Шпајер

**Шпајер** (, до 1825 г. и *Speier*) — град во Рајнската област-Пфалц, Германија со околу 50.000 жители. Лежи на левиот брег на реката Рајна, 25&nbsp;км јужно од Лудвигсхафен и Манхајм, а 21&nbsp;км југозападно од Хајделберг. Основан е од Римјаните, и се вбројува меѓу најстарите градови во државата.

Забележителни знаменитости на градот се Шпајерската катедрала, уште неколку цркви и Старата порта. Под главниот олтар на катедралата се погребани осум свети римски цареви и германски кралеви.

Шпајер е познат по т.н. „Шпајерска протестација“ на Царскиот собор од 1529 г. со која разни кнезови се заложиле за повлекување на забраната врз делата на реформаторот Мартин Лутер, и со тоа удирајќи ги темелите на протестантството.

[мини|десно|Главната улица со [Шпајерска катедрала|Шпајерската катедрала во позадината.]]
Најпрвин градот се нарекувал *Новиомагус* и *Кивитас Неметум* по тевтонското племе Немети кое се доселило на ова подрачје. Во VI век е засведочено името *Спира*, изведено од франкиската населба *Вила Спира* близу гратчето.

### Времеследен преглед
* 10 п.н.е. — поставен првиот римски воен логор (меѓу градскиот дом и епископскиот дворец).
* 150 — гратчето обележано како Новиомагус на светската карта на старогрчкиот географ Птоломеј.
* 346 — за првпат споменат епископ на гратчето.
* IV век — градот *Кивитас Неметум* обележан на картата „Појтингерова табла“.
* V век — Уништен *Кивитас Неметум*.
* VII век — гратчето е одново подигнато под името *Спира*, наречен по блиска франкиска населба.
* 1030 — светиот римски цар Конрад II ја започнува преградбата на Шпајерската катедрала, денес светско наследство на УНЕСКО. Во истиот век е изграден првиот градски дом.
* 1076 — светиот римски цар Хајнрих IV тргнува од Шпајер на патот за Каноса за да се сретне со папата.
* 1084 — основана првата еврејска заедница во Шпајер.
* 1096 — крстоносната војска на грофот Емих ги пустоши еврејските заедници во Рајнската област; Шпајерскиот епископ Јован ги засолнил Евреите во својот дворец, а потоа ги однел во тврдина вон градот. Решено е дека повредувањето на Евреи ќе се казнува со отсекување на раката.
* 1294 — епископот ги губи највеќето дотогашни права, и Шпајер станува слободен царски град на Светото Римско Царство.
* 1349 — збришана еврејската заедница во Шпајер.
* 1527 - 1689 — Шпајер е седиште на Царскиот камерен суд.
* 1526 — Шпајерскиот царски собор (рајхстаг) носи одлука за привремена толеранција кон лутеранските учења и богослужба.
* 1529 — На Шпајерскиот царски собор лутеранските кнежевства на царството изразуваат силно незадоволство во врска со противреформациските, воведувајќи го поимот протестантство.
* 1635 — маршалот на Франција, Ирбен де Маје-Брезе, заедно со војводата Жак Номпар де Комон ги освојвуаат Хајделберг и Шпајер.
* 1689 — француската војска прави големи штети врз градот.
* 1792 - 1814 — Шпајер паѓа под француска власт по Битката кај Шпајер.
* 1816 — Шпајер станува управно седиште на областа Пфалц и Рајнскиот округ на Баварија (подоцна наречен Баварски Пфалц), и останува таков сè до крајот на Втората светска војкна.
* 1883 - 1904 — изградена спомен-црква овековечувајќи ја Протестацијата од 1529 г.
* 1947 — отворена Државната академија за управна наука (подоцна преименувана во „Германски универзитет за управни науки“ - Шпајер).
* 1990 — градот одбележува две илјади години постоење.

## Знаменитости
мини|десно|Поглед на Шпајер од катедралата.
* Шпајерска катедрала
* Стара градска порта
* Спомен-црква на Протестацијата
* Црква „Св. Троица“
* Еврејски двор – остатоци од средновековната синагога и микве (обредна бања)
* Технички музеј — музеј на превозот
* Историски музеј на Пфалц

## Збратимени градови
Шпајер е збратимен со следниве градови:

* Сполдинг, Велика Британија (1956)
* Шартр, Франција (1959)
* Курск, Русија (1989)
* Равена, Италија (1989)
* Гњезно, Полска (1992)
* Јавне, Израел (1998)
* округ Русизи, Руанда (1982/2001)
* Нингде, Кина (2013)

## Познати личности
мини|150п|Јохан Јоахим Бехер
мини|150п|Автопортрет на Анселм Фојербах, 1873&nbsp;г.
* Јуда бен Самуел (1140-1217) — еврејски писар и мислител
* Габриел Бил (~ 1415-1495) — схоластички филозоф
* Јохан Јоахим Бехер (1635-1682) — лекар, алхемичар, претхоник на хемијата
* Анселм Фојербах (1829–1880) — водечки класицистички сликар
* Карл-Адолф Холит (1891-1985) — офицер на Вермахтот
* Кристијан Рајф (р. 1984) — скокач во далечина
* Себастијан Лангкамп (р. 1988) — фудбалер
* Ларс Штиндл (р. 1988) — фудбалер

## Поврзано
* Шпајерска катедрала
* Технички музеј (Шпајер)
* Шпајерска линија

## Наводи

## Надворешни врски

* Шпајер на Википатување 
* Градски портал на Шпајер  
* Мрежно место на Шпајерската катедрала 
* Макетна карта на Шпајер во средниот век
* Технички музеј (Музеј на превозот) 
* Тури со водич низ Шпајер 


Категорија:Универзитетски градови во Германија
Категорија:Безокружни градови во Рајнската област-Пфалц
Категорија:Пфалц
Категорија:Историја на Пфалц