Портланд (Орегон)

**Портланд** (англиски: *Portland*) — град од регионално значење за северозападниот дел на САД и најголемиот и најнаселен град во американската сојузна држава Орегон. Во Орегон, тоа е суб-регионално седиште на округот Мултомах, најголемиот округ во Орегон по население. Градот е, исто така, внатрешен пристаништен град во регионот на долината Виламет на северозападниот дел на Тихиот Океан, на сливот на реките Виламет и Колумбија во северозападен Орегон. Почнувајќи од 2020 година, Портланд имаше население од 652.503, што го прави 25-ти најнаселен град во Соединетите Држави, шести најнаселен на западниот брег и втор најнаселен во северозападниот дел на Тихиот Океан, по Сиетл. Приближно 2,5 милиони луѓе живеат во градското статистичко подрачје на Портланд (МСА), што го прави 25-то најнаселено подрачје во Соединетите Држави. Неговата комбинирана статистичка област (ЦСА) е рангирана на 19-то место со население од околу 3,2 милиони луѓе. Приближно 47% од населението на Орегон живее во градското подрачје на Портланд.

Именувана по Портланд, Мејн, населбата Орегон почнала да се населува во 1830-тите, блиску до крајот на патеката Орегон. Нејзиниот пристап до вода обезбедил удобен транспорт на стоки, а дрвната индустрија била главна сила во раната економија на градот. На почетокот на 20 век, градот имал репутација како еден од најопасните пристанишни градови во светот, центар за организиран криминал и рекет. Откако економијата на градот доживеала индустриски бум за време на Втората светска војна, неговата лоша репутација почнала да стивнува. Почнувајќи од 1960-тите, Портланд станал познат по своите растечки прогресивни политички вредности, што му донеле репутација како бастион на контракултурата.

Градот работи со влада базирана на комисија, водена од градоначалник и четворица комесари, како и Метро, ​​единствената директно избрана организација за планирање на метрополите во Соединетите држави. Неговата клима е обележана со топли, суви лета и свежи, дождливи зими. Оваа клима е идеална за одгледување рози, а Портланд е наречен „Град на розите“ повеќе од еден век.

## Историја

### Пред-историја
За време на праисторискиот период, земјата околу Портланд била поплавена по падот на глацијалните брани од езерото Мисула, во она што подоцна ќе стане Монтана. Овие масивни поплави се случиле за време на последното ледено доба и ја исполниле долината Виламет со 300 до 400 стапки (91 до 122 метри) вода.

Пред американските доселеници да почнат да пристигнуваат во 1800-тите, земјата била населена многу векови од две групи домородни луѓе Чинуки-Мултомах и Клакамас. Народот Чинуки што ја населувале земјата првпат бил документиран во 1805 година од Мериветер Луис и Вилијам Кларк. Пред неговото европско населување, сливот на Портланд на долините на реката Колумбија и реката Виламет бил еден од најгусто населените региони на брегот на Тихиот Океан.

### Основање
лево|мини|Пионерски суд, 1886 година
лево|мини|Карта на Портланд од 1890 година
Голем број пионерски доселеници почнале да пристигнуваат во долината Виламет во 1840-тите преку патеката Орегон, иако животот првично бил центриран во блискиот Орегон Сити. Потоа се појавила нова населба на десет милји од устието на реката Виламет, приближно на половина пат помеѓу Орегон Сити и Форт Ванкувер на компанијата Хадсон Беј. Оваа заедница првично била наречена „Стамптаун“ или „Расчистеното“ поради многуте дрвја исечени за да се овозможи нејзиниот раст. Во 1843 година, Вилијам Овертон видел потенцијал во новата населба, но немал средства да поднесе официјално барање за земјиште. За 25 центи, Овертон се согласил да подели половина од локацијата од 640 хектари со Аса Лавџој од Бостон.

Во 1845 година, Овертон ја продал својата преостаната половина од земјиштето на Френсис В. Петигроув од Портланд, Мејн. И Петигроув и Лавџој сакале да го преименуваат „Стамптаун“ по нивните родни места (Бостон и Портланд). Оваа контроверза била решена со фрлање паричка што Петигроув победил во серија од две од три фрлања, со што му обезбеди на Портланд свој истоименик. Монетата користена за оваа одлука, сега позната како Портланд пени, е изложена во седиштето на историското друштво во Орегон. Во времето на неговото вградување на 8 февруари 1851 година, Портланд имал над 800 жители, парна пилана, хотел и весник, *Weekly Oregonian*. Голем пожар го зафатил центарот на градот во август 1873 година, уништувајќи дваесет блокови на западната страна на Виламет долж улиците Јамхил и Морисон, и предизвикал штета од 1,3 милиони долари, приближно еднаква на 29,4 милиони долари денес. До 1879 година, населението пораснало на 17.500, а до 1890 година пораснало на 46.385 жители. Во 1888 година, градот го изградил првиот челичен мост на западниот брег. Во 1889 година, сопругата на Хенри Питок, Џорџија, го основала друштвото на розите во Портланд. Движењето да се направи Портланд „Град на розите“ започнало додека градот се подготвувал за изложбата на стогодишнината на Луис и Кларк во 1905 година.
мини|Брегот на Портланд во 1898 година
мини|Салонот на белиот орел (околу 1910 година), еден од многуте во Портланд кои вршеле нелегални активности како што се рекети за коцкање и проституција
Пристапот на Портланд до Тихиот Океан преку реките Виламет и Колумбија, како и неговиот лесен пристап до земјоделската долина Тулатин преку „Големиот пат Планк“ (патот на актуелната рута 26 на САД), му овозможило на пионерскиот град предност над другите блиски пристаништа, и тој пораснал многу брзо. Портланд останал главното пристаниште на северозападниот дел на Тихиот Океан во поголемиот дел од 19 век, сè до 1890-тите, кога длабокото водно пристаниште во Сиетл било поврзано со остатокот од копното со железница, овозможувајќи внатрешен пат без навигација на реката Колумбија. Во градот се населиле голем број на Јапонци.

Портланд развил репутација на почетокот на својата историја како пристаништен град со цврсти острици и песок. Некои историчари го опишале раното основање на градот како „потомок на Нова Англија; дом на крајот на земјата за прогонетиот мрест на источната етаблирана елита“. Во 1889 година, весникот *Орегон* го нарекол Портланд „нај валкан град во северните држави“, поради нехигиенските канализации и олуци, и на крајот на 20 век, се сметал за еден од најопасните пристанишни градови во светот. Во градот имало голем број салони, бордели, коцкарници и пансиони кои биле населени со рудари по Златната треска во Калифорнија, како и мноштво морнари кои минувале низ пристаништето. До почетокот на 20 век, градот ја изгубил својата репутација на „трезен пограничен град“ и стекнал репутација дека е насилен и опасен.

### 20 век
лево|мини|Улица Бурнсајд, 1937 година
Помеѓу 1900 и 1930 година, населението на градот тројно се зголемило од речиси 100.000 на 301.815. За време на Втората светска војна, таму бил сместен „собирен центар“ од кој до 3.676 луѓе со јапонско потекло биле испратени во логори за интернација во внатрешноста на земјата.

Во исто време, Портланд станал озлогласен центар за подземни криминални активности и организиран криминал во 1940-тите и 1950-тите. Во 1957 година, списанието Лајф објавило статија во која се детализирани историјата на корупцијата и криминалот на владата во градот, особено неговите рекети за коцкање и нелегалните ноќни клубови. Статијата, која се фокусирала на криминалниот бос Џим Елкинс, станала основа на измислениот филм насловен *Portland Exposé* (1957). И покрај сериозен прилив на криминални активности во градот, Портланд уживал во економски и индустриски пораст за време на Втората светска војна. Градителот на бродови Хенри Џ. Кајзер добил договори за изградба на воени бродови и избрал локации во Портланд и Ванкувер, Вашингтон. За време на ова време, населението на Портланд се зголемило за над 150.000, главно припишувано на регрутирани работници.

Во текот на 1960-тите, приливот на хипи-субкултурата почнала да се вкорени во градот во пресрет на растечката контракултурна сцена во Сан Франциско. Градската „Кристална сала за танц“ станала центар за психоделичната култура на градот, додека беа основани задруги за храна и медиуми и радио станици финансирани од слушатели. Во тоа време, исто така, еволуирало големо присуство на социјални активисти, особено во врска со правата на домородните Американци, еколошките каузи и правата на хомосексуалците. До 1970-тите, Портланд добро се етаблирал како прогресивен град и доживеал економски бум во поголемиот дел од деценијата; сепак, забавувањето на пазарот на домување во 1979 година предизвикало значително намалување на побарувачката за градската и државната дрвна индустрија.

## Прекари

Најчестиот прекар на Портланд е „Градот на Розите“ (*The City of Roses*) кој во 2003 година станал официјален прекар на градот. Покрај овој прекар се користат и прекарите: „град-пенушка“ (*Stumptown*), „град-мост“ (*Bridgetown*) и сл.

## Збратимени градови
Портланд е збратимен со следните градови:
*  Ашкелон, Израел
*  Хаохсиунг, Тајван
*  Улсан, Јужна Кореја
*  Мутаре, Зимбабве
*  Гвадалахара, Мексико
*  Хабаровск, Русија
*  Сапоро, Јапонија
*  Сожуо, Кина
*  Болоња, Италија

Исто така градот има пријателски договор со:
*  Талин, Естонија

## Галерија


File:Portland or 1897.png|Топографска карта на Портланд од 1897

Image:Portland Max Tunnel.jpg|Метрото во Портланд.
Image:Panorama of Portland, Oregon from atop the KOIN Tower.jpg|Поглед кон реката Виламет.



## Дополнителна литература
* C. Abbott, *Greater Portland: Urban Life and Landscape in the Pacific Northwest*. Philadelphia: University of Pennsylvania Press, 2001. ISBN 0-8122-1779-9
* C. Ozawa (Ed.), *The Portland Edge: Challenges and Successes in Growing Communities*. Washington: Island Press, 2004. ISBN 1-55963-695-5
* Chuck Palahniuk, *[[Fugitives and Refugees: A Walk in Portland, Oregon]]*.  Crown, 2003.  ISBN 1-4000-4783-8
* Stewart Holbrook, *The Far Corner*. Comstock Editions, 1952.  ISBN 0-89174-043-0
* E. Kimbark MacColl, *The Shaping of a City: Business and Politics in Portland, Oregon 1885 to 1915*. Portland: Georgian Press, 1976.  
* E. Kimbark MacColl, *The Growth of a City: Power and Politics in Portland, Oregon 1915 to 1950*. Portland: Georgian Press, 1979. ISBN 0-9603408-1-5
* Jewel Lansing, *Portland: People, Politics, and Power, 1851–2001*.  Oregon State University Press, 2003. ISBN 978-0870715594
*  Elma MacGibbons reminiscences of her travels in the United States starting in 1898, which were mainly in Oregon and Washington. Includes chapter "Portland, the western hub."
* O'Toole, Randal. ''Debunking Portland: The City That Doesn't Work''. *Policy Analysis. No. 596. Cato Institute, 9 јули 2007. *

## Наводи

## Поврзано
* Орегон
* Сејлем
* Список на градови во Соединетите Американски Држави по население

## Надворешни врски

* Град Портланд
** Карта на Портланд 
** Криминалистичка карта на Портланд 
* Portland Business Alliance - Portland Chamber of Commerce
* Туризам во Портал
* Карта на урнати згради во Портланд 

Категорија:Градови во Орегон

Категорија:Населени места основани во 1845 година