Основање на Рим

десно|мини|260x260пкс| Волчица со Ромул и Рем, симбол на Рим
Приказната **за основањето на Рим** била опишана во традиционалните приказни, кои старите Римјани ги зачувале како најрана историја на својот град во форма на легенди и митови. Најпознатиот од овие митови, а можеби и најпознатиот од сите римски митови, е приказната за Ромул и Рем, близнаци кои како бебиња ги доела волчица во VIII век п.н.е.. Друг опис, кој претходно, тврдел дека Римјаните потекнувале од тројанскиот херој Енеј, кој побегнал во Италија по завршувањето на Тројанската војна, а чиј син Иулус бил предок на семејството на Јулиј Цезар. Археолошките докази за човечка окупација на областа на модерниот Рим во Италија датираат од околу 14.000 години од денес.

## Рана Италија
Кога Италија околу 700 п.н.е се појавила на историската сцена, таа била населена од различни народи од различни култури и јазици, кои денес колективно се нарекуваат 'италијански народи'. Поголемиот дел од населението на полуостровот живеело во села или мали градови, се занимавало со земјоделство или сточарство (Италија значи „земја на телињата“) и зборувал на италични дијалекти кои припаѓале на семејството на индоевропски јазици. Оски и Умбријците зборувале сродни италични дијалекти, како што зборувале жителите на Апенините. Другите два италијански дијалекти, латинскиот и венецијанскиот, биле поврзани еден со друг и ги зборувале Латините во Лацио (долина во западниот дел на централна Италија) или луѓето од североисточна Италија (близу денешна Венеција). Во V век п.н.е. долината на реката По (Цисалпска Галија) била окупирана од галските племиња кои го зборувале келтскиот јазик и  се доселиле од континентална Европа преку Алпите. Првата високоцивилизирана нација на Италија биле Етрурците, кои биле и единствените жители на полуостровот чиј јазик не бил индоевропски. До 700 п.н.е. По должината на јужниот брег на Италија биле основани неколку грчки колонии. И Грците и Феничаните развиле активна трговија со италијанските народи.

Современата историска анализа сè повеќе напредува во обидот да објасни како раниот развој на Рим се одвивал во таа мултикултурна средина и под влијание на поразвиените цивилизации на Етрурците на север и Грците на југ. Римската религија им должела многу на верувањата и обичаите на Етрурците. Римјаните ја зеле азбуката од Етрурците и ја адаптирале, но Етрурците ја добиле и ја адаптирале од грчките колонии во Италија. Високите функционери на Римската република носеле обележја произлезени од Етрурците: столчето curulki (латински *sella curulis*), тогата со виолетов пораб (*toga praetexta*) и *фасците*. Гладијаторските борби и воениот триумф се исто така преземени од Етрурците. Рим лежел на околу 22 километри од брегот покрај реката Тибар, на границата на Лациум и Етрурија. Бидејќи градот бил погоден за минување на реката и се наоѓал на копното од Апенините до морето, тој претставувал точка на средба на три различни народи: Латините, Етрурците и Сабините.

## Создавање митови и извори

### Енеј
мини|250x250пкс| ''Енеј бега од запалената Троја од'' Федерико Барочи, 1598 година. Галерија Боргезе, Рим.
Националниот еп на митскиот Рим, Вергилиевата *Енеида*, ја раскажува приказната за тоа како тројанскиот принц Енеј дошол во Италија. *Енеидата* била напишана за време на императорот Август, кој тврдел дека е потомок на Енеј и божицата Венера. Според *Енеидата,* преживеаните од паднатиот град Троја се обединиле под Енеј и, по серија авантури патувајќи по Средоземното Море, вклучително и застанување во новооснованата Картагина под власта на кралицата Дидо, на крајот стигнале до брегот на Италија. Се сметало дека Тројанците слетале во областа помеѓу модерниот Анцио и Фиумичино, југозападно од Рим, веројатно во Лаурентум или, според други верзии, во Лавиниум, место именувано по Лавинија, ќерката на кралот Латина, со која се оженил Енеј. Како резултат на бракот на Лавинија, започнале низа вооружени конфликти со Турнус . Пред доаѓањето на Енеј, Турнус бил свршен за Лавинија. Енеј победил во војната и го убил Турнус. Тројанците го добиле правото да останат овде и постепено се споиле со локалното население. Синот на Енеј, Асканиј, познат и како Иулус, продолжил да ја основа Алба Лонга и линијата албански кралеви што ја пополниле хронолошката празнина помеѓу тројанската сага и традиционалното основање на Рим во VIII век п.н.е.

Кон крајот на оваа линија, кралот Прокас бил татко на Нумитор и Амулиј. По смртта на Прокас, Нумитор станал крал на Алба Лонга, но Амулиј го заробил и го испратил во затвор, ја принудил и ќерката на Нумитор Реа Силвија да стане девица свештеник меѓу Весталите.

Евандер понатаму објаснува дека од тој 'прв пат' богот Сатурн им носел закони на тие расеани луѓе и им го дал името *Latinum* (антички Латиум).

### Ромул и Рем
мини|250x250пкс| ''На Ромул и Рем им дадоа засолниште Фаустул'', Пјетро да Кортона .
Митот за Енеј бил од грчко потекло и морал да се помири со италијанскиот мит за Ромул и Рем. Наводно, таа била ќерка на Реа Силвија и Марс, богот на војната или полубогот херој Херкулес. Тие биле напуштени при раѓањето, на начин на многу митолошки херои, поради пророштвото дека ќе го соборат нивниот прадедо Амулиј, кој го соборил таткото на Силвија, Нумитор. Близнаците биле оставени на  реката Тибар од страна на слугите кои се сожалиле на бебињата и покрај наредбите. Близнаците ги доела волчица додека овчарот по име Фаустул не ги нашол момчињата и ги посвоил како свои синови. Фаустул и неговата сопруга Ака Ларентиа ги одгледале децата. Кога Рем и Ромул станале возрасни, тие го убиле Амулиј и го вратиле Нумитор. Решиле да основаат град, но се расправале, бидејќи Ромул бил на ридот Палатин, додека Рем сакал град на Авентинскиот рид. Се обложувале дека ќе победи оној што ќе видел повеќе птици во лет. Ромул победил, но Рем, не можејќи да го поднесе поразот, го нападнал со своите следбеници и Ромул го убил својот брат. Така, Рим започнал со братоубиство, приказна која подоцна се одиграла во историјата на градот на меѓусебните политички судири и крвопролевање.

### Страбон
Страбон пишува дека постоела и постара приказна за основањето на Рим од претходните легенди што ги спомнал. Градот бил аркадиска колонија основана од Евандер Палантиум. Страбон исто така пишува дека римскиот историчар Луциј Колиј Антипатар верувал дека Рим бил основан од Грците.

## Датум
Старите Римјани веќе биле убедени дека Рим бил основан на 21 април 753 година, на денот на празникот на Света Палес, божицата овчарка, на кој датум ја прославувале *Пар илија* (или *Палилија*). Но, тие не ја знаеле, или не биле сигурни, точната година на основањето на градот; ова била една од причините што тие претпочитале да се консултираат со претседавачките конзули наместо формулата AUC или *Ab Urbe Condita*. Античките власти предложиле неколку датуми, а Дионисиј од Халикарнас запишувал: грчкиот историчар Тимај, еден од првите што напишал историја во која се вклучени Римјаните, изјавил дека Рим бил основан во 38 година пред првата Олимпијада, или 814/3 п.н.е.; Квинт Фабиус Пиктор, првиот Римјанин кој напишал историја на својот народ на грчки јазик, изјавил дека Рим бил основан во првата година од осмата Олимпијада, или 748/7 п.н.е.; Луциј Цинциус Алиментус тврдел дека Рим бил основан во четвртата година од дванаесеттата Олимпијада, или 729/8 п.н.е. и Катон Постариот пресметал дека Рим бил основан 432 години по Тројанската војна, за која Дионисиј изјавил дека била еквивалентна на првата година од седмата Олимпијада, или 752/1 п.н.е. Самиот Дионисиј дал пресметки кои покажувале дека Рим бил основан во 751 п.н.е., почнувајќи со Битката кај Али, која ја поставил во првата година од дваесет и осмата Олимпијада, 388/7 п.н.е. први конзули, Јуниј Брут и Тарквиниј Колатинус, 508/7 п.н.е., потоа го собрале вкупниот збир од владеењето на римските кралеви (244 години) за да стигнат до нивниот датум, 751 п.н.е. Дури и официјалниот Фасти Капитолини го дал  својот датум, 752 п.н.е.

Најпознатиот датум за основањето на Рим, 753 п.н.е., бил изведен од Римецот Тит Помпониус Атикус и усвоен од Маркус Терентиус Варо, кој станал дел од она што станало познато како *Хронологија на Варо*. Анегдота од Плутарх каде астрологот Луциј Тарукиј од Фирмум дала аргумент врз основа на непостоечко затемнување и други погрешни астрономски детали дека Рим бил основан во 753 п.н.е., покажувало дека ова станало најчесто прифатениот датум. Употребата на *De Die Natali* од страна на писателот од III век, Цензорин, најмногу влијаел врз Џозеф Јустус Скалигери да воспоставел научна основа за античката хронологија.

Неодамнешните откритија на Андреа Карандини на римскиот Палатин во Рим, исто така, даваат докази за низа ѕидови за утврдување на северната падина кои можат да се датираат во средината на VIII век п.н.е. Според легендата, Ромул бранел бразда (*sulcus*) околу ридот за да ја означи границата на неговиот нов град.

## Името Рим
Не постои консензус за етимологијата на името на градот. Жан-Жак Русо (1712–1778) го предложил грчкиот „ῥώμη“ (*rhōmē*), што значи „моќ, погон“. Модерната етимолошка теорија тврди дека името на градот е од етрурско потекло (а можеби и самиот град, иако тоа не може да се докаже), и потекнува од *румон*, „река“.

## Археологија
Постојат археолошки докази за човечка окупација на римската област пред околу 14.000 години, но дебел слој од многу помлади остатоци ги прикрива палеолитските и неолитските локалитети.[18] Бројни ископувања го поддржуваат мислењето дека Рим израснал од пасторални населби на Палатин ридот, изграден на местото на идниот Римски форум. Помеѓу крајот на бронзеното доба и почетокот на железното време, секој рид меѓу морето и Капитол бил покриен со село (населба на Капитолскиот рид била потврдена од крајот на XIV век п.н.е.)[19]

Во секој случај, локацијата што станал град Рим била населена со латински доселеници од различни региони, земјоделци и овчари, за што сведочат разликите во грнчарството и техниките на погребување. Историските Латини првично биле италијанско племе кое ги населувало ридовите Албани. Подоцна, тие се преселиле во долините кои им нуделе подобра земја на земјоделците. Островот Исола Тиберина бил место на важен антички речен премин. Областа околу Тибар била особено поволна и нудела важни стратешки ресурси: реката била природна граница од едната страна, а ридовите обезбедувале сигурна одбранбена позиција. Оваа позиција, исто така, им овозможила на Латините да ја контролираат реката и трговскиот и воениот сообраќај по неа од природна гледна точка на Исола Тиберина. Покрај тоа, патниот сообраќај можел да се контролира, бидејќи Рим бил на раскрсницата на главните патишта кон морето од Сабините (на североисток) и Етрурија (на северозапад).
десно|мини| Шематски приказ на Рим со седумте рида и ѕидот на Сервиј.
Општо е прифатено дека градот постепено се развивал преку *синоецизмот* на неколку села околу најголемото на Палатин. Оваа агломерација, означувајќи го преминот од прото-урбана во урбана населба, овозможила зголемување на земјоделското производство над потребите, што овозможило воведување на секундарни и терциерни дејности: тоа пак го поттикнало развојот на трговијата со грчките колонии во јужна Италија (главно Ischia и Cumae). Сите овие настани, кои според археолошките ископувања се случиле околу средината на VIII век п.н.е., може да се сметаат за потекло на градот.

Неодамнешните студии покажуваат дека ридот Квиринал бил многу важен во античко време, иако се чини дека првиот бил населен ридот Палатин (според легендата), кој исто така се наоѓал во центарот на древен Рим. Неговите три врва, помалите ридови *Цермалус* или *Гермалус*, *Палатиум* и *Велија*, биле обединети со трите врвови на Есквилин (*Циспиус*, *Фагутал* и *Опиус*), а потоа селата на ридот Селио и Субура.

Неодамнешните откритија откриле дека *Гермалус* на северниот дел на Палатин бил место на село (од IX век п.н.е.) со кружни или елипсовидни живеалишта. Тој бил заштитен со ѕид од кал (можеби зајакнат со дрво) и веројатно бил посебната локација на ридот Палатин каде што всушност бил основан Рим.

Територијата на оваа федерација била опкружена со света граница наречена *помериум*, која го опкружувала таканареченото сервско проширување на Рим.

Фестивалот *Septimontium* (буквално „на седумте ридови*“) на 11 декември претходно се сметал дека е поврзан со основањето на Рим.* *Сепак, 21 април бил единствениот датум за основањето на Рим за кој се согласувале сите легенди, а неодамна се расправало дека* Септимонтиум *ја прославил првата федерација меѓу римските ридови.* *Слична федерација всушност славеле и Латините во Пештерата или Монте Каво (во Кастели Романи– група општини во градското место Рим).*

## Подоцнежни спомени
За време на италијанската ренесанса, група хуманисти поврзани со Римската академија формирале братство за да ги следат античките интереси и го прославувале „роденденот на Рим“ на 20 април секоја година. Во 1468 година, академијата ја основал папата Павле II. потиснати и осудени за промовирање републиканизам, паганизам и заговор, но братството било повторно воспоставено околу десет години подоцна под Сикст IV. како *Societas Literatorum S. Victoris во Esquiliis* („Книжевното друштво на Свети Виктор на Ескилин“). Реформираната група се ставила под новото покровителство на светите Виктор, Фортунат и Генесиј, „чиј празник бил погодно покажано дека се совпаѓа со Палилија“ (рурален фестивал кој се одржувало секоја година на 21 април и бил посветен на прочистувањето на овците и овчарите. Се изведувал како препознавање на римското божество Палес, божество од неизвесен пол кој бил заштитник на овчарите и овците). Нивната *Палилија* била организирана од Јулиј Помпониус Лаетус и вклучувал говори, заеднички оброк и натпревар по поезија.

## Користена литература

* Коарели, Ф. 1974 година. Guida archeologica di Roma. 1-ви изд. оперите на Варија Гранди. [Милан]: А. Мондадори.
* Карадини, Андреа. 2011 година. Рим: Прв ден. Принстон: Принстон Универзитетот Прес.
* Форсајт, Гери. 2005 година. Критичка историја на раниот Рим: од праисторијата до првата пунска војна. Беркли: Прес на Универзитетот во Калифорнија.
* Фроментин, Валери и Софи Готланд, ед. 2001 година. Origines Gentium, колекција етиди 7. Бордо: Изданија Аусониус.
* Линтот, Ендру. 2010 година. Римјаните во ерата на Август. Народите на Европа. Чичестер/Малден, м-р: Вајли-Блеквел.
* Рафлауб, Курт А и Тим Корнел. 1986 година. Социјални борби во архаичниот Рим : Нови перспективи за конфликтот на наредбите. Беркли: Прес на Универзитетот во Калифорнија.
* Шулце, CE 1995 година. „Дионисиј од Халикарнас и римска хронологија“. Cambridge Classical Journal 41:192–214.
* Серес, Мишел. 1991 година. Рим: Книгата на основите. Транс. Фелисија Мекарен. Стенфорд: Универзитетот Стенфорд Прес.
* Слејман, Ендрју. 2007 година. „Факт или легенда? Дебата за потеклото на Рим - Дали Ромул и Рем биле историски личности? . Археологија 60,4:22–27.
* Вајсман, ТП 1995 година. Ремус: Римски мит. Кембриџ: Cambridge University Press.
* Вајсман, ТП 2004 година. Митови за Рим. Ексетер: Прес на Универзитетот во Ексетер.

## Надворешни врски

* Онлајн книги
* Историја на Рим од Теодор Момсен

## Наводи

Категорија:8 век п.н.е.
Категорија:Римска митологија
Категорија:Етрурска митологија
Категорија:Историја на Рим