Вселенска сонда

[мини|300x300пкс|Нелансираната вселенска сонда [Пионер H од 1974 година, изложена во Националниот воздушен и вселенски музеј]]
[мини|450x450пкс| Дијаграм на постоечки мисии на [Сончев Систем|Сончевиот Систем (види навод за најновата верзија)]]
**Вселенска сонда**, или едноставно **сонда** — роботско вселенско летало што не орбитира околу Земјата, туку истражува подалеку во вселената. Вселенска сонда може да се приближи до Месечината; да патува низ меѓупланетарниот простор; прелетува, орбитира, или слета или лета на други планетарни тела; или да влезе во меѓуѕвездениот простор.

Вселенските агенции на СССР (денес Русија, Украина и други), САД, Европската унија, Јапонија, Кина, Индија и Израел колективно лансират сонди на неколку планети и месечини од Сончевиот Систем, како и на астероиди и комети. Во моментов работат околу 15 мисии.

## Меѓупланетарни траектории
Штом сондата ќе ја напушти близината на Земјата, нејзината траекторија најверојатно ќе ја однесе по орбитата околу Сонцето слична на Земјината орбита. За да се стигне до друга планета, наједноставниот практичен метод е Хомановата траекторија. Покомплексните техники, како што се гравитациските маневри, може да бидат поекономични, иако можеби ќе бараат сондата да поминува повеќе време во своето патување. Некои високи мисии, како *Delta-V* (како што се оние со големи промени на наклонот) можат да се изведат само, во рамките на границите на современиот погон, со помош на гравитациски маневри. Техника која користи многу малку погон, но бара значително време, е да се следи траекторијата на Меѓупланетарната транспортна мрежа.

## Некои значајни сонди

Податотека:Lunokhod-1 in Memorial Museum of Cosmonautics 01.jpg|Роверот Луноход без екипаж на површината на Месечината, изложен во Меморијалниот музеј на космонаутиката.
Податотека:PIA16239 High-Resolution Self-Portrait by Curiosity Rover Arm Camera.jpg|*[[Кјуриосити (ровер)|Роверот Кјуриосити]]* на површината на Марс.
Податотека:Rosetta and Philae at comet (11206660686).jpg|Вселенското летало ''Розета'' и лендерот Филе се приближуваат до кометата 67P.
Податотека:Voyager spacecraft.jpg|*[[Војаџер 2]]* во меѓупланетарен простор.
Податотека:PIA07923 modest.jpg|Концептот на уметникот за Дип Импакт, пред неговиот планиран судир со кометата Темпел 1.


### [[Луна 9]]
Првиот вештачки објект кој меко слетал на Месечината или која било друга екстра копнена површина.

### [[Луна 3]]
Првата мисија за фотографирање на далечната страна на Месечината, лансирана во 1959 година.

### [[Венера-4|Венера 4]]
Прва успешна анализа на место на друга планета. Можеби е и првата вселенска сонда што допрела на површината на друга планета, иако не е јасно дали стигнала до површината на Венера. Лансирана била во 1967 година.

### [[Луна 16]]
Првата роботска сонда за враќање на примерокот од Месечината.

### ''[[Луноход 1]]''
Првиот ровер на Месечината. Испратен е на Месечината на 10 ноември 1970 година. Товарот на вселенската сонда Луна-17

### [[Венера-7]]
Сондата Венера 7 била првото вселенско летало кое успешно се спуштило на друга планета (Венера) и пренела податоци од таму назад на Земјата.

### [[Маринер 9]]
По неговото пристигнување на Марс на 13 ноември 1971 година, Маринер 9 станала првата вселенска сонда која одржува орбита околу друга планета.

### [[Марс 3]]
Прво меко слетување на Марс (2 декември 1971 година  ) Лендерот почнал да се пренесува до орбитерот Марс 3, 90 секунди по слетувањето. По 20 секунди, преносот запрел од непознати причини.

### ''[[Маринер 10]]''
Првата сонда за Меркур. Лансиран на 3 ноември 1973 година.

### ''Соџурнер''
Првиот успешен ровер на Марс

### ''Спирит'' и ''Опортјунити ''
Роверите за истражување на Марс, *[[Спирит (ровер)|Спирит]]* и *[[Опортјунити (ровер)|Опортјунити]]* слетале на Марс за да ја истражат површината и геологијата на Марс и барале индиции за можни водени активности на Марс. Секој од нив бил лансиран во 2003 година и слетал во 2004 година. Комуникацијата со *[[Спирит (ровер)|Спирит]]* престанала на 22 март 2010 година. JPL продолжил да се обидува да го врати контактот до 24 мај 2011 година, кога НАСА објавила дека напорите за комуникација со роверот кој не реагира завршиле. *[[Опортјунити (ровер)|Опортјунити]]* пристигнал во кратерот Ендевор на 9 август 2011 година, во знаменитоста наречена *Spirit Point* именувана по нејзиниот близнак ровер, откако помина поминала 21 километри од кратерот Викторија, во период од три години. По бурата со прашина на целата планета во јуни 2018 година, конечната комуникација била примена на 10 јуни 2018 година, а *Опортјунити* била прогласена за мртва на 13 февруари 2019 година. Роверот траел речиси петнаесет години на Марс &mdash; иако роверот требало да трае само три месеци.

### Халеева армада
Првите посветени мисии на комета; во овој случај, до Халеевата Комета за време на нејзиното патување 1985–86 низ внатрешниот Сончев Систем. Тоа било, исто така, првата масовна меѓународна координација на вселенски сонди на меѓупланетарна мисија, со сонди специјално лансирани од Советската (сега руска) вселенска агенција, Европската вселенска агенција и јапонската ISAS (сега интегрирана со НАСА до JAXA).

#### ICE
Првично претставувала сончева опсерваторија во серијата Меѓународни истражувачи на Сонцето-Земјата, таа била испратена во сончевата орбита за да ги направи првите блиски набљудувања на кометата Џакобини-Зинер, во 1985 година како увертира за проучувањето на Халеевата Комета.

#### Вега
Две руско-француски вселенски летала, *Вега 1* и *Вега 2*, исфрлиле слетувачи и балони (први метеоролошки балони распоредени на друга планета) на Венера пред нивното рандеву со Халеевата Комета.

#### ''Сакигаке''
Оваа јапонска сонда била првата неамериканска, несоветска меѓупланетарна сонда. 

#### ''Суисеи''
Втората јапонска сонда, таа направила набљудување на кометата со ултравиолетови бранови должини. 

#### ''Џото''
Првата вселенска сонда која навлегла во комата на комета и направила снимки одблиску од нејзиното јадро.

### ''Џенезис''
Првата сонда за враќање на примерок од сончев ветер од сонце-земја L1.

### Стардаст
Првата сонда за враќање на примерокот од опашката на кометата.

### НЕАР
Првата сонда која слетала на астероид.

### ''Хајабуса''
Првиот примерок на сонда за враќање од астероид.

### ''Розета''
Вселенската сонда *[[Розета (сонда)|Розета]]* прелетала покрај два астероиди и направила рандеву и навлегла во орбитата на кометата Чурјумов Герасименко

### ''Пионер 10''
Лансиран во 1972 година. Првата сонда за Јупитер. Радио комуникациите биле изгубени на 23 јануари 2003 година, поради загубата на електрична енергија за неговиот радио предавател, а сондата во тоа време била на оддалеченост од 12 милијарди километри (80 AU) од Земјата.

### ''Пионер 11''
Првата сонда што прелетала покрај Сатурн. (Комуникациите подоцна биле изгубени поради ограничувањата на електричната енергија и огромното растојание. )

### ''Војаџер 1''
мини|Поглед на ''Војаџер 1'' на Сончевиот Систем.
*Војаџер 1* е вселенска сонда тешка 7200 килограми (со гориво), лансирана на 5 септември 1977 година. Ги посетила Јупитер и Сатурн и била првата вселенска сонда која обезбедила детални снимки од месечините на овие планети.

*Војаџер 1* е најоддалечениот објект од Земјата направен од човечка рака, кој се оддалечува и од Земјата и од Сонцето со релативно поголема брзина од која било друга сонда. Од 12 септември 2013 година, *Војаџер 1* е на околу 12,3 милијарди милји (20 милијарди километри) од Сонцето.

На 25 август 2012 година, *Војаџер 1* станал првиот објект направен од човек кој влегол во меѓуѕвездениот простор. *Војаџер 1* нема функционален сензор за плазма од 1980 година, но сончевиот одблесокот во 2012 година им овозможило на научниците од НАСА да ги измерат вибрациите на плазмата што го опкружува леталото. Вибрациите им овозможиле на научниците да измерат дека плазмата е многу погуста од мерењата направени во далечните слоеви на нашата хелиосфера, со што се заклучило дека леталото се пробило надвор од хелиопаузата.

### ''Војаџер 2''
*Војаџер 2* бил лансиран од НАСА на 20 август 1977 година. Примарната мисија на вселенската сонда била да ги посети ледените џинови, Уран и Нептун, која ја завршила на 2 октомври 1990 година. Моментално е единствената вселенска сонда што ги посетила ледените џинови. Тоа е четврто од петте вселенски летала што го напуштиле Сончевиот Систем. Работи 41 година и 2 месеци од 20 октомври 2018 година.

### ''Касини''
Вселенското летало Касини е вселенска сонда од 5.712 килограми, дизајнирано да го проучува гасниот џин Сатурн, заедно со неговиот прстенест систем и месечините. Сондата на НАСА била лансирана со лендерот на ЕСА *Хајгенс* на 1 октомври 1997 година од Кејп Канаверал. *Сондата Касини* влегла во орбитата на Сатурн на 1 јули 2004 година, а *Хајгенс* слетала на Титан, најголемата месечина на Сатурн, на 14 јануари 2005 година. На 15 септември 2017 година сондата била деорбитирана и изгорела во атмосферата на Сатурн, по речиси 20 години во вселената.
[мини| Место на слетување на [Титан (месечина)|Хајгенс на месечината Титан на Сатурн]]

### Њу Хоризонтс
Првата сонда лансирана кон Плутон на 19 јануари 2006 година, која летала по системот Плутон-Харон на 14 јули 2015 година 

### ''Даун''
Прво вселенско летало што посетило и орбитирало околу протопланета (4 Vesta), кое влегло во орбитата на 16 јули 2011 година. Влегло во орбитата околу џуџестата планета Церера на почетокот на 2015 година. Моментално кружи околу Церера од февруари 2017 година.

### ''Џуно''
Првата сонда за Јупитер без атомски батерии, лансирана на 8 август 2011 година.

### ''Чанге 2''
*Чанге 2* била распоредена да кружи околу Месечината, да ја посети Лагранжовата точка Сонце-Земја L2 и да направи прелет покрај астероидот 4179 Toutatis.

### Надвор од Сончевиот Систем
Заедно со *Пионер 10*, *Пионер 11* и нејзината сестринска вселенска сонда *Војаџер 2*, *Војаџер 1* сега е меѓуѕвездена сонда. *Војаџер 1* и *2* имаат постигнато брзина на сончевото бегство, што значи дека нивните траектории нема да ги вратат во Сончевиот Систем.

## Извори

* *Длабока вселена: Извештаи мисијата на НАСА*. уредено од Роберт Годвин (2005).ISBN&nbsp;

## Дополнително читање

* МекНут и сор. – Радиоизотопски електричен погон (2006) – Истражувачки центар на НАСА Глен (вклучува орбитарска мисија Кентаур)
* Скот В. Бенсон – Студија за сончева енергија за надворешни планети (2007) – Истражувачки центар на НАСА Глен

## Наводи

## Надворешни врски

* 
* JPL – What Is a Space Probe? (2010) 

Категорија:Бесплиотни вселенски летала

Категорија:Советски пронајдоци