Бела црница

**Бела дудинка** позната и како **бела црница, бобонка**, **обична црница** и црница од **свилена буба** (науч.: *Morus alba*) ― брзорастечка, мала до средна големина црница која расте околу 10-20 м висока. Тоа е генерално краткотрајно дрво со животен век споредлив со оној на луѓето, иако има некои примероци за кои се знае дека се стари повеќе од 250 години. Видот потекнва од Индија, Централна Кина  и е широко култивиран и натурализиран на други места (вклучувајќи ги САД, Мексико, Австралија, Киргистан, Аргентина, Турција, Иран, Индија, Балканскиот Полуостров и др.).

Белата црница е широко одгледувана за да ги нахрани свилените буби кои се користат во комерцијалното производство на свила. Забележително е и по брзото ослободување на полен, кој се лансира со поголема од половина од брзината на звукот. Нејзините бобинки се јадат кога се зрели.

## Опис
десно|безрамка| Лисја и овошје
Додека се млади, листовите може да бидат до 30см долги. На постарите дрвја, листовите се генерално 5-15см долги, без лобуси, срдечни во основата и заоблени до набраздени на врвот и назабени на маргините. Општо земено, дрвјата се листопадни во умерените региони, но дрвјата што се одгледуваат во тропските региони може да бидат зимзелени.

Цветовите се еднополови реси. Мажјаците се 2-3.5см долги, а женките се 1-2см долги. Машките и женските цветови обично се наоѓаат на одделни дрвја иако има случаи тие да се појават на едно исто дрво. Плодот обично е 1-1.5см долг. Во дивината е длабоко виолетова боја, но, кај многу култивирани растенија варира од бела до розова. Белата црница е прилично слатка, но, нема интензивен вкус, за разлика од вкусот на црвената и црната црница. Семињата се широко распространети во изметот на птиците кои го јадат плодот.

Белата црница е научно забележлива по брзото движење на растението, вклучено во ослободувањето на полен од нејзините реси. Прашникот делува како катапулт, ослободувајќи ја складираната еластична енергија за само 25 μs. Резултирачкото движење е приближно 610 км на час, околу половина од брзината на звукот, што го прави најбрзото познато движење во растителното царство.

## Таксономија
Препознатливи се две сорти на *Morus alba*:

* ***Morus alba'' var. ''алба***
* ***Morus alba'' var. ''multicaulis***

## Одгледување
мини|220x220пкс| Лисја од црница поставени на послужавници со свилени буби ( ''Sericulture'' на Лианг Каи околу 1200-тите)
Одгледувањето на белата црница за негување на свилените буби започна пред повеќе од 4.700 години во Кина и оттогаш е воведено во други земји. Старите Грци и Римјани одгледувале црница за свилени буби. Најмалку уште во 220 година од нашата ера, императорот Елагабал носел свилена облека. Тој бил воведен во другите делови на Европа во XII век и во Латинска Америка по шпанското освојување во XV век. Во 2002 година, 6.260км 2 земјиште биле посветени на видовите во Кина.

Нашироко се одгледува од индискиот потконтинент  западно преку Авганистан и Иран до јужна Европа повеќе од илјада години за лисја за да се хранат свилените буби.

Во поново време, станала широко натурализирана во вознемирени области како што се патиштата и рабовите на многу дрвја, заедно со урбаните области во поголемиот дел од Северна Америка, каде што лесно се хибридизира со локалното домородно црвен дудинче *(Morus rubra)*. Сега постои сериозна загриженост за долгорочната генетска одржливост на црвената црница поради обемната хибридизација во некои области.

Видот сега е интензивно засаден и широко натурализиран низ топлиот умерен свет, како и во субарктичките региони, и би преживеал на височини од 4000м.

## Корист
мини|''Ппонгнип-ча'' (чај од листови од црница)
Листовите од белата црница се најпосакувана суровина за свилените буби, а исто така се сечат за храна за добитокот (говеда, кози, итн.) во области каде сушните сезони ја ограничуваат достапноста на вегетацијата на земјата. Листовите се подготвуваат како чај во Кореја. Овошјето исто така се јаде, често се суши или се прави во вид на вино.

### Медицински
*Morus alba* е традиционален кинески лек кој содржи алкалоиди и флавоноиди кои се биоактивни соединенија. Истражувањата покажаа дека овие соединенија можат да помогнат во намалувањето на високиот холестерол, дебелината и стресот.

## Во популарната култура

* Во кинескиот историски роман *Романса на трите кралства* од 14 век, се вели дека големото дрво морус алба се наоѓа во куќата на Лиу Беи.
* Корејскиот еротски филм од 1986 година *Mulberry* го носи името на дрвото како наслов.
* Кинескиот Chengyu沧海桑田or桑田碧海, преведен како „морето стана обработливо земјиште“ или „обработливото земјиште се претвори во море“ фигуративно се користи за да се опишат работите што драстично се промениле.

## Галерија

Податотека:Morus alba MHNT.BOT.2006.0.1270.JPG|*Morus alba* - Музеј во Тулуза
Податотека:FruitlessMulberry-3965.jpg|Безплодни дудинки
Податотека:MorusAlbaChampion.jpg|Државниот шампион на Пенсилванија *Морус алба* во Лонгвуд Гарденс .
Податотека:Morusalbaleavesandflowersspring2500ppx.jpg|Лисја и машки цветови во пролет.
Податотека:Morus alba-leaves.jpg|Варијација на листовите
Податотека:Morus alba flowers in India.jpg|Цвеќе Morus alba во Индија
Податотека:Morus alba 20190516a.jpg|Цвеќиња и лисја во Шпанија
Податотека:Morus alba fruits 7th Brigade Park Chermside P1070826.jpg|Овошје во Индија
Податотека:Morus alba - Tehran.JPG |Сортата „Pendula“ во Иран
Податотека:Morus alba in Nesher 3.JPG|Дрво засадено од Едмонд Џејмс де Ротшилд во 1922 година во обид да изгради свила индустрија во Израел


## Наводи

## Надворешни врски

* Профил на растенијата на USDA за белата црница ''Morus alba''
* Мортон Арборетум: Дијагностички фотографии од бела црница (според 380*82-1)
* Invasive.org: Национална шумска служба на САД, инвазивни видови плевел на неделата - ''Morus alba''

Категорија:Статии со микроформати за вид
Категорија:Ботанички таксони опишани од Карл Линеј
Категорија:Растенија опишани во 1753 година
Категорија:Овошни дрва
Категорија:Флора на Македонија