Корупција во Русија

**Корупцијата во [[Русија]]** се смета за многу сериозен проблем,  кој влијае на различни аспекти од животот, вклучувајќи ја економијата,  бизнисот,  политиката, јавна администрација,  спроведување на законот,   здравствоto,   и образованието.  Тоа го попречува економскиот развој, придонесува за нееднаквост и ги поткопува демократијата и човековите права. Феноменот на корупција е силно воспоставен во историскиот модел на јавно владеење и се припишува на општата слабост на владеењето на правото во земјата. Транспаренси интернешнал во 2022 година напишал дека: „*Корупцијата е ендемична во Русија*“ и ѝ ја доделил најниската оценка од која било европска земја во нивниот Индекс за перцепција на корупцијата за 2021 година.  Под режимот на Владимир Путин, таа била различно окарактеризирана како клептократија,  олигархија,  и плутократија; благодарение на неговиот пријателски капиталистички економски систем.  

## Ширење на корупција
Според Ричард Палмер, началник на станицата на Централната разузнавачка агенција (ЦИА) во амбасадата на Соединетите Американски Држави во Москва во раните 1990-ти, распадот на Советскиот Сојуз и подемот на Русија се совпаднало со незаконското префрлување на милијарди долари од советската државна каса на приватни сметки ширум Европа и САД. Ова го сториле елитите од „секој агол“ на советскиот систем користејќи знаење за западното банкарство развиено од КГБ за време на Студената војна. Палмер го опишал како во Соединетите Американски Држави, „мнозинството членови во Конгресот, како и од Одделот за правда и финансии, и агенти на ФБИ, ЦИА, ДИА, УЈП, Маршалската служба, Граничната патрола; државните и локалните полицајци; Банката на федерални резерви; судиите на Врховниот суд“ масовно се занимаваат со „корупција“.   

Просечната големина на корупцијата се зголемила за време на претседателствувањето на Дмитриј Медведев. Според Одделот за борба против економскиот криминал на руското Министерство за внатрешни работи, просечниот поткуп изнесувал 9.000 рубљи во 2008 година; 23.000 рубли во 2009 година; 61.000 рубли во 2010 година; и 236.000 рубљи во 2011 година, што го прави просечниот поткуп во 2011 година 26 пати поголем од просечниот поткуп во 2008 година, многу пати повеќе од стапката на инфлација за истиот период. 

Индексот на перцепција на корупцијата во 2024 година ги оценил јавните сектори на 180 земји на скала од 0 („многу корумпирани“) до 100 („многу чисти“), а потоа ги рангирала тие земји по оценка. Земјата која била рангирана на прво место се смета дека поседува најчесен јавен сектор.  Русија била рангирана на 154-то место со оценка од 22, што е нејзин најнизок резултат од почетокот на денешниот систем на бодување во 2012 година. За споредба со светските резултати, најдобриот резултат бил 90 (рангиран на прво место), просечната оценка била 43, а најлошиот резултат бил 8 (рангиран 180).  За споредба со регионалните резултати, највисоката оценка меѓу земјите од Источна Европа и Средна Азија
бил 53, просечната оценка била 35, а најниската оценка била 17. 

На почетокот на вториот мандат на Владимир Путин како претседател, рангирањето на Русија во Индексот на перцепција на корупцијата се влошил од 90 место во 2004 година  на 126-то место во 2005 година  — пад од 36 места.

Според Сергеј Иванов, началникот на кабинетот на Кремљ, најкорумпираните сфери во Русија (во однос на корупцијата во домаќинствата) се здравството, образованието,  домувањето и комуналните услуги. За споредба, независните експерти од списанието *РБЦ* ги именувале агенциите за спроведување на законот (вклучувајќи го и Државниот инспекторат за безбедност на сообраќајот) како најкорумпирана сфера во Русија, која ја следат здравството, образованието, домувањето и комуналните услуги и услугите за социјално осигурување.  На владино ниво, сепак, петте главни области за корупција се следните: владини договори и набавки; издавање дозволи и сертификати; агенции за спроведување на законот; распределба на земјиштето и земјишни односи; изградба.

Проценките за цената на корупцијата во Русија варираат.  Според официјалната владина статистика на Росстат, „*сивата економија*“ заземала само 15% од рускиот БДП во 2011 година, а тоа вклучувало непријавени плати (за да се избегнат даноците и социјалните плаќања) и други видови даночно затајување.  Според проценките на Росстат, корупцијата во 2011 година изнесувала само 3,5 до 7% од БДП. За споредба, некои независни експерти сметаат дека корупцијата троши дури 25% од рускиот БДП. Исто така, постои интересна промена во главниот фокус на поткупот: додека претходно функционерите земаа мито за да ги затворат очите пред законските прекршоци, тие сега ги земаат само за да ги извршуваат своите должности.  Многу експерти признаваат дека од 2010-тите, корупцијата во Русија станала бизнис. Во 1990-тите, бизнисмените морале да плаќаат различни криминални групи за да обезбедат „*криша*“ (буквално „покрив“, т.е. заштита). Во денешно време оваа „заштитна“ функција ја извршуваат службениците. Корумпираните хиерархии карактеризираат различни сектори на економијата, вклучувајќи го и образованието.

На крајот, како и во секое општество, руското население плаќа за оваа корупција. На пример, некои експерти  веруваат дека брзите зголемувања на тарифите за домување, вода, гас и електрична енергија, кои значително ја надминуваат стапката на инфлација, се директен резултат на големиот обем на корупција на највисоките нивоа. Од 2010-тите, реакцијата на корупцијата се променила: почнувајќи од вториот мандат на Путин, многу малку случаи на корупција биле предмет на расправа. Системот на Путин е извонреден по неговото сеприсутно и отворено спојување на државната служба и бизнисот, како и користењето на роднините, пријателите и познаниците за да има корист од буџетските трошоци и да го преземе државниот имот. Нападите на корпорации, имот и земјиште се вообичаени.. Резултатот бил нормализирање на корупцијата.

Некои научници сметаат дека воспоставувањето во Русија на авторитарен режим и хиерархиско општество засновано на државно-корпоратистичка економија, каде што ширењето на коруптивни практики е еден од неопходните механизми за одржување на целиот систем на моќ, претставува фундаментална  основна пречка за спроведување на ефективна криминална политика во борбата против корупцијата. 

### Корупција во војската

* Во април 2024 година, рускиот заменик министер за одбрана Тимур Иванов бил уапсен од руските федерални власти, обвинет за примање мито „во особено големи размери“. 
* Поранешниот заменик министер за одбрана Дмитриј Булгаков.  
* Началникот на главната дирекција за персонал, генерал-полковник Јуриј Кузнецов    
* На 22 мај 2024 година бил уапсен генерал-потполковник, началник на Главната управа за комуникации на вооружените сили, заменик началникот на Генералштабот, генерал-потполковник Вадим Шамарин, наводно за поткуп.   
* Раководител на Одделот за обезбедување наредби за државна одбрана Владимир Вертелецки.
* Генерален директор на Военото градежно претпријатие Андреј Белков.
* На 30 јули, генералниот директор на Воената трговија, Владимир Павлов, бил приведен и следниот ден обвинет за измама од особено големи размери.
* На 2 август 2024 година, Вјачеслав Ахмедов, директор на Патриот Парк бил уапсен заедно со генерал-мајор Владимир Шестеров, заменик на одделот за иновации на Министерството за одбрана, под обвинение за проневера на неговите средства.

## Антикорупциски напори
Антикорупциската кампања во современа Русија започнала на 4 април 1992 година, кога претседателот Борис Елцин издал декрет со наслов „*Борбата против корупцијата во јавниот сервис*“. Овој документ им забранувал на службениците да се занимаваат со деловни активности. Исто така, од државните службеници се барало да дадат информации за нивните приходи, личниот имот и недвижностите, банкарските депозити и хартии од вредност, како и финансиските обврски. Спроведувањето на уредбата, која ја формирала основата на законите за борба против корупцијата и за државната служба, била доделена на директоратот за контрола на претседателот. Русија го усвоила првиот пакет антикорупциски закони во 2008 година како одговор на нејзината ратификација на Конвенцијата на ОН против корупцијата и „ Кривична конвенција за корупција“ на Советот на Европа. Указот „*За антикорупциски мерки*“ бил потпишан од претседателот Дмитриј Медведев во мај истата година. Оттогаш, биле спроведени бројни промени во антикорупциското законодавство на Русија со цел борба против поткупот и подобрување на нејзината деловна клима. Руската антикорупциска кампања претставува тековен напор на руската влада да ја спречи корупцијата, која е препознаена како еден од најсериозните проблеми на Русија. Главните документи во кампањата го вклучуваат Националниот антикорупциски план, воведен од Медведев во 2009 година и Националната антикорупциска стратегија, воведена во 2010 година. Централен орган во кампањата е Антикорупцискиот совет, формиран во 2008 година. Медведев ја ставил борбата против корупцијата една од главните агенди на неговото претседателствување. На првиот состанок на Советот на 30 септември 2008 година, Медведев изјавил: „Ќе повторам една едноставна, но многу болна работа. Корупцијата во нашата земја стана неконтролирана. Таа стана секојдневие и го карактеризира животот на руското општество“. Во 2022 година, меѓународните тела кои помогнале да се реформира националното законодавство биле отфрлени, бидејќи во 2022 година Русија иницирала повлекување од Кривичната конвенција за корупција и учеството на граѓанското општество во борбата против корупцијата. 

Во 2012 година, владата усвоила нов закон со кој се барало од јавните службеници и вработените во државните организации да го откријат својот извор на средства и стекнувањето на имотот на нивните семејства и роднини, вклучувајќи недвижен имот, хартии од вредност, акции и возила. Законодавството, исто така, за прв пат го дефинирал судирот на интереси во врска со јавните службеници и го проширил антикорупциското законодавство на војската. Последната измена на Федералниот антикорупциски закон бр. 273 била направена во декември 2012 година и била спроведена на 1 јануари 2013 година. Со надградба на Антикорупцискиот закон со член 13.3, Русија направила значаен чекор кон зацврстување на рамката на своето антикорупциско законодавство, усогласувајќи го со најдобрите практики признати на меѓународно ниво, како што се Законот за поткуп на Обединетото Кралство од 2010 година и Законот за коруптивни практики на странци на САД. Овој член 13.3 од Законот за антикорупција бара од организациите да развијат и имплементираат антикорупциски мерки како што се (i) назначување конкретен оддел или службеник кој ќе биде одговорен за спречување на корупција и сродни прекршоци; (ii) соработка со органите за извршување; (iii) развивање и спроведување на стандарди и процедури за етички деловни практики; (iv) воспоставување етички кодекс на однесување за персоналот; (v) спречување и решавање на судир на интереси; и (vi) спречување на поднесување лажни или невидени извештаи и употреба на фалсификувани документи. Русија, исто така, се приклучила на Конвенцијата за борба против поткуп на ОЕЦД во 2012 година и го имала претседавањето со Г20 во 2013 година, каде борбата против корупцијата претставува едно од трите главни прашања на агендата. Затоа, компаниите треба активно да се погрижат да останат усогласени со новата измена на Законот за антикорупција.

### Иницијативата против перење пари
Корупцијата има очигледна врска со перење пари бидејќи украдените средства на корумпиран јавен функционер се бескорисни освен доколку не се стават и интегрираат во глобалната финансиска мрежа. Приходите од корупција може да се перат во правни системи без строги мерки против перење пари и во земји со строга банкарска тајна. Ова е причината зошто политиката на „деофшоризација“ што ја одобрил претседателот Путин во 2012 и 2013 година (по Кипарската афера) често се смета за нова антикорупциска мерка. Неодамнешните владини иницијативи за постепено зацврстување на контролата врз финансиското работење на организациите и граѓаните претставувале предмет на Руската федерална служба за финансиски мониторинг („Росфинмониторинг“). На 30 јуни 2013 година бил донесен закон со кој биле воведени законски измени насочени кон зголемување на транспарентноста на валутните трансакции и зацврстување на мерките за спречување на перење пари во Русија. Законот ја зголемува контролата врз финансиското работење на бизнисите и граѓаните.

Најважните измени за бизнисите се оние со кои се менува регулативата на банкарската дејност. Измените значително ги засегаат кредитните организации, од кои најверојатно ќе се бара да ги променат своите внатрешни политики и процедури за спречување на перење пари за утврдување на идентитетот на клиентите. Тие им овозможуваат на банкарите да бараат од клиентот да се открие целта на трансакцијата. Сепак, тоа може да го попречи водењето на бизнисот, вклучително и потенцијално доцнење во плаќањата.

### Национален план за борба против корупцијата
Рускиот претседател Владимир Путин одобрил нов национален антикорупциски план за периодот од 2014 до 2015 година. Претседателот им наредил на извршните и законодавните власти до 1 јули 2014 година да направат релевантни измени на нивните антикорупциски планови и да обезбедат контрола врз нивното извршување. Релевантна наредба била вклучена во Националниот план за борба против корупцијата за 2014–2015 година.

Гувернерот на Република Коми бил уапсен поради кражба на пари од државната каса. 

### Антикорупциска фондација
мини| Волонтери и вработени во Антикорупциската фондација уапсени на 26 март 2017 година
Фондацијата за борба против корупцијата претставува непрофитна организација со седиште во Москва, основана во 2011 година од активистот и политичар Алексеј Навални. Нејзината главна цел е да ги истражи и разоткрие случаите на корупција меѓу високи руски владини функционери, што тие успешно го прават во последните неколку години.

Навални често ги објавувал проблемите со корумпираниот апарат лојален на Путин. Тој и Фондацијата за борба против корупцијата имаат големо присуство на руските социјални мрежи, што, заедно со општиот недостаток на интерес за вклучување на социјалните медиуми од страна на руската влада, му носи на овој дел од руската опозиција значително следбеници меѓу помладото руско население.

Оваа невладина организација во текот на своето постоење има спроведено повеќе истраги и презентирала различни извештаи за вмешаност на високи функционери во корупција. Меѓутоа, овие материјали биле занемарени од системот на кривичната правда и биле земени предвид единствено со цел да се дискредитира оваа организација.

*Тој не е Димон за тебе* е руски документарен филм од 2017 година кој детално ја прикажува наводната корупција на Дмитриј Медведев, кој бил премиер на Русија во времето на објавувањето. Филмот проценува дека Дмитриј Медведев проневерил 1,2 милијарди долари. Видеото во првиот ден добило околу 1,5 милиони прегледи. Една недела подоцна, ова се искачило на 7 милиони, надминувајќи го резултатот од *Чајка*, друг филм на Алексеј Навални и Фондацијата за борба против корупцијата.  До мај 2019 година, видеото достигнало 30 милиони прегледи. 

Во 2019 година, Фондацијата за антикорупција била признаена од руски суд како странски агент.  Во 2021 година било започнато судење за признавање на организацијата како екстремистичка и за нејзино укинување. 

### Граѓанско учество
Во септември 2023 година, рускиот јутјубер Александар Ноздринов бил осуден на 8,5 години затвор за ширење „лажни информации“ за руските вооружени сили во Украина. Тој бил приведен во март 2022 година, откако истражителите го обвиниле дека објавил фотографија од бомбардирана зграда во Киев. Ноздринов на својот канал на Јутјуб се осврнал на корупцијата на локалните власти и негирал дека објавил фотографија од Украина. Неговата адвокатка Олесија Панјужева изјавила дека случајот против Ноздринов покажал дека „*секој кој... има јавна активност, открива злосторства и неправилности на корумпирани полицајци и претставници на судот и другите агенции за спроведување на законот, може да биде ставен зад решетки*“. 

## Истражување
Извештајот на Транспаренси Интернешнл од 2012 година покажува различни активности кои им даваат прилика на руските граѓани да ја следат корупцијата. Транспаренси Интернешнл соработувал со движењето за човекови права на младите на голема кампања во 20 градови за проверка на ознаките за идентификација на полициските службеници. Ова е проактивна вежба за запирање на ситната корупција. Доколку службеникот може да се идентификува, помала е веројатноста тој или таа да побара поткуп. Транспаренси Интернешнл Русија, исто така, ги следела извештаите за приходите на руските јавни функционери со помош на студенти и ги објавува резултатите и го следи користењето на 600 милиони рубљи (19 милиони американски долари) од јавните средства за социјално ориентирани невладини организации и открил неколку случаи на судир на интереси. Транспаренси Интернешнл Русија дал анализи и препораки за да се направи овој процес потранспарентен и поодговорен. НВО соработува со сите поединци и групи, со профитни и непрофитни корпорации и организации и со тела посветени на борбата против корупцијата. Презема стручни анализи и трудови за прашања поврзани со корупцијата обидувајќи се да ги објасни причините за ширењето на корупцијата, нејзините политички и социјални импликации и се обидува да ги анализира можните сценарија за иднината.

На 9 декември 2014 година, агенцијата „Новости“ објавила дека шефот на Националниот антикорупциски комитет Кирил Кабанов во етерот признал дека една третина од руските функционери биле корумпирани. Почнувајќи од 2015 година, руските функционери периодично се обвинуваат за трошење на луксузни автомобили, куќи или облека вредни значително повеќе од нивните декларирани приходи.     

Проучување од 2018 година за државната корупција во Русија во текот на 1750-тите и 1830-тите покажало дека „*колку што можевме да кажеме врз основа на нашиот примерок на записи, обемот на ресурси извлечени од населението преку „рутинска“ корупција се чини дека е изненадувачки низок*“.  Авторите пишуваат, „секое мало заемно дејство со државните службеници вклучувало плаќање надоместок на службениците, а таквите хонорари, иако технички незаконски, биле толку вообичаени и општо прифатени што се внесуваат во сметководствените книги заедно со другите оперативни трошоци. Од друга страна, овие „рутински“ плаќања беа навистина многу мали, особено доколку беа поделени по глава на жител меѓу целата општина...Се смета дека таквите такси биле главно вообичаени по природа, дел од традиционалната економија на давање подароци, покажување почит и одржување на неформални односи („добро расположение“). Сепак, дури и толку ниско ниво на екстракција по глава на жител би им овозможило на клучните функционери во областа да соберат значителни суми, на многу минимум тројно нивните плати“. 

Руското државно обвинителство објавило дека од лицата осудени за корупција во 2017 година, бројот на функционери и парламентарци за спроведување на законот (близу 2.200 лица) изнесува над 11%.

## Белешки

## Наводи

## Надворешни врски

* Transparency International Russia (English Version) http://transparency.org.ru/en/
* "Corruption and institutions in Russia" Mark Levin, Georgy Satarov, Foundation for Information on Democracy http://www.indem.ru/satarov/satarov_levin/corruption.htm#1

Категорија:Руско општество
Категорија:Управување со Русија
Категорија:Руско право
Категорија:Злосторство во Русија
Русија
Категорија:Економија на Русија
Категорија:Политика на Русија