Општествени ставови за интелектуалната сопственост

Општествените ставови за **[[интелектуална сопственост]]** содржат и позитивни и негативни критики на истата.

Критичарите на терминот "интелектуална сопственост" тврдат дека зголемената употреба на оваа терминологија се совпадна со една поопшта промена од размислувањето за нештата како што се законите за авторски права и патенти како посебни правни инструменти со цел да се промовира општото добро и да се оствари концепција на идеи како неповредлива сопственост дадена од природниот закон. Терминолошката промена се совпаѓа со користење на пејоративни термини за нарушување на авторски права, како што се "пиратерија" и " кражба на авторски права".

Некои критичари на интелектуалната сопственост, како што се оние за движење за слободна култура, го карактеризираат поимот како интелектуален протекционизам, интелектуален монопол или владин монопол и тврдат дека јавниот интерес е повреден од протекционистичко законодавство, како што се продолжување на авторско право, софтверски патент или патент за бизнис метод. Критиката против идејата за *интелектуална сопственост* е формулиран од Eben Moglen во неговиот манифест *dotCommunist *:
.

Некои критичари го отфрлaат терминот *интелектуална сопственост*. Ричард Сталман тврди дека "терминот систематски ги искривува и збунува овие прашања и неговата употреба била и е промовирана од страна на оние кои добиваат од оваа конфузија. ... Функционира како кутија во која се ставени заедно различни закони ... [кои] потекнуваат од одделно место, еволуирале поинаку, ги покриваат различните активности, имаат различни правила и подигнуваат различни јавни политички прашања. " 

Овие критики се залагаат и се однесуваат на авторски права, патенти и регистрирани заштитени знаци и посебно предупредуваат на погрешно комбинирање на различни закони во колективен план.

Во 2004 година, WIPO беше критикуван  во*Декларацијата во Женева за иднината за интелектуалната сопственост од Светската организација* која тврди дека WIPO " треба да се фокусира повеќе на потребите на земјите во развој и да го гледа IP како една од многуте алатки за развој, a не како цел ".

## Преглед

Во обичајното право кај повеќе јурисдикции, ова е историски направено за да се даде благодат за омилените нешта на кралот во форма на патентни писма (со некои позитивни предности за јавноста, бидејќи често овие гарантирања се предуслови пред трговецот да започне со производство). Јурисдикциите со напишани устави генерално и доделуваат на владата сила да стане монопол или на друг начин се грижат за заштита на нематеријалната сопственост. На пример, клучната точка од Статија I, Дел 8, клаузула 8]] на Уставот на САД во договор со Конгресот, моќта "да се промовира развојот на науката и корисните уметности, преку обезбедување  ексклузивно право на авторите и пронаоѓачите на нивните списи и откритија. "

Користењето на терминот "интелектуална сопственост" често зависи од одлуките, како "проблем на слободен читател" или е рационализирано од проблематизирање на фактот дека сопствениците на компјутери имаат можност да создаваат и дистрибуираат совршени копии на дигитални трудови.  Застапниците на терминот имаат тенденција да се справат со ексклузивни права на политиката на интелектуалната сопственост преку валоризација на стимулациите кои им се нудат на авторите и пронаоѓачите гарантирајќи им право на точнен надомест од оние кои сакаат да ги произведуваат нивните пронајдоци или да ги објавуваат нивните експресивни трудови. Анализите поврзани со терминот имаат тенденција да го превидат или дури и да се обидат да го победат фактот дека објавените информации се суштински слободни и дека всушност ова е целата поента на ваквите ексклузивни права да бидат објавени, за да се обезбедат информации за јавноста.

Според економски анализи, причините за права на патент понекогаш служат за намена на јавниот интерес со тоа што некој кој, да речеме, поминал десет години на сиромаштија,  може да ја надомести неговата инвестиција на време и енергија. Користејќи монополска моќ, пронаоѓачот може точно да надомести од оние кои сакаат да направат копии на неговиот изум. Поставувајќи ја премногу високо моќта и другите едноставно ќе се обидат да направат конкурентски изум, но го постават доволно ниско и така може да се имаат добар живот од такси.

Во последните години, идејата за јавен интерес  е занемарена, во полза на идејата дека примарната цел на ексклузивни права е во корист на носителите на правата, дури и на штета на општеството во целина. Овој развој привлече некои противници (Лоренс Лесиг, Џејмс Бојл, Вилијам Патри). Формулацијата во Уставот во САД (што е наведена погоре) е специјално наменета за јавен интерес.

Правата на интелектуална сопственост имаат ограничувања, вклучувајќи ги ограничувањата за мандатот и други размислувања (како пресеци со основните права и кодифицираните или законските одредби за праведна употреба за авторски дела). Некои, ги користат по аналогија за овие размислувања за јавна службеност, бидејќи тие и даваат на јавноста одредени права кои се сметаат дека се од суштинско значење. Различни земји можат да имаат суптилни или драматични разлики во обемот или заштитата и дозволената употреба на различни видови на интелектуална сопственост. Коректната употреба на правата во една јурисдикција лесно може да некоректна употреба на друго место.

Автори и пронаоѓачи остваруваат специфични права и "сопственост" од "интелектуална сопственост" е правна, а не интелектуална работа. Патент може да се купува и продава, но изум кој е опфатен не е во сопственост на сите. Ова е една од многу причини поради кои некои веруваат дека терминот *интелектуална сопственост* е погрешен. Користење на терминот "интелектуален монопол", значи дека т.н. "интелектуална сопственост" е, всушност, владин доделен монопол за одредени типови на акции. Други се противат на оваа употреба, бидејќи го поддржува поимот за природни права поим, а не ги признава правата кои се чисто законски и само го карактеризира поимот "сопственост", наместо да ја  елиминира претпоставката за сопственост. Друг пристап е едноставно да се избегне генеричкиот термин, поради разликите во природата на законите на авторските права, патенти и  регистирани заштитни знаци.

## Контроверзии
Образложението на основната јавна политика за законите за интелектуална сопственост е дека тие, на некој начин, обезбедуваат права за пронаоѓачот или авторот. Образложението за законите за патенти е во тоа што дава право да се исклучат другите од одлуки, користење, нудење на продажба, продажба или увоз во врска со пронајдокот во земјата каде што е патентиран. Образложението на јавната политика  за правата на регистриран заштитен знак е дека тие може да се користат за да се спречат други од користење на збунувачки слична марка, но не и да се спречат другите од создавање на истите добра или од продажбата на истите добра или услуги под јасно разликувачки знак. Образложението на јавната политика за законот за авторски права е дека тоа е форма на заштита предвидени за авторите на "оригинални авторски дела", вклучувајќи литературни, драмски, музички, уметнички и некои други интелектуални трудови, било да се објавени или необјавени.

Многу луѓе веруваат дека интелектуалната сопственост обезбедува привремен монопол кој ја штити употребата или експлоатацијата на дадено добро, поддржан од страна на спроведените правни механизми.

Врховниот суд на САД често го дефинира патентот како обезбедување на "ограничен монопол." Ова не е, сепак, соодветна употреба на терминот монопол во економска смисла. Некои веруваат дека заштитата на интелектуалната сопственост не е правилно да се смета за обезбедување на економски монопол, барем делумно, бидејќи монополот може да постои само во присуство на пазарот и способноста на глумецот да манипулира со пазарот на местото каде што постои  можност да се одржува повисока цена од конкурентни цени, а тоа е нешто што ретко се постигннува од страна на сопственикот на интелектуалната сопственост.

Исто така, постојат повеќе специјализирани видови на ексклузивни права, како на пример право на дизајн на коло  (заштитено со актот за топографија на интегрално коло во Канадскиот закон и со правото на Европската унија од Директивата 87/54/EEC од 16 декември 1986 година за правната заштита на топографиите на полупроводничките производи), права за одгледувачи на растенија,  права за индустриски дизајн, сертификат за дополнителна заштита за фармацевтски производи и права на база на податоци.

Лиценците за авторски права гарантираат дозвола да се направи нешто. Патентна лиценца е декларација за да не се направат некои работи, под одредени услови. Политики на ексклузивни права во одредени земји обезбедуваат одредени активности кои не бараат некоја лиценца, како што се репродукција на мали количини на текстови, која понекогаш се нарекува праведна употреба. Правните системи во многу земји си даваат присилна лиценца за одредени активности, особено во областа на патентното право.

Повеќето ексклузивни права се доделени од страна на владата за ограничен период на време. Така со зголемување на наградите за авторите, пронаоѓачите и други производители на интелектуални работи, севкупната ефикасност може да се подобри. Од друга страна, доделување на ексклузивни права во никој случај не е единствениот одржлива метод за финансирање на производството на "интелектуална сопственост"  во пазарниот систем.

Законот за интелектуална сопственост"  создава трансакциски трошоци кои би можеле во некои околности да ги надминуваат овие добивки. Друго предвидување е дека ограничувањето на слободнота повторна употреба на информации и идеи, исто така, ќе предизвика трошоци, каде што употребата на најдобрите достапни техники за дадена задача или создавање на нова добиена работа е спречена. Подеднакво важна, доделувањето монопол за производство воведува загуба во економијата и го охрабрува изнајмувачкото однесување.

Она што патентот или авторското право го штити не е физички објект, туку идејата која го отелотворува објектот. Со забрана за неовластено репродуцирање на објектот, законот декларира, всушност, дека копирањето на физичкиот труд  не е извор на вредност на објектот, дека вредноста е создадена од страна на основоположникот на идејата и не може да се користи без негова согласност . Ayn Rand, основач на објективизмот, што поддржува авторски права и патенти.:

Иако се тврди дека терминот треба да се ограничи:

## Проширување во природата и обемот на законите за интелектуална сопственост
Во последно време има општа експанзија на закони за интелектуална сопственост. Ова може да се види во проширување на законите за нови видови на предмети како бази на податоци, во регулирањето на нови категории на активности во однос на предметите кои се веќе заштитени, во зголемувањето на условите на заштита, во отстранувањето на ограничувањата и ограничувањата на ексклузивни права и во проширување на дефиницијата за "автор" да вклучи корпорации како легитимни творци и сопствениците на дела. Концептот на работа за изнајмување, исто така, има ефект од третманот на корпорацијата или сопственикот на компанијата како правен автор на дела создадени од страна на вработените.

Американската филмска индустрија помогна за промена на социјалната конструкција на интелектуална сопственост со пораст на подмолна и добро финансиранa трговска организација, на филмската асоцијација на Америка.  Покрај тоа свеста на Конгресот на САД како најголем производител во светот на филмови има направено практично да се прошири концепцијата на интелектуалната сопственост. Оваа стратегија е високо ефикасна, со извонреден честота и позициите на здружението што ја поддржуват имаат успех.

Овие научни реформи дополнително ја зајакнаа индустријата, кредитирањето и доведоа до уште поголема моќ и авторитет.

Зголемувањето во однос на заштитата особено се гледа во однос на авторските права, што неодамна беше предмет на сериски екстензии авторските права на Sony во САД и Директивата за усогласување на мандатот на заштита на авторските права во Европа, така што не е јасно кога правото за заштита на авторските права на крајот ќе истече.

Природата и опсегот на она што претставува "интелектуална сопственост", исто така, се проширува. Во контекст на регистрираните заштитни знаци, ова проширување е управувано од меѓународните напори за усогласување на дефиницијата на "заштитен знак", како што е примерот со Договорот за трговските аспекти за правата на интелектуална сопственост. Врз основа на TRIPs, било кој семиотички знак кој е "способен да направи разлика" на производи или услуги на еден бизнис од производите или услугите на друг бизнис е способен за конституирање на трговска марка. Според оваа дефиниција, заштитни знаци, како што е слоганот на Microsoft  "Каде сакате да одите денес?" обично се сметаат за регистрирачки. Исто така, како основна функција на заштитниот знак е да се идентификува исклучиво комерцијално потекло на производи или услуги, секој знак кој ја исполнува таа цел може да биде регистриран како заштитен знак. Меѓутоа, како што овој концепт конвергира со зголемување на употребата на неконвенционални заштитни знаци на пазарот, усогласување не може да се третира како проширување на концептотот на регистрираниот заштитен знак.

Во контекст на патенти, доделување на патенти во некои јурисдикции во некои форми на живот, софтвер алгоритми и бизнис модели доведе до тековните контроверзии околу соодветниот обем на патентирачкиот предметот.

Некои сметаат дека проширувањето на законите за интелектуална сопственост ја нарушува рамнотежата помеѓу поттикнување и помагање на креативност и иновации, како и ширење на новите идеи и творби во јавна сопственост за општо добро. Се смета дека како и повеќето нови идеи се едноставно добиени од други идеи, закони за интелектуална сопственост имаат тенденција да се намали на целокупното ниво на креативен и научнен напредок во општеството.

Противењето на проширување на законите за интелектуална сопственост е силно поддржано од општите економски аргументи против монополите. Други пак, на пример, Федералниот судија и правниот научник Ричард Поснер и економистот Вилијам Ландес како соавтор, во *економската структура на правото на интелектуална сопственост*(Харвард Univ. Прес 2003), тврдат дека уметниците може да добијат уште идеи од авторски дела додека тие не се плагијаризирани - дека авторското право само го штити изразувањето на идеи, а не и самите идеи.

Електронското доба бележи зголемување на обидот да користат софтверски алатки за управување со дигитални права за ограничување на копирање и користење на дигитални дела. Ова може да има ефект на ограничувањето на одредбите за праведна употреба  од законот за авторски права. Ова ќе овозможи, во суштина, создавање на книга кој ќе се распадне по една читање. Како што поединците се имаат докажано вешти во заобиколување на такви мерки во минатото, многу носители на авторски права исто така успешно лобираат за закони како што се актото за авторски права Digital Millennium, кој го користи кривичниот закон за да се спречи било заобиколување на софтверот што се користи за спроведување на управување со дигитални правни системи. Еквивалентни одредби, за да се спречи заобиколување на заштита на авторските права постоеле во ЕУ  некое време и се проширени и во, на пример, член 6 и 7 на авторски права на ЕУ Директивата. Други примери се член 7 од Софтверската Директивата од 1991 година (91/250/EEC) и Директивата за условен пристап од 1998 година (98/84/EEC).

Во исто време, растот на интернет, а особено дистрибуираните пребарувачи како Kazaa и Gnutella, претставуваат предизвик за политиката на ексклузивни права.  Индустријата има победи против некои услуги, вклучувајќи големиот случај против споделување на податотеки на компанијата Напстер, каде некои луѓе се осудени за споделување на податотеки и кршење на авторските права. Сепак, повеќе децентрализираната природа на таквите мрежи ја прави правната постапка против дистрибуирани пребарувачи повеќе проблематична.

## Економско гледиште
Ексклузивните права, како што се авторските права и патентите обезбедат на своите носители ексклузивно право да ги продадат или лиценцират правата. Како таков, носителот е само продавач на пазарот за таа одредена точка и носителот често се опишува како има монопол поради оваа причина.

Сепак, тоа може да биде случај дека постојат и други предмети на "интелектуална сопственост", кои се блиски супститути. На пример, носителот на издавачки права за книгата може да се натпреварува со разни други автори да ја добие книгата. Ова е една од причините да се претпочита терминот *ексклузивни права над* *монопол.* Се разбира, не може да се направи замена во одредени случаи (на пример, патент на единствениот лек за лекување на одредена болест), со што терминот *монопол* е посоодветен.

## Терминот "интелектуална сопственост"

Терминот *интелектуална сопственост* бил критикуван поради тоа што правата доделени со закони за ексклузивни права  се на некој начин повеќе ограничени од законските права поврзани со имотните интереси во материјални добра - земјиште - недвижен имот. Вклучувањето на зборот *сопственост* може да се види како фаворизирање на позицијата на приврзаниците на проширувањето на ексклузивни права во областа на интелектуалните производи, преку помош да ги привлече концептите поврзани со оние постари облици на сопственост за поддршка на нивниот аргумент за отстранување на ограничувањата на правата кога тие ограничувања ќе биде генерално се гледани како несоодветни ако се применат на материјални добра. На пример, повеќето земји гарантираат авторски права само за ограничени услови. Покрај тоа, терминот е понекогаш погрешно сфатен  дека значи сопственост на копии, па дури и информациите содржани во тие копии. Спротивно на тоа, физичките закони за сопственост ретко ја ограничуваат продажбата или промената на физички копии на дело (нешто што многу закони за авторски права го ограничуваат).

### Алтернативни Услови

Во правните јурисдикции, интелектуална сопственост често се нарекува интелектуално право, традиционално малку поширок концепт што вклучува морални права и други лични заштити што не можат да се купат или продадат. Употребата на терминот *интелектуално право*се намали од почетокот на 1980-тите години, како употребата на терминот *интелектуална сопственост* е зголемена.

Алтернативните термини *монополи на информации* и *интелектуална монопол* се појавиле меѓу оние кои се против претпоставките за "имот" или "интелект" или "права", особено Ричард Сталман .*Интелектуалниот протекционизам* и *интелектуалната сиромаштија*, нашле приврзаници, особено меѓу оние кои го користат дигитални ограничувања за управување.

Едно прашање во врска со ваквите предлози е дека ако постои интелектуална сопственост мора да има паралелен концепт на интелектуален капитал - имотот што дозволува да биде создаден уште имот. Ова, како и терминот инструкциски капитал кој се однесува на соодветната подгрупа на патенти не-фикциски авторски права, се контроверзни поими за кои економистите немаат јасен договор, па така еден се однесува на  "дебата за интелектуален капитал ", наместо капитални средства.

## Понатамошни читања
* Did You Say "Intellectual Property"? It's a Seductive Mirage (gnu.org)
* Етички пример за интелектуална сопственост  (ram.org)
* Против интелектуалниот монопол  (Michele Boldrin и David K. Levine)
* Against Intellectual Property (Stephen Kinsella, mises.org)

## Наводи

## Наводи

Категорија:Право на интелектуална сопственост