Романичал

**Романичал** (почесто познати како **Англиски цигани**) се ромска подгрупа во Обединетото Кралство и други делови на англиското говорно подрачје. Многу Романичали зборуваат англо-ромски, мешан јазик што ги меша ромските зборови со англиската синтакса. Романичалите кои живеат во Англија, Шкотска и Велс се дел од циганите (романи), Ромите.

Генетските, културните и лингвистичките наоди покажуваат дека Ромите го следат своето потекло од Јужна Азија, веројатно во регионите на денешен Пенџаб, Раџастан и Синд.

## Етимологија
Зборот „Романичал“ е изведен од *ромски чал*, каде што *чал* е англоромски за „соработник“.

## Дистрибуција
Повеќето Романичали во Велика Британија живеат во Англија, со помали заедници во Јужен Велс, Североисточен Велс и шкотските граници.

Ромската дијаспора емигрирала од Велика Британија во другите делови на англиското говорно подрачје.

Во Велика Британија постои голема поделба север-југ меѓу Романичал. Јужните Романичали живеат во Југоисточниот, Југозападниот, Мидлендс, Источна Англија и Јужен Велс; Северните Романичали живеат во северозападниот дел, Јоркшир, шкотските граници и североисточниот дел на Велс. Дијалектите на двете групи се разликуваат по акцент и вокабулар.

## Јазик
Веројатно е дека Ромите во Англија го зборувале ромскиот јазик до 19 век, кога поголемиот дел бил заменет со англиски и англоромски, мешан јазик што ги комбинира синтаксата и граматиката на англискиот со ромската лексика. Сега, многу Романичали зборуваат и англиски и англоромски, со мало малцинство за кое се верува дека зборува на традиционалниот ромски јазик.

Постојат два дијалекти на англоромски: јужен англоромски (се зборува во југоисточниот, југозападниот, Мидлендс, Источна Англија и Јужен Велс) и северниот англоромски (се зборува во североисточниот, северозападниот, Јоркшир, шкотските граници и североисточниот дел на Велс). Овие два дијалекти, заедно со акцентите што ги придружуваат, довеле до формирање на два регионални романичалски идентитети, односно јужниот ромски идентитет и северноромскиот идентитет.

Многу англоромски зборови се инкорпорирани во англискиот јазик, особено во форма на британски сленг.

## Историја
[мини| Миграцијата на Ромите преку [Среден Исток|Блискиот Исток и Северна Африка во Европа]]
мини| Ромски логор во Есекс, Англија (околу 1898 г.)
Ромите имаат потекло од Јужна Азија, најверојатно во регионите на денешен Пенџаб, Раџастан и Синд. Се смета дека мигрирале на запад во бранови почнувајќи од 5 век. Патувајќи низ Западна Азија, тие се населиле во Ерменија и Турција, пред да пристигнат во Европа преку Балканот во 9 век. Заради конфликтите на Балканот, особено османлиското освојување на југоисточна Европа, тие ја продолжиле својата миграција подалеку на север и запад во 15 век, пристигнувајќи во Англија на почетокот на 16 век. Исто така, постојат записи и за Ромите кои мигрирале од Шпанија во Шкотска пред да пристигнат во Англија во 1512 година.
мини| Ромско семејство во Дерби, Англија (1910 г.)
мини| Ромско семејство во Епсом Даунс, фотографирано со нивниот коњ (1938 г.)
За време на владеењето на Хенри VIII, Законот за Египќаните 1530 им забранил на Ромите да влезат во земјата и барал од оние што веќе живееле таму да ја напуштат во рок од шеснаесет дена. Доколку не се направило тоа можело да дојде до конфискација на имотот, затворање и депортација. Во текот на владеењето на Марија I, законот бил изменет со Законот за Египќаните од 1554 година, кој ја отстранил заканата за казнување доколку Ромите го напуштат својот „непослушен, неактивен и безбожен живот и друштво“ и прифатат стациониран начин на живот, но ја зголемиле казната за непочитување до смрт.

Во 1562 година, нов закон им понудил на Ромите родени во Англија и Велс можност да станат англиски поданици ако се асимилираат во локалното население. И покрај оваа нова опција, Ромите морале да се приспособат на маргинален начин на живот и биле дискримирани од властите и од многу не-Роми. Во 1596 година, 106 мажи и жени биле осудени на смрт во Јорк затоа што биле Роми, а девет биле егзекутирани. Семјуел Рид напишал две книги за нив на почетокот на 17 век.

Од 1780-тите наваму, антиромските закони постепено се укинале. Идентитетот на Романичал бил формиран помеѓу 1660 и 1800 година, како ромска група која живеела во Британија.

### Прогонство
Непријателството и дискриминацијата кон Ромите и денес е присутно во ОК. Во 2008 година, било објавено дека Ромите доживеале повисок степен на расизам од која било друга група во Обединетото Кралство, вклучувајќи ги и барателите на азил, а анкетата на Мори покажала дека една третина од жителите на ОК признале дека имале предрасуди кон Ромите.

### Депортации
Властите почнале да ги депортираат Романичалите, главно во Норвешка, уште во 1544 година. Процесот бил продолжен и поттикнат од Елизабета I и Јаков I.

Финските Роми, ромска група во Финска, тврди дека нивните предци првично биле ромска група која патувала од Шкотска, поддржувајќи ја идејата дека тие и некои од скандинавските роми се во далечно сродство со шкотскиот Ром и англискиот романичал.

По Американската војна за независност, Австралија била најпосакувана дестинација за казнениот транспорт на Романичал. Не е познат точниот број на Романичал депортирани во Австралија. Се верува дека првата флота носела три романичали,  од кои еден се претпоставува дека бил Џејмс Сквир, кој ја основал првата комерцијална пиварница во Австралија во 1798 година и чиј внук, Џејмс Фарнел, станал првиот роден премиер на Нов Јужен Велс во 1877 година. Изгледа дека вкупното ромско население во Австралија било многу ниско, што го одразува фактот дека Британците Роми веројатно сочинувале само 0,01 отсто од првобитната популација на осуденици од 162.000. Меѓутоа, се верува дека Романичали биле дискриминирани според законите за транспорт и можеби биле недоволно пресметани. Фрагментираните записи покажуваат дека најмалку педесет британски Роми можеби биле транспортирани во Австралија. Било посочено дека транспортот бил посебно суров за Ромите:За осудениците Роми, превозот значел социјална и психолошка смрт; прогонети, тие имале мала надеж да се вратат во Англија за да ги обноват семејните врски, културните корени, континуираното изразување и потврдувањето што би го оживеало нивниот ромски идентитет во ерата на осудениците.Барем еден Ром се вратил од Австралија во Англија: Хенри Лавело (или Ловел) бил репатриран со целосно помилување и во Англија бил придружуван од син роден од жена Абориџина.

### Обврзан труд и ропство
Во 17 век, владата на Оливер Кромвел ги испраќала Романичали како договорни работници на плантажите во Северна Америка. Од подоцнежниот период, постои документација за ропство на англискиот романичал од ослободените црнци во Јамајка, Барбадос, Куба и Луизијана.

## Култура
мини| Традиционално романичал вардо и уметнички дела на Големиот саем на пареа во Дорсет (2007 г.)
мини| Романичал изведувачи на Саем за коњи во Еплби
Романичалите припаѓаат на пошироката заедница на Роми во Обединетото Кралство. Важните културни прослави го вклучуваат Меѓународниот ден на Ромите, во чест на инаугуративниот Светски конгрес на Ромите, одржан во Лондон во 1971 година. Романичал во Обединетото Кралство имаат посебен етнички и културен идентитет, освен неромското население, кое тие го нарекуваат *Горјас* или *селски луѓе*. Истакнатите карактеристики на ромската култура опфаќаат акцент на важноста на семејството и поширокото семејство, придржување кон традиционалните родови улоги, ритуали на раѓање и смрт, акцент на хигиената и чистотата на домаќинството, почит кон нивните постари генерации (вклучително и ораќање кон постарите членови на заедницата како „тетки“ и „чичковци“ како во многу азиски култури) и традиционален номадски начин на живот (иако огромното мнозинство сега се населени). ромските општествени обичаи традиционално биле под влијание на концептот на мариме, или *мочади* (ритуална нечистотија). Мнозинството Романичал во ОК се идентификуваат како христијани, а духовноста или религијата најчесто играат улога во нивната култура и прославите.

Историски гледано, Романичал заработувале за живот работејќи земјоделски работи и се преселувале на рабовите на градовите во зимските месеци. Имале повремена работа на фармите во текот на пролетните, летните и есенските месеци. Пролетта им започнувала со сеидба и садење компири и овошни дрвја, почетокот на летото со плевене, а летото до доцна есен со бербата на земјоделските култури. Од особено значење била индустријата за хмељ, која вработувала илјадници Романичалци и во пролет за врзување на винова лоза и за жетва во рана есен. Зимските месеци честопати ги поминувале со секојдневна работа во градовите или продавајќи стоки или услуги од врата до врата. Традиционалните економски активности вклучувале градинарство, гатање, продажба и собирање отпад. Масовната индустријализација на земјоделството во 1960-тите довела до исчезнување на многу од секојдневните работи на фармите кои Романичал традиционално ги извршувале. Сега, Романичал работат со различни бизниси и се вработени во различни професии, иако многумина продолжуваат да се соочуваат со бариери за образование и вработување. Тие, исто така, имаат значајни спортисти, вклучително и боксери како Хенри Вартон и Били Џо Саундерс, како и фудбалери како Фреди Иствуд.

*Дидикој* (англоромски; дидикај, исто така *дидикој*, *дидикаи*) е термин кој понекогаш се користи за да се однесува на личност со мешана ромска и Гаѓо (неромска) крв, но генерално се смета за навредлив.

## Патување
мини| Ромско семејство во Британија кое живее во вардо (1926 г.)
Првично, Романичал патувале пеш или со лесни колички кои ги влечеле коњи и граделе шатори каде што се населувале некое време, како што е типично за другите ромски групи. Бендер е вид на шатор изграден од рамка на свиткани гранки од леска (леска е избрана поради неговата исправност и флексибилност), покриена со платно или церада.

Од средината до крајот на 19 век, Романичал почнале да користи коли кои имале простори за живеење во внатрешноста. Ги нарекувале „вардос“ и често биле светло и колоритно украсени одвнатре и однадвор. Во денешно време, Романичал најчесто живеат во куќи или приколки.

Огромното мнозинство (90%) од ромските семејства од 21 век живеат во куќи од тули и малтер, додека малцинството сè уште живее во мобилни домови како што се камп приколки, статични камп приколки или приколки (мал дел сè уште живее во вардос).
Според бројот на каравани на Регионалната просторна стратегија за 2008 година, имало 13.386 каравани во сопственост на Роми во регионот Западен Мидлендс во Англија, а уште 16.000 живееле во куќи. Од 13.386 камп приколки, 1.300 биле паркирани на неовластени места (т.е. на земјиште каде на Ромите не им била дадена дозвола да паркираат). Над 90% од патувачките Романичал во Британија живеат на овластени локации, каде плаќаат целосни тарифи (такса на советот).
мини| Романичал во Ворвикшир, Англија (1905 г.)
На повеќето локалитети на Романичал најчесто нема тоалети или тушеви во караваните, бидејќи во ромската култура ова се смета за нечисто, или *мочади*. Повеќето локации имаат посебни блокови за комунални услуги со тоалети, мијалници и електрични тушеви. Многу Романичал не ги перат алиштата внатре, особено не долната облека, а многу блокови за комунални услуги имаат и машини за перење. Во времето кога коњите ги влечеле вагоните и вардосите, жените Романичал ги переле алиштата во река, внимавајќи да ги перат горните алишта погоре од долната облека и долните облеки, а личното капење би се одвивало подолу на реките. Во некои модерни приколки, двоен ѕид ги делел просториите за живеење од тоалетот и тушот.

Поради Законот за каравански локации од 1968 година, кој многу го намалил бројот на карвани дозволени да се сместат на овластени локации, многу Романичал не наоѓаат легални места на локациите со остатокот од нивните семејства.

Денес, повеќето Романичал патуваат во истите области кои биле основани пред генерации. Повеќето можат да го поврзат нивното присуство во некој регион повеќе од сто или двесте години. Многу традиционални места за застанување биле преземени од локалните самоуправи или од населени поединци пред неколку децении и последователно се менувале многу пати. Меѓутоа, ромските патници имаат долги историски врски со такви места и не секогаш доброволно се откажуваат од нив. Повеќето семејства се препознаваат според нивната традиционална база за презимување, каде што ќе престанат да патуваат за зимата, а тоа место значи ќе биде „од каде што е семејството“.

## Поврзано

* Ромски студии
* Ромски музеј Гордон Босвел
* Список на Роми
* Велшки ромски јазик
* англоромски јазик
* ромски јазик

**Групи:**

* ромски народ
* Калеи
* Фински Роми

## Наводи

### Наведени дела

* 
* 
* 
* 

## Надворешни врски

* „Цигани“ во САД
* Ромски Cymru Project (Велс ОК) - архивска иницијатива на Sipsi Cymreig, велшки цигани
* ''Романични Цигани'' (Загрозени култури) од Томас Актон
* Роми Цигани во Британија од шеснаесеттиот век
* Веб-страница на Ромската културна и уметничка компанија

Категорија:Роми