Епидемии на чума во Малта

мини|Копачката ги носела мртвите за време на епидемијата на чума во 1813 година, сега во Музејот на светилиштето Жабар
Неколку **епидемии од [[Чума (болест)|чума]] ја погодиле [[Малта]]** од средновековната ера до 1945 година, поразувајќи речиси 20.000 жртви во најмалку десет епидемии во текот на 350 години. По првите епидемии, биле преземени превентивни мерки, вклучително и многу активен лазарет кој издал патенти за незараза за многу бродови што пловеле по Медитеранот.

## Епидемии пред 1530 година
За време на средновековниот период се знае дека голем број епидемии ги зафатиле Малтешките острови, но малку информации се знаат за нив. Првата епидемија на чума во Малта веројатно се случила кон крајот на 13 век, а гробиштата во Рабат, Гозо веројатно содржеле остатоци од жртви од оваа чума.

Пандемијата на црна смрт се раширила низ Европа почнувајќи од октомври 1347, кога џеновјански брод ја донел чумата во Месина на Сицилија. Се верува дека пандемијата стигнала до Малта во 1348 година, поради блиските економски и поморски односи меѓу двата острови. Деталите за тоа како пандемијата ја зафатила Малта не се познати.

Познато е дека други епидемии на чума се случиле во 1427-28 г., 1453 г., 1501 г., 1519 г. и 1523 година. Во втората, болеста била воведена од галеон кој бил заробен. Кога болеста била откриена, општинската власт на Мдина се обидела да го изолира екипажот, да го потопи бродот и се обидела да го запали неговиот товар. Неговите сопственици одбиле, а бродот изгорел. И покрај тоа, чумата сепак избувнала во градот Биргу и населбата била опколена и била изолирана од другиот дел од државата.

Се појавиле и епидемии на други болести освен чума. Помеѓу 1453 и ноември 1455 година, епидемија на *морбус ди ла гула ет ди ла пунта*, веројатно шарлах, резултирала со многу смртни случаи.

## Епидемија во 1592-1593 година
Оваа епидемија била првата епидемија документирана во Малта. Болеста пристигнала со брод кој дошол од Александрија. Имало се околу 3,300 жртви, повеќе од 12% од вкупното население на архипелагот. Лошото управување со болеста водело кон спроведување на поефикасни карантински мерки.

## Избувнување во 1623 година
Болеста избувнала во куќата на Паоло Емилио Рамучи, чуварот на пристаништето во Малта. Болеста потоа брзо се проширила во околните домови. Властите брзо ги изолирале заразените и преземале мерки за карантин. Болеста брзо завршила, но сепак предизвикала смрт на 40 луѓе.

## Создавање на лазарето
мини|300x300пкс| Гравирање од 1770 година на кое во преден план е прикажана карантинската област на островот Маноел
Дури во 1643 година Малта добила лазарет, инсталиран на островот залив Марсамксет, кој бил доста доцна и добро по венециското лазарето, отворен во 1403 година, или она на Марсеј во 1526 година. Но, нејзината организација брзо станала многу ефикасна и ја направила Малта едно од најбезбедните пристаништа на Медитеранот. Понатаму, Малтешката лиценца за незаразна, издадена по карантин контролиран од здравствените власти е една од најпочитуваните. Тоа им овозможило на бродовите да можат директно да слетаат во пристаниште во Западна Европа. Со оглед на тоа што организацијата е добро воспоставена и пристаништето добро порибено, санитарната станица во Малта често ќе се користи и ќе учествува во малтешкиот економски развој.

## Избувнување во 1655 година
Третата епидемија започнала во септември 1655 година во куќа во близина на „Порта Маџоре“ (денес „Портата на Викторија“) во близина на местото на закотвување на бродови кои доаѓаат од Левантот. Се вели дека сопственикот имал контакт со член на екипажот на заразеното пловило и дека ја пренел болеста на неговата сестра која живеела во Жејтун. Кога болеста се проширила на другите членови на семејството, властите веднаш преземале карантински мерки со изолирање на луѓето во контакт со лазарето. Епидемијата била брзо ставена под контрола со околу сто пациенти, од кои 52 преживеале благодарение на делотворната медицинска нега. Се претпоставува дека имало околу педесет жртви.

## Епидемија во 1675-1676 година
Оваа четврта епидемија од непознато потекло била најсмртоносната позната во Малта. Убила 11,300 луѓе, околу една четвртина од малтешкото население, и уште повеќе во областа Гранд Харбор, од кои многу се витези. Помошта на француски лекари и хирурзи од Марсеј се покажала многу корисна.

## Епидемија во 1813-1814 година
Оваа епидемија, прва под британска управа, се донела со брод уште од Александрија. Болеста најпрво полека се проширила во Валета пред да ги опустоши селата, а особено градовите Хаз-Жебуѓ и Корми каде починале околу 15% од нивните жители. Доцните драконски мерки на крајот ставиле крај на злото, кое накратко стигнало до Гозо на крајот од епидемијата.

Помеѓу април 1813 година и септември 1814 година, епидемијата убила 4668 од малтешкото население кое се проценува на околу 100.000, со вкупна смртност од 4 до 6%.

## Избувнување во 1917 година
Мала епидемија на чума заразила 8 пристаништа на Гранд пристаниште во 1917 година, со 4 смртни случаи помеѓу 2 март и 2 април 1917 година. Болеста произлегла од отворањето на кутија од Месопотамија, каде што беснеела епидемијата.

## Избувнување во 1936-1937 година
лево|мини|250x250пкс| Пристаништето на Малта во 1936 година
Чумата започнала во 1936 година во Ќорми со семејството Греч, семејство на пекари од улицата Рафаела. Дедото најпрво презентирал бубои и висока температура пред да умре на 8 април. Тогаш на 13 април на ред дошол нејзиниот 42-годишен син. И 20-годишниот внук бил дофатен и префрлен во лазарето и преживеал. Потоа почнале да се заразуваат и соседите. Потеклото останало нејасно, можеби од бали со сено и сламки увезени од Тунис. Вкупно во Ќорми за 13 месеци од епидемијата биле погодени осум лица, од кои четворица починале. Била поставена здравствена бариера околу Ќорми, но се покажала како неефикасна. Чумата набрзо се проширила во соседното село Зебуг каде единаесет луѓе биле заразени, а три смртни случаи, вклучително и едно девојче на возраст од 7 години. Болеста била пронајдена и во Рабат, Мтаќлеб, Марса, Атард, Моста и можеби Гозо. Чумата траела до 1937 година со уште пет случаи во Лука, вклучувајќи еден фатален и еден случај во Кренди.

Значајно истражување било спроведено од Темистокле Замит, кој успеал да изолира култури на бацил од чума од 15 од 1.500 проучувани стаорци. Открил дека главниот вектор е Црниот стаорец (*Rattus rattus*), прилично неодамна основан на Малтешките острови, чија пролиферација го натерала да го заземе местото на поранешниот локален стаорец, кафеавиот стаорец (*Rattus norvegicus*).

Вкупно, и според различните пребројувања, меѓу 25 и 33 луѓе биле заразени, убивајќи меѓу осум и дванаесет луѓе.

## Поврзано

* Епидемии на колера во Малта

## Наводи

Категорија:Чума
Категорија:Историја на Малта