Ромас Каланта

мини|Каланта на печат на Литванија од 2022 година

**Ромас Каланта** (22 февруари 1953 – 14 мај 1972 година) бил 19-годишен литвански средношколец познат по неговото јавно самозапалување протестирајќи го советскиот режим во Литванија. Смртта на Каланта ги предизвика најголемите повоени немири во Литванија  и инспирираше слични самозапалувања. Во 1972 година, уште 13 лица извршиле самоубиство со самозапалување.

Каланта станал симбол на литванскиот отпор во текот на 1970-тите и 1980-тите. Во 2000 година, тој беше постхумно одликуван со Орденот на Крстот на Витис.Во 1971 година, Каланта имал конфликт со управниот одбор на средното училиште, бидејќи го критикуваше марксизмот во својата презентација на час по историја. Тој, исто така, размислувал да се приклучи на католичката семинарија во Каунас. Конечно бил исклучен од Младата комунистичка лига, а откако не ја положил матурата, преминал на вечерни часови и почнал да работи во фабрика.

## Животот и смртта
Каланта бил религиозен; во училишниот есеј тој посочи дека би сакал да стане католички свештеник, што му предизвика некои проблеми со властите.  Посетувал вечерно училиште додека работел во фабрика.  Каланта свирел на гитара и направил неколку цртежи; имал долга коса и сочувствувал со хипиците.  Овие симпатии подоцна беа искористени од Советите за да го дискредитираат Каланта меѓу постарото население. Имал постар брат по име Антанас.

На пладне на 14 мај 1972 година, Каланта се поли со 3 литри нафта врз себе и се запали на плоштадот блиску до Лаисвес Алеја пред Државниот музички театар Каунас, каде што, во 1940 година, марионетскиот законодавен дом Народен Сејмас прогласи формирање на Литванската ССР и поднесе петиција до Советскиот Сојуз да ја прими Литванија како една од советските социјалистички републики.  Починал околу 14 часа во болница. Пред самоубиството Каланта ја оставил својата тетратка со кратка белешка на клупа. Неговата содржина станала позната дури по прогласувањето независност во 1990 година и отворањето на тајните архиви на КГБ. Белешката гласеше „обвини го само режимот за мојата смрт“ (литвански: *Dėl mano mirties kaltinkite tik santvarką* ). Не беа пронајдени други белешки за да се објасни подетално што го предизвикало самоубиството.

По неговата смрт се проширија гласини дека неколку негови соученици формирале патриотска група и дека одржале лотарија за да одредат кој од нив ќе треба да ја изврши мисијата.  Официјалната советска пропаганда тврдеше дека Каланта е ментално болен.
мини|Споменикот на Ромас Каланта во Каунас на местото на неговото самозапалување. Натписот гласи ''Ромас Каланта 1972 година''

## Немири и последици
Советската влада се обиде да го прикрие настанот, но нејзините сведоци ја пренесоа веста усно на уста. На 18 мај, советските власти го забрзаа погребот на Каланта за неколку часа за да спречат публицитет.  Неговата погребна поворка предизвика полни два дена бунт во кој илјадници луѓе излегоа на улиците извикувајќи: „Слобода за Литванија!. Тие нападнаа полициска станица и партиските канцеларии. Насобраните луѓе, главно средношколци и млади работници, упаднаа во политички напорен бунт, кој беше насилно растурен од КГБ, милицијата и внатрешните трупи. Следниот ден, околу 3.000 луѓе маршираа по Лаисвес Алеја, од кои 402 беа уапсени. *[[The New York Times|„Њујорк тајмс“]]* објави бројни повредени и една смрт меѓу советските трупи.

Јавната агитација се чувствуваше во текот на 1972 и 1973 година, бидејќи КГБ регистрираше различни антисоветски инциденти на уште поголем степен.  Литванија забележа уште 13 самоубиства со оган во 1972 година, вклучувајќи го и 24-годишниот В. Стонис во Варена на 29 мај, 60-годишниот А. Андриушкевичиус во Каунас на 3 јуни, 62-годишниот Залишаускас на 10 јуни, и 40-годишниот Јуозапас Барацевичиус во Шијаулиаи на 22 јуни.

## Надворешни врски
* Статија базирана на сеќавањата на братот на Каланта
* https://www.janpalach.cz/en/default/zive-pochodne/kalanta

Категорија:Советски дисиденти
Категорија:Починати во 1972 година
Категорија:Родени во 1953 година