Австро-словенечки конфликт во Корушка

**Австро-словенечкиот конфликт во Корушка** — воен ангажман што следел по Првата светска војна помеѓу силите лојални на државата Словенци, Хрвати и Срби, а подоцна и на Кралството Срби, Хрвати и Словенци, и силите лојални на Република Германска Австрија. Главната драма на конфликтот била јазично мешаниот регион во југоисточна Корушка. Конфликтот бил решен со Договорот од Сен Жермен од 1919 година, според кој плебисцитот од 1920 година на спорната територија бил доделен на Првата Австриска Република.

Многу луѓе кои зборувале словенечки биле за приклучување кон новоформираното Кралство на Србите, Хрватите и Словенците (подоцна Југославија), додека германското говорно подрачје и исто така голем дел од Словенците биле лојални на новопрогласената Република Германска Австрија *(Дојч-Остеррајх)*. Спорната територија претходно се наоѓала на дел од Војводството Корушка во рамките на Светото Римско Царство од 976 година и припаѓала на Хабсбуршката Монархија од 1335 година. Во центарот на конфликтот била позицијата на границата што ги делела двете нови држави. Во историографијата на германски јазик, конфликтот е познат како  („Каринтска одбранбена борба“), додека во историографијата на словенечки јазик е познат како  („Борба за северната граница“).

## Позадина
Регионите во кои се зборувало словенечки биле припоени кон неколку австриски држави во поголемиот дел од вториот милениум. Идејата за јужнословенските територии да создадат нова држава била едно од клучните прашања кои што се дебатирале помеѓу словенечката интелигенција во текот на вториот дел од 19 век, посебно во периодот по пролетта на народите. Како последица на австроунгарската инвазија на Кралството Србија бил формиран југословенски комитет, чиј цел бил обединување на јужнословенските земји познати како Југославија. Во 1916 година, српскиот парламент во егзил гласал за создавање на Кралство Југославија како план за управување со Балканскиот полуостров по светската војна.

### Создавање држава на Словенците, Хрватите и Србите
Како последица на светската војна, Австроунгарската империја почнала да се распаѓа уште пред да биде завршена војната. Во периодот помеѓу 5 и 8 октомври 1918 година, пројугословенскиот национален совет на Словенците, Хрватите и Србите ја презел контролата над регионалната администрација во Загреб. На 29 октомври, Националниот совет прогласил формирање на југословенска држава, по отфрлањето на планот за поголема автономија во рамките на Авструнгарија.

Силите на Антантата не ја признале новооткриената држава пред да се спои со Кралството Србија три дена подоцна, во обид да создадат стабилна и призната земја на сите јужни Словени, како и да ја обесхрабрат Италија да ја освои територијата населена со Словени која што не била доделена како воена репарација на Италија во Лондонскиот договор.

### Територијални претензии
Сè уште не била признаена формална граница меѓу новосоздадените ентитети, при што двете страни тврделе дека ја контролираат областа долж етнички мешаните заедници. Националната влада во Љубљана не посветила особено внимание на граничното прашање, поради тоа што планирала да добие голема територија преку преговори на мировната конференција.

## Ескалација

### Мобилизација
Националниот совет за Штаерска (словенечки: *Narodni svet za Štajersko*) му дал дозвола на Рудолф Мајстер, ветеран од светската војна и поранешен офицер на Австроунгарија да ја преземе контролата над воениот огранок во Марибор. Тој се здобил и со титулата генерал, и му била дадена власт над сите воени сили лоцирани во Штаерска под контрола на Кралството СХС. На 31 октомври, Рудолф Мајстер го објавил своето несогласување со општинската декларација на Марибор пред публиката на потполковникот Антон Холик и неговите офицери во воената касарна Мељ на 26-от пешадиски полк. На 9 ноември Мајстер објавил целосна мобилизација на Долна Штаерска, со што не се согласувале и германско-австриската влада и властите во Љубљана. Декретот за мобилизација бил успешен бидејќи вооружените сили пораснале на околу 4.000 борци, и бил формиран нов пешадиски полк во Марибор до 21 ноември.

### Почнуваат воените движења
Првиот поручник, Фрањо Малгај, и неговата единица влегле во Корушка на 6 ноември. Единицата на капетанот Алфред Лавриќ била задолжена со заземање на Корушка и почнала да ја презема контролата на територијата на 13 ноември, кога неговите единици влегле во долината Јаун (германски: *Jauntal*, словенечки: *Podjuna*) и Ферлах (словенечки: *Borovlje*). Превојот Лоибл (германски: *Loiblpass*, словенечки: *prelaz Ljubelj*) бил заземен следниот ден.
лево|мини|250x250пкс| Борците на Мајстер во Корушка во 1919 година. Во позадина се гледа словенечкото национално знаме
На 23 ноември, борците на Мајстер почнале да ја преземаат контролата на стражарски места низ регионот на Марибор со разоружување на локалните гардисти под контрола на општината Марибор. Капетанот Рудолф Кнез влегол во Ситерсдорф (*Житара вас*) и таму ги сместил своите единици. Од 27 ноември, словенечките борци, под директна команда на Мајстер, ја презеле контролата врз Шпилфелд (*Шпиље*), Бад Радкерсбург (*Радгона*), Мурек (*Цмурек*), Лејтшах (*Лучане*), Маренберг (Радље об Драви) и Мута (*Хоенмаутен*) од Малјо (*Хоенмаутен*) ја презеле командата на Малјо (Франжмаутен) контрола на долината Межа (*Миестал*), Блајбург (*Плиберк*), каде што српските доброволци кои се враќале од источниот фронт на Првата светска војна, исто така, се приклучиле на единицата на Малгај. Сите заземени области биле договорени од генералот Рудолф Паси од Корушка и генералот Мајстер на 27 ноември. Договорот вклучувал дозвола за преземање контрола врз сите населби со мнозинско словенечко население, но останал неподдржан и критикуван од властите во Штаерска, Корушка и германско-австриските власти, како и од Националниот совет во Љубљана. Единиците од Љубљана ја презеле контролата над Дравоград (*Унтердраубург*), Лавамунд (*Лабот*) и Санкт Пол (*Шентпавел*). Заземањето на Волкермаркт (*Великовец*) на 30 ноември предизвикало многу критики, бидејќи тој, наводно, не бил вклучен во плановите за разграничување.

### Вооружени конфликти
[десно|мини|260x260пкс| Резултат од судирот меѓу единиците на австриската Корушка и борците на Мајстер на северната страна на [Караванки тунел (железничка)|тунелот Караванкс]]
Првите вооружени судири веќе се случиле под команда на Малгај за време на нападот на Блајбург, но дури во битката во Лучане станале очигледни насилните конфронтации. По мали борби меѓу двете милиции, на 4-ти февруари се случила поголема битка во близина на Радгона. Плановите биле поставени од Мајстер за напад и заземање на Клагенфурт (*Целовец*), но биле напуштени по преговорите. На 13 февруари бил потпишан мировен договор од двете страни.

Во неделата, 27 јануари 1919 година, силите на Мајстер се судриле со германските демонстранти, што резултирало со неколку цивилни жртви.

## Битката кај Лучане

### Позадина
Кон крајот на ноември и почетокот на декември, воените единици на Мариборскиот пешадиски полк окупирале големи области долж словенечката национална граница, вклучувајќи го и Леутшахц (Лучане). Регионалната влада на Штаерска се пожалила на окупацијата и на 14 јануари го нападнала Лучане. Ова бил првиот поголем судир меѓу двете страни.

### Битката
На 14 јануари во 4 часот наутро австриските сили под команда на капетанот Пихлер го нападнале Лучане. Градот бил чуван од словенечки сили под команда на генерал Мајстер. Австриската страна имала многу подобра опрема и повеќе мажи од словенечката. Австриската страна имала 180 војници, а словенечката 92. Словенечките сили сепак успеале да го одбијат нападот и ја задржале контролата над градот. Немало голем број на жртви од двете страни, а капетанот Пихлер бил уапсен.

## Битката кај Радгона

### Позадина
Во февруари 1919 година, градот Радгона го бранел 6-тиот корпус на борците на Мајстер под команда на словенечкиот командант Бенедикт Зеилхофер. На 4 февруари во 2 часот по полноќ градот бил нападнат од огромна сила од Австрија и некои унгарски доброволци под команда на Јохан Микл. Словенечката страна имала 210 војници, а австриската околу 2000 година.

### Битката
Австроугарската армија ги поделила своите 2000 војници во пет колони. Секоја колона имала посебна група за напад, која броела најмалку 50 војници и неколку митралези. Само овие, околу 300 доброволни шок-трупи, веќе ја надминале вкупната сила на словенечките бранители. Под превезот на мракот, сите непријателски колони бесшумно се приближувале до бранителите, според планот, и на неколку места истовремено чекале сигнал за заеднички координиран напад. Борбената група, доделена за напад на коњичката касарна, каде се наоѓале мнозинството бранители, ја командувал лично поручник Микл.

Нападот започнал во шест и пол часот наутро, на 4 февруари 1919 година. Во првиот налет на Германците, сметајќи на изненадување, разголените словенечки стражари се покриле пред огромната супериорност на непријателите, кои наеднаш се појавиле надвор од темнината. Војниците на Микл го зазеле западниот дел на Радгона, западно од улицата Лонг. Напаѓачите успеале да ги нападнат словенечките авантуристи на станицата, во градската градина и на мостовите на реката Мура. Нападот на командата на станицата, на мостот Кодолич и на коњичката касарна, во која биле стационирани повеќето словенечки бранители, не успеале.

Напаѓачите веднаш наишле на двајца словенечки команданти - командантот на 6-та чета Бенедикт Зеилхофер и штабниот наредник Ферд Ошлак, командант на патролата. Поручникот Зеилхофер, таа вечер, пред да започне нападот по втор пат ги прегледувал сите стражари во предградијата и во станицата, а во моментот на нападот бил до стражарското место во касарната на коњицата, до гнездото за митралез. Кога светлосните блесоци ја осветлиле темната, снежна ноќ, иако температурата била -20 степени Целзиусови, веднаш станало жешко.

Веднаш по нападот, бил погоден војник-машинист, а поручникот Зеилхофер скокнал и го грабнал митралезот и почнал да пука кон напаѓачите. Така го спречил првиот планиран напад на непријателските трупи да скокнат и да фрлат рачни бомби во касарната. За време на промената на позицијата, истото го погодило и потполковникот Словенечките бранители веднаш го однеле на безбедно и му ја преврзале раната во пределот на стомакот и десната страна. Потоа бил поставен на стог сено од каде командувал до крајот на битката и ја водел борбата до конечната победа на словенечките сили. Битката предизвикала големи жртви од двете страни.

## Протокол Грац-Љубљана
Со окупацијата на југоисточна Корушка од страна на југословенските трупи и конфронтацијата која прераснала во вооружени судири, привремената влада на Корушка под гувернерот Артур Лемиш одлучил да ја води вооружената борба за да ја зачува јужната граница на Корушка на Караванкен. Жестоките борби на паравоените групи околу Арнолдштајн и Ферлах ги вознемириле силите на Антантата. Тие арбитрирале прекин на огнот, по што деветдневната комисија на американската армија под потполковник Шерман Мајлс го испитала спорниот регион помеѓу реката и планините во јануари и февруари 1919 година и дала клучна препорака дека границата Караванкен требала да се задржи, со што се отворила можноста за плебисцит. Југословенските претставници побарале граница на Драва; американските делегати сепак зборувале за зачувување на единството на басенот Клагенфурт и ги убедиле британската и француската делегација да го поддржат нивниот план за плебисцит за целиот регион Клагенфурт.

## Југословенска офанзива и австриска контраофанзива
На 29 април, по неколку месеци релативен мир, југословенските трупи го прекршиле договорот за прекин на огнот. Вооружени судири избувнале низ целиот регион, со забележителни територијални придобивки постигнати од страна на Кралството на Србите, Хрватите и Словенците. Југословенските трупи доживеале голем отпор во следните денови, бидејќи австриските трупи веќе извеле ефективни контраофанзивни акции. Ситуацијата за Словенците се влошила и на 2 мај единиците на Корушка веќе ја презеле контролата над Волкермаркт. Два дена подоцна австриската контраофанзива стигнала на линијата Гализиен (словенечки: *Галиција*)-Абтеи (*Апаче*)-Санкт Маргаретен им Розентал (*Шмарјета*). По дводневни жестоки борби, австриските единици успешно ја пробиле линијата и го разурнале третиот пешадиски баталјон од Љубљана.

Останатите словенечки единици продолжиле да се повлекуваат назад во Долна Штаерска, додека речиси целата област на Корушка што била добиена за време на зимските судири била изгубена за напредните австриски единици. Последен паднал Дравоград (*Унтердраубург*) пред 36-от пешадиски полк на Кралската југословенска армија под контрола на потполковник. Владимир Узоринац успеал да се одржи во Гуштањ (*Гутенштајн*) и поради тоа да ја прекине контраофанзивата. Генерал Мајстер испратил две единици од својот Мариборски пешадиски полк да им помогне на трупите што се држат во близина на Словењ Градец (*Виндишграц*). Офицерот Малгај, еден од клучните водачи на словенечките борци во Корушка, бил егзекутиран на 6 мај.

## Втора југословенска офанзива
По воениот пораз во априлската офанзива, властите во Љубљана ги мобилизирале сите свои сили и подготвиле полкови од Србија за да ја вратат изгубената територија. На 26 мај била одобрена нова офанзива која траела од мај и до 6 јуни, при што тие успеале да заземат голем дел од регионот Клагенфурт до северниот дел на Марија Саал (*Госпа Света*). Офанзивата се сметала за воен успех.

## Последици
Мировната конференција во Париз го свртела бранот, кога на Југословените им била дадена наредба целосно да се повлечат од северната Б зона на подрачјето на басенот Клагенфурт во временска рамка предвидена да заврши до 31 јули, за да и се овозможи на комисијата да го спроведе планираниот плебисцит.

Со договорот од Сен Жермен со Република Австрија, потпишан на 10 септември 1919 година, требало да се одреди австриско-југословенската граница. Било утврдено дека некои мали делови од Корушка, долината Межа со градот Дравоград и општинската област Језерско, биле инкорпорирани во новото Кралство на Србите, Хрватите и Словенците, а судбината на пошироката област на југоисточна Корушка до басенот Клагенфурт требала да биде одредена со плебицит.

Исходот од плебисцитот одржан на 10 октомври 1920 година, одредил дека 22.025 гласови (59,1% од вкупниот број) биле за припојување кон Австрија и 15.279 (40,9%) биле за присоединување со Кралството на Србите, Хрватите и Словенците.

Додека мнозинството во оддалечените алпски села на падините на Караванките гласаа за Југославија, жителите на густо населениот басен на Клагенфурт биле мотивирани од нивните еволуирани социјални, културни и економски врски со централниот регион на Корушка.

На 18 ноември 1920 година, регионот бил ставен под австриска управа и бил прогласен за дел од суверената Австриска Република на 22 ноември. И денес 10 октомври е државен празник во државата Корушка.

Плебисцитот на крајот ја одредил границата меѓу Австрија и Кралството на Србите, Хрватите и Словенците. Границата останала непроменета по Втората светска војна, дури и кога Кралството Југославија ѝ го отстапила местото на Социјалистичка Федеративна Република Југославија на Јосип Броз Тито, но на крајот на војната, југословенските партизани повторно накратко ја окупирале областа, вклучувајќи го и главниот град Клагенфурт. Од распадот на Југославија, границата ги дели Австрија и Словенија.

## Наводи

Категорија:Војни на Југославија
Категорија:Судири во 1919 година
Категорија:Судири во 1918 година
Категорија:Историја на Словените
Категорија:Политичка историја на Словенија