Ендру Марвел

**Ендру Марвел** (роден на 31 март 1621 година —  починал на 16 август 1678) — англиски поет, сатиричар и политичар, кој бил пратеник во Долниот дом во различни периоди помеѓу 1659 и 1678 година. За време на периодот на Комонвелтот, тој бил колега и пријател на Џон Милтон. Како метафизички поет, неговите песни се движат од љубовната песна *До неговата срамежлива господарка*, до евокации на аристократска селска куќа и градина во „ На Аплтоновата куќа“ и „Градината“, политичкото обраќање *[[Хорациј]]анска ода по враќањето на Кромвел од Ирска* и подоцнежните лични и политички сатири „Флекно“ и „Карактерот на Холандија“.

## Ран живот
Марвел е роден во Вајнстед, Источен Рајдинг во Јоркшир, на 31 март 1621 година. Тој бил син на свештеник од Англиканската црква, исто така по име Ендру Марвел. Семејството се преселило во Хал кога неговиот татко бил назначен за предавач во црквата „Света Троица“, а Марвел се школувал во граматичкото училиште. На 13-годишна возраст, Марвел студирал на колеџот „Тринити“ во Кембриџ и на крајот добил диплома за бакалавр. Портрет на Марвел, кој му се припишува на Годфри Нелер, се наоѓа во колекцијата на колеџот „Тринити“.

Од средината на 1642 година па наваму, Марвел веројатно патувал во континентална Европа. Можеби служел како учител за аристократ на Големата обиколка, но фактите не се познати по ова прашање. Додека Англија била вмешана во граѓанската војна, Марвел се смета дека останал на континентот до 1647 година. За време на неговата посета на Рим во 1645 година, тој веројатно се сретнал со браќата Вилиерс, лордот Франсис и вториот војвода од Бакингем, како и со Ричард Флекно. Подоцна напишал сатирична песна за Флекно.  Неговата патна рута е нејасна, освен што Милтон подоцна известил дека Марвел совладал четири јазици, вклучувајќи француски, италијански и шпански.

## Први песни и времето на Марвел кај Нун Аплтон
мини|Портрет припишан на Сер Годфри Кнелер, колеџ „Тринити“, Кембриџ
Првите песни на Марвел, кои биле напишани на латински и грчки јазик и објавени кога тој сè уште бил во Кембриџ, оплакувале за дејствата на чумата и го славеле раѓањето на дете на кралот Чарлс I и кралицата Хенриета Марија. Тој доцна станал симпатичен кон последователните режими за време на интеррегнумот по погубувањето на Чарлс I на 30 јануари 1649 година. Неговата „Хорацијанова ода“, политичка песна датирана од 1650 година, реагира со тага на кралоубиството, и покрај целокупната пофалба за враќањето на Оливер Кромвел од Ирска.

Околу 1650–52 година, Марвел служел како учител на ќерката, Мери, на лорд генерал Ферфакс, кој неодамна му ја предал командата над парламентарната армија на Кромвел. Во овој период, Марвел живеел во Нун Аплтон Хол, во близина на Јорк, каде што продолжил да пишува поезија. Едно од неговите дела, „*Врв на куќата Аплтон, до мојот лорд Ферфакс*“, употребува опис на имотот како начин за истражување на сопствената општествена ситуација на Ферфакс и Марвел во време на војна и политички промени.  Веројатно најпознатата песна што Марвел ја напишал во тоа време е „За неговата срамежлива господарка“.

## Англо-холандската војна и вработување како латински секретар
Во периодот на зголемени тензии што довеле до започнување на  Првата англо-холандска војна од 1652 година, Марвел го напишал сатиричниот роман „*Карактерот на Холандија*“. Во него се повторува современиот стереотип за Холанѓаните како „пијани и вулгарни“.

Тој станал учител на Вилијам Датон, кој бил под негова надлежност, во 1653 година, и се преселил да живее со својот ученик во куќата на Џон Оксенбриџ во Итон. Оксенбриџ претходно имал две патувања до Бермудите, кое најверојатно го инспирирало Марвел да ја напише својата поема *„Бермуди“*. Тој исто така напишал неколку песни во кои е пофален Оливер Кромвел, кој во тој момент бил Лорд-заштитник на Англија. Во 1656 година, Марвел и Датон отпатувале во Франција, за да ја посетат протестантската академија во Сомур.

Во 1657 година, Марвел му се придружил на Милтон (кој веќе бил слеп) во служба како латински секретар во Државниот совет на Кромвел со плата од 200 фунти годишно. Ова било доволно за пристојна финансиска сигурност. Оливер Кромвел починал во 1658 година и бил наследен како лорд-протектор од неговиот син Ричард. Во 1659 година, Марвел бил избран за пратеник во парламентот за Кингстон на Хал во Третиот протекторатски парламент. Тој бил платен со стапка од 6 шилинзи, 8 пени дневно за време на седниците на парламентот, финансиска поддршка добиена од придонесите на неговата изборна единица.  Тој бил повторно избран за пратеник за Хал во 1660 година за Конвенцискиот парламент.

## По реставрацијата
Монархијата била обновена во Англија во 1660 година, со Чарлс II како крал. Марвел ја избегнал казната за сопствената соработка со Кромвел и републиканизмот пошироко. Понатаму, тој помогнал да се убеди кралот да не го погубува Џон Милтон поради неговите антимонархистички дела и револуционерни активности.  Блискоста на односот меѓу двајцата поранешни колеги е дадена со фактот дека Марвел придонел со елоквентна воведна песна, насловена како „За изгубениот рај на г-дин Милтон“, за второто издание на епот на Милтон „ *Изгубениот рај*“. Според биографот, тој бил: „*Вешт во уметноста на самоодржување, тој не беше кретен*.“

Во 1661 година, Марвел бил повторно избран за пратеник за Хал во Кавалерскиот парламент. На крајот, тој напишал неколку долги и горчливо сатирични стихови против корупцијата на дворот. Ова дело најчесто било распространувано во помалку јавен ракопис, но некои биле анонимно објавени во печатена форма. Стиховите биле премногу политички чувствителни и премногу опасни за да бидат објавени под негово име сè до долго по смртта на писателот. Марвел се спротивставил на „*дворската партија*“ и ги сатиризирал како своја главна цел. Во својот најдолг сатиричен стих, *„Последни упатства до еден сликар“*, напишан во 1667 година, Марвел одговорил на политичката корупција која придонела за англиските неуспеси за време на Втората англо-холандска војна. Песната била објавена во печатена форма дури по Славната револуција од 1688-1689 година. Песната му дава насоки на еден имагинарен сликар како да ја прикаже државата без соодветна морнарица да ја брани. Државата ја водат луѓе без интелигенција или храброст, корумпиран и распуштен двор и нечесни службеници. За друга таква сатира, Семјуел Пипс, самиот владин службеник, во својот дневник коментирал: „*Тука наидов на четвртиот Совет до еден сликар по доаѓањето на Холанѓаните и крајот на војната, што ми го развесели срцето за читање, бидејќи беше премногу остар и толку вистинит*.“ 
десно|мини|Гравура на Марвел
Од 1659 година до неговата смрт во 1678 година, Марвел служел како лондонски агент за еснафот на бродокапетаните во Хал Тринити Хаус. Тој заминал на две мисии на континентот; едната во Холандската Република, а другата ги опфаќала Русија, Шведска и Данска. Тој поминал некое време живеејќи во колиба на Хајгејт Хил во северен Лондон. Неговиот престој таму денес е запишан со бронзена плоча на која е напишан следниов натпис:Четири стапки под ова место се наоѓа каменото скалило, порано влезот во куќата во која живеел Ендру Марвел, поет, духовист и сатиричар; колега со Џон Милтон во секретарството за надворешни работи или Латинска секретарија за време на Комонвелтот; и околу дваесет години пратеник за Хал. Роден во Вајнстед, Јоркшир, на 31 март 1621 година, починал во Лондон, на 18 август 1678 година, и погребан во црквата „*Св. Гилс на полето*“. Овој споменик е поставен тука од страна на Советот на округот Лондон, во декември 1898 година.Цветен часовник во блиската Лодердејл Хаус носи натпис со цитати од неговата песна „Градината“. Ендру Марвел починал ненадејно во 1678 година, додека присуствувал на популарен состанок на неговите стари избирачи во Хал. Неговото здравје било извонредно добро; а некои луѓе теоретизирале за негово труење од страна на неговите политички или свештенички непријатели. Сепак, ова до денес е недокажано. Марвел бил погребан во црквата „Св. Гилс на полето“ во центарот на Лондон. Неговиот споменик, подигнат од многу благодарна избирачка единица, го носи следниов натпис:Во близина на ова место лежи телото на Ендру Марвел, човек толку надарен од природата, толку усовршен со образование, учење и патување, толку усовршен со искуство, што, спојувајќи ги посебните доблести на духовитоста и учењето, со единствена пенетрација и сила на проценка; и применувајќи ги сите овие во текот на целиот свој живот, со неискажлива постојаност во патиштата на доблеста, тој стана украс и пример на своето време, сакан од добрите луѓе, почитуван од лошите, восхитуван од сите, иако имитиран од малкумина; и ретко кој може да го спореди со него. Но, надгробниот споменик не може ниту да го содржи неговиот карактер, ниту е потребен мермер за да се пренесе на потомството; тој е врежан во умовите на оваа генерација и сепак секогаш ќе биде читлив во неговите неповторливи дела. Откако успешно служеше дваесет години во Парламентот и со таква мудрост, вештина и храброст што доликува на вистински патриот, градот Кингстон на Хал, од каде што беше испратен во тоа Собрание, жалејќи по неговата смрт за јавната загуба, го подигна овој Споменик поради нивната тага и нивната благодарност, 1688 година.

## Проза
Марвел, исто така, пишувал анонимни прозни сатири: критикувајќи ја монархијата и римокатолицизмот, бранејќи ги пуританските отпадници и осудувајќи ја цензурата.

*„The Rehearsal Transpros'd“,* напад врз Семјуел Паркер, била објавена во два дела во 1672 и 1673 година.

*„Господин Смирк; или Божественото во режим*“ (1676) ја критикува нетолеранцијата на Англиканската црква и била објавена заедно со „*Краток историски есеј, во врска со Општите собори, верувањата и наметнувањата, во врска со религијата*“.

Во памфлетот на Марвел *„Осврт за растот на папството и произволното владеење во Англија“*, објавен кон крајот на 1677 година, пишува дека: „*Веќе со години се спроведува план за промена на законската влада на Англија во апсолутна тиранија и претворање на воспоставената протестантска религија во вистинско папство*“.  Џон Кенион го опишал како „*еден од највлијателните памфлети на деценијата*“ , а Џорџ Маколеј Тревелијан го нарекол: „Одличен памфлет, кој фрла светлина врз причините што го провоцираат формирањето на партијата на Вигите “.

Дело од 1678 година кое било објавено анонимно („од протестант“) во одбрана на Џон Хау поради нападот на неговиот колега-отпадник, суровиот калвинист Томас Дансон, веројатно е исто така од Марвел. Неговиот целосен наслов е *„Забелешки за доцен неискреен разговор“, напишан од еден Т.Д. под изговор за „causa Dei“, и за одговор на писмото и постскриптумот на г-дин Џон Хау за Божјото предвидување итн.* *, потврдувајќи, како протестантска доктрина, дека Бог преку ефикасно влијание универзално ги движи и одредува луѓето кон сите нивни постапки, дури и кон оние што се најзлобни*.“

## Погледи
мини|Статуа на Ендру Марвел, сместена на Маркетплејс, Кингстон на Хал, Англија
Иако Марвел станал пратеник и се спротивставил на епископатството, тој не бил пуританец. Особено подоцна во животот, се смета дека бил конформистички англиканец. Марвел позитивно се идентификува себеси како „протестант“ во памфлетите. Тој накратко флертувал со католицизмот како млад,  и бил опишан во своите триесетти години (за време на посетата на Сомур) како „*значаен англиски итало- [[Николо Макијавели|макијавелист]]*“.

Неговото силно библиско влијание е очигледно искажано во песни како „Градината“, „Коронетата“ и „Бермудите“.

Винсент Палмиери забележал дека Марвел понекогаш е познат како „*Британскиот Аристид*“ поради неговиот нераспадлив интегритет во животот и сиромаштијата по смртта. Голем дел од неговите песни не биле објавени сè до 1681 година, три години по неговата смрт, од збирката која била во сопственост на Мери Палмер, неговата домаќинка. По смртта на Марвел, таа тврдела сомнително дека била негова сопруга, од времето на нивниот тајниот брак во 1667 година.

## Поетскиот стил
Се вели дека Марвел се придржувал до воспоставените стилизирани форми на неговата современа неокласична традиција. Тие ја вклучуваат лирската традиција carpe diem (зграпчи го денот), која исто така ја формирала основата на неговата позната лирика „За неговата срамежлива господарка“. Тој усвоил познати форми и ги впивал со своите уникатни замислености, аналогии, размислувања и преокупации со поголеми прашања за животот и смртта. Томас Стернс Елиот напишал за стилот на Марвел дека „*Тоа е повеќе од техничко достигнување или вокабулар и синтакса на еден период; тоа е, она што привремено го означивме како духовитост, цврста разумност под малата лирска грациозност*“. Тој, исто така, ги идентификувал Марвел и метафизичката школа со „*дисоцијацијата на сензибилитетот*“ која се случила во англиската книжевност од 17 век; Елиот го опишал овој тренд како „*нешто што... се случило во умот на Англија... тоа е разликата помеѓу интелектуалниот поет и рефлективниот поет*“.  Поетите сè повеќе развивале самосвесен однос кон традицијата, кој се прикажува во форма на нов акцент на мајсторството на изразување и идиосинкратична слобода во алузиите на класичните и библиските извори.

„За неговата срамежлива господарка“, најпознатата песна на Марвел, комбинира стара поетска замисла (убедување на љубовницата на говорникот преку филозофијата  carpe diem (зграпчи го денот) со типично живата сликовитост на Марвел и лесното владеење со римувани куплети. Други дела вклучуваат тематска сатира и религиозни теми.

## Наследство
Едно средно училиште во Хал, Колеџот за бизнис и претприемништво „Ендру Марвел“, е именувано во негова чест.
## Наводи

## Дополнително читање

* Чемберс, АБ (1991). *Ендру Марвел и Едмунд Волер: Пофалби од седумнаесеттиот век и сатира за реставрација* . Универзитетски парк, Пенсилванија. ISBN&nbsp; .
* Чернаик, Ворен Л. (1983). *Времето на поетот: Политиката и религијата во делото на Ендру Марвел* . Издавачка куќа на Универзитетот Кембриџ. ISBN&nbsp; .
* Девенпорт, Вил (2003). *Сликарот* . ХарперКолинс. ISBN&nbsp; . Во овој роман за Рембрант го глуми Ендру Марвел.
* Фриденрајх, Кенет Р. (ур.) (1977). *Есеи за тристогодишнината во чест на Ендру Марвел* . Хамден, Конектикат. ISBN&nbsp; .
* Мекдауел, Николас (2008). *Поезија и лојалност во англиските граѓански војни: Марвел и причината за духовитоста* . Оксфорд: Оксфорд Универзити Прес. ISBN&nbsp; .
* Смит, Најџел (2010). *Ендру Марвел: Камелеонот* . Њу Хејвен, Конектикат. ISBN&nbsp; .

## Надворешни врски

** 
** 
** 
** Poems: Luminarium
** Complete works in verse and prose: in Find It! @Harvard
** Andrew Marvell, Sir Thomas Widdrington and Appleton House
* Biography: Poetry Foundation;  by Augustine Birrell
* Andrew Marvell's Grave

Категорија:Англиски сатиричари
Категорија:Починати во 1678 година
Категорија:Родени во 1621 година
Категорија:Статии со врски до проектот „Гутенберг“
Категорија:Англиски романописци
Категорија:Англиски поети