Беседа на гората

мини|250px|right|''Беседа на гората'' (1877) од Карл Блох.

**Беседа на гората** или **Проповед на гората** — збирка морални изреки и поуки на Исус Христос од Евангелието според Матеј (гл. 5, 6 и 7). Ова е прва од петте Исусови расправи според Матеј, одржана по неговото крштевање од Јован Претеча, откако завршил со постот и повлекувањето во Јудејската Пустина, и почнал да проповеда во Галилеја. Името на планината не е посочено, но традиционално се смета дека се работи за Гората на Блаженствата.

Ова е најдолгата непрекината беседа на Исус во Новиот завет, чија содржина е веројатно најцитираниот дел од канонските евангелија. Тука се содржани најпознатите учења на Исус како Блаженствата и молитвата „Оче наш“. Се смета дека оваа проповед ги содржи најважните начела на христијанското учење.

## Содржина
Точното теолошко устројство и состав на беседата е предмет на расправа меѓу стручњаците, но јасно е дека таа може да се подели на целини кои се однесуваат на поединечни учења и поуки.

[мини|исправено|Молитвата „[Оче наш“ од Матеј 6,9 во црковнословенски часослов, 1423&nbsp;г.]]
Матеј 5,3–12 ги обработува Блаженствата. Во нив се објаснуваат особинските црти на луѓето на Небесното Царство и означуваат среќа, заадоволство или благосостојба. Во Матеј има девет блаженства („Блажени се...“), додека пак Лука дава четири, проследени со четири предупредувања („Тешко вам...“).

Во речиси сите случаи исказите во Блаженствата се познати уште од старозаветен контекст, но Исус во проповедта им дава нова смисла. Тие претставуваат нови идели во кои ја нагласуваат скромноста наспроти силата и врховенството; во нив се одразени највисоките идеали на Исусовото учење за духовноста и состраданието.

Во христијанското учење, милосрдните дела, кои имаат плотни (телесни) и духовни составници се обликувани во блаженствата.

Матеј 5,13-16 ги дава метафорите за солта и светлината. Ова го надополнува профилот на Божјите луѓе претставен како блаженства и дела во воведот на следниот оддел.

Овој дел има два дела — во едниот Исус ги нарекува учениците „сол на земјата“ и „Светлината на светот“. На други места како  Јован 8,12, Исус себеси го применува епитетот „Светлината на светот“ и за себе.

Исус беседи за пеколот: „Јас, пак, ви велам дека секој, што се гневи на брата си без причина, виновен е пред судот; а оној што ќе го нарече брата си ‚празноглав‘, виновен е пред Синедрионот; оној, пак, што ќе рече ‚будала‘, виновен е за во пеколот.“ (Мт, 5,22)

[мини|исправено|Страница од [Евангелие според Матеј|Матеј. Папирус 1, околу 250&nbsp;г.]]
Најдолгата расправа во беседата е Мт 2,17-48, богословски наречена *Антитези*. Тука Исус го исполнува и претолкува Мојсеевиот завет, а особено Десетте Божји заповеди, сопоставувајќи ги со она што „сте слушнале“ од други. На пример, тој ги советува следбениците да го свртат другиот образ, да ги љубат непријателите, наспроти правилото „око за око, заб за заб“. Овие нови толкувања немаат за цел да се протистават на законот, пророците од Стариот завет (т.е. не се антономистички во духот на Маркионовото толкување), туку претставуваат нови учења кои водат до спасение, и затоа верните мора да се придржуваат до нив, како што е нагласено во Матеј 7,24-27 кон крајот на проповедта.

Во Матеј 6 Исус ги осудува оние што се праведни и прават „добри дела“ просто за да се покажат пред луѓето, а не од срце; тука ги подразбира делата како милостиња (6,1–4), молитва (6,5–15) и пост (6,16–18). Понатаму во расправата ја осудува површноста на материјализмот и им порачува на учениците да не се грижат за материјалните потреби, туку прво да го „бараат“ Божјето Царство. Зборувајќи против покажувањето, Матеј дава пример за правилната молитва. Лука ова го става во поинаков контекст. Моливата „Оче наш“ (6,9–13) може да се спореди со 1&nbsp;Летописи&nbsp;29,10–18.

Првиот дел од Матеј 7, т.е. Мт 7,1–6 зборува за судењето. Исус ги укорува оние кои ги судат другите пред прво да се погледат себеси: „Не судете за да не ви биде судено“.

Во последниот дел од Мт 7,17-29 Исус ја завршува беседата со предупредување за лажните пророци.

## Поуки и теологија
мини|десно|250п|Икона со Блаженствата, пред XVIII век.

Поуките од Беседата на гората се клучен елемент на христијанската етика, и со векови оваа беседа има улога на суштински водич во поведението на верниците. Разни духовни и морални мислители (на пр. Лав Толстој и Махатма Ганди) искажале восхит кон ова учење и како главен извор на христијанскиот пацифизам.

Во V век, св. Августин ја сметал оваа беседа како пример за највисокиот морал на христијанскиот живот.

Последниот стих од главата 5 на Матеј (Мт 5,48) е заклучок на проповедта, каде Исус дава преглед на поуките, советувајќи ги луѓето да се стремат кон совршенство. Со ова, учителот го поучува народот дека Божји чеда се оние кои постапуваат во дуухот на Бога.

Поуките од беседата честопати се нарекуваат и *Етика на царството*: даваат силен нагласок на „чистотата на срцето“ и го отелотворуваат основниот стандард за христијанската праведност.

## Поврзано
* Блаженства
* Беседа на рамницата
* Оче наш

## Наводи

## Надворешни врски

* Евангелие по Матеј, глава 5 глава 6 и глава 7 — Нов завет. Свето Писмо на македонски, изд. 2006 г.
* Беседа на гората — видео-читање на YouTube 
* Толкување на Христовата Беседа на гората: Прв дел, Втор дел и Трет дел (видеа) — предавање на презвитер Ивица Тодоров
* Беседа на Преображението на Господ и Бог и Спасителот наш, Исус Христос – Свети Григориј Палама — Преспанско-пелагониска епархија
* Беседа на гората, напис на „Библија на македонски“


Категорија:Зборови и изрази од Новиот завет
Категорија:Учењето на Исус