Политички статус на Крим

[мини|350x350пкс| [Крим (полуостров)|Кримски Полуостров]]

**Проблемот со припадноста на Крим** е општото име на група проблеми настанати од несогласувањата меѓу Русија и Украина во врска со сопственоста на оние територии на Кримскиот Полуостров, кои се наоѓаат во административните граници на Автономната Република Крим и градот Севастопол. кои се развиле до 2014 година.

Предусловите за проблемот се формирале со распадот на СССР како резултат на што регионот станал дел од независна Украина, чие мнозинство се етнички Руси , каде што се силни проруските чувства и се наоѓа Црноморската флота на Руската Федерација. Во текот на 1990-тите, прашањето за промена на статусот на полуостровот било покренато и од властите на Крим и од законодавните тела на Русија, но тоа не довело до промена на државната сопственост на Крим. Во 1997 година, Русија и Украина потпишале Договор за пријателство, соработка и партнерство, со кој се обврзале да го почитуваат меѓусебниот територијален интегритет, а во 2003 година бил потпишан договор за државната граница. Според граничната линија утврдена со договорот, Крим е доделен на територијата на Украина . До 2014 година, Русија го сметала Крим како дел од Украина и не поставувала никакви барања во врска со неговиот пренос .

Во 2014 година, Русија всушност започнала да го контролира поголемиот дел од полуостровот и оттогаш неговиот статус станал предмет на спор: од 18 март 2014 година, Русија ги смета Крим и Севастопол за субјекти на Руската Федерација и не го признава постоењето на прашањето за сопственоста на овие територии, а Украина одбива да го признае Крим како дел од Русија, која де факто ја контролира анектираната територија, на која ја добила поддршката од мнозинството земји-членки на ОН и го смета полуостровот за свој територија, која Русија привремено ја окупирала.

## Историја

### „Кримско прашање“ до 2014 година

#### Заднина
На 18 октомври 1921 година, мултинационалната Кримска АССР била формирана како дел од РСФСР. Во 1939 година, населението на Кримска АССР било 1 126 000 луѓе (49,6% Руси, 19,4% Кримски Татари, 13,7% Украинци, 5,8% Евреи, 4,5% Германци ).

По депортацијата во мај - јуни 1944 година на Кримските Татари, Ерменците, Бугарите, Грците, Германците и претставниците на другите народи, проследено со преселување на неколку десетици илјади жители од различни региони на РСФСР и Украинска ССР на територијата на Крим, Кримската АССР била трансформирана на 30 јуни 1945 година во Кримската област  . 
[мини| https://ru.wikisource.org/wiki/Указ%20Президиума%20ВС%20СССР%20от%2019.02.1954%20о%20передаче%20Крымской%20области%20из%20состава%20РСФСР%20в%20состав%20УССР Уредба на Президиумот на Врховниот Совет на СССР за пренос на Кримската област од РСФСР на Украинска ССР]
Во април 1954 година, регионот на Крим бил префрлен на Украинска ССР  со следнава формулација: „*Со оглед на заедничката економија, територијалната близина и блиските економски и културни врски меѓу Кримската област и Украинската ССР*“ .  Според некои руски истражувачи и политичари, во 1954 година Севастопол не бил формално префрлен на Украинска ССР како дел од регионот на Крим, бидејќи од 1948 година бил град на републиканска подреденост на РСФСР. Врховниот совет на Руската Федерација, исто така, се придржувал до оваа позиција кога, на 9 јули 1993 година, усвоил резолуција „*За статусот на градот Севастопол*“  Меѓутоа, во исто време, во член 77 од Уставот на Украинска ССР од 1978 година, Севастопол, како и Киев, бил именуван за град на републиканска подреденост , а Севастопол не се споменува во Уставот на РСФСР од 1978 година .

Во 1989 година, депортацијата на Кримските Татари била призната од Врховниот совет на СССР како незаконска и криминална .  На Кримските Татари им било дозволено да се населат на Крим. Започнало масовното враќање во нивната историска татковина  на кримските Татари, што значително ги влошило социјалните и етничките противречности на полуостровот .

#### 1990-тите
Во ноември 1990 година било покренато прашањето за обновување на Кримска АССР како субјект на СССР и учесник во Договорот за Унијата .  На 20 јануари 1991 година во Кримската област се одржал референдум за обновување на автономијата на Крим. На референдумот учествувале 81,37 отсто од жителите на Крим вклучени во избирачките списоци. За обновување на Кримска АССР биле 93,26% од граѓаните кои учествувале на референдумот . 
На 12 февруари 1991 година, Врховниот совет на Украинската ССР го усвоил Законот „За обнова на Кримската автономна Советска Социјалистичка Република». Во Член 1 е запишано:

На 19 јуни 1991 година, споменувањето на обновената автономна република било вклучено во Уставот на Украинска ССР 

На крајот на 1980-тите и 1990-тите, на Крим, како и во многу други региони на СССР, се интензивирале активностите на независните јавни организации, од кои голем број првично ја декларирале својата цел да го заштитат национално-културниот, историскиот и јазичниот идентитет на руското население на полуостровот. Во 1989 година, на Крим започнала да дејствува организацијата Демократска Таурида, која особено ги изнела слоганите за создавање на Кримската Република во рамките на СССР и обезбедување статус на рускиот јазик како државен јазик на нејзината територија. Подоцна, со учество на кримските ветерани од војната во Авганистан, на чело со Владимир Кличников, со поддршка на стопанственикот Валери Аверкин, била создадена нова структура - „Републиканско движење на Крим“ (РДК)  .  Основачкото собрание  на РДК се одржало во септември 1991 година, непосредно по неуспехот на Августовскиот пуч во СССР и усвојувањето на Актот за декларација за независност на Украина. Програмските поставки на РДК се сведувале на две главни цели - создавање република на Крим со сите права на независна суверена држава и одржување референдум за државно-правниот статус .

На 1 октомври 1991 година, Президиумот на Врховниот совет на Крим издал соопштение во кое го нарекол чинот на пренесување на Крим на Украина во 1954 година „*без да се земе предвид мислењето на народот*“ и забележува дека во сегашната ситуација „*не би сметале дека е оправдано да се покрене прашањето за ревизија на границите денес*“, повикајќи „*да се почитува правото на Кримјаните да ја градат својата државност врз основа на референдум, доколку тоа е предизвикано од промена на политичката ситуација*“..  На 22 ноември, Кримскиот парламент ја разгледал можноста за жалба до претседателот на СССР Михаил Горбачов со барање да се откаже указот на Президиумот на вооружените сили на СССР од 1954 година за преносот на Крим во составот на Украинска ССР, но истиот останал без одлука.

На 1 декември 1991 година, на Сеукраинскиот референдум, 54% и 57% од жителите на Кримска АССР и Севастопол кои учествувале во гласањето ја поддржале независноста на Украина. Во гласањето учествувале 67,5% и 64% од вкупниот број жители на овие административни единици , така што во автономијата поддршката за независноста на Украина била најмала меѓу сите региони на земјата со прилично низок одѕив .

Паралелно со развојот на политичката ситуација на Крим во раните 1990-ти, се појавиле идни територијални претензии на Руската Федерација за територијата што еднаш била пренесена на Украина. Иако на 19 ноември 1990 година, РСФСР и Украина потпишале договор со кој се обврзале „*да го признаат и почитуваат меѓусебниот територијален интегритет во рамките на границите што моментално постојат во рамките на СССР*“, оваа одредба добила приговори од голем број руски пратеници кога договорот бил ратификуван во Врховниот совет на РСФСР, кој го прекорувал договорот за обезбедување на трансферот на Крим „*и другите мајчин руски земји*“ во Украина. Рускиот министер за надворешни работи Андреј Козирев, како одговор, го отфрлил таквото толкување  и појаснил дека „*ако се постави прашањето дека границата нема да биде во рамките на СССР*“, тогаш прашањето може да се ревидира („*тогаш, како што велат, тоа ќе биде друга работа.* *Веќе ќе биде поинаква политичка ситуација*“) .

„*Поинаква политичка ситуација*“ настанала во август 1991 година, кога набргу по неуспехот на Августовскиот пуч во СССР, Врховната Рада на Украина на 24 август го усвоила Актот за декларација за независност на Украина, што значело нејзино отцепување од СССР и, соодветно, целосно државно откачување од Русија. Како одговор на ова, прес-секретарот на рускиот претседател Борис Елцин, Павел Вошчанов, издал изјава на 26 август: *Русија не го доведува во прашање ничие право на самоопределување, но „постои проблем со границите, чие нерешавање е можно. и дозволено само ако има сојузнички односи утврдени со соодветен договор. Во случај на нивно прекинување, РСФСР го задржува правото да го постави прашањето за ревизија на границите. Горенаведеното се однесува на сите соседни републики, со исклучок на трите балтички републики (латвиски, литвански, естонски), чијашто државна независност е веќе признаена од Русија, што  потврдува решението на територијалниот проблем во билатералните односи*“ , а подоцна директно прецизирал дека меѓу потенцијалните претензии на Русија го вклучуваат и Кримскиот Полуостров .  Истата теза за правото на Русија да ги ревидира границите ја искажал на 3 декември 1991 година, како одговор на сеукраинскиот референдум за независност .  Изјавите предизвикале остра реакција во Украина , а по демаршот на Министерството за надворешни работи на земјата, администрацијата на рускиот претседател ги отфрлила , а во Договорот за создавање на ЗНД потпишан во декември 1991 година, Русија и Украина ветиле дека „*ќе го „признаат и почитуваат меѓусебниот територијален интегритет и неповредливоста на постоечките граници во рамките на Комонвелтот“*. Сепак, ова сè уште не претставувало сигурен крај на територијалните претензии на Русија: иако врховната извршна власт на земјата одбила да ја ревидира границата, рускиот парламент започнал да полага иницијативи за оспорување на сопственоста на Крим како целина или на градот Севастопол како посебна административна единица во следните години.

На 26 февруари 1992 година, со одлука на Врховниот совет за автономија, Кримската АССР била преименувана во Република Крим , а на 6 мај истата година бил усвоен Уставот на Крим, кој го потврдил ова име, а исто така воспоставил и влез на Крим во Украина на договорна основа .

Во 1992-1994 година, проруските политички сили се обиделе да го одвојат Крим од Украина - на пример, на 5 мај 1992 година, Врховниот совет на Крим усвоил Акт за Декларација за независност на државата, како и резолуција за одржување на Секримски референдум на 2 август 1992 година за прашањето за независност и државна независност на Република Крим ,  кој потоа бил откажан како резултат на интервенцијата на Врховната Рада на Украина.

На 21 мај 1992 година, Врховниот совет на Руската Федерација усвоил сопствена резолуција, со која се признава одлуката на Президиумот на Врховниот совет на РСФСР од 5 февруари 1954 година „За преносот на Кримската област од РСФСР во Украинска ССР“ како „неважечка од моментот на усвојување“ поради фактот што е донесена „*со кршење на Уставот (основниот закон) на РСФСР и законодавната процедура*“ .  Во исто време, рускиот парламент појаснил дека во врска со конституирањето на последователната легислатива на РСФСР за фактот за трансфер на Кримската област  и склучувањето меѓу Украина и Русија за договор од 19 ноември 1990 година, во кој страните се откажуваат од територијалните претензии, како и во врска со консолидацијата на овој принцип во договорите и договорите меѓу државите на ЗНД, тој смета дека е неопходно да се реши прашањето за Крим преку меѓудржавни преговори меѓу Русија и Украина со учество на Крим и врз основа на волјата на неговото население , 136 пратеници гласале за соодветната одлука, 18 пратеници гласале против, 20 биле воздржани .  Како одговор на оваа одлука, на 2 јуни 1992 година, Врховната Рада на Украина одлучила да ја разгледа одлуката на Врховниот совет на Руската Федерација за Крим како „*нема правно значење*“, а за прашањето за статусот на Крим во Украина, тргнувајќи од фактот дека не може да биде предмет на меѓудржавни преговори , а следниот ден таа дала детална изјава за поддршка на нејзиниот став .

На 9 јули 1993 година, Врховниот совет на Руската Федерација, со кој претседавал Руслан Касбулатов, донел резолуција „*За статусот на градот Севастопол*“, со која се потврдил „*рускиот федерален статус на градот Севастопол во рамките на административно-територијалниот границите на градскиот округ од декември 1991 година*“ , за одлуката гласале 166 пратеници, еден бил воздржан и никој не гласал против .  Рускиот претседател Борис Елцин реагирал негативно на постапките на Врховниот совет, велејќи: „*Се срамам од одлуката на парламентот... Не започнувајте војна со Украина*“ .  Изјавата на руските парламентарци била дадена во позадина на акутната политичка криза во Русија во 1992-1993 година, што резултирала со тешка конфронтација меѓу парламентот и претседателот. Во врска со одлуката на Врховниот совет на Руската Федерација за статусот на Севастопол, Украина поднела жалба до Советот за безбедност на ОН .  Советот за безбедност на ОН, вклучително и претставникот на Русија, во својата изјава од 20 јули 1993 година (S/26118) ја потврдил својата посветеност на принципите на суверенитет, независност, единство и територијален интегритет на Украина во меѓународно признатите граници .  Во 1994 година, мисијата на ОБСЕ ја започнала својата работа во Украина, чија главна задача била да придонесе за стабилизирање на ситуацијата на полуостровот Крим .  Во 1999 година, во врска со исполнувањето на својот мандат, мисијата на ОБСЕ во Украина ја завршила својата работа .

Во 1993 година, „Републиканското движење на Крим“ (РДК) било трансформирано во политичка организација - Републиканската партија на Крим (РПК). Нејзините лидери изнеле голем број слогани од многу радикална природа - курс кон приближување меѓу Република Крим и Русија, до целосно пристапување, склучување на воено-политички сојуз со Русија и обезбедување руско државјанство на жители на Крим .

На почетокот на 1994 година, бил забележан највисокиот успех на кримското проруско движење во тоа време: во јануари, познатата јавна личност Јуриј Мешков бил избран за претседател на Република Крим, а мнозинството во Врховниот совет на автономијата ја освоил Блокот „Русија“ создаден со поддршка на Републиканската партија на Крим и Народната партија на Крим .  Но, по убедливата победа на изборите, новото раководство на Крим се соочило со недостаток на финансиска, економска, менаџерска база за да се обезбеди вистинска автономија, како и недостаток на поддршка од самата Русија, чие раководство во тоа време се обидувало да се доближи до Западот и затоа ја сметало активноста на проруските фигури во странство како непријатна пречка способна повторно да ги разгори сомнежите на Западот за „*постојаните империјални амбиции*“ на Русија .

Во септември 1994 година, Врховната Рада на Украина го преименувала Кримск АССР (Република Крим) во Автономна Република Крим , а во март 1995 година еднострано го укинал Уставот на Република Крим од 1992 година   и, соодветно, ја укинал функцијата претседател на републиката. Лишен од функцијата, Јуриј Мешков заминал за Русија и се вратил дури во март 2014 година. Голем број кримски партии биле распуштени (особено партиите кои биле дел од блокот Русија).

Во 1998 година, проруските политички сили на Крим, ослабени од политичката криза, биле поразени на изборите за Врховниот совет на Крим. На 21 октомври 1998 година, Кримскиот парламент усвоил нов Устав, усогласен со Уставот на Украина .  На меѓународно ниво, во 1997 година, Русија и Украина потпишале договори за статусот на Црноморската флота, со кои се решило прашањето за нејзината поделба и останување на територијата на Крим, како и Договорот за пријателство, соработка и партнерство меѓу Руската Федерација и Украина („Големиот договор“), кој ја признал неповредливоста на меѓусебните граници и, со тоа, суверенитетот на Украина над Крим  ; во врска со граничниот договор од 2003 година што следел, овој акт претставува договорно решавање на новонастанатиот територијален проблем, кој, како што изгледало во тоа време,  заминало во историјата .

Извесно време во активностите на проруските организации, самата политичка компонента избледела во втор план, додека прашањата за рускиот јазик, религијата, културата, историската самосвест и одржувањето врски со историската татковина почнале да играат повеќе. важна улога .  Од 1995-1996 година, „Руската заедница на Крим“ дошла до израз, создадена уште во октомври 1993 година со одлука на водачите на РДК / ПКК како јавна организација фокусирана во своите активности на заштита на интересите и правата на Русите на Крим и сите Кримјани кои рускиот јазик и руската култура ги сметаат за свои.

##### Црноморската флота
По распадот на Советскиот Сојуз, судбината на Црноморската флота на морнарицата на СССР, која била поделена меѓу земјите во 1994 година, станала посебен проблем за украинско-руските односи .  За време на поделбата на советската флота во првата половина на 1990-тите, односите меѓу воениот персонал на украинската и руската флота, според изворите, на моменти станувале многу напнати, понекогаш достигнувајќи физичка пресметка помеѓу нив .  Ситуацијата на полуостровот која се развила во 1993-1994 година била на работ на вооружен судир меѓу Русија и Украина .  Во периодот од 1994 до 1997 година, претседателите на Русија и Украина потпишале голем број билатерални договори наменети за решавање на ситуацијата со Црноморската флота .  Како резултат на преговорите за поделба на флотата, украинската страна добила 30 воени бродови и чамци, една подморница, 6 бродови за специјални намени, како и 28 бродови за поддршка (вкупно 67 единици), 90 борбени авиони. Русија добила 338 бродови и пловила, како и 106 авиони и хеликоптери .

Согласно Договорот за статусот и условите на Црноморската флота на Руската Федерација на територијата на Украина, на Русија било пренесено правото на 20-годишен закуп на: главниот залив на градот - Севастопол со лежишта за паркирање повеќе од 30 воени бродови, заливот Карантинаја со бригада ракетни чамци на Црноморската флота и полигон за нуркање, Козачки Залив, каде што била стационирана бригадата на Маринскиот корпус, Јужен Залив. Бродовите на руската и украинската флота биле заеднички сместени во заливот Стрелецкаја. Русија, исто така, добила закуп на главниот арсенал на муниција, ракетната база на Црноморската флота, опсегот за слетување и два аеродроми: Гвардејскоје во близина на Симферопол и Севастопол. Украина се согласила да ја користи Црноморската флота во Крим, надвор од Севастопол, како и: 31-от тест центар во Феодосија, високофреквентни комуникациски точки во Јалта и Судак и воениот санаториум на Јалта. Според договорите, Русија не може да има повеќе од 25.000 персонал во Украина, 24 артилериски системи со калибар поголем од 100&nbsp;mm, 132 оклопни возила, 22 копнени борбени авиони на поморската авијација, а бројот на руски бродови не треба да надминува 388 единици. На изнајмените аеродроми во Гарди и Севастопол било овозможено да се постават 161 авиони .  Руската страна се обврзала да нема јадрено оружје во Црноморската флота на Руската Федерација на територијата на Украина .

#### 2000-ти
Заживувањето на политичката активност на проруските организации било наведено во 2002 година, кога организацијата „Руска заедница на Крим“ и партијата Руски блок, создадени со учество на РПЦ / ПКК, добиле можност да ги привлечат своите заменици во Врховниот совет на Крим, а во 2006 година го прошириле своето претставување по резултатите од следните избори .  Во 2003 година, „Руската заедница на Крим“ била предводена од Сергеј Цеков . „Портокаловата револуција“ (2004) придонела за активирање на проруските јавни организации. Во 2004-2005 година, Руската заедница на Крим делувала како една од основните општествено-политички сили на Крим која понудила политички отпор на Портокаловата револуција. Прогласувајќи ја нелегитимноста на повторното гласање на вториот круг од претседателските избори, „Руската заедница на Крим“ организирала повеќеилјадни митинзи во Симферопол „*против политичкото и правното беззаконие во земјата и нелегалното доаѓање на власт на Виктор Јушченко* “ .  Во 2006 година, „Руската заедница на Крим“ учествувала во формирањето на изборниот блок „*За Јанукович*! » на локални избори во Автономната Република Крим. Благодарение на ова, било можно да се обезбеди солидна застапеност на активистите на заедницата во кримскиот парламент, во локалните совети на автономијата. Претседателот на „Руската заедница на Крим“ Сергеј Цеков бил избран за прв заменик-претседател на Врховниот совет на Автономната Република Крим.

Во декември 2009 година, Руската заедница на Крим, заедно со Граѓанските активисти на Крим, го иницирале создавањето на секримското движење „Руско единство“. Оваа иницијатива била поддржана од многу други руски јавни организации. Сергеј Цеков и Сергеј Аксјонов биле избрани за копретседатели на движењето Руско единство.

Во 2010 година, руските организации кои учествувале во создавањето на секримското движење „Руско единство“ дошле до заклучок дека е неопходно да се формира руска партија во Украина. Оваа партија, која, како и истоименото движење, била наречена „Руско единство“, и била создадена и официјално регистрирана во септември 2010 година. Водач на партијата станал Сергеј Аксјонов, во тоа време првиот заменик-претседател на Руската заедница на Крим .

Можноста за нов судир на Крим во врска со новата прераспределба на светот се сметало за висока веќе во раните 2000-ти .

Есента 2003 година избувнал судир меѓу Русија и Украина околу островот Тузла во Керчкиот теснец, предизвикан од недостатокот на напредок во решавањето на статусот на Керчкиот теснец и Азовското Море .  По распадот на СССР, пловниот дел од теснецот (помеѓу Тузла и полуостровот Крим) завршил целосно во територијалните води на Украина. Рускиот дел на Керчкиот теснец бил плиток и погоден само за мали рибарски бродови .  На 29 септември 2003 година, властите на Краснодарската територија, без да ја предупредат украинската страна, почнале да градат брана од полуостровот Таман кон пограничниот остров Тузла Спит, наведувајќи ја потребата да се спречи ерозијата на крајбрежјето на полуостровот Таман, враќање на еколошката рамнотежа во регионот, зачувување и обновување на рибни резерви и други биоресурси .  Киев ја сметал изградбата како „*повреда на територијалниот интегритет на земјата*“ .  Како одговор на тоа, украинската страна распоредила неколку стотици граничари на островот и испратила артилериски чамци до теснецот.  Двете страни наскоро почнале да го зајакнуваат своето воено присуство во регионот. На 23 октомври, изградбата на браната била запрена на 102 метри од линијата на државната граница (еднострано прогласена од Украина ) по средбата на претседателите Путин и Кучма, кои во декември 2003 година потпишале „*Договор за соработка во користењето на Азовското Море и Керчскиот теснец*“ , меѓутоа, статусот на Тузла, како и статусот на теснецот, не бил конечно решен од страните долго време  .

##### Претседателство на Јушченко
Откако Виктор Јушченко дојде на власт во Украина во 2005 година, руско-украинските односи нагло се влошиле .  Москва негативно ја оценила и самата Портокалова револуција и политиката на новиот украински претседател во однос на јазичното прашање, толкувањата на историјата на Голодомор и Украинската востаничка армија, неговиот курс кон членство во НАТО .  Политиката на Јушченко не наишла на поддршка кај мнозинството жители на полуостровот Крим .

Во 2006 година, Виктор Јушченко изјавил дека Украина ќе се придржува до одредбите од договорот за статусот и условите за присуство на руската Црноморска флота на украинска територија само до 2017 година .  Јушченко изјавил дека Уставот на Украина не предвидува можност за воени бази на странски држави на украинска територија  , и затоа украинскиот претседател наредил да започне со подготовките за повлекување на руската флота по 2017 година .

Друго контроверзно прашање меѓу Руската Федерација и Украина бил судирот околу кримските светилници, кој започнал на крајот на 2005 година. Тогаш Украина објавила потреба од попис на сите објекти што ги користи руската флота. Сепак, сите обиди за проверка на употребата на предмети биле  потиснати од руската страна .  Киев барал пренос на навигациски и хидрографски објекти под негова јурисдикција .  Украинската страна тврдела дека Договорот од 1997 година го дефинира списокот на објекти и области кои биле префрлени на Црноморската флота на привремена употреба за 20 години, а други објекти, вклучително и светилници, требало да бидат вратени на Украина .  Меѓутоа, во 1997 година, страните исто така се согласиле да развијат дополнителен договор за навигација и хидрографска поддршка, што не било  направено .  Со одлуки на украинските судови, било наредено да се запленат навигациските и хидрографските објекти на Црноморската флота на Русија и да се префрлат на украинската страна .  Високата команда на руската морнарица инсистирала дека спорот за сопственоста на светилниците меѓу двете земји ќе се реши со преговори меѓу министерствата за надворешни работи на Украина и Русија .  По обидите на украинските претставници на јавната организација „Студентско братство“  да навлезат на територијата на навигациските и хидрографските објекти контролирани од руската флота , руската страна ја зацврстила воената заштита на овие објекти .  Како одговор на тоа, украинското Министерство за надворешни работи ја повикала Русија да не ги прекршува одредбите од договорот за статусот и условите за присуство на Црноморската флота на Руската Федерација на територијата на Украина . 
мини|Банери за време на протестите против НАТО во Феодосија, одржани на 6 ноември 2006 година
Во 2006 година, на полуостровот Крим започнале протести против влезот на Украина во НАТО .  Илјадници луѓе протестирале против вежбата на НАТО во Феодосија пролетта, за време на која демонстрантите го блокирале истоварот на комерцијалното пристаниште на американски товарен брод, кој превезувал товар за планираната вежба .  Протести биле одржани и на аеродромот во Симферопол, каде што слетал авионот на алијансата  и Алушта, каде што 140 американски специјалци биле блокирани во санаториумот Дружба .  На 6 јуни 2006 година, Врховниот совет на Крим одлучил да го прогласи полуостровот за „*територија без НАТО*“. За оваа изјава гласале 61 од 78 пратеници на локалниот парламент .  Претседателскиот претставник на Крим,  Генадиј Москал, ја нарекол одлуката спротивна на Уставот. Наспроти позадината на конфликтот, еден од лидерите на Партијата на регионите во тоа време, Тарас Черновол, изјавил: „*Врховната Рада не даде согласност за пристигнувањето на американската војска во Украина. Пристигнувањето на десантните сили на НАТО во Феодосија, според нормите на меѓународното право, може да се оквалификува или како агресија, или, во случај на согласност од украинската влада, војската и граничарите, како предавство*“ .  На 11-12 јуни 2006 година, американската војска го напуштила Крим без да учествува во вежбите на полуостровот .

Во август 2008 година, по избувнувањето на вооружениот судир во Јужна Осетија, Украина станала единствената земја на ЗНД која отворено застанала на страната на Грузија и побарала Русија веднаш да ги повлече своите трупи од нејзината територија .  На 10 август, Украина ја предупредила руската страна за учество на бродовите на нејзината Црноморска флота во судирот, инаку заканувајќи се дека ќе ги спречи бродовите да се вратат назад во Крим .  Украинскиот претседател Виктор Јушченко изјавил дека поради бродовите на Црноморската флота, Украина е вовлечена во воен судир, не сакајќи го тоа .  На 13 август, претседателот на Украина воспоставил нова процедура за преминување на украинската граница на бродовите на Црноморската флота на Руската Федерација, според која силите на Црноморската флота можат да ја преминат границата на републиката само откако ќе го известат седиштето на украинската морнарица за нивните акции најмалку 72 часа однапред .  Руското Министерство за надворешни работи го сметал декретот на Јушченко за Црноморската флота како нов антируски чекор .  На 5 септември Јушченко ја нарекол Црноморската флота на Руската Федерација закана за безбедноста на Украина .  Меѓутоа, на Крим, мнозинството од населението ја поддржало позицијата на Русија во конфликтот .  На 17 септември, лидерот на „Руската заедница на Крим“ Сергеј Цеков ја иницирал жалбата на Врховниот совет на Автономната Република Крим до Врховната Рада на Украина со повик да се признае независноста на Абхазија и Јужна Осетија .  Апелот бил поддржан од претставници на кримските републикански ограноци на Партијата на регионите, блокот „Русија“, Комунистичката партија на Украина, Прогресивната социјалистичка партија на Украина, голем број градски совети, републикански национални културни друштва. „*Ние, Кримјаните, се солидаризираме со братскиот осетиски народ и му посакуваме единство, слобода, успех во обновувањето на уништената економија предизвикана од агресија*та“, се вели во апелот испратен во јуни 2009 година од Руската заедница на Крим до учесниците на VII Светски конгрес на осетискиот народ .

Наспроти ова, украинскиот министер за надворешни работи Володимир Огризко ги обвинил руските власти дека „*тајно дистрибуирале руски пасоши на жителите на Крим*“ .  Русија ги отфрлила овие обвинувања .

Интензивирањето на политиката на администрацијата на Јушченко, што ги следела настаните од 2008 година, од организациите на руското население на Крим било сфатено како збир на непријателски мерки, што во многу случаи предизвикало остра реакција. Така, Повелбата за стратешко партнерство потпишана во декември 2008 година од шефовите на министерствата за надворешни работи на Украина и на Соединетите Американски Држави, која, особено, подразбира отворање на американска дипломатска мисија во Симферопол со нејасен статус и функции, добила недвосмислено негативна оценка. На состанокот во јануари 2009 година со американскиот амбасадор во Украина В. Тејлор, водачот на „Руската заедница“ Сергеј Цеков изјавл дека отворањето на „*поштата за присуство*“ на Соединетите Држави на Крим ќе послужи како изговор за постојани конфликти и тензии. Значителен дел од населението на Крим, нагласил Цеков, не им верува на САД поради нивната политика кон Русија и курсот на безусловна поддршка за Јушченко. „*60 проценти од Русите по националност живеат на Крим, 80 проценти по јазик - мора да ги земете предвид овие реалности*! – му рекол лидерот на „руската заедница“ на амбасадорот. - *Русија е нашата татковина и нема да ја изневериме, а тоа треба да го знаете.* *Ова е реалност со која треба да се смета*“ .

По војната во Грузија во 2008 година, голем број експерти сугерирале дека следниот судир во Европа ќе биде конфронтацијата на Крим меѓу Русија и Украина .

Руското говорно мнозинство од населението и политиката на украинските елити им дозволило на некои истражувачи уште во 2010 година да сугерираат дека политичката поделба во Украина може да доведе до референдум на Крим за приклучување кон Русија .

##### Претседателството на Јанукович
Со изборот на Виктор Јанукович на функцијата претседател на Украина, руско-украинските односи значително се промениле .  До моментот кога ја презел функцијата шеф на државата, Јанукович изгледал како проруски политичар , кој се противел на приближувањето на Украина со НАТО, за рускиот како втор државен јазик во земјата, имал различни ставови за холодоморот и на OUN-UPA  од неговиот претходник Јушченко.

На 21 април 2010 година, рускиот претседател Дмитриј Медведев и украинскиот претседател Виктор Јанукович потпишале договори во Харков, според кои Украина добива попуст на гас во износ од 100 долари за илјада кубни метри, а руската Црноморска флота ќе остане на Крим до 2042 година..  Договорот бил крајно двосмислено перципиран во украинското општество, опозицијата го обвинила на Јанукович за предавство на националните интереси , до предавање на суверенитетот над полуостровот Крим на Русија , а ратификацијата на договорите во Врховната Рада била придружена со големи судири меѓу пратениците во парламентот .

Во исто време, неколку клучни прашања поврзани со присуството на Црноморската флота на украинска територија останале нерешени. Пред сè, постоел проблем со модернизирање на оружјето и опремата на единиците стационирани на Крим. За Москва, ова било едно од клучните прашања, бидејќи физичката и моралната застареност на опремата се заканувала да ја изгуби борбената способност на флотата во блиска иднина. Украинските власти биле подготвени да се согласат со појавата на современи бродови на руската морнарица на Крим, но инсистирале на тоа дека договорот за обновување на воената опрема треба да вклучи точка на задолжителна координација со Украина за замена на бродови и авиони, што било категорично неприфатлив за руското раководство. Друго контроверзно прашање било намерата на украинската страна да наплати царина за сета стока увезена за потребите на руската флота. Во Москва, апсолутно не се согласиле со ова и руската страна се обидела да постигне укинување на сите даноци што важеле за увезената стока за да се обезбеди одржливост на руската флота .  Проблемот со светилниците што ги користела руската Црноморска флота исто така останал нерешен .  Во 2011 година, Министерството за одбрана на Украина побарало руската страна да ги врати светилниците .  Во исто време, Олег Волошин, претставник на украинското Министерство за надворешни работи, изјавил: „*Не сакаме да го претвориме прашањето за светилниците во конфликтна ситуација*“, додавајќи дека потрагата по компромис ќе продолжи на состанокот на украинско-руската работна група .

На 2 јули 2011 година, во Феодосија се случил масовен судир меѓу активисти на руските козачки организации и  полиција. Конфликтот се разгорел откако судот им забранил на Козаците да постават богослужбен крст на влезот во градот, бидејќи тоа ќе предизвикало незадоволство кај кримските Татари .  Козаците, игнорирајќи ја одлуката на судот, произволно го поставиле крстот, кој набрзо бил демонтиран од локалните власти. При обидот за обновување на крстот, на местото на демонтираниот споменик, Козаците ги пречекале полициски одред. Обидувајќи се да го поминат полицискиот кордон, Козаците предизвикале судир со полициските службеници. Приведени биле 10 активисти, околу 15 лица од редовите на Козаците се здобиле со тешки телесни повреди .

Во јули 2011 година, поранешниот претседател на Кримската Република Јуриј Мешков се вратил на Крим по 16 години отсуство од полуостровот .  Меѓутоа, откако Мешков повикал на „*обновување на суверенитетот на Крим*“, Окружниот административен суд на Крим на 13 јули го потврдил поднесокот на СБУ да го протера од територијата на Украина и да му забрани влез во период од пет години .  Заменикот на Врховната Рада од Партијата на регионите, шеф на „*Координативниот совет на организациите на руските сонародници на Украина*“ Вадим Колесниченко тогаш изјавил дека „*Мешков е личност која нанела огромна штета на Крим, државноста на Крим и на Крим*.“ .

Откако најавил курс кон потпишување на Договорот за асоцијација со ЕУ, Виктор Јанукович почнал брзо да ја губи поддршката кај електоратот на југот и истокот на Украина. За споредба, во вториот круг од претседателските избори во февруари 2010 година во источните региони, Јанукович освоил од 71% до 90% од гласовите, во јужните региони - од 60% до 78%, тогаш во мај 2013 година, според истражувањето од Киевскиот меѓународен институт за социологија (КИИС), 26 отсто од Украинците биле подготвени да гласаат за актуелниот претседател на истокот од земјата и 21 отсто на југот. Експертите забележале дека Јанукович во текот на трите години од неговото претседателствување ги расипал односите со Русија, не го направил рускиот втор државен јазик и не се договорил за пониска цена на гасот, што ја поткопало поддршката на претседателот од страна на прорускиот електорат ..  Сепак, главните проблеми во земјата останале високото ниво на корупција и социјалната ранливост на населението .

### Анексијата во 2014 година
Во февруари-март 2014 година, Руската Федерација ја анектирала територијата на полуостровот Крим. На овој настан веднаш му претходеле повеќемесечни антипретседателски и антивладини акции во Украина (Еуромајдан). Почнувајќи од декември 2013 година, на Крим се одржале антиевромајдански демонстрации и, воопшто, неколку протести на поддржувачите на Мајдан . Граѓанската конфронтација ескалирала по промената на власта во Украина во февруари 2014 година: голем број одлуки на новата влада (гласањето на Врховната Рада за укинување на законот за основите на државната јазична политика, подготовка на законот за лустрација) придонела за мобилизација на значителен број етнички Руси против новите власти на Украина, што било интензивирано со известувањето за тековните настани и радикалните апели на голем број политички фигури .  Посебен став зазел Меџлисот на кримските Татари, кој тврдел дека е претставничко тело на Кримските Татари. На 21-23 февруари тој организирал масовни акции за поддршка на новата украинска влада.

Ноќта меѓу 22 и 23 февруари, по наредба на рускиот претседател Владимир Путин, била спроведена специјална операција за евакуација на украинскиот претседател Виктор Јанукович и членовите на неговото семејство на безбедно место на Крим. Утрото на 23 февруари, Путин, според неговите зборови, пред раководителите на вклучените агенции за спроведување на законот поставил задача „*да започнат со работа за враќање на Крим во Русија*“ .

На 23-24 февруари, под притисок на проруските активисти  извршните власти на Севастопол биле сменети. На 26 февруари, Меџлисот организирал митинг во близина на зградата на Врховниот совет на Крим со цел да го спречи усвојувањето на „*одлуки насочени кон дестабилизација на ситуацијата во автономијата*“  и ја блокирал работата на кримскиот парламент. Рано утрото на 27 февруари, руските специјални сили ги окупирале зградите на властите на Крим  , по што пратениците на Врховниот совет на Крим, кои се собрале во зградата на парламентот, ја разрешиле владата на Анатолиј Могиљов и одлучиле да се одржи генерален референдум на Крим на 25 мај за проширување на автономијата на полуостровот како дел од Украина .  Новата влада на Крим била предводена од лидерот на партијата Руско единство, Сергеј Аксјонов, кој објавил дека не го признава новото раководство на Украина  и се обратил до руското раководство за „*помош во обезбедувањето мир и спокојство на територија на Автономната Република Крим*“ .

На 1 март, Советот на Федерацијата на Руската Федерација ја одобрила официјалната жалба на претседателот Владимир Путин за дозвола за користење на руските трупи на територијата на Украина , иако дотогаш тие веќе биле всушност користени таму.  Руските војници, заедно со одредите на доброволци, ги блокирале сите објекти и воени единици на украинските вооружени сили на територијата на полуостровот, чија команда одбила да се потчини на владата на Крим .

На 6 март била изменета формулацијата на прашањето доставено на референдум. Заобиколувајќи го украинскиот Устав  прашањето за присоединување на Крим кон Русија  било ставено на гласање. На 11 март, Врховниот совет на Автономната Република Крим и Градскиот совет на Севастопол ја усвоиле Декларацијата за независност .

На 16 март се одржал референдум за статусот на Крим, според чии официјални резултати мнозинството од оние кои гласале биле за приклучување кон Русија .  На 17 март, врз основа на овие резултати, еднострано била прогласена независна Република Крим, а на 18 март бил потпишан договор со Русија за приклучување кон Руската Федерација .  На 11 април, Република Крим и сојузниот град Севастопол биле вклучени во списокот на субјекти на Руската Федерација во Уставот на Русија   .

Украина и повеќето други земји-членки на ООН  не ја признале анексијата на Крим кон Руската Федерација, продолжувајќи да го сметаат полуостровот како дел од Украина  .

## Правни позиции

### Ставот на Русија
Според официјалниот став на Русија, „*во согласност со слободното и доброволно изразување на волјата на народите на Крим на секримскиот референдум на 16 март 2014 година и Договорот за прием на Република Крим во руската Федерација од 18 март 2014 година*" субјектите на Руската Федерација се наоѓаат на полуостровот Крим. Република Крим и градот од федерално значење Севастопол, кои се "*составен дел на Руската Федерација*" .

Руското раководство, оправдувајќи ја анексијата на Крим, се повикува на Повелбата на ООН и Декларацијата за принципите на меѓународното право од 1970 година, со која се обезбедува правото на народите на самоопределување, вклучително и „*слободен пристап во независна држава или здружување со неа*“ што, според Руската Федерација, било спроведено „ *во екстремни услови на неможност на населението на Крим да го оствари правото на самоопределување во Украина, отежнато со доаѓањето на власт на нелегални власти кои не го претставуваат целиот украински народ* “, како и преседанот со признавањето на едностраното прогласување независност на Косово .

### Ставот на Украина
Според позицијата на Украина, административните единици на Украина, Автономната Република Крим и градот со посебен статус Севастопол, се наоѓаат на полуостровот Крим. Во времето на распадот на Советскиот Сојуз во 1991 година, Крим бил дел од Украинска ССР, така што едностраното отцепување на Крим од Украина е кршење на принципот на територијален интегритет. На 15 април 2014 година, Врховната Рада на Украина ги прогласила Автономната Република Крим и Севастопол за „“.

Уставот на Украина, како и Уставот на Руската Федерација, не предвидува право на отцепување, соодветно, повлекувањето на Автономната Република Крим и Севастопол од Украина е во спротивност со Основниот закон на Украина. Според него, прашањето за промена на границите на Украина треба да се решава само на сеукраински референдум назначен од Врховната Рада на Украина .  На 20 март 2014 година, Уставниот суд на Украина ја признала одлуката на Врховниот совет на Автономната Република Крим за прогласување на независноста на Крим за неуставна и ја прогласила за неважечка, бидејќи, според членовите 137-137 од Уставот на Украина, вооружените сили на Автономната Република Крим немаат овластување да решаваат прашања за територијалната структура, уставниот поредок и државниот суверенитет на републиката . Според Уставниот суд, правото на самоопределување на територијата на Крим го оствариле неговите жители заедно со целиот украински народ за време на сеукраинскиот референдум на 1 декември 1991 година, по што Врховната Рада на Украина, во име на граѓаните на Украина од сите националности, го усвоил Уставот на Украина на 28 јуни 1996 година, во кој бил прогласен принципот на нејзиниот територијален интегритет .  Дополнително, отцепувањето на АР на Крим од Украина е во спротивност со Уставот на самата АР Крим од 1998 година, според кој Автономната Република Крим е составен дел на Украина; во исто време, секоја промена на Уставот на Автономната Република Крим мора да биде одобрена од Врховната Рада на Украина .

Украинското раководство, дополнително, ги смета  дејствијата на Русија за анексија на Крим како директно кршење на Меморандумот од Будимпешта, со кој Русија, Велика Британија и Соединетите Американски Држави и ја потврдиле на Украина својата обврска, во согласност со принципите на Завршниот акт на КЕБС, за почитување на независноста, суверенитетот и постојните граници на Украина , Договорот за пријателство, соработка и партнерство, со кој Руската Федерација и Украина се обврзале да го почитуваат интегритетот меѓусебно и ги признале границите постоечки меѓу нив , и Договорот за руско-украинската државна граница, според кој Крим е признат како составен дел на Украина .

Во средината на март 2021 година, претседателот Зеленски ја потпишал Стратегијата за деокупација и реинтеграција на привремено окупираната територија на Автономната Република Крим и градот Севастопол, развиена од Советот за национална безбедност и одбрана на Украина , која наведува дека Киев ќе преземе мерки од „*дипломатски, воени, економски, информативни за враќање на оваа територија*“ .

### Позиции на меѓународните организации
На 27 март 2014 година**[[Генерално собрание на Обединетите нации|, Генералното собрание на ОН]]** усвоило резолуција за територијалниот интегритет на Украина. За документот гласале 100 од 193 земји-членки на ОН, 11 гласале против, 58 биле воздржани .  Во резолуцијата се нагласува дека „*референдумот одржан во Автономната Република Крим и градот Севастопол на 16 март 2014 година, без правна сила, не може да биде основа за каква било промена на статусот на Автономната Република Крим или градот Севастопол*„ .  Резолуциите на Генералното собрание се советодавни по природа и не се обврзувачки , во исто време, генералниот секретар на ОН, Бан Ки Мун изјавил дека Обединетите нации ќе се водат според одредбите на документот .  На 19 декември 2016 година, Генералното собрание на ОН усвоило резолуција за човековите права на Крим, во чија преамбула го нарекол Крим „*привремено окупирана територија*“ и „*го потврди непризнавањето на анексијата*“ на полуостровот .  За документот гласале 70 земји, 26 биле против, 77 земји биле воздржани, а 20 земји не гласале  и гласањето било повторно одржано во 2017 година, но овој пат 25 гласале против .

На 2 јули 2014 година, **Парламентарното собрание на ОБСЕ** поддржало нацрт-резолуција со која се осудуваат дејствијата на Руската Федерација против Украина. За соодветната одлука гласале 92 од 323 делегати, против 30, воздржани 27 .  Собранието го нарекол „*нелегитимен*“ референдумот одржан на Крим на 16 март 2014 година и ги повикал сите земји-членки на ОБСЕ да одбијат да ја признаат „*присилната анексија*“ на Крим од страна на Руската Федерација , додека за време на гласањето бил усвоен амандман осудувајќи ја „*окупацијата на територијата на Украина*“ , што, сепак, не укажува директно на Крим. Во „*Декларацијата од Хелсинки*“ усвоена на 9 јули 2015 година, ПС на ОБСЕ ја осудил „*континуираната окупација на полуостровот Крим од страна на Руската Федерација*“ .

Комитетот на министри **[[Совет на Европа|на Советот на Европа,]]** на состанокот одржан од 2 до 3 април 2014 година, донел одлука во која нагласил дека „*нелегалниот референдум одржан во Автономната Република Крим и Севастопол на 16 март 2014 година и последователна незаконска анексија [на Крим] од страна на Руската Федерација*“ не може да биде основа за каква било промена на статусот на АРЦ и Севастопол .  Слични позиции зазело и Парламентарното собрание на Советот на Европа, кое на 10 април 2014 година усвоил резолуција со која ги осудува активностите на Русија за анексија на Крим и прогласува дека тој не е признат. За усвојување на резолуцијата гласале 154 од 318 делегати на ПССЕ, 26 гласале против, вклучително и претставници на Русија, Србија и Ерменија, а 14 биле воздржани .  На 25 јуни 2015 година, ПССЕ усвоил резолуција за исчезнати лица во конфликтот во Украина, нарекувајќи го Крим „окупиран“. 54 од 58 пратеници гласале за, 1 против, а 3 воздржани .

**[[БРИКС]]** зазел неутрална позиција .  Бразил, Кина, Индија и Јужна Африка се воздржале од гласање за Крим на Генералното собрание на ОН .  Во исто време, Кина исто така се воздржила од гласање во Советот за безбедност на ОН , но се изјаснила за поддршка на територијалниот интегритет на Украина .

На 18 март 2014 година, генералниот секретар на НАТО Андерс Фог Расмусен изјавил дека вклучувањето на Крим во Руската Федерација е нелегално и сојузниците на НАТО нема да го признаат .

Претседателите на Советот на Европската унија Херман ван Ромпуј и на Европската комисија Жозе Мануел Баросо издале заедничка изјава на 18 март 2014 година, во која посочиле дека „мора да се почитуваат суверенитетот, територијалниот интегритет и независноста на Украина“ и Европската Унија не го признава ниту референдумот на Крим, ниту резултатот е анексијата на Крим и Севастопол кон Руската Федерација .  Во резолуцијата усвоена на 17 април 2014 година, Европскиот парламент ја нагласил „*одговорноста на Руската Федерација во однос на заштитата на сите цивили на окупираната територија*“ .  Резолуцијата била поддржана од 437 пратеници, 49 гласале против .

Мајкл Кристидис, секретар на Постојаниот меѓународен секретаријат на ОЦЕС, за време на неговата посета на Киев на 13-15 април 2016 година, изјави дека „*ОЦЕС тргнува од позицијата на почитување на територијалниот интегритет на Украина и почитување на нејзините меѓународно признати граници, со оглед на Автономна Република Крим како составен дел на Украина*“ .

Канцеларијата на обвинителот на **[[Меѓународен кривичен суд|Меѓународниот кривичен суд]]** ја смета ситуацијата на Крим како меѓународен вооружен конфликт меѓу Руската Федерација и Украина што настанал најдоцна до 26 февруари 2014 година и, според прелиминарната оценка, го смета правото за меѓународни вооружени конфликти се применува дури и по потпишувањето на договорот за прием на Република Крим во Русија „*доколку состојбата на окупација е всушност зачувана на Крим и Севастопол*“ .

На 23 август 2021 година била формирана **[[Кримска платформа|Кримската платформа]]** со цел да се врати украинската контрола над Крим. Нејзини основачи биле ГУАМ, Европската Унија, НАТО, Советот на Европа, како и 43 држави: Австралија, Австрија, Албанија, Белгија, Бугарија, Велика Британија, Унгарија, Грција, Германија, Грузија, Данска, Шпанија, Ирска, Исланд., Италија, Канада, Кипар, Латвија, Литванија, Луксембург, Малта, Молдавија, Холандија, Нов Зеланд, Норвешка, Полска, Португалија, Романија, Македонија, Словачка, Словенија, САД, Турција, Украина, Франција, Финска, Монтенегро, Чешка, Швајцарија, Шведска, Естонија и Јапонија. Подоцна се приклучил и Лихтенштајн.

### Позиции на држави и државници
Од 2021 година, ниту една држава нема издадено официјални правни акти со кои Крим го признава како дел од Русија .

Единствената држава која презела каква било официјална акција, покрај официјалните изјави за признавањето на Крим како руски, е Никарагва - на 27 март 2014 година, амбасадорот на Никарагва во Русија, Луис Молина, објавил дека ја признава „*волјата на населението на Крим*“; во ноември 2020 година, на Крим бил отворен почесен конзулат на Никарагва; Во јули 2021 година, Министерството за производство и трговија на Никарагва и рускиот совет на министри на Република Крим потпишале договор за трговско-економска соработка. Како одговор, Украина вовела санкции против Никарагва .

Според медиумските публикации, признавањето на Крим како дел од Русија било објавено од официјални претставници на следните држави:

* *Исламска Република Авганистан* - На 24 март 2014 година, авганистанскиот претседател Хамид Карзаи го објавил признавањето. Сепак, три дена подоцна, Авганистан се воздржал од гласање во ОН. Откако новата авганистанска влада дошла на власт во септември 2014 година, немало повеќе изјави за Крим   ;
** Во 2021 година, Исламската Република Авганистан била всушност ликвидирана од исламистичкото движење наТалибанците, кое ја презело контролата врз нејзината територија. Врховниот суд на Руската Федерација ги признава Талибанците како терористичка организација. Портпаролот на талибанците Забихула Муџахид во интервју за „Октагон Медиум“ во врска со Крим изјавил: *„Ние сме на страната на луѓето кои живеат на Крим и треба да слушаме што сакаат, бидејќи луѓето имаат право на глас.* *Ако луѓето сакаат да живеат во Русија, ние се согласуваме со нив“* . 
* *[[Белорусија|Република Белорусија]]* – На 24 март 2014 година, претседателот на Белорусија Александар Лукашенко ја опишал својата позиција на следниов начин: *„Де факто Крим стана дел од Русија. Ситуацијата де факто се развива. И ние ќе бидеме со Руската Федерација. Што ќе биде де јуре - ќе биде подоцна. ... .. Крим денес е дел од територијата на Русија. Можете да препознаете или да не препознаете, ништо нема да се смени од ова. ..Ќе водиме балансирана политика, но ако има прашање, секогаш ќе бидеме со Русија. И му кажав на Путин за тоа“* .  На 3 септември 2018 година, белорускиот министер за надворешни работи Владимир Макеј изјавил дека земјата се обидува да одржи неутрална позиција по ова прашање .  Во 2019 година, на прашањето за статусот на Крим, претседателот Лукашенко одговорил со прашање: *„Крим беше официјално признат како територија на Украина во мое присуство. Никој не го оспоруваше ова. Јас го потпишав овој документ. Што сакаш од мене денес?* .  На 9 август 2021 година, белорускиот лидер објавил дека ќе го признае полуостровот Крим како дел од Русија кога *„последниот руски олигарх“* ќе почне да снабдува производи таму , но веќе во ноември истата година, во интервју со генералниот директор на МВР „Россија Сегодња“, Дмитриј Киселјов, ја дал спротивната изјава: *„Сите разбравме дека Крим е де факто руски Крим.* *По референдумот и де јуре, Крим стана руски* “ . 
** По претседателските избори во Белорусија на 9 август 2020 година и последователните масовни протести против нивното фалсификување, статусот на Александар Лукашенко како претседател на Белорусија го ограничил меѓународното признавање. Павел Латушко, член на Президиумот на Координативниот совет на белоруската опозиција, објавил порака на својата страница на Твитер во која вели: *„Позицијата на демократските сили на Белорусија: Лукашенко не е претседател, и сите негови изјави и одлуките треба да бидат донесени како правно ништовни.* *Убедени сме дека е време Украина официјално да го објави непризнавањето на Лукашенко за претседател на Белорусија, да го протера амбасадорот на поранешниот претседател на Белорусија од Украина, да престане со секаква соработка со непризнатиот претседател и да воведе строги економски санкции. Крим е Украина, Белорусија не е Русија“ [7]* 
* Боливија - На 28 март 2014 година, амбасадорката на Боливија во Русија, Марија Луис Рамос, во интервју за НТВ изјавила дека нејзината земја „*е солидарна со Русија за анексијата на Крим* “ ;
* Сирија - На 19 октомври 2016 година, спикерот на Народниот совет на Сирија, Кадија Абас, го нарекол Крим „*составен дел на Русија*“  ;
* Судан - во интервју објавено на 4 октомври 2018 година за Известија, признавањето на Крим како руски било прогласено од страна на амбасадорот на Судан во Русија, Надир Јусуф Бабикер  ;
* Северна Кореја - На 30 декември 2014 година, директорот на одделот за печат и информации на Министерството за надворешни работи на КНДР, Јеонг Донг Хак, изјавил дека „*Пјонгјанг го одобрува припојувањето на Крим кон Русија и го смета овој чекор целосно оправдан*“ ..

Во медиумите лојални на руската влада, толкувањето на ставот на државите кои гласале против Кримската резолуција на ОН, а исто така не се спротивставиле отворено на анексијата на Крим, се појавил како „де факто признавање“ на сопственоста на полуостровот. од Русија .

Во интервју за *Известија* објавено на 6 март 2017 година, претседателот на Република Српска, Милорад Додик, изјавил: „ *... Крим ѝ помина на Русија врз основа на референдум, а волјата на народот мора да бидат почитувани.* *Кримското прашање е решено...* “ .

; Повлечени и отфрлени изјави

На 18 март 2014 година, на мрежното место на Министерството за надворешни работи на Казахстан се појавила изјава: „*Казахстан го сфати референдумот одржан на Крим како слободно изразување на волјата на населението на оваа автономна република и ја разбира одлуката на руската Федерацијата во сегашните услови*“. Еден ден подоцна, на мрежното место на Министерството за надворешни работи на Киргистан се појавила порака во која се истакнува дека „*резултатите од референдумот на Крим на 16 март оваа година ја претставуваат волјата на апсолутното мнозинство од населението на Автономната Република. И ова е објективна реалност, без разлика колку поларни оценки се дадени за овој референдум*. Сепак, двете пораки подоцна исчезнале од мрежното место, а за време на последователното гласање во ОН, Казахстан се воздржал, додека Киргистан не учествувал .  Во 2021 година, во интервју за филмот Qazaq. Приказната за златниот човек„ Нурсултан Назарбаев, кој бил претседател на Казахстан во 2014 година, изјавил: „*Не го признавме Крим како руски, бидејќи тогаш беше неопходно да се признаат [[Јужна Осетија|Осетија]], Абхазија, [[Република Косово|Косово]].* *И Косово бара од нас да го признаеме*“ .

На 20 март 2014 година, ерменскиот претседател Серж Саркисјан објавил дека ги признава резултатите од референдумот на Крим. На гласањето во ОН, Ерменија гласала против резолуцијата за поддршка на територијалниот интегритет на Украина, меѓутоа, на 29 мај 2014 година, говорејќи во Националното собрание на Ерменија, заменик- министерот за надворешни работи на Ерменија Карен Назарјан изјавил: „ *Со гласање против резолуцијата, не го признавме Крим.* *Ова не значи признавање на Крим* “ .

Во ноември 2021 година, бугарскиот претседател Румен Радев, во дебата за време на изборната кампања што завршила со негов реизбор за втор мандат, изјавил дека го смета Крим за „*територија на Русија*“. Ден по дебатата, тој појаснил дека анексијата на Крим ја смета за „*кршење на меѓународното право*“ , а подоцна прес-службата на претседателот на Бугарија го дал следново објаснување за оваа изјава: *„Од правна гледна точка, Крим ѝ припаѓа на Украина, а нашата земја повеќепати ја изјавуваше својата поддршка за нејзиниот суверенитет и територијален интегритет.... .. како што нагласи претседателот Румен Радев за време на изборната дебата, „моментално“ Крим е под руска контрола и јасно е дека овој проблем не може да се реши со сила.* *Повеќе од еднаш, како и во текот на дебатата, шефот на државата изрази загриженост за оваа фактичка ситуација, што доведува до тензии во меѓународните односи, особено во регионот на Црното Море, што е директно поврзано со безбедноста на Бугарија и нејзините сојузници. " [3]* 

### Позиции на издавачи на карти

* Националното географско друштво на САД произлегува од принципот на најдобра слика на реалноста. Затоа, на неговите карти, Крим, како територија формално анектирана од Русија, ќе биде како област со посебен статус, обоена во сива боја со посебна фуснота за присуство на територијален конфликт . 
* Во услугата Google Maps, Крим за повеќето земји е означен како територија без де јуре граница, но со де факто граница .  Во руската и украинската верзија на услугата, Крим се смета за дел од Русија и Украина, соодветно .  Според широко распространетата изјава на компанијата, одлуките се носат врз основа на сеопфатно проучување на изворите . 
* OpenStreetMap го прикажува Крим како спорна територија што им припаѓа и на Русија и на Украина . 
* Услугата Yandex.Maps прикажува карта на Крим во зависност од официјалната позиција на соодветната земја. Кога влегувате во yandex.ru (Русија), Крим се прикажува како територија на Русија, кога се влегува во yandex.ua (Украина), се прикажува како територија на Украина .  yandex.by (Белорусија), yandex.kz (Казахстан), yandex.com.tr (Турција) го означуваат Крим како украински .  Компанијата го објаснила овој чекор на следниов начин: „*Ние работиме за нашите корисници од различни земји и ја рефлектираме за нив реалноста што ги опкружува*“ . 
* Мапите на Бинг  покажуваат дека Крим е дел од Украина . 
* HERE покажува мапа во зависност од која земја е корисникот на страницата: корисниците од Русија го гледаат Крим како територија на Руската Федерација, корисниците од Украина како дел од Украина.
* На VK Maps  и на веб-страницата на Евроазиската економска комисија, Крим и припаѓа на Русија.
* Интерактивниот историски атлас на светот го означува Крим во иста боја како Русија, но со тесно засенчување во иста боја како Украина .

## Правни аспекти на сопственоста на Крим
Законитоста и легитимноста на анексијата на Крим кон Русија остануваат предмет на контроверзии, главно, сепак, во отсуство, меѓу руските истражувачи на меѓународното право и нивните западни колеги. Ако западните истражувачи се склони да ги сметаат настаните од февруари-март 2014 година како „*нелегална анексија на Крим*“ од Русија, која „*нелегално употреби сила во Украина на штета на нејзиниот територијален интегритет*“, тогаш нивните руски колеги обично ја сметале ситуацијата како случај на остварување на правото на самоопределување, фокусирајќи се на „*правна и доброволна*“ одлука на Крим „*да се обедини со татковината - Русија*“ .

Руските истражувачи често ја сметаат промената на власта во Украина во 2014 година како „*вооружен државен удар*“, што го крши принципот на немешање во внатрешните работи на државите, инспириран од САД и ЕУ, кои го поддржале естаблишментот. на „*нелегитимен режим*“, кој последователно сериозно ги прекрши правата на етничките Руси, руските говорители и воопшто на нивните противници - и „*поради ова Кримјаните имаа право на самоопределување, кое го остварија преку легален референдум, во кој огромното мнозинство гласаше за приклучување кон Русија.* *Западните истражувачи не ја сметаат промената на власта во Украина за државен удар, не го обвинуваат Западот за нејзино организирање, ја признаваат новата влада на Украина како легитимна и имаат тенденција да ги отфрлат наводите за закана за жителите на руски и руски јазик на Крим како „неоснован“ и „пропаганда“, истакнувајќи дека организациите за човекови права не откриле знаци на дискриминација на Русите на Крим* .  Тие продолжуваат да го гледаат Крим како дел од Украина, не се убедени дека правото на населението на Крим на внатрешно самоопределување (т.е. во рамките на Украина) претрпел толку многу што го родил правото на надворешно самоопределување во рамката на концептот за „надоместување на отцепувањето“ и сметаат дека референдумот за статусот на Крим е „*нелегитимно назначен и неубедливо спроведен*“ .

Ако руските истражувачи сметаат дека учеството на руските трупи во анексијата на Крим е 1) насочено кон гарантирање на процесот на изразување волја и 2) неопходно за заштита на руските граѓани и „*руските сонародници*“ во рамките на доктрината за хуманитарна интервенција, и исто така спроведено на барање на легитимните власти на Украина и Крим, тогаш нивните западни противници сметаат дека таквото учество директно влијае на изразувањето на волјата и ја ограничува слободата на говор и собирање („притисок“). Кога разговараат за тоа дали меѓународното право дозволува странска воена интервенција за заштита на граѓаните во странство, западните научници генерално не наоѓаат основа за руска „*заштита на сонародниците*“ и ги отфрлаат тврдењата за сериозни хуманитарни проблеми („хуманитарна катастрофа“) кои би можеле да ја оправдаат хуманитарната интервенција - а исто така ги отфрлаат легитимноста на „*аргументот за интервенција со покана“: Јанукович беше лишен од де факто моќта* , *а Крим не можеше да повика странски трупи, бидејќи не беше независен.* *Западните автори вложуваат максимални напори да направат разлика помеѓу употребата на сила против Косово и [[Декларација за независност на Косово|прогласувањето независност на Косово]], додека руските автори редовно се повикуваат на советодавното мислење на Меѓународниот суд на правдата за Косово и западните позиции за ова прашање“* .

Западните истражувачи тврдат дека Русија ги прекршила договорите со Украина и меѓународните норми содржани во следните договори и резолуции:

* Во став 3 од член 5 од Резолуцијата 3314 на Генералното собрание на ОН 
* Во Резолуцијата 242 на Советот за безбедност на ОН
* Во став 4 од член 2 од Повелбата на ОН 
* Во Будимпештанскиот меморандум
* Во Хелсиншкиот договор
* Во Договорот за пријателство, соработка и партнерство меѓу Руската Федерација и Украина
* Во Договорот меѓу Руската Федерација и Украина за руско-украинската државна граница (2003)

Западните научници ги критикуваат руските публикации за давање на концептите како „*внатрешно самоопределување*“, „*надоместување на отцепувањето*“ и „*слободна волја*“ нова содржина, претходно моделирана за конкретен случај. Организирањето референдуми и уставноста на промената на власта се издигнати на ниво на меѓународно право, иако се предмет на регулирање во согласност со националното законодавство. Конечно, концептите на меѓународното право се надополнуваат со нерелевантни историски и филозофски аргументи или меѓународното право се прогласува за целосно неконзистентно со руските геополитички интереси.

Западните и руските истражувачи покажале висок степен на униформност на ставовите за анексијата на Крим. Посебно впечатливо е единството на ставовите на руските адвокати за меѓународното право и совпаѓањето (често дословно) на нивните позиции со официјалната руска верзија искажана од претседателот на Руската Федерација и Министерството за надворешни работи на Русија. Додека некои западни научници ја критикувале политиката на Европа кон Украина и западната политика кон Косово, зборувале и ги критикувале двојните стандарди на Западот, сите руски истражувачи ги игнорирале сопствените двојни стандарди на Русија кон Косово. На пример, иако за време на Меѓународниот суд на правдата за Косово, Русија изјавила дека за да се одвои територијата од државата, целото население на земјата мора да гласа за отцепување, анексијата на Крим не била придружена со украински глас. И самите истражувачи се предмет на двојни стандарди: пред анексијата на Крим, тие активно го поддржувале принципот на неинтервенција и забраната за употреба на сила, а исто така ја отфрлиле идејата за еднострана хуманитарна интервенција, но по анексијата, ги прифатиле принципите на самоопределување на народите и еднострана хуманитарна интервенција и молчеле за важноста на принципите на неинтервенција и неупотреба на сила.

Западните и руските адвокати од областа на меѓународното право најмногу дебатирале во рамките на нивните заедници, ретко се вкрстуваат меѓу себе. Западната и руската научна заедница не биле во можност да најдат заеднички јазик за прашањето за анексијата на Крим поради јазичната бариера и тешкотиите во изразувањето несогласување во руската средина, што е илустрирано, на пример, со случајот на историчарот Андреј Зубов. Дополнително, и двете истражувачки заедници веројатно ќе бидат под влијание на медиумите, кои ја покриваат анексијата на Крим на различни начини. Иако ситуацијата со слободата на печатот на Запад е многу подобра отколку во Русија, веродостојноста на извештаите на западните медиуми исто така не е идеална, а некритичкиот пристап на некои западни автори кон информациите добиени од нив може да биде проблематична.

## Правен режим за посета на Крим во сегашно време
Територијата на Република Крим е под фактичка контрола на руските власти и од нив се смета како дел од територијата на Руската Федерација, а патувањата на руските граѓани во Република Крим и градот Севастопол се внатрешни. Ваквите патувања се вршат без гранична контрола и слободно како и другите движења на територијата на Русија; Во моментов нема ЗАТО и други слични територии со регулирани посети во Република Крим и Севастопол.

Меѓутоа, истата територија се смета од страна на украинските власти како привремено окупирана; од места контролирани од Киев, на лицата кои немаат украинско државјанство им е дозволен влез на Крим само со посебна дозвола. Украинските власти сметаат дека влезот во Крим не преку украински контролни пунктови незаконски и за тоа утврдиле административна и кривична одговорност. Нема информации за практичната примена на овој закон во однос на поединечни граѓани, но познати се случаи на задржување од страна на украинските власти на странски трговски бродови што пристигнувале во пристаништата на Крим и покренување на кривични случаи во врска со ова. Не е дозволено транзитно патување преку Крим до територијата на Украина контролирана од Киев, како и влез на руски документи издадени на територијата на Крим.

Земјите кои ја поддржуваат позицијата на Украина може да наметнат голем број ограничувања за посета на Крим. Конкретно, Советот на ЕУ забранил давање услуги „директно поврзани со туризмот во Крим и Севастопол“ и влез на бродови за крстарење во пристаништата на Крим (освен во итни случаи) .

## Испитувања
Речиси веднаш по анексијата на Крим кон Русија, украинските власти ја објавиле својата намера да бараат компензација пред меѓународните судови за загубата на претпријатијата сместени на територијата на Крим. Во април 2014 година, министерот за правда Павло Петренко ги проценил загубите од загубата на Украина на Крим на 950 милијарди гривни. Во почетокот на јули, тој веќе го именувал износот од 1080 милијарди 352 милиони гривни. На 2 јуни 2014 година, премиерот на Украина Арсениј Јацењук објавил дека Украина има намера да побара компензација од Русија преку меѓународните судови во износ од повеќе од 1 трилион гривни. Експертите, сепак, се скептични за изгледите за вакви тужби. Во текот на 2014 година не е поднесено ниту едно имотно побарување на Украина против Русија. Министерството за правда во февруари 2015 година пријавило само три барања до Европскиот суд за човекови права за кршење од страна на Руската Федерација на правата гарантирани со Конвенцијата за заштита на човековите права и основни слободи од 1950 година .  Во октомври 2017 година, Украина поднела жалба до Меѓународниот кривичен суд за руската заплена на имотот на Крим, проценувајќи ја загубата на 1 трилион гривни.

На 25 април 2014 година, Украина поднела барање до Меѓународниот кривичен суд со жалба за злосторства за време на настаните на Крим и Источна Украина. Во 2016 година, Канцеларијата на Обвинителството на МКС ја оквалификувала ситуацијата на Крим и Севастопол како меѓународен вооружен конфликт меѓу Украина и Руската Федерација, кој започнал најдоцна до 26 февруари 2014 година.

На 29 јуни 2015 година, група граѓани на Руската Федерација, на чело со Михаил Аншаков, претседател на Здружението за заштита на правата на потрошувачите „*Јавна контрола*“, поднел тужба до Уставниот суд на Руската Федерација за проверка на уставноста на законот за прием на Крим и Севастопол во Русија. Според подносителите на барањето, овој сојузен уставен закон не е во согласност со членовите 15 (дел 4) и 16 (дел 2) од уставот. На 16 јули, Уставниот суд на Руската Федерација ја отфрлил жалбата, бидејќи, особено, апликантите „всушност го поставуваат прашањето за проверка на уставноста на одредбата од член 65 од Уставот на Руската Федерација за фактот дека Р. на Крим е дел од Руската Федерација“ (што, како што е наведено во одлуката, не е во согласност со надлежноста на Уставниот суд како „тело што обезбедува превласт и директно дејство на Уставот на Руската Федерација на целата нејзина територија“) и во суштина, исто така, ја оспорува одлуката на Уставниот суд на Руската Федерација од 19 март 2014 година за договорот за припојување на Крим кон Русија, кој, врз основа на член 79 од федералниот уставен закон „За Уставниот суд на Руската Федерација Федерација“, е конечна и не е предмет на жалба..

Сопственоста на Крим не била предмет на тужба на Украина против Русија пред Меѓународниот суд на правдата, поднесена во 2017 година. Според објаснувањата на Министерството за надворешни работи на Украина, Русија не одговорила на предлогот за признавање на јурисдикцијата на МСП на ООН по прашањето за сопственоста на Крим.

Во 2018 година, голем број украински компании добиле побарувања против Русија во Меѓународната арбитража за прашањето за загуба на инвестиции..  Ошадбанк во ноември 2018 година ја објавил одлуката на Меѓународната арбитража да поврати од Русија во нејзина корист 1,3 милијарди долари во врска со загубата на средства на Крим. Во 2019 година, Нафтогас Украина поднела тужба против Русија за 5,2 милијарди долари до Трибуналот во Постојаниот арбитражен суд во Хаг; Во оваа сума, Нафтогас Украина ги процени загубите од експропријацијата на нејзините средства на Крим што паднале под руска контрола..

### Полуостровска сопственост и превоз

Како резултат на анексијата на Крим кон Русија, Азовско Море станало зона на конфликт меѓу интересите на Русија и Украина. Двете држави го задржале пристапот до него, но „*клучот*“ на Азовското Море од Црното (Керч-Јеникал и Керчки теснец како целина) завршил во руски раце и Русија престанала да и плаќа на Украина за минувањето на руските бродови низ теснецот (во просек, руските бродови плаќале околу 15 милиони долари годишно за минување низ каналот). Разграничувањето на морето на взаемно договорена основа (како и решавањето на новопроизведените прашања за разграничување на водите и континенталниот праг западно од Крим) станало невозможно, бидејќи се смениле почетните позиции на поморските граници: Украина не сака да го признае Крим како руска територија,  а Русија категорично го отфрла разграничувањето на Керчкиот теснец, бидејќи тоа ќе го доведе во прашање нејзиниот суверенитет над Крим.

Тензиите околу теснецот се зголемиле во 2018 година, кога украинските граничари го задржале кримскиот рибарски брод Норд, кој пловел под руско знаме, поради кршење на процедурата на Украина за преминување на границата со Крим, а Русија како одговор ја обвинила Украина за „државна пиратерија“ и кратко време по приведувањето на Норд „ја интензивираше инспекцијата на бродовите што минуваат низ теснецот Керчен“ - официјално мотивирајќи го тоа со „закани што произлегуваат од екстремистите против Русија“ и борбата против „украинските ловокрадци“. Во ноември 2018 година, во теснецот се случил вооружен граничен конфликт при кој вооружените сили на Руската Федерација и бродовите на крајбрежната стража на Граничната служба на ФСБ на Русија со употреба на оружје задржале група бродови на Поморските сили на Украина, обидувајќи се да поминат од Одеса до Мариупол преку теснецот.

### Природни извори
Черноморнефтегаз го проценува ресурсниот потенцијал на брегот на Крим на речиси 4 трилиони m³ гас, а резервите на нафта на повеќе од 430 милиони тони..

### База на Црноморската флота. Харковски договори
На 28 март 2014 година, рускиот претседател Владимир Путин поднел предлог до Државната Дума за раскинување на меѓудржавните договори:
* Договор меѓу Руската Федерација и Украина за параметрите на поделбата на Црноморската флота од 28 мај 1997 година,
* Договор меѓу Руската Федерација и Украина за статусот и условите на Црноморската флота на Руската Федерација на територијата на Украина од 28 мај 1997 година,
* Договор меѓу Владата на Руската Федерација и Владата на Украина за меѓусебни населби поврзани со поделбата на Црноморската флота и присуството на Црноморската флота на Руската Федерација на територијата на Украина од 28 мај 1997 година,
* Договор меѓу Руската Федерација и Украина за прашањата за присуството на Црноморската флота на Руската Федерација на територијата на Украина од 21 април 2010 година.

На 31 март 2014 година, Државната Дума одлучила да ги осуди руско-украинските договори за Црноморската флота на Руската Федерација. Презентирајќи го нацрт-законот во Државната дума, заменик-министерот за надворешни работи на Руската Федерација Григориј Карасин објаснил дека во моментов нема основа за продолжување на руско-украинските договори за Црноморската флота: „Територијата на Република Крим и федералниот град Севастопол сега е составен дел на Руската Федерација, која, во согласност со член 4 од Уставот, се протега суверенитетот на Руската Федерација. Затоа, денес нема основа за продолжување на правните односи за распоредување на објект и персонал на Црноморската флота на Руската Федерација во Украина, вклучително и обврските на руската страна да и обезбеди на украинската страна плаќање или друга компензација или компензација."..

## Наводи

;Забелешки

Категорија:Руско-украинска војна
Категорија:Украински сепаратизам
Категорија:Руско-украински односи
Категорија:Крим