

## Таксономија
*E. aurinia* е претставена со многу подвидови. Најшироко прифатени се:

* *Euphydryas aurinia aurinia* Средна Европа, јужна Европа, западен Сибир
* *Euphydryas aurinia bulgarica* (Фрухсторфер, 1916) Карпатите
* *Euphydryas aurinia laeta* (Кристоф, 1893) централен Сибир, Алтај, Сајан, Трансбајкал
* *Euphydryas aurinia beckeri* (Ледерер, 1853) Мароко ( Среден атлас, планините Риф ) подмаргиналната лента на задното крило е со прекрасна црвена боја и речиси ја зафаќа целата надворешна половина од крилото, надворешно граничи со црни лунули центрирани со бледо жолта
* *Euphydryas aurinia barraguei* (Betz, 1956) Алжир
* *Euphydryas aurinia provincialis* (Боисдувал, 1828) (Франција и северна Италија)

но вкупниот број на опишани видови е многу поголем, особено во источниот Палеарктик. Инсектот најдобро може да се смета за супервид .
Податотека:Euphydryas aurinia beckeri.jpg|*E. a. бекери*
Податотека:Euphydryas aurinia - Flickr - berniedup.jpg|*E. a. provincialis*
Marsh fritillary (Euphydryas aurinia estonica).jpg|*E. a. естоница*, Естонија


## Опис
*Euphydryas aurinia* има распон на крилјата од 30-40 милиметри кај мажјаците. Женките обично се поголеми од мажјаците, со распон на крилјата од 40-50 милиметри. Овие мали пеперутки се променливи по ознаки и боја, со многу форми и подвидови . Возрасните пеперутки обично покажуваат карирана шема со кафеави, жолти и портокалови ознаки. Сребрените ознаки се присутни на работ на задното крило. Долната страна на крилјата е исцртана со жолта, портокалова и кафена боја без никаква сребрена боја. Јајцата се жолти и лесно се препознаваат поради големата големина на серијата. Ларвите се црни. 
Податотека:Euphydryas aurinia MHNT CUT 2013 3 26 Clermont le Fort Dorsal.jpg|Грбната страна
Податотека:Euphydryas aurinia MHNT CUT 2013 3 26 Clermont le Fort Ventral.jpg|Вентрална страна


## Распространетост и живеалиште
Овој вид е широко распространет во палеарктичкото царство, од Ирска на запад до Јакутија на исток и до северозападна Кина и Монголија на југ. Мочуриштето е во опаѓање во Европа и е една од единаесетте пеперутки опфатени со Акциониот план за биолошка разновидност на Обединетото Кралство .  Во рамките на Британските Острови, нај често е на југ и запад, но особено во Велс каде што има упориште 

Овој вид живее во варовнички пасишта, во шумски чистини, во влажни мочурливи области и во здрави пасишта, каде доминираат треви кои формираат габи, вклучително и пурпурни пасишта. Во Финска, *E. aurinia* се покажа дека ги фаворизира полутрајните пасишта и непостојаните расчистувања во шумата. Се претпочитаат млади чисти пред старите чисти поради густиот раст на вегетацијата во старите чисти шуми. Во Обединетото Кралство, два вида пасишта можат да бидат населени со *E. aurinia* : влажни пасишта кои се или неутрални или ацидофилни и суви пасишта кои имаат изобилство на растенија кои растат во почва богата со вар ( калцикозни пасишта ).  Овие пеперутки можат да достигнат височина од 10-2,200 метри  надморска височина.

На Британските Острови, мочуриштето обично се наоѓа во влажни, топли пасишта кои се нарекуваат *пасишта rhos,* од велшкиот збор ** што значи здравје . Малите популации можат да бидат важен елемент на екологијата бидејќи тие создаваат многу подвижни поединци кои потоа можат да најдат други популации. Мочуриштето е заштитено според законот на Обидинетото Крластво, наведен во Распоред 5 од Законот за дивиот свет и селата и Директивата на ЕУ за живеалишта и видови (Анекс II). Devon Wildlife Trust поседува голем број локации на кои го следат овој вид. Примерите вклучуваат Стоуфорд Мур (во близина на Холсворти, Девон ), природен резерват Дансдон (близу Буд ), Мамбури Мур (близу Грејт Торингтон ), природен резерват Веланд Фарм (близу Холсворти) и природен резерват Волехаус (близу Холсворти). Во 2009 година, бројот на населението значително се зголеми од 2007 и 2008 година. Во 2018 година, беше пронајдена популација за размножување во Кармартеншир, Велс, по отсуство од 50 години.

Во Литванија е заштитен вид инсекти. Euphydryas aurinia обично се наоѓа во природни и семинатурни влажни или влажни олиготрофни пасишта (виолетови ливади со трева и треска), богати огради, најмногу во источна, северозападна и централна Литванија, каде што е нејзиното главно растение за храна Succisa pratensis ( Dipsacaceae ). Населените места често се наоѓаат покрај рабовите на шумите или опкружени со грмушки. Видови не се среќаваат во Јужна Литванија каде преовладуваат песочни почви и во Југозападна Литванија каде што земјоделството е и многу интензивно.

### Фактори за оптимално живеалиште
Достапноста на храна за ларви растение *S. pratensis* и висината на тревата се најважните фактори за обезбедување на оптимално живеалиште за *E. aurinia*.

#### Достапност на постројката домаќин
Бидејќи гасениците живеат во заеднички мрежи кој се формирани околу нивното растение домаќин и хибернираат во текот на зимата во мрежата, густината на растението домаќин е клучен фактор во формирањето на живеалиштето на *E. aurinia*. Истражувањата покажаа дека и густината на растението домаќин е директно поврзана со бројот на пронајдени мрежи од ларви, што пак е директно поврзано со бројот на возрасни пеперутки. Затоа, живеалиштето погодно за ларвите може индиректно да влијае на пролиферацијата на возрасните пеперутки.

#### Висина на меч
Не само густината на растението домаќин е клучна за поволно живеалиште, туку и висината на мечот, пространството на тревата што ја покрива областа каде што живее *E. aurinia* . Висината на мечот која е прекратка може да доведе до зголемена изложеност на ларвите на грабливци и може да предизвика ограничена достапност на храна, што доведува до гладување. Меѓутоа, ако висината на мечот е превисока и густо набиена, тогаш на возрасните пеперутки им е тешко да го лоцираат растението-домаќин на кое ќе се овецира. Така, нивото на висина на меч е најоптимално кога е средна висина.

## Прехранбени ресурси

### Фабрика домаќин за гасеници
Познато е дека гасениците се хранат првенствено со *Succisa pratensis* и видовите *[[Бутин (растение)|Digitalis]]*, *[[Машки тегавец|Plantago lanceolata]]*, *Knautia arvensis*, *Scabiosa succisa*, *Scabiosa columbaria ,* *Veronica* ( *Veronica dubravnaya*, итн. ), *здравец*, *Самбукус*, *Гентиана*, *Валеријана*, *Лоницера имлекса*, *Филипендула*, *Спираеа* и *Вибурнум* .

#### Емисијата на метанол од хранењето
Една студија за мерење на нивото на испарливи материи ослободени од растенијата кои се консумираат од тревопасни животни покажа дека огромни количини на метанол и други испарливи супстанции ( монотерпени, сесквитерпени и испарливи соединенија добиени од липоксигеназа) се испуштаат од гасениците *E. aurinia* кои се хранат со растението домаќин *S пратензис* . Метанолот е биохемиски активно соединение кое најчесто се ослободува од метаболичките активности на анаеробните бактерии .

### Хранење на возрасни
Возрасните пеперутки опортунистички се хранат со нектар, така што густината на растението домаќин *S. pratensis* не влијае на хранењето на возрасните пеперутки. Всушност, додека да се појават возрасните пеперутки, *S. pratensis* не ни цвета.  Возрасните се полифаги и најчесто се хранат со *[[Лутиче|Ranunculus]]* ssp., *Cirsium* ssp., *Leucantherum vulgare*, *Myosotis* ssp., *Rubus* ssp. Забележани се и како се хранат со *Caltha palustris*, исто така познат како kingcup или барски-невен, и *Ajuga reptans*, исто така познат како bugle или bugleweed.

## Родителска грижа

### Дискриминација на овипозиција
*Женките E. aurinia* се сериски слоеви, што значи дека несат голем број јајца на едно место. Бидејќи 200–300 јајца се загрозени секој пат кога се избира место за несење јајца, женките кои носат серии имаат тенденција да се подложат на фаза на дискриминација во потрага по локација на која ќе несат јајца. Секое растение може да послужи како место за поставување јајца за четири до пет кластери јајца, што значи дека повеќе од илјада ларви може да се изведат на едно растение. Ако е така, новоизведените ларви ќе се соочат со сериозен недостиг на храна и жестока конкуренција за храна, што има огромни последици за преживувањето на потомството. Затоа, *Euphydryas* и другите женки кои носат серии, како што се женките *Melitaeini*, поминуваат повеќе време избирајќи место за несење јајца и се поселективни кога бараат растение домаќин.

#### Големина на растението домаќин и густина на вегетацијата
Овипозицијата на жената во голема мера зависи од големината на растението домаќин, како и од густината на вегетациската покривка. Истражувањата покажаа дека женките претпочитаат да несат јајца на големи растенија домаќини за разлика од помалите растенија. Ова е за да се спречи недостаток на храна и гладување на ларвите. Исто така, ретката, отворена вегетациска структура е фаворизирана пред густите, дебели пасишта кога растението домаќин *S. pratensis* се користи за овјозирање. Присуството на високо растение кое не е домаќин (на пр *Deschampsia caespitosa* ) е во негативна корелација со гнездата на јајцата. Затоа, напуштените ливади со почва богата со вар се идентификувани како места за овјозирање. Често, *E. aurinia* снесува јајца на рабовите на таквите ливади бидејќи структурата на вегетацијата и висината на растението одговараат на претпочитањето на женската пеперутка за овјпозиција. Од такви причини, обработливите површини генерално се фаворизирани во однос на ливадите за овјпозиција бидејќи обработливите површини имаат тенденција да имаат концентриран број на растенија домаќини со големи димензии.

#### Боја на растението домаќин
Женките претпочитаат да несат јајца на лисја со најголема содржина на хлорофил . Затоа, рефлексијата и концентрацијата на хлорофилот на листовите, исто така, влијаат на изборот на местото на овјпозиција за *E. aurinia* . Содржината на хлорофил („зеленилото“ на растенијата) може да биде показател за зголемена кондиција на растението-домаќин, што пак ќе обезбеди оптимални можности за раст на новоизведените ларви. Затоа, женките користат визуелни знаци за да ги бараат најзелените лисја за да ги положат јајцата. Сепак, постојат и индикации дека не е висока концентрација на хлорофил, туку присуство на специфични кластери на јајца што ги привлекува женките да посат јајце на одреден лист.

#### Други фаворизирани фактори за oviposition
Во Чешката Република, присуството на кратки треви кои можат да имаат функција слична на перница во близина на растението домаќин беше позитивна корелација со бројот на гнездата. Општо земено, условите кои промовираат раст и размножување на растението домаќин коии се исто така поволни за гнезда. За гнезда се претпочитаат суви и кисели услови со ограничени ресурси на азот.

## Животен циклус
*Euphydryas aurinia* е униволтински вид.
мини|200x200пкс| Јајца

### Јајце
Јајцата се ставаат во групи на долната страна на листовите во мај и јуни. До 350 се во една серија. Тие се претвораат од бледо жолта при првото поставување, во светло жолта, потоа темноцрвена и на крајот во темно сива непосредно пред да се изведат.
мини|200x200пкс| Млади гасеници

### Гасеница
Гасениците излегуваат за околу три недели од крајот на јуни. Постојат шест стадиуми за ларвите на *E. aurinia* . Првите четири се здружени, првите три се предхибернациски стадиуми, а четвртите се пост-хибернација. Првите три стадиуми формираат заедничка мрежа околу прехранбеното растение *S. pratensis* и се хранат со растението домаќин околу три недели. Младите гасеници стануваат забележливи при карајот на август. Во есента, тие прават посилни мрежи поблиску до земјата, обично во густа трева, каде што ќе почнат да хибернираат.

Во пролетта, четвртата ѕвезда излегува од хибернација. Сите три стадиуми по хибернација се сончаат. Бакинг е однесување во кое ѕвездата ја зголемува својата телесна температура користејќи топлина од сончевото зрачење . Ова им овозможува да бидат релативно независни од температурата на околината. За тоа време, тие ја менуваат бојата од кафена во црна.
мини|200x200пкс| Кукла

### Кукла
На крајот на шестата старост почнуваат да се формираат кукли. Ова се случува во пролет, при крајот на март или почетокот на април. Пупацијата се јавува длабоко во тревните чорапи или мртвите лисја.

### Возрасен
Возрасните се појавуваат и го поминуваат периодот на летот помеѓу мај и јуни. Сепак, во јужните региони, тие можат да бидат на крило почнувајќи од крајот на мај. Возрасните имаат краток живот, кој обично трае две недели.

## Миграција

### Метапопулации
Истражувањето за динамиката на популацијата на барските фритилари покажа дека тие живеат во метапопулации . Метапопулацијата се дефинира како збир на локални популации кои се поврзани заедно како резултат на повремено растурање. Меѓу нив, некои ќе исчезнат, а други ќе се основаат. Важна одлика на метапопулациите е тоа што во системот секогаш ќе има празно живеалиште. Можно е поголемиот дел од закрпите на живеалиштата да бидат празни. Безбедноста на соодветни места каде што пеперутката моментално не живее е суштинска за нејзиниот опстанок на долг рок.

### Локално дисперзирање
Пеперутките *E. aurinia* имаат тенденција да покажат седечко однесување, што доведува до зголемување на локалното дисперзирање наместо регионално или на долги растојанија. Мажјаците имаат поголема веројатност да емигрираат отколку женките, па и покрај тоа, *E. aurinia* ретко се преселува во соседните места. Просечната големина на локалното население се зголемува како резултат на ограничената подвижност на возрасните пеперутки. Така, флуктуацијата на големината на популацијата на една лепенка на живеалиште веројатно нема да влијае на големината на популацијата на друга живеалиште. Релативната стапка на промет на истребување и реколонизација на претходно празни места на живеалиштата е висока за *E. aurinia*, што покажува дека исчезнувањето на едно локално население може да се избалансира со повторно колонизација на друго. Ваквите класични одлики на метапопулација објаснуваат зошто има поголемо генетско структурирање во популацијата во *E. aurinia.*

## Наводи

Категорија:Шаховничари