Иван Хрибар

**Иван Хрибар** (- ) — словенечки и југословенски банкар, политичар, дипломат и новинар. На почетокот на 20 век, тој бил еден од водачите на Народната напредна партија и еден од најважните фигури на словенечкиот либерален национализам. Помеѓу 1896 и 1910 година, тој бил градоначалник на Љубљана (денешен главен град на Словенија), и придонел многу за нејзината обнова и модернизација по земјотресот во 1895 година.

## Во Австро-Унгарија
Иван Хрибар бил роден во крањолскиот град Трзин во тогашното Австриско Царство (сега во Словенија) и бил крштеван *[[Јохан Хрибар]]*. Студирал право на Универзитетот во Виена и започнал професионална кариера како претставник на Чешката банка во Љубљана помеѓу 1876 и 1919 година.

Во 1880-тите се вклучил во политиката, брзо се докажал како еден од водечките фигури на словенечкиот национален либерализам во Австро-Унгарија. Заедно со неговиот близок политички сојузник Иван Тавчар ја основал Националната партија на Крањска, подоцна преименувана во Народната напредна партија. Од 1882 година служел како градски советник на Лајбах. Во 1896 година тој бил избран за градоначалник на Љубљана и станал познат по спроведувањето на големата реконструкција на градот по земјотресот во Љубљана во 1895 година. Тој го поканил архитектот Макс Фабијани да направи нов урбанистички план за градот. Ова вклучувало целосно реновирање на плоштадот Прешерен и областа околу Тромостовје (палата Кресија и замокот Филип), како и изградбата на Змејскиот мост. Сите овие згради во денешно време се сметаат за централни симболи на Љубљана. Целта на Хрибар била да ја трансформира Љубљана во престижен центар на сите словенечки земји и на тој начин сакал да создаде културна и економска престолнина за словенечкиот народ. Тој извршил радикална модернизација на градската инфраструктура, вклучување и електрификација и воведување трамваи. Тој ги исчистил и јавните финансии на градот. За време на неговиот мандат, Хрибар често се судирал со етничкото германско малцинство во Љубљана за доста проблеми.

Тој останал на функцијата до 1910 година, кога императорот Франц Јосиф I одбил да го потврди неговиот реелекција, поради наводната улога во антигерманските немири што се одвиле две години претходно, во кои двајца словенечки студенти биле застрелани од страна на австроунгарската армија. Тој бил наследен од Иван Тавчар.

Помеѓу 1889 и 1908 година, тој служел како член на Крањската провинциска исхрана, а помеѓу 1907 и 1911 година служел како член на австрискиот парламент.

Во текот на неговата политичка активност во Австро-Унгарија, Хрибар бил голем поддржувач на соработката помеѓу Словенците и другите словенски народи, особено Чесите. Тој вложил многу напори да привлече чешки инвестиции во Словенечките земји и помогнал во основањето на неколку институции според чешкиот модел, најпозната од нив била атлетската асоцијација Сокол. Се тврди дека ја базирал реконструкцијата на Љубљана така што градот ќе личи на градот Прага. Поради неговите пансловенски идеи, тој бил затворен двапати за време на Првата светска војна, меѓу август и декември 1914 година и меѓу јануари и март 1915 година. Меѓу април 1915 и јуни 1917 година, бил ставен под куќен притвор во имот во Салцбург, далеку од неговата татковина, со цел да се изолира од неговите потенцијални политички сојузници.

Заедно со Михајло Ростохар, Хрибар одиграл важна улога и во основањето на Универзитетот во Љубљана.

## Во Кралството Југославија
По завршувањето на Првата светска војна и формирањето на Кралството Југославија, тој се повлекол од партиската политика, иако останал активен во јавниот живот. Помеѓу 1919 и 1921 година, бил југословенски министер-полномошник во Чехословачка. Во 1921 година бил назначен за привремен претставник на југословенската централна власт во Словенија, функција која ја извршувал до имплементацијата на новите поделби во 1923 година. Како строг поддржувач на изградбата на југословенската нација, тој ја поддржал централистичката диктатура на кралот Александар. Во 1932 година бил назначен за сенатор од кралот и останал на таа функција до 1938 година, истотака кога се повлекол. Во крајот на 1930-тите, изразил поддршка за заедничка политичка платформа на сите патриотски антифашистички сили. Во 1940 година, по нападот на Хитлер на Франција, станал еден од основачите на „Здружението на пријателите на Советскиот Сојуз“, кое служело како една од основите за понатамошниот развој на Ослободителниот фронт на словенечката нација.

## По италијанската анексија на Љубљана
Хрибар бил познат како страстен политичар и голем словенец и југословенски патриот. По инвазијата на Осовинските сили на Југославија во 1941 година, Хрибар извршил самоубиство (на возраст од осумдесет и девет години) како протест против италијанската анексија на Љубљана. На 18 април, по враќањето дома од средба со фашистичките италијански власти, кои му понудиле да биде градоначалник на градот, се фрлил во реката Љубљаница, обвиткан во југословенското знаме. Оставил белешка со стихови од поемата на Франце Прешерн „Крштевањето на Савица“.
## Почести
По Втората светска војна, насипот на Љубљаница од кој Иван Хрибар скокнал во реката бил именуван по него. На 30 август 2010 година, бил откриен споменик на Хрибар на Хрибаревото набрежје, покрај Чевљарскиот мост (Čevljarski most), не далеку од местото на неговата смрт. Споменикот бил создаден од босанско-словенечкиот скулптор Мирсад Бегиќ.

## Поврзано

* Либерализмот во Словенија
* Антон Ашкерц

## Наводи

## Извори

* Звонко Бергант, *Словенски класични либерализација* (Љубљана: Нова ревија, 2000).
* Игор Грдина, *Slovenci med tradicijo in perspektivo: politični mozaik 1860-1918* (Љубљана: Študentska založba, 2003).
* Јанез Кајзер, *С трамови посредно* (Љубљана: Михелач, 1995).
* Василиј Мелик, „Иван Хрибар во његови спомини“, во Иван Хрибар, *Моџи спомини* (уред. Василиј Мелик) (Љубљана: Словенска матика, 1983–84).
* Бреда Михелач, *Урбанистички развој Љубљане* (Љубљана: Партизанска књига, 1983).
* Јуриј Перовшек, *Liberalizem in vprašanje slovenstva: nacionalna politika liberalnega tabora v letih 1918-1929* (Љубљана: Модријан, 1996).

Категорија:Починати во 1941 година
Категорија:Родени во 1851 година
Категорија:Словенечки дипломати
Категорија:Градоначалници на Љубљана
Категорија:Југословенски дипломати
Категорија:Крањски политичари
Категорија:Крањски адвокати