Ларсенова Ледена Плоча

врска=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/67/Antarctic-Peninsula-Ice-Shelves.png/220px-Antarctic-Peninsula-Ice-Shelves.png|мини|Ларсеновата Ледена Плоча со означените точки А, Б, Ц и Д
[врска=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/19/Antarctica map indicating Antarctic Peninsula.JPG/220px-Antarctica map indicating Antarctic Peninsula.JPG|мини| Местоположба на Антарктичкиот Полуостров во рамките на [Антарктикот]]
**Ларсенова Ледена Плоча** — долга ледена плоча во северозападниот дел на Веделовото Море, кој се протега долж источниот брег на Антарктичкиот Полуостров од Лонгинговиот ’Рт до Смитовиот Полуостров. Името го добила по капетанот Карл Антон Ларсен, капетан на норвешкиот брод за ловење китови *Џејсон*, кој пловел по ледената предница до 68°10' јужно во текот на декември 1893 година  Подетално, ледената плоча Ларсен е ниа плочи кои зафаќаат различни заливи долж брегот. Од север кон југ, сегментите се нарекуваат Ларсен А (најмалиот), Ларсен Б и Ларсен Ц (најголемиот) од истражувачите кои работат во областа. На југ се именувани и Ларсен Д и многу помалите Ларсен Е, Ф и Г.

Распадот на ледената плоча од средината на 1990-тите е нашироко пријавен, при што колапсот на Ларсен Б во 2002 година бил особено драматичен. Голем дел од Ларсен Ц се отцепил во јули 2017 година формирајќи санта позната како А-68.

Ледената плоча првично зафаќала површина од , но по распаѓањето и отцепувањето на ледениот брег А-17, сега зафаќа површина од  .

## Ледена плоча
врска=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b2/Antarctic shelf ice hg.png/310px-Antarctic shelf ice hg.png|лево|мини| Процеси околу ледената плоча на Антарктикот
Колапсот на Ларсен Б открил просперитетен хемотрофен екосистем 800&nbsp;м (половина милја) под морето. Откритието било случајно. Научниците од американската програма за Антарктик биле во северозападното Веделово Море и го истражувале рекордот на седименти во длабоко глацијално корито од околу  (двапати поголема од Тексас или Франција). Метанот и водородниот сулфид поврзани со ладни навлегувања се сметаат како извор на хемиската енергија што го напојува екосистемот. Областа била заштитена со ледената плоча од остатоци и седименти за кои се гледало дека се наталожуваат на белите микробиолошки душеци по распадот на ледената плоча. Биле забележани школки групирани околу отворите.

Поранешниот регион Ларсен А, кој бил најдалечниот север и се наоѓал веднаш надвор од Јужниот Поларник, претходно се распаднал во средината на сегашниот меѓуглацијал и се реформирал само пред околу 4.000 години. Поранешниот Ларсен Б, напротив, бил стабилен најмалку 10.000 години. Мразот на плочата се обновува на многу пократко време, а најстариот мраз на сегашната плоча датира од пред само двесте години. Брзината на ледникот Крејн се зголемила трикратно по колапсот на Ларсен Б, најверојатно поради отстранувањето на ефектот на потпора на ледената плоча. Податоците собрани во 2007 година од страна на меѓународен тим истражувачи преку радарски мерења базирани на сателити сугерираат дека вкупната рамнотежа на масата на мразот на Антарктикот е сè понегативна.

### Уривање
[врска=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/22/Larsen B Collapse.jpg/260px-Larsen B Collapse.jpg|лево|мини| Слика од уривањето на ледената плоча Ларсен Б и споредба на ова со американската држава [Род Ајленд .]]
Настаните за распаѓање на Ларсен биле невообичаени според минатите стандарди. Вообичаено, ледените плочи губат маса со отселување на ледениот брег и со топење на нивните горни и долни површини. Настаните на распаѓање биле поврзани од весникот *„Индипендент* “ во 2005 година со тековното затоплување на климата на полуостровот Антарктик, околу 0,5˚C (0,9˚F) во деценија од доцните 1940-ти. Според еден труд објавен во *Journal of Climate* во 2006 година, полуостровот на станицата Фарадеј се загреал за 2,94˚C (5,3˚F) од 1951 до 2004 година, многу побрзо од Антарктикот како целина и побрзо од глобалниот тренд; антропогеното глобално затоплување го предизвикувало ова локализирано затоплување преку зајакнување на ветровите што кружат по Антарктикот.

#### Ларсен А
Ледената плоча Ларсен А се распаднала во јануари 1995 година.

#### Ларсен Б
врска=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/12/Larsen B collapse.jpg/290px-Larsen B collapse.jpg|мини| Колапсот на Ларсен Б, покажувајќи го сè помалиот обем од 1998 до 2002 година.
Од 31 јануари 2002 година до март 2002 година, секторот Ларсен Б делумно пропаѓал и делови од него се распаднале,    мраз со 220 метри дебелина, област споредлива со американската држава Род Ајленд. Во 2015 година, една студија заклучила дека преостанатата ледена плоча Ларсен Б требало да се распадне до 2020 година, врз основа на набљудувањата на побрз проток и брзото разредување на ледниците во областа.

Ларсен Б бил стабилен најмалку 10.000 години, во суштина целиот холоценски период од последниот глацијален период. Спротивно на тоа, Ларсен А бил отсутен во значителен дел од тој период, реформирајќи се пред околу 4.000 години.

И покрај неговата голема старост, Ларсен Б бил очигледно во неволја во моментот на колапсот. Бидејќи топлите струи ја изеле долната страна на плочата, тој станал „*жариште на глобалното затоплување*“. Се скршил во период од три недели или помалку, со фактор во ова брзо распаѓање се моќните ефекти на водата; езерца со топена вода формирана на површината за време на речиси 24 часа дневна светлина во текот на летото, течеле надолу во пукнатини и, делувајќи како мноштво клинови, ја раздвојувале плочата. Други веројатни фактори за распадот биле повисоките температури на океаните и падот на мразот на полуостровот.

Во австралната зима 2011 година, се формирало големо пространство од морски мраз над заливот што некогаш бил покриен со копнената полица на слатководниот глацијален мраз на Ларсен Б. во текот на неколку дена, „*земајќи со себе парче од ледената плоча со големина на Филаделфија*“, според научниците на НАСА кои ги испитуваат сликите од сателитите Тера и Аква .

#### Ларсен Ц
врска=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e2/LarsenC photo 2016315 lrg.jpg/220px-LarsenC photo 2016315 lrg.jpg|десно|мини| Раздор од 2016 година во Ларсен Ц, широк поглед
врска=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5d/Glacier-ice shelf interactions.svg/350px-Glacier-ice shelf interactions.svg.png|алт=Four figures showing 1) how the buoyancy of an ice shelf supports the descending glacier, slowing its motion, 2) how warmer temperatures reduce the mass of the ice shelf and provide more meltwater to lubricate the glacier, causing it to move faster, 3) how a missing ice shelf leads to more rapid glacier motion and rapid calving into the sea, and 4) how this leads to a thinner glacier with a steeper surface which moves even faster|мини| Интеракции ледник &#x2013; ледени плочи.
врска=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/68/Iceberg A-68 - July 20 2017.jpg/170px-Iceberg A-68 - July 20 2017.jpg|мини| Скршениот брег и плочата се видливи на оваа слика добиена од Топлинскиот инфрацрвен сетилник (TIRS) на сателитот Landsat 8 на 21 јули 2017 година (Полесно = потопло).
Од јули 2017 година, Ларсен Ц станал  четвртиот по големина ледена плоча на Антарктикот, со површина од околу 

Мерењата на сателитски радарски височини покажуваат дека помеѓу 1992 и 2001 година, ледената плоча Ларсен се разредувал до 0,27 ± 0,11 метри годишно. Во 2004 година, еден извештај заклучил дека иако преостанатиот регион Ларсен Ц се чини дека е релативно стабилен, континуираното затоплување може да доведе до негово распаѓање во следната деценија.

Процесот на отцепување на сантата започнала кон средината на 2016 година. На 10 ноември 2016 година, научниците го фотографирале растечкиот јаз што се протега по ледената плоча Ларсен Ц, покажувајќи дека трча околу 110 километри долга со ширина поголема од 91 сантиметри, и длабочина од 500 метри. До декември 2016 година, раздорот продолжил уште 21 километри до точка каде што само 20 километри останале нескршен мраз, а породувањето се сметало за сигурно во 2017 година. Се предвидувало дека ова ќе предизвика породување меѓу девет и дванаесет проценти од ледената плоча,  , област поголема од американската држава Делавер, или двојно поголема од Луксембург. Отсечениот фрагмент се предвидувало да биде 350 метри дебел и да имаат површина од околу . Резултирачката санта се предвидува да биде меѓу најголемите санти мраз некогаш забележани, освен ако не се скрши на повеќе парчиња.

На 1 мај 2017 година, членовите на МИДАС објавиле дека сателитски снимки покажале нова пукнатина, околу 15 километри долга, разгранета од главната пукнатина приближно 10 километри зад претходниот врв, упатувајќи се кон ледената предница. Научниците од Универзитетот Свонси во Велика Британија велат дека пукнатината се издолжила за 18 километри од 25 мај до 31 мај и тоа помалку од 13 километри мраз е сè што го спречува раѓањето на огромна санта. „*Изгледа дека врвот на пукнатината значително се свртел кон ледената предница, што покажува дека времето на породување е веројатно многу блиску*“, напишале Адријан Лакман и Мартин О'Лири во средата во блог пост за Влијанието на топењето на динамиката на мразот и Проект за стабилност, или МИДАС. „*Се чини дека има многу малку за да се спречи целосно отцепување на ледениот брег*“. Поголемиот дел од ледената плоча Ларсен Ц што стоел зад отсечената санта мраз „*ќе биде помалку стабилен отколку што беше пред расцепот*“ и може брзо да се распадне на ист начин како Ларсен Б во 2002 година.

Во јуни 2017 година, брзината на претстојната санта Ларсен Ц се забрзала, при што источниот крај се движи на 10 метри дневно подалеку од главната плоча. Како што било дискутирано од страна на истражувачите од Проектот МИДАС на нивната локација: „*Во друг знак дека породувањето на ледениот брег е неизбежно, делот од ледениот брег Ларсен Ц, кој наскоро ќе се појави, се зголемил за тројно со брзина на повеќе од 10 метри на ден помеѓу 24 и 27 јуни 2017 година.* *Ледениот брег останува прикачен на ледената плоча, но неговиот надворешен крај се движи со најголема брзина досега забележана на оваа ледена плоча*.“ На 7 јули, во извештајот на блогот на *Project MIDAS* било наведено: „*Најновите податоци од 6-ти јули откриваат дека, при ослободување од зголемени напони, јазот се разгранувал неколку пати.* *Користејќи ги податоците од сателитите Сентинел-1 на ESA, можеме да видиме дека сега има повеќе врвови на пукнатини на 5 километри (3,10 милји) од работ на мразот. Очекуваме дека овие пукнатини ќе доведат до формирање на неколку помали ледени брегови*.“ На 12 јули 2017 година, проектот МИДАС објавила дека голем,  дел од Ларсен Ц се скршил од главната ледена плоча во одреден момент помеѓу 10 и 12 јули. Ледениот брег, означен како А-68, тежи повеќе од трилион тони  и е повеќе од 200 метри дебел.

Проектот МИДАС ги ажурирал информациите за својот блог на 19 јули 2017 година во врска со Ларсен Ц, откривајќи дека се чини дека евентуален нов расцеп се протега кон север од точката каде што се отцепил А-68 во средината на јули. Истражувачите на проектот почувствувале дека оваа сомнителна нова пукнатина може да се сврти кон работ на плочата, зголемувајќи го ризикот „*да продолжи до издигнувањето на мразот Бауден*“, што се смета за „*клучна точка на стабилизација за ледената плоча Ларсен Ц*“.

Како што е точно за сите пловечки ледени плочи, заминувањето на А68 од Антарктикот немало непосреден ефект врз глобалното ниво на морињата. Сепак, голем број ледници се испуштаат на плочата од копното зад неа, и тие сега може да течат побрзо поради намалената поддршка од ледената плоча. Ако целиот мраз што моментално го задржува Ларсен Ц влезе во морето, глобалните води би се зголемиле за околу 10 сантиметри.

#### Ларсен Д
Ледената плоча Ларсен Д е помеѓу Смитовиот Полуостров на југ и Гипсовиот леден подем. Се смета дека е генерално стабилна. Во текот на отприлика изминатите педесет години тој напредувал (се проширил), додека споредливите ледени плочи како Џорџ VI, Бах, Станге и Ларсен Ц се повлекле (во многу поголема нето-размерност). Најновото истражување на Ларсен Д го измерил на . По целата предница има прицврстен мраз. Ова го отежнува толкувањето на ледената предница бидејќи полупостојаниот морски мраз варира во дебелина и може речиси да не се разликува од мразот на плочата.

## Галерија

Податотека:Antarctic Peninsula, the Larsen Ice Shelf, and the sea ice covered waters around the region.jpg|Јасен поглед на Антарктичкиот Полуостров, ледената плоча Ларсен и морскиот мраз ги прекриva водите околу регионот.
Податотека:Larsen B March 2013.jpg|Областа Ларсен Б во март 2013 година
Податотека:LarsenC-detail photo 2016315 lrg.jpg|Раздор од 2016 година во Ларсен Ц, детали
Податотека:Larsen c crack nasa worldview 20170712.jpg|Слики од МОДИС на НАСА кои го прикажуваат целосниот прекин на ледената плоча од 12 јули 2017 година
Податотека:Larsen C breaks.jpg|Радарски снимки од Sentinel-1B направени на 12 јули 2017 година


## Наводи

## Надворешни врски

* "Break up of the Larsen Ice Shelf, Antarctica", NASA Earth Observatory.
* Coastal-change and Glaciological Map of the Larsen Ice Shelf Area, Antarctica, 1940-2005 United States Geological Survey
* Antarctic ice rift close to calving, after growing 17km in 6 days  (Swansea University, Project Midas - June 2017)

Категорија:Ледени плочи на Антарктикот
Категорија:Чилеанска Антарктичка Територија
Категорија:Британска Антарктичка Територија
Категорија:Аргентински Антарктик