Нилски костреш

[мини|Лов на нилски костреш (''Lates niloticus'') (сина) и производство со аквакултура (зелена) во илјади тони од 1950 до 2022 година, според податоците на [Организација за храна и земјоделство на ООН|ФАО.]]
**Нилскиот костреш** (***Lates niloticus***) — вид слатководна риба од семејството Latidae од редот Perciformes. Таа е широко распространета низ поголемиот дел од тропскиот дел на Африка и се сретнува во Конго, Нил, Сенегал, Нигер и езерото Чад, Волта, езерото Туркана и други речни сливови. Исто така, се среќава во бракиевите води на езерото Марјут во Египет. Оваа риба од значително економско и прехранбено значење во Источна Африка. Првично опишана како *Labrus niloticus,* меѓу морските браси, видот е познат и како *Centropomus niloticus*. Познат е и како Викторијански костреш (кое е грешно трговско име, бидејќи видот не е роден во езерото Викторија, но е воведен таму) и многу локални имиња на различни африкански јазици, како што е името луо *мбута* или *мпута*. Во Танзанија се нарекува *сангара*, *санкара* или *ченку*. Во франкофонските африкански земји е познат како *капитаин*. Неговото име на јазикот хауса е *гиван рува*, што значи „воден слон“.

## Опис
*L. niloticus* има сребрена боја со сина нијанса. Има препознатливи црни очи, со светло-жолт надворешен прстен. Една од најголемите слатководни риби, достигнува максимална должина од речиси 2 метра, со тежина до 200 килограми. Зрелите риби обично се движат од 1.21 - 1.38 метри, иако често рибите се ловат пред да можат да пораснат толку големи.

Возрасните нилски костреши ги зафаќаат сите живеалишта на езерото со доволни концентрации на кислород, додека младите се ограничени на плитки или крајбрежни средини. Како жесток предатор кој доминира во околината, нилскиот костреш се храни со риби (вклучувајќи ги и сопствените видови), ракови, мекотели и инсекти, додека младите се хранат и со зоопланктон. Нилскиот костреш формира јата како механизам за да се заштити од други предатори.

## Инвазивни видови
Нилските кострешови се воведени во многу други езера во Африка, вклучувајќи го езерото Викторија и вештачкото езеро Насер. Групата специјалисти за инвазивни видови на Меѓународниот сојуз за заштита на природата го смета *L. niloticus* за еден од 100-те најштетни инвазивни видови во светот.

Сојузната држава Квинсленд во Австралија наплаќа високи казни за секој што ќе биде затекнат во поседување на жив нилски костреш, бидејќи тој директно се натпреварува со домашниот барамунди, кој е сличен и расте до 1.5 метри во должина, додека нилскиот костреш расте до 2 метри долго.

Видот е од големо комерцијално значење како риба за исхрана. Нилскиот костреш е популарен и кај спортските риболовци, бидејќи напаѓа вештачки мамки за риболов, а се одгледува и во аквакултурата.

### Вовед во езерото Викторија
мини|Нилскиот костреш може да порасне до 2 метри и да тежи до 200 кг.
Воведувањето на овој вид во езерото Викторија е еден од најцитираните примери за негативните ефекти што туѓите видови можат да ги имаат врз екосистемите.

Нилскиот костреш бил донесен во езерото Викторија во Источна Африка во 1950-тите, и оттогаш се лови комерцијално. Во 2003 година, продажбата на нилски костреш во ЕУ достигна 169 милиони евра. Спортскиот риболов во регионот на Уганда и Танзанија обезбеди дополнителен приход од туризмот.

Неговото воведување беше еколошки нарушувачко и се припишува на предизвикувањето на истребување или речиси истребување на неколку стотици автохтони видови, при што некои популации флуктуираа со комерцијалниот риболов и вистинските залихи на нилски костреш. Нилскиот костреш првично се хранеше со автохтони циклиди, но со намалената достапност на овој плен, сега консумира главно мали ракчиња и ситни риби.

Документарецот номиниран за Оскар *„Дарвиновата кошмарна“* од Хуберт Заупер (француско-австриско-белгиска продукција, 2004 година) ја претставува штетата предизвикана од воведувањето на нилскиот костреш, вклучувајќи го и увозот на оружје и муниција во товарни авиони од Европа, кои потоа се користат за извоз на нилски костреш, дополнително влошувајќи го конфликтот и бедата во околните региони.

Без разлика дали се смета за позитивно или негативно, трофичката мрежа на езерото Викторија се смета дека е драстично осиромашена со воведувањето на овој нов предатор од скоро највисоко ниво. Иако екосистемот се мисли дека се движи кон нова рамнотежа, ниту неговата поранешна состојба ниту состојбата на риболовот на езерото Викторија никогаш не можат лесно да се вратат.

## Закани
И покрај тоа што е успешен инвазивен вид, рибата се соочува со закани. Како вид мегафауна, најочигледните закани за видот се прекумерниот риболов и употребата на нелегална опрема за риболов. Намалувањето на бројот на плен е исто така фактор, бидејќи ја намалува големината на рибата и ја прави ранлива на поголеми предатори, како што се крокодилите.

## Извоз
Во 2021 година, Здружението на преработувачи и извозници на риба од Уганда го повика парламентот да ја забрани локалната потрошувачка на овој вид со цел да се заштити неговиот извоз.

## Религија
Нилските костреши биле вклучени во обожувањето на Неит. Како резултат на тоа, нилските костреши понекогаш биле мумифицирани. Наслаги од неколку илјади мумифицирани костреши биле ископани во област западно од Есна каде што имало храм на Неит. Мумифицираните костреши биле пронајдени и во Гуроб во близина на храм на Неит, додека статуетки од костреши се пронајдени во Саис, повторно во контекст на храм заа Неит.

## Наводи

## Литература

* Бевинг, Џ.Ј. 2010. „ Играње билијард покрај бреговите на езерото Викторија. Рибари, кариери и акумулација на капитал во бизнисот со костреш на Нил во Уганда “ Африка: Весник на Меѓународниот африкански институт 80 (2): 224–248.
* Бевинг, Џ.Ј. 2013. „Шаковидни богатства во глобалниот извоз: Социогенезата на африканското претприемништво во бизнисот со нилски костреш на езерото Викторија, Уганда“   
* Прингл, РМ 2005. „Потеклото на нилскиот костреш во езерото Викторија.“ BioScience 55:780-787. doi : 10.1641/0006-3568(2005)055 &#x5B; 0780:TOOTNP &#x5D; 2.0.CO &#x3B; 2
* Прингл, РМ 2005. „Нилскиот костреш во езерото Викторија: локални одговори и адаптации.“ Африка 75:510-538. doi : 
* Маскиарели, Алекс. „Подемот и падот на нилскиот костреш.“ 15 март 2007 година. https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/4348289.stm
* Социо-економски ефекти од еволуцијата на риболовот на нилскиот костреш во езерото Викторија: преглед. Џ. Ерик Рејнолдс и Д.Ф. Гребовал, Технички труд 17 на CIFA, ФАО 1988,  ( онлајн верзија )
* М.Л. Бјанкини (1995). Воведување на видови во водната средина: промени во биодиверзитетот и економија на експлоатација. Зборник на трудови. Светски конгрес за риби (Атина, 1992), 3: 213–222.

## Надворешни врски

* 
* Lipton, David. "''Lates niloticus:'' Information". *Animal Diversity Web.* Ann Arbor: University of Michigan Museum of Zoology, 2003.
* Snoeks, Jos. "Ecology of ''Lates niloticus''". *Global Invasive Species Database.* Updated 22 September 2004.
* IUCN. "Alien Species Invade the Planet". Press release, 11 May 2001.
* Species Profile - Nile Perch (''Lates niloticus''), National Invasive Species Information Center, United States National Agricultural Library.
Категорија:Нилски слив
Категорија:Нил
Категорија:Риби