Анатомија на риби

**Анатомијата на рибите** се занимава со проучување на формата или морфологијата на рибите. Може да се спореди со физиологијата на рибите, што е наука за тоа како составните делови на рибите функционираат заедно кај живите риби. Во пракса, анатомијата на рибите и физиологијата на рибите се надополнуваат една со друга, првата се занимава со структурата на рибите, нивните органи или составните делови, а втората се занимава со тоа како тие компоненти функционираат заедно кај живите риби.

Анатомијата на рибите често е обликувана од физичките карактеристики на средината во која живеат рибите. Телото на рибата е поделено на глава, труп и опашка, иако поделбите меѓу трите не се секогаш надворешно видливи. Скелетот, кој ја формира потпорната структура во рибата, е направен или од 'рскавица или од коска. Главниот скелетен елемент е рбетниот столб кој е составен од зглобни пршлени. Ребрата се прицврстуваат на 'рбетот. Главните надворешни карактеристики на рибата се перките кои се составени од коскени или меки боцки наречени зраци кои, со исклучок на каудалните перки, немаат директна врска со 'рбетот. Срцето има две комори и ја пумпа крвта низ респираторните површини на жабрите, а потоа низ телото во една циркулаторна јамка. Очите се прилагодени за гледање под вода и имаат само локален вид. Тие имаат само внатрешно уво. Вибрациите со ниска фреквенција се детектираат од страна на страничниот систем на сетила што се протегаат по должината на страните на рибата.

Ајкулите и ражите се базални риби со анатомски карактеристики кои се слични на древните риби, вклучувајќи скелети составени од 'рскавица. Нивните тела имаат тенденција да бидат сплескани, имаат пет пара жабрени прорези и голема уста поставена на долната страна од главата. Дермисот е покриен со одделни дермални плакоидни лушпи. 'Рскавичните риби произведуваат мал број големи жолчки. Некои видови се ововивипарни, додека други се јајценосни животни, а ларвите се развиваат надворешно во јајца.

Лозата на коскените риби покажува повеќе анатомски особини. Тие имаат коскен скелет, генерално се латерално сплескани, имаат пет пара жабрени прорези кои се заштитени со оперкулум и уста. Коскените риби имаат пливачки меур што им помага да одржуваат константна длабочина во водениот столб, но не и клоака. 

## Тело
[мини|300x300пкс|[Анатомски термини за локација|Анатомски насоки и оски (на кафеава пастрмка )]]
Претежно анатомијата на рибите е различна од анатомијата на цицачите. Анатомијата сè уште го дели истиот телесен план од кој еволуирале сите 'рбетници: нотокорда, рудиментарни пршлени и добро дефинирана глава и опашка.

Телото на рибите е поделено на глава, труп и опашка, иако поделбите не се секогаш надворешно видливи. Телото е често вретенообразно, аеродинамичен телесен план кој често се среќава кај рибите кои брзо се движат. Некои видови може да бидат филиформни (во облик на јагула ) или црвообразни (во облик на црв). Рибите често се или компресирани или вдлабнати.

## Скелет
[лево|мини|Скелет на [Коскени риби|коскена риба, лингкодот]]
Постојат два типа на скелет: егзоскелет -  стабилна надворешна обвивка на организмот и ендоскелет - гради потпорната структура во телото. Скелетот на рибата може да биде напреавен на два начина: од 'рскавица  или од коска. Ендоскелетот на рибата се состои од две главни компоненти: аксијален скелет (черепот и 'рбетниот столб) и скелет на слепото црево кој служи за потпирање на перките. Перките се составени од коскени зраци и со помош на опашната перка тие имаат директна врска со 'рбетот. Се потпираат само на мускулите, а ребрата се прикачуваат на 'рбетот.

Коските се крути составни органи на ендоскелетот на 'рбетниците. Нивната функција е да се движат, поддржуваат, да ги заштитуваат различните органи во телото, да произведуваат црвени и бели крвни клетки и да складираат минерали.  Коските имаат сложена внатрешна и надворешна структура. Покрај тоа што се лесни, тие се силни и тврди.
## Пршлени
десно|мини|250x250пкс|Скелетна структура на бас што го прикажува 'рбетниот столб што се протега од главата до опашката
[десно|мини|250x250пкс|Скелетна структура на [Бакалар|атлантски бакалар]]
 Рибите се 'рбетници кои се градени по основниот телесен план на хордатите: цврста прачка што се протега низ должината на рибата со шуплива цевка од рбетниот мозок над неа и гастроинтестиналниот тракт подолу. 

Дефинирачка карактеристика на рибите е 'рбетниот столб, во кој нотохордот што се наоѓа кај сите хордати е заменет со сегментирана серија од пршлени одделени со мобилни зглобови. Сепак, неколку риби  ја изгубиле оваа анатомија, задржувајќи го нотохордот во зрелоста, како што е случајот со есетрата.

'Рбетниот столб се состои од пршлени, пршлени лакови кои излегуваат од горниот и долниот дел на центарот и разни прорезови кои излегуваат од центарот или лакови. Лакот што се протега од врвот на центарот се нарекува нервен лак. Пршленот на рибата е обично конкавен на секој крај, што го ограничува движењето на рибата. Спротивно на тоа, пршлените на цицачите е рамен на секој крај и претставува форма што може да издржи и дистрибуира компресивни сили.
## Глава
[мини|260x260пкс|Коски на черепот како што се појавуваат кај [Морско коњче|морскиот коњ]]
мини|313x313пкс|Позиции на рибните усти: терминал (а), горен (б) и субтерминален или долен (в).
мини|154x154пкс|Илустрација на мрена на главата на риба
Главата или черепот го вклучува покривот на черепот, муцката, оперкулумот или жабрената обвивка и образот, кој се протега од окото до преоперкулумот. Оперкулумот и преоперкулумот можат  да имаат боцки. Кај ајкулите и некои примитивни коскени риби, спиракулот се наоѓа зад секое око.

Черепот кај рибите е формиран од низа поврзани коски. Безвиличните риби и ајкулите поседуваат само 'рскавичен ендокраниум, при што горната и долната вилица на 'рскавичните риби се посебни елементи кои не се прикачени на черепот. Коскените риби имаат дополнителна дермална коска, формирајќи повеќе или помалку кохерентен покрив на черепот кај дводишалките и холостеите.

Податотека:Esox_luciusZZ.jpg|алт=Skull of a northern pike| Череп од северна штука
Податотека:Tiktaalik_skull_front.jpg|алт=Skull of Tiktaalik, a genus of extinct sarcopterygian (lobe-finned "fish") from the late Devonian period| Череп од *Тикталик*, род на изумрен резноперки (риби со лобусни перки) од доцниот девонски период.


## Надворешни органи

### Вилица
[десно|мини|Моранските јагули имаат два пара вилици: оралните вилици кои го фаќаат пленот и фарингеалните вилици кои напредуваат во устата и го движат пленот од усните вилици до [Хранопровод|хранопроводот за голтање.]]
Вилицата кај 'рбетниците првично еволуирала во силурскиот период и се појавила кај рибите плакодерми, кои дополнително се диверзифицирале во девонскиот период. Се смета дека вилиците потекнуваат од фарингеалните лакови што ги потпираат жабрите кај рибите. Исто така, се смета дека двата најпредни од овие лакови станале самата вилица  и хиоидниот лак. Иако нема фосилни докази директно во поддршка на оваа теорија, таа има смисла во светлината на бројот на фарингеални лакови што се видливи кај постојните животни со вилица, кои имаат седум лакови и примитивните безвилични 'рбетници  кои имаат девет. 

### Очи
Рибните очи се слични на копнените 'рбетници како птиците и цицачите, но имаат посферична леќа. Нивната ретина генерално има и стапчести и конусни клетки, а повеќето видови гледаат во боја.  Меѓу рибите без вилица, ламбрејата има добро развиени очи, за разлика од верглата која има само примитивни очни точки. Предците на современата вергла, очигледно биле турнати во многу длабоки, темни води, каде што биле помалку ранливи на видливи предатори и каде што е поволно да имаат конвексна очна точка, која собира повеќе светлина од рамната или конкавната. За разлика од луѓето, рибите нормално го прилагодуваат фокусот со поместување на леќата поблиску или подалеку од мрежницата. 

'Рскавичните риби (ајкули и ражи) имаат понапреден имунолошки систем. Тие имаат три специјализирани органи кои се уникатни за 'рскавични риби ; епигоналните органи (лимфоидни ткива слични на коските кај цицачите) кои ги опкружуваат гонадите, Лајдиговиот орган во ѕидовите на нивниот хранопровод и спирален вентил во нивното црево. Овие органи содржат типични имунолошки клетки (гранулоцити, лимфоцити и плазма клетки). Тие исто така поседуваат препознатлив тимус и добро развиена слезина (нивниот најважен имунолошки орган) каде што се развиваат и се складираат разни лимфоцити, плазма клетки и макрофаги.

‘Рскавичнокоскени риби поседуваат главно место за производство на гранулоцити во рамките на маса која е поврзана со мозочниците, мембраните што го опкружуваат централниот нервен систем. Нивното срце често е покриено со ткиво кое содржи лимфоцити, ретикуларни клетки и мал број макрофаги. Хондростеанскиот бубрег е важен хематопоеза; таму се развиваат еритроцити, гранулоцити, лимфоцити и макрофаги.

Како и ‘рскавичнокоскени риби, главните имуни ткива на целокоскените риби го вклучуваат бубрегот (особено предниот бубрег), кој содржи многу различни имунолошки клетки. Покрај тоа, целокоскени  риби поседуваат тимус, слезина и расфрлани имунолошки области во мукозните ткива (на пр. во кожата, жабрите, цревата и гонадите). Слично како имунолошкиот систем на цицачите, се верува дека еритроцитите, неутрофилите и гранулоцитите на целокоскени риби се наоѓаат во слезината, додека лимфоцитите се главниот тип на клетки што се наоѓаат во тимусот. Во 2006 година, лимфатичен систем сличен на оној кај цицачите беше опишан кај еден вид телеостна риба, зебрарипката . Иако сè уште не е потврден, овој систем веројатно ќе биде местото каде што нестимулираните наивни Т-клетки се акумулираат додека чекаат да се сретнат со антиген . 

## Наводи

### Литература

* 

## Надворешни врски

* Mongabay.com Анатомија на риби Mongabay
* Впечатливи рендгенски снимки од риби, изложба на Смитсонијан, *LiveScience*, 13 јуни 2011 година.
Категорија:Акваристика
Категорија:Ихтиологија
Категорија:Статии со извадоци