Јаболко на раздорот (приказна)

**„Јаболко на раздорот“** е приказна за деца на А. В. Рјабинин за Тројанската војна. Приказната била наградена со книжевната награда „Ернест Хемингвеј“ во 2017 година . Врз основа на нејзините мотиви, била напишана и драмата „Игри на боговите или Јаболко на раздорот“, која била поставена во голем број театри во Русија.

## Заплет
Заплетот на приказната во основа одговара на митолошкиот опис и историјата на Тројанската војна, како што се претставени во Хомеровата Илијада и во делата на Еврипид, Аполодор, Виргилиј, Овидиј, Квинт од Смирна, но адаптирани за деца и адолесценти.
[лево|мини| Ерис на венчавката на Пелеј и [Тетида . Илустрација од книгата на А. ИН. Рјабинин „Јаболко на раздорот“]]
Боговите на Олимп го славеле бракот на херојот Пелеј и морската божица Тетида. Сите богови биле поканети на празникот, но тие заборавиле да ја поканат божицата на раздорот и хаосот Ерида. Како и да е, таа сепак дошла на забавата, каде што оставила златно јаболко во градината на Хесперидите со натпис „Најубаво!". Кога го виделе јаболкото, започнала расправија  помеѓу божиците Хера, Афродита и Атина, која од нив е најубава и најдостојна да го изеде ова јаболко. По совет на Хермес, божиците решиле да се обратат не кон боговите за решавање на спорот, туку кон човекот - убавиот Парис, младиот син на кралот на Троја Пријам. Афродита му ветила на Парис дека тој ќе се ожени со најубавата жена на светот. Како резултат на тоа, Парис ја нарекол најубава Афродита, а со тоа ги навредил и разгневил другите две божици.

Поминале години, Парис созреал и ја потсетил Афродита на ветувањето. По совет на божицата, тој отишол во Спарта да го посети и царот Менелај, кој бил оженет со Елена, жена со неверојатна убавина. Менелај го примил Парис и приредил забава во негова чест. Сепак, во интерес на Афродита, богот на љубовта, Ерос, пукал во Елена и таа се  вљубила во Парис без да знае. Ноќта, Елена и Парис тајно ја напуштиле Спарта и испловиле кон Троја, а спротивно на одлуките на Парис, неговите војници го украле и целото кралско злато и накит од Спарта. На пат кон Троја, Парис застанал на островот Крана  да даде жртва. Во меѓувреме Хермес, на барање на Хера и Атина, ја киднапирал Елена и ја одвел во Египет под заштита на кралот Протеј, каде опсесијата  наметната од Ерос ја снемало и тој веднаш се смирил со неа. И наместо вистинската Елена на бродот на Парис, тој оставил извесно духовно суштество само слично на Елена.

Предавството на Тројанците предизвикало негодување не само кај Спартанците, туку и кај другите народи и кралеви на Пелопонез. Како резултат на тоа, трупите не само на Спартанците, туку и на трупите на многу нивни сојузници започнале да се собираат за војна со Троја - повеќе од илјада бродови. Со трупите на Грците командувал кралот на Микена и братот на Менелај Агамемнон. Меѓу неговите војници имало многу познати кралеви и херои - кралот на Месенија Нестор, крал на Аргос, Диомед, крал на островот Саламис Ајакс и неговиот полубрат Теукер, критскиот крал Идоменео, кралот на островот Родос, кралот Тлептолем на Итака Одисеј, воинот Филоктет и други. Единствено што недостасувал бил легендарниот воин Ахил, син на кралот на Тесалија, Пелеј, на чија венчавка и се појавила расправијата меѓу божиците околу златното јаболко.

Иако на самиот Ахил не му пречело да војува, неговата мајка Тетида била  против неговото учество. Таа го принудила да се скрие од гласниците на Агамемнон на островот Скирос, маскиран во женска облека. Диомед и Одисеј се послужиле со трик, имитирајќи пиратски напад на островот Скирос и кога Ахил се втурнал во одбрана со меч, тој бил фатен и тие го убедиле да учествува во војната со Троја. Афродита ги убедила боговите Аполон и Артемида да им помогнат на Тројанците. Артемида испратила толку силен ветер и водени струи што Грците не можеле да пловат на море со своите бродови. Свештеникот и гатач Калхас му рекол на Агамемнон дека за да се разгори Артемида, мора да и се жртвува - ќерката на Агамемнон, Ифигенија. Агамемнон се согласил. Кога, на церемонијата на жртвување, Калчас кренал нож над Ифигенија, Артемида, која гледала сè, се смилувала и ја зела Ифигенија од олтарот и ја префрлила во Таурида, и ставила јарец на нејзиното место, и таа го сторила тоа на начин на кој никој не ја забележал замената. Како резултат, на тоа трупите на Грците заминале за Троја.

Во меѓувреме, Тројанците исто така започнале да собираат војници. Сојузниците на Троја - Фригија, Мизија, Пафлагонија, Дакија, Тракија, Киликија, Лезбос и Лидија ги испратиле своите војници да му помогнат на кралот Пријам. Меѓу Тројанците имало и многу познати херои - Енеј, Кикн, Пандар, Хипофој, Асиј, Акамант и други. Познатиот воин Хектор, син на кралот на Троја Пријам, им командувал на Тројанците.

Трупите на Грците пристигнале во Троја, започнале битка во која Ахил го убил Кикн. Тогаш Менелај и Одисеј отишле во Троја да преговараат со Пријам. Сепак, тој одбил да им ја врати Елена и богатствата на Грците и им дал рок од три дена да ги напуштат бреговите на Троја. Следниот ден четите на Грците тргнале во напад на Троја, но не успеале да постигнат победа. Тогаш Грците прибегнале кон опсада на Троја, која траела скоро девет години.

Еднаш, бегајќи од околните градови, Агамемнон го ограбил храмот на Аполо во Теба и ја киднапирал ќерката на првосвештеникот Хрисеј. Ова го предизвикало гневот на богот Аполо и тој започнал да ги уништува трупите на Грците со невидливи стрели. По совет на свештениците, Агамемнон ја вратил Крајсеј кај нејзиниот татко, но побарал Ахил да му даде уште еден заробен заробеник - ќерката на кралот Брис. Ова го налутило Ахил и тој одбил да учествува во војната, но тој не сакал да замине со својата војска во пресрет на падот на Троја и да се покрие со срам. Тој се побарал помош од неговата мајка, божицата Тетида, и таа го убедила Зевс да се залага за Тројанците, така што трупите на Агамемнон не би ја зазеле Троја без помош на нејзиниот син.

Агамемнон сонувал дека ќе ја заземе Троја и следниот ден ги повлекол своите трупи. Бројни трупи на Троја излегле да го пречекаат. Кога војниците се приближиле, Менелај го видел Парис и сакал лично да се бори против него. Тогаш Хектор им предложил на Парис и Менелај да се борат само тие. Ако Парис победи, трупите на Грците ќе ја напуштат Троја, а ако Менелај, тогаш Тројанците ќе му ја дадат Елена и целото украдено богатство. Страните ќе склучат мир и војната, веќе за сите, ќе заврши. Пријам и Агамемнон јавно ветиле дека нивните трупи ќе го почитуваат овој договор. Битката започнала, каде предноста била на страната на поискусниот воин Менелај. Сепак, Афродита, сакајќи да го заштити своето милениче, го спасила Парис и го одвела внатре во Троја под заштита на ѕидовите, а исто така го убедила Пандар да го застрела Менелај со лак. Иако Менелај бил ранет само со стрела, ова целосно го уништило привременото примирје. Започнала битка, во која, покрај луѓето, и самите богови започнале да се борат на страната на Грците - Афродита, Аполон, Арес и самиот Зевс. Многу луѓе загинале во битката, вклучувајќи го и Пандар. Иако Афродита и Арес биле ранети од Диомед, на кого тајно им помогнала Атина, грчките трупи биле скоро поразени.

Ахил и неговите трупи не учествувале во битката, чекајќи Агамемнон да започне да го моли Ахил да се врати. И навистина амбасадорите на Агамемнон дошле кај него со извинувања и богати подароци. Ахил, иако не му простил на Агамемнон, се согласил да испрати дел од своите трупи да му помогнат под водство на неговиот близок пријател Патрокле . Во меѓувреме, Зевс им наредил на боговите да им помагаат на Тројанците само додека Ахил не влезе во битката и со тоа ќе се исполни неговото ветување до Тетида.

Во битката, Патрокле бил убиен од Хектор. Кога дознал за тоа, Ахил влетал во битка. Во тој момент, боговите веднаш престанале да им помагаат на Тројанците. Ахил се сретнал со Хектор и го убил во двобој. Трупите на Троја останале без водач. Иако трупите му помогнале на кралот Пријам - војската од илјадници Амазонки предводена од кралицата Пенфесилаи и војската на кралот Мемнон од Етиопија,  биле поразени од Грците. Меѓутоа, во една од битките, Парис пукал кон Ахил и благодарение на Аполо, кој сè уште тајно му помагал на Троја, бил во можност да го убие. Како одговор, грчкиот воин Филоктет го застрелал со лак Парис, кој  му го дал Херкул, и го убил.

Иако трупите на Троја претрпеле сериозни загуби, Грците не успеале да победат, бидејќи градот бил заштитен со импресивно цврсти ѕидови. Повторно започнала опсадата на Троја, која траела неколку месеци. Многумина претпоставиле дека тоа повторно ќе трае со години. Сепак, Одисеј излегол со лукав план. Сите трупи на Грците одеднаш влегле во бродовите и испловиле од Троја, оставајќи огромен дрвен коњ пред портите на градот. Тројанците мислеле дека ја добиле војната и сакале да ја внесат статуата на коњот во градот и да ја постават на најпочесното место. Сепак, свештеникот и бајач Лаокун се спротивставил на ова. Тој верувал дека тоа е стапица и ги поттикнал Тројанците веднаш да го уништат коњот. Атина, слушајќи го ова, веднаш испратила две огромни змии од морето, кои излегле на копно, се упатиле кон Лаокун, го задавиле и повторно се вратиле во морето. Ова ги убедило Тројанците дека коњот е дар од боговите и дека не треба да се пружа отпор. Коњот бил толку голем што не минувал низ портата, а потоа Тројанците го пробиле  ѕидот на тврдината и го вовлекле коњот во градот. Започнало славење во градот и никој не се обидел да воспостави стражарски места.

Ноќта, кога сите заспале, од дрвениот коњ излегле Одисеј, Менелај, Диомед, Идоменео, Неоптолем, Филоктет и уште неколку десетици војници. И во исто време, грчката флота повторно допловила иТроја паднала. Кралот Приам бил убиен од Неоптолем. Елена била  однесена на бродот Менелај. Војната завршила и бродовите на Грците заминале дома со богат плен.

Бродовите на Менелај ги зафатило бура до бреговите на Египет, каде што завршиле во кралството Протеј, каде што Хермес ја криел вистинската Елена. Кога Менелај стапнал на земјата на Египет, етеричниот дух, на местото на Елена, исчезнал и Менелај повторно се сретнал со својата сопруга. После тоа, патувале заедно уште седум години, а потоа се вратиле во Спарта.

Агамемнон, враќајќи се на Микена, бил избоден до смрт од неговата сопруга Климемнестра и нејзиниот соучесник Агист. Синот на Агамемнон, Орест, подоцна се соочил со убијците на неговиот татко, а исто така ја пронашол и ја вратил својата сестра Ифигенија во нејзината татковина.

## Пиеса
Во 2017 година, авторот на книгата А. ИН. Рјабинин заедно со драматургот Е. Исаева ја напишал драмата „Игри на боговите или јаболкото на раздорот“ според неговата приказна. Претставата се одвива во Стара Грција, каде што Тројанската војна се смета за компјутерска игра на боговите на Олимп, кои играјќи ја, го одредуваат текот на понатамошните настани . Претставата била одиграна во голем број руски театри.

#### Претстави

* "Игри на боговите или јаболко на раздорот". Државниот театар за млади гледачи во Астрахан . Директор С. В. Тараскин . Премиера на 25 ноември 2018 година  .
* „Википедија на боговите“. Центар за драма и режија . Во режија на В. Н. Панков . Премиера на 25 април 2019 година  .

## Изданија

### Приказна

* Јаболкото на раздорот: Рјабинин А.В .: Приказна за античките богови, божици, кралеви и богатири - Москва: IEUP, 2016 година. - 92 стр. ISBN 978-5-9909598-8-0
* Јаболкото на раздорот: Рјабинин А.В.: Приказна за античките богови, божици, кралеви и херои. - СПб.: Издавачка куќа „Антологија“, 2017. - 128 стр: ISBN 978-5-93249-007-5

### Пиеса

* Рјабинин A., Исаева E. Игри на богови или Јаболко на раздорот. Претстава заснована на книгата на Алексеј Рјабинин „Јаболкото на раздорот. Бајка за античките богови, божици, кралеви и херои “. - М.: IEUP, 2020 година. - 49 стр.: ISBN 978-5-93249-011-2

## Награди

* Романот „Јаболко на раздорот“ бил награден со наградата Ернест Хемингвеј за 2017 година во категоријата „Детска проза“  .
* Претставата „Игри на боговите или јаболко на раздорот“ е победник на натпреварот за поддршка на современата драма на Министерството за култура на Руската Федерација (2018)  .

## Критика
Приказната добила бројни, претежно позитивни критики. Како по правило, забележани се фасцинацијата на презентацијата и леснотијата на читање  .

Олег Жданов, писател, публицист и литературен колумнист за Комсомолскаја правда  ја нарекол приказната на Рјабинин „ново читање на античкото грчко културно наследство во контекст на предизвиците на 21 век“ и ја споредил со делата на Николај Кун. Тој истакнал дека книгата има помалку епско пеење и поголема динамика, но презентацијата не ја изгубила главната работа - „има херои, моќна драма, обемни слики, неизбежна казна за гордост и алчност, голема моќ на љубовта“.

М. И. Замотин, писател и новинар, секретар на Одборот на московската организација на Сојузот на писатели на Русија, во својот осврт на современи книги што ја прераскажуваат античката митологија, детално се осврнува на делото на А. ИН. Рјабинин . М. Замотина го нарекол поднасловот на А. ИН. Рјабинин, кој покрај „Јаболкото на раздорот“ ги вклучува и „Тезеј“ и „Загатката на Сфингата“: „Приказна за античките богови, божици, кралеви и херои“. Според набљудувачот, неправилно е да се нарекуваат митови бајки, а покрај тоа, авторот по грешка го употребил зборот „херои“, бидејќи „ова не е на грчки“. М. И. Замотина посочува дека би било поправилно да се користи зборот „херои“. Самата книга „Јаболко на раздорот“, од гледна точка на набљудувачот, е напишана во волшебна форма, лесна за читање и убаво дизајнирана.

Јелена Царева , колумнист на Московскиот литературен магазин , генерално позитивно оценувајќи ја приказната „Јаболко на раздорот“, забележала несоодветна употреба на зборовите „бајка“ и „херои“ во поднасловот. Според Царева, зборот „богатир“ има ориентално потекло, а во руските летописи ова првично било името на гувернерот на монголскиот крал. Покрај тоа, таа вели дека ја збунила илустрацијата во книгата, која ја прикажува смртта на Ахил, каде што тој не е прикажан со стрела во петицата, туку со стрела во вратот.

Писателот и историчар Алекс Бертранд Громов во својата рецензија на книгата на мрежното место на „Фантастичната лабораторија" забележува  дека книгата „Јаболкото на раздорот“ на Рјабинин е создадена заснована врз античките грчки митови за Тројанската војна, како што е утврдено во делата на Хомер, Еврипид, Аполодорус, Виргилиј, Овидиј, Квинта од Смирнски. Според Громов, авторот успеал да ги претвори класичните приказни, за кои на многумина можеби ќе им се чинело дека се прилично избришани, во оригинална и живописна нарација, но во исто време врската со оригиналните извори била зачувана, па дури и станала појасно изразена „во споредба со некои други адаптации на античките легенди“. Громов исто така забележува дека постапките на ликовите во приказната, позитивни и негативни, се многу добро психолошки мотивирани.

Критичарот на книгата, член на Сојузот на писатели во Москва Дмитриј Гасин во својата рецензија  ги ставил  книгите на Рјабинин „Јаболко на раздорот“ и „Тезеј“ на исто ниво со познатите книги што раскажуваат грчки митови - „Легенди и митови за Стара Грција“ од Николај Кун и „Забавна Грција“ Михаил Гаспаров, и стилот на пишување го споредил со „Сината книга“ од Михаил Зошченко. Гасин, исто така, истакнал дека иако Рјабинин се придржува до точноста на презентацијата на митовите, доколку има неколку опции за толкување, тој секогаш ја избира најблагата опција за детето од 21 век. Така, на пример, поставувајќи го митот за Елена Тројанска, Рјабинин избира верзија на митот за Еврипид дека Парис не ја киднапирал вистинската Елена, туку само нејзиниот дух, а вистинската Елена останала невина, пренесувајќи ја Хермес во Египет. Гасин го фали вокабуларот и стилот на презентација на авторот што е можно поблиску до модерната литература, забележува отсуство на цинизам и иронија, почитување на традицијата, придржување кон логиката на заплетот и систематско претставување.

## Наводи

Категорија:Тројанска војна
Категорија:Руска книжевност