Голем Воен Остров

**Голем Воен Остров** (српски: *Велико ратно острво*) — речен остров кој се наоѓа во Белград, главниот град на Србија. Се наоѓа на сливот на реките Сава и Дунав. Иако ненаселен, островот е дел од имотот на Град Белград, и припаѓа на градската општина Земун.

## Местоположба

Големиот остров се наоѓа на устието на реката Сава во Дунав, во проширувањето на Дунав помеѓу тврдината Калемегдан, како завршен дел од гребенот на Теразије, на најсеверниот дел на Шумадија на запад, и на најнискиот дел од рамнината Срем, модерната населба Ушќе на Нов Белград, на југ.

Островот е релативно близу до бреговите, а најблиску е само 200 метри оддалечен од Нов Белград и Калемегдан. На југ, на половина пат помеѓу Ушќе и островот, се наоѓа остатокот од Мал Воен Остров.

Во 2005 година била започната иницијатива за административно преместување од островот, од Земун до општина Ново Белград. Иницијативата на крајот не успеала.

## Историја

[лево|200п|мини|''Историска мапа на Белград од [19 век. Голем воен остров обележен е под името Große Kriegsinsel*]]
Островот не претставува стара географска одлика. Врз основа на историските податоци и описи на речните битки на [[Дунав]], се верува дека бил формирана во втората половина на [[15 век]], прво како мал песочен рид, кој потоа бил поделен и преточен од потокот на [[Дунав]]. Островот се појавил на мапите за првпат на картата од [[1514]] година од унгарскиот картограф Лазар Деак. Историчарот Коме го забележал освојувањето на [[Земун]] од страна на Османлиите во [[1521]] година и го спомнал островот како место каде што биле затворени сите заробени бранители на градот, вклучувајќи ги и нивните жени и деца. Островот го стекнал сп името „воен“ поради својата историја како важна стратешка точка за освојување или одбрана на [[Белград]]. Исто така во [[1521]] година, кога Белград бил под опсада од страна на турските сили, повеќето од нивните напади на белградската тврдина биле лансирани од островот. Името официјално се појавило по [[1717]] година, кога принцот [[Евгениј Савојски]] го користел островот како точка на нападот во неговото повторно освојување на Белград од Турците. Во [[1741]] година била потпишана константинополска конвенција, што резултирало со одредување на границата помеѓу [[Австрија]] и [[Турција]], во врска со островите во Сава и Дунав. Според конвенцијата, [[Отоманското Царство]] го добила делот од островот со поглед на Белград, додека [[Австрија]] го добил другиот дел, во насока на [[Земун]] и [[Банат]]. Во ослободувањето на Белград во [[1806]], бунтовничката војска предводена од Караџорѓе исто така го користела островот за воени цели, бидејќи српската артилерија со 500 војници од таму ја бомбардирала тврдината [[Калемегдан]]. За време на офанзивата во [[1915]] година од страна на [[Австроунгарија]] против [[Белград]], силите на Австроунгарија го користеле островот за да ги започнат нападите. По [[Првата светска војна]] островот станал дел од новата [[Југославија|Југословенска држава]]. По [[1918]] година, мала колонија од 20 сиромашни жители на Земун изградила куќи на островот, поради кое островот го добил името „*Сиротинска ада*“ (Остров на бедните). Исто така, една плажа свртена кон Земун постоела од тој период, која била претходник на модерната плажа Лидо.

Во [[1928]] година, градежната компанија „Шумадија“ предложила изградба на жичарница. Проектот бил планиран да го поврзе [[Земун]] со [[Калемегдан]] на белградската тврдина, преку островот. Интервалот на кабините бил поставен на 2 минути и целиот пат требало да трае 5 минути. Проектот никогаш не бил реализиран.

Кога изградбата на [[Нов Белград|Нови Белград]] започнала во [[1948]] година, градската влада донела одлука целосно да го уништи островот со користење на својот песок и земја за да ги покрие мочуриштата на [[Сирмија]], каде што требало да се гради. Сепак, депозитите на алувијалните материјали кои континуирано се носат на островот од Дунав, целосно го спречиле тоа да се случи. Наместо тоа, помалиот остров служи за оваа намена и речиси бил уништен во процесот.

Иако официјално ненаселен, речиси десетина луѓе живеат во мали колиби во внатрешноста на островот. Тие главно се пензионери кои се преселуваат на островот за време на топлата сезона и ги одржуваат своите градини, додека во зима се враќаат во Белград.

Во [[2005]] година, островот бил заштитен од државата како пејзаж на извонредни одлики.
[[Податотека:Kalemegdan-GreatWarIsland.jpg|десно|220п|мини|*Поглед на островот од Калемегданската тврдина*]]

==Географија==
[[Податотека:039_Belgrade,_Zemun,_Serbia.jpg|десно|300п|мини|*Поглед на Белград, утока на Сава во Дунав и Големиот воен остров*]]
[[Податотека:Lido VelikoRatnoOstrvo Beograd.JPG|десно|300п|мини|*Плажата Лидо, поглед на Земун*]]
Островот е генерално триаголен во форма и опфаќа површина од 2.11 км
2
. Тој е низок остров, во најголем дел мочурлив и често преплавен од [[Дунав]]. Главната физичка особина на островот е каналот на [[Велики Галијаш]]. Со текот на времето, каналот бил отсечен од Дунав и ефикасно се претворил во езеро, со површина од 0,24 км
2
 . На островот живеат разни видови птици и риби. Меѓутоа, во текот на сушните години, езерото сосема предизвикува оштетување на затворениот екосистем околу него. Во моментов околу две третини од островот се користат како природен резерват за 196  видови птици, од кои многу се загрозени. Една од белградските плажи, Лидо, се наоѓа на северниот дел на островот.

==Флора и фауна==
===Растенија===
[[Податотека:Trees at Big Thicket National Preserve (2).jpg|десно|300п|мини|*Мочуриштен чемпрес кој ги населува мочуришните и речните текови на југоисток на Северна Америка, расне и на Големиот воен остров*]] 
[[Податотека:Water lilies (8858978154).jpg|десно|300п|мини|*Бел локвањ го населува Големиот воен остров и е во  списокот на природни реткости*]]
Растителниот живот на островот ја вклучува типичната мочурлива флора, како трска, жолта перуника, дрвја како [[црна топола]], [[јасен]], [[бел брест]]итн.

Ретката [[орхидеја]] *Orchis palustris Jacq.* првпат била забележан во [[Белград]] во [[1896]] година на Големиот остров, но никогаш не бил виден повторно таму. Повторно бил откриен во областа [[Макиш]] во [[1955]] година, но до [[2001]] година исчезнал, а денес може да се најде само околу езерото [[Велико Блато]], во близината на [[Крњача]].

Островот е единствената локација во Србија на малите гнезда за птици, која се користи за екстракција на [[антиоксиданси]].

Шумите покриваат површина од 120 хектари, или 57% од островот. Видовито дрвја вклучуваат и орев и коприва. Во ноември 2011 година биле засадени околу 2.500 садници на [[даб]]. Повисоката шумска покриеност влијае на микро-климата и обезбедува нови живеалишта за птиците. Домородни видови дрвја вклучуваат [[врба]] и [[топола]]. До ноември [[2017]] година, островот е населен со 1.000 јасени, 1.755 дрвја на брест и 800 од црна топола.

===Птици===
[[Податотека:Crabier chevelu.jpg|десно|300п|мини|*Жолта чапља, жител на Големиот воен остров*]]
[[Податотека:White-tailed Sea Eagle.JPG|десно|300п|мини|*Орел белорепан (белоопашец), жител и еден од симболите на островот*]]
Постојат 66 видови птици кои всушност се гнездат на островот, 43 немиграторни и 23 птици преселници. Во зимскиот период, за време на периодот на гнездење, присутни се околу 80 видови, додека во миграционата сезона бројот се искачува на над 100. Некои од видовите се [[мал корморан]], [[црн штрк]], седум видови [[чапји]], над 40 видови на [[патки]]. Вкупно 163 видови на птици го населуваат островот.

Островот бил најголемата колонија на [[Голема бела чапја|Големата бела чапја]] на целиот тек на [[Дунав]], можеби најголемиот во [[Европа]]. За време на [[НАТО бомбардирање на СР Југославија|НАТО бомбардирањето]] на Србија во [[1999]] година, чапјата, во најголем дел, исчезнала.

Голема атракција на островот е [[Белоопашест орел|Белоопашестиот орел]]. Овоие орли се населиле на островот во [[2010]] година, мигрирајќи од мочуриштето на [[Панчевски Рит]], преку [[Дунав]]. Тие изградиле големо гнездо, со пречник од 2,50 метри, на височина од 20 метри. Има уште пет други гнезда за гнездење во пошироката Белградска област, а околу 90 во цела Србија, но нивното репродуцирање на само 2,5 км од центарот на градот од оваа големина е исклучителна реткост. Тие се репродуцирале за првпат три години подоцна, во 2013 година. Во април [[2016]] година, кога нивните пилиња требало да излезат, комуналните друштва од градот инсталирале камера во гнездото. Проектот бил единствен, сличен како оној во Естонија, но [[Белград]] станал единствениот европски главен град којшто го поседува тоа. Најголемите европски орли, со распон на крилја до 2,4 метри, најдобро се забележуваат од соседните окрузи [[Ушќе]] и Дорчол, и од центарот на Белград.

===Цицачи===
[[Податотека:20160208054949!Wildschein, Nähe Pulverstampftor (cropped).jpg|десно|300п|мини|*Дива свиња, повремен жител на Големиот воен остров*]]
На [[9 октомври]] [[2008]] година на островот бил откриен *Pipistrellus pygmaeus'', вид на лилјак. Тоа е редок цицач, со распон на крилја од 17 см и тежина од само 4 грама. Учените сметале дека овој вид на лилјак живее во Србија, во регионот Обедска бара, но ова бил првпат кога тој бил виден и фатен.

Во октомври 2008 година на островот биле регистрирани 21 вид на цицачи. Постои значајна колонија на диви свињи на островот.
[мини|center|upright=5.5|Панорама од [Калемегдан.]]

## Галерија

Belgrade Aerial K1.jpg|Земун и Големиот воен остров од дрон
Drveće na Velikom ratnom ostrvu.jpg|Дрвја на островот
Great War Island pontoon bridge.jpg|Понтонскиот мост кој го спојува Земунскиот кеј и островот
Belgrade._View_to_Usce_Side_from_Kalemegdan_Park.jpg|Поглед на устието на Сава во Дунав, Мал и Голем воен остров
Pogled na reku sa platoa SC Milan Gale Muskatirovic 04.jpg|Поглед на островот од Спортскиот центар Милан Гале Мушкатировиќ во Земун



Београдска тврђава0001 03.jpg|Островот во есен
Поглед на Велико ратно острво.jpg|Мал и Голем воен остров
Lido Zemun View.JPG|Капалиштето Лидо и островот


## Наводи

## Надворешни врски

*
*
*
*

Категорија:Географија на Белград
Категорија:Речни острови во Србија
Категорија:Острови на Дунав