Ориноко

**Ориноко** () — една од најголгите реки во Јужна Америка, со должина од 2.140&nbsp;км. Сливот зафаќа површина од 880.000&nbsp;км2, од кои 76,3% се во Венецуела а остатокот во Колумбија. Реката Ориноко и нејзините притоки образуваат значаен сообраќаен систем во источниот и внатрешниот дел на Венецуела и рамничарските делови во Колумбија.

## Историја
Устието на Ориноко прв го забележал Кристофер Колумбо, на своето трето патување во 1498 г, но изворот е истражен дури во 1951 г. Тој се наоѓа на венецуелско-бразилската граница, на надморска височина од 1.047&nbsp;м ().

Делтата и притоките на Ориноко во источните долини на Апуре и Мета се истражени во XVI век од германска експедиција под водство на Амброзиј Ехингер и неговите наследници. Во 1531 г. Диего де Ордаз испловил од устието до вливот на Мета, додека пак Антонио де Берио испловил до Касанаре, до Мета, а потоа по Ориноко се вратил во Коро.

Во 1800 г. сливот го го истражил познатиот природонаучник и географ, Александар фон Хумболт. Во патувањата ги забележал речните делфини, и пишувал бројни извештаи и трудови за флората и фауната на подрачјето.

## Географија
Течението на Ориноко има облик на широк елипсовиден лак околу Гвајанскиот Штит. Поделен е на четири потези со нееднаква должина: 
* **Горно Ориноко** — долг 242&nbsp;км; од изворот до брзаците Гвахарибос; тече низ планинските предели во северозападен правец 
* **Средно Ориноко** — долг 750&nbsp;км; поделен на два дела, од кои првиот е долг 480&nbsp;км и оди на запад до вливот со реките Атабапо и Гвавијаре кај Сан Фернандо де Атабапо, а вториот тече на север во должина од 270&nbsp;км, долж венецуелско-колумбиската граница, а од двете страни е ограничен со најзападните гранитни извишенија на Гвајанскиот Штит, па до брзаците Атурес кај вливот на Мета (кај Пуерто Карењо),
***Долно Ориноко** — долг 959&nbsp;км; со доста распространета наносна низина, и тече во североисточен правец од брзаците Атурес до Пјакоа пред Бараканас
* **[[Делта Амакуро]]** — долг 200&nbsp;км; се влева во заливот Парија и Атлантскиот Океан, со многу голема делта (22.500&nbsp;км2, 370&nbsp;км во најширокиот дел).

мини|десно|Панорама на реката Ориноко.
[мини|десно|[Ангелски водопад|Ангелскиот водопад]]
мини|десно|Брзаци на Ориноко кај аеродромот на Пуерто Ајакучо, Венецуела.
[мини|десно|Мост преку реката Ориноко во [Гвајана (град)|Гвајана, Венецуела.]]

Во устието, Ориноко образува широка делта што се разгранува на стотици реки и водотеци што течат низ мочурливо шумско подрачје од 41.000&nbsp;км2. Во дождливата сезона, реката надоаѓа до ширина од 22&nbsp;км и длабочина од 100&nbsp;м.

Највеќето поважни реки во Венецуела се притоки на Ориноко. Од нив најголема е Карони, која се влева во Ориноко кај Пуерто Ордаз, недалеку од водопадите Љовизна. Интересен елемент на речниот систем на Ориноко е каналот Каскијара, кој почнува како ракав на Ориноко, па завршува во Рио Негро, притока на Амазон — така образувајќи „природен канал“ помеѓу Ориноко и Амазон.

### Поважни реки во сливот на Ориноко
* Апуре: од Венецуела на исток во Ориноко
* Араука: од Колумбија во Венецуела на исток во Ориноко
* Атабапо: од Гвајанскиот Штит во Венецуела на север во Ориноко
* Вентуари: од источна Венецуела (Гвајанскиот Штит) на југозапад во Ориноко
* Вичада: од Колумбија на исток во Ориноко
* Гвавијаре: од Колумбија на исток во Ориноко
* Инирида: од колумбија на југоисток во Гвавијаре.
* Карони: од Гвајанскиот Штит во Венецуела на север во Ориноко
* Каскијара: во југоисточна Венецуела — растока од Ориноко чие течение на запад води во Рио Негро, голема притока на Амазон
* Каура: од источна Венецуела (Гвајански Штит) на север во Ориноко
* Мета: од Колумбија, по границата со Венецуела, па на исток во Ориноко

## Екологија
Во Ориноко живеат водни животни како амазонскиот делфин и ориночкиот крокодил, еден од најретките влекачи во светот (250 единки).  Its present-day range in the wild is restricted to the Orinoco River Basin. The Orinoco is home to карипската пирана (*Pygocentrus cariba*).

## Стопански активности
Реката е пловна по најголемиот дел од течението is navigable for most of its length, а багерското прокопување на коритото овозможува пристап за прекуокеанските бродови сè до градот Боливар на вливот на реката Карони, 435&nbsp;км спротиводно. Речните пароброди носат стоки до Пуерто Ајакучо и Атурските Брзаци.

### Железна руда
Во 1926 г. венецуелски инженер пронашол многу богато наоѓалиште на железна руда во сливот, јужно од Сан Феликс, на планината Ел Флореро. Целосната експлоатација на наоѓалиштето започнала по Втората светска војна, од група здружени венецуелско-американски претпријатија. Во почетокот на 1950-тите, од рудникот дневно се ископувале околу 10.000 тони рудоносна земја.

### Нафтен песок
Бреговите на реката се богати со нафтен песок во т.н. „нафтен појас“, кој е потенцијална суровина за добивање на нафта во иднина.

## Наводи

* Stark, James H. 1897. *Stark's Guide-Book and History of Trinidad including Tobago, Granada, and St. Vincent
* MacKee, E.D., Nordin, C.F. and D. Perez-Hernandez (1998). "The Waters and Sediments of the Rio Orinoco and its major Tributaries, Venezuela and Colombia." United States Geological Survey water-supply paper, ISSN 0083; 2326/A-B. Washington: United States Government Printing Office.
* Weibezahn, F.H., Haymara, A. and M.W. Lewis (1990). *The Orinoco River as an ecosystem*. Caracas: Universidad Simon Bolivar.
* Rawlins, C.B. (1999). *The Orinoco River''. New York: Franklin Watts.

## Надворешни врски

* Подробна историска карта на Ориноко од 1732 г.

Категорија:Реки во Јужна Америка
Категорија:Реки во Колумбија
Категорија:Реки во Венецуела
Категорија:Погранични реки
Категорија:Меѓународни реки во Јужна Америка