Економија на Лаос

**Економијата на Лаос** е брзо растечка економија во развој со понизок и среден приход. Како една од четирите преостанати социјалистички држави, економскиот модел на Лаос наликува на кинескиот социјалистички пазар и / или виетнамските социјалистички ориентирани пазарни економии комбинирајќи високи степени на државна сопственост со отвореност кон странски директни инвестиции и приватна сопственост заснована на пазарот .

По независноста, Лаос воспоставила планска економија од советски тип. Како дел од економското преструктуирање, чија цел била интеграција на Лаос во глобализираниот светски пазар, Лаос претрпел реформи наречени *Нов економски механизам* во 1986 година со кои се децентрализирала владината контрола и се охрабрува приватното претпријатие заедно со државните претпријатија. Во моментов, Лаос е рангиран меѓу најбрзо растечките економии во светот, со просек од 8% годишно со раст на БДП. Исто така се предвидува дека Лаос ќе одржи најмалку 7% раст и до 2019 година.

Клучните цели на владата вклучуваат следење на намалувањето на сиромаштијата и образованието за сите деца, исто така со нејзината иницијатива да стане држава „*поврзана со земјата*“. Ова се прикажува преку тековната изградба на брзата шина од скоро 6 милијарди американски долари од Кунминг, Кина до Виентијан, Лаос . Земјата отворила берза во 2011 година и станала регионален играч во улога на снабдувач на хидроелектрична енергија на соседите како Кина, Виетнам и Тајланд . Во тековниот период, економијата на Лаос главно се потпира на странски директни инвестиции за привлекување на капитал од странство за поддршка на неговата постојана економска строгост. Долгорочната цел на економијата во Лаос, како што е предвидено во уставот, е економски развој во насока на социјализмот преку создавање на материјални услови за движење кон социјализмот.

И покрај брзиот раст, Лаос останува една од најсиромашните земји во Југоисточна Азија. Земја без излез на море, има несоодветна инфраструктура и во голема мера неквалификувана работна сила. Како и да е, Лаос продолжува да привлекува странски инвестиции бидејќи се интегрира во поголемата економска заедница на АСЕАН, неговата обилна, млада работна сила и поволниот даночен третман.

## Економска историја
Со уривањето на монархијата во 1975 година, комунистичката влада на Патет Лао воспоставила планска економија на системот на командна економија во советски стил, заменувајќи го приватниот сектор со државни претпријатија и задруги; централизирање на инвестициите, производството, трговијата и цените; и создавање бариери за внатрешната и надворешната трговија .

Преземањето на власта од страна на комунистите, исто така, резултирало во повлекување на главно американските надворешни инвестиции, од кои земјата станала многу зависна како резултат на уништувањето на домашниот капитал за време на Индокинските војни.

Ова се променило во 1986 година кога владата го објавила својот „*нов економски механизам*“ (НЕМ). Првично срамежливо, НЕМ бил проширен за да опфати низа реформи дизајнирани да создадат услови погодни за активност на приватниот сектор. Цените утврдени од пазарните сили ги замениле цените утврдени од владата. На земјоделците им било дозволено да поседуваат земјиште и да продаваат земјоделски култури на отворен пазар. Државните фирми добиле поголеми овластувања за донесување одлуки и изгубиле поголем дел од своите субвенции и предности во цените. Владата го поставила девизниот курс близу до реалните нивоа на пазарот, ги укинала трговските бариери, ги заменила увозните бариери со тарифи и им дала на фирмите од приватниот сектор директен пристап до увоз и кредит.

Со растечките немири во Источна Европа и Советскиот Сојуз, во 1989 година, владата на земјата постигнала договор со Светската банка и Меѓународниот монетарен фонд за дополнителни реформи. Владата се согласила да воведе фискална и монетарна реформа, да промовира приватно претпријатие и странски инвестиции, да приватизира или затвори државни фирми и да го зацврсти банкарството. Исто така, земјата се согласила да го задржи курсот на пазарот, да ги намали тарифите и да ги елиминира непотребните трговски регулативи. Бил донесен и либерален кодекс за странски инвестиции. Спроведувањето на правата на интелектуална сопственост се регулира со две уредби на премиерот датирани од 1995 и 2002 година.

Во обид да стимулира понатамошна меѓународна трговија, владата на Ласо прифатила помош од Австралија за изградба на мост преку реката Меконг до Тајланд.„ Тајландско-лаоскиот мост за пријателство“, помеѓу префектурата Виентијан и провинцијата Нонг Каи, Тајланд бил пуштен во употреба во април 1994 година. Иако мостот создал дополнителна трговија, владата во Лаос сè уште не дозволува целосно слободен проток на сообраќај низ целиот распон.

Овие реформи довеле до економски раст и зголемена достапност на стоки. Сепак, Азиската финансиска криза во 1997 година, заедно со лошото управување на економијата од страна на владата на Лао, резултирала во спирална инфлација и стрмна амортизација на кипот, кој изгубил 87% од својата вредност од јуни 1997 до јуни 1999 година. Построгите монетарни политики донеле поголема макроекономска стабилност во финансиската година (ФГ) 2000 година, а месечната инфлација, која во просек изнесувала околу 10% во текот на првата половина на ФГ 1999 година, паднала на просечно 1% во однос на истиот период во ФГ2000 година.

Во ФГ1999 г., странските грантови и заеми сочинувале повеќе од 20% од БДП и повеќе од 75% од јавните инвестиции.

Економијата продолжува да доминира од непродуктивниот земјоделски сектор кој работи во голема мерка надвор од економијата на пари и во кој јавниот сектор продолжува да игра доминантна улога. Сепак, голем број приватни претпријатија се основани во индустрии за производство на ракотворби, пиво, кафе  и понуда на  туризам . Со поддршка на Обединетите нации, Јапонија и Германија, поранешната стопанска комора контролирана од државата има за цел да го промовира приватниот бизнис: Националната трговско-индустриска комора на Лаос и нејзините провинциски поделби.

Последната рунда на реформи на претпријатијата во државна сопственост во 2019 година има за цел да се осигура дека преостанатите претпријатија ќе станат профитабилни преку ефикасни и одржливи извори на приход за националната каса. Овие мерки вклучуваат затворање на непродуктивни претпријатија, обезбедување деловни активности во кои државата инвестира да се реформираат во профитабилни потфати и намалување на корупцијата. Од 2019 година, Државниот оддел за развој и осигурување на претпријатија на владата во Лао има 183 претпријатија под нејзин надзор.

## Земјоделството
Земјоделството, претежно земјоделско производство на ориз, доминира во економијата, вработува околу 85% од населението и произведува 51% од БДП . Домашните заштеди се ниски, што го принудува Лаос да се потпира многу на странската помош и на концесиските заеми како извори на инвестиции за економски развој.

Земјоделски производи вклучуваат сладок компир, зеленчук, пченка, кафе, шеќерна трска, тутун, памук, чај, кикирики, ориз и одгледување свињи, говеда, живина.

Во средината на 2012 година, владата во Лаос издала четиригодишен мораториум за нови рударски проекти. Наведените причини биле еколошки и социјални проблеми во врска со користењето на земјоделско земјиште.

## Туризам
Туризмот е најбрзо растечка индустрија во економијата и игра витална улога во економијата во Лаос. Владата го отворила Лаос кон светот во 90-тите години на минатиот век и продолжува да биде популарно одредиште меѓу туристите.

## Други статистички податоци
**[[Бруто-домашен производ|БДП]] :** паритет на куповната моќ - 14,2 милијарди долари (проценка на 2009 година) )* **[[Девизен курс]]** - кипс (LAK) по американски долар - 8.556,56 (2009), 8.760,69 (2008), 9.658 (2007), 10 235 (2006), 10.820 (2005)

* Производство на нафта:

: 0 мл / ден (проценка на 2009 година) )

* Потрошувачка на масло:

: 3.000 барели на ден  (2009 est.)

* Нафта - извоз:

: 0 мл / ден (проценка на 2007 година) )

* Нафта - увоз:

: 3,800 барели  (2007.)

Од вкупната странска инвестиција во Лаос во 2012 година, рударската индустрија доби 27%, следена од производство на електрична енергија, која има 25% удел.

## Наводи

## Надворешни врски

* Истражување на ориз во Лао PDR
* Биоразновидност на ориз во PDR на Лао http://www.sdc.org.vn/index.php?navID=21483&langID=1  ]