Марија Елеонора од Бранденбург

200px|мини|Портрет од Марија Елеонора од Бранденбург, направен од Михал Јанс ван Миревелт
**Марија Елеонора од Бранденбург** (11 ноември 1599 – 28 март 1655 година) била германска принцеза и кралица на Шведска како сопруга на кралот Густав II Адолф.

Таа била ќерка на Јохан Сигисмунд, изборник на Бранденбург, и Ана, војвотката од Прусија, ќерка на Алберт Фредерик, војводата од Прусија.

Во 1620 година, Марија Елеонора се омажила за Густав II Адолф со согласност на нејзината мајка, но против волјата на нејзиниот брат Георг Вилхелм, електор на Бранденбург, кој штотуку го наследил нејзиниот татко. Таа на својот сопруг му родила ќерка, Кристина во 1626 година.

## Свршувачка
Во 1616 година, 22-годишниот Густав II Адолф од Шведска почнал да бара протестантска невеста. Од 1613 година тој се обидувал да добие дозвола од мајка му да се ожени со благородничката Еба Брахе, но тоа не му било дозволено и морал да се откаже од своите желби да се ожени со неа, иако продолжил да биде вљубен во неа. Добил извештаи со најласкави описи за физичките и менталните квалитети на прекрасната 17-годишна принцеза Марија Елеонора. Изборникот Јохан Сигисмунд бил наклонет кон шведскиот крал, но тој станал многу изнемоштен по апоплектичен мозочен удар во есента 1617 година. Неговата решителна пруска сопруга покажала неодобрување за овој шведски додворувач, бидејќи Прусија била полски феуд, а полскиот крал Сигисмунд III Васа сè уште негодувал за неговата загуба на Шведска на таткото на Густав II Адолф, Карл IX.

Марија Елеонора имала дополнителни додворувачи во младиот Вилијам од Оринџ, Владислав Васа од Полска, Адолф Фридрих од Мекленбург, па дури и идниот Карл I од Англија. Братот на Марија Елеонора, Георг Вилхелм, бил поласкан од понудата на британскиот престолонаследник и ја предложил нивната помлада сестра Катерина (1602–1644) како посоодветна сопруга за шведскиот крал. Марија Елеонора, сепак, се чини дека го претпочитала Густав II Адолф. За него било прашање на чест да ја стекне раката на Марија Елеонора и никој друг. Тој ги преуредил собите во неговиот замок во Стокхолм и почнал да се подготвува да замине за Берлин за лично да ја побара, кога мајката на Марија Елеонора испратила писмо до неговата мајка. Во писмото неизвесно барала кралицата да го спречи патувањето на нејзиниот син, бидејќи „се штети на интересите на Бранденбург со оглед на воената состојба што постои меѓу Шведска и Полска“. Нејзиниот сопруг, напишала таа, бил „толку ослабен во волјата поради болеста што можел да биде убеден да се согласи на било што, дури и ако тоа има тенденција да ја уништи земјата“. Тоа било одбивање што се граничело со навреда.

## Брак и деца
мини|Современ портрет на Марија Елеонора, кој ја покажува сличноста со нејзината ќерка Кристина
Изборникот Јохан Сигисмунд, таткото на Марија Елеонора, починал на 23 декември 1619 година, а изгледите за шведски брак се чинеле исчезнати со него. Меѓутоа, во пролетта 1620 година, тврдоглавиот Густав Адолф пристигнал во Берлин. Електорката Ана од Прусија задржала став на резерва и дури одбила да му дозволи на шведскиот крал лична средба со Марија Елеонора. Сите присутни, сепак, го забележале интересот на принцезата за младиот крал. Потоа, Густав Адолф направил круг на други протестантски германски дворови со наводна намера да испита неколку брачни алтернативи. По враќањето во Берлин, електорката се чини дека целосно ја пленил шармантниот шведски крал. Откако ѝ го испорачал престолот на Марија Елеонора,Густав II Адолф набрзина се вратил во Шведска за да направи подготовки за пречекот на својата невеста.
мини|Марија Елеонора од Бранденбург, медал за портрет, 1620 година, Национална галерија на уметноста
Новиот електор, Георг Вилхелм, кој живеел во Прусија, се згрозил кога слушнал за независната акција на неговата мајка. Тој му пишал на Густав II Адолф да ја одбие неговата согласност за брак додека Шведска и Полска не ги решат своите разлики. Меѓутоа, електорката, во согласност со семејните обичаи на Хоенцолерн, го имала последниот збор во давање на раката на нејзината ќерка. Таа ја испратила Марија Елеонора на територија надвор од дофатот на Георг Вилхелм и сама ги завршила преговорите за брак.

Ана од Прусија си обезбедила избор од вредни предмети од државната каса пред да и се придружи на Марија Елеонора во Брауншвајг. Одред на шведската флота ги префрлил жените во Калмар, каде Густав Адолф нетрпеливо ги чекал. Свадбата се одржала во Стокхолм на 25 ноември 1620 година. Била изведена комедија базирана на историјата на Олоф Скотконунг. Густав II Адолф - според неговите зборови - конечно „имал жена од Бранденбург во својот брачен кревет“. Ана од Прусија всушност останала со својата ќерка во Шведска неколку години по бракот.

Густав Адолф го споделувал интересот на Марија Елеонора за архитектурата и нејзината љубов кон музиката, додека таа била сентиментално посветена на својот сопруг. Честопати жалела што никогаш не го имала својот херој за себе. Странските амбасадори ја сметале за љубезна и убава и имала добар вкус, иако нејзиниот карактер покажувал некои екстравагантни особини. Марија Елеонора дефинитивно сакала забава и слатки и набрзо подлегнала на сегашната модерна лудост за палјачи и џуџиња. Таа зборувала француски, дворскиот јазик на времето, но никогаш не се мачела да научи правилно да пишува германски или шведски.

Во рок од шест месеци од нивниот брак, Густав Адолф заминал да командува со опсадата на Рига, оставајќи ја Марија Елеонора во раните фази на нејзината прва бременост. Таа живеела исклучиво во друштво на нејзините германски дами и имала тешкотии да се прилагоди на шведскиот народ, селата и климата. Не ги сакала лошите патишта, мрачните шуми и дрвените куќи, покриени со трева. Патела по сопругот. Една година по нивната венчавка, таа имала спонтан абортус и тешко се разболела. Била бурна, прекумерна, невротична и љубоморна. Таа честопати користела груб јазик и не го штедела својот сопруг, дури и кога имало непознати луѓе. Нејзиниот емотивен живот немал рамнотежа, а сè што Марија Елеонора презела самоиницијативно требало внимателно да се набљудува. Наскоро, блиските на Густав Адолф знаеле дека неговиот брачен живот е извор на тага и вознемиреност.

Во есента 1623 година, Марија Елеонора родила ќерка, но бебето починало следната година. Во тоа време, единствените преживеани машки наследници биле омразениот крал на Полска и неговите синови. Со тоа што Густав Адолф го ризикувал својот живот во битките, нетрпеливо се чекало наследник на престолот. Есента Марија Елеонора била бремена по трет пат. Во мај 1625 година, била во добро расположение и инсистирала да го придружува нејзиниот сопруг на кралската јахта за да ја прегледа флотата. Се чинело дека нема опасност, бидејќи воените бродови биле вкотвени веднаш спроти замокот, но ненадејна бура за малку ќе ја превртело јахтата. Кралицата набрзина била однесена назад во замокот, но кога стигнала таму се слушнала како извика: „Исусе, не можам да го почувствувам моето дете!“ Набргу потоа, посакуваниот син се родил мртов.

## Раѓање на Кристина
Со обновувањето на војната со Полска, Густав Адолф повторно морал да ја напушти сопругата. Веројатно таа им отстапила место на депресијата и тагата, како што знаеме дека направила во 1627 година, и веројатно поради оваа причина кралот и дозволил на неговата кралица да му се придружи во Ливонија откако Полјаците биле поразени во јануари 1626 година. До април, Марија Елеонора открила дека е повторно бремена. Овој пат не се ризикувало и астролозите предвидоле раѓање на син и наследник. За време на затишје во војната, Густав Адолф побрзал да се врати во Стокхолм за да го чека доаѓањето на бебето. Породувањето било тешко. На 7 декември се родило бебе со руно (лануго), кое го обвило од главата до колената, оставајќи го само лицето, рацете и долниот дел од нозете слободни. Покрај тоа, имало голем нос и било покриено со коса. Така, се претпоставувало дека бебето е машко, и така му било кажано на кралот. Од подетален увид, сепак, било утврдено дека бебето е женско. Полусестрата на Густав II Адолф, Кетрин, го известила дека детето е девојче. Таа „го носела бебето во раце кај кралот во состојба тој да го види и самиот да знае и да сфати што не се осмелила да му каже“. Густав II Адолф забележал: „Таа ќе биде паметна, бидејќи нè прелажа сите нас“. Неговото разочарување не траело долго, па решил таа да се вика Кристина по неговата мајка. Тој дал наредба да се објави раѓањето со сета свеченост што вообичаено се дава при доаѓањето на машкиот наследник. Се чини дека ова укажува дека Густав Адолф, на 33-годишна возраст, имал мала надеж дека ќе има други деца. Здравствената состојба на Марија Елеонора се чини дека е најверојатното објаснување за ова. Нејзините подоцнежни портрети и постапки, сепак, не покажуваат дека таа била физички кревка.

Набргу по раѓањето, Марија Елеонора не била во состојба да ѝ се каже вистината за полот на бебето, а кралот и дворот чекале неколку дена пред да и ја соопштат веста. Таа извикала: „Наместо син, ми даваат ќерка, темна и грда, со голем нос и црни очи. Земи ја од мене, нема да имам такво чудовиште!“ Можеби страдала од пост-породилна депресија. Во возбудена состојба, кралицата се обидела да го повреди детето.
мини|Густав Адолф и Марија Елеонора
Во раното детство на Кристина, таа постојано се среќавала со несреќи. Еднаш греда мистериозно паднала врз лулката. Друг пат, таа паднала од скали, очигледно случајно. Во друга прилика, медицинската сестра била виновна што го фрлила бебето на камен под, повредувајќи го рамото кое потоа останало малку криво.

Во годината по раѓањето на Кристина, Марија Елеонора била опишана како во состојба на хистерија поради отсуствата на нејзиниот сопруг. Во 1632 година Густав Адолф ја опишал неговата сопруга како „многу болна жена“. Имало некое оправдување за неа; таа изгубила три бебиња и сè уште се чувствувала како изолиран странец во непријателска земја, уште повеќе по 1627 година кога нејзиниот брат им се придружил на непријателите на Шведска. Во меѓувреме, животот на нејзиниот сопруг постојано бил во опасност кога тој бил во воена кампања. Во 1627 година Густав Адолф бил и болен и ранет. Две години подоцна тој едвај избегал во Стум.

Густав Адолф бил посветен на својата ќерка и се обидел да ја воспита Кристина како момче. На двегодишна возраст, таа плескала со рацете и се смеела од радост кога големите топови на замокот Калмар испукале кралски поздрав. Потоа, Густав Адолф често ја земал својата ќерка со себе на воени прегледи. Марија Елеонора покажала малку наклонетост кон својата ќерка и не и било дозволено никакво влијание во воспитувањето на Кристина. Принцезата била чувана од полусестрата на Густав II Адолф, Кетрин и канцеларот Аксел Оксенстиерна.

Во 1630 година Густав Адолф заклучил дека хабсбуршките дизајни за балтичка надмоќ го загрозуваат самото постоење на Шведска, а исто така и нејзината религиозна слобода. Пред да замине за да се приклучи на Триесетгодишната војна, тој разговарал за можна регентност со членовите на владата и им признал дека неговата сопруга е „мизерна жена“. И покрај тоа, Густав Адолф не можел да се натера да предложи регентски совет во кој нејзиното име не се појавувало. На Аксел Оксенстиерна, тој му признал: „Ако нешто ми се случи, моето семејство ќе го заслужи твоето сожалување [..], мајката без здрав разум, ќерката малолетна - безнадежна, ако владеат, и опасна, ако другите дојдат во владеат над нив“.

## Проблем

## Вдовство
мини|Гравирање на Марија Елеонора
мини|Кралицата Марија Елеонора околу 1650 година
Во текот на следните две години Густав Адолф марширал низ опустошената Германија, освојувајќи ги Померанија и Мекленбург. Во почетокот на ноември 1632 година отишол во Ерфурт за да се збогува со Марија Елеонора, која била во Германија од претходната зима. Во Битката кај Луцен, 37-годишниот Густав II Адолф бил застрелан во грб. Тој паднал и бил влечен на одредено растојание од неговиот коњ. Успеал да се ослободи од подвозјето, но додека лежел на земја „Лавот на северот“ бил убиен од друг истрел низ главата. До ноќта и двете војски биле исцрпени, но Бернард Саксо-Вајмарски и Швеѓаните ја зазеле целата империјална артилерија и ја поседувале клучната позиција. Телото на кралот било пронајдено како лежи со лицето надолу во калта, ограбено сè освен неговата кошула.

Марија Елеонора не била вклучена во регентската влада за време на нејзината ќерка, бидејќи државниот совет не ја сметал за погодна за регент. Кралот всушност никогаш не оставил никакви упатства дека таа не треба да биде вклучена во случај на малолетно регентство, но тие ја поддржале нивната основа за нејзино исклучување со тврдењето дека покојниот крал им рекол дека никогаш не треба да ѝ се доверат работите на државата, иако тој никогаш не оставил никакви документи за да го потврди ова. Кога била информирана дека регентската влада била формирана во мај 1633 година и дека била исклучена од неа, Марија Елеонора наводно била навредена и истакнала дека нејзината покојна свекрва, Кристина од Холштајн-Готорп, служела како регент за време на малцинството на нејзиниот покоен сопружник. Меѓутоа, како одговор, претставникот на регентскиот совет, Габриел Густафсон Оксенстиерна, одговори дека нејзините информации за регентството на кралицата доверител Кристина се многу претерани и дека Шведска всушност нема традиција да ги вклучува кралиците вдовици во помалите регенции. Ова всушност било лага: не само што кралицата Кристина всушност била регент, туку и шведскиот крал Густав I ја прогласил својата кралица Маргарет Лејонхуфвуд за регент во случај на помал регент во 1544 година, а Јован III од Шведска обезбедил регентство и за неговата прва кралица, Кетрин Јагиелон, како и за неговата втора, Гунила Биелке. Марија Елеонора, сепак, го прифатила одговорот, и изјавила дека ќе се исполнат за да се довери политиката на другите и да бидат во контрола на притвор на нејзината ќерка.

Во 1633 година, Марија Елеонора се вратила во Шведска со балсамираното тело на нејзиниот сопруг. Во Нишепинг, 7-годишната кралица Кристина дошла во свечена поворка до бродот за да ја прими својата мајка. Подоцна напишала: „Ја прегрнав кралицата мајка ми, таа ме потопи со солзи и практично ме задуши во нејзините раце“. Повеќе од една година Марија Елеонора ја осудувала Кристина на жалосна изолација во простории обвиени со црно и осветлени со свеќи дење и ноќе, од кои бил исклучен секој зрак светлина. Ја натерала ќерка си да спие со неа во кревет над кој во златен ковчег било обесено срцето на татко и. Работите се влошиле со постојаното плачење на Марија Елеонора. Кристина, која исто така била малку погрешна форма со едното рамо повисоко од другото, исто така ги мразела џуџињата на нејзината мајка. Таа станала сериозно болна; на левата дојка и се појавил чир, предизвикувајќи и ужасни болки и висока температура додека не пукнал. Во летото 1634 година, погребната поворка конечно го нашла патот до Стокхолм. Кралицата Кристина подоцна напишала за својата мајка: „Таа ја изврши својата улога на оплакување до совршенство“.

Марија Елеонора паднала во подолг период на емоционална дисрегулација поради тага. Нејзе и било потешко од кога и да е да ја прикрие својата несаканост кон шведските „карпи и планини, замрзнатиот воздух и сето тоа останато“. Во текот на остатокот од својот живот таа го чувала споменот на нејзиниот сопруг, плачејќи со часови, па дури и со денови. Кога регентскиот совет се обидел да ја одвои Кристина од нејзината мајка, Марија Елеонора плачела и толку горко протестирала што ништо не било направено.

## Врска со кралицата Кристина
Во 1636 година, Марија Елеонора била однесена во замокот Грипхолм и официјално ги изгубила родителските права на својата ќерка, бидејќи на моменти била целосно безумна. Во 1639 година било пресретнато писмо напишано од неа и наменето за главниот непријател на Шведска, данскиот крал Кристијан IV. По поканата, Марија Елеонора се појавила на судот на нејзината ќерка во солзи во летото 1640 година. Кралицата Кристина, 13 години, се расправала со нејзината мајка и ја одвратила да живее во Нишепинг во близина на Данска. Потоа, Марија Елеонора се вратила во Грипхолм. За да преземе еден од нејзините периодични постови, таа се повлекла во самото место на својот стан, придружувана од само една нејзина дама, Ана Софија фон Булов. Марија Елеонора редовно и пишувала на својата ќерка Кристина. Таа и нејзиниот германски двор сакале да го напуштат својот егзил во замокот Грипхолм. Кристина тактично одговорила, знаејќи дека Советот нема да и дозволи на мајката кралица никакво отсуство. На крајот нејзината мајка побарала целосно да ја напушти Шведска. Кристина ја поканила во Стокхолм, обидувајќи се да ја убеди да остане во земјата. Во текот на ноќта двете дами се спуштија од прозорецот и со чамец ги префрлија на другата страна на блиското езеро, каде што ги чекала кочија. Тие се возеле до Нишепинг, каде што се качиле на дански брод. Кралот Кристијан IV имал намера бродот да ја однесе дома во Бранденбург, но таа го убедила капетанот да ја донесе во Данска. Таа била добро примена од данскиот крал, но Марија Елеонора сакала да си оди дома во Бранденбург. Тамошниот изборен принц побарал финансиска компензација од Шведска, каде напротив Советот очекувало да ја повлече нејзината апанажа како и имотите. Конечно, тинејџерката Кристина успеала да договори одредена алиментација за нејзината мајка, додавајќи на тоа од сопствената чанта.
мини|Ковчегот на Марија Елеонор во црквата Ридархолм
Во Данска, Марија Елеонора му станала гостинка на кралот Кристијан IV. Изборникот Георг Вилхелм одбил да ја прими својата сестра во Бранденбург, па Марија Елеонора морала да почека до неговата смрт во декември истата година пред нејзиниот внук да и дозволи да го посети Бранденбург. Сепак, новиот избирач инсистирал на тоа дека Шведска треба да обезбеди за одржување на неговата тетка. Таа добивала мала пензија од 30.000 ЕКУ годишно. По некое време Марија Елеонора изненадувачки почнала да копнее по Шведска, а во 1648 година се вратила. Кралицата Кристина отишла да го пречека бродот на нејзината мајка. Невремето го одложило и младата кралица спиела на отворено две ноќи и добила треска, која ја држела во кревет неколку дена. Во октомври 1650 година, Марија Елеонора присуствувала на одложената церемонија на крунисување на нејзината ќерка. Тогаш Кристина ѝ го купила новоподигнатиот замок *Макалос* („Неспоредлив“), блиску до кралскиот замок во Стокхолм. Ќе бил енормно скапо, но Кристина никогаш не плати. Наместо тоа, таа го предала назад во 1652 година.

Во јуни 1654 година, Кристина ги шокирала сите кога решила да абдицира во корист на нејзиниот братучед Карл Густав. Марија Елеонора имала големи сомнежи за абдицирањето на нејзината ќерка и нејзиниот можен ефект врз нејзините сопствени финансии. Кристина и Карл Густав ја посетиле во Нишепинг во април 1654 година и ѝ ветиле на кралицата дека ќе биде обезбедена. Кристина абдицирала на 5 јуни 1654 година. Марија Елеонора починала во март 1655 година. Во тоа време, поранешната кралица Кристина живеела во Брисел; таа се преобратила во католицизам во декември 1655 година.

## Наводи
 

## Литература

* Maria Eleonora of Brandenburg at Svenskt kvinnobiografiskt lexikon

## Надворешни врски

* Biography of Maria Eleonore of Brandenburg
* ThePeerage entry on Maria Eleonore

Категорија:Хоенцолерни
Категорија:Починати во 1655 година
Категорија:Родени во 1599 година