open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Тврдина Бочац

**Бочац** (*castrum Bochaz, castello Bozaz*) е тврдина во Република Српска (БиХ), чии остатоци се наоѓаат крај истоименото место, над Врбас, недалеку од Мркоњиќ Град. Првпат во извори се споменува во 1434 година , во врска со продорот на војската на кралството Угарска, која дошла на помош на кралот Твртко II (прво владеењње од 1404—1409, друго владеење од 1421—1443), во борба против Османлиите и Радивој Остојиќ Котроманиќ. По османлиското освојување на кралството Босна кон крајот на јуни 1463 година, кралот на Маѓарска Матија Корвин (1458—1490) во текот на есента навлегол во Босна и освоил некои нејзини делови, вклучувајќи го и Бочац. Тој на освоените територии ги формирал Сребреничка та и Јајачката бановина, во чиј состав се наоѓал и Бочац, сè до конечното потпаѓање под османлиската власт во 1516 година. Отоманлиската војска ја напуштила тврдината пред 1833 година, кога во извори се наведува како пусто утврдување.

Тврдината Бочац е подигната на пола патот помеѓу Бањалука и Јајце, со цел да ја контролира, како долината на Врбас и северниот прилаз кон Јајце, така и патниот правец Кнежево-Чемерница-Бочац-Сурјан, со премин преку реката.

## Изглед на утврдувањето
Бочац е подигнат на карпеста височинка над Врбас и во средниот век имал четири кули. По османлиското освојување, три кули се срушени, додека четвртата, некогашен Донжон, со време била прилагодена за употреба на огнено оружје, така што на нејзиниот врв биле сместени три или четири топа. Таа од надворешната страна е заоблена, а нејзината внатрешност е квадратна, додека дебелината на нејзините ѕидови достигнува и до 3,5 метри.

На источната падина на височинката, која се спушта кон Врбас, се наоѓало подградие , кое било заштитено со бедем кој се спуштал до самата река и истурената кула.

Околу тврдината се развила населба, која се простирала на двете страни на Врбас и најверојатно била споена со мост преку реката, а на местото Црквина во средниот век се наоѓала црква. Темелите на црквата биле видливи, сè до подигање на браната за ХЕ Бочац.

## Степен на заштита
Тврдината Бочац во 2005 година е прогласена за национален споменик на Босна и Херцеговина од страна на Комисијата за зачувување на национални споменици во БиХ.

## Наводи

*

## Галерија

Податотека:Bocac stari grad nkd 464.JPG
Податотека:NKD464 Stari grad Bočac, tvrdjava Bočac.jpg
NKD464 Stari grad Bočac.jpg
NKD464 Stari grad Bočac, tvrdjava Bočac 1.jpg
Bočac stari grad.JPG


## Поврзано
* Хидроелектрана Бочац
* Бочац (езеро)
* Тврдина Гребен
* Тврдина Звечај

## Надворешни врски
* Чувар клисуре: Град Бочац

Категорија:Знаменитости на Мркоњиќ Град
Категорија:Историја на Мркоњиќ Град
Категорија:Тврдини во Република Српска
Категорија:Неподвижни културни добра во Република Српска
Категорија:Културно наследство на Република Српска
Кимантски јазик

**Кимантскиот**  е афроазиски јазик, кој денес е под глема опасност од целосно изумирање. Јазикот го зборуваат Кимантите во северна Етиопија.

## Класификација
Јазикот е дел од западната гранка на агавските јазици. Заедно со овие јазици, кимантскиот е дел од големото африазиско јазично семејство.

## Фонологија

### Согласки

### Самогласки

## Граматика
### Морфологија
Во однос на личните заменки, кимантскиот разликува прво лице еднина и множина, второ лице еднина, учтиво и множина, трето лице машки и женски род и множина. Јазикот користи наставки за изведенките на глаголите.

### Синтакса
Основниот зборовен редослед во реченицата кај кимантскиот е ист со останатите афроазиски јазици, односно, подмет-предмет-прирок. Поради падежите се забележува поозначен зборовен редослед. Кај именските фрази, именката е по прирошките определби.

## Влијание
Поради фактот што јазикот е пред исчезнување поради силното влијание на амхарскиот јазик, голем број кимантски зборови се заменети со амхарски.

## Наводи
* Zelealem Leyew. 2003. *The Kemantney Language – A Sociolinguistic and Grammatical Study of Language Replacement*. Cologne: Rüdiger Köppe Verlag.
* David L. Appleyard.  1975.  "A descriptive outline of Kemant," *Bulletin of the School of Oriental and African Studies* 38:316-350.

## Наводи

## Надворешни врски
* Кимантска фонологија и граматика 
* Светски атлас на јазичните структури за кимантскиот јазик

Категорија:Агавски јазици
Лелап

[мини|200px|Смртта на [Прокрида, каде е прикажан и Лелап, слика на уметникот Пјеро ди Козимо, која се чува во Националната галерија во Лондон.]]
**Лелап** или **Лајлап** () во старогрчката митологија било име на две кучиња.

## Потекло на поимот
Оваа име има значење „виор“.

## Митологија
Едното било куче на Прокрида, кое таа го добила или од кралот Миној, чија љубовница била, или од божицата Артемида. Таа го дала на Кефал, кој го дал на Амфитрион поради посебните особини на животното ниту еден плен да не може да му побегне. Амфитрион морал да ја улови лисицата од Теумесе, па тоа куче затоа му било потребно. Меѓутоа, овој ѕвер исто така имал особина ниту еден од ловците да не може да го стигне и трката се развлекла  во недоглед. Пресудил Зевс, кој  двете животни ги претворил во карпи или ги пренел во соѕвездијата Големо и Мало куче, каде се или запрени или оставени да ја продолжат својата трка засекогаш. Инаку тоа куче најпрво Зевс го испратил како Европин чувар на Крит. Можно е оваа куче да било исто она златно куче кое  Реја го ставила да го чува тогаш уште малечкиот Зевс. Тоа куче ги менувало истите сопственици како и ова, но пред да биде поставено меѓу ѕвездите, припаѓало и на Падареј. Родители во двата случаја не се наведени, иаку се претпоставува дека златното куче го направиле Дактилите по желба на Реја. За кучето Лелап пишувале неколку автори, меѓу кои Хигин, Павсанија и Овидиј  во „Метаморфозите“.

Другото куче било едно од Актеоновите кучиња, според по наводите на Овидиј и Хигина.

## Наводи

Категорија:Старогрчки митолошки суштества
Вазна Франсоа

мини|Франсоа-вазна
**Франсоа вазна** ― најпозната вазна работена во црнофигурален стил во старогрчкото вазно сликарство. Таа претставува и прво класично дело работено со овој стил. Вазната е направена во втората четвртина од шестиот век п. н. е, а дело е на сликарот Клитиј и грнчарот Ерготим. На вазната се наоѓаат натписите „Егротимос епиесен; Клеитиас еграфсен“, кои значат дека Ерготим ја направил, а Клитиј ја насликал. Тоа укажува на фактот дека во тоа време биле раздвоени улогите на грнчари и сликари. На неа се прикажани митолошки сцени со преку 200 ликови.

Франсоа вазната е работена во Атика, а подоцна е однесена во Клузиум, еден од дванаесте градови на етрурскиот сојуз. Таа била пронајдена  во една етрурска гробница во 1844 година, а називот го добила по човекот којшто ја пронашол. Денас е чувана во Археолошкиот музеј во Фиренца.

## Претстави на фризовите
Франсоа вазна всушност е монументален кратер чии површини богато се украсени. Шест фризови се наоѓаат на реципиентот, од кои едниот се обвива околу целиот сад. Овој средишен фриз сенаоѓа под дршката, претставена е свадбата на Пелеј и Теида. Пелеј е во бела облека и стои пред куќата со дорски столбови дочекувајќи ги боговите. Прв го поздравува кентаурот Хирон. Потоа се претставени фигури – персонификации на благосостојба, Харикло, Хестија, Деметра и Дионис. На кола стигнуваат Зевс и Хера во придружба на Музите, потоа Посејдон и Амфитрита, Ареј и Афродита, Аполон и Артемида, Атина со една непозната божица, потоа пелејовите родители Нереј и Дорида, Хермес со мајка му, Океан со Тетија и Хефест.

Претставите на останатите 5 фризови исто така се митолошки, претежно се врзани за Ахил, синот на Пелеј и Теида. Прикажани се и Тезеј и Мелеагар, а дршката на вазната ја украсуваат Горгони, Артемида и Ајант.

На подножјето има сцена на борба на Пигмеј и ждраловите.

## Галерија

Слика:Museo archeologico di Firenze, Vaso Fançois 5.JPG
Слика:Vaso françois, firenze, 02.JPG
Слика:Vaso françois, firenze, 03.JPG
Слика:Vaso françois, firenze, 04.JPG


## Наводи

Категорија:Артефакти од 6 век п.н.е.
Категорија:Археолошки наоди од 1844 година
Категорија:Поединечни старогрчки вазни
Категорија:Архајска грчка уметност
Категорија:Атичко грнчарство
Категорија:Национален археолошки музеј (Фиренца)
Харкинос

[мини|[Херакле се бори против Харкинос и Лернејска хидра, а му помага божицата Атина. Антички лекит на бела позадина од Атика, околу 500–475 п. н. е. Музеј Лувр, Париз]]

Гигантски рак, **Харкинос**, е чудовиште кое и помогнало на деветоглавата Хидра во битката со Херкле кај  Лерна. Херакле го убилно Хера го наградила за неговите услуги така што го ставила меѓу ѕвездите како саѕвездие Рак.

## Митологија
Гигантскиот рак имал помала улога во херакловата втора задача. Додека Херакле се борел со многуглавото чудовиште, Хидра од Лерна, божицата Хера, која го мразела вонрачниот син на својот маж Зевс, го испратила Харкинос да му го одврати вниманието. Харкинос се обидел да го убие Херакле, но Херакле го ударил толку силно што полетел во небото.

Према друга верзиј од митот, Харкинос го зграбил Херакловото стапало сосвоите клешти, но јунакот го смачкал со своето стапало, едвај прекинувајќи ја својата битка со Хидрата. Хера, благодарна на харкиносовиот јуначки, но безвреден труд, го ставила меѓу ѕвездите. Меѓутоа, ниту една од ѕвездите не светела силно, бидејќи Харкинос не успеал да ја изврши задачата. Некои научници сметаат дека Харкинос подоцна е додаден во митот, за да Дванаесетте хераклови задачи се поклопат со дванаесетте знаци од Хороскопот.

## Наводи

## Надворешни врски

*  Харкинос – пројекат Теои

Категорија:Грчки митолошки суштества
Биленски јазик

**Биленскиот** (ብሊና или ብሊን) е афроазиски јазик, дел од групата на кушитски јазици од подгрупата на агавски јазици. Биленскиот јазик е единствен агавски јазик кој се зборува во Еритреја (останатите се во Етиопија) и истиот го зборуваат околу 91.000 Биленци.

## Фонологија
Сè уште не е познато дали биленскиот има тон, но можеби има тонски акцент. (Фалон, 2004).

### Самогласки

### Согласки

## Наводи

*Consonant Mutation and Reduplication in Blin Singulars and Plurals
*Language, Education, and Public Policy in Eritrea 
*
*
*

## Надворешни врски
*Билински јазичен туторијал

Категорија:Агавски јазици
Аунгиски јазик

**Аунгискиот** е афроазиски јазик, дел од групата на кушитски јазици, од подгрупата на агавски јазици. Јазикот се зборува во централните предели на Гоџам во Етиопија. Повеќето од луѓето што зборуваат на аунгиски живеат во Зоната Агев Ави во Амхарскиот Регион.

## Фонологија
### Самогласки

### Согласки

### Тонови
Според Палмер и Хецрон казикот има три различни тонови: висок, среден и низок. Нискиот тон се појавува само во крајната позиција на зборот на самогласката .

## Наводи

## Литература

* Appleyard, David L. (1996) "'Kaïliña' – A 'New' Agaw Dialect and Its Implications for Agaw Dialectology", in: *African Languages and Cultures. Supplement*, No. 3, Voice and Power: The Culture of Language in North-East Africa. Essays in Honour of B. W. Andrzejewski, pp.&nbsp;1–19.
* Appleyard, David L. (2006) *A Comparative Dictionary of the Agaw Languages* (Kuschitische Sprachstudien – Cushitic Language Studies Band 24). Köln: Rüdiger Köppe Verlag.
* Hetzron, Robert (1976) "The Agaw Languages", in: *Afroasiatic Linguistics* 3/3.
* Hetzron, Robert (1978) "The Nominal System of Awngi (Southern Agaw)", in: *Bulletin of the School of Oriental and African Studies* 41, pt. 1. pp.&nbsp;121–141. SOAS. London.
* Hetzron, Robert (1995) "Genitival agreement in Awngi: Variation on an Afroasiatic theme", in Plank, F (ed.) *Double case.* pp.&nbsp;325–335. Oxford: Oxford University Press.
* Hetzron, Robert  (1997) "Awngi [Agaw] Phonology", in: *Phonologies of Asia and Africa, Volume 1*.  Ed. Alan S. Kaye.  Winona Lake:  Eisenbrauns.  pp.&nbsp;477–491.
* Joswig, Andreas (2006) "The Status of the High Central Vowel in Awngi", in: Uhlig, Siegbert (ed.), *Proceedings of the XVth International Conference of Ethiopian Studies, Hamburg July 2003* (Harrassowitz: Wiesbaden), p.&nbsp;286-793.

Категорија:Агавски јазици
Ночера Инфериоре

десно|260x260пкс
**Инфериорни вечери** (   ), некогашен **Ноцера деи Пагани**, е град и општина во Кампанија, Италија, во провинцијата Салерно, во подножјето на планините Монте Албино, на 20 км источно-југоисточно од Неапол со воз.

## Историја
Во периодот пред доминацијата на римското население во јужна Италија, ***Нукерија Алфатерна*** бил центарот на регионот во долината на реката Сарно, со градови како што се Херкуланеум, Помпеја, Стабија и Соренто . Ја задржала својата верност кон Рим до 309 година п.н.е. кога се придружила на Самнитите во 308 година п.н.е е одбиен обидот на Римјаните да ја населат долината Сарна,но во 307 година п.н.е  подклекнала и била освоена . Таа успеала да одржи поволни услови и да му остана верна на Рим дури и по Битката кај Кана .

Ханибал ослабнал во 216 година п.н.е. изгладнување и конечно го уништи градот. Жителите се вратиле кога беше постигнат мировен договор. Дури и за време на сојузничката војна во Рим, Нучерија остана верна на Рим, иако градовите под нејзина команда им се придружија на бунтовниците; потоа тие станале независни градови, а Нучерија се здоби со делови од територијата на Стабија, која беше уништена од Корнелиус Сула во 89 година п.н.е. , како компензација. 73 година  п.н. е. уништен Спартак .

Во раните денови, градот станал епископско седиште, а во 12 век се соединил со Невиниот II против Рудер Втори од Сицилија, за што жестоко настрадал . Во 13 век   градот бил наречен *Нучерија* Христијанорум (Ночера Кристијан ), затоа што колонијата на Сарацен ја населил Фридрих Втори во градот Луцера, порано позната како *Ночера [[Апулија|Пула]]* .

Малата колонија на Сарацен всушност била населена во 9 век.

Од крајот на 15 век до 1806 година го имал епитетот „паганска“ ( *Nučeria Paganorum* ). Денес, постои градот Пагани, на околу 1,5 км западно од Ноцера.

## Главни знаменитости
Хелена, вдовица на Манфред Сицилија, била затворена во замок и починала во него по Битката кај Беневенто (1266). Тука, исто така, папата Урбан VI ги затвори кардиналите кои биле приврзаници на антипопот Климент VII . Во замокот  исто така некое време го поминал и  познатите писатели Данте Алигијери и Џовани Бокачо .

На околу 3 км источно, близу местото Ночера Супериоре, се наоѓа црквата *Санта Марија Маџоре*, која датира од 6. век.

## Познати граѓани

* Франческо Солимена, познат барокен сликар. 
* Јакопо Саназаро, познат поет, хуманист и епиграмист. 
* Свети Луис Тулушки, канонизиран на 7 април 1317 година. 
* Симоне Бароне, фудбалер, победник на СП 2006 во Германија со италијанската репрезентација. 
* Рафале де Мартино, фудбалер

## Превоз
Ночера е поврзана со железниците во Неапол, Авелинес и Салерно.

## Население
Според пописот во 2011 година, во општината живееле 46.563 лица. 

## Поврзано

* FK Nocerina 1910 година 
* Стадион Сан Франческо

## Наводи

## Надворешни врски

* 

Категорија:Кампанија
Категорија:Градови во Италија
Категорија:Статии што бараат повеќе извори
Категорија:Сите статии со непотврдени изјави
Категорија:Градови во Кампанија
Категорија:Општини во Салерно (покраина)
Азил

**Азил** (од грчки ἄσυλον [Асилон - азилон] - „засолниште“) е обичај да се обезбеди заштита на лица прогонети од политички причини. На државно ниво, тоа е регулирано со закони кои им овозможуваат на луѓето да останат во земјата во која пребегнале, без да бидат присилени да се вратат во својата земја.

Правото на азил е едно од основните човекови права, според Универзалната декларација за човекови права од 1948 година. Секој има право да бара азил, освен криминалци и лица кои ги прекршиле принципите на Повелбата на Обединетите нации.

Државите не се должни да дадат азил, туку тоа се прави на доброволна основа. Некои држави дозволуваат ова право да се бара во дипломатските претставништа и мисии. 

Кон крајот на дваесеттиот век, азилот започна да им се дава на луѓето кои можат да докажат основан страв од политички мотивиран прогон во нивната татковина.

Категорија:Право
Арчи Маунтбатен-Виндзор

**Арчи Харисон Маунтбатен-Виндзор** (англиски: **Archie Harrison Mountbatten-Windsor**) е роден на 6 мај 2019. Тој е син на принцот Хари, војвода од Сасекс и Меган, војвотката од Сасекс. Тој е правнук на Кралицата Елизабета II и е седми по ред во однос на наследството на престолот на Велика Британија.

## Семејство
Арчи Харисон Маунтбатен-Виндзор е син на војводата и војвотката од Сасекс. Роден е рано на утро во 4 часот и 25 минути во болницата Портланд во Лондон. По тој повод во Лондон и во Канада биле осветлени повеќе објекти во различни бои. Крстен е од Надбискупот од Кантербери на 6 јули 2019 година. Тој има двојно државјанство на САД и на Велика Британија.

## Титули
Арчи, како внук на кралицата Елизабета II е седми по ред за наследство на британскиот престол. За сега, на барање на неговите родители тој ја нема титулата на британски принц. Наместо тоа формалениот начин на обраќање кон него е **Господар** *Арчи Харисон Маунтбатен-Виндзор*.

## Литература

Категорија:Британски престолонаследници
Категорија:Луѓе од Лондон
Категорија:Британски принцови
Категорија:Родени во 2019 година
Главен брод

десно|мини|Обележен е главниот брод
**Главен брод** или **главен кораб** — дел од црква, кој е одреден за учесниците на богослужбени обреди. Од бочните бродови, доколку се работи за повеќекорабна црква  главниот брод е одделен со ред столбови односно аркади. Во католичките цркви во главниот брод има клупи, а во задниот дел е сместен црковниот хор со оргулите.

## Поврзано
* Бочен брод
* Брод (архитектура)
* Трансепт
* Олтар
* Апсида
* Наос
* Нартекс

Категорија:Архитектонски елементи
Категорија:Црковна архитектура
Хамтангански јазик

**Хамтанганскиот**, или **хамирски**, е афроазиски јазик, дел од групата на кушитски јазици, од групата на агавски јазици. Јазикот се зборува во Етиопија, во Амхарскиот Регион од Хамирите.

## Фонологија

### Самогласки

### Согласки

## Наводи

## Литература
*
*
* Appleyard, David L. (1988) "A Definite Article in Xamtanga", *African Languages and Cultures* 1/1, pp.&nbsp;15–24.
*Appleyard, David L. (2006) *A Comparative Dictionary of the Agaw Languages* (Kuschitische Sprachstudien – Cushitic Language Studies Band 24). Köln: Rüdiger Köppe Verlag.
* Chloé Darmon, *L'agäw xamtanga : une langue couchitique en contact avec l'amharique*, In *Pount. Cahiers d'études : Corne de l'Afrique - Arabie du Sud*, 4, pp.&nbsp;169–195, 2010

Категорија:Агавски јазици
Филип Давид

**Филип Давид** (;  - ) — еврејско-српски писател, есеист, драматург и сценарист. Тој е долгогодишен уредник на Драмската програма на Телевизија Белград e редовен професор по драматургија на Факултетот за драмски уметности во Белград.

## Животопис
Филип Давид е роден во Крагуевац во еврејско семејство. Дипломирал на групата за југословенска и светска книжевност на Филолошкиот факултет и драматургија на Академијата за театар, филм, радио и телевизија во Белград. Долго време работел како уредник на драмската програма на Телевизија Белград и како професор по драматургија на Факултетот за драмски уметности во Белград. Тој е еден од основачите на Независните писатели на Србија, здружение основано во 1989 година во Сараево во кое се собирале најзначајните писатели на Југославија во тоа време. Исто така, бил основач на „Белградскиот круг“, основан во1990 година, здружение на независни интелектуалци кое се спротивставувало на политиката на Слободан Милошевиќ. Поради основањето на Независниот синдикат во 1992 година ја загубил работата во РТС. Член е на „Групата 99“, основана на Саемот на книгата во Франкфурт и еден од втемелувачите на независната книжевна асоцијација „Форум на писатели“, основана во 1999 година.

## Дела
Филип Давид напишал повеќе  ТВ-драми и филмски сценарија, книги на раскази, романи и есеи.
* Книги на раскази: 
*: „Бунар во темната шума“ (1964)
*: „Записи за стварното и нестварното“ (1969)
*: „Принцот на огнот“ (1987
*: „Собрани и нови раскази“ (2015)
* Романи:
*: „Аџии на небото и земјата“ (1995)
*: „Сон за љубовта и смртта“ (2007)
*: „Куќа на сеќавањата и заборавот“ (2014)
* Книги со есеи: 
*: „Фрагменти од мрачните времиња“ 
*: „Дали сме чудовишта“
*: „Светови во хаос“
Заедно со Мирко Ковач ја објавил „Книгата со писма 1992-1995“

Делата на Филип Давид се преведени на повеќе јазици, како: шведски, француски, полски, унгарски, италијански, албански, македонски, словенечки, хрватски, есперанто, а неговите раскази се застапени во околу 20 антологии. Исто така, неговите книги освоиле повеќе признанија, како: наградата на „Младост“, наградата „Милан Ракиќ“, Андриќевата награда, наградите на „БИГЗ“ и на „Просвета“ за книга на годината, а за романот „Куќата на сеќавањата и заборавот“ ја добил престижната НИН-ова награда во 2014 година. Покрај тоа, тој е добитник е на повеќе меѓународни награди ѕа драматургија. Како драматург, сценарист или косценарист работел на многу значајни филмови, меѓу кои и „Окупација во 26 слики“, „Падот на Италија“, „Кој тоа таму пее“, „Буре барут“, „Посебен третман“, „Павилјонот 6“, „Сонот на зимската ноќ“ и „Кога ќе осамне денот“ кој бил српски кандидат за Оскар во 2012 година.

## Наводи

Категорија:Српски писатели
Категорија:Српски драматурзи
Категорија:Српски сценаристи
Категорија:Добитници на Андриќевата награда
Категорија:Добитници на НИН-овата награда
Категорија:Луѓе од Крагуевац
Категорија:Српски Евреи
Слободан Селениќ

**Слободан Селениќ** (српски: *Слободан Селенић*; 17 јуни 1933, Пакрац — 27 октомври 1995, Белград) — српски писател и книжевен критичар.

## Животопис
Селениќ е роден во Пакрац на 7 јуни 1933 година. Работел како професор на Факултетот за драмски уметности во Белград, каде што предавал драматургија на 20-от век. Исто така, бил дописен член на САНУ. Селениќ починал во Београд на 27 октомври 1995 година. 

## Творештво
Селениќ пишувал романи, драми и театарска критика.

## Библиографија
Селениќ е автор на следниве дела:
* *Авангардната драма* (антологија, 1964)
* *Ангажманот во драмската форма* (драмска теорија, 1965 и 2003)
* *Мемоари на Перо Сакатиот* (роман, 1968)
* *Драмските правци во 20 век* (драмска теорија, 1971 и 2002)
* *Антологија на современата српска драма* (антологија, 1977)
* *[[Пријатели]]* (роман, 1980)
* *Писмо / глава* (роман, 1982)
* *[[Татковци и предци]]* (1985)
* *Тимор мортис* (роман, 1989)
* *Убиство со предумисла* (роман, 1993)
* *Исчекор во стварноста* (политички разговори и есеи, 1995 и 2003)
* *Малајско лудило* (роман, 2003)
* *Драмско време* (театарска критика, приредил Феликс Пашиќ, 2005)

Покрај тоа, тој е автор на три драми:
* *Косанчиќев венац 7* (прва изведба: март 1982 во Атеље 212)
* *Жигосување на народот во два дела* (прва изведба: декември 1987 во Југословенско драмско позориште)
* *Кнез Павле* (прва изведба: мај 1991 во Југословенско драмско позориште)

Според неговиот истоимен роман, снимен е филмот „Убиство со предумисла“ во 1995 година, а следната година е филмуван и неговиот роман „Татковци и предци“ под ист наслов.

## Награди
За своите дела Селениќ е добитник на повеќе награди, како:
* Октомвриска награда на Белград, 1969 година (за „Мемоарите на Перо Сакатиот“) 
* НИН-ова награда, 1980 година (за „Пријатели“)
* Награда на Народната библиотека на Србија за најчитана книга, 1981 година (за „Пријатели“)
* Стериина награда за најдобар драмски текст, 1988 година (за „Жигосување на народот во два дела“)
* Награда „Меша Селимовиќ“, 1989 година (за „Тимор мортис“) 
* Награда на Народната библиотека на Србија за најчитана книга, 1994 и 1995 година (за „Убиство со предумисла“)  
* Посмртна награда за сценарио, 1996 година (за филмот „Убиство со предумисла“)

## Наводи

Категорија:Српски писатели
Категорија:Српски критичари
Категорија:Добитници на НИН-овата награда
Категорија:Родени во 1933 година
Категорија:Починати во 1995 година
Категорија:Погребани на Новите гробишта (Белград)
Гај Мариј

**Гај Мариј**  роден во 157 година п.н.е. бил римски генерал и државник. Победник на цимбриските и југуртинските војни, тој ја добил титулата на конзул седум пати во текот на неговата кариера. Бил доста значаен и за неговите важни реформи на римските војски. Бил во центарот на парадигматска смена од милициите во средната Република до професионалното вооружување на доцната Република; тој, исто така, го подобрил *пилумот*, дизајнирана да се искриви по удар, како и големи промени во логистичката структура на римската војска.

За неговата победа над инвазијата на германските племиња во цимбриската војна, тој бил прогласен за „трет основач на Рим“.  Неговиот живот и кариера била многу значајна во трансформацијата на Рим од Република до Империја. Во рамките на политичкиот живот, тој помогнал во водењето на групата Популари против групата Оптимати на Лусиј Корнелиј Сула. Нивното соперништво достигнало врв во 88-87 п.н.е. за време на првата граѓанска војна на Сула. Една година подоцна, Мариј починал од природна смрт.

## Белешки

## Наводи

## Надворешни врски
*    
* Животот на Мариј од Плутарх  
* Римската армија по реформите на Мариј -  Вовед.

Категорија:Римски републикански конзули
Категорија:Починати во 86 година п.н.е.
Категорија:Родени во 157 година п.н.е.
Категорија:Несигурна година на раѓање
Категорија:Римски војсководци
Азат (река)

мини
**Азат** () е ерменска река што тече низ провинциите (маргариите) Котајк и Арарат.

Се јавува на југо- западните падини на Гегамските Планини до реките Гохт и Ваксидор. Се влева во реката Аракс.

Горниот дел од потокот тече низ Клисурата Гарни, именувана по блиското село Гарни. Клисурата е позната по природните пентагонални и шестаголни колони на базалт, кои ја опкружуваат како ограда, а над кањонот се протега Планината Гарни.

Во средниот дел на потокот се наоѓа вештачкото Азатско Езеро  со волумен од 70 милиони м3. Просечниот проток во устието е околу 6,51 м3 / s, до максимум 35,9 м3 / s.

Од 2000 година горниот тек на реката Азат и блискиот манастир Гегард се наведени на списокот за светско наследство на УНЕСКО. Овој дел е најпосетуваното туристичко одредиште во цела Ерменија. Манастирот бил изграден на наоѓалиште веднаш под изворот Амат, кој извира во карпа.

## Галерија

Податотека:Garni Gorge Armenia (13).JPG|Базалтни столбови во клисурата Гарни
Податотека:Azat(River) Bridge.jpg|Порој во горниот тек
Податотека:Ազատի ջրամբար.JPG|Реката на влезот во езерото со исто име


## Поврзано

* Реки и езера на Ерменија 
* Азатско Езеро

## Наводи

## Надворешни врски

* Фото галерија на 
* Манастирот Гегард и горните достигнувања на потокот Амат

Категорија:Реки во Ерменија
Визенттал

250п|десно|thumb|Визенттал
**Визенттал** () — општина во округот Форххајм од сојузната покраина Баварија, Германија. Се наоѓа во областа Горна Франконија и во средиштето на географскиот регион Франконска Швајцарија.

## Населени места
Визенттал се состои од 21 населено место, и тоа 20 села и една паланка (Мугендорф). Тие се следниве:

* Албертсхоф (*Albertshof*)
* Биркенројт (*Birkenreuth*)
* Вартлајтен (*Wartleiten*)
* Вер (*Wöhr*)
* Вистенштајн (*Wüstenstein*)
* Волмансгезес (*Wohlmannsgesees*)
* Гесмансберг (*Gößmannsberg*)
* Драјзендорф (*Draisendorf*)
* Енгелхардсберг (*Engelhardsberg*)
* Кухенмиле (*Kuchenmühle*)
* Мугендорф (*Muggendorf*)
* Нидерфелендорф (*Niederfellendorf*)
* Нојдорф (*Neudorf*)
* Оберфелендорф (*Oberfellendorf*)
* Рауенберг (*Rauhenberg*)
* Трајнмојзел (*Trainmeusel*)
* Фојгендорф (*Voigendorf*)
* Хаг (*Haag*)
* Шотерсмиле (*Schottersmühle*)
* Штернхоф (*Störnhof*)
* Штрајтберг (*Streitberg*)

## Поврзано
* Франконска Швајцарија
* Горна Франконија

## Наводи

## Надворешни врски

* Портал на Визенттал 
* Прошетка низ знаменитостите на Визентал  
* За Друидското капиште кај Волмансгезес  
* Мој Визенттал  — портал со информации и слики 

Категорија:Форххајм (округ)
Дулајски јазици

**Дулајските јазици** се подруга на кушитските јазици од групата на афроазиски јазици. Јазиците се зборуваат во Етиопија, во Регионот на јужните нации, народности и народи. Овие јазици сочинуваат дијалектен континуум, што значи еден со друг се многу слични. 

## Класификација
Поради тоа има и разлики при нивната внатрешна класификација. Со поголема сигурност утврдено е дека оваа група е составена од алејскиот и цамајскиот јазик. Разлики во однос на класификацијата постојат кај останатите дијалекти или јазици. Така на пример, според Бленч јазичните варијанти кои некои ги сметаат за дијалекти, тој ги класифицира како независни јазици, односно: добасејски јазик (дијалект на алејскиот), дихинански јазик (дијалект на алејскиот), габански јазик (дијалект на алејскиот), гергерејски јазик (дијалект на алејскиот), голангоански јазик (дијалект на алејскиот), горосејски јазик (дијалект на алејскиот) и харсоански јазик (дијалект на алејскиот).

## Наводи

## Литература
* Gunter Minker, Herrmann Amborn, Hans-Jürgen Sasse: *Das Dullay:  Materialien zu einer ostkuschitischen Sprachgruppe*, Dietrich Reimer Verlag, Berlin 1980,  (German)
* Mauro Tosco: *Gawwada Morphology*, in: Alan S. Kaye (ed.): *Morphologies of Asia and Africa*, 2007, 

## Надворешни врски
* Кушитски јазици, со приказ на дулајските јазици.
Алејски јазик

**Алејскиот**, а понекогаш именуван и како **гавадански**, е дулајски јазик, од подгрупата на кушитски јазици од јазичното семејство на афроазиски јазици. Јазикот го зборуваат околу 68.000 луѓе во Регионот на јужните нации, народности и народи во Етиопија. 

## Дијалекти
Повеќето јазичари се согласуваат дека јазикот е составен од дијалектите: гавандански, добасејски, дихинански, габански, гергерејски, голангоански, горосејски и харосански. Сите овие, освен првиот, јазичарот Бленч ги класифицирал како посебни јазици од групата на дулајски јазици.

## Наводи

## Надворешни врски
* Алејскиот јазик на „Етнолог“.
* Запис за дулајските на САЈК 
* Тематски зборови на алејскиот
Димко Николов

**Димко Николов**, познат како Димко Драговчето, е македонски револуционер, битолски војвовда на Внатрешната македонска револуционерна организација.

## Животопис
мини|Димко Николов
Димко Николов е роден на 27 октомври 1883 г. во битолското село Драгош, тогашна Отоманско Царство. Тој се приклучи на редовите на ВМОРО. Од 1908 година е војвода во Битолско. Тој беше убиен од андартскиот капетан Павле Илиев  на 1 ноември 1908 г. .Погребан е во алеата на илинденците во црквата "Света Недела" во Битола.

Категорија:ВМРО
Категорија:Борци против грчката вооружена пропаганда во Македонија
Самоска керамика

мини|десно|200п|Тера сигилата од Констанца
**Самоска керамика** или **Источна Б сигилата** е вид на староримска керамика со црвена обвивка.

Некои антички писатели честопати садовите со црвена обвивка ги нарекувале »Самоско«. Повеќето научници сметаат дека на исток се произведувал еден вид на керамика со црвен премаз во непознати центри, од кои се петпоставува дека  еден бил кај Пријен. Производството траело во текот на 2 век. Садовите се извезувале во Италија под името »Самоско«.

Во почетокот оваа керамика била во црна боја, додека подоцна  добила црвена обвивка. Се дели на А група и Б група. Во првата група се поквалитетни садови, од фино прочистена земја, со боја на цимет или темноцрвена, обвивката е нанесена во два слоја и е во портокалова боја.
Формите се различни, но отсуствуваат садови со релјеф.

Помладата керамика не е тврдо печена, има поедноставна форма и посветли бои.

Датирањето не е сигурно.

Самоска керамика е откриена готово во цела Грција, особено на Самос, потоа во Сирија јужна Русија, Палестина, Помпеја и Херкуланум.
## Поврзано
* Тера сигилата
* Пергамска керамика
* Чандарли керамика
## Наводи

## Литература
* P.Mirti, L.Appolonia & A.Casoli 1999 Technological features of Roman Terra Sigillate from Gallic and Italian centres of production *Journal of Archaeological Science* vol. 26 pp1427–35
## Надворешни  врски
* База Римске керамике

Категорија:Керамика
Категорија:Археологија
Цамајски јазик

**Цамајскиот** е дулајски јазик, дел од подгрупата на кушитски јазици од јазичното семејство на афроазиски јазици. Јазикот се зборува во регионот на реката Омо во Етиопија и според пописот од 2007 година јазикот го зборувале околу 18.000 Цамајци. Како дел од дијалектната разновидност на јазикот се сметаат и кулејскиот и думејскиот дијалект.

## Наводи

## Литература
* Graziano Savà.  2005.  *A Grammar of Ts'amakko*.  Cushitic Language Studies Volume 22.  Cologne:  Rüdiger Köppe Verlag.

## Надворешни врски
* Цамајски јазик на „Етнолог“.
Трансепт

150п|десно|мини|План на црква со трансепт (затемнет дел)
**Трансепт**, **попречен брод** или **попречен кораб** – во црковната архитектура претставува број поставен нормално (под прав агол) во однос на надолжните бродови (главен и бочните бродови) така што го раздвојува светилиштето од остатокот на црквата и на основата ѝ дава облик на латински крст.

Првпат бил употребен во ранохристијанската базилика кога бројот на претставници на црквата го надраснал просторот на презвитериум. Тогаш базиликата со трансептот и апсидата добила облик на буквата Т. Подоцна меѓу апсидата и трансептот бил додаден уште еден простор, т.н. презвитериум, па градбата добила облик на латински крст. Попречниот брод, трансептот, обично е со иста висина како и главниот брод. Должината на трансептот обично е поголема од ширината на главниот брод заедно со споредните бродови. Влезот од трансептот во  главниот брод е нагласен со триумфален лак.

Трансептот постои веќе во 4 век во базиликата „Св. Петар“ во Ватикан, но процутот го доживеал во романичката и готската архитектура.

## Поврзано
*Брод (архитектура)
*Главен брод
*Бочен брод
*Наос
*Нартекс
*Олтар
*Презвитериум (архитектура)

## Надворешни врски

Категорија:Црковна архитектура
Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ
Категорија:Латинизми
Бочен брод

right|thumb|Обележани се бочните кораби
**Бочен брод**, **страничен брод**, **бочен кораб** или **страничен кораб** — еден од деловите на повеќекорабна црква, кој е одреден за учесниците на богослужбени обреди. Од главниот брод бочните бродови се одделени со ред столбови односно аркади.

## Поврзано
* Главен брод
* Брод (архитектура)
* Трансепт
* Нартекс
* Наос
* Олтар

## Надворешни врски

* A diagram of the aisles in Saint-Benoît-sur-Loire
* Penn State College of Agricultural Sciences 
* ADA Small Business Guide 
* 
* 

Категорија:Црковна архитектура
Категорија:Архитектонски елементи
Дај ми опасност (филм од 2016)

**Дај ми опасност** (англиски: *Gimmie Danger*) - американски документарен филм, во режија на Џим Џармуш. Во филмот учествуваат членовите на „Стуџис“: Иги Поп, Скот Ештон, Рон Ештон, Дејв Александер, Џејмс Вилијамсон, Нико итн.

## Синопсис
Филмот ги прикажува клучните настани од кариерата на Иги Поп: детството, неговите средношколски музички групи, запознавањето со Дејв Александер и со браќата Скот и Рон Ештон, формирањето на „Стуџис“ и снимањето на првиот албум, успехот на групата, проблемите со дрогата, распаѓањето на групата, запознавањето со Дејвид Боуви и преселбата во Лондон, неговата соло-кариера, повторното формирање на групата и смртта на членовите на „Стуџис“. Исто така, во филмот се коментира и состојбата во музичкиот и општествениот живот во САД во доцните 1960-ти и влијанието на „Стуџис“ врз современата рок-музика.

## Наводи

Категорија:Американски филмови
Категорија:Филмови од 2016 година
Категорија: Американски документарни филмови
Категорија:Филмови на англиски јазик
Категорија:Филмови на Џим Џармуш
Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во САД
Категорија:Филмови за музичари
Категорија:Филмови со Иги Поп
Мрежница

**Мрежница** или **ретина** — внатрешна опна на очното јаболко што ги прима светлосните дразби.

Оптиката на окото создава слика на визуелниот свет на мрежницата слично како филм во фотоапарат (превртена и смалена слика). Во мрежницата се создаваат хемиски и електрични настани со чија помош се придвижуваат нервните импулси кои се испраќаат во разни оптички центри во мозокот преку очниот нерв.

Мрежницата е комплексна, слоевита структура која е изградена од неколку слоја неврони поврзани со синапси.

Единствени неврони кои се директно осетливи на светлина се ќелиите на фоторецепторите:
* Стапчиња, ги има околу 90 милиони и служат за снаоѓање во мрак.
* Чунчиња, ги има околу 4,5 милиони и служат за снаоѓање дење.

Ганглиските ќелии се ретки и се важни за рефлексивни „одѕивања“ на многу јако светло. Единствениот дел на мрежницата на кој не се наоѓаат фоторецепторски ќелии се вика слепа точка. Тоа е местото каде се спојуваат ќелиите и формираат очен нерв.

За разлика од камерата, мрежницата не ги испраќа едноставно сликите во мозокот. Таа просторно ги компресира за да одговараат на ограничената големина на оптичкиот живец.

## Поврзано
* Вид
* Око
* Фоторецептори

## Наводи

## Надворешни врски

Категорија:Вид
Категорија:Око
Изабела Хадид

мини|Изабела Хадид
**Изабела Каир Хадид** (; Вашингтон, 9 октомври 1996) — американски модел во агенцијата ИМГ модел од 2014 година. ВО декември 2016 година била прогласен за *модел на годината*.

## Животопис
Изабела Хадид е родена во Вашингтон a пораснал во Лос Анџелес, Калифорнија. Нејзин татко е Мухамед Хадид, а нејзина мајка е Јоланда Хадид, поранешна манекенка. Бела има два браќа и постара сестра по име Џиџи . Во 2014 година. , Бела се преселила во Њујорк за да студира на факултетот за дизајн Парсонс и потпишала договор со ИМГ. Откакого потпишала договорот, таа се откажала од факлутетот поради успехот во кариерата како модел, но подоцна повторно изразила интерес да се врати на студиите.

## Кариера

* 2012-2014: Бела Хадид започнала со моделирање на 16-годишна возраст. Бела глуми во филмовите *Лебеди седишта* и *пушење топла*. 
* 2014-2015: Бела Хадид потпишала договор како модел за ИМГ на 21 август 2014. Бела беше една од осумте млади модели што се појави во кампањата Balmain, како и во многу други кампањи.

## Галерија

Податотека:Bella Hadid 15 Advent 2015 02.jpg|Бела Хадид во 2015 година 
Податотека:(Marie Claire Korea) 마리25주년 스타들의 축하 릴레이 - 벨라 하디드 (2).jpg|Бела Хадид 
Податотека:Bella Hadid Met Gala 2017.jpg|Бела Хадид во Мет Гала 2017 година 


## Наводи

## Надворешни врски

* 
* Бела Хадид на сајту Models.com 
* 
* 

Категорија:Американски фотомодели
Категорија:Родени во 1996 година
Категорија:Статии со надворешни врски на англиски
Монтуенга де Сорија

**Монтуенга де Сорија** () — село во општината Аркос де Халон од покраината Сорија, Шпанија. Во 2017 г. имало население од 94 жители.

## Поврзано
* Монтуенга (замок)

## Наводи

## Надворешни врски

* Монтуенга де Сорија  

Категорија:Населени места во Сорија
Варџиски јазик

**Варџискиот** (Warjawa) е афроазиски јазик, дел од групата на западночадски јазици од подгрупата на варџиски јазици. Јазикот се зборува од околу 77.000 жители во Нигерија. Сепак, Варџијците се под силно влијание на хауса, па така почнуваат да зборуваат на хауса наместо на варџиски.

## Наводи

## Надворешни врски
* Варџиски јазик на „Етнолог“.
Нехански јазик

**Неханскиот**, или познат и како **нисански**, е австронезиски јазик, дел од групата на океански јазици од подгрупата на неханско-бугенвилски јазици. Јазикот се зборува на островот Нисан, северно од островот Бугенвил во Папуа Нова Гвинеја.

## Наводи

## Надворешни врски
*'''Синтаксна егативност во неханскиот'''  (PDF)
Паразит (филм)

***Паразит*** () — јужнокорејски филм од 2019 година, во режија на Понг Џун Хо (Bong Joon Ho). Во глвните улоги настапуваат: Сонг Канг Хо (Song Kang Ho), Ли Сун Кјун (Lee Sun Kyun), Чо Јо Џонг (Cho Yeo Jeong), Чои Ву Шик (Choi Woo Shik) и Парк Со Дам (Park So Dam). Самиот режисер го опишал филмот како „комедија без кловнови и трагедија без негативци“. Во 2019 година, филмот ја освоил „Златната палма“ на Канскиот филмски фестивал, како првиот јужнокорејски филм што се закитил со оваа награда. „Паразит“ претставува смеса од повеќе жанрови: црна комедија, социјална драма, сатира, хорор и трилер. Филмот претставува возбудливо и непредвидливо остварување со јасна социополитичка позиција. Сепак, неговата раскошност непотребно завршува со премногу долг и разводнет крај.

## Содржина
Четиричленото семејство Ки Тек живее во влажен подрумски стан и секојдневно ги гледаат минувачите по тротоарот. Членовите на семејството се невработени, а заработуваат така што склопуваат кутии за пица. Еден ден, синот Ки Ву добива работа како приватен учител по англиски јазик во едно богато семејство кое живее во раскошна куќа на ридот. Служејќи се со итрини, другите членови на семејството успеваат да ги избркаат слугите во куќата и да ги заземат нивните места. Така, сестрата станува инструкторка за „уметничка терапија“, таткото — шофер, а мајката — домашна помошничка. Еден викенд, богатото семејство заминува на одмор и членовите на семејството Ки Тек добиваат можност да уживаат во благодетите на раскошната куќа...

## Улоги

## Наводи

Категорија:Јужнокорејски филмови
Категорија:Филмови од 2019 година
Категорија:Филмови на корејски јазик
Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Јужна Кореја
Категорија:Филмови на Бонг Џун-Хо
Категорија:Филмови со Сонг Канг Хо
Категорија:Филмови со Ле Сун Кјун
Категорија:Филмови со Чој Ву Шик
Категорија:Филмови со Чо Јео Џеонг
Категорија:Филмови со Парк Со Дам
Пештани

**Пештани** може да се однесува на следниве села во Македонија:

* Пештани (Охридско) — село во Општина Охрид
* Пештани (Прилепско) — село во Општина Прилеп
Пјер-Емил Хојбјерг

**Пјер-Емил Хојбјерг** (роден на 5 август 1992, во Копенхаген) — дански фудбалер, играч од средниот ред на Олимпик Марсеј и на данската репрезентација.

## Наводи

Категорија:Фудбалери на ФК Бајерн Минхен
Категорија:Фудбалери на ФК Аугсбург
Категорија:Фудбалери на ФК Шалке 04
Категорија:Фудбалери на ФК Саутхемптон
Категорија:Фудбалери на ФК Тотенхем Хотспар
Категорија:Фудбалери на ФК Олимпик Марсеј
Категорија:Фудбалери од Премиер Лига
Категорија:Живи луѓе
Категорија:Дански фудбалери
Категорија:Родени во 1995 година
Струен делител

**Струен делител** или **делител на струја** – едноставно електронско коло кое овозможува да се добие струја пропорционална на друга струја. Колото се состои од паралелни гранки и се анализира со Кирхофовите закони, а особено со законот за јазли.

## Општо
Формулата на **струјниот делител** овозможува да се пресмета јачината на струјата која тече низ отпорник кога истиот е дел од повеќе отпорници врзани во паралела и кога се знае вкупната струја која го напојува овој склоп. Ова коло е пандан на напонскиот делител.

## Еднонасочен режим
### Коло со две гранки
мини|Пример на струен делител.

Нека имаме едноставен јазол и две гранки со отпорници R_1 и R_2. Може да се покаже дека, ако со G_1 и G_2 се обележата кондуктансакондуктансите на двете гранки (G=1/R), тогаш јачината на струјата во гранката 1 е дадена со:

I_1 = I\,

Изведувањето на резултатот може да се направи на следниов начин: нека U е напонот на краевите на R_1 и R_2. Тогаш:

I_1 = {U\over{R_1}};I_2 = {U\over{R_2}}

I_1+I_2 = U*

нека :

U = \,I

Така, со замена на U во првата равенка:

I_1 = {1\over{R_1}}\,\,I

Се добива резултатот:

I_1 = \,I

### Коло со три гранки

мини|Пример на струен делител
мини|Коло еквивалентно на претходното, сведено на две гранки со еквивалентен отпор од две гранки.
Може да се искористи истата релација:

I_1 = I\,

Потоа кондуктансите може да се трансформираат во отпори и се добива:

I_1 = \,I

## Синусоиден режим
Истата постапка може да се примени на коло со импедансаимпеданси во паралела, под услов да се замената кондуктансите G
 со комплексни адмитансаадмитанси \underline Y и да се замената јачините I и I_2 со соодветни комплексни броеви \underline I и \underline I_2. Тогаш резултатите може да се генерализираат на кола кои содржат кондензатори и намотки.

Земајќи го повторно колото со две гранки \underline I_1 = \underline I\,

Изведување:

\underline I_1 = \underline Y_1 \underline U

\underline I_2 = \underline Y_2 \underline U

\underline I = \underline I_1+ \underline I_2 = \underline U (\underline Y_1 + \underline Y_2)

\underline I_1 = \underline U(\underline Y_1 + \underline Y_2)\frac{\underline Y_1}{\underline Y_1 + \underline Y_2}= \underline I\frac{\underline Y_1}{\underline Y_1 + \underline Y_2}

## Поврзано
* Напонски делител
* Кирхофови закони
* Омов закон

## Надворешни врски
* ''Divider Circuits and Kirchhoff's Laws'' chapter from ''Lessons In Electric Circuits Vol 1 DC'' free ebook and ''Lessons In Electric Circuits'' series.
* University of Texas: Notes on electronic circuit theory

Категорија:Електротехника
Категорија:Аналогни кола
Категорија:Електрична струја
Биметал

мини|десно|300п|Принцип на работа на биметален елемент. Нееднакво топлинско ширење на различни ковини доведува до деформација на спојот.

мини|десно|300п|Шема на топломер со биметална намотка. Зголемена температура го поместува индикаторот (стрелка) на скалата заради истегнување на биметалниот спој.

**Биметал** или **биметален елемент** – елемент кој се состои од две различни ковини споени така да образуваат плочка, намотка или завојница, а се користи за регулација на температура. Ковините мора да имаат различни коефициенти на топлинско ширење така што промената на температурата го деформира оригиналниот облик.

Биметален топломер се добива ако на биметалот му се додаде скала и индикатор, а биметален термостат ако на биметалот му се додадат електрични контакти.

Биметалниот термостат често се користи за регулација на температура, на пример во пеглите, печките и сл. Зависно од градбата, повишената температура може да го отвори или затвори електричниот контакт.

Треба да се напомене дека биметалниот елемент може и индиректно да активира реле или друг елемент, за разлика од директната акција преку електрични контакти. Индиректна акција се користи при вклучување/исклучување на уреди со поголема моќност.

## Примери на функционирање
Кај пеглата или греалката, на почетокот струјата може да поминува низ биметалниот елемент. Кога е постигната потребната работна температура, биметалот се деформира до таа мера да го прекинува струјниот круг. По пад на температура, биметалот се исправа и повторно го затвора струјното коло, односно го вклучува грејачот. На овој начин се постигнува (малку груба) контрола на температурата на работната точка.

Кај ладилникот, акцијата е обратна, повисока температура ги затвора контактите на пумпата за ладење. Ладењето е вклучено сè додека температурата не падне на пониска нагодена температура.

## Литература
* Robert N. Bateson, Introduction to Control System Technology, 6th edition. .

## Надворешни врски

* Биметал со течен азот

Категорија:Електротехника
Категорија:Сетилници
Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ
Категорија:Композитни материјали
Alea iacta est

мини|Гај Јулиј Цезар
** Alea iacta est ** *лат.* (*изговор:* алеа јакта ест). Коцката е фрлена. (Гај Јулиј Цезар)  

## Друга верзија на изразот
По некои автори Цезар рекол ** аlea iacta estо ** *лат.* (*изговор:* алеа јакта есто). Нека падне коцката.

## Потекло на изразот
„Коцката е фрлена“ рекол на 10 јануари 49 п.н.е.  римскиот  војсководец, политичар и  писател Гај Јулиј Цезар, кога одлучил, и покрај забраната од Сенатот, а по цена на граѓанска војна, со своите легии, да ја премине реката Рубикон.

## Толкување
Изразот се кажува, кога е донесена одлука од деликатна важност.

## Наводи

Категорија:Латински изрази
Јушки јазик

**Јушки јазик** — скоро изумрен енисејски јазик. Според пописот од 2010 година, јазикот го зборувал само еден човек.  Јазикот бил сроден со кетскиот. Јазикот бил мајчин јазик на Југите (кои веќе и етнички се исчезнати) и се зборувал по течението на реката Енисеј во Сибир.  Порано се сметало дека јазикот е дијалект на кетскиот јазик, за кој пак се сметало дека е изолиран јазик. Поради тоа, јушкиот го именувале како „сим-кет“, или во превод „јужнокетски“. Денеска веќе јазикот е скоро мртов.

## Наводи

## Литература
*Vajda, Edward J., Yeniseian Peoples and Languages : A History of Yeniseian Studies with an Annotated Bibliography and a Source Guide, Curzon Press: 2002 .

## Надворешни врски
* Основни зборови на јушкиот

Категорија:Енисејски јазици
Категорија:Мртви јазици во Азија
Категорија:Јазици во Русија
Категорија:Јазици изумрени во 20 век