Ноемвриска револуција

[мини|Прогласување на република во Германија од [Филип Шајдеман во зградата на Рајхстагот во Берлин, 9 ноември 1918]]

**Ноемвриска револуција** () или **Германска револуција** — граѓански конфликт во Германското Царство на крајот на Првата светска војна, што резултирало со замена на германската федерална уставна монархија со демократска парламентарна република, која подоцна станала позната како Вајмарска Република. Револуционерниот период траел од ноември 1918 до усвојувањето во август 1919 година од Вајмарскиот устав.

Причините за револуцијата биле екстремните оптоварувања на населението за време на четиригодишната војна, силното влијание на поразот врз германската империја и социјалните тензии помеѓу општата популација и елитата на аристократите и буржоазијата кои ја држеа власта и имале само ја изгуби војната.

Корените на револуцијата лежеа во поразот на германското царство во Првата светска војна и социјалните тензии. Првите акти на револуцијата биле поттикнати од политиката на германската Врховна команда на Армијата и нејзиниот недостиг на координација со поморската команда. Во пресрет на поразот, поморската команда инсистирала на тоа да се обиде да предизвика удар на битка со британската Кралска морнарица со помош на морнаричкиот налог од 24 октомври 1918 година. Битката никогаш не се случила. Наместо да ги почитуваат нивните наредби да започнат со подготовките за борба против Британците, германските морнари воделе револт во поморските пристаништа Вилхелмсхафен на 29 октомври 1918 година, проследено со бунтот на Кил во првите денови на ноември. Овие вознемирувања го шират духот на граѓански немири низ Германија и на крајот доведоа до прогласување на република на 9 ноември 1918 година. Кратко потоа, императорот Вилхелм II го отстапил својот престол и избегал од земјата.

Револуционерите, инспирирани од социјалистички идеи, не ја предале власта на совети како што болшевиците го направиле во Русија, бидејќи раководството на Социјалдемократската партија на Германија (СПД) се спротивстави на нивното создавање. СПД, наместо тоа, се одлучила за национално собрание кое ќе претставува основа за парламентарен систем на владеење. Стравувајќи од сеопфатна граѓанска војна во Германија меѓу милитантните работници и реакционерните конзервативци, СПД не планирала целосно да ги одземе старите германски класи од својата моќ и привилегии. Наместо тоа, таа се обидела да ги интегрира во новиот социјален демократски систем. Во овој напор, левичарите на СПД бараа сојуз со германската Врховна команда. Ова им овозможи на армијата и Фрикорпов ( националистички милиции) да го задушат комунистичкото Спартацистичко востание од 4-15 јануари 1919 со сила. Истиот сојуз на политичките сили успеа да ги потисне востанијата на левицата во другите делови на Германија, со што земјата конечно беше смирено до крајот на 1919 година.

Изборите за новото Национално собрание на Вајмар се одржаа на 19 јануари 1919 година. Револуцијата заврши на 11 август 1919 година, кога беше усвоен Вајмарскиот устав.

## СПД и Светската војна
Во деценијата по 1900 година, Социјалдемократската партија на Германија (СПД) беше водечка сила во германското движење за работни односи. Со 35 отсто од националните гласови и 110 места во Рајхстагот избран во 1912 година, социјалдемократите прераснаа во најголемата политичка партија во Германија. Партиското членство било околу еден милион, а партискиот весник ( *Vorwärts* ) привлече 1,5 милиони претплатници. Синдикатите имаа 2,5 милиони членови, од кои повеќето најверојатно ги поддржуваа социјалдемократите. Покрај тоа, имало и бројни кооперативни друштва (на пример, станбени коопери, копродукции, итн.) И други организации директно поврзани со СПД и со синдикатите, или, пак, да се придржуваме кон социјалдемократската идеологија. Други значајни партии во Рајхстагот од 1912 година беа Партијата Католички центар (91 место), Германската конзервативна партија (43), Национал-либералната партија (45), Прогресивната народна партија (42), Полската партија (18) Партијата на германската Рајх (14), Економската унија (10) и Партијата на Алзас-Лорен (9).

На конгресите на Втората социјалистичка интернационала, СПД отсекогаш се согласувала со резолуциите со барање за комбинирано дејствување на социјалистите во случај на војна. По атентатот на надвојводата Франц Фердинанд во Сараево, СПД, како и другите социјалистички партии во Европа, организирала анти-воени демонстрации за време на јулската криза. Откако Роза Луксембург повикала на непослушност и отфрлање на војната во името на целата партија како претставник на левото крило на партијата, царската влада планирала веднаш да ги уапси партиските водачи на почетокот на војната. Фридрих Еберт, еден од двата водачи од 1913 година, отпатува за Цирих со Ото Браун за да ги спаси средствата на партијата од конфискување.

Откако Германија објави влаојна на Руската Империја на 1 август 1914 година, поголемиот дел од весниците на СПД го споделиле општиот ентузијазам за војната (" Духот на 1914 "), особено затоа што ја сметале Руската Империја за најреакционерна и антисоцијалистичка моќ во Европа. Во првите денови од август, уредниците веруваа дека се во согласност со Август Бебел, кој починал претходната година. Во 1904 година, тој изјавил во Рајхстагот дека СПД ќе поддржи вооружена одбрана на Германија против странски напад. Во 1907 година, на партиска конвенција во Есен, тој дури вети дека и самиот ќе го "рацели" пиштолот, ако би се борел против Русија, "непријател на целата култура и сите потиснати". Во услови на општ ентузијазам за војната меѓу населението, што предвидуваше напад од страна на силите на Антанта, многу пратеници на СПД се загрижени дека би можеле да изгубат многу од своите гласачи со нивниот постојан пацифизам. Покрај тоа, владата на Кралскиот канцелар Теобалд фон Бетман-Холвег се закани дека ќе ги забрани сите партии во случај на војна. Од друга страна, канцеларот го експлоатирал антирускиот став на СПД за да го набави одобрувањето на партијата за војната.

Раководството на партијата и пратениците на партијата беа поделени околу прашањето на поддршката за војната: 96 пратеници, меѓу кои и Фридрих Еберт, ги одобрија воените обврзници што ги бараше Империската влада. Имало 14 пратеници, на чело со водачот на втората партија, Хуго Хаасе, кој зборувал против обврзниците, но сепак ги следел упатствата за партиско гласање и ги кренал рацете за тоа.

Така, целата СПД фракција во Рајхстагот гласала за воените обврзници на 4 август 1914 година. Со одлуките на партијата и на синдикатите био овозможена целосна мобилизација на германската војска. Хаас ја објаснил одлуката против неговата волја со зборовите: "Ние нема да дозволиме на татковината само во час на потреба!" Царот го поздрави т.н. "примирје" ( *Бургфриден* ), изјавувајќи: " *Ich kenne keine Parteien mehr, ich kenne nur noch Deutsche!* " ("Јас повеќе не гледам партии, ги гледам само Германците!" ).

Дури и Карл Либкнехт, кој станал еден од најпознатите противници на војната, првично ја следел линијата на партијата која неговиот татко, Вилхелм Либкнехт, коосноваше: тој се воздржа од гласање и не се спротивстави на своите политички колеги. Меѓутоа, неколку дена подоцна тој се приклучил на *групата Интернационал* (Група Интернационал), која Роза Луксембург ја основала на 5 август 1914 година со Франц Меринг, Вилхелм Пиек и уште четиримина од левото крило на партијата, кои се придржувале на предвоените резолуции на СПД. Од таа група се појавил Спартак лига ( *Спартакабунд* ) на 1 јануари 1916 година.

 На 2 декември 1914 година, Либкнехт гласал против понатамошни воени обврзници, единствениот заменик на било која партија во Рајхстагот да го стори тоа. Иако не му било дозволено да зборува во Рајхстагот за да го објасни својот глас, она што тој го планирал да се каже било објавен преку тираж на брошура за која се тврдеше дека е незаконска:  Сегашната војна не беше посакувана од ниту една од земјите што учествуваа во неа и не се води во интерес на Германците или кој било друг народ. Тоа е империјалистичка војна, војна за капиталистичка контрола на светскиот пазар, за политичка доминација на огромни територии и за да се овозможи опсег на индустриски и банкарски капитал.  Поради големата побарувачка, ова упатство наскоро било отпечатено и еволуирано во таканаречените "Политички писма" (  ), колекции од кои подоцна беа објавени во спротивност со законите за цензура под името "Спартак писмо" ( *Spartakusbriefe* ). Од декември 1916 година, тие беа заменети со списанието *Спартак*, кое се појави нередовно до ноември 1918 година.

Оваа отворена опозиција против партиската линија го стави Либкнехт во расправија со некои членови на партијата околу Хаас, кои беа против самите воени обврзници. Во февруари 1915 година, по поттикнување на раководството на партијата на СПД, Либкнехт беше регрутиран за воена служба за да го отфрли, единствениот заменик на СПД, кој требаше да биде третиран. Поради неговите обиди да организира приговори против војната, тој беше протеран од СПД, а во јуни 1916 година, тој беше осуден на обвинение за велепредавство на четири години затвор. Додека Либкнехт беше во армијата, Роза Луксембург ги напиша повеќето од "Спартак буквите". По одлежување затворска казна, таа била вратена во затвор под "превентивен притвор" до завршувањето на војната.

## Поврзано

* Финска граѓанска војна
* Големото востание во Полска (1918-1919)
* Унгарска Советска Република 
* Луксембург 
* Анархизам во Германија

## Наводи

## Дополнителна литература

English language literature:
* Mark Jones:  *Founding Weimar. Violence and the German Revolution of 1918–19*, Cambridge University Press, Cambridge 2016, 
*
*Chris Harman 
*
*Paul Frolich: *Rosa Luxemburg – Her Life and Work*, Hesperides Press, 
*Ralf Hoffrogge: *Working-Class Politics in the German Revolution, Richard Müller, the Revolutionary Shop Stewards and the Origins of the Council Movement*, Brill Publishers, Leiden 2014, .
*Ralf Hoffrogge: *From Unionism to Workers' Councils – The Revolutionary Shop Stewards in Germany 1914–1918*, in: Immanuel Ness, Dario Azzellini (Ed): Ours to Master and to Own: Worker's Control from the Commune to the Present*, Haymarket Books Chicago 2011.
* Lutz, Ralph Haswell. *The German Revolution, 1918–1919* (1922) 186pp [https://books.google.com/books?lr=lang_en|lang_fr&id=ebU4AQAAMAAJ&pg=PR3#v=onepage&q=lutz%20german%20revolution online free]
*Richard M. Watt: *The Kings Depart: The Tragedy of Germany – Versailles and the German Revolution*, Simon and Schuster 1968, 

German language literature:

*[[Max von Baden]]: *Erinnerungen und Dokumente*, Berlin u. Leipzig 1927
*[[Eduard Bernstein]]: *Die deutsche Revolution von 1918/19. Geschichte der Entstehung und ersten Arbeitsperiode der deutschen Republik. Herausgegeben und eingeleitet von Heinrich August Winkler und annotiert von Teresa Löwe.* Bonn 1998, 
*[[Pierre Broué]]: *Die Deutsche Revolution 1918–1923*, in: *Aufstand der Vernunft Nr. 3.* Hrsg.: Der Funke e.V., Eigenverlag, Wien 2005
*[[Bernt Engelmann]]: *Wir Untertanen* und *Eining gegen Recht und Freiheit – Ein Deutsches Anti-Geschichtsbuch.* Frankfurt 1982 und 1981, , 
*[[Sebastian Haffner]]: *Die deutsche Revolution 1918/1919 – wie war es wirklich? Ein Beitrag zur deutschen Geschichte* München 1979 (); also published under the titles *Die verratene Revolution – Deutschland 1918/19* (1969), *1918/1919 – eine deutsche Revolution* (1981, 1986, 1988), *Der Verrat. Deutschland 1918/19* (1993, 2002), *Der Verrat. 1918/1919 – als Deutschland wurde, wie es ist* (1994, 1995), *Die deutsche Revolution – 1918/19* (2002, 2004, 2008)
* [[Gerhard Hirschfeld]], Gerd Krumeich and Irina Renz, *1918. Die Deutschen zwischen Weltkrieg und Revolution*. Chr. Links Verlag, Berlin 2018, .
*Institut für Marxismus-Leninismus beim ZK der SED (Hg.): *Illustrierte Geschichte der deutschen Novemberrevolution 1918/1919*. Berlin: Dietz Verlag, 1978.
* Mark Jones:  *Am Anfang war Gewalt. Die deutsche Revolution 1918/19 und der Beginn der Weimarer Republik*, Propyläen, Berlin 2017, 
*[[Wilhelm Keil]]: *Erlebnisse eines Sozialdemokraten.* Zweiter Band, Stuttgart 1948
*[[Harry Graf Kessler]]: *Tagebücher 1918 bis 1937.* Frankfurt am Main 1982
*Ulrich Kluge: *Soldatenräte und Revolution. Studien zur Militärpolitik in Deutschland 1918/19.* Göttingen 1975, 
*Ulrich Kluge: *Die deutsche Revolution 1918/1919.* Frankfurt am Main 1985, 
*Eberhard Kolb: *Die Weimarer Republik.* München 2002, 
*Ottokar Luban: *Die ratlose Rosa. Die KPD-Führung im Berliner Januaraufstand 1919. Legende und Wirklichkeit.* Hamburg 2001, 
*Erich Matthias (Hrsg.): *Die Regierung der Volksbeauftragten 1918/19.* 2 Bände, Düsseldorf  1969 (Quellenedition)
*Wolfgang Michalka u. Gottfried Niedhart (Hg.): *Deutsche Geschichte 1918–1933. Dokumente zur Innen- und Außenpolitik*, Frankfurt am Main 1992 
*[[Hans Mommsen]]: *Die verspielte Freiheit. Der Weg der Republik von Weimar in den Untergang 1918 bis 1933.* Berlin 1989, 
*[[Hermann Mosler]]: *Die Verfassung des Deutschen Reichs vom 11. August 1919*, Stuttgart 1988 
*[[Carl von Ossietzky]]: *Ein Lesebuch für unsere Zeit.* Aufbau-Verlag Berlin-Weimar 1989
*[[Detlev Peukert|Detlev J.K. Peukert]]: *Die Weimarer Republik. Krisenjahre der klassischen Moderne.* Frankfurt am Main 1987, 
*[[Gerhard A. Ritter]]/[[Susanne Miller]] (editors/compilers): *Die deutsche Revolution 1918–1919. Dokumente.* 2nd edition substantially extended and reworked, Frankfurt am Main 1983, 
*[[Arthur Rosenberg]]: *Geschichte der Weimarer Republik.* Frankfurt am Main 1961 (Erstausgabe: Karlsbad 1935),  [zeitgenössische Deutung]
*[[Hagen Schulze]]: *Weimar. Deutschland 1917–1933*, Berlin 1982
*: *Demokratie im Widerstreit. Die Weimarer Republik im Urteil der Zeitgenossen*. Stuttgart 1993
* [[Kurt Sontheimer]]: *Antidemokratisches Denken in der Weimarer Republik. Die politischen Ideen des deutschen Nationalismus zwischen 1918 und 1933*, München 1962
*[[Volker Ullrich]]: *Die nervöse Großmacht. Aufstieg und Untergang des deutschen Kaisserreichs 1871–1918*, Frankfurt am Main 1997 
*Richard Wiegand: *"Wer hat uns verraten ..." – Die Sozialdemokratie in der Novemberrevolution.* New edition: Ahriman-Verlag, Freiburg i.Br 2001, 
*[[Heinrich August Winkler]]: *Weimar 1918–1933.'' München 1993

## Надворешни врски

* Галус, Александар: Револуции (Германија), во: 1914-1918-онлајн. Меѓународната енциклопедија на Првата светска војна.
* Тунстал, Грајдон А.: Воена кола на централните сили, во: 1914-1918-онлајн. Меѓународната енциклопедија на Првата светска војна.
* Вајнхауер, Клаус: Работни движења и штрајкови, социјални конфликти и контрола, протести и репресии (Германија), во: 1914-1918-онлајн. Меѓународната енциклопедија на Првата светска војна.
* Џонс, Марк: Кил Мутини, во: 1914-1918-онлајн. Меѓународната енциклопедија на Првата светска војна.
* Преглед на германската револуција од Герхард Репел од колеџот Западна Нова Англија 
* Библиотека на материјали за германската револуција на marxists.org 
* Архива на текстови за германската револуција на libcom.org 
* Homepage од Кил Интервју со еден од водачите на бунтот во Кил: Лотар Поп; CV на Лотар Поп; интервјуа со други современи сведоци; проценки; временска линија

Категорија:Воени операции на Германија
Категорија:Востанија во Германија
Категорија:Протести во Германија
Категорија:Судири во 1919 година
Категорија:Судири во 1918 година
Категорија:Комунистички револуции
Категорија:Ноемвриска револуција
Категорија:Револуции во 20 век
Категорија:Статии со текст на германски