Меки вештини

**Меки вештини**, исто така познати како **општи вештини** или **основни вештини** — вештини применливи за сите професии.   Тие вклучуваат критичко размислување, решавање проблеми, јавно говорење, професионално пишување, тимска работа, дигитална писменост, лидерство, професионален став, работна етика, управување со кариерата и интеркултурна флуентност. Ова е во спротивност со тврдите вештини, кои се специфични за поединечни професии.  

Зборот „вештина“ ја нагласува практичната функција. Поимот сам по себе има широко значење и опишува одредена способност за завршување на задачи кои се движат од полесни како учење како да се шутне топка до потешки како учење да се биде креативен. Во овој специфичен пример, зборот „вештина“ треба да се толкува како способност да се совладаат тешко контролираните дејства.

## Историја
Поимот „меки вештини“ бил воведен од Армијата на САД кон крајот на 1960-тите. Се однесува на која било вештина која не користи машини. Војската сфатила дека многу важни активности се вклучени во оваа категорија, и навистина, социјалните вештини неопходни за водење на групи, поттикнување на војниците и да се победи во војни биле опфатени со вештини кои сè уште не ги каталогизирале или целосно ги проучиле. Од 1959 година, Армијата на САД инвестирала значителна количина на ресурси во технолошки развој на процедури за обука. Во 1968 година, американската армија официјално вовела доктрина за обука позната како „Системско инженерство на обука“ опфатена во документот CON Reg 35 -100-1.  

Витмор ја навел дефиницијата CON Reg 350-100-1: „вештини поврзани со работата кои вклучуваат активности кои првенствено ги засегаат луѓето и хартијата, на пр., проверка на трупите, надзор на канцеларискиот персонал, спроведување на студии, подготовка на извештаи за одржување, подготовка на извештаи за ефикасност, проектирање структури на мостови.“

Во 1972 година, во прирачник за обука на американската армија започнала формалната употреба на поимот „меки вештини“. На Конференцијата за меки вештини на CONARC во 1972 година, д-р Витмор презентирал извештај   со цел да открие како се разбира поимот „меки вештини“ во различни училишта на CONARC. По создавањето и обработката на прашалникот, стручњаците формулирале нова предлог-дефиниција: „Меките вештини се важни вештини поврзани со работата кои вклучуваат мала или никаква интеракција со машините и чија примена на работното место е прилично обопштена“. 

Тие продолжиле да го критикуваат концептот како нејасен со забелешка „со други зборови, оние работни функции кои добро ги познаваме се тврди вештини, а оние за кои знаеме многу малку се меки вештини“. Друга стручна непосредна студија исто така била заклучена со негативен тон.

Психологот Николас Хемфри изјавил дека социјалната интелигенција, наместо квалитативната интелигенција, ги дефинира луѓето. Многу индустрии денес им даваат важност на меките вештини на своите вработени. Некои компании на своите вработени сега им нудат професионална обука за меки вештини.

## Концепт
Меките вештини се лични одлики кои на лицето му овозможуваат ефективно да комуницира. Овие вештини може да вклучуваат социјални благонаклонетости, комуникациски способности, јазични вештини, лични навики, когнитивна или емоционална емпатија, управување со времето, тимска работа и лидерски особини. Дефиниција заснована на преглед на литература ги објаснува меките вештини како чадор-поим за вештини под три клучни функционални елементи: вештини на луѓе, социјални вештини и одлики за лична кариера.

Важноста на меките вештини лежи во фактот што тие не се ограничени на одредена област. Овие мисловни диспозиции се состојат од група на способности кои можат да се користат во секој аспект од животот на луѓето, без потреба да се сообразуваат врз основа на ситуацијата. Нивната еластичност им помага на „луѓето да се прилагодат и да се однесуваат позитивно за да можат ефикасно да се справат со предизвиците на нивниот професионален и секојдневен живот“. Меките вештини ги прават луѓето флексибилни во свет кој постојано се менува.

Интересот за меките вештини се зголемил со текот на годините. Колку повеќе истражувања се спроведуваат, толку повеќе луѓето ја разбираат битноста на овој концепт. Огромниот број на фондациски претпријатија и светски организации кои инвестираат во обука и развој на оваа област го покажува овој интерес. Европската комисија ја започнала програмата Агенда за нови вештини и работни места во 2012 година со цел да ги обучи и им го објасни на младите возрасни овој нов збир на вештини.

Во 21 век, меките вештини се главен диференцијал, неопходен услов за вработување и успех во животот. Добитникот на Нобеловата награда економист Џејмс Хекман тврди дека „меките вештини предвидуваат успех во животот, дека тие случајно го произведуваат тој успех и дека програмите што ги подобруваат меките вештини имаат важно место во ефективното портфолио на јавни политики“.  Значењето што работодавците ѝ го даваат на темата се покажува со фактот дека меките вештини сега се исто толку важни како и просекот при школувањето (некогаш се сметал за најважен фактор во донесувањето одлуки) при вработување на нов работник.

Високото барање и широко распространетата конфузија за значењето и обуката на меките вештини претставуваат два елементи кои можат да го објаснат недостатокот на меки вештини на пазарот на труд. Работодавците се борат да најдат лидери и работници способни да бидат во чекор со развојот на пазарот на труд. Проблемот не е ограничен само на младите кои бараат работа, туку и на тековните вработени. Истражувањето од 2019 година од страна на Друштвото за управување со човечки ресурси покажало дека три четвртини од работодавачите имаат тешкотии да најдат дипломирани студенти со меки вештини што им се потребни на нивните претпријатија.

### Наспроти тврдите вештини
„Тврдите вештини вклучуваат техничка или административна компетентност“. Меките вештини обично се користат за „да се однесуваат на „емоционалната страна“ на човечките суштества во спротивност со компонентата на коефициентот на интелигенција поврзана со тврдите вештини“. Тврдите и меките вештини обично се дефинираат како слични концепти или дополнувања. Овој факт покажува како овие два различни вида способности се строго поврзани.

Тврдите вештини биле единствените вештини неопходни за вработување во кариерата и биле вообичаено мерливи и можело да се квантифицираат врз основа на образованието, работното искуство или преку интервју. Успехот на работа се чинело дека е поврзан само со техничката способност за завршување на задачите. Поради оваа причина, работодавачот и претпријатијата порано вработувале нови луѓе само врз основа на нивните објективни компетенции. Ова појаснува зошто во денешно време луѓето со добри меки вештини се толку помалубројни од работниците со добри тврди вештини.

Трендот се променил во последните години, делумно поради повеќе деловни дејности кои усвојуваат хибридна работна средина. Тврдите вештини сè уште претставуваат основен аспект, но меките вештини им се изедначија по важност. Според лидерскиот професор Робер Лавасер, повеќето од истражувачите што ги интервјуирал во оваа област „ги оцениле меките вештини повисоко од техничките вештини“. Студиите на Истражувачкиот институт Стенфорд и Фондацијата Карнеги Мелон меѓу извршните директори на Форчун 500 (Fortune 500) ја потврдуваат оваа идеја, утврдувајќи дека 75% од долгорочниот успех на работа произлегува од меките вештини и само 25% од техничките вештини (Sinha, 2008). Друга студија покажала дека 80% од достигнувањата во кариерата се одредени од меките вештини, а само 20% од тврдите вештини.

Во секторите за вработување кои бележат брз раст, работодавците изјавиле дека новодипломираните вработени имаат јаз во вештините. Овој јаз во вештините се наоѓа помеѓу меките и тврдите вештини, овие новодипломирани вработени ги поседуваат потребните и очекувани тврди  вештини, но немаат меки вештини.

### Мерење
Студиите на ОЕЦД во 2015 година сугерираат дека меките вештини може значајно да се мерат во рамките на културните и јазичните граници. Таквите мерки вклучуваат комбинација на методи кои вклучуваат самопријавена личност, анкети за однесувањето и објективни психолошки проценки. Овие мерења може да се подобрат со собирање податоци од повеќе извори низ контекстите на учење како што се училишната средина, семејниот контекст и пошироката заедница и триангулација на податоците (ОЕЦД, 2015).

Тоа е затоа што анкетите можат да бидат предмет на пристрасност и имањето повеќе извори како што се јас, наставникот, врсниците и родителското известување може да обезбеди единствени перспективи за вештините на ученикот, како и заклучоци за латентна личност (Џон и Де Фрујт, 2014). Дополнително, закотвување вињети е уште еден метод што може да се примени за да се намалат предрасудите и да се зголеми квалитетот на податоците, како и да се подобри меѓукултурната споредливост на проценките на меките вештини (Кинг, Мареј, Саломон и Тандон, 2003;  Килонен и Бертлинг, 2014 ).

## Образование
Поради нивната зголемена важност, потребата да се предаваат меки вештини стана главна грижа за образовните кадри и работодавачите ширум светот.  Бидејќи меките вештини се слабо дефинирани, нивното учење е поголем предизвик, во споредба со класичните вештини. Поради оваа причина, првиот чекор се состои од разбирање како да се проценат, така што образовните кадри да можат да го следат напредокот на учениците.

Што се однесува до наставата, оценувањето на меките вештини е потешко од техничките вештини. „Квизовите или испитите не можат точно да ги мерат меѓучовечките и лидерските вештини“. Групните проекти се чини дека се добар начин за развивање меки вештини, но нивното оценување сепак претставува тешка задача. Истражувачите сметаат дека оценувањето од колегите е добар компромис помеѓу работата во групи и објективната (пр)оценка. Истражувањата спроведени на оваа тема покажале и позитивни и негативни резултати. Студијата спроведена од професорот Џанг од Јужниот универзитет Џорџија, иако со малку учесници, „е почетен чекор во создавање и потврдување на скала за оценување од врсници“.

„Развојот на меките вештини е многу потежок од развојот на тврдите вештини бидејќи бара активна интеракција со другите на постојана основа и подготвеност да се прифатат повратни информации за однесувањето“. Додека тврдите вештини може да се научат со учење од книга или од индивидуален тренинг, за меките вештини потребна е комбинација од околина и други луѓе за да се совладаат. Поради оваа причина, учењето не зависи само од личноста, туку е под влијание на различни чинители кои го прават образованието потешко и непредвидливо.

Успехот на обуката, дефиниран како „степенот до кој наученото во обуката се применува на работното место и ги подобрува перформансите поврзани со работата“, е уште една причина зошто образованието за меки вештини е тешко. „Претходните истражувања и анегдотските докази нагласиле дека обуката за меки вештини е значително помала веројатно да се пренесе од обука на работа отколку обуката за тврди вештини“. Ова ги принудува претпријатијата и организациите да инвестираат повеќе пари и време во обуката, а не сите се подготвени да го направат тоа.

Извештајот на ОЕЦД „Иднината на образованието и вештините 2030“ објавен во 2019 година ја истакнал зголемената важност на меките вештини во образованието поради трендовите како што се глобализацијата и брзиот напредок во технологијата и вештачката интелигенција, кои бараат промени на пазарот на трудот и вештините бараат идните работници за да успеат. Се вели дека „за да останат конкурентни, работниците ќе треба постојано да стекнуваат нови вештини, што бара флексибилност, позитивен став кон доживотното учење и љубопитност“.

Било спроведено истражување за трансферот на меки вештини и знаења преку облици како што се игра (DeKorver, Choi and Town, 2017 ) и учење засновано на проекти (Lee and Tsai, 2004 ). Друг клучен наод од литературата е дека за да се максимираат придобивките од меките вештини на долг рок, тие треба да се сосредоточат на малите деца, особено на возраст од 1 до 9 години. Добитниците на Нобеловата награда Хекман и Кауц (2012 ) дале доказ за тоа во нивната анализа на програмата Пери за предучилишни меки вештини, каде што откриле како цртите на личноста може да се променат на начини кои даваат корисни животни резултати. Програмата вклучувала настава за социјални вештини на 3 и 4-годишни деца од црнечки семејства со ниски примања со почетни резултати на коефициентот на интелигенција под 85 на возраст од 3 години. Во четиригодишната висококвалитетна програма за предучилишна едукација која го нагласи активното учење, учествувале 128 деца. Децата биле вклучени во активности создадени да ги развијат нивните вештини за одлучување и решавање проблеми и кои биле планирани, извршени и прегледани од самите деца со поддршка од возрасните. Наставниците, исто така, вршеле неделни посети од 1,5 час во домот на секој ученик за да ја вклучат мајката во образовниот процес и да помогнат во спроведувањето на наставната програма за предучилишна возраст дома.

Оваа лонгитудинална студија била проценувана со користење на случајно контролирани испитувања (RCT, randomized controlled trials). Откриено е дека групата која ја поминала програмата за предучилишна возраст во споредба со контролната група која не учествувала имала значително повеќе позитивни животни резултати од нивните врсници до 40-годишна возраст. Ова вклучувало дека 60% од програмската група заработувала повеќе годишно (над 20.000 американски долари) во споредба со 40% од непрограмската група. Дополнително, 77% од програмската група завршиле средно образование, додека само 60% од непрограмската група. Други животни исходи вклучувале програмски учесници во училиштата биле со помала веројатност да бидат уапсени, поседувале сопствен дом и автомобил и имале помалку тинејџерски бремености (Хекман и Кауц, 2012 ). Резултатите од други студии биле конзистентни со наодите од Програмата за предучилишна возраст на Пери, како што биле податоците од проектот STAR (Сооднос на достигнувања на учениците/наставниците) спроведен од Кругер и Витмор (2001 ) и Проект ПАТС (Промовирање на алтернативни стратегии за размислување) кои подучувале самоконтрола, емоционална свест и вештини за социјален проблем наменети за деца од основно училиште (Bierman et al., 2010 ). Двете студии покажале дека спроведувањето на образованието за меки вештини на мали групи деца на млада возраст довело до значително повисоки плати во раната зрелост во споредба со нивните врсници и други животни успеси (Dee and West, 2011;  Durlak et al., 2011 ).

### Метакогниција
Истиот извештај на ОЕЦД ја истакнал важноста на метакогнитивните вештини за доживотното учење. Метакогницијата значи размислување за сопственото размислување. Поконкретно, тоа се однесува на процесите што се користат за да се процени нечие разбирање. Тоа вклучува критичко размислување, размислување и свесност за себе како мислител и ученик (Чик, 2013). Со зголемената автоматизација, чисто когнитивните или професионалните вештини повеќе не се доволни за да се движите низ овој свет на VUCA (нестабилен, несигурен, сложен и двосмислен) (Yeo, 2019,  OECD 2015.)

## Вработување
Според извештајот Преглед на вештините (Skills Outlook) на ОЕЦД за 2019 година, доживотното учење или метакогницијата стануваат се попотребни за вработување и за справување со идната средина со зголемена неизвесност. Во извештајот се наведува, *„луѓето веројатно ќе бидат способни да се справат со несигурноста подобро од вештачката интелигенција“,* бидејќи вештачката интелигенција може ефикасно да заврши одредени задачи, но не може лесно да се програмира да ја земе предвид несигурноста и неочекуваната сложеност што се среќава во работата со луѓе или за луѓето корисници. Поинаку кажано, меките вештини се многу тешки за кодирање. Спротивно на тоа, луѓето можат полесно да одговорат на несигурноста, нестабилноста, сложеноста и двосмисленоста, преку тоа што ќе бидат прилагодливи ученици и ќе бидат способни лесно да ги усвојат, развиваат и отфрлаат нивните верувања и нивното разбирање за светот, кога ќе им се даде нов контекст (ОЕЦД, 2019 ). Сепак, луѓето понекогаш не успеваат да се прилагодат продуктивно, а на машините, во многу случаи, целосно им недостасуваат тие капацитети (Laukkonen, Biddell and Gallagher, 2018 ).

## Критика
Додека „меките вештини“ сè повеќе се изучуваат во образовните програми ширум светот, некои научници ја покажале неконзистентната употреба на поимот, како и начините на кои тој се користи за да се контролираат, а не да се зајакнат вработените. Дебора Камерон, на пример, покажува дека зголемената сосредоточеност на „комуникациските“ вештини меѓу давателите на услуги во Обединетото Кралство ги ограничила облиците на изразување на работниците и довело до униформни кодови за разговор. Кори Алан покажува дека државните програми за интеграција за новите имигранти во Канада го користат фокусот на меките вештини, така што поединците ги прифаќаат меѓучовечките културни норми на канадското општество. Во Кина, Министерството за образование се обидело да го промовира самоизразувањето и комуникациските вештини на учениците на сметка на учењето водено од испити, но сепак тешкотијата во мерењето на овие способности, и уште повеќе фактот дека овие способности полесно се идентификуваат меѓу урбаната елита наместо да е демократски пристапна, скратиле голем дел од овие напори. Како што покажува Гил Хизи, наместо да се третираат како објективно признати способности неопходни за пазарот на труд, луѓето во Кина кои негуваат меки вештини се сметаат себеси за поиндивидуалистички и космополитски за разлика од барањата на нивната локална култура.

## Наводи

Категорија:Неологизми од 20 век
Категорија:Животни вештини