Сираци во Русија

мини|286x286пкс| Советски војник храни дете чија мајка е убиена 1 октомври 1943 година
**Сираци во Русија** е социјален феномен во руското општество, кој се карактеризира со присуство на деца привремено или трајно лишени од семејна средина. Причините за децата да бидат сирачиња може да бидат смрт на двајца или само на еден родител, напуштање на дете, лишување од родителски права поради негрижа за детето од нивна страна.

Според податоците од 2018 година, 47,8 илјади луѓе биле регистрирани во Федералната банка на податоци (ФДБ) во Русија. Бројот на сирачиња и деца оставени без родителска грижа на возраст под 18 години (вклучувајќи ги и оние сместени во семејства) заклучно со 2018 година изнесувал 481.284 деца.

## Историја

### Ран период
[десно|мини|250x250пкс| Сиропиталиште   [Олга Киевска за трудољубивост во Санкт Петербург, 1899 година]]
десно|мини|250x250пкс| Засолниште за деца, до 1921 година
десно|мини|250x250пкс| Спална соба во сиропиталиште, 1900-1910 година
[десно|мини|343x343пкс| Постер од [Првата светска војна]]
десно|мини|250x250пкс| Една од зградите на сиропиталиштето Бахрушински, 2015 година
Во Античка Русија постоеле два главни типа на помош за децата кои останале без родители. Најчесто во семејството ги земале постарите членови на роднинската заедница за да помогнат во домашните работи. Детето посвоено во семејството се очекувало да помога околу куќата и да ги слуша новите родители. Оваа практика се нарекува посвојување. Имало и еден вид помош од заедницата, кога детето се преселувало од еден дом во друг за да се храни. Таквите деца се нарекувале „Годованци“ или „Вихованци“.

Потеклото на социјалната помош или добротворството за деца во Русија продолжило да се развива со  Христијанизацијата на Киевска Русија во 988 година и развојот на племенските односи. Првиот објавен сет на закони од Јарослав Мудриот, „Руска вистина“, содржел референци за деца без родители. Во тоа време за нивен старател можел да се назначи или близок роднина или странец. Во овој случај, движниот и недвижен имот на детето сираче бил пренесуван на користење на старателот.

До 12 век, милосрдието кон сирачињата во голема мера зависело од личноста на владејачките кнезови, но од средината на векот почнале да се развиваат монашки и црковни форми на милосрдие. Така, големиот војвода Владимир Мономах издал декрет според кој многу манастири и големи цркви организирале засолништа или милостиња за воспитување на децата кои останале без родители.

Исто така, во 12-13 век, чувството на одговорност за сираците се зголемило во општеството. Во тоа време, со скуделница - заеднички гробници за луѓе, скитници, питачи, странци и оние што починале од епидемијата - почнале да се формираат „сиромашни куќи“ или станови за луѓе кои останале без покрив над главата. Тогаш заедницата ги хранела децата кои останале без родители. Во овој период се појавуваат поговорки како „Светот има конец, но кутрото сираче кошула“, „Живите не се без место, а мртвите не се без гроб“.

До 17 век, институцијата старателство во руското законодавство практично не била регулирана со закон. Според истражувачите, во повеќето случаи, по смртта на таткото, старателството им било доделувано на најблиските роднини до полнолетство на детето, што се случувало на 15-годишна возраст. Старателството било контролирано од парохиски свештеници. Во 1682 година, Фјодор Алексеевич наредил да се изградат „добротворни дворови“, каде што сирачињата деца  ги учеле науките и занаетите. Момчињата требало да учат за мајстори, а девојчињата да учат во манастири. Смртта на кралот не дозволила проектот целосно да се спроведе, но законот ја формирал основата на системот за грижа за сираците во следниот век .

### Царски период
Институцијата на старателство добила активен развој на почетокот на 18 век за време на владеењето на Петар I. Царот создал систем во кој проблемот со сирачињато на децата станал предмет на државна грижа. Во 1706 година се отвориле првите засолништа за „срамни бебиња“, каде родителите можеле анонимно да си земат  деца кои мајката или родителите не ги сакале. Петар I, исто така, издал декрет за основање на образовни куќи, првиот бил организиран во 1706 година во близина на Новгород во манастирот Хамово-Успенски. Во куќите на манастирите, девојчињата се учеле на писменост и занаети - шиење, предење, ткаење на тантела. Момчињата биле чувани во манастири додека не наполнат седум години, а потоа ги праќале во училишта за аритметика, геометрија и писменост.

Во 1715 година, Петар I основал болници за напуштени деца во големите градови, кои биле поддржани и од приход од манастирите или од градската каса, и од приватни донации. Во исто време, биле создадени специјални судии за да го надгледуваат назначувањето на старатели за сирачињата, како и да го контролираат нивниот иден живот. Дополнително, старосната граница е сменета од 15 на 18 години. Во тоа време, машки старател се уште бил назначуван дури и ако мајката била жива  .

По смртта на Петар , рускиот царски двор почнал да игра голема улога во спонзорирањето на институциите за сираци. Така, во 1763 и 1772 година, Катерина II ги отворила Царските сиропиталишта за деца  доенчиња без родители во Москва. Во 1775 година бил донесен законот „Институции за управа на провинциите на Серуската империја“, според кој должностите на старателот вклучуваат и контрола врз економските активности на недвижниот имот на детето и неговото воспитување. Старателот добивал надомест од 5% годишно од приходот на ученикот  .

Во 1785 година, бил издаден декрет дека до 14-годишна возраст, детето е наведено како под старателство, а од 14 до 21 година, над него бил формиран облик на старателство, со што се ограничиле правата на детето да продава или да стави под хипотека имот со кој располагал. Од владеењето на Павле I до 1917 година, институцијата старателство постоела без никакви значајни промени и била под јурисдикција на „Одделот за граѓански прашања за правда на градската влада“ .

Сопругата на Павел Марија Федоровна била активно вклучена во добротворни активности во врска со сираците во текот на нејзиниот живот, биле издвоени големи суми средства за изградба и одржување на сиропиталишта. Во исто време се формирала мрежа на добротворни установи и установи, добротворна организација проширена на деца со телесен инвалидитет - се појавија засолништа за глувонеми и слепи деца. Николај I ги продолжил активностите на царицата и основал институции за сираци. Поради војната со Полска и епидемијата на колера од 1830-1831 година, многу деца во тоа време останале без родители, во сиропиталиштата биле отворени сиропиталишта, каде децата ги  учеле латински и француски.

И покрај развојот на добротворни институции, само децата од богати семејства биле примани во образовните домови каде што се изучувале јазици. Затоа, многу сиромашни родители почнале да ги оставаат своите деца пред вратите на сиропиталиштата со надеж дека ќе бидат прифатени и ќе добијат добро образование. Имало многу напуштени деца, а во 1837 година Николај I издал декрет за укинување на часовите по француски и латински јазик. Наместо тоа, образовните институции почнале да обучуваат офицери за воена и државна служба.

До крајот на 19 век, системот за државна грижа за деца во Русија се состоел од широка мрежа на добротворни друштва. Во 1902 година, работеле  добротворни организации и  одбори на доверители. До 1917 година, во Русија имало 538 сиропиталишта, кои се грижеле за  деца.

### Советски период
десно|мини|250x250пкс| Деца од улица за време на Граѓанската војна, 1920-тите
десно|мини|250x250пкс| Дом за сираци во СССР, 1931 година
Концептот на социјално сираче се појавил на почетокот на 20 век, кога поради револуциите, војната и општиот пад на моралот се појавиле голем број деца на улица. Во тоа време, државата почнала да презема одговорност и за одгледување деца на живи родители кои од една или друга причина не обезбедувале соодветна грижа за нив .

По револуцијата во 1917 година, државните сиропиталишта станале главна форма на грижа за сираците, бидејќи системот на добротворни институции бил осуден од болшевиците како реликвија. Во 1917 година било создадено Министерството за социјална помош, чии активности биле насочени кон намалување на бројот на децата на улица и на сите оние кои имаат потреба. Во 1918 година, сите деца во земјата биле прогласени за деца на државата. Основата на старателството биле интересите на штитеникот, а не неговите имотни права. Старателите биле назначени по наредба, вклучително и со живи родители, кои, според мислењето на државата, можеле „да дадат воспитување спротивно на принципите на новиот систем“.

Исто така, во 1918 година, била создадена Детската спасувачка лига, која се занимавала со испраќање сирачиња од воените зони во санаториуми, од каде потоа биле испраќани во специјално формирани детски колонии, каде што ги учеле занаети. Вкупно, лигата управувала со над 18 колонии, 11 детски градинки, санаториуми, детски клубови и зеленчукови градини. Сите организации биле лоцирани во поранешни засолништа изградени по налог на царицата Марија Федоровна, како и во здравствените одделенија. Вкупно, повеќе од 3.500 деца биле сместени за време на Граѓанската војна. Во 1919 година бил свикан Совет за заштита на децата, кој обезбедувал храна и облека и наоѓал засолништа за сираците .

Во исто време, била формирана и детска социјална инспекција под Народниот комесаријат за образование, која била одговорна за спасување на децата. Комисијата се борела против питачење, бездомништво на деца, проституција, профитерство, криминал, детска експлоатација и семејна злоупотреба.

Почнувајќи од 1920-тите, била организирана мрежа на интернат институции, која вклучувала детски домови, сиропиталишта и работнички колонии. И покрај тековните напори, во 1921 година биле регистрирани повеќе од 7 милиони деца на улица  .

Во 1930 година, властите одлучиле да доделат сиропиталишта на фабрики, претпријатија и колективни фарми . Ова овозможи да се реши проблемот со финансирањето и да се обезбеди потенцијална работа и домување на студентите. За време на репресиите од 1937-1938 година, евидентирани се голем број деца на улица чии родители биле осудени. Малолетниците или биле сместени во сиропиталишта во големите градови или биле ставени под старателство на роднини. Друг бран на масовно сираство се случил на крајот на Втората светска војна.

До средината на 1960-тите, владата одлучила да го намали бројот на сиропиталишта и да ги трансформира во интернати со повеќе места. Во 1988 година, бил издаден декрет за создавање сиропиталишта од типот на семејство според проектот на австрискиот учител Херман Гмајнер. Проектот подразбирал создавање на детски градови за семејствата кои одгледуваат најмалку десет сирачиња. Првото СОС детско село (акронимот ја означило фразата „социјална поддршка“) било отворено во 1996 година во Томилино во близина на Москва. Вкупно биле отворени шест слични села во кои живееле 10-15 семејства од кои секое имало по 5-7 посвоени деца  .

За разлика од советскиот период, во 2019 година има и други детски институции од семеен тип: детското село Китеж, училишната заедница Откритие и семеен град во селото Раисеменовское.

## Моментална состојба

### Општа позиција
[десно|мини|250x250пкс| [Владимир Путин со деца од семеен дом, 2002 година]]
По распадот на Советскиот Сојуз, биле одобрени големи социјални програми: „Социјална и психолошка поддршка, обука и образование на деца со развојни аномалии“, „Креативен личен развој“ и „Социјални услуги за деца и млади“, „Деца на Русија“, „Децата на Чернобил“.

И покрај економскиот раст во Русија, меѓу 1999 и 2006 година, бројот на идентификувани сирачиња годишно исто така растел. Една од главните причини бил падот на целокупното население. Во 1990 година биле регистрирани  деца без родители, во 1995 година - веќе . Во 2005 година нивниот број достигнал  деца.

Во следните години, бројот на сирачиња постепено се намалувал, статистиката за 2012 година изнесувала  деца . Во периодот од 2009 до 2012 година, намален бил и бројот на образовни установи за деца без родители и деца оставени без родителска грижа. Во 2009 година биле регистрирани 1.468 институции, а во 2012 година биле 1.287.

Од 2018 година, околу  деца живееле во сиропиталишта. Од нив, само  биле регистрирани во Федералната банка за посвојување (ФАД), бидејќи околу 40% од сирачињата биле под грижа на родители кои не биле лишени од родителско право. Приближно 82% од оние што живееле во сиропиталишта биле тинејџери. Заклучно со мај 2019 година, во ФБД имало 47.000 сирачиња  . Сепак, официјалната статистика не вклучувала податоци за децата кои биле под државна грижа на барање на нивните родители. Таквите деца не се вклучени во списоците на банката поради привремениот карактер на апликациите, што имплицирало дека родителите ќе ги отстранат децата од државните институции. Децата кои  наполниле  18 години биле  отстранувани од базата на податоци во годината кога ќе станат полнолетни, па затоа не се земаат предвид со статистиката.

Според Ирина Левина, економист на Високата школа за економија, социјалните сирачиња останувало еден од главните општествени проблеми во Русија - уделот на таквите деца достигнувал приближно 80% од вкупниот број на деца кои биле оставени без родителска грижа. Друг проблем се однесувал на тешкотијата на сместување на деца со III-V  степен здравствени групи, деца над седум години, со браќа и сестри, како и тинејџери во семејство.

### Состојбата во регионите
Истражувачите од платформата „Да бидеме прецизни“ на добротворната фондација „Потребна е помош“ составиле рејтинг за социјално сираче во Русија врз основа на пет главни индикатори: број на деца на кои им треба сместување во семејство, деца кои се сместени во семејства, повторени сираци, децата повторно се соединуваат со нивното родено семејство, како и подготвеноста да се примеле деца во семејства. Според добиените податоци, најповолна ситуација била развиена во Воронешката област, Краснодарскиот Крај и Чувашија, каде што биле регистрирани најголем број луѓе кои сакаат да земат деца во семејството. Исто така, ниско ниво на сираци било идентификувано во речиси сите Републики во Русија  на Северен Кавказ, како и во Калмикија и Татарстан: воспоставените културни практики вклучувале префрлање на децата без родители под грижа на роднините. Ситуацијата била особено тешка во двата региона: Еврејската автономна област и  Магаданската област.

; Руски невладини организации во областа на бездомни деца.

Непрофитните организации играат важна улога во семејното сместување на децата без родители, зајакнувањето на темелите на крвното семејство, практикувањето на социјално сираче, поддршката на семејните иницијативи на државно ниво и други фактори. Во Русија, следните организации се занимаваат со прашањето на социјално сираче:

* Регионална јавна организација Амур за помош на згрижувачки семејства „Мамут“
* АНО „Родителски центар „Сончоглед““.
* Добротворна јавна организација „СОС Детски села“

* Добротворна фондација „Аритметика на доброто“

* Добротворна фондација „Апсолутна-помош“

* Добротворна фондација „Берега“
* Добротворна фондација „Иднина сега“
* Добротворна фондација „Волонтери за помош на децата без родители“.
* Добротворна фондација „Нашите деца“
* Добротворна фондација „Детска мисија именувана по свети Серафим Вирицки“
* Добротворна фондација „Начин на живот“
* Добротворна фондација за социјално ранливи деца и млади „Отворен свет“
* Добротворна фондација за помош на деца без родители „Тука и сега“
* Добротворна фондација за промовирање семејно сместување за деца без родители „Промени еден живот“
* Јавна добротворна фондација „Семејства за деца“, Ангарск, регионот Иркутск.
* Национална фондација за заштита на децата од злоупотреба
* Недржавна образовна институција за дополнително образование за возрасни „Центар за развој на семејни форми на сместување на деца“
* Регионална јавна организација Пенза за промовирање на социјалната адаптација „Благовест“
* Јавна добротворна фондација Санкт Петербург „Родителски мост“
* Самарска област  добротворна организација Куќа на детството
* МОО „Големите браќа, големите сестри“

## Законодавство
Дефиницијата за сираче е содржана во член 1 од Федералниот закон од 21 декември 1996 година, бр. 159-ФЗ: „За дополнителни гаранции за социјална поддршка за деца без родители и деца без родителска грижа“. Сираците и децата без родителска грижа законски припаѓаат на истата група. Сираци се лица помлади од 18 години чијшто двајцата или единствениот родител им починал. Децата чии родители биле лишени или ограничени во родителските права спаѓаат во категоријата деца оставени без родителска грижа .

Законската рамка за сираче во Русија се состои од следниве документи:

* Устав на Руската Федерација, одредба 38 ја утврдува државната заштита на мајчинството, детството и семејството.
* Семејниот законик на Руската Федерација укажува на приоритетот на семејното образование на децата, одговорностите за заштита на нивните права и интереси, како и формите на државна заштита на сирачињата.
* Граѓанските и семејните кодекси, како и Федералниот закон бр. 48-ФЗ од 24 април 2008 година „За старателство и старателство“ се занимаваат со прашања за семејно или друго сместување на деца без родители.
* Старателството, посвојувањето, лишувањето или ограничувањето на родителските права се разгледуваат во четири законодавни документи - Семејниот законик, законите бр. 48-ФЗ „За старател и старателство“, Граѓански законик (од 29 до 41 член), бр. 159- ФЗ „За дополнителни гаранции“ за социјална поддршка за деца без родители и деца без родителска грижа“, како и во Резолуциите на Пленумот на Врховниот суд и Резолуциите на Владата на руската федерација..

Родителите може да бидат лишени од родителски права во ситуации кога одбиваат да ги исполнат своите обврски, ги злоставуваат своите деца или страдаат од хроничен алкохолизам или зависност од дрога. Органите за старател и старателство (CCA) исто така може да ги ограничат родителските права кога нема основа за целосно лишување, но престојот на детето со неговата мајка или татко може да се смета за опасен за детето. Случаите на лишување или ограничување на родителските права се спроведуваат на суд во присуство на органи за старател и старателство.

Родителската грижа е доверена на ПЛО, која е обврзана да ги штити правата и интересите на сирачињата: да ги идентификува и регистрира децата кои останале без родителска грижа; изберете ја правилната форма на уред за деца; изберете, разгледајте и подгответе старатели; контролирајте ги последователните услови за живот на децата. Старателство се доделува на деца под 14 години, а старателство од 14 до 18 години. Активностите на ПЛО се регулирани со Семејниот законик и регионалните закони.

Само возрасни лица кои претходно не биле лишени од родителски права и не биле отстранети од обврските на старател можат да станат старатели на сирачиња. Таквите лица мора да имаат постојано место на живеење кое ги исполнува утврдените санитарни стандарди, финансиска состојба што ги исполнува законските барања, како и одредена здравствена состојба - отсуство на болести кои не им дозволуваат да се грижат за детето. Згора на тоа, старателите не треба да имаат историја на злосторства против животот и здравјето на луѓето.

Од 2001 година, во Русија работи Банка на податоци за деца оставени без родителска грижа. Според федералниот закон „За државната банка на податоци за деца оставени без родителска грижа“ бр. 44-ФЗ од 16 април 2004 година, се внесуваат информации за деца оставени без родителска грижа кои не можеле да бидат сместени во семејство во рок од еден месец. овој регистар.

Од 2007 година, кога е усвоена приоритетната насока на семејното уредување во законодавството. Истата година се појавила нова форма на сместување на деца - на згрижувачко семејство со овластувања за платено старателство им се обезбедува финансиска поддршка . Во 2012 година, бил издаден указ на претседателот на Руската Федерација „За некои мерки за спроведување на државната политика во областа на заштитата на сирачињата и децата оставени без родителска грижа“, чија цел било поедноставување на постапката за усвојување и пренос на старателство, зголемување исплати за компензација . Како резултат на тоа, бројот на регистрирани сирачиња во Русија значително се намалил. Ако во 2013 година во ФБД биле регистрирани 68,8 илјади деца, тогаш во 2018 година биле регистрирани само 47,8 илјади. Сепак, постои проблем со враќањето на децата во сиропиталишта - само во 2008-2010 година, околу  деца биле вратени  . Во повеќето случаи, одбивањата се правеле во згрижувачките семејства..

Во 2012 година бил донесен „Законот Дима Јаковлев“, со кој им се забранувало на американските граѓани да посвојуваат деца од Русија. Причината за забраната била смртта на 21-месечно дете, три месеци по посвојувањето од страна на американски пар. Усвојувањето на законот довело до реформа на системот на сиропиталишта во Русија: формирање на семејни домови и воведување на институцијата згрижувачко семејство, но јавните мислења на оваа тема продолжиле и до ден-денес.

Законот од 2014 година „За активности на организации за деца без родители и деца оставени без родителска грижа и за сместување во нив на деца оставени без родителска грижа“ подразбирало уредување на руски сиропиталишта на семејна основа. Тоа значи дека на децата им се дава приоритетно сместување во простории од типот на стан во кои можат да се сместат до осум лица од различна возраст и пол. Почнувајќи од 2019 година, владините агенции се насочени кон привремена адаптација на децата без родители.

### Правата на децата
Руското законодавство го дефинирало правото на живот и воспитување во семејството како едно од основните права на детето. Кај децата без родители, правото да се чуваат во семејство се остварува преку избор на оптимални услови за живот на детето, каде што ќе се зачуваат главните карактеристики и карактеристики на семејниот живот.

Сираците имаат право на исплата на пензија. Ако на родителот на детето му биле одземени правата, тој е должен да плаќа паричен надоместок на малолетникот во форма на алиментација. Помеѓу другите преференции, има предност при влез во средно или високообразовни институции за време на студиите и да добијат социјална стипендија од регионалните буџетски фондови. Сираците добиваат социјални станови од државата врз основа на Дел 1 од член 8 од Федералниот закон „За дополнителни гаранции за социјална поддршка за деца без родители и деца без родителска грижа“  . Тие, исто така, можат да се квалификуваат за бенефиции за сметките за комунални услуги и владина поддршка во областа на медицината - на тинејџерите треба да им се обезбедат ваучери во санаториуми и здравствени услуги бесплатно .

## Поврзано

* Абортусот во Русија
* Бездомници во Русија

## Наводи

## Литература

* Андреева Е., Морозов Г. Сиротство как социальная эпидемия современной России. — Менеджмент образования, 2016. — С. 49—56.
* Базарова Е. Профилактика социального сиротства: актуальные проблемы, подходы // Вестник Бурятского государственного университета. — 2015. — Вып. 3. — С. 62—67.
* Бессчетнова О. Сиротство в России: От призрения к деинститутализации // Социологические исследования. — 2011. — № 11. — С. 102—110.
* Боенкина Е. А. Психологические особенности социального сиротства в истории развития данного направления // Вестник ТГПУ (TSPU Bulletin). — 2013. — № 6. — С. 134—139.
* Гончарова Т. С. Сиротство в современной России: состояние и пути преодоления. — Вестник ТГТУ, 2012. — Т. 18, № 1. — С. 290—293.
* Кожевникова Е. И. Социальное сиротство в современной России: состояние и детерминанты. — Вестник РУДН, 2013. — № 2. — С. 41—50.
* Левина И. А. Проблема сиротства в России: анализ культурных, экономических и политических аспектов. — Applied Econometrics, 2013. — № 29. — С. 3—28.
* Левина И. Проблема сиротства в России: анализ культурных, экономических и политических аспектов. — 2009. — № 36. — С. 1—42.
Категорија:Право на домување