Кабезон (риба)

**Кабезон** (***Scorpaenichthys marmoratus***) ― голем вид скулпин по потекло од пацифичкиот брег на Северна Америка. Иако генеричкото име буквално се преведува како „скорпија“, вистинската скорпија (како што е риба-лав) припаѓа на сродното семејство *[[Scorpaenidae]]*. Кабезонот е единствениот познат член од неговиот род.

## Таксономија и етимологија
Кабезон првпат формално бил опишан како *Hemitripterus marmoratus* во 1854 година од страна на американскиот лекар и физичар и ихтиолог Вилијам Орвил Ајрс, со типична локација дадена како Калифорнија. И Ајрес и францускиот биолог Шарл Фредерик Жирар го објавиле специфичното име *marmoratus* за овој таксон во 1854 година, Ајрeс го објавил своето име на 8 септември во *Псифик*, списание со седиште во Сан Франциско во кое Калифорниската академија на науките ги објавила своите извештаи од состаноците, а името било објавено уште еднаш на 22 септември во *Зборникот на трудови на Калифорниската академија на науките*. Името на Жирар се сметало за објавено на 6 октомври, а авторството било потврдено во корист на Ајрс во Мислењето на ICZN 1583 во 1990 година. Жирар го класифицирал овој вид во моноспецифичниот род ***Scorpaenichthys***.

Кабезонот претходно бил класифициран како дел од монотипското семејство Scorpaenichthyidae во петтото издание на *„Риби на светот“.* но последователните авторитети, како што е *Ешмаеровиот каталог на риби*, го сместија таксонот во рамките на Jordaniidae. Во секој случај, кабезонот се смета за еден од поосновните членови на суперсемејството Cottoidea.

Кабезонот е риба без лушпи со широка, коскена потпора што се протега од окото преку образот веднаш под кожата. Таа е најголемиот член на суперсемејството cottoidea/sculpin и нема лушпи низ телото. Има 11 боцки на грбната перка. Кабезонот, исто така, има дебел боц пред окото, анална перка од меки зраци и месест преклоп на средината од муцката. Пар подолги преклопки слични на пипала се веднаш зад очите, познати и како цирус. Устата е широка со многу мали заби. Бојата варира, но генерално е шарена, како што сугерира името на видот *marmoratus*, со кафеави, зелени и црвени нијанси. >90% од црвените риби се мажјаци, додека >90% од зелените риби се женки. Стомакот е исто така забележан како бледо тиркизна или дури и бела. Во рамките на кабезон, кои се чуваат во аквариуми, постојат некои докази што сугерираат дека тие имаат способност да се камуфлираат за да одговараат на околината. Како и лингкодот, кој го дели истиот опсег како и кабезонот, месото може да биде сино по боја, како и внатрешните органи, во зависност од исхраната на рибата.

Достигнува до 99 цм во должина и 14 кг во тежина,  додека најголемиот уловен кабезон бил 11,3 кг. Како што имплицира името *кабезон* со шпанско потекло, рибата има многу голема глава во однос на телото.

## Распространетост и живеалиште
мини|Кабезон со средна големина со сиво-кафеава боја, уловен во близина на Пацифика, Калифорнија.
Тие се наоѓаат во широк спектар на живеалишта на длабочина од 0-200 метри (0-656 ст), вклучувајќи карпести, калливи и песочни дноа и корита со алги. Во нивните живеалишта, нишата што ја зафаќаат варира во зависност од фазата на развој. Новоизведените ларви живеат во планктонот, обично во горните слоеви на водата. Иако почесто се наоѓаат во крајбрежните води, тие можат да се лоцираат и до 320 километри од брегот.Откако ќе достигнат 40 мм во должина, рибите усвојуваат демерсален начин на живот кој се движи од длабочини од 6-12 метри. Кабезоните имаат релативно мал опсег на домување, не се оддалечуваат далеку од местата на нивното гнездење. Способноста на кабезонот да се врати дома се припишува на неговиот мирис. Покрај тоа, голем дел од верноста на местото на прикажување на кабезонот се враќа на локацијата каде што претходно бил.Ова е забележано во рамките на 100 метри опсег на брегот на Калифорнија.
## Навики во исхраната
Кабезоните се хранат со ракови, мекотели, риби и јајца на риби. Некои докази покажуваат дека младите и возрасните единки се хранат со специфични видови во тој возрасен опсег. Само возрасните покажуваат јасна сезонска промена во исхраната. Во оваа група, процентот на мекотели и риби е поголем во зима и пролет во споредба со лето и есен. Иако мекотелите играат значајна улога во исхраната на возрасните, тие биле отсутни од стомаците на младите единки, кои главно содржеле помали ракчиња и риби. Помладите риби веројатно немаат сила да ги отстранат дури и најмалите, отпорни полжави. Возрасни кабезони дури се забележани како јадат цели ракови, вклучувајќи го и црвениот карпест рак или ракот Данџенес, или пак го кршат и јадат ракот користејќи ги нивните големи усти.

Сезоната на изведување кај кабезонот варира во текот на целата година, но е највисока почнувајќи од февруари, достигнувајќи врв кон крајот на март/првите денови на април и нагло опаѓајќи кон крајот на април/првите денови на мај. Ларвите се наоѓаат во меѓуплимните зони на длабочина до 17 метри, каде што се таложат на тврди подлоги како што се дрвени столбови, трупци, камења и челик. Тие се забележани и на изложени површини, а не под структури или потопени во вода. Силни докази покажуваат дека сексуално зрелите женски кабезон се мрестат повеќе пати во текот на една сезона на мрестење. Покрај тоа, потоплите води имаат позитивно влијание врз женските гонади, додека кај мажјаците имаат мал или никаков ефект.
мини|Кабезон што лежи на карпест гребен, со јасни цируси над очите, со љубезна дозвола од Националната служба за морски рибарство
Кабезонот започнува како многу мали ларви, околу 5.8 милиметри. Како што растат, тие се дуплираат во големина сè додека не достигнат зрелост, каде што можат да тежат во просек 7,7 кг. Документирано е дека женките се малку поголеми и подолги од мажјаците. Не се пронајдени докази што објаснуваат зошто се случува ова. Сексуалната зрелост кај двата пола може да се случи во втората или третата година од животот. Женките можат да живеат до 13 години, додека мажјаците до 9. Се смета дека женките живеат подолго поради нивниот полов диморфизам, но како што е наведено, нема докази што ја поддржуваат таа тврдење. Возраста се одредува според ушна коска наречена отолит; броењето на бројот на прстени присутни на коската ја одредува возраста.
## Рибарство и заштита на природата
Риболовот на кабезон започнал кај раните Индијанци, додека Калифорнијците не ги ловеле конкретно сè до крајот на 1930-тите. Историски гледано, повеќето кабезон во Калифорнија биле ловени од рекреативни риболовци. Рибарите ги ловат крајбрежните алги користејќи јадица и конец или стапици. Кабезонот за прв пат бил цел на живи рибари во 1994 година. Помеѓу 1996 и 1997 година, се зголемиле слетувањата на кабезон. Како одговор на живиот риболов, во 1998 година беше донесен законот за управување со крајбрежниот риболов, со кој се утврдува минимална граница на големината од 35.6 сантиметри за кабезон, кој стапи на сила во јануари 1999 година. Сепак, од 1995 до 2002 година, комерцијалните истоварувања ги надминаа рекреативните уловувања, главно поради појавата на риболовот на живи риби во средината на 1990-тите, поттикнат од побарувачката за специјализирана храна. Од 2001 до 2006 година, кабезонот се рангираше меѓу четирите групи видови што се уловуваат живи риби. Во 2000-тите, по спроведувањето на конзервативните ограничувања за риболов, уловот на кабезон значително се стабилизираше.

Една последица од ограничувањето на големината е репродуктивниот принос на рибите со оваа големина, бидејќи оние што се фатени близу до ограничувањето веројатно созреале само една сезона најмногу, што е штетно за стабилноста на популацијата. Кабезоните се изложени на ризик од прекумерен риболов поради раст, што се случува кога рибите се фатени пред да бидат доволно возрасни за размножување. Дополнително, риболовот со регрутирање се случува кога мрестечкиот фонд е толку интензивно експлоатиран што репродукцијата и регрутирањето опаѓаат на неодржливи нивоа за рибарството.

Од 19 јануари 2021 година, ограничувањето за комерцијално државно уловување на кабезон е поставено на 454 кг за тековната година. Друг фактор што придонесува за намалување на уловот е тоа што икрата од кабезон е токсична за луѓето, поради појавата на токсичен фосфолипид (диногунелин). Познато е дека овој токсин влијае на црниот дроб, особено кога е тестиран кај глувци. Единствената друга риба со токсична икра што влијае на црниот дроб е јапонскиот боцкав рибен, *Stichaeus grigorjewi.* Доколку се проголта, во рок од 24 часа се јавуваат повраќање, дијареја, треска и треска.

Од 2025 година, минималната големина на улов на кабезонот е отстранета, поради поплаки од рибари, бидејќи кабезонот не можел легално да се филетира на море. Некои рибари се пожалиле дека ова би дошло до резултат со помалку големи кабезони.

## Наводи

## Надворешни врски

* http://www.nmfs.noaa.gov/speciesid/fish_page/fish66a.html
* Појава на токсичен фосфолипид во икрата од кабезон

Категорија:Риби