Етика на клонирањето

Во биоетиката, **етиката на клонирање** се однесува на етичките положби за практиката и можностите на клонирањето, особено на луѓето. Иако многу од овие гледишта имаат религиозно потекло, некои од поставените прашања се соочуваат и со секуларни гледишта. Гледиштата за човечко клонирање се теоретски, бидејќи човечкото терапевтско и размножувачко клонирање не се комерцијално користени; животните во моментов се клонирани во лаборатории и во сточарското производство.

Застапниците го поддржуваат развојот на терапевтско клонирање со цел да бидат создавани ткива и цели органи за лекување на пациенти кои инаку не можат да добијат пресадување, за да биде избегната потребата од имуносупресивни лекови и да се спречат ефектите од стареењето. Застапниците за размножувачкото клонирање веруваат дека родителите кои инаку не можат да се размножуваат треба да имаат пристап до технологијата.

Противниците на клонирањето се загрижени дека технологијата сè уште не е доволно развиена за да биде безбедна и дека може да биде склона кон злоупотреба, или во облик на клонови израснати како робови или да доведе до генерација на луѓе од кои ќе им бидат вадени органи и ткива. Противниците, исто така, изразиле загриженост за тоа како клонираните поединци би можеле да бидат вклучени со семејствата и со општеството во целина.

Религиозните групи се поделени, а некои се спротивставуваат на технологијата дека го узурпира местото на Бог и, до степен што се користи ембрионот, уништува човечки живот; други ги поддржуваат потенцијалните придобивки од терапевтското клонирање за спасување живот.

Групите кои се залагаат за животни се противат на клонирањето животни поради бројот на клонирани животни кои страдаат од малформации пред да умрат, и додека месото од клонирани животни е одобрено од Службата за храна и лекови на Соединетите Држави, неговата употреба се спротивставува од некои други групи загрижени за безбедноста на храната.

## Филозофска дебата
Различните облици на клонирање, особено човечкото клонирање, се контроверзни. Имало бројни барања за запирање на целиот напредок во областа на човечкото клонирање. Повеќето научни, владини и религиозни организации се противат на размножувачкото клонирање. Американската здружение за унапредување на науката и други научни организации дале јавни изјави во кои наведуваат дека клонирањето на човечкиот размножувачки систем да биде забрането додека не бидат решени безбедносните прашања. Сериозни етички грижи се покренати од идната можност за собирање органи од клонови.

Застапниците на човечкото терапевтско клонирање веруваат дека оваа практика може да обезбеди генетски идентични клетки за регенеративната медицина и ткива и органи за пресадување. Таквите клетки, ткива и органи ниту би предизвикале имунолошки одговор ниту бараат употреба на имуносупресивни лекови. И основните истражувања и терапевтскиот развој за сериозни болести како што се ракот, срцевите заболувања и дијабетесот, како и подобрувањата во третманот на изгореници и реконструктивната и естетската хирургија, се области кои можат да имаат корист од таквата нова технологија. Еден биоетичар, Џејкоб Апел од Универзитетот во Њујорк, отишол толку далеку што тврдел дека „децата клонирани за терапевтски цели“, како што е „да биде дарувана коскена срцевина на брат или сестра со леукемија“ еден ден може да бидат сметани за јунаци.

Поддржувачите тврдат дека човечкото размножувачко клонирање, исто така, ќе донесе придобивки за двојките кои инаку не можат да се размножуваат. Во раните 2000-ти години, Северино Антинори и Панос Завос предизвикале контроверзии кога јавно ги кажаа плановите за создавање третман за плодност што ќе им овозможи на родителите кои и двајцата се неплодни да имаат деца со барем дел од нивната ДНК во нивните потомци.

Во предложените Стратегии за инженерско занемарливо стареење на Обри де Греј, една од разгледуваните можности за поправка на клеточното исцрпување поврзано со клеточното стареење е да се одгледуваат заменски ткива од матични клетки собрани од клониран ембрион.

Има и етички приговори. Членот 11 од Универзалната декларација за човечкиот геном и човековите права на УНЕСКО тврди дека размножувачкото клонирање на луѓе е спротивно на човечкото достоинство, дека потенцијалниот живот претставен од ембрионот е уништуван кога се користени ембрионски клетки, и постои значителна веројатност дека клонираните поединци би биле биолошки оштетени, поради вродената несигурност на технологијата за клонирање.

Етичарите шпекулирале за тешкотиите што може да се појават во свет каде што постојат човечки клонови. На пример, човечкото клонирање може да го промени обликот на семејната структура со усложување на улогата на родителството во семејство на згрчени роднински односи. На пример, женски дарител на ДНК би бил генетскиот близнак на клонот, наместо мајка, што ги усложува генетските и општествените односи помеѓу мајката и детето, како и односите помеѓу другите членови на семејството и клонот. Во друг пример, може да има очекувања дека клонираните поединци ќе дејствуваат идентично како човекот од кој се клонирани, што би можело да го наруши правото на самоопределување.

Застапниците на правата на животните тврдат дека нечовечките животни поседуваат одредени морални права како живи суштества и затоа треба да им се даваат истите етички размислувања како и луѓето. Ова би ја негирало експлоатацијата на животните во научните истражувања за клонирање, клонирање што е користено во производството на храна или како други ресурси за човечка употреба или потрошувачка.

## Религиозни погледи
Религиозните ставови за клонирање се измешани.

### Џаинизам и хиндуизам
Ставовите на хиндуизмот за клонирањето се многу различни. Додека некои хиндуси сметаат дека терапевтското клонирање е неопходно за да биде поправена бездетноста, други веруваат дека е неморално да биде манипулирано со природата. Санатан Дарм (што значи вечен збир на должности за луѓето, што многу луѓе го нарекуваат хиндуизам) го одобрува терапевтското клонирање, но не го одобрува човечкото клонирање. Во хиндуизмот, едно гледиште го има творецот или Брахман не е толку несигурен да поставува ограничувања на научните напори. Друг став го ограничува човечкото клонирање. Во џаинизмот, раѓањето на Махавира е прикажано како операција на пренос на ембриони.

Во денешна Индија имало клонови на добиток. Примерите ја вклучуваат Гарима од Националниот институт за истражување на млечни производи сместен во Карнал, каде што биле развиени многу други клонови кај видовите што се говеда.

### Јудаизам
Еврејското гледиште за клонирањето е нејасно, но некои православни рабини дозволуваат клонирање како метод на размножување доколку не постои друг метод. Исто така, еврејската религија го третира подеднакво целиот живот, дури и ако е создаден со клонирање. Либералните еврејски групи се противат на клонирањето луѓе.

### Христијанство

Повеќето христијански цркви, вклучително и Светскиот совет на црквите и Обединетата методистичка црква, се противат на истражувањето за клонирање или на човечки ембриони или на цели луѓе. Римокатоличката црква, под папството на Бенедикт XVI, ја осудил практиката на човечко клонирање, во магистерската инструкција „*Достоинство на личноста*“ (латински: *Dignitas Personae*), наведувајќи дека тоа претставува „тешка навреда за достоинството на таа личност, како и за основната еднаквост на сите луѓе“. Многу конзервативни христијански групи се спротивставиле на човечкото клонирање и клонирањето на човечки ембриони, бидејќи веруваат дека животот започнува во моментот на зачнувањето. Другите христијански деноминации, како што е Обединетата Христова црква, не веруваат дека оплодената јајце клетка претставува живо суштество, но сепак тие се противат на клонирање на ембрионски клетки.

### Ислам
Постојат различни гледишта кога станува збор за клонирање во исламот, некои изучувачи се на став дека човечкото размножувачко клонирање е апсолутно забрането додека други се на став дека има некои исклучоци.

Клонирањето на животните е дозволено во исламот само ако тоа им носи корист на сите луѓе и не се нанесува никаква штета на животното што е користено во постапката на клонирање.

## Клонирање животни
Клонираните животни се користени во медицински истражувања, клонирање миленичиња или за храна.

### Клонирање миленичиња
Во 2005 година, една статија во *The Hastings Center Report* било напишано:Критичарите на клонирањето миленичиња обично нудат три забелешки: (1) постапката на клонирање предизвикува животните да страдаат; (2) широко достапното клонирање на домашни миленици може да има лоши последици за огромниот број на несакани животни придружници; и, (3) претпријатијата кои нудат клонирање на домашни миленици ги мамат и искористуваат ожалостените сопственици на домашни миленици.

### Клонирање животни за храна
На 28 декември 2006 година, Службата за храна и лекови на Соединетите Држави одобрила потрошувачка на месо и други производи од клонирани животни. Речено е дека производите од клонирани животни не се разликуваат од неклонираните животни. Понатаму, од претпријатијата нема да биде барано да обезбедат етикети со кои ќе го информираат потрошувачот дека месото доаѓа од клонирано животно. Во 2007 година, некои производители на месо и млечни производи предложиле систем за следење на сите клонирани животни додека се движат низ ланецот на исхрана, предложувајќи дека националниот систем на база на податоци интегриран во Националниот систем за идентификација на животните на крајот би можел да дозволи етикетирање на храната. Сепак, од 2013 година, не постои систем за следење, а производите од клонирани животни се продавани за човечка исхрана во Соединетите Држави.

Критичарите покренале приговори за одобрувањето на Службата, за клонирани животински производи за човечка исхрана, тврдејќи дека истражувањето на Службата е несоодветно, несоодветно ограничено и со сомнителна научна валидност. Неколку групи за застапници на потрошувачи работат на поттикнување програма за следење што ќе им овозможи на потрошувачите да станат посвесни за клонирани животински производи во нивната храна.

Еден преглед од 2013 година, забележал дека постои широко распространето недоразбирање за клонираните единки и говедата, и покажал дека клонираните говеда што достигнале полнолетство и влегле во снабдувањето со храна се значително еднакви на конвенционалните говеда во однос на квалитетот на месото и млекото и во однос на нивната размножувачка способност.

## Во популарната култура

* *Црн сирак* (*Orphan Black*), канадска телевизиска серија, ја истражува етиката на клонирањето преку нејзините клонови протагонисти.
* Етиката на создавање клонови за вадење органи (слично на браќата и сестрите спасители) е истражена во *Никогаш не дозволувај ме да одам* од Казуо Ишигуро.
* Етичката дилема за клонирање на починати блиски, како и прашањата во врска со правото на клоновите да постојат заедно со нивните првобитни лица како еднакви се присутни во јапонската верзија на филмот *Мјуту возвраќа* (*Mewtwo Strikes Back*) и неговата придружна радио драма.
* ''Јурански парк'' (*Jurassic Park*) предизвикувал проблем со клонирањето диносауруси. Д-р Ијан Малком го истакнал ова прашање и како морален проблем и проблем во животната средина. Споменатиот доктор го опишува како „играње Бог“*.* Последново за создавање диносауруси во свет во кој постојат луѓе.

## Наводи

## Дополнителна литература

* 
* 
* Сејед Хасан Еслами Ардакани, *Human Cloning in Catholic and Islamic Perspectives*, Универзитет на религиите и деноминациите, 2007
* 
* 

Категорија:Биоетика
Категорија:Клонирање