Одбојник

[десно|мини|250x250пкс| Одбојник или браник на патничко моторно возило [Ford Motor Company|Форд Таунус од 1958 година.]]
[десно|мини|250x250пкс| Пример за одбојник на [железнички возила во Франција .]]
десно|мини|250x250пкс| Прстенести пружини во одбојници на железничките вагони и возила (отворени за прикажување).

**Одбојник** или **браник** — еластичен и амортизирачки дел на предниот и задниот дел од возилата, што ги амортизира ударите, односно ја апсорбира кинетичката енергија при судар.

## Одбојник на патнички моторни возила
**Одбојникот на патничките моторни возила** (или **браникот**) се изработува од метал или пластика. Денес е составен дел, па и стилски дел од каросеријата, и игра значајна улога во заштитата на пешаците при удар од возило. Носивата структура на каросеријата ја презема кинетичката енергија при судир и ги заштитува патниците. Кај тешките товарни возила, само предниот одбојник го задржал својот препознатлив облик, додека задниот е заменет со посебен уред кој, како и предниот одбојник, обезбедува заштита од навлегување под возилото во случај на судир со патничко или лесно товарно возило.

## Одбојник на железнички возила
**Одбојник на шински возила**, каков што се вградува на кранските шини и парапетите на слепите колосеци, овозможува постепена прифаќање на ударната сила за време на маневрирање и судири со возила, со што е можно помало повратно делување. Како еластични и придушувачки делови се користат челични, полимерни и воздушни пружини и хидраулични амортизери, а во случај на брзи возови се користат и деформабилни држачи кои при судир можат да бидат притиснати за повеќе од 250 мм. Високоефикасните железнички одбојници имаат повратен од од приближно 100 мм и можат да издржат сили од 2,5 MN, додека оние на деформабилна основа можат да издржат механичка работа до 100 kJ.

## Стожести завојни пружини
**Стожестите завојни торзиони пружини** се користат за преземање на силите на притисок во сразмерно ретки случаи. Заедничко својство на овие пружини е тоа што кога се оптоварени со надолжна (аксијална) сила, нерамномерно се деформираат во надолжниот правец. Нивното отклонување се зголемува во иста насока како што се зголемува пречникот на телото на пружината, бидејќи моментот на свивање (торзија) со кој се оптоварени, исто така се зголемува во иста насока. Затоа, нивната карактеристика може да биде прогресивна.

#### Пресметка
Ова својство и нерамномерното поставување на намотките една врз друга (поголемите намотки се вклопуваат прво), го прават пресметувањето на овие пружини тешко. Сепак, за контрола на напрегањето на пружините што спречува намотките да се спојат бидејќи можат да се спојат една со друга за време на деформацијата, соодветните равенки за пресметување на цилиндричните спирални торзиони пружини можат да се користат со добра апроксимација, заменувајќи го *D<sub>m</sub>* со *D<sub>mv</sub>* и земајќи ги предвид корекциските коефициенти за нерамномерноста на распределбата на напрегањето, специфична за стожестите завојни пружини, што може да се најде и во прирачниците. Исто така, користејќи аналогна постапка за дефлексија на овие пружини, се добива изразот:

:  f = \frac{16 \cdot F \cdot z \cdot D_m}{d^4 \cdot G} \cdot (D_{mv}^2 + D_{mu}^2) 

Каде што ознаките одговараат сликата или се познати од претходно.

Како и во претходните случаи, сите други равенки за пресметка можат да се изведат од овој израз, кој ја покажува меѓузависноста на дефлексијата, оптоварувањето, бројот на намотки, пречникот на жицата и материјалот на пружината.

Еден посебен облик на овие пружини се таканаречените пружини за одбојници. Тие се направени од специјални челични ленти чија дебелина се зголемува од краевите на пружината кон средината, па се добиваат конусни пружини со правоаголен пресек кој се намалува од средината и нанадвор и навнатре. Многу прогресивната одлика, малата деформација под големо оптоварување и малиот простор потребен за сместување на овие пружини ги прават погодни за преземање на многу високи ударни сили.

### Пружини оптоварени на затегнување и на притисок
Од металните пружини, оваа група вклучува само **прстенести [[Пружина|пружини]]** кои се користат за преземање на притисок од надворешни сили. Слично на чинијарните пружини, овие пружини се составени од делови (елементи). Тоа се различно обликувани надворешни и внатрешни прстени со заеднички површини закосени кон оската под одреден агол. Се изработуваат од јаглероден челик со последователно калење.

Овие пружини, под оптоварување, добиваат дефлексија на таков начин што надворешните прстени се шират, а внатрешните се собираат, при што доаѓа до лизгање на нивните површини едни од други. Ова предизвикува тангенцијални затегнувачки напрегања во надворешните прстени и напрегања на притисок во внатрешните прстени. Во процесот е важно и триењето. Поради триењето под оптоварување, примената работа на пружината се состои од механичка работа потрошена за еластично деформирање и работа потрошена на совладување на триењето, која работа пружината ја предава кога се растоварува, е помала од работата произведена од пружината за време на повратниот удар, повторно за работата потрошена на триење.

Исто така е важно да се провери минималниот простор помеѓу соседните надворешни и внатрешни прстени, кој, за да се обезбеди ефикасноста на пружината, не смее да се надминува за време на работата. Силата на придушување на прстенестите пружини е релативно голема, а дефлексијата е мала. Освен тоа, кога се правилно подмачкани, можат да работат до 5 години без надзор. Поради овие својства, тие се широко користени во одбојници на железнички возила и за други намени, на пример во преси, валавници, рударство, бродоградба и производство на авиони.

## Наводи

## Надворешни врски

Категорија:Делови на возила