Адисонова болест

**Адисонова болест**, позната и како **примарна надбубрежна инсуфициенција** и **хипокортизолизам**, — долгорочно ендокрино нарушување во кое надбубрежните жлезди не произведуваат доволно стероидни хормони. Hадбубрежните жлезди се две жлезди сместени над бубрезите. Секоја надбубрежна жлезда има своја кора и јадро кои се различни во структурата и функцијата. Кората на надбубрежните жлезди произведува хормони кортизол, алдостерон и андроген, а јадрото на надбубрежната жлезда произведува хормони адреналин и норадреналин. Симптомите обично се појавуваат полека и може да вклучуваат болки во стомакот и слабеење. Може да се појави и затемнување на кожата во одредени делови од телото. Под одредени околности, може да настане надбубрежна криза со низок крвен притисок, повраќање, болка во долниот дел на грбот и губење на свеста. Кризата на надбубрежните жлезди може да биде предизвикана од стрес, како на пример од повреда, операција или инфекција.

Адисонова болест произлегува од проблеми со надбубрежната жлезда, така што не се произведува доволно од стероидниот хормон кортизол и евентуално алдостерон, најчесто поради оштетување на сопствениот имунолошки систем на телото во развиениот свет и туберкулоза. Други причини вклучуваат одредени лекови, сепса и крварење во надбубрежните жлезди. Секундарната инсуфициенција на надбубрежната жлезда е предизвикана од недоволно адренокортикотропен хормон (ACTH) (произведен од хипофизата ) или CRH (произведен од хипоталамусот ). И покрај оваа разлика, надбубрежните кризи можат да се појават во сите форми на надбубрежна инсуфициенција. Адисоновата болест обично се дијагностицира со тестови на крвта, тестови на урина и медицинска слика.

Третманот вклучува замена на отсутните хормони. Ова вклучува земање на кортикостероид, како што се хидрокортизон и флудрокортизон. Овие лекови обично се пијат. Потребна е доживотна, континуирана терапија со замена на стероид, со редовно следење на други здравствени проблеми. Исхраната со сол може да биде корисна кај некои луѓе. Ако симптомите се влошат, се препорачува инјекција на кортикостероид и луѓето треба да носат доза со нив. Честопати, потребни се и големи количини на интравенски течности со шеќерната декстроза. Без третман, надбубрежната криза може да резултира со смрт.

Адисоновата болест влијае на околу 0,9 до 1,4 на 10 000 луѓе во развиениот свет. Се јавува најчесто кај средовечни жени. Секундарната адренална инсуфициенција е почеста. Долгорочните исходи со третманот се обично добри. Името го носи по Томас Адисон, кој дипломирал на Медицинскиот факултет на Универзитетот во Единбург, кој за првпат ја опишал состојбата во 1855 година. Поимот „адисон“ се користи за да се опишат одликите на состојбата, како и луѓето со Адисонова болест.

## Знаци и симптоми
мини|Хиперпигментација што се гледа кај жена со Адисонова болест
Симптомите на Адисоновата болест се развиваат постепено. Симптомите може да вклучуваат замор, слабост на мускулите, губење на тежината, гадење, повраќање, губење на апетит, раздразливост, депресија и дијареа. На некои луѓе им се отвора апетит за солена храна поради губење на натриум преку урината. Може да се види хиперпигментација на кожата, особено кога лицето е изложено на сонце, како и затемнување на палмарната бразда, неодамнешни лузни, границата со вермилион на усните и гениталиите. Овие промени на кожата не се среќаваат кај секундарниот и терцијарниот хипоадренализам.

На физички преглед, овие клинички знаци може да се забележат:

* Низок крвен притисок со или без ортостатска хипотензија (крвен притисок што се намалува со стоење) 
* Затемнување ( хиперпигментација ) на кожата, вклучувајќи места што не се изложени на сонце. Карактеристични места кои добиваат потемна боја на кожата (на пр. на рацете), брадавицата и внатрешноста на образот (букална мукоза); исто така, старите лузни може да потемнат. Ова се случува затоа што меланоцитниот стимулирачки хормон (MSH) и ACTH ја делат стата претходничка мокула, про-опиомеланокортин (POMC). По производството во предната хипофиза, POMC се распаѓа во гама-MSH, ACTH и бета-липотропин. Под единицата ACTH се подложува на понатамошно расцепување за да се произведе алфа-MSH, најважниот MSH за пигментација на кожата. Во секундарни и терциерни форми на надбубрежна инсуфициенција, потемнување на кожата не се јавува, бидејќи ACTH не е хиперпродукција.

Адисоновата болест е поврзана со развој на други автоимуни заболувања, како што се прв тип на дијабетес, болест на штитната жлезда (тироидитис на Хашимото), целијачна болест или витилиго. Адисоновата болест може да биде единствената манифестација на недијагностицирана целијачна болест. И двете болести ги делат истите генетски фактори на ризик (HLA-DQ2 и HLA-DQ8 хаплотипи).

Присуството на Адисонова болест во прилог на мукокутана кандидијаза, хипопаратироидизам, или и двете, се нарекува автоимун полиендокрин синдром од првиот тип  Присуството на болеста покрај автоимуната болест на штитната жлезда, дијабетес од првиот тип или и двете, се нарекува автоимун полиендокрин синдром од втор тип.

### Адренална криза
„Адренална криза“ или „Адисонска криза“ е констелација на симптоми што укажува на тешка надбубрежна инсуфициенција. Ова може да биде резултат на претходно недијагностицирана Адисонова болест, процесот на заболување одеднаш да влијае на функцијата на надбубрежните жлезди (како што се крварење на надбубрежната жлезда), или интеркурентен проблем (на пр. инфекција, траума) кај некој каде што е откриена Адисонова болест. Тоа е медицинска итна состојба и потенцијално опасна по живот, што бара итен третман.

Карактеристични симптоми се:

* Ненадејна болка во нозете, долниот дел на грбот или абдоменот 
* Тешко повраќање и дијареја, што резултира во дехидратација 
* Низок крвен притисок 
* Синкопа (губење на свеста и способноста за стоење) 
* Хипогликемија (намалено ниво на гликоза во крвта) 
* Конфузија, психоза, заситен говор 
* Тешка летаргија 
* Хипонатремија (ниско ниво на натриум во крвта) 
* Хиперкалемија (покачено ниво на калиум во крвта) 
* Хиперкалцемија (покачено ниво на калциум во крвта) 
* Конвулзии 
* Треска

## Причини
десно|мини|211x211пкс| Јамка за негативни повратни информации за гликокортикоиди
Причините за инсуфициенција на надбубрежните жлезди можат да се категоризираат според механизмот преку кој тие предизвикуваат надбубрежните жлезди да произведуваат недоволен кортизол. Тие се надбубрежна дисгенеза (жлездата не е формирана соодветно за време на развојот), нарушена стероидгенеза (жлездата е присутна, но е биохемиски неспособна да произведува кортизол) или уништување на надбубрежната жлезда (процеси на болести што доведуваат до оштетување на жлезда).

### Уништување на надбубрежните жлезди
Автоимуниот адреналитис е најчеста причина за заболување од Адисоновата болест во индустријализираниот свет. Автоимуното уништување на надбубрежниот кортекс е предизвикано од имунолошка реакција против ензимот 21-хидроксилаза (феномен за првпат опишан во 1992 година). Ова може да биде изолирано или во контекст на автоимуно полиендокриниот синдром (APS тип 1 или 2), во кое може да бидат опфатени и други органи што произведуваат хормони, како штитната жлезда и панкреасот.

Уништувањето на надбубрежните жлезди е исто така одлика на адренолеукодистрофија и кога надбубрежните жлезди се вклучени во метастази, хеморагија (на пример, во синдромот Ватерхаус-Фридрихсен или синдром на антифосфолипид ), посебни инфекции ( туберкулоза, хистоплазмоза, кокцидиоидомикоза ) или таложење на абнормална белковина во амилоидоза.

### Адренална дисгенеза
Сите причини во оваа категорија се генетски и, генерално, многу ретки. Овие вклучуваат мутации на *SF1* факторот на транскрипција, вродена надбубрежна хипоплазија поради гените мутации *DAX-1* и мутации на генот на рецепторот ACTH (или сродните гени, како што е во синдромот Triple-A или Allgrove). Мутациите *DAX-1* може да се појават во синдром со недостаток на глицерол киназа со голем број други симптоми кога *DAX-1* ќе се избрише заедно со голем број други гени.

### Нарушена стероидгенеза
За да се формира кортизол, надбубрежната жлезда бара холестерол, кој потоа се претвора биохемиски во стероидни хормони. Прекините во испораката на холестерол вклучуваат Синдром-Лемли-Опиц синдром и абеталипопротеинемија.

Од проблемите со синтезата, вродената надбубрежна хиперплазија е најчеста (во различни форми: 21-хидроксилаза, 17-хидроксилаза, 11β-хидроксилаза и 3β-хидроксистероидна дехидрогеназа ), липоиден CAH поради недостаток на мутации на СТАР и митохондриска ДНК. Некои лекови се мешаат со ензими на синтеза на стероид (на пр., Кетоконазол ), додека други го забрзуваат нормалното разложување на хормоните од црниот дроб (на пр. Рифампицин, фенитоин ).

## Дијагноза

### Предложени одлики
Рутинските лабораториски истражувања може да покажат:

* Низок шеќер во крвта (полошо кај деца како резултат на губење на гликогените ефекти на гликокортикоид) 
* Ниско ниво на натриум во крвта, како резултат на губење на производството на хормонот алдостерон, неможноста на бубрезите да излачува слободна вода во отсуство на доволно кортизол, а исто така и ефектот на хормонот што го ослободува кортикотропинот за стимулирање на секрецијата на АДХ. 
* Висок крвен калиум, поради губење на производството на хормонот алдостерон. 
* Еозинофилија и лимфоцитоза (зголемен број еозинофили или лимфоцити, два вида бели крвни клетки ) 
* Метаболна ацидоза (зголемена киселост на крвта), исто така, се должи на губење на хормонот алдостерон, бидејќи реапсорпцијата на натриум во дисталната тубула е поврзана со секреција на киселина / водород јон (H + ). Отсуството или недоволното ниво на стимулација на алдостерон на бубрежната дистална тубула води до трошење натриум во урината и задржување на H + во серумот.

### Тестирање
[мини| [Кортизол ]]
[мини| [Алдостерон ]]
Во сомнителни случаи на Адисоновата болест е демонстрација на ниско ниво на надбубрежниот хормон дури и по соодветна стимулација (наречен тест за стимулација на ACTH или синактен тест ) со синтетички хипофизата ACTH хормон тетракозактид кој е потребен за дијагноза. Се изведуваат два теста, краток и долг тест. Дексаметазон не реагира со реакција и може да се администрира и за време на тестирањето.

Краткиот тест го споредува нивото на кортизол во крвта пред и по 250 микрограми тетракосактид (интрамускулна или интравенска). Ако, еден час подоцна, плазмата кортизол надминува 170 nmol / l и се зголеми за најмалку 330 nmol / l на најмалку 690 nmol / l, исклучување на надбубрежната жлезда. Доколку краткиот тест е абнормален, долгиот тест се користи за да се направи разлика помеѓу примарната надбубрежна и секундарната адренокортикална инсуфициенција.

Долгиот тест користи 1&nbsp;mg тетракозактид (интрамускулна). Крвта се зема на 1, 4, 8 и 24 часа подоцна. Нормалното ниво на кортизол во плазмата треба да достигне 1000 nmol / l за 4 часа. Кај примарната Адисонова болест, нивото на кортизол е намалено во сите фази, додека кај секундарната кортикоадренална инсуфициенција, се забележува одложено но нормално одговарање.

Може да се извршат други тестови за да се направи разлика помеѓу различните причини за хипоаденаренализам, вклучително и нивото на ренин и аденонокортикотропен хормон, како и медицинска обработка - обично во форма на ултразвук, компјутерска томографија или магнетна резонанца.

Адреналеукодистрофијата и поблагата форма, адреномиелонеуропатија предизвикуваат надбубрежна инсуфициенција во комбинација со невролошки симптоми. Се проценува дека овие болести се причина за надбубрежна инсуфициенција кај околу 35% од дијагностицирани мажи со идиопатска Адисонова болест и треба да се земат предвид при диференцијална дијагноза на кое било машко со надбубрежна инсуфициенција. Дијагнозата се прави со тест на крвта за откривање на масни киселини на многу долг ланец.

## Третман

### Одржување
Третманот за Адисонова болест вклучува замена на исчезнатиот кортизол, понекогаш во форма на таблети хидрокортизон или таблети преднизони во режим на дозирање што ги имитира физиолошките концентрации на кортизол. Алтернативно, една четвртина преднизолон може да се користи за еднаков гликокортикоиден ефект како хидрокортизон. Третманот е обично доживотен. Покрај тоа, многу луѓе бараат флудрокортизон како замена за исчезнатиот алдостерон.

Луѓето со болеста често се советуваат да носат информации за нив (на пр., Во форма на нараквица MedicAlert или информативна картичка) за внимание на персоналот на итни медицински услуги, кои можеби ќе треба да ги задоволат нивните потреби. Исто така, се препорачува да се носат игла, шприц и инекции форма на кортизол за итни случаи. Лицата со Адисонова болест се советуваат да ги зголемуваат своите лекови за време на периоди на заболување или кога се подложени на операција или стоматолошки третман. Потребна е итна медицинска помош кога се појавуваат тешки инфекции, повраќање или дијареа, бидејќи овие состојби можат да предизвикаат адисонска криза. Лицето кое повраќа може да бара инјекции на хидрокортизон.

### Криза
Стандардна терапија вклучува интравенски инјекции на гликокортикоиди и голем обем на интравенски солен раствор со декстроза ( гликоза ). Овој третман обично носи брзо подобрување. Ако интравенски пристап не е веднаш достапен, може да се користи интрамускулна инјекција на гликокортикоиди. Кога лицето може да пие течности и лекови, количината на гликокортикоиди се намалува сè додека не се постигне доза на одржување. Ако алдостерон е дефицитар, терапијата за одржување вклучува и орални дози на флудрокортизон ацетат.

## Прогноза
Резултатите се обично добри кога се прима терапија. Повеќето луѓе може да очекуваат да живеат релативно нормални животи. Некој со заболување треба да биде набудуван на симптоми на „кризата на Адисон“ додека телото е затегнато, при ригорозно вежбање или ако е болен, честопати им е потребен итен третман со интравенски инјекции за лекување на кризата.

Поединци со болест Адисон имаат повеќе од двојно ниво на смртност. Понатаму, лицата со Адисонова болест и дијабетес мелитус имаат скоро 4 пати зголемување на смртноста во споредба со лица со дијабетес.

## Епидемиологија
Честотата на стапката на заболување од Адисон кај човечката популација понекогаш се проценува приближно една од 100.000. Некои го ставаат бројот поблизу до 40-144 случаи на милионско население (1 / 25,000–1 / 7,000). Болеста може да влијае на лица од која било возраст, пол или етничка припадност, но обично се јавува кај луѓе на возраст меѓу 30 и 50 години. Истражувањата не покажале значителни предиспозиции засновани врз етничката припадност.

## Историја
Адисоновата болест е именувана по Томас Адисон, британскиот лекар, кој прв ја опиша состојбата во *„Уставните и локалните ефекти на заболувањето на капсулите на надбраната“* (1855). Тој првично го опиша како „мелазма супраренале“, но подоцна лекарите му го дадоа медицинскиот епоним „Адисонова болест“ како признание за откривањето на Адисон.

Сите шестмина од лицата кои имале Адисонова болест имале туберкулоза на надбубрежните жлезди. Додека истите во 1855 година имале надбубрежната туберкулоза, терминот „Адисонова болест“ не подразбира основен процес на заболување.

Состојбата првично се сметала за форма на анемија поврзана со надбубрежните жлезди. Бидејќи во тоа време малку се знаело за надбубрежните жлезди (тогаш наречени „Капсули супра-бубрежни капсули“), монографијата на Адисон што ја опишува состојбата е изолиран увид. Како што надбубрежните функции станале попознати, монографијата на Адисон станала позната како важен медицински придонес и класичен пример за внимателно медицинско набудување.

## Други животни
Хипоаденорекортицизмот е невообичаен кај кучињата, и ретко кај мачките. Поединечни случаи се пријавени во сив печат, црвена панда и  лисици .

Кај кучињата, дијагностициран е хипоаденонортицизам кај многу раси. Нејасни симптоми кои восокот и одблесокот можат да предизвикаат одложување во препознавањето на болеста. Женските кучиња се почесто заболени отколку машките кучиња, иако ова немора да биде случај кај сите раси. Болеста најчесто се дијагностицира кај младите кучиња, но може да се појави на било која возраст од 4 месеци до 14 години. Третманот на хипоаденонортицизам мора да ги замени хормоните (кортизол и алдостерон) кои кучето не може сам да ги произведува. Ова се постигнува или со дневно лекување со флудрокортизон, или со месечни инјекции со деваксикортикостерон пивалат (DOCP) и дневно лекување со гликокортикоид, како што е преднизон. Потребни се неколку последователни тестови на крвта, така што дозата може да се прилагоди сè додека кучето не добие точна количина на третман, затоа што лековите што се користат во терапијата со хипоадренонокортицизам можат да предизвикаат прекумерна жед и мокрење доколку не се пропишани со најниска делотворна доза. Во пресрет на стресни ситуации, како што се престој во интернат одгледувачница, на кучињата им е потребна зголемена доза на преднизон. Потребно е доживотно лекување, но прогнозата кај кучињата со хипоадренокортицизам е многу добра.

## Наводи

## Надворешни врски

*    

Категорија:Итни медицински состојби