Кристина Росети

**Кристина Џорџина Росети** (5 декември 1830 – 29 декември 1894) — англиска писателка на романтични, молитвени и детски песни, вклучувајќи ги „Пазар на гоблини“ и „Сеќавајте се“. Таа, исто така, ги напишала зборовите на две божиќни песни добро познати во Британија: „Во мрачното среднозимско време“, подоцна поставена на компонирана музика од Густав Холст, Кетрин Кеникот Дејвис и Харолд Дарк, и „Љубовта се спушти на Божиќ“, исто така поставена од Дарк и други композитори. Таа била сестра на уметникот и поет Данте Габриел Росети и се појавува во неколку негови слики. Некои од нејзините рани песни, како што е „Пазар на гоблини“, биле под влијание на прерафаелитското движење.

## Ран живот и образование
Кристина Росети била родена на ул. Шарлот број 38 (денес ул. Халам број 110), Лондон, од Габриеле Росети, поет и политички егзил од Васто, Абруцо, Италија, од 1824 година, и Франсес Полидори, сестра на пријателот и лекар на Лорд Бајрон, Џон Вилијам Полидори. Таа имала двајца браќа и една сестра: Данте Габриел станал влијателен уметник и поет, а Вилијам Мајкл и Марија станале писатели. Кристина, најмладата во семејството и енергично дете, ја диктирала својата прва приказна на мајка си пред да научи да пишува.

Росети била школувана дома од нејзините родители преку религиозни дела, класици, бајки и романи. Росети уживала во делата на Китс, Скот, Ен Радклиф и Метју Луис. Влијанието на делата на Данте Алигиери, Петрарка и други италијански писатели го исполнило домот и влијаело врз подоцнежното пишување на Росети. Нивното домаќинство било отворено за италијански научници, уметници и револуционери кои доаѓале во посета. Семејните домови во Блумсбери на број 38, а подоцна и на број 50 на улицата Шарлот (Халам) (сега срушена) биле во непосредна близина на Мадам Тисо, зоолошката градина во Лондон и новоотворениот парк Риџентс, кои таа често ги посетувала. За разлика од нејзините родители, Росети се чувствувала како дома во Лондон и навидум била среќна. 
[десно|мини|''Кристина Росети'', од нејзиниот брат [Данте Габриел Росети]]
Во 1840-тите години, семејството на Росети се соочило со финансиски проблеми поради влошувањето на физичкото и менталното здравје на нејзиниот татко. Во 1843 година, му бил дијагностициран перзистентен бронхитис, веројатно туберкулоза, и се соочил со губење на видот. Тој се откажал од својата наставничка позиција на Кингс колеџот и иако живеел уште 11 години, страдал од депресија и никогаш повеќе не бил физички здрав. Мајката на Росети почнала да предава за да го издржува семејството, а Марија станала гувернанта, иднина што Кристина Росети сакала да ја избегне. Во тоа време, нејзиниот брат Вилијам работел за Канцеларијата за акцизи, а Габриел бил во уметничко училиште, оставајќи ја Кристина сè повеќе изолирана дома. Кога имала 14 години, таа доживеала нервен слом и го напуштила училиштето. Следеле напади на депресија и сродни болести. Во овој период, таа, нејзината мајка и нејзината сестра биле апсорбирани во англо-католичкото движење што се развило во Англиканската црква. Религиозната посветеност играла голема улога во нејзиниот живот.

Во доцните тинејџерски години, Росети се свршила со сликарот Џејмс Колинсон, првиот од тројцата додворувачи. Тој, како и нејзините браќа Данте и Вилијам, бил еден од основачите на авангардното Прерафаелитско братство, основано во 1848 година. Свршувачката била откажана во 1850 година кога тој му се вратил на католицизмот. Во 1853 година, кога семејството имало финансиски тешкотии, Кристина ѝ помогнала на мајка во водењето на училиште во Фромфилд, Фром, но биле неуспешни. Куќата денес е обележана со плоча. Во 1854 година, тие се вратиле во Лондон, каде што починал таткото на Кристина. Подоцна таа се впуштила во врска со лингвистот Чарлс Кејли, но одбила да се омажи за него, исто така од религиозни причини. Трета понуда за брак дошла од сликарот Џон Брет, кого таа исто така го одбила.

Росети седела за неколку слики на Данте Габриел Росети. Во 1848 година, таа седела за Дева Марија во неговата прва завршена слика со масло, *„Моминското девојчество на Дева Марија“.* Тоа било првото дело што го потпишал со иницијалите „PRB“, што го претставувале Прерафаелитското братство. Следната година таа била модел за неговиот приказ на Благовештението, *„Ecce Ancilla Domini“*. Ред од нејзината песна „Кој ќе ме избави?“ инспирирал слика од Фернанд Кнопф наречена *„Ја заклучувам вратата врз себе“*. Во 1849 година таа повторно сериозно паднала во депресија, а околу 1857 година доживеала голема религиозна криза.

## Кариера
[мини|Фронтиспис на ''„Пазар на гоблини и други песни“'' од Кристина Росети (1862), од нејзиниот брат [Данте Габриел Росети.]]
Од 1842 година па натаму, Росети почнала да ги запишува и датира своите песни. Повеќето од нив ги имитирале нејзините омилени поети. Во 1847 година, таа почнала да експериментира со стихови, пишувајќи сонети, химни и балади, црпејќи наративи од Библијата, народните приказни и животите на светците. Нејзините рани дела често се занимаваат со смртта и загубата во романтичната традиција.  Нејзините први две објавени песни биле „Студење на смртта помеѓу“ и „Студење на срцето помеѓу“, во списанието *„Атенеум“* во 1848 година.  Таа го користела псевдонимот „Елен Алејн“ во литературното списание *„Герм“*, кое го издавале прерафаелитите од јануари до април 1850 година, а го уредувал нејзиниот брат Вилијам. Ова го означило почетокот на нејзината јавна кариера.

Покритичките размислувања на Росети за уметничкото движење што го започнал нејзиниот брат биле изразени во песната „Во студиото на уметникот“ од 1856 година. Тука таа пишува за тоа како видела повеќе слики од истиот модел. За Росети, идеализираната визија на уметникот за ликот на моделот почнува да го преоптоварува неговото дело, сè додека „секое платно значи/истото значење“. Дина Роу, во својот вовед во збирката прерафаелитска поезија „Пингвин класикс“, изјавила дека оваа критика на нејзиниот брат и слични машки уметници е помалку за „објектификацијата на жените“ отколку за „самопочитувањето на машкиот уметник“.

Првата комерцијално печатена збирка на Росети, *„Пазар на гоблини и други песни“*, била објавена под нејзино име од „Макмилан и Ко.“ во 1862 година, кога имала 31 година. Данте Габриел Росети станал соработник на неговата сестра и создал многу пофалени илустрации од дрворез за книгата, кои го зголемиле ефектот на делото и ја нагласиле неговата сензуалност. *„Пазар на гоблини“* била широко пофалена од критичарите, кои ја сметале за најистакната поетеса на тоа време; продажбата, сепак, била разочарувачка. Таа била пофалена од Џерард Менли Хопкинс, Алгернон Чарлс Свинберн и Тенисон.  По објавувањето, Росети била именувана за природен наследник на Елизабет Барет Браунинг, која починала една година претходно, во 1861 година. Насловната песна, една од нејзините најпознати, наводно е за незгодите на две сестри со гоблини, но критичарите ја гледале на различни начини, вклучувајќи алегорија на искушението и спасението, коментар за викторијанските родови улоги и женската агенција, и како дело за еротска желба и социјално искупување.

Росети во периодот од 1859–1870 година доброволно се нашла и творела во Лондонскиот епархиски затвор во Хајгејт, засолниште за паднати жени, и се претпоставува дека *Пазарот на гоблини* бил инспириран од неговите жители.  Постојат паралели со *„[[Песната на стариот морнар]]"* од Семјуел Тејлор Колриџ во религиозните теми за искушението, гревот и ископувањето преку страдањето на другите.  Алгернон Чарлс Свинберн во 1883 година ѝ го посветил *„Еден век кружни ленти“* на Росети, бидејќи таа ја усвоила неговата форма на кружни ленти во голем број песни, на пример во *„Сопругата на сопругот“*. Таа била амбивалентна во врска со правото на глас на жените, но многумина пронашле феминистички теми во нејзиното творештво. Таа се спротивставувала на ропството во САД, суровоста кон животните во распространетата вивисекција и експлоатацијата на девојчињата во малолетничка проституција. 

Росети имала широк круг пријатели и дописници. Таа продолжила да пишува и објавува до крајот на својот живот, главно молитвени дела и детска поезија. Во годините непосредно пред нејзината смрт, таа ја напишала *„Лицето на длабочините“* (1892), книга со молитвена проза, и го надгледувала зголеменото издание на *„Песна“* која била првично објавена приватно во 1872 година. Починала кон крајот на следната година.
мини|Гробот на Кристина Росети на Хајгејтските гробишта (западна страна).
Росети била една од првите жени колекционерки на поштенски марки, започнувајќи ја својата колекција во 1847 година, само седум години откако била издадена првата поштенска марка.

## Подоцнежен живот
Во подоцнежните децении, Росети страдала од еден вид хипертироидизам - Базедова болест - дијагностицирана во 1872 година, претрпувајќи речиси фатален напад во раните 1870-ти години. Во 1893 година, таа развила рак на дојка. Туморот бил отстранет, но се појавил повторно во септември 1893 година.

Кристина Росети починала од рак на 29 декември 1894 година и била погребана на 2 јануари 1895 година во семејната гробница на западната страна од Хајгејтските гробишта, кои, како што е познато, биле отворени во октомври 1869 година за да може Габриел да ја земе збирката песни што ја закопал со својата сопруга.  Таму им се придружила на својот татко, мајка и Елизабет Сидал, сопругата на нејзиниот брат Данте Габриел. Нејзиниот брат Вилијам исто така бил погребан таму во 1919 година, како и пепелта на четири последователни членови на семејството.

На фасадата на Торингтонскиот плоштад број 30 во Блумсбери има камена плоча, која го означува нејзиниот последен дом, каде што починала.

## Признавање
Популарноста на Росети за време на нејзиниот живот не се приближила до онаа на нејзината современичка Елизабет Барет Браунинг, но нејзиниот углед останал силен по нејзината смрт. Нејзината популарност исчезнала на почетокот на 20 век по појавата на модернизмот, но научниците почнале да истражуваат фројдовски теми во нејзиното дело, вклучувајќи ги религиозната и сексуалната репресија, посегнувајќи по лични, биографски толкувања на нејзината поезија. 

Академиците што го проучувале нејзиното творештво во 1970-тите години, гледале подалеку од лирската нежност во нејзиното мајсторство на прозодијата и версификацијата. Феминистките ја сметале за симбол на ограничен женски гениј и лидер меѓу поетите од 19 век. Нејзините дела силно влијаеле врз писатели како што се Форд Медокс Форд, Вирџинија Вулф, Жерар Менли Хопкинс, Елизабет Џенингс и Филип Ларкин. Критичарот Базил де Селинкур ја нарекол „нашата најголема поетеса... неспоредливо нашата најголема занаетчија... веројатно во првите дванаесет мајстори на англиската поезија“. 

Божиќната песна на Росети „ Во мрачното среднозимско време “ станала широко позната во англофонскиот свет по нејзината смрт, кога текстот бил поставен на компонирана музика како божиќна песна од Густав Холст, а подоцна и од Харолд Дарк. Нејзината песна „Љубовта се спушти на Божиќ“ (1885) била исто така широко аранжирана како коледарска песна.

Меѓу британските композитори кои биле инспирирани од стиховите на Росети се имињата на: Александар Макензи (Три песни, оп. 17, 1878), Фредерик Ковен, Семјуел Колриџ-Тејлор (Шест песни за тагата, оп. 57, 1904), Хуберт Пари, Хоуп Сквајр, Чарлс Вилиерс Стенфорд и Џек Гибонс (шеснаесет песни). Во 1918 година, Џон Ирланд поставил осум песни од нејзината „Песна: книга со детска рима“ на компонирана музика во својот циклус на песни „Мајка и дете“. Првиот стих од песната на Јоко Оно „Кој го видел ветерот?“ (1970) е земен од истоимената песна на Росети.

Песната „Песна“ била инспирација за композицијата на Бер МекКрири „Кога ќе умрам“, објавена во 2015 година. Две од песните на Росети, „Каде што плачат реките без сонце“ и „Врба што плаче“, биле инспирација за музиката на Барбара Аренс во нејзината книга „Сите убави и прекрасни нешта: 12 + 1 песни за пијано на песни од жени“ (2017, Editions Musica Ferrum). Песната „Љубовта е како роза“ од Росети била инспирација за музиката на Констанс Кохновер Вирчу; „Сакај ме, те сакам“ била инспирација за музиката на Хана Воленховен; а „Песна на зората“ ја инспирирала музиката на Елис Фелоус Вајт.

Во 2000 година, меѓу многуте милениумски проекти низ Англија бил и поетскиот камен поставен во она што некогаш бил имотот на куќата Норт Хил во Фром. Од едната страна се наоѓа извадок од нејзината песна „Што добро ќе ми направи мојот живот“: „Љубовта го осветлува сонцето: љубовта низ темнината/Го осветлува исчезнувачкиот лак на месечината:/Истата љубов ги осветлува искрите на светулките“. Таа пишувала за нејзиниот краток престој во Фром, кој имал „изобилство од зелени падини и нежни падини: без смелост или величественост, но многу мирна убавина“.

Во 2011 година, Росети била тема на програмата на Радио 4, „Во наше време“.

Насловот на романот на Џ. К. Роулинг „Повикот на кукавицата“ (2013) бил инспириран од стих во поемата на Росети наречена „Тажачка“. Целосната поема е епиграф на романот.

Кристина Росети се одбележува во календарот на Англиканската црква на 27 април.

## Потекло

[мини|Семејството Росети од [Луис Карол, 1863 година.]]

## Публикации

### Збирки поезија

* *Стихови*, Лондон: приватно печатено, 1847 г.
* *Пазар на гоблини и други песни*, Лондон: Мекмилан, 1862 г.
** 1876 г., ревидирано издание на авторот
* *„Напредокот на принцот“ и други песни*, Лондон: Мекмилан, 1866 г. 
** *Пазар на гоблини, Напредокот на принцот и други песни*. Лондон: Мекмилан, 1879 г.
* *Песна за пеење: Книга со детски песнички* (1872 и 1893 г.)
* *„Сцена на свечености и други песни“* (1881 г.)
* *Стихови*, Лондон: Друштво за промовирање на христијанското знаење, 1893 г.
* *Нови песни*, Лондон: Мекмилан, 1896 г.
* *Книгата за роденденот на Росети*, Лондон: приватно печатена, 1896 г.
* *Поетските дела на Кристина Џорџина Росети*, уредник Вилијам Мајкл Росети, Лондон: Мекмилан, 1904 г.
* *Целосните песни на Кристина Росети*, уредник Ребека В. Крамп со белешки за објавување, во три тома, Батон Руж: Louisiana State University Press, 1979–1985 г.
* Кога ќе умрам, најмил мој

### Фикција

* , Лондон: Елис, 1870 г.
* *Зборувајќи за сличности*, Лондон: Мекмилан, 1874 г.

### Нефикција

* , Лондон: Друштво за промовирање на христијанско знаење, 1881 г.
* „Данте, англиски класик“, *списание „Черчменс Шилинг“ и семејно богатство* 2 (1867), стр.&nbsp;200–205
* „Данте: Поетот илустриран од песната“. *Векот* (февруари 1884), стр.&nbsp;566–573
* , Лондон: Друштво за промовирање на христијанското знаење, 1893 година
* , Лондон: Друштво за промовирање на христијанско знаење, 1879 година 
* , Лондон: Друштво за промовирање на христијанско знаење, 1885 година

## Наводи

### Извори

* David Clifford and Laurence Roussillon, *Outsiders Looking In: The Rossettis Then and Now*. London: Anthem, 2004
* 
* Antony Harrison, *Christina Rossetti in Context*. Chapel Hill, N.C.: University of North Carolina Press, 1988
* Maura Ives, *Christina Rossetti: A Descriptive Bibliography*. New Castle, D.E.: Oak Knoll, 2011
* Kathleen Jones, *Christina Rossetti: Learning Not To Be First*
* Kathleen Jones, *Learning Not to be First: A Biography of Christina Rossetti*. Oxford: Oxford University Press, 1991
* Jan Marsh, Introduction, Christina Rossetti, *Poems and Prose*. London: Everyman, 1994. xvii–xxxiii
* Jan Marsh, *Christina Rossetti: A Writer's Life*. New York: Viking, 1994
*

## Надворешни врски

* Песни и поезија во Фондацијата за поезија
* Профил на Poets.org
* „Кристина Росети“, *Во наше време*, BBC Radio 4 (аудио, 45 минути)
*  во библиотеките на Универзитетот во Канзас
* Отворена библиотека
*    
* Кристина Росети во ''Енциклопедија на фантазијата'' (1997)
* . Општа колекција, Библиотека на ретки книги и ракописи „Бејнеке“.
Категорија:Англоиталијанци
Категорија:Починати во 1894 година
Категорија:Родени во 1830 година
Категорија:Статии со извори на италијански (it)