Хаплогрупа А (мтДНК)

Во човечката митохондриска генетика, **Хаплогрупата А** е човечка митохондриска ДНК (мтДНК) хаплогрупа.

## Потекло
[десно|мини|300x300пкс| Табела за можни големи човечки преселби базирани врз [Митохондриска ДНК|мтДНК.]]
Се верува дека хаплогрупата А се појавила во Азија околу 30.000–50.000 години п.н.е. Нејзината претходна хаплогрупа била Хаплогрупа N. Сепак, постоечката разновидност на митохондриските геноми кои припаѓаат на хаплогрупата А е мала во однос на степенот на дивергенција од нејзините најблиски надворешни групи во хаплогрупата N, што сугерира дека постоечките членови на хаплогрупата А може да потекнуваат од население што произлегло од тесно грло приближно пред 20.000 години.

Нејзините највисоки честоти се меѓу домородните Американци, а најголемото вкупно население е во Источна Азија, додека нејзината најголема разновидност (што укажува на нејзината точка на потекло) е во Источна Азија. Така, можеби потекнува и се шири од Далечниот Исток.

## Распространетост
Нејзиниот потклад А2 ја дели мутацијата T16362C со поткладовите А1 (пронајдени во Јапонија, Ташкурган, Велики Новгород, Монголите и Алтајците), А6 (пронајден на Тибет и во сливот на реката Јангце), A12'23 (пронајден во Сибир и меѓу Урал и турските народи), А13'14 (пронајден во јужен Сибир, Шјинџјианг, Ладах, Кина, Јунан, Тајланд и Виетнам), А15 (пронајден во Кина, Накси, Ујгур, Јапонија и меѓу Шерпите од Тибет и Непал), А16 (пронајден во Ујгур, Бурјат, Турција), А17 (пронајден во Кина, Миао, Ји, Тибет, Ладах, Киргистан, Тајланд и Виетнам), А18 (пронајден во Кина), А19 (пронајден во Кина), А20 (пронајден меѓу Хан кинески и во Јапонија), А21 (пронајден во Тибет и во Џаму и Кашмир), А22 (пронајден во Кина), А24 (пронајден во Пекинг и Западна Бохемија), А25 (пронајден во Јапонија и Јакутија) и А26 (пронајден во Данска). А2 се наоѓа во Чукотко &ndash; Камчатка и е исто така една од петте мтДНК хаплогрупи пронајдени кај домородните народи на Америка, а другите се B, C, D и X.

Хаплогрупата А2 е најчестата хаплогрупа меѓу Инуитите, На-Дене и многу етнички групи од Северна и Средна Америка. Лозите кои припаѓаат на хаплогрупата А2, исто така, го сочинуваат најголемиот дел од мтДНК базенот на Инуитите и нивните соседи, Чукчите, во најсевероисточниот Сибир.

Другите гранки на хаплогрупата А се поретки, но широко распространети меѓу другите населенија во Азија. Хаплогрупата А5 е прилично ограничена на населенија од Кореја и Јапонија на југ, иако е откриена како единечна во пар големи примероци на Камнигани (1/99 = 1,0%) и Бурјати (1/295 = 0,3%) од Република Бурјатија.

Во Азија, A(xA2) е особено честа појава во населенијата кои зборуваат тибетско-бурмански во Југозападна Кина, како што се Тибетанците (6/65 = 9,2%, 25/216 = 11,6%, 11/73 = 15,1%). Приближно 7% до 15% од Корејците припаѓаат на хаплогрупата А. Приближно 5% до 12% од Јапонците припаѓаат на хаплогрупата А (вклучувајќи A4, A5 и A(xA4, A5)). Приближно 4% до 13% од Монголците припаѓаат на хаплогрупата А, од кои речиси сите се содржани во поткладот А4 (2/47 = 4,3% Монголци од Улан Батор во хаплогрупата А4, 4/48 = 8,3% Монголи од Нов Бараг во хаплогрупата А(xA5), 6/47 = 12,8% Монголци од Улан Батор во хаплогрупата А4. Приближно 3% до 9% од Кинезите припаѓаат на хаплогрупата А. Хаплогрупата А е пронајдена и кај Виетнамци (2/42 = 4,8%, вклучувајќи еден А4 и еден А5(xA5a)). Приближно 4% (3/71) од Татарите од Азнакајево, 3% (4/126) од Татарите од Буинск, и 2% од турскиот народ припаѓаат на хаплогрупата А. Пронајдена е хаплогрупата А4 во 2,4% (2/82) од примерок на Персијци од источен Иран и во 2,3% (1/44) од примерок од Таџикистанци од Таџикистан. Хаплогрупата А ја нема меѓу Австронезијците. Во непалското население, освен Шерпа, хаплогрупата А била пресликана со нејзините кладови, А27, А14 и А17, од кои А27 бил најзастапениот клад во Њуар (3,99%). Новоутврдениот клад A27 досега е забележан само во Њуар и непалската мешавина се спојуваат на ~ 8,4 Кија што укажува на нивното древно потекло и потенцијално институирана диференцијација во Непал.

### Табела на честоти на мтДНК Хаплогрупата А

## Поткладови

### Дрво
Ова филогенетско дрво на поткладовите на хаплогрупата А се заснова врз трудот на Манис ван Овен и Манфред Кајзер *Ажурирано сеопфатно филогенетско дрво на глобалната варијација на човечката митохондријална ДНК* и последователните објавени истражувања.

* A
** A(xA5, A8, A10) – Кина (Хан од Вухан),  Бурјат (Централна Монголија)
*** A+T152C!+T16362C – Угур, Кореја, Јапонија, Виетнам (Хмонг од провинцијата Лао Цаи, Кин од Ханој, Цо Лао)
**** A1 [TMRCA 12.800 (95% CI 6.500  22.700) години пред сегашноста]
***** A1* – Јапонија, Кореја
***** A1a [TMRCA 7,500 (95% CI 4.500  11.800) години пред сегашноста]
****** A1a* –  Јапонија (Аичи), Сариколи (Ташкурган), САД, Англија
****** A1a1 [TMRCA 5.000 (95% CI 2.200  9.800) години пред сегашноста]
******* A1a1* – Бурјат, Алтаи Кижи
******* A1a1a – Бурјат, Монголци (Централна Монголија) [TMRCA 1,050 (95% CI 75  5,500) години пред сегашноста]
****** A1a2 – Русија (Башкортостан, Велики Новгород), Иран (Туркмен) [TMRCA 1,950 (95% CI 100  10,500) години пред сегашноста]
****** A1a3 – Грција (Јоанина), САД (Западна Вирџинија) [TMRCA 1,150 (95% CI 75  6,000) години пред сегашноста]
**** A2 – Аче, Ваиваи, Зоро, Суруи, Ваиапи, Потуруџара, Кајапо, Катуена, Гуарани, Арсарио, Кајапа, Догриб, древна Канада, САД (Пенсилванија, Калифорнија), Мексико (Запотек), Куба, Доминиканска Република, Колумбија, Венецуела, Еквадор, Перу, Аргентина [TMRCA 10,600 (95% CI 9,600  11,700) години пред сегашноста]
***** A2a – Ескими (Гренладн, Чукотка), Чукчи
****** A2a1 – Инуити (Канада), Селкуп
****** A2a2 – Ескими (Чукотка), Чукчи
****** A2a3 – Ескими (Гренладн, Канада, Чукотка), Чукчи
****** A2a4 – САД (Нов Мексико, Аризона), Мексико (Чивава)
****** A2a5 – Апачи, САД (Калифорнија, Аризона, Нов Мексико, Тексас), Канада (Кри, Шусвап)
***** A2b – Чукчи
****** A2b1 – Чукчи, Корјаци, Ескими (Чукотка, Канада, Гренладн)
***** A2c
***** A2d – САД (Мексиканци, Хиспано)
****** A2d1 – САД (Мексиканци)
******* A2d1a – САД (Хиспано)
****** A2d2 – САД (Хиспано)
***** A2e'ao
****** A2e
****** A2ao
******* A2ao1
***** A2f
****** A2f1 – Њуфаундленд
******* A2f1a – Канада, САД (Американски домородци)
****** A2f2 – САД (Мексиканци, Хиспано), Мексико
****** A2f3 – САД (Мексиканци, Хиспано)
***** A2g – САД (Мексиканци, Хиспано), Мексико, Иберски Полуостров
****** A2g1 – САД (Мексиканци, Хиспано), Латинска Америка 
***** A2h – Колумбија (Кокама од Амазон, Архуако), Јаномама, Когуи
****** A2h1 – САД (Мексиканци, Хиспано), Мексико, Латинска Америка 
***** A2i – САД (Хиспано, *др.*), Канада (Оџибва, Остров Принц Едвард, Пабос во Квебек)
***** A2j – САД (Хиспано)
****** A2j1 – САД (Хиспано)
***** A2k – САД (Пуерто Рико)
****** A2k1 – Еквадор, Вајуу, Мексико
******* A2k1a – Венецуела, Колумбија (Пасто од Путумајо), САД (Хиспано)
***** A2l'm'n'o'ai'aj
****** A2l
****** A2m
****** A2n – Канада
****** A2o
****** A2ai
****** A2aj
***** A2p'am
****** A2p
******* A2p1
******* A2p2
****** A2am – САД (Пуерто Рико, Хиспано), Венецуела. Една древна ДНК најдена во Курасао, од 1160-1500 наша ера.
***** A2q
****** A2q1
***** A2r – САД (Хиспано, Мексиканци), Куба
****** A2r1 – Мексико, САД (Мексиканци)
***** A2s
***** A2t – САД (Мексиканци)
***** A2u
****** A2u1
****** A2u2
***** A2v
****** A2v1 – САД (Мексиканци, Хиспано), Мексико (Ла Микстека)
******* A2v1a – Гватемала, САД (Мексиканци)
******* A2v1b – Мексико
***** A2w – Колумбија (Коги, Гвамбиано од Путумајо), Арсарио, САД (Мексиканци, Хиспано)
****** A2w1 – Мексико, Кајмански Острови, Гватемала (Ла Тинта), Панама (Гвајми), Колумбија
***** A2x
***** A2y
***** A2z – САД (Хиспано, Пуерто Рико)
***** A2aa
***** A2ab
***** A2ac
****** A2ac1
***** A2ad
****** A2ad1
****** A2ad2
***** A2ae
***** A2af
****** A2af1
******* A2af1a
******** A2af1a1
******** A2af1a2
******* A2af1b
******** A2af1b1
********* A2af1b1a
********* A2af1b1b
******** A2af1b2
****** A2af2
***** A2ag
***** A2ah
***** A2ak
***** A2al
***** A2an
***** A2ap
***** A2aq
**** A6 [TMRCA 12,000 (95% CI 8,600  16,100) години пред сегашноста]
***** A6* – Денг, Кореја
***** A6a – Кина [TMRCA 9,600 (95% CI 5,500  15,500) години пред сегашноста]
****** A6a* – Хан Кина (Вухан, *др.*)
****** A6a1 – Туџиа
***** A6b – Тибет [TMRCA 5,000 (95% CI 2,700  8,300) години пред сегашноста]
****** A6b* – Тибет (Чамдо, Ладах)
****** A6b1 – Тибет (Шерпа)
***** A6c – Тибет (Лоба, Монпа)
**** A12'23 – Австрија, Романија, Полска, Русија, веројатно најдено меѓу Удмурти и Комиси
***** A12 – Чешка, Германија [TMRCA 11,800 (95% CI 6,500  19,700) години пред сегашноста]
****** A12a – Ирска, ОК, Нов Зеланд, САД, Ненети, Селкупи [TMRCA 4,700 (95% CI 2,700  7,600) години пред сегашноста]
******* A12a* – Манси, Јакути, Киргизи (Киргистан)
******* A12a1 – Јакутија, Унгарија (Дебречен) [TMRCA 2,800 (95% CI 1,450  4,900) години пред сегашноста]
******* A12a2 – Евенк (Краснојарски Крај, басенот на реката ТУнгуска) [TMRCA 1,250 (95% CI 100  6,600) години пред сегашноста]
****** A12b – Бурјат, Карош-Еперјесог (период на унгарско освојување) [TMRCA 3,000 (95% CI 425  10,700) години пред сегашноста]
***** A23 – Монголи (Централна Монголија), Бурјат, Кети,  Кашкаи (Иран), Чиленски [TMRCA 6,200 (95% CI 3,300  10,600) години пред сегашноста]
**** A13'14 – Русија (Бурјат, Камниган), Кина (Шијан, Ту, Ујгур, *др.*),Ладах, Тајланд, Виетнам (Манг), Кореја, Јапонија, Парагвај (Алто Парана), Ирска
***** A13
****** A13a - Тајланд (Кон Муеанг од покраината Чианг Раи и Лампанг), Кина
****** A13b
******* A13b1 - Ујгур, Тајван
******* A13b2 - Кина (Лаху, *др.*), Тајланд (Ред Лаху од Мае Хонг Сон), Виетнам (Пу Ла)
******** A13b2a - Кина (Накси), Тајланд (Лису од Мае Хонг Сон)
***** A14 – Русија (Алтаи Кижи, *др.*), Киргиз (Артукс), Ујгур, Кина, Хан Кина (Денвер), Тајван, Тајланд (Лања од Чианг Маи, Мон од покраината Лопбури), Виетнам (Па Тен)
**** A15 – Ујгур
***** A15a – Кина (Хан во Пекинг, Ланжу, *др.*), Тибет (Тингри), Ујгур, Јапонија
***** A15b – Кина, Јапонија (Ехиме)
***** A15c – Кина
****** A15c1 – Накси, Тибет (Шерпа), Непал (Шерпа)
**** A16 – Бурјат, Ујгур, Турки
**** A17 – Кина (Хан од Пекинг, Ланжу, *др.*), Миао, Ји, Тибет (Лоба, Монпа, Тингри), Ладах, Киргиз (TТашкурган), Тајланд (Лава од покраина Чианг Маи и Мае Хонг Сон, Бланг од Чианг Раи, Мон од Рачабури), Виетнам (Пу Ла, Ха Ни)
**** A18 – Јапонија, Кина (Хан од Фуцијан, Хан од Пекинг, Хан од Ланжу), Романија
**** A19 – Кина (Хан од Пекинг, *др.*)
**** A20 – Јапонија, Хан Кина (Денвер)
**** A21 – Тибет (Шерпа, Денг, *др.*), Џаму и Кашмир
**** A22 – Кина, Хан Кина (Денвер)
**** A24 – Кина (Хан во Пекинг), Турција, Чешка (Западна Боемија)
**** A25 – Јапонија (Чиба), Кина, Јакут 
**** A26 – Данска
*** A3 – Јапонија (Токио, *др.*), Кореја [TMRCA 6,800 (95% CI 3,200  12,600) години пред сегашноста]
**** A3a – Јапонија (Аичи, *др.*) [TMRCA 4,300 (95% CI 1,400  9,800) години пред сегашноста
*** A7 [TMRCA 8,800 (95% CI 5,400  13,500) години пред сегашноста]
**** A7* – Кина
**** A7a – Тибет [TMRCA 7,000 (95% CI 3,900  11,700) години пред сегашноста]
***** A7a* – Лоба
***** A7a1 – Лоба
***** A7a2 – Лоба, Монпа
**** A7b – Јапонија (Токио, *др.*) [TMRCA 6,300 (95% CI 2,100  14,700) години пред сегашноста]
*** A9
*** A11 – Непал, Кореја, Русија [TMRCA 14,500 (95% CI 9,700  20,800) години пред сегашноста]
**** A11a – Тибет (Ласа, Ји народ, Тингри, Шерпа, Лоба, *др.*),Ладах
**** A11b – Тибет (Тингри, Чамдо, *др.*), Накси, Хан (Јунан)
** A5 – Кина (со Хонгконг), Јапонија [TMRCA 16,200 (95% CI 11,100  22,800) години пред сегашноста]
*** A5a – Јапонија (Токио, Аичи, *др.*), Кореја, Кина [TMRCA 5,500 (95% CI 3,800  7,600) години пред сегашноста]
**** A5a1 - Кореја
***** A5a1a – Јапонија (Токио, *др.*), Кореја
****** A5a1a1 – Јапонија (Токио, Чиба, Аичи, *др.*), Кореја
******* A5a1a1a – Јапонија (Токио, *др.*)
******* A5a1a1b – Јапонија (Токио, Чиба, *др.*), Кореја
****** A5a1a2 – Јапонија, Кореја
******* A5a1a2a – Јапонија (Аичи)
***** A5a1b – Јапонија (Токио, Аичи)
**** A5a2 – Јапонија (Токио, Аичи, *др.*)
**** A5a3
***** A5a3* – Кореа, САД (Африкански Американци)
***** A5a3a
****** A5a3a* – Јапонија (Токио)
****** A5a3a1 – Јапонија (Токио, Аичи, др*.*)
**** A5a4 – Јапонија
**** A5a5 – Јапонија, Јужна Кореја (Сеул), Ујгур
*** A5b – Кина (Туџиа, Хуи, *др.*) [TMRCA 12,800  (95% CI 8,400  18,800) години пред сегашноста]
**** A5b1 – Кина (Хан од Пекинг, *др.*), Јапонија, Кореја, Ујгур, Тајланд, Виетнам (Тај), Сингапур [TMRCA 8,600 (95% CI 6,600  11,100) години пред сегашноста]
***** A5b1* – Ујгур
***** A5b1a – Јапонија (Токио, *др.*), Кореја [TMRCA 6,700 (95% CI 3,700  11,300) години пред сегашноста]
***** A5b1b – Кина (Хан од Фуџијан, Миао, др*.*), Ујгур, Кореа [TMRCA 7,300 (95% CI 5,600  9,400) години пред сегашноста]
****** A5b1b* – Хан Кина
****** A5b1b1
******* A5b1b1* – Миао
******* A5b1b1a – Кина
******* A5b1b1b – Кина
****** A5b1b2 – Ујгур
***** A5b1c – Хан Кина (Денвер) [TMRCA 7,600 (95% CI 3,100  15,500) години пред сегашноста]
****** A5b1c1 – Тајван (Хака, Бунун, Пајван) [TMRCA 5,400 (95% CI 1,800  12,600) години пред сегашноста]
***** A5b1d [TMRCA 7,300 (95% CI 3,700  13,000) години пред сегашноста] 
****** A5b1d* – Кина
****** A5b1d1 – Сијамци (Централен Тајланд), Тај (Виетнам)
**** A5b2 – Кина (Туџиа, *др.*)
*** A5c – Јапонија (Аичи, *др.*), Кореја, Камниган, Бурјат, Баргут [TMRCA 8,200 (95% CI 4,800  13,000) години пред сегашноста]
**** A5c1 – Јапонија (Токио, Чиба, Аичи, *др.*)
** A8 – Ујгур [TMRCA 14,000 (95% CI 9,500  19,800) години пред сегашноста]
*** A8a – Култура Окунев, Кети, Селкупи, Пакистан, Полска, Италија [TMRCA 11,000 (95% CI 8,000  14,800) години пред сегашноста]
**** A8a* – Хан Кина (Гуејџоу), Кореја
**** A8a1 – Унгарија, Албанија [TMRCA 5,500 (95% CI 3,000  9,200) години пред сегашноста]
***** A8a1* - Ујгур, Полска (Подхале), САД (Лујзијана)
***** A8a1a - Јакут, Ујгур, Бурјат
**** A8a2
***** A8a2a – Кети (Келог и др.), Тофалар (Алиџер) [TMRCA 2,200 (95% CI 125  12,000) години пред сегашноста]
***** A8a2b - Туван (Бај-Тал), Полска
*** A8b – Koryak [TMRCA 1,050 (95% CI 75  5,600) години пред сегашноста]
** A10 – Кина (Ујгур), Авганистан (Хазара, Узбек), Русија (Манси, Волга Татари, *итн.*), Франција, Канада, Њујорк [TMRCA 9,200 (95% CI 4,900  15,600) години пред сегашноста]

## Популарна култура
Се покажа дека мумијата „Хуанита“ од Перу, наречена и „Ледена девојка“, припаѓа на митохондријалната хаплогрупа А.

Во својата популарна книга *Седумте ќерки на Ева*, Брајан Сајкс го именувал зачетникот на оваа мтДНК хаплогрупа *Ајана*.

Ева Лонгорија, американска глумица со мексиканско потекло, припаѓа на хаплогрупата А2.

## Поврзано

* Генеалошки ДНК тест
* Генетска генеалогија
* Човечка митохондриска генетика
* Популациона генетика
## Наводи

## Надворешни врски

* Општо
** Место на митохондриска ДНК на Иан Логан
** Phylotree на Манис ван Овен
* Хаплогрупа А
** Берингски застој и ширење на основачите на домородните Американци (PLoS)
** Ширење на Хаплогрупата А, од *National Geographic*
** Ајана
** http://www.anth.ucsb.edu/classes/anth131ca /Калифорнија%20Genetic%20Prehistory.pdf 

Категорија:Човечки мтДНК хаплогрупи