Црква „Св. Никола“ - Крупиште

**Свети Никола** — средновековна селска црква во штипското село Крупиште, Македонија. Прогласена е за споменик на културата на Македонија.

Самата црква всушност е означена како археолошко наоѓалиште од типот старохристијанска базилика и средновековна црква.

Црквата се наоѓа на североисточниот излез од селото, под патот Штип–Кочани, на десниот брег на Брегалница.

## Местоположба
Местоположбата на црквата е на крајот на патот, односно на излезот од селото до селските гробишта, западно од местото каде реката Злетовица се влева во реката Брегалница.

Околу црквата и остатоците од базиликата биле пронајдени старохристијански и средновековни гробови. Дел од саркофаг служи како корито на чешмата што се наоѓа јужно од црквата.

## Историја
Црквата „Св.Никола“ во Крупиште била изградена во 1625/6 година за време на епископот Макарие.

Позната е во стручната литература како објект од XVII век. Според најновите констатации на Блага Алексова, нејзиното подигање е поместено во IX-X век. Од надворешната страна на ѕидовите се забележуваат вградени елементи од ранохристијанска архитектонска и скулптурална пластика, на кои има знаци и букви. Со ископувањата во 1975 година е утврдено дека црквата била подигната врз темели од трикорабна базилика во V до VI век, долга 16 м и широка 14,90 м, со централна апсида која од надворешната страна била организирана многуаголно и со нартекс на западната страна.

Живописот на црквата бил обновен во 1880 г., од зографот монарх Исаис Дебрели, кој најверојатно вршел интервенции на стариот живопис од наосот, а во исто време ја живописал и припратата.

Нема податоци кога и од кој архијереј е осветена.

## Архитектура
Во својата основа е мала еднокорабна градба подигната врз темелите на средишниот кораб од старохристијанската базилика на чија ѝ се пронајдени остатоци. Од источната страна има многуаголна апсида од надвор, а од западната Нартекс. Црквата Свети Никола била подигната од кршен камен со нееднаква големина и вградени делови од ранохристијанска пластика на која се испишани знаци и букви. Влезот е на западната страна. Во црквата се сочувани два натписа. На првиот пишува дека црквата е изградена во времето на епископот Макарие во 1625 година.

### Фрескоживопис

Црквата била живописана во 1627 година, додека на вториот е забележан зографот Исаија Фрчковски, кој во 1880 година, кога се претпоставува дека е доградена припратата на црквата со полукружен свод, истата ја насликал и извршил одредени интервенции врз фрескописот од наосот. Во фрескописот од припратата изработен од овој зограф се забележуваат ликови облечени во современа носија.

### Икони

Во црквата има икони од Данаил Штипјанецот, Исаја Дебренин и други непознати автори.

## Галерија


Податотека:Гробишта во Крупиште.jpg|Гробишта
Податотека:Црква „Св. Никола“ - Крупиште 10.jpg|Поглед на црквата
Податотека:Црква „Св. Никола“ - Крупиште 2.jpg|Крстилница и камбанаријата
Податотека:Црква „Св. Никола“ - Крупиште 3.jpg|Камбанаријата
Податотека:Црква „Св. Никола“ - Крупиште 4.jpg|Помошен објект
Податотека:Црква „Св. Никола“ - Крупиште 6.jpg|Поглед на црквата
Податотека:Црква „Св. Никола“ - Крупиште 7.jpg|Припратата
Податотека:Црква „Св. Никола“ - Крупиште 8.jpg|Верски обележја во дворот
Податотека:Црква „Св. Никола“ - Крупиште 9.jpg|Апсидата
Податотека:Црква „Св. Никола“ - Крупиште.jpg|Портата


## Поврзано
* Штипско архијерејско намесништво
* Горнобалванска парохија
* Крупиште

## Наводи

## Надворешни врски

Категорија:Крупиште
Крупиште
Категорија:Археолошки наоѓалишта во Македонија
Категорија:Археолошки наоѓалишта во Македонија од старохристијанско време
Категорија:Археолошки наоѓалишта во Македонија од типот на црква
Категорија:Археолошки наоѓалишта во Македонија од типот на базилика
Категорија:Археолошки наоѓалишта во Општина Карбинци
Категорија:Археолошки наоѓалишта во Штипско