Шпанска кралска збирка

**Шпанската кралска збирка** на уметности била речиси целосно создадена од монарсите на семејството Хабсбург кои владееле со Шпанија од 1516 до 1700 година, а потоа и од Бурбоните (1700–1868 година, со краток прекин). Во неа биле вклучени голем број кралеви со сериозен интерес за уметност кои биле покровители на серија големи уметници: Карло V и Филип II биле покровители на Тицијан, Филип IV го назначил Веласкес за дворски сликар, а Гоја имал слична улога во судот на Карло IV.

Кралското семејство било најзначајниот покровител на шпанската уметност во текот на тој период, иако некои познати уметници како Ел Греко, Јузепе де Рибера и Сурбаран немале големо покровителство. Странските уметници често биле од надвор, иако дури и во 16 век, најуспешните честопати не сакале да одат во Шпанија, затоа што се плашеле дека никогаш немало да им биде дозволено да заминат. Покрај тоа, во различни периоди, особено во 16 и 17 век, монарсите купувале слики во странство во голем број, особено во Италија, но и во шпанска Холандија и Франција. Во раните периоди, шпански имоти кои биле расфрлани ги вклучувале важните уметнички центри Милано, Неапол и Ниските Земји.

По загубата на Холандија како резултат на мирот во Утрехт, шпанската круна започнала сопствено производство на таписерии во Мадрид со цел да ја избегнат потребата за увоз на овие луксузни предмети. Како млад човек, Гоја создал голем број дизајни на таписерии за потребите во кралските палати. Кралското покровителство се користело и за развој на други уметности и занаети во Шпанија во 18 век, на пример, Фабриката од Кристалес де Ла Грања произведувала луксузни производи од стакло.

Огромните колекции се значително намалиле со серијата пожари, загубите во Наполеонските војни и во помала мера Шпанската граѓанска војна и дипломатските подароци. Збирките преминала во јавна сопственост и голем број биле изложени на различни локации. Иако збирката со право била најпозната по нејзините слики, со Прадо во Мадрид која ја држел главната збирка, имало големи поседи на скулптура и повеќето форми на декоративна уметност. Она што било веројатно најдобрата збирка на ренесансни фламански таписерии во светот најчесто била изложена во Палатата Ла Грања, а збирката на оклопи  во Оружјето во Кралската палата, Мадрид била само ривал од нејзиниот еквивалент во Виена.

## Историја

### Карло V
Во збирката имало неколку слики од Шпанија кои биле сопственост пред владеењето на Хабсбург. Вкупно 300 слики кои се наоѓале во сопственост на Изабела I од Кастиља (р. 1504) биле распродадени на аукција по нејзината смрт, при што сликите достигнале многу ниски цени во споредба со многуте таписерии, нејзиниот накит, па дури и облека. На пример, сликата на Хиеронимус Бош била вреднувана 170 *мараведи*, но таписеријата на Лазар 150.000. Некои парчиња биле купени од семејството, но нејзиниот сопруг Фердинанд главно бил заинтересиран за таписериите, плаќајќи 524.072 за два комплети по четири, а парчето Лазар го купил по пониска цена. Зетот на Изабела, Филип Згодниот (таткото на Карло V) му купил на *Политихот на Изабела од Кастиља* збир на мали религиозни слики од Хуан де Фланд, кои главно останале во кралската збирка (Кралска палата). Хуан бил дворски сликар за Изабела I од Кастиља од 1496 година, но сите негови слики во збирката Прадо биле стекнати во 20 век.

Збирката вклучувала дела кои биле однесени во Шпанија во 16 век и била составена од збирката на Валоа војводата од Бугунди, чиј наследник бил Карло V. Раните холандски слики дополнително се зајакнале во 1558 година по смртта на сестрата на Карло V, Марија од Унгарија, набрзо по нејзиното пензионирање како гувернер на Холандија. Таа била искусен колекционер чиј наследник бил Филип Втори. Нејзиното наследство го вклучувало *Депонирањето на Христос* од Рожие ван дер Вејден (Прадо), старо повеќе од еден век. Имала и дваесетина тицијани. Карло V, исто бил наследник на неговата пратетка Маргарет од Австрија (п. 1530), исто така гувернер на Холандија и жесток колекционер, иако најмногу на современи холандски слики. Нејзината збирка го вклучувала *[[Портрет на Арнолфиниеви|портретот на Арнолфини]]* од Јан ван Ајк, кој ја оставил збирката во Наполеонските војни и се наоѓала во Националната галерија, Лондон.

Сите овие додатоци од Холандија веројатно биле ценети повеќе поради нивните таписерии, отколку поради нивните слики. Карло V потрошил повеќе на таписерии, отколку на слики (како неговиот современик Хенри VIII), и ги нарачал во текот на својот живот, продолжувајќи ја семејната традиција и рефлектирајќи ги заедничките кралски преференции во тоа време.

Голем број од германските збирки на Максимилијан I, дедото на Карло, светиот римски император и претходниците Хабсбурговци останале во Австрија и Германија. Кога во 1556 година Карло V абдицирал и го поделил своето огромно царство меѓу неговиот брат, кој станал Фердинанд I, светиот римски император и неговиот синот Филип, кој ги добил Шпанија, Холандија и хабсбуршките поседи во Италија, тие биле во Кунстиисторискиот музеј, Виена и на други места.

Карло V бил искусен и селективен колекционер, а неговото патување го направило свесен за различноста на ренесансната уметност, пред сè онаа на Италија. Бил многу импресиониран од тицијанскиот портрет на војводата од Мантуа и неговото куче (околу 1529, Прадо) и договорил Тицијан да го наслика во Болоња во 1532 година, во цела должина, а исто така и со кучето (Прадо). Ова било повторување на неодамнешниот портрет (Виена) од дворскиот сликар на неговиот брат Јакоб Зајзенегер, наменет за демонстрација. Ова целосно го освоило Карло и оттогаш тој никогаш не позирал за ниту еден друг сликар на портрети, како што велел Вазари, и покрај тешкотиите да се сретнел со Тицијан за да позира. Неговиот *коњски портрет на Карло V* (Прадо) ги поставил стандардите за жанрот, влијаејќи врз подоцнежните уметници како Ентони ван Дајк, Рубенс и Гоја. Но, скулпторот Леоне Леони од Милано, потпомогнат од неговиот син Помпео, заземал од 1546 година еквивалентна позиција во скулптурата; имал целосни и до половината бронзени портретни скулптури на Карло во Прадо, како и медали и врежани скапоцени камења. Холандскиот сликар Јан Корнелис Вермејен најмногу се користел за снимање на воените победи на Карло, особено во дизајните за големите таписерии, а Карло го одвел и на својот поход во Тунис.

### Филип II
Синот на Карло, Филип II од Шпанија (владеел од 1556 до 1598 година) бил посветен за сеќавање на неговиот татко и веројатно бил повеќе заинтересиран за уметноста од неговиот татко; сигурно нарачал и купил многу повеќе, а до крајот на неговиот живот збирката вклучувала околу 1.500 слики, и околу 700 таписерии. Тој ги презел најзначајните уметници на Карло, Тицијан и Леонис и ја нарачал познатата и сега дисперзирана серија митолошки слики познати како *поезија*, кои претставувале некои од неговите најдобри доцни дела. Од овие шест или седум слики, само една од најголемите верзии останала во збирката до трансферот во Прадо; пет биле во Обединетото Кралство, а еден во Соединетите држави.

Во 1561 година Филип го претворил Мадрид во главен град на Шпанија, нешто што неговиот татко го планирал, но никогаш не го реализирал. Тој започнал да гради огромен споменик на неговиот татко и на другите шпански Хабсбурзи во Ел Ескоријал, чија градба и декорација требало да бидат главниот уметнички проект во неговото владеење.

### Филип III
Филип III од Шпанија, кој владеел од 1598 до 1621 година, го продолжил создавањето на кралски портрети, но не бил многу заинтересиран за уметност. Веројатно, неговото владеење било во секој случај, незабележителен период во шпанското сликарство. Тој нарачал коњичка статуа од Џамболоња, кој не ја посетил Шпанија лично. Рубенс дошол како амбасадор и го насликал своето *валидо* (главниот министер и омилен) војводата од Лерма, но не и кралското семејство.

### Филип IV
За разлика од неговиот татко, долгото владеење на Филип IV од Шпанија (1621-1665) имало големо лично влијание на монархот во уметничкото покровителство. Диего Веласкес (1599-1660) го привлекол вниманието на кралот додека бил сè уште млад, по смртта на Родриго де Вилјандрандо во 1622 година, и останал во кралска служба до крајот на својот живот, исто така напредувајќи низ хиерархијата на дворјаните. Филип уживал во своето друштво и често доаѓал да го види како слика. Многу неформалните *Лас Менини* го прикажувале уметникот како ги сликал кралот и кралицата, додека нивната ќерка гледала.

Веласкес двапати добил дозвола да ја посети Италија, во 1629-30 и 1649-51 година. Во втората посета тој бил искористен како аукциски агент на кралот за купување уметност, што го направил во голем обем, со одлична проценка.

### Карло II
За време на владеењето на Карло II од Шпанија (1661-1700) падот на Шпанија станал очигледен. Кралското покровителство на официјалните портрети продолжило, но во помала мера, а освен тоа примале дипломатски подароци и од други монарси. Дворските сликари го вклучиле Хуан Карењо де Миранда.

### Филип V и Фердинанд VI
мини|''Семејството на Филип V'', 1723 година, од Жан Ранк 44 cm × 65 cm.
По смртта на Карло, војната за шпанското наследство од 1701 до 1715 година го нарушила редот на кралското покровителство, особено во раните години. Новиот крал, Филип V, бил млад француски принц, чие владеење траело, со краток прекин, од 1700 до 1746 година. Француските сликари на портрети имале многу работа, вклучувајќи ги Жан Ранк и Луј-Мишел ван Лу, кој го заменил Ранк како главен дворски портретист од 1736 година, а домашните шпански сликари како Мигел Жасинто Мелендез требало да го приспособат својот стил.

Ван Лу останал во местото за време на владеењето на синот на Филип, Фердинандо VI (р. 1746-1759), додека не се вратил во Париз во 1753 година.

### Карло III
[мини| Карло III сликан во ловечка облека, со малку знаци на неговата кралска положба. [Франсиско Гоја|Франциско Гоја, 1786-88]]
Додека владеел со Шпанија од 1759 до 1788 година, Карло III бил значително поспособен и подинамичен од неговите претходници еден век пред него. Тој, исто така, учел сликарство и бакропис кога бил млад (француски обичај бил принцовите да учат рачен занает) и продолжил да се оформува и во подоцнежниот живот. Тој двапати го убедил Антон Рафаел Менгс (р. 1779), водечки сликар на неокласицизмот, авангардното движење од тоа време да го напушти Рим за да ја посети Шпанија, што познатите уметници традиционално не сакале да го направат. Покрај големиот таван во Кралската палата во Мадрид, во збирката останале неколку портрети на кралското семејство.

Менгс му бил лут ривал на Џовани Батиста Тјеполо, една генерација порано. Тој ги поминал своите последни години во Мадрид, од 1761 до 1770 година, сликајќи три тавани во Кралската палата и збирка на слики за црква, кои брзо биле заменети со делата од Менг по дворските интриги, очигледно одразувајќи го вкусот на кралот.

## Наводи

## Литература
* „Каталог“: *Museo del Prado, Catálogo de las pinturas*, 1996 година, Министерство за образование и култура, Мадрид, .
* Cremades, Фернандо Чека; Фернандес-Гонсалес, Лаура (уреди), *Фестивалската култура во светот на шпанските хабсбурговци*, 2016 година, Роутлеџ,, 9781317135616, google books.
* *Водич за Прадо*, 2012 година, Национален музеј дел Прадо,.
* Тревор-Ропер, Хју ; *Принцови и уметници, покровителство и идеологија на четири хабсбуршки судови 1517-1633*, Темза и Хадсон, Лондон, 1976 година,.

Категорија:Уметнички збирки
Категорија:Шпанска монархија
Категорија:Шпанска уметност