Нел Валден

**Нели Ана Шарлота Валден** (29 декември 1887 – 21 октомври 1975) била шведска сликарка, колекционер на уметнички дела и писателка. Клучна фигура во активностите на берлинското авангардно списание *Бура*, Валден била пионер на апстрактната уметност и била омажена со германскиот писател Херварт Валден.

## Раниот живот
Нел Валден е родена во Карлскруна, Шведска, на 29 декември 1887 година во свештено сканиско семејство. Нејзиниот татко Фритиоф Рослунд бил воен проповедник, а нејзината мајка Хилда Смит потекнувала од богато шкотски семејство. Валден имала четири помали браќа и сестри: Рут, Лоти, Хилда и Карл. Семејството се преселило во Ландскрона во 1903 година, каде таткото на Валден станал викар. Валден останала кај нејзините баба и дедо во Трелеборг, каде што присуствувала на Трелеборг Елементарскола за Фликор. Дипломирала во 1904 година и влегла во училиште во Лунд за да студира музика. Добила часови по јазик во Либек во текот на летото 1907 година, а во 1908 година дипломирала по орган во Векјо. Следната година, таа се преселила во Берлин со нејзината сестра, за да студира музика. Во 1910 година, Валден се верила со Фолке Бенсоу, архитект. По една година, парот ја откажал свршувачката.

## Брачен живот и уметничка кариера
Во 1911 година, Валден го запознала германскиот писател, музичар и издавач Херварт Валден (роден Георг Левин) во Ландскрона. Тие се венчале во Лондон на 23 ноември 1912 година. Валден станала императивна фигура на *Der Sturm* ( *Бура* ), неделно списание со седиште во Берлин, основано од нејзиниот сопруг во 1910 година, и неговата меѓународна мрежа на уметници кои тогаш биле главно нејасни, прогресивни и понекогаш радикални. Валден длабоко се вклучила во проширувањето на списанието, опфаќајќи театар, уметничко училиште, книжарница и уметничка галерија. Заедно со нејзиниот сопруг, Валден ја водела уметничката галерија во Берлин, која во тоа време била многу влијателна. Галеријата била водечки изложбен форум за авангардни движења како што се експресионизмот, футуризмот, кубизмот и конструктивизмот во Германија во текот на 1910-тите и 1920-тите. Во 1913 година, парот отпатувал во неколку европски градови за да запознае современи уметници и да собере дела за изложбата *Првиот германски есенски салон*, која била отворена под покровителство на *Бура* во септември истата година. На изложбата биле претставени околу 360 уметнички дела на речиси 80 уметници, вклучувајќи ги Василиј Кандински, Габриеле Минтер, Соња Делонеј-Терк, Умберто Бочони, Марк Шагал, Јакоба ван Хемскерк и Паул Кле. Помеѓу 1912 и 1923 година, таа била вклучена во производство на неколку изложби и воспоставување и управување со меѓународни контакти.
лево|мини|250x250пкс| Волден со нејзиниот сопруг Херварт Волден во 1915 година.
За време на Првата светска војна, Валден работела како преведувач и новинар, со написи во шведските весници на германската културна сцена. Средствата од нејзините публикации биле искористени за поддршка на активностите на *Бура,* кој во тоа време имала финансиски тешкотии.

Волден ја започнала својата уметничка кариера во 1915 година, правејќи уметност на хартија, слики од стакло и работејќи со масло. Нејзините најрани слики покажуваат дека таа црпела инспирација од шведската народна уметност. Нејзините уметнички дела вклучуваат апстрактни композиции, со акцент на човечките и геометриските форми и повремени скици на пејзажи, зеленило и природа. Повеќето нејзини слики во тоа време биле композиции со акварел, темпера, гваж и пастели на хартија. Таа, исто така, експериментирала со различни техники, како што се графито, мозаици и колажи, и сликала керамика, мебел и корици на книги. Во 1916 година, Валден го започнала своето формално учење на уметноста како студент на уметничкото училиште Бура во Берлин.
десно|мини| Валден со нејзиниот сопруг Херварт Валден во нивниот стан во Берлин во 1916 година
Уметничката кариера на Валден била исклучително продуктивна. Нејзините дела првпат биле изложени во *галеријата Бура* во Берлин во јули 1916 година. Истата година, нејзините слики биле прикажани и за време на меѓународни изложби на турнеи. Помеѓу 1916 и 1925 година, таа често ги изложувала своите дела во *галеријата Бура* во Берлин и за време на изложбите на турнејата на списанието низ неколку европски нации. Нејзините слики го зголемиле интересот и Валден била ценета за нејзината уметност. Валден се сметала за „првиот апстрактен сликар во шведската историја“.

Во 1924 година, Валден и нејзиниот сопруг се развеле, по што таа се разделила со *Бура*. Во 1926 година, Валден се омажила за Ханс Хајман и го насочила својот интерес кон етнографски артефакти. Истата година е избрана за член на здружението Апстракти - Меѓународна асоцијација на експресионисти, футуристи, кубисти и конструктивисти. и нејзините дела биле често прикажувани на годишната изложба Голема уметничка изложба во Берлин. Во 1927 година, Валден одржала самостојна изложба во Галеријата Алберт Флехтхајм каде биле претставени речиси педесет нејзини композиции. Нејзината колекција на етнографски дела биле изложени во Музејот на етнографијата на Женева во 1929 година.

Иако Валден е веројатно најпозната како уметник, таа исто така била писателка и објавувала поезија под псевдонимот Марја Енид. Во 1933 година, Феликс Стосингер објавила збирка песни на Валден со наслов *Под ѕвездите*. Истата година, Валден се развела од Хајман и се преселила во Швајцарија. Во 1940 година се омажила за швајцарскиот учител Ханес Урех.

## Подоцнежни години
По Втората светска војна, Валден се фокусирала на зачувување на наследството на *Бура* и нејзиниот прв сопруг Херварт Валден, објавувајќи два мемоари: *Бура.* *Книга за сувенири за Херварт Валден и уметниците од Штурмкрајс* (1954) и *Херварт Валден.* *Слика од животот*  (1963).

Валден добила признание за нејзиниот придонес во уметноста. Почестена е со Орденот Васа во 1967 година и Орден за заслуги на Сојузна Република Германија во 1968 година. Таа, исто така, била наградена со сребрен медал од Академија Интернационале Томазо Кампанела во 1970 година.

Валден починала во Берн, Швајцарија, на 21 октомври 1975 година.

## Наводи

## Надворешни врски

* Works by Walden in the collection of the Moderna Museet

Категорија:Статии со hCards
Категорија:Статии со извори на шведски (sv)
Категорија:Офицери на Орденот за заслуги за СР Германија
Категорија:Шведски сликари
Категорија:Починати во 1975 година
Категорија:Родени во 1887 година
Категорија:Шведски писатели
Категорија:Луѓе од Карлскруна
Категорија:Шведски преведувачи