Дух во оклопот (филм од 1995)

***Дух во оклопот*** — аниме киберпанк-филм од 1995 година, во режија на Мамору Оши. Филмот е напишан од Казунори Ито и се заснова на истоимената манга од Масамуне Широ. Во филмот се појавуваат гласовите на Ацуко Танака, Акио Оцука и Иемаса Кајуми. Дух во оклопот била јапонско-британска меѓународна копродукција, продуцирана од Kodansha, Bandai Visual и Manga Entertainment, со анимација обезбедена од Production IG.

Филмот се одвива во Јапонија во 2029 година и ja следи Мотоко Кусанаги, киборшки агент за јавна безбедност, кој лови мистериозен хакер познат како Кукларот. Нарацијата вклучува филозофски теми кои се фокусираат на самоидентитетот во технолошки напредниот свет. Музиката, компонирана од Кенџи Каваи, вклучува елементи на антички јапонски јазик.
 
Критичарите особено го пофалиле наративот, музичкиот аранжман и визуелноста на филмот, постигнати преку комбинација на традиционална анимација со ќелии и компјутерска анимација. Филмот, чиј буџет бил над 10 милиони долари првично бил неуспех за кино благајните, пред да постигне култен статус во формат на домашно видео и на крајот да заработи приближно 43 милиони долари во вкупни приходи од продажбата на благајните и домашните видеа. Филмот инспирирал режисери како што се браќата Вачовски, творци на филмовите „Матрица“ и Џејмс Камерон. Во 2004 година, Оши го режираше Дух во оклопот 2: Невиност, најавуван како посебно дело и не вистинско продолжение. Во 2008 година, Оши објавиl ажурирана верзија на оригиналниот филм, Дух во оклопот 2.0, во кој има нови звуци и ажурирана 3Д анимација.

## Заплет

Во 2029 година, со напредокот на кибернетската технологија, човечкото тело може да се „засили“, па дури и целосно да се замени со кибернетички делови. Друго значајно достигнување е сајбер-мозокот, механичка обвивка за човечкиот мозок што овозможува пристап до Интернет и други мрежи. Често споменуван израз е „дух“, што се однесува на свеста што го населува телото („оклопот“). Мајорот Мотоко Кусанаги е водач на тим за брзи интервенција при Одделот 9 за јавна безбедност, од „Њу Порт Сити“ во Јапонија.

После барањето на Накамура, шеф на Оддел 6, таа успешно врши атентат врз дипломат на странска земја за да спречи програмер по име Даита да избега од државата. Духот на преведувачот на министерот за надворешни работи е хакиран, веројатно за да изврши атентат врз јавни личности на претстојната средба. Верувајќи дека сторителот е мистериозниот Куклар, тимот на Кусанаги ги следи изолираните телефонски повици преку кои вирусот бил испратен.

После потерата, тие заробуваат еден ѓубреџија и еден насилник. Сепак, и двајцата се само лица чии духови се хакирани, кои немаат поим за Кукларот. Истрагата повторно доаѓа до ќорсокак. „Мегатек тело“, производител на „оклопи“ осомничен за блиски врски со владата, е хакиран и составува кибернетско тело. Телото бега, но е удрено од камион. Додека Одделот 9 го испитува телото, тие наоѓаат човечки „дух“ во неговиот компјутерски мозок. Неочекувано, началникот на Одделот 6, Накамура, пристигнува да го заплени телото. Тој тврди дека „духот“ внатре во мозокот е самиот Куклар, привлечен во телото од Одделот 6. Телото повторно се активира, тврди дека е самосвесно суштество и бара политички азил.

Откако Кукларот иницира краток аргумент за тоа што претставува човекот, еден камуфлиран агент што го придружува Накамура предизвикува диверзија и бега со телото. Сомневајќи се во валкана игра, тимот на Кусанаги набрзина се подготвува и го гони агентот. Во меѓувреме, Одделот 9 го истражува „Проект 2501“, споменат претходно од Кукларот, и пронаоѓа врска со Даита, кого Одделот 6 се обидува да го спречи да ја напушти земјата. Соочувајќи се со откриените информации, Даисуке Арамаки, началник на Одделот 9, заклучува дека од Одделот 6 го создале самиот Куклар за разни политички цели и сега се обидуваат да го вратат телото во кое тој моментално живее.

Кусанаги го следи автомобилот што го носи телото до напуштена зграда, каде открива дека е заштитен со роботски тенк сличен на пајак. Сакајќи што поборзо да се соочи со духот на Кукларот, Кусанаги го предизвикува тенкот без поддршка, што резултира нејзиното тело да биде распарчено. Нејзиниот партнер Бату пристигнува на време за да ја спаси, и помага да го поврзе нејзиниот мозок со Кукларот.

Кукларот и објаснува на Кусанаги дека тој е создаден од Одделот 6. Додека талкал низ разни мрежи, тој станал самосвесен и започнал да размислува за своето постоење. Одлучувајќи дека суштината на животот е репродукција и смртност, тој сака да постои во физичкиот мозок кој евентуално ќе умре. Бидејќи не можел да избега од мрежата на Одделот 6, тој морал да се симне во кибернетско тело. Имајќи интеракција со Кусанаги (без нејзино знаење), тој верува дека таа исто така се прашува за нејзината човечност и дека тие двајца малку се разликуваат. Тој предлага спојување на нивните духови, за возврат, Кусанаги ќе ги добие сите негови способности. Кусанаги се согласува на спојувањето.

Снајперисти од Одделот 6 се приближуваат до зградата, со намера да ги уништат мозоците на Кукларот и Кусанаги за да го прикријат Проектот 2501. Оклопот на Кукларот е уништен, но Бату навремено ја заштитува главата на Кусанаги за да и го спаси мозокот. Бидејќи Одделот 9 се приближува на локацијата, снајперистите се повлекуваат. „Кусанаги“ се буди во безбедната куќа на Бату со претходната глава на оклопот прицврстена за ново киборг тело за дете. Таа му кажува на Бату дека ентитетот во нејзиното тело не е ниту Кусанаги, ниту Кукларот, туку комбинација од обете. Таа му ветува на Бату дека повторно ќе се сретнат, ја напушта куќата и се прашува каде да оди понатаму.

## Глас

## Производство
### Развој

Режисерот Мамору Оши изјавил: „Мојата интуиција ми велеше дека оваа приказна за еден футуристички свет носи непосредна порака за нашиот сегашен свет. Исто така, ме интересираат компјутерите поради моето лично искуство со нив. Го имав истото чувство како и за „Патлабор“ и сметав дека ќе биде интересно да се направи филм чие дејство ќе биде засновано во блиската иднина. Постојат само неколку филмови, дури и надвор од Холивуд, кои јасно го прикажуваат влијанието и моќта на компјутерите. Мислев дека оваа тема ќе биде поефикасно пренесена преку анимација“. Оши ги проширил овие мисли во едно подоцнежно интервју, истакнувајќи дека технологијата ги менува луѓето и станала дел од културата на Јапонија. Тој коментирал дека неговата употреба на филозофија предизвикала продуцентите да се фрустрираат поради поштедливото користење на акциони сцени. Оши, исто така, признал дека филм со повеќе дејства ќе се продава подобро, но тој продолжил да ги снима овие филмови. Кога Оши се вратил да направи измени во оригиналниот Дух во оклопот за повторно да го објави како Дух во оклопот 2.0, една од причините што тој ја навел била што филмот не личел на продолжението. Тој сакал да го ажурира филмот за да ги одрази промените во перспективата.

### Дизајн

Хирујуки Окиура, дизајнер на ликови и клучен надзорник на анимацијата, ја дизајнирал Мотоко да биде позрела и посериозна од првичното прикажување на ликот во мангата од Масамуне Широу. Окиура избрал да претстави физички зрела личност за да одговара на менталната возраст на Мотоко, наместо нејзиниот младешки „дваесет и нешто“ изглед во мангата. На однесувањето на Мотоко и недостасуваат комичните изрази на лицето и бунтовната природа прикажани во мангата, наместо тоа во филмот прикажана е како повнимателна и размислувачка личност.

Оши ја заснова поставеноста за Дух во оклопот на Хонгконг. Оши коментирал дека неговата прва мисла да најде слика за футуристичкиот амбиент е азиски град, но да се најде соодветен градски пејзаж на иднината би било невозможно и затоа избрал да ги користи вистинските улици во Хонгконг како негов модел. Тој исто така кажал дека Хонгконг е совршен предмет и тема за филмот со неговите безброј знаци и какофонијата на звуците. Дизајнерот на механизмот на филмот Такеучи Ацуши истакнал дека иако филмот нема избран амбиент, тој очигледно се заснова на Хонгконг бидејќи градот ја претставувал темата на филмот, старото и новото, кои постојат во чудна врска во време на информативен потоп. Пред снимањето на филмот, уметниците цртале скици кои ги потенцирале хаотичните, збунувачки и презаситувачки аспекти на Хонгконг.

### Анимација

Дух во оклопот користел нов процес наречен „дигитално генерирана анимација“ (DGA), што е комбинација на анимација со ќелии, компјутерска графика и звук што се внесува како дигитални податоци. Во 1995 година, се сметало дека DGA е иднината на анимацијата, бидејќи се дозволувало традиционалната анимација да се комбинира со компјутерска графика и дигитална работа со ќелии и визуелни дисплеи. Уредувањето се вршело на AVID систем на Авид технологија, кој бил избран затоа што бил поразновиден и помалку ограничен од другите методи и работел со различни типови медиуми во единствено опкружување. Работата на дигиталната ќелија вклучувала и оригинални илустрации, композиции и манипулација со традиционалната анимација на ќелијата за да се создаде чувство на длабочина и да се предизвикаат емоции и чувства. Користени како позадина, филтрите како ефект на леќа се користеле за да се создаде чувство на длабочина и движење, со изобличување на предната позадина и правење на далечната позадина од фокусот во текот на фотографијата. Дух во оклопот користел уникатен систем за осветлување во кој светлината и темнината биле интегрирани во ќелии со посветено внимание на изворите на светлина и сенки наместо да користат контраст за контрола на светлината. Уметничката директорка Хиромаса Огура го опишала ова како „многу невообичаена техника на осветлување“.

Некои специјални ефекти, како „термо-оптичката камуфлажа“ на Мотоко, биле направени преку употреба на софтверот TIMA. Процесот користи единствена илустрација и ја манипулира сликата колку што е потребно за да произведе изобличувања за ефект во комбинација со позадина без да се менува оригиналната илустрација. Ефектот се додава повторно во кадарот за да се заврши сцената. Додека визуелните дисплеи користени во филмот биле технички едноставни за создавање, изгледот на дисплеите претрпел бројни ревизии од страна на продуцентскиот тим за најдобро да претставуваат визуелни прикази за иднината. Друг аспект на употребата на компјутерска графика било да се создадат слики и ефекти кои изгледале како да се „вдразбени од мозокот“ и генерирани во видео и додадени на филмот во последните фази. Воведните заслуги на филмот ги продуцирал режисерот за компјутерска графика, Сеичи Танака. Танака го претворил кодот на компјутерски јазик прикажан со романизирани јапонски букви во броеви пред да ги вметне во компјутерот за да генерира заслуги. Потеклото на овој код се имињата на вработените во филмот напишани на компјутерски јазик. Директорот на анимација Тошихико Нишикубо бил одговорен за реализмот и се залагал за точни прикази на движењата и ефектите. Потрагата по реализам вклучувала персонал кој вршел истражување на огнено оружје во објект во Гуам. Нишикубо ја истакнал сцената со тенкот како пример за реализмот на филмот, истакнувајќи дека куршумите создаваат искри кога удираат во метал, но не искрат кога куршумот удира во камен.

### Аудио

Снимањето за Дух во оклопот е направено во најскапо студио за да се постигне супериорен звук во текот на филмот. Просторизатор бил искористен за промена на звукот, особено во електронските разговори на мозокот, за модифицирање на гласовите. Композиторот Кенџи Каваи направил музика за филмот. За главната тема, Каваи се обидел да ја замисли поставката и да ја пренесе суштината на тој свет во музиката. Тој го користел класичниот јапонски јазик во почетната тема „Makeing of a Cyborg“. Композицијата е мешавина од бугарска хармонија и традиционални јапонски ноти; прогонувачкиот хор пее свадбена песна што се пее за да ги растера сите злобни влијанија. Диригентката на симфонијата, Сара Пеничка-Смит, забележала дека текстот на песната одговара за заедницата помеѓу Кусанаги и Проектот 2501 на кулминацијата на филмот. Каваи првично сакал да користи бугарски пејачи на народна музика, но наместо тоа користел јапонски народни пејачи. „See You Everyday“ се разликува од остатокот на саундтракот, бидејќи е поп-песна испеана на кантонски од Фанг Ка Винг.

Темата на крајните кредити на англиската верзија на филмот е „Предупредување од една минута“ од Passengers, соработка помеѓу U2 и Брајан Ено. Песната се појавила на албумот Original Soundtracks 1, и била една од трите песни на тој албум што всушност се нашла во филмот. Енди Фреин, основач на „Манга ентертејмент“ и извршен продуцент на филмот, бил поранешен директор за маркетинг на „Island records“, издавачката куќа што ги објавува песните на U2.

### Објавувања

Филмот ја доживеал својата светска премиера на Меѓународниот филмски фестивал во Токио во октомври 1995 година, пред неговото општо прикажување во ноември. Верзијата „2.0“ била објавена во кината во Токио, Осака, Нагоја, Фукуока и Сапоро на 12 јули 2008 година. Филмот заработил 10 милиони во глобалните приходи од кино благајните, но ова не го вратило во рамките буџетот на филмот, со што филмот не успеал да ги надомести трошоците за производство. Сепак, филмот има култен статус благодарение на домашното видео, со заработка на филмот од приближно 43 милиони долари во вкупни приходи од кино благајните и домашните видеа.

### Домашни медиуми

Во Јапонија, филмот бил објавен на видео касета на 26 април 1996 година. DVD верзијата била издадена на 25 февруари 2004 година, како специјално издание. За објавувањето на Специјалното издание во 2004 година, филмот бил целосно обновен и дигитално преправен од првичните филмски елементи во првичен облик на цел екран 4x3 и во облик на широк екран со анаморфна буква со 16х9, а аудиото било дигитално преправено на англиски и јапонски 6,1 DTS-ES и 5,1 Долби Дигитален звук со опкружувачки звук EX за врвен квалитет на слика и звук и оптимална презентација на домашно кино. Дух во оклопот бил објавен на Blu-ray на 24 август 2007 година. Специјално издание било објавено во декември 2004 година. Специјалното издание содржи дополнителен диск што содржи досиеја на ликови, животопис на создавателот, животопис на режисерот, кратко промо видео за Дух во оклопот и прегледи. Филмот бил повторно објавен во ДВД и Blu-ray во Јапонија на 19 декември 2008 година.

Во Соединетите Држави, филмот бил објавен на видео касета на 18 јуни 1996 година, преку „Manga Entertainment“ и на DVD на 31 март 1998 година, од „Anchor Bay Entertainment“.  Како и многу подоцнежното јапонско „Специјално издание“, ДВД-то е целосно возобновено и дигитално преправено парче со повеќе јазичните траки, но за разлика од јапонското издание, тоа вклучува 30-минутен документарец за снимањето на филмот. Manga Entertainment го објавила филмот на Blu-ray на 24 ноември 2009 година; оваа верзија го содржи првичниот филм и преправуваниот, но ги изоставува аудио коментарите и интервјуто лице в лице со Оши, кои се наведени на неговата кутија. Manga Entertainment и Anchor Bay Entertainment повторно го издале филмот на Blu-ray со сосема нов печат на HD на 23 септември 2014 година. Објавувањето наишло на критики за слабо преведените англиски преводи и недостатокот на посебни одлики. Во август 1996 година, Дух во оклопот станал првиот јапонски филм кој се нашол на врвот на табелата за продажба на видеа во „Билборд“, со продадени над 200.000 копии на видео касети. До 2002 година, домашните видео изданија на филмот биле продадени во повеќе од 1,6 милиони единици ширум светот, вклучувајќи над 100.000 единици во Јапонија и повеќе од 1 милион единици во Соединетите Држави. По малопродажна цена од 19,95 долари, филмот заработил приближно 32 милиони долари во приходите од продажба на видеа. Во 2017 година, изданието на Blu-ray продало 26,487 примероци и заработило 675,002 долари во Соединетите Држави, со што вкупната продажба на видео записи во светот достигнала 1,63 милиони единици и приближно 33 милиони долари бруто приход. Филмот бил првиот аниме видео што стигнало до Билборд број 1 местото за видеа за време на објавувањето. Филмот е рангиран како деветти најпродаван аниме ДВД филм во Северна Америка во 2006 година. На 29 јули 2020 година било објавено дека „Lionsgate“ повторно ќе го објави филмот на Blu-ray на 8 септември 2020 година. Исто така, ќе биде објавен на UHD 4K.

### Други медиуми

Оригиналниот саундтрак на Кенџи Каваи за филмот бил објавен на 22 ноември 1995 година. Последната трака ја вклучува поп-песната на Јошимаса Мизуно, „See You Everyday“. По објавувањето на Дух во оклопот 2.0, ажурираната верзија на саундтракот била објавена на 17 декември 2008 година. Фото CD на филмот било објавено во Јапонија на 20 ноември 1995 година. Спин-оф-роман напишан од Ендо Акира, насловен „Ghost in the Shell: Burning City (攻殻機動隊灼熱の都市, Kōkaku kidōtai shakunetsu no toshi)“, бил објавен од „Kodansha“ и објавен во ноември 1995 година. Следувало продолжение, насловено како „Ghost in the Shell 2: Star Seed (攻殻機動隊2: Star Seed)“, објавено во јануари 1998 година. Книга со наслов „Анализа на Дух во оклопот“ била издадена на 25 септември 1997 година, од „Kodansha“.

### Повторно објавување Дух во оклопот 2.0

Ажурирана верзија на оригиналниот филм, насловена „Дух во оклопот 2.0 (攻殻機動隊 2.0, Госуто и за шеру/Кокаку кидотаи 2.0)“, била направена за прославата за излегувањето на „The Sky Crawlers“ во 2008 година. Изданието „Дух во оклопот 2.0“ комбинира оригинални снимки со ажурирани анимации, создадени со употреба на нови дигитални филмови и технологии за анимација, како што се 3D компјутерска графика. Вклучува нов отвор, дигитални екрани и холографски дисплеи и изоставува неколку кратки сцени. Оригиналниот саундтрак исто така бил преуреден и преснимен. Кенџи Каваи го ремиксирал саундтракот Верзија 2.0 во 6.1 канал Сараунд. Ренди Том од „Skywalker Sound“ ја повторил улогата на дизајнер на звук, откако претходно работел на Дух во оклопот 2: Невиност. Во новиот саундтрак, јапонскиот говорен дијалог исто така бил повторно снимен, со одредена варијација од оригиналното писмо за модернизирање на говорот. Јошико Сакакибара го заменил Иемаса Кајуми како гласот на Кукларот.

### Прием

Прегледниот агрегатор на мрежната страница Rotten Tomatoes вели дека 96% од критичарите му дале на филмот позитивен осврт врз основа на 53 критики, со просечна оценка од 7,77/10. Консензусот на критичарите на мрежната страница гласи: „Зачудувачки подвиг на модерната анимација, Дух во оклопот нуди обмислен, комплексен третман за љубителите на аниме, како и совршен вовед за гледачите за кои медиумот е нов“. На „Metacritic“, филмот има просечна пондерирана оценка од 76 од 100 врз основа на 14 критичари, што укажува на „општо поволни критики“.

Нилс Матијс на „Twitch Film“ со пофалби до филмот наведува: „Не само што е „Кокаку Кидотаи“ суштински филм во канонот на јапонската анимација, заедно со „2001: Вселенска одисеја“ од Кјубрик и Тарковскиот „Соларис“ го завршува триото на книжевни адаптации кои ја воздигнале популарноста на нивните првични дела и [дава] ново значење на веќе популарниот бренд“. Тој го рангирал на 48 место од неговите лични омилени филмови. Кларк Колис од „Empire“ се изјаснил дека филмот е предвидлив, но ги пофали неговите продукциски вредности. Џонатан Мејс од „Anime News Network“ ја пофали анимацијата во комбинација со компјутерските ефекти, нарекувајќи ја „можеби најдобрата синтеза што некогаш била забележана во аниме“. Хелен Мекарти во 500 суштински аниме филмови го опишува филмот како „еден од најдобрите аниме направени некогаш“, пофалувајќи го неговото сценарио и „атмосферскиот резултат“ и додавајќи дека „акционите сцени добри како и било што во сегашниот холивудски блокбастер се поддржани од компјутерски ефекти што сè уште може да зачуди“. Во рецензијата од 1996 година, филмскиот критичар Роџер Еберт го оценил филмот со три од четири ѕвезди, фалејќи ги визуелите, саундтракот и темите, но сметал дека филмот е „премногу сложен и матен за да допре до голема публика ... дури во вториот час приказната почнува да го открива своето значење“. Во февруари 2004 година, од „Cinefantastic“ го навеле анимето како една од „10-те суштински анимации“. Се рангирал на 35-то место на топ списокот на „Total film“ за 50 анимирани филмови во 2010 година. Филмот бил рангиран на 4. место во аниме списанието „Wizards“ на нивниот „Топ 50 аниме објавени во Северна Америка“.

Дух во оклопот, исто така, влијаел на голем број истакнати режисери. Браќата Вачовски, создавачите на „Матрица“ и нејзините продолженија, му го покажале на продуцентот Џоел Силвер, велејќи: „Ние сакаме да го направиме тоа реално“. Серијалот „Матрица“ зел неколку концепти од филмот, вклучително и дигиталниот дожд на „Матрица“, кој бил инспириран од почетните заслуги на филмот, а начинот на кој ликовите пристапувале до Матрицата преку дупките на задниот дел од вратот бил земен од филмот. Други паралели биле направени со „Аватар“ на Џејмс Камерон, „Вештачка интелигенција“ на Стивен Спилберг и „Сурогатите“ на Џонатан Мостоу. Џејмс Камерон го цитирал Дух во оклопот како извор на инспирација за Аватар, нарекувајќи го „првиот вистински анимиран филм за возрасни што достигнал ниво на литературна и визуелна извонредност“.

### Теми

Критичарите и аналитичарите се насочиле кон толкувањата на претставата на филмот за сексуалноста и родовиот идентитет. Шаралин Орбау забележала дека почетната сцена на Дух во оклопот започнува со „совршен парадоксален вовед во наратив што се однесува на природата на полот/родовиот идентитет и воопшто, самоидентитетот во идниот свет каде сексуалната репродукција и отстапила место на механичката репликација“. Женскиот идентитет и изглед на Мотоко се спротивставува на автономниот субјективитет, што резултира во киборшко тело без репродуктивни органи кои не можат да имаат менструација. Орбау ја опишува спротивставеноста на почетната сцена што го прикажува создавањето на телото на Мотоко и нејзиниот недостаток на менструација како поставување на темата „репродуктивна сексуалност во постхуман субјект“.

Филмот ги отсликува идентитетот и онтолошките грижи на Мотоко и завршува со еволуцијата на Кукларот, суштество без репродукција. Остин Корбет го карактеризирала недостатокот на сексуализација од нејзиниот тим како ослободување од женственост, истакнувајќи дека Мотоко е „отворено женствена и очигледно неженствена“. Опишувајќи ја Мотоко како „обликуван“ и „силен [женски протагонист] во центарот на приказната“, кој е „сепак скоро постојано гол“, Роџер Еберт истакнал дека „написот за аниме во неодамнешното издание на „Филм квартал“, да бидеш „платен човек“ во современа Јапонија е толку исцрпувачки и дехуманизирачки што многу мажи (кои го сочинуваат најголемиот дел од публиката на анимации) проектираат слобода и моќ врз жените и се идентификуваат со нив како измислени ликови“. Карл Силвио го нарекол Дух во оклопот „отпорен филм“, поради неговата инверзија на традиционалните родови улоги, „вреднувањето на пост-полот“ и однагласувањето на сексуалната специфичност на живото тело.

## Белешки


## Наводи

## Дополнителна литература

*(на француски) Sébastien Denis. "L’esprit et l’enveloppe : De quelques personnages utopiques", CinémAction 115 (2005): [цело издание].
*William O. Gardner. "The Cyber Sublime and the Virtual Mirror: Information and Media in the Works of Oshii Mamoru and Kon Satoshi", Canadian Journal of Film Studies 18, бр. 1 (пролет 2009): 44–70.
*Dan Persons. "Ghost in the Shell", Cinefantastique 28, бр. 1 (август 1996): 46–51.
*Brian Ruh. "Ghost in the Shell (1995)", in Stray Dog of Anime: The Films of Mamoru Oshii. NY: Palgrave Macmillan, 2004, стр. 119–140.
*Joseph Christopher Schaub. "Kusanagi's Body: Gender and Technology in Mecha-anime", Asian Journal of Communication 11, бр. 2 (2001): 79–100.
*Ueno Toshiya. "Japanimation and Techno-Orientalism", Documentary Box 9, бр. 31 (декември 1996): 1–5.

## Надворешни врски

*  at Manga.com
*  at Production I.G English website
* 
* 
* 
* 
* ''Ghost in the Shell'' на јапонската филмска податочна база 

Категорија:Филмови на јапонски јазик
Категорија:Јапонски филмови
Категорија:Егзистенцијалистички дела
Категорија:Британски филмови
Категорија:Филмови од 1995 година