Економија на Ирак

Во **економијата на Ирак** доминира нафтениот сектор, кој обезбедува околу 99,7% од девизната заработка во современо време. Ирак е преориентиран кон аграрна економија и подложен на брз развој по Револуцијата од 14 јули кога била соборена династијата Хашемити и Кралството Ирак, станувајќи третата по големина економија во Блискиот Исток до 1980 година. Ова делумно се случило поради успешната иницијатива за индустријализација и развојот на инфраструктурата на ирачката влада во 70-тите години на минатиот век, кои вклучувале проекти за наводнување, изградба на пруги и автопати и електрична обработка на руралните средини .

Во осумдесеттите години од минатиот век, финансиските проблеми предизвикани од масовните трошоци во Иранско-ирачката војна и оштетувањето на извозните капацитети на нафта од страна на Иран ја натерале владата Ирак да спроведе мерки за штедење, да позајми многу, а подоцна и да ги пролонгира исплатите на странскиот долг; Ирак претрпел економски загуби од најмалку 80 милијарди долари од војната. По крајот на воените дејствија, во 1988 година, извозот на нафта постепено се зголемувал со изградба на нови цевководи и обновување на оштетените објекти, но повторно претрпел силен пад по војната во Персискиот Залив, спуштајќи се на една четвртина од својот бруто домашен производ во 1980 година и продолжувајќи да опаѓа под повоени меѓународни санкции сè додека не добие помош од Програмата на ООН нафта за храна во 1997 година.

И покрај напорите на Привремената власт на коалицијата да ја модернизира економијата на Ирак по инвазијата предводена од САД во 2003 година преку приватизација и намалување на нејзиниот надворешен долг, нејзината економија продолжила да опаѓа како резултат на континуираното насилство, економското лошо управување и недостигот на нафта предизвикани од застарена технологија. Од средината на 2009 година, приходите од извоз на нафта се вратиле на нивоа забележани пред операцијата Нова зора и приходите на владата, заедно со глобалните цени на нафтата. Во 2011 година се очекувало земјата да го зголеми извозот на нафта над сегашното ниво од 1,900,000 барели на ден како резултат на нови договори со меѓународни нафтени компании. Неодамнешните договори на Ирак со големите нафтени компании имаат потенцијал за значително проширување на приходите од нафта, но Ирак ќе треба да ги надгради своите процеси на нафта, гасоводот и извозната инфраструктура за да им овозможи на овие зделки да го достигнат својот потенцијал.

Подобрената безбедносна средина и почетниот бран странски инвестиции помагаат во поттикнување на економската активност, особено во секторите енергетика, градежништво и трговија на мало. Поширокото економско подобрување, долгорочното фискално здравје и постојаното зголемување на животниот стандард сè уште зависат од усвојувањето на големите реформи во политиката на Владата и од континуираниот развој на масивните резерви на нафта во Ирак. Иако странските инвеститори на земјата гледаат со зголемен интерес во 2010 година, повеќето сè уште се попречени од тешкотиите во стекнувањето земјиште за проекти и од други регулаторни пречки.

Инфлацијата постојано започнала да се намалува од 2006 година, со подобрувањето на безбедносната состојба. Сепак, ирачките лидери остануваат силно притиснати да ги преточат макроекономските придобивки во подобрени животи на обичните Ирачани. Невработеноста останува проблем низ целата земја.

## Неодамнешна историја
Номиналниот БДП пораснал за 213% во 1960-тите, 1325% во 1970-тите, 2% во 1980-тите,47% во 1990-тите и 317% во 2000-тите.

Реалниот БДП по глава на жител (измерен во 1990 $) значително се зголемил во текот на 1950-тите, 60-тите и 70-тите години на минатиот век, што може да се објасни и со повисоките нивоа на производство на нафта, како и со цените на нафтата, кои славно го достигнале својот врв во 1970-тите, поради нафтеното ембарго на Организацијата на земји извознички на нафта, предизвикувајќи ја нафтената криза од 1973 година . Меѓутоа, во следните две децении, БДП по глава на жител во Ирак значително започнал да се намалува главно поради многуте војни, имено војната со Иран во периодот 1980-88 година, Заливската војна 1990-1991 година.

### Иранско-ирачка војна
Пред почетокот на војната со Иран во септември 1980 година, економските погледи на Ирак биле во нагорна линија. Производството на нафта достигнало ниво од 560,000 м³ (3,5 милиони барели) на ден во 1979 година, а приходите од нафта биле 21 милијарда долари во 1979 година и 27 милијарди во 1980 година поради рекордните цени на нафтата. На почетокот на војната, Ирак собрал околу 35 милијарди девизни резерви .

Иранско-ирачката војна и производството на нафта во 80-тите години на минатиот век ги исцрпиле девизните резерви на Ирак, ја уништиле нејзината економија и ја оставиле земјата со надворешен долг од над 40 милијарди американски долари. По првичното уништување во војната, извозот на нафта постепено започнал да се зголемува со изградба на нови цевководи и обновување на оштетените објекти.

### Санкции
Инвазијата на Кувајт од страна на Ирак во август 1990 година, последователните меѓународни економски санкции за Ирак и штетата од воената интервенција на меѓународната коалиција, почнувајќи од јануари 1991 година, драстично ја намалиле економската активност. Режимот ги влошил недостатоците со поддршка на големите воени и внатрешни безбедносни сили и со доделување ресурси на клучните поддржувачи на Партијата Баас . Спроведувањето на програмата на ООН „нафта за храна“ во декември 1996 година помогнало во подобрувањето на економските услови. За првите шест шестмесечни фази на програмата, на Ирак му било дозволено да извезува зголемени количини нафта во замена за храна, лекови и друга хуманитарна стока. Во декември 1999 година, Советот за безбедност на ООН го овластил на Ирак да извезува колку што е потребно нафта за да ги задоволи хуманитарните потреби. Увозот на храна по глава на жител значително се зголемил во тој период, додека медицинските материјали и здравствените услуги стабилно се подобрувале, иако економското производство и животниот стандард по глава на жител сè уште биле далеку под нивото на пред војната.

Ирак во 2000 година ја променил својата валута на резерва на нафта од американски долар во евро. Сепак, 28% од ирачките приходи од извоз во рамките на програмата биле одземени за да се исполнат Фондот за обесштетување на ООН и административните трошоци на ООН. Падот на БДП во 2001 година бил во најголем дел резултат на глобалното економско забавување и пониските цени на нафтата.

### По падот на Садам Хусеин
Отстранувањето на санкциите на 24.05.2003 година и зголемувањето на цените на нафтата во средината до крајот на 2000-тите довеле до двојно зголемување на производството на нафта од ниско ниво од 1,3 mbpd за време на турбуленциите во 2003 година на високо ниво од 2,6 mbpd во 2011 година. Понатаму, намалената инфлација  и насилството  од 2007 година се претвориле во реално зголемување на животниот стандард за Ирачаните.

Еден од клучните економски предизвици бил огромниот ирачки надворешен долг, проценет на 125 милијарди долари. Иако дел од овој долг произлегол од нормалните договори за извоз што Ирак не успеал да ги плати, дел бил резултат на воена и финансиска поддршка за време на војната на Ирак со Иран.

Кампањата *Јубилеен Ирак*  тврди дека голем дел од овие долгови биле нелегитимни. Сепак, бидејќи концептот на омразен долг не е прифатен, обидот да се справит со долгот под тие услови би го вмешал Ирак во правни спорови со години. Ирак решил попрагматично да се справи со својот долг и му се обратил на Парискиот клуб на официјални кредитори.

Во декември 2006 година од страна на *[[:en:Newsweek International|Newsweek International]]* , било објавено дека „*со граѓанска војна или не, Ирак има економија и дека му оди неверојатно добро.* *Недвижниот имот е во подем. Градежништвото, трговијата на мало и трговијата на големо се здрави“.* Трговската комора на САД известува за 34.000 регистрирани компании во Ирак, за разлика од 8.000 пред три години. Продажбата на половни автомобили, телевизии и мобилни телефони нагло се зголемила. Проценките се разликуваат, но една од *Глобал инсајт* го ставила растот на БДП на 17 проценти и проектирала 13 проценти за 2006 година. Светска банка имала пониско ниво: со 4 проценти. Но, со оглед на целото внимание посветено на влошувањето на безбедноста, бил зачудувачки фактот што економијата на Ирак продолжувала да расте.

## Индустрија
Традиционално, најголемиот дел од производствената активност на Ирак е тесно поврзана со нафтената индустрија. Главните индустрии во таа категорија се рафинирање на нафта и производство на хемикалии и ѓубрива. Пред 2003 година, диверзификацијата била попречена од ограничувањата на приватизацијата и ефектите од меѓународните санкции од 90-тите години на минатиот век. Од 2003 година, безбедносните проблеми ги блокирале напорите за основање нови претпријатија. Градежната индустрија станала исклучок; во 2000 година цементот бил единствениот голем индустриски производ што не се засновал на јаглеводороди. Градежната индустрија профитирала од потребата за обнова по неколкуте војни во Ирак. Во 90-тите години, индустријата имала доволно корист од владиното финансирање на обемни проекти за инфраструктура и домување и елаборирани комплекси во палатата.

## Примарни сектори

### Земјоделството
Земјоделството за економијата на Ирак придонесува само 3,3% во бруто националниот производ и вработува една петтина од трудот.

Историски гледано, од 50 до 60 проценти од обработливото земјиште во Ирак било под обработка.   &#x5D; Поради етничката политика, вредното земјоделско земјиште на курдска територија не придонеле за националната економија, а неконзистентните земјоделски политики под времето на Садам Хусеин го обесхрабриле производството на домашниот пазар. И покрај изобилството на земјишни и водни ресурси, Ирак е нето увозник на храна. Според програмата на ООН „нафта за храна“, Ирак увезувал големи количини житарки, месо, живина и млечни производи. Владата ја укинала својата програма за колективизација на фармите во 1981 година, дозволувајќи им поголема улога на приватните претпријатија во земјоделството.
&#x5B; *[[Википедија:Проверливост|<span title="The material near this tag may rely on a self-published source. (February 2020)">само-објавен извор?</span>]]*
Ирачкото земјоделство претрпело значително физичко нарушување поради Заливската војна и економско нарушување од санкциите кои биле наметнати од Обединетите нации (август 1990 година). Санкциите довеле до намалување на увозот и прекинување на извозот на нафта во Ирак, како и забранување на влезовите во земјоделското производство, за кои се сметало дека имаат потенцијална воена примена. Ирачката влада одговорила со монополизирање на маркетингот на жито и маслодајни семиња, наметнување квоти за производство и воспоставување на Систем за јавна дистрибуција за основни прехранбени производи. До средината на 1991 година владата снабдила „*корпа*“ со прехранбени производи што обезбедувала околу една третина од калоричните дневни потреби, а потрошувачите ги чинело тоа околу пет проценти од нивната пазарна вредност. Со намалувањето на субвенциите за земјоделските инпути, земјоделците не успеале да ги покријат нивните трошоци за производство. Имплицитниот данок на земјоделското производство се проценува дека би достигнал од 20 до 35 проценти до средината на 90-тите. Во октомври 1991 година режимот на Багдад повлекол персонал од северниот регион контролиран од две курдски партии. Регионот Курдистан бил опишан како „... пазарна економија во суштина оставена сама од многу слаба управувачка структура, но силно под влијание на значителни меѓународни текови на хуманитарна помош“.

Според „*Програмата нафта за храна*“ што се договарала со Обединетите нации, во декември 1996 година Ирак започнал со извоз на нафта и ги искористил приходите за да започне со увоз на прехранбени производи три месеци подоцна. Увозот на жито во просек изнесувал 828 милиони американски долари во периодот помеѓу 1997-2001 година, што претставувало пораст од над 180 проценти во однос на претходниот петгодишен период. Поради странска конкуренција, ирачкото производство опаднало  (29 проценти за пченица, 31 процент за јачмен и 52 проценти за пченка). Бидејќи владата генерално го занемарила производството на фуражни култури, овошје, зеленчук и добиток освен живина, тие сектори останале потрадиционални и засновани на пазарот и помалку разбранувани од меѓународните работи. Како и да е, големата суша и појавата на разни болести го уништиле производството во овој период. Како што Програмата за масло за храна се проширила за да покрие повеќе земјоделски влезови и машини, така продуктивноста на ирачкото земјоделство се стабилизирала околу 2002 година.

По инвазијата предводена од Соединетите Американски Држави во март 2003 година, при што приходите на многу Ирачани биле целосно уништени, пазарот на прехранбени производи се намалил. Настојувајќи да ја насочат ирачката економија кон приватна сопственост и меѓународна конкурентност, Соединетите Американски Држави сметале дека демонтирањето на системот за јавна дистрибуција е од суштинско значење за земјоделството водено од пазарот. Поради големото потпирање на повеќето Ирачани на храна субвенционирана од владата, оваа цел никогаш не била реализирана. Зголемената продуктивност станала фокус на голем дел од програмата за земјоделска реконструкција финансирана од САД. Многу од овие проекти биле преземени од програмата за земјоделство за реконструкција и развој Ирак (ARDI)  водена од развојни алтернативи, Inc. (DAI) од Бетесда, Мериленд, според договорот со УСАИД потпишан на 15 октомври 2003 година. Додека АРДИ учествувал на ограничени начини, обновувањето на ирачките системи за наводнување најмногу се финансирало според договорот на УСАИД со Бехтел Интернешнл.

АРДИ спровел демонстративни испитувања за подобрени практики и сорти на многу култури: зимски житни култури (пченица и јачмен), летни житни култури (ориз, пченка и сорго), компири и домати. Докажани се додатоци на добиточна храна и ветеринарни третмани за да се зголеми овулацијата, зачнувањето и тежината на раѓањето на добитокот. Биле спроведени истражувања на одгледувачи на живина и земјоделци од јаболка. Воспоставени биле и расадници за грозје. Зградите на колеџот и земјоделските трактори биле повторно изградени. АРДИ имал проекти за промовирање на трговски здруженија и соработници на производители, но исто така го поддржале проширувањето како соодветна владина функција. Договорот на крајот чинел над 100 милиони долари и траел до декември 2006 година. Според својата програма за акција во заедницата, УСАИД исто така финансирал анализа на пазарите за овци и волна. Тој доделил договор на Универзитетот во Хаваи за ревитализација на високото образование во земјоделството. Тој доделил договор за 120 милиони долари на групацијата *Луис Бергер* за промовирање на приватниот сектор во Ирак, вклучително и земјоделството.

Почнувајќи од 2006 година, земјоделската реконструкција била спроведена и од провинциски тимови за реконструкција во рамките на окупаторските воени сили. Наменети да промовираат добра волја и да го потиснат бунтот, „ПРТ“ им дозволиле на воените команданти да ги идентификуваат локалните потреби и, со малку бирократски пречки, да издадат до 500.000 американски долари. Цивили од многу агенции во Министерството за земјоделство на САД, како и УСАИД, биле на сесии по ПРТ. Некои учесници го критикувале отсуството на национална земјоделска стратегија или јасна насока за дизајнирање на проекти. Други се жалеле дека проектите потенцираат „*земјоделски технологии и методологии во американски стил, во 21 век* ...“ кои се несоодветни за Ирак.

Земјоделското производство не се забележува значително од програмата за реконструкција. Според Организацијата за храна и земјоделство (ФАО), во периодот од 2002 до 2013 година, производството на пченица се зголемило за 11 проценти, а мелениот ориз за 8 проценти, но јачменот е намален за 13 проценти, а пченката 40 проценти. Производството на храна по глава на жител во Ирак било 135 во 2002 година, 96 во 2007 година и 94 во 2012 година. Земјоделскиот сектор ги отфрлил работниците. Во истите тие години, производството по работник било 117, 106 и 130, соодветно.

Меѓународната програма „ Нафта за храна“ (1997–2003) дополнително го намалило производството на земјоделски производи со снабдување на странски прехранбени производи со вештачка цена. Воената акција од 2003 година му нанело мала штета на ирачкото земјоделство; заради поволните временски услови, во таа година производството на жито било за 22 проценти повисоко отколку во 2002 година. Иако растот продолжил во 2004 година, експертите предвидиле дека Ирак ќе биде увозник на земјоделски производи во догледна иднина. Долгорочните планови предвидуваат инвестиции во земјоделска машинерија и материјали и поплодни сорти култури - подобрувања што не ги достигнаа ирачките земјоделци под режимот на Хусеин. Во 2004 година, главните земјоделски култури биле пченица, јачмен, пченка, ориз, зеленчук, урми и памук, а главните добиток на добиток биле говеда и овци.

Земјоделската кооперативна банка, капитализирана со скоро 1 G $ - до 1984 година, ги насочува своите заеми со ниски камати, со ниски колатерали на приватни земјоделци за механизација, проекти за живина и развој на овоштарник. Големи модерни фарми за добиток, млечни производи и живина се во фаза на изградба. Пречките за развој на земјоделството вклучуваат недостиг на работна сила, несоодветно управување и одржување, солење, урбана миграција и дислокации кои произлегуваат од претходните програми за реформа на земјиштето и колективизација.

Во 2011 година, земјоделски советник на ирачката влада, Лејт Махди, ја сумирал присилната реконструкција на земјоделството во САД:Пред 2003 година, Ирак увезуваше околу 30 проценти од потребите за храна годишно. Падот на земјоделското производство по овој период создаде потреба за увоз на 90 проценти од храната по цена проценета на повеќе од 12 милијарди долари годишно. Поради ненадејната промена на земјоделската политика од субвенционирана помош во непосредна промена кон политика на слободен пазар, резултатите доведоа до пад на производството. Забележаниот исход резултираше во многу земјоделци да го напуштат земјиштето и земјоделството. Влијанието врз природните ресурси резултира во експлоатирана и деградирана околина, оставајќи ја земјата обесправена и луѓето осиромашени, невработени [и] доживувајќи чувство на губење на своето човечко достоинство.Увозот на странски работници и зголемениот влез на жени во традиционално машки работнички улоги помогнало да се компензира недостигот на земјоделски и индустриски труд влошен со војната. Катастрофалниот обид да се исцедат јужните мочуришта и да се воведе наводнувано земјоделство во овој регион, само уништи област за производство на природна храна, додека концентрацијата на соли и минерали во почвата, како резултат на дренажата, ја остави земјата несоодветна за земјоделство.

Во регионот Мадаин Када источно од Багдад, стотици мали земјоделци се обединиле за да формираат Здружение за развој на земјоделството „ Зелена мадаин“, земјоделска задруга која им обезбедува на своите членови наводнување капка по капка и пластеници, како и пристап до кредит.

### Шумарство, риболов и рударство
Во текот на дваесеттиот век, поместувањето на земјоделството, шумските пожари и неконтролираното пасење разголувало големи области на природните шуми во Ирак, кои во 2005 година биле скоро исклучиво ограничени на североисточните висорамнини. Повеќето дрвја пронајдени во тој регион не се погодни за оптоварување. Во 2002 година биле собрани вкупно 112.000 кубни метри дрво, од кои скоро половина се користеле како гориво.

И покрај многуте реки, ирачката рибарска индустрија останала релативно мала и главно се заснова на морски видови во Персискиот Залив. Во 2001 година уловот изнесувал 22 800 тони.

Освен јаглеводородите, ирачката рударска индустрија е ограничена на екстракција на релативно мали количини на фосфати (кај Акашат), сол и сулфур (близу Мосул). Од продуктивниот период во 1970-тите, рударската индустрија била попречена од војната Иран - Ирак (1980–88), санкциите од 90-тите и економскиот колапс од 2003 година.

### Енергија
мини|Мапа на светските резерви на нафта според американската ОВIAС, 2017 година
Ирак е една од најбогатите земји со нафта во светот. Земјата која ги држи петтите по големина докажани резерви на сурова нафта, вкупно 147,22 милијарди барели на крајот на 2017 година. Поголемиот дел од оваа нафта - 4 милиони барели дневно од 4,3 милиони барели произведени дневно - се извезува, со што Ирак е трет најголем извозник на нафта.  И покрај неговата тековна граѓанска војна, Ирак бил во можност да го зголеми производството на нафта во текот на 2015 и 2016 година, при што производството паднало за 3,5 проценти во 2017 година поради конфликт со регионалната влада на Курдистан и ограничувањата на производството на ОПЕК. Според светските стандарди, трошоците за производство на ирачката нафта се релативно ниски. Како и да е, четирите војни - војната Ирак-Иран во периодот 1980–1988 година, Заливската војна 1991 година, Заливската војна 2003-2011 година во Ирак и граѓанската војна заедно со санкциите на ООН 1991–2003 година ја оставиле инфраструктурата на индустријата во лоша состојба, и де факто независноста на регионот Курдистан богата со нафта имаат ограничено производство.

Во 1970-тите, Ирак произведувал над 3,5 милиони барели нафта дневно. Производството започнало да паѓа за време на иранско-ирачката војна, пред да падне 85 проценти по инвазијата на Кувајт во 1991 година. Санкциите на ООН спречувале извоз на нафта до 1996 година, а потоа дозволиле извоз само во замена за хуманитарна помош во програмата „ Нафта за храна“ .
мини|Пропорционална застапеност на извозот на Ирак
Укинувањето на санкциите во 2003 година овозможило повторно да се започне производството - и извозот. Производството оттогаш се опоравило до нивоата пред Заливската војна, а поголемиот дел од ирачката нафтена инфраструктура е санирана, и покрај постојаната саботажа од страна на Исламската држава (ИДИЛ) и други. Во 2004 година, Ирак имал осум рафинерии за нафта, од кои најголемите биле во Баиџи, Басра и Даура.

И покрај богатството на нафта, саботажите и техничките проблеми во рафинериите го принудиле Ирак да увезува нафта, други рафинирани нафтени производи и електрична енергија од соседните земји, особено од Иран. Во 2004 година, на пример, Ирак трошел 60 милиони долари месечно за увезен бензин. Кон крајот на 2004 година и почетокот на 2005 година, редовната саботажа на постројки и цевководи го намалило извозот и домашната дистрибуција на нафта, особено во Багдад, резултирајќи со недостиг на гориво во целата земја и прекин на електричната енергија.  Постојаната саботажа на ИСИЛ на цевководите, електрани и електрични водови и кражба на нафта и електрична енергија, исто така, придонело за протестите во јули 2018 година во јужен Ирак.

Во 2004 година плановите повикале на зголемена домашна употреба на природен гас за замена на нафтата и за употреба во петрохемиската индустрија . Меѓутоа, бидејќи најголемиот дел од ирачкото производство на гас е поврзано со нафта, растот на производството зависи од развојот на нафтената индустрија.

Половина од ирачките централи биле уништени во војната во Персискиот Залив во 1991 година и никогаш не се случило нивно целосно закрепнување. Во средината на 2004 година, Ирак имал околу 5.000 мегавати капацитет за производство на енергија, во споредба со побарувачката од 7.500 мегавати.  Во тоа време, системот за пренос вклучувал 17 700 километри линија. Во 2004 г. плановите повикувале на изградба на две нови електрани и обновување на постојните постројки и далекуводи за да се олеснат затемнувањата и економските тешкотии предизвикани од овој недостиг, но саботажата и грабежот го задржале капацитетот под 6.000 мегавати. Тековната граѓанска војна, саботажата на далекуводи и владината корупција предизвикала влошување на недостигот на електрична енергија: до 2010 година побарувачката го надмина снабдувањето за 6000 мегавати.

Нафтата продолжува да доминира во ирачката економија. Од 2018 година, нафтата е одговорна за над 65 проценти од БДП, 90 проценти од владините приходи.  Нафтата сочинува 94% од извозот на Ирак со вредност од 59,73 милијарди долари во 2017 година. Централната влада се надева дека ќе ја диверзифицира економијата далеку од нафтата и има одреден успех: не-нафтен раст на БДП, кој бил под регионалниот просек од 2014-2016, се наметна над просекот во 2017 година. И покрај тоа, процентот на државни трошоци за инвестиции во нафта продолжува да опаѓа од 2013 година и сега изнесува само 34 проценти.

#### Договори за нафтени услуги од 2009 година
Помеѓу јуни 2009 година и февруари 2010 година, Ирачкото Министерство за нафта понудило доделување на договори за услуги за развој на постојните нафтени полиња во Ирак. Резултатите од тендерот, кои биле емитувани во живо на ирачката телевизија, се како што следува за сите доделени поголеми полиња, но со исклучок на Курдистанскиот регион каде што се доделени договори за споделување на производството, кои во моментов ги оспорува владата на Багдад. Сите договори чекаат на конечно ратификување на наградите од страна на ирачката влада. Акциите на компаниите се предмет на промена како резултат на комерцијалните преговори меѓу страните.

*Белешки:* *1.* *Акциите на теренот се како % од вкупниот број.* *Ирачката држава задржува удел од 25% во сите полиња за кои се доделени договори за услуги.* *2* *Уделот за зголемување на производството е милиони милијарди дневно што ќе привлече такса за услугата за компанијата.* *3* *Бруто приход на плато е вкупната исплата што секоја компанија ќе ја добие при достигнување на декларираната стапка на производство на платото (помеѓу 5 и 8 години во зависност од полето), пред одземање на оперативните трошоци, но покрај наплата на сите трошоци за развој како милијарди УСД годишно.* *Вкупните бруто приходи за сите компании, по наплата на капиталните трошоци, се на платско производство од дополнителни 9,4 мб / ден, 4,34 милијарди САД годишно по цена на нафта од 70 милијарди долари.* *Буџетот на владата во Ирак за 2010 година е 60 милијарди долари. 300 милијарди долари се приближно 10.000 УСД годишно за секој ирачки граѓанин.*

Сумирајќи, уделите по региони во зголеменото производство се:

## Услуги

### Финансии
Ирачките финансиски услуги биле опфатени од големи реформи по падот на Садам Хусеин. 17-те приватни банки основани во текот на 1990-тите биле ограничени на домашни трансакции и привлекле малку приватни штедачи. Тие банки и двете главни државни банки биле сериозно оштетени од меѓународното ембарго од 90-тите години на минатиот век. За понатамошно приватизирање и проширување на системот, во 2003 година Привремениот орган на коалицијата ги отстранило ограничувањата на меѓународните банкарски трансакции и ја ослободило Централната банка на Ирак (ЦБИ) од владината контрола. Во својата прва година на независно работење, ЦБИ добил кредит за ограничување на ирачката инфлација. Во 2004 година три странски банки добиле лиценци за деловно работење во Ирак.

### Приватно обезбедување
Поради опасноста од постојан ирачки бунт, безбедносната индустрија е уникатно просперитетен дел од услужниот сектор. Најчесто водени од поранешен воен персонал на САД, во 2005 година најмалку 26 компании нуделе лична и институционална заштита, надзор и други форми на безбедност.

### Трговија на мало
Во раниот период по падот на Садам Хусеин, трговијата на мало со сите видови на стоки ја вкрстувала линијата меѓу легитимна и нелегитимна трговија, искористувајќи ја предноста на недостатокот на данокот на доход и контрола на увозот.

### Туризам
Ирачката туристичка индустрија, која во мирни времиња профитирала од ирачките многу културни интереси (заработила 14 милиони американски долари во 2001 година), е во мирување од 2003 година. И покрај условите, во 2005 година, ирачкиот одбор за туризам одржувал персонал од 2.500 и 14 регионални канцеларии.  Помеѓу 2009 и 2010 година, 165 туристи од 16 различни земји влегле во Ирак за да ги посетат историските места; заклучно со јануари 2011 година, еден грант на американскиот Стејт департмент обезбедил 2 милиони долари за да се зачува Вавилон, поддржувајќи го повторното отворање на еден од двата музеи.

### Телекомуникации
Во текот на 2003-8 година, претплатата на мобилен телефон се проширила за сто пати, на 10 милиони на национално ниво, според институцијата Брукингс .

## Работна сила
Во 2002 година работната сила во Ирак се проценува на 6,8 милиони луѓе.

Во 1996 година околу 66,4 проценти од работната сила работеле во секторот услуги, 17,5 проценти во индустријата и 16,1% во земјоделството. Проценките за невработеноста во Ирак во 2004 година се движеа од 30 до 60 проценти.

КПД се повикал на стапка на невработеност од 25%, ирачкото Министерство за планирање споменало стапка на невработеност од 30%, додека ирачкото Министерство за социјални работи 48%. Други извори тврдат стапка на невработеност од 20% и стапка на невработеност веројатно 60%. Вистинската бројка е проблематична поради високото учество во активности на црниот пазар и лошите безбедносни услови во многу населени области. Во централниот дел на Ирак, безбедносните проблеми обесхрабриле вработување на нови работници и продолжување на редовните распореди за работа. Во исто време, враќањето на Ирачаните од други земји го зголемило бројот на баратели на работа. Кон крајот на 2004 година, повеќето легитимни работни места биле во владата, армијата, нафтената индустрија и претпријатијата поврзани со безбедноста. За време на Садам Хусеин, многу од највисоко платените работници биле вработени во владата, чие соборување го нарушило влезот на овие луѓе во економијата. Во 2004 година, американската агенција за меѓународен развој дала милијарда американски долари за програма за обука на работници. На почетокот на 2004 година, минималната плата изнесувала 72 американски долари месечно.

## Надворешна трговија
лево|мини| Ирачки извоз во 2006 година
Ирак е основач на ОПЕК . Нафтата сочинува 99,7% од извозот на Ирак со вредност од 43,8 милијарди долари во 2016 година.

Од 90-тите до 2003 година, меѓународното трговско ембарго ја ограничила извозната активност на Ирак скоро исклучиво на нафта. Во 2003 година, нафтата изнесувала околу 7,4 милијарди американски долари од вкупната извозна вредност на Ирак во износ од 7,6 милијарди американски долари, а статистиката за претходните години покажува слични пропорции. По завршувањето на трговското ембарго во 2003 година земјата го проширила опсегот на извоз, нафтата продолжила да ја зазема доминантната позиција: во 2004 година приходот од извоз во Ирак бил двојно зголемен (на 16,5 милијарди американски долари ), но нафтата претставувала сите 340 милиони американски долари  (2 проценти) . Кон крајот на 2004 година, саботажата значително го намалила производството на нафта, а експертите предвиделе дека производството, а со тоа и извозот, ќе биде под капацитетот и во 2005 година. Во 2004 година главни извозни пазари биле Соединетите Американски Држави (на кои отпаѓало скоро половина), Италија, Франција, Јордан, Канада и Холандија. Во 2004 година, вредноста на увозот на Ирак изнесувал 21,7 милијарди американски долари, што предизвика трговски дефицит од околу 5,2 милијарди американски долари. Во 2003 година, главните извори на увоз на Ирак биле Турција, Јордан, Виетнам, САД, Германија и Велика Британија. Поради неактивниот сектор за производство во Ирак, опсегот на увоз бил доста голем, вклучувајќи храна, горива, лекови и произведена стока. До 2010 година, извозот се искачил на 50,8 милијарди американски долари, а увозот на 45,2 милијарди американски долари. Главни партнери за извоз во 2009 година биле: САД, Индија, Италија, Јужна Кореја, Тајван, Кина, Холандија и Јапонија. Главни партнери за увоз во 2009 година биле: Турција, Сирија, САД, Кина, Јордан, Италија и Германија.

## Наводи

## Надворешни врски

*     
* Ирак, меѓу Агенцијата за информации и анализа Одделение извештаи, карти и оценување на Ирак од Интер-информативната агенција на ОН и анализа единица
* Мапа на ирачката инфраструктура за нафта и гас