Плимски бран

[алт=|мини|бран во заливот Моркамб, во [Обединето Кралство|Обединетото Кралство]]
мини| Видео од Арнсајд Бор, во Обединетото Кралство
[мини|Плимската буна во Горниот Куков Залив, во [Алјаска]]
**Плимски бран**, најчесто едноставно дадено како **бран** во контекст, е плимски феномен во кој предниот раб на дојдовната плима формира бран (или бранови) од вода кој што се движи нагоре по реката или по тесениот залив, менувајќи го правецот на струјата на реката или на заливот. Тоа е силна плима која што нагоре ја турка реката, спротивно од струјата.

## Опис
Брановите се јавуваат на релативно малку места низ целиот свет, обично во области кој што имаат голем опсег на плима и осека (честопати повеќе од 6 метри помеѓу висока и ниска плима) каде што дојдовните плими се насочуваат во плитка, стеснувачка река или пак во езеро преку широк залив. Обликот во форма на инка не само што го зголемува опсегот на плимата, туку исто така може и да го намали времетраењето на прилив и одлив, до точка каде што поплавата се покажува како неочекувано зголемување на нивото на водата. Плимскиот бран се случува за време на поплава, а никогаш за време на осека.
десно|мини|Ундуларен отвор и младенчиња во близина на устието на реката Арагуари во североисточен Бразил. Погледот е кос кон устието од авион на приближно  надморска височина.
Плимскиот бран може да има различни форми, почнувајќи од еден прекршувачки бран со валјак - нешто како хидрауличен скок  до брановидни отвори, кои се состојат од мазен бранов фронт проследен со низа на секундарни бранови кои се познати како **младенчиња**. Големите отвори можат да бидат особено небезбедни за бродови, но исто така можат да претставуваат можности за речно сурфање.

Две клучни карактеристики на плимскиот бран се интензивната турбуленција и турбулентното мешање кои се генерираат за време на ширењето на бранот, како и нејзиниот татнеж. Визуелните набљудувања на плимните бранови ја истакнуваат турбулентната природа на брановите води. Плимскиот бран предизвикува силно турбулентно мешање во зоната на естуарот, а ефектите може да се почувствуваат на значителни растојанија. Набљудувањата на брзината укажуваат брзо забавување на протокот кое е поврзано со минувањето на бранот, како и големите флуктуации на брзината. Плимскиот бран создава моќен рик што ги спојува звуците предизвикани од турбуленцијата во предниот дел на брановите и младенчињата, заробените воздушни меурчиња во валјакот на брановите, ерозијата на седиментот под предниот дел на брановите и на бреговите, триењето на плитките ритчиња и пречките и ударите врз пречките. Ржањето на бранот се слуша далеку бидејќи неговите ниски фреквенции можат да патуваат на долги растојанија. Нискофреквентниот звук е карактеристична црта на валјакот што напредува во кој воздушните меурчиња заробени во големите вртлози се акустично активни и играат доминантна улога во генерирањето на татнежот.

## Ефекти
Плимските бранови можат да бидат опасни. Одредени реки како што се Сена која се наоѓа во Франција, реката Петикодијак која се наоѓа во Канада и реката Колорадо која се наоѓа во Мексико, за да наброиме само неколку, имаат злокобен углед во врска со плимските бранови. Во Кина, и покрај предупредувачките знаци кои што се поставени по должината на бреговите на реката Ќиантанг, секоја година се има голем број на смртни случаи од луѓе кои преземаат премногу ризик со брановите. Плимските бранови влијаат на бродоградбата и навигацијата во зоната на естуарите, за примери имаме Папуа Нова Гвинеја (кај реките Флај и Баму), Малезија (Бенак во Батанг Лупар) и Индија (брановите на реката Хугли).

Од друга страна, естуарите погодени од плимните цевки се богати зони за хранење и места за размножување на неколку видови од дивиот свет. Естуаринските зони се местата каде што има мрестење и размножување на неколку автохтони видови риби, додека аерацијата која е предизвикана од плимните цевки придонесува за изобилен раст на повеќе видови на риби и ракчиња (како  во реката Рокан, Индонезија). Плимските цевки, исто така, обезбедуваат можност за рекреативно сурфање одвнатре, како што се цевките „Седум духови“ на реката Кампар, Индонезија или пак  цевките „Северн“ на реката Северн, Англија.

### Научни студии
Научни студии се спроведени на реката Ди во Велс во Обединетото Кралство, Гарон и Селун во Франција, реката Дејли во Австралија и естуарот на реката Киантанг во Кина. Силата на протокот на плимниот бран честопати претставува предизвик за научните мерења, што е потврдено од голем број теренски инциденти во реката Ди, и реката Селун. Во однос на физичкото моделирање (хидродинамика), плимниот бран често е добро претставено со солитон.

## Реки и заливи со плимни бранови
Реките и заливите за кои е познато дека имаат бранови се наведени подолу.
десно|мини|250x250пкс|Плимата и осеката на реката Ќиантанг предизвикаа огромна локална инфраструктура во 2024 година

* Ганг - Брамапутра, Индија и Бангладеш
* Река Инд, Индија и Пакистан
* Река Ситаунг, Бурма
* Реката Ќиантанг, Кина, која има најголем бран во светот, до 9 метри висока, патувајќи до 40 километри на саат
* Батанг Лупар или реката Лупар, во близина на Шри Аман, Малезија. Плимскиот бран е локално позната како *бенак*.
* Батанг Садонг или реката Садонг, Саравак, Малезија.
* Боно, река Кампар, во заливот Меранти, Пелалаван, Индонезија. Локалните жители се плашат од овој феномен, кој може да потоне бродови. Се вели дека се распаѓа на 130 километри во внатрешноста, но обично до 40 километри со 6 метри висина.

### Океанија

#### Австралија

* Река Стикс, Квинсленд
* Дејли Ривер, Северна Територија

#### Нов Зеланд

* Реката Ваироа, регионот Нортленд

#### Папуа Нова Гвинеја

* Флај Ривер
* Река Турама

### Европа

#### Ирска

* Река Шанон, по естуарот Шенон до Лимерик, Ирска: 21 септември 2013 година

мини|Трент Аегир виден од Западен Стоквит, Нотингемшир, 20 септември 2005 година
мини|Трент Аегир во Гејнсборо, Линколншир, 20 септември 2005 година

* Река Ди, Велс и Англија
* Река Мерси. Втората највисока плимна бран по дупката Северн, до 1.7 метри. Дупката има тенденција да се формира околу бродскиот канал на Манчестер.
* Северн издигнува на реката Северн, Велс и Англија, до 2 метри високо
* Трент Аегир на реката Трент, Англија, до 1.5 метри. Исто така и други притоки на естуарот Хамбер.
* Река Парет
* Река Веланд
* Арнсајд Бор на реката Кент
* Река Грејт Оус
* Река Оус, Јоркшир . Како и реката Трент, оваа е позната и како „Егир“.
* Река Еден
* Река Еск
* Река Нене . Оваа река била позната и како Еагр.
* Река Нит
* Река Лун, Ланкашир
* Река Рибл, Ланкашир
* Река Јелм, Девон
* Река Левен, Камбрија

алт=A tidal bore wave moves along the River Ribble between the entrances to the Rivers Douglas and Preston.|мини|Плимско бран на реката Рибл

#### Белгија

* Дурме, Фландрија

#### Франција
Феноменот генерално се нарекува *un mascaret* на француски јазик. но се претпочитаат и некои други локални имиња.

* Сена имала значителен бран до 1960-тите, локално наречено *ла бар*. Оттогаш, практично е елиминирано со багерирање на реката.
* Заливот Мон-Сен Мишел вклучувајќи ги Куенон, Селун и Сеј
* Аргенон 
* Фремур
* Вире
* Сиен
* Вилен, локално име *ле маскарин*
* Дордоња
* Гарона

### Северна Америка

#### Соединетите Американски Држави
мини|Плимско бран на реката Петикодијак

* Кракот Турнејгн на Куковиот Залив, Алјаска. До 2 метри и 20 километри на час (12 милји).
* Историски гледано, реката Колорадо имала плима и осека до 2 метри, што се протегала 75 км низводно во реката.
* Реката Савана до 16 километри во внатрешноста. &#x5B; *[[Википедија:Се бара извор|<span title="Source needed for the whole sentence (April 2021)">потребен е цитат</span>]]* &#x5D;
* Мали плимни бранови, високи само неколку инчи, се забележани како се движат нагоре по плимните заливи на брегот на Мисисипискиот Залив.
* Влезот во заливот на мочуриштето Криси Филд, во Сан Франциско, Калифорнија, може да покаже плимни бушотини во близина на висока плима.

#### Канада
Затоа што Заливот Фанди го има највисокиот плимен опсег во целиот свет, поголемиот дел од реките кои што се влеваат во горниот залив меѓу Нова Шкотска и Њу Бранзвик содржат значителни плимни бранови. Тие се:

* Реката Петикодијак порано имала најголемо водоспуштение во Северна Америка, над 2 метри во висина, но изградбата на насип помеѓу Монктон и Ривервју во 1960-тите довела до последователно обемно седиментирање кое го намалил насипот на малку повеќе од бранување. По значителни политички контроверзии, портите на насипот биле отворени на 14 април 2010 година, како дел од Проектот за реставрација на реката Петикодијак, а плимскиот насип повторно почнала да расте. Реставрацијата на насипот била доволна за во јули 2013 година, професионалните сурфери да можеле да возат насип од 1 метар - висок бран 29 километри по реката Петикодијак од селото Беливо до Монктон за да се воспоставил нов рекорд во Северна Америка за континуирано сурфање.
* Реката Шубенакади во Нова Шкотска. Кога се приближувала плимата и осеката, целосно исцедените речни корита се полнеле. Тоа предизвикало смрт на неколку туристи кои биле во речните корита кога се појавил бранот. Операторите на туристички бродови нудат екскурзии со рафтинг во текот на летото.
* Најбрзо и највисоко е бранот на некои од помалите реки кои што се поврзуваат со заливот, како што се реката Хеберт и реката Макан во сливот Камберленд, реките Сент Крој и Кенеткук во сливот Минас и реката Салмон во Труро.

#### Мексико
Гледано историски, во Калифорнискиот Залив кој се наоѓа во Мексико, на устието на реката Колорадо, порано имало плимен бран. Се формирал на естуарот околу островот Монтагју и се ширел низводно. Порано бил многу силна, но пренасочувањата на реката за наводнување со текот на времето го ослабнале текот на реката до таков степен што плимскиот бран скоро исчезнал.

### Јужна Америка

#### Бразил

* Реката Амазон во Бразил, до 4 метри висока, достигнувајќи до 21 километр на час. Локално е познат како *поророка*.
* Реката Меарим во Бразил
* Река Арагуари во Бразил. Многу силна во минатото, се смета за изгубена од 2015 година, поради одгледување биволи, наводнување и изградба на брани долж реката, што доведе до значително губење на протокот на вода.

#### Венецуела

* Реката Ориноко во Венецуела

#### Чиле

* Јужни канали, пр. Канал де Кастро, остров Чилое (фјорд на Кастро) во Чиле

## Езера со плимни бранови
Тие езера кои што имаат океански влез, исто така, можат да покажат плимни бранови.

### Северна Америка

* Езерото Нитинат на островот Ванкувер има понекогаш опасен плимски бран во Нитинатскиот теснец каде што езерото се среќава со Тихиот Океан. Езерото е популарно кај виндсурферите поради неговите постојани ветрови.

## Поврзано
* Земјотрес во Њу Мадрид од 1812 година, историски земјотрес во Соединетите Американски Држави што предизвикал реката Мисисипи привремено да тече наназад.
* Цунами
* Тонле Сап, езерски и речен систем во Камбоџа каде што монсунските поплави можат да предизвикаат реката привремено да тече обратно, иако не како плима и осека.

## Наводи

Категорија:Бранова механика
Категорија:Динамика на флуидите