Билинит

**Билинит** (Fe2+Fe23+(SO4)4·22H2O) — минерал од типот железен сулфат. Тој е производ на оксидација на пирит во вода. Тој е кисел минерал кој има pH вредност помала од 3 и е штетен за животната средина кога доаѓа од дренажа на кисели карпи (Кит и др., 2001).

Билинитот првпат бил откриен во близина на Билина, Чешка, поради што минералот бил наречен „билинит“ (Palache, et al., 1969). Овој минерал веројатно се јавува на Марс.

## Етимологија и историја
Билинитот првпат бил откриен во рудник за јаглен во близина на Светец, во близина на Билина во боемскиот регион на Чешка, а научно опишан во 1913 година од Ј. Шебор, кој го именувал минералот по неговиот типски локалитет, Билина.

## Класификација
Во застареното 8-мо издание на класификацијата на минерали на Штрунц, билинитот припаѓал на минералната класа „сулфати, хромати, молибдати, волфрати“ и во рамките на таа класа на поделбата „Водородни сулфати без странски анјони“, каде што е наведен заедно со апјонит, дитрихит, халотрихит, пикерингит и редингтонит во „серијата халотрихит (пердувести алуми)“ со системски број VI/C.06.

Во системот за класификација Лапис, последен пат ревидиран во 2018 година од Стефан Вајс, кој формално е базиран на стариот систем за класификација на Карл Хуго Штрунц во неговото 8-мо издание, на минералот му е даден системскиот и минералниот број VI/C.12-060. Ова одговара на класата „сулфати, хромати, молибдати и волфрами“ и оттаму на поделбата „Водородни сулфати, без странски анјони“, каде што билинитот заедно со апјонит, кајченгунит, дитрихит, халотрихит, пикерингит, редингтонит и вупаткиит ја формираат „халотрихитната група“ со системски број VI/C.12.

Деветтото издание на класификацијата на минерали на Штрунц, последно ажурирано во 2009 година од страна на Меѓународното минералошко здружение (ИМА), го сместува билинитот во класата „Сулфати (селенати, телурати, хромати, молибдати и волфрамати)“ и во рамките на таа класа во поделбата „Сулфати (селенати, итн.) без дополнителни анјони, со H₂O“. Тука, минералот се наоѓа во подгрупата „Со исклучиво средно големи катјони“, каде што, заедно со апјонит, дитрихит, халотрихит, пикерингит, редингтонит и вупаткиит, ја формира „Групата на халотрихити“ со системски број 7.CB.85.

Во Дана класификацијата на минерали, која претежно се користи во земјите што зборуваат англиски, билинитот има системски и минерален број 29.07.03.05. Ова одговара на класата „сулфати, хромати и молибдати“ и во рамките на таа класа, поделбата „Водородни киселини и сулфати“. Тука, се наоѓа во рамките на поделбата „Водородни киселини и сулфати со A(B)2(XO4)4 × x(H2O)“ во „халотрихитната група (моноклинична со 22 H2O)“, која исто така вклучува пикерингит, халотрихит, апјохнит, дитрихит, редингтонит и вупаткиит.

## Кристална структура
Билинитот кристализира моноклинички во просторната група P21/a (просторна група бр. 14, позиција 3) со параметри на решетката a = 21,25 Å; b = 24,33 Å; c = 6,21 Å и β = 100,3°, како и 4 формулни единици по единична ќелија.

## Композиција
Тежинскиот процент на оксид е како што следува: 

## Поврзани минерали
Поврзани минерали на билинитот го вклучуваат јарозитот, кој е сол на железен сулфат, лепидокроцит, швертманит, ферикопијапит, како и копијапитот (Marion, et al., 2008).

## Посебни карактеристики
Болдер Крик е поток кај Ајрон Маунтин во округот Шаста во Калифорнија. Потокот се влева во реката Сакраменто и заливот Сан Франциско. Водата во овој поток е загадена од мешавината на подземните води и површинските потоци поради рударството. pH вредноста е ниска и кисела поради оксидацијата на пиритот во водата. Ова резултира со формирање на сулфурна киселина и билинит (Кит и др., 2001).

## Формирање и локации
Билинитот се формира преку распаѓање на разни железни сулфиди во лигнитот. Мелантеритот е меѓу поврзаните минерали.

Како редок минерал, билинитот досега е пронајден само на неколку локации (до 2012 година). Меѓутоа, во Чешка, не е позната друга локација освен неговиот типски локалитет, Светец во близина на Билина.

Други локации вклучуваат рудникот Осаму Утсуми на висорамнината Посос де Калдас (Минас Жераис) во Бразил; Дривдален, Ернхамерен и Винстрадален во норвешката општина Опдал; и наоѓалиштето Никитовка во басенот Донец во близина на Донецк во Украина. Сорошпатак во унгарските планини Матра, како и во „рудникот Хигинс“ во близина на Бисби (Аризона), планините Тинтик во округот Јута (Јута) и во областа за истражување на планината Седар во округот Снохомиш (Вашингтон) во Соединетите Американски Држави.

## Наводи

## Литература
* Кит, Дејвид К., Ранелс, Доналд Д., Еспозито, Кенет Џ., Чермак, Џон А., Леви, Дејвид Б., Хаула, Стивен Р., Ватс, Малколм, Хол, Лари. (2001) Геохемиски модели на влијанието на киселите подземни води и испарувачките сулфатни соли врз Болдер Крик кај Ајрон Маунтин, Калифорнија. Применета геохемија 16, 947-961.
* Марион, Џајлс М., Каргел, Џефри С., Кетлинг, Дејвид Ц. (2008) Моделирање на хемијата на феро-ферично железо со примена во геохемијата на површината на Марс. Geochimica Et cosmochimica Acta 72, 242-266.
* Тоска, Николас Ј, Мекленан Скот, М, (2009) Експериментални ограничувања на испарувањето на делумно оксидирани киселинско-сулфатни води на површината на Марс. Geochimica Et Cosmochmica Acta 73, 1205–1222.
* Палаче, Ц. Х. Берман и Ц. Фрондел, Болшаков, А.П. И Л.И. Птушко (1951) Fe2+ Fe23+ (SO4)4 *22(H2O). Прирачник за минералогија. Издаваштво за минерални податоци (преобјавено од Минералошкото друштво на Америка).
Категорија:Моноклински минерали
Категорија:Сулфатни минерали