Економија на Израел

**Економијата на Израел** претставува многу напреден слободен пазар, пред се економија заснована на знаење. Израел се наоѓа на 22-то место на последниот извештај на Индексот за човечки развој на ООН, кој го става во категоријата „ Многу високо развиени земји“, дозволувајќи на земјата да ужива повисок животен стандард од многу западни земји . Просперитетот на напредната израелска економија и овозможува на земјата да има софистицирана социјална држава, модерна инфраструктура и високотехнолошки сектор конкурентно на исто ниво со Силициумската Долина.  Израел има втор најголем број стартап компании во светот по Соединетите држави, и трет по големина број на компании наведени во НАСДАК по САД и Кина.  Интел, Мајкрософт, и Епл  изградиле своите први прекуокеански објекти за истражување и развој во Израел и други високотехнолошки мултинационални корпорации, како што се IBM, Google, HP, Cisco Systems, Фејсбук и Моторола отвориле центри за истражување и развој во земјата .

Главните економски сектори на земјата се високотехнолошко и индустриско производство; Израелската индустрија за дијаманти е еден од светските центри за сечење и полирање на дијаманти, што изнесува 23,2% од целиот извоз. Релативно сиромашен со природни ресурси, Израел зависи од увоз на нафта, суровини, пченица, моторни возила, несечени дијаманти и производствени влезови, иако скоро целосното потпирање на увозот на енергија на земјата може да се промени во иднина со неодамнешните откривања на резерви на природен гас од неговите крајбрежје од една страна и водечка улога на израелската индустрија за сончева енергија од друга страна.

Израелското квалитетно универзитетско образование и воспоставувањето на високо мотивирано и образовано население е во голема мера одговорно за воведување на бум на висока технологија во земјата и брз економски развој. Со својата силна образовна инфраструктура и висококвалитетен систем за инкубација за нови идејни идеи за создавање добра и услуги водени од вредност и овозможиле на земјата да создаде висока концентрација на високотехнолошки компании низ целата земја, финансиски поддржана од силна индустрија за ризичен капитал . Неговиот централен центар за висока технологија „Силициумска Вадиja“ се смета за втор по важност по оној во Калифорнија . Бројни израелски компании се купени од глобалните корпорации за нивниот сигурен и квалитетен корпоративен персонал.

Со таков импресивен учинок за создавање технологии управувани од профит, Израел станал први избор за многу водечки светски претприемачи, инвеститори и индустриски гиганти. Економската динамика на Израел привлекла внимание од меѓународните деловни лидери како основачот на Мајкрософт Бил Гејтс, инвеститорот Ворен Бафет, развивач на недвижнини и американскиот претседател Доналд Трамп и телекомуникацискиот гигант Карлос Слим . Секој претприемач ја пофалил израелската економија и инвестирал многу во бројни израелски индустрии надвор од нивните традиционални деловни активности и инвестиции во нивните матични нации. Во 2007 година, велепоседничкото друштво на американскиот инвеститор Ворен Бафет „ Беркшир Хатавеј“ ја купил израелската компанија „ Искар“, прва аквизиција надвор од САД, за 4 милијарди американскин долари  Земјата била исто така одредиште за првата инвестиција на Беркшир Хатавеј надвор од Соединетите Американски Држави кога се здобила со обработка на метали ISCAR .

Во септември 2010 година, Израел бил поканет да се приклучи на ОЕЦД . Израел исто така потпишал договори за слободна трговија со Европската Унија, Соединетите Американски Држави, Европската асоцијација за слободна трговија, Турција, Мексико, Канада, Украина, Јордан, Египет и на 18 декември 2007 година станала првата земја што не е од Латинска Америка која потпишала договор за слободна трговија со трговскиот блок Меркосур . Израел е исто така големо туристичко одредиште, со 3,6&nbsp;милиони странски туристи што го посетиле во 2017 година.

## Историја
Британскиот мандат на Палестина, кој стапил на сила во 1920 година, имал за цел ограничување на набавките на земјиште од еврејски имигранти. Поради оваа причина, еврејското население првично било поурбано и имало поголем удел во индустриските занимања. Овој конкретен развој резултирал економски во едно од ретките чуда за раст во регионот според кое структурата на фирмите била одредена главно од приватни претприемачи отколку од владата. Првото истражување на Мртвото Море во 1911 година, од страна на рускиот еврејски инженер Моше Новомејски, довело до формирање на *Palestine Potash Ltd* во 1930 година, подоцна преименувано во *Dead Sea Works*  Во 1923 година, на Пинхас Рутенберг му била дадена ексклузивна концесија за производство и дистрибуција на електрична енергија. Тој ја основал Палестинската електрична компанија, подоцна Израелската електрична корпорација . Помеѓу 1920 и 1924 година, биле основани некои од најголемите фабрики во земјите, вклучително и нафтената компанија „Шемен“, „Сосиете дес Гранд Мулин“, „Палестинска силикатна компанија“ и „Палестина фирма за сол“.

Во 1937 година, во земјата постоеле 86 фабрики за ткаење, кои вработувале работна сила од 1.500 луѓе. Капиталот и техничката експертиза биле обезбедени од еврејски професионалци од Европа. Текстилната фабрика Ата во Кирјат Ата, која станала икона на израелската текстилна индустрија, била основана во 1934 година. Во 1939 година, бил поставен камен-темелник за една од првите фабрики во индустријата: фабриката за тули „Нааман“, која ја снабдувала растечката потреба за градежни материјали.

Индустријата претрпела брз развој за време на Втората светска војна, кога снабдувањето од Европа било прекинато, додека локалните производители биле земени за потребите на армијата. До 1943 година, бројот на фабрики пораснал на 250, со работна сила од 5.630, а производството се зголемило за десет пати.

Од 1924 година започнале да се одржуваат саеми во Тел Авив. Саемот Левант бил инаугуриран во 1932 година.

### По осамостојувањето
По стекнување на државност, Израел се соочил со длабока економска криза. Освен што требал да се опорави од разорните ефекти од Арапско-израелската војна во 1948 година, земјата исто така морала да апсорбира стотици илјади еврејски бегалци од Европа и речиси еден милион од арапскиот свет. Израел бил финансиски пренатрупан и се соочил со длабока економска криза, што довело до политика на штедење од 1949 до 1959 година. Невработеноста била висока, а девизните резерви малку.

Во 1952 година, Израел и Западна Германија потпишале договор со кој се наведува дека Западна Германија треба да му плати на Израел за прогонот на Евреите за време на холокаустот и да го компензира еврејскиот имот украден од нацистите. Во следните 14 години, Западна Германија му исплатила на Израел 3 милијарди марки (еквивалентно на 111,5 милијарди американски долари во модерна валута). Репарациите станале одлучувачки дел од приходот на Израел, сочинувајќи дури 87,5% од приходот на Израел во 1956 година. Во 1950 година, израелската влада започнала да издава Израелски обврзници за купување на американски и канадски Евреи . Во 1951 година, конечните резултати од програмата за обврзници надминале 52 милиони долари. Дополнително, многу американски Евреи дале приватни донации во Израел, за кои се сметало дека во 1956 година изнесуваат 100 милиони долари годишно. Во 1957 година, продажбата на обврзници изнесувала 35% од израелскиот посебен буџет за развој. Подоцна Израел станал значително зависен од економската помош од Соединетите Американски Држави, земја која исто така станала најважниот извор на израелска политичка поддршка на меѓународно ниво.

Приходите од овие извори биле инвестирани во индустриски и земјоделски проекти за развој, што му овозможило на Израел да стане економски самодоволен. Меѓу проектите овозможени со помошта биле централата Хадера, Dead Sea Works, Национален носител на вода на Израел, развој на пристаништето во Хаифа, Ашдод и Еилат, постројки за одсолување и национални инфраструктурни проекти.

По стекнување на државност, приоритет бил даден на воспоставување индустрии во областите предвидени за развој, меѓу нив Лакиш, Ашкелон, Негев и Галилеја . Проширувањето на израелската текстилна индустрија било последица на развојот на одгледувањето памук како профитабилна земјоделска гранка. До крајот на 1960-тите, текстилот бил една од најголемите индустриски гранки во Израел, втора по индустријата за храна. Текстилот сочинувал околу 12% од индустрискиот извоз, со што станал втората по големина извозна гранка по полираните дијаманти. Во 90-тите години, евтината работна сила во Источна Азија ја намалило профитабилноста на секторот. Голем дел од работата била подизведувана од 400 израелски и арапски шивачки продавници. Како што се затвориле овие, израелските фирми, меѓу нив Делта, Полгат, Аргеман и Китан, започнале да ја пренесуваат текстилната индустрија во Јордан и Египет, обично според аранжманот за QIZ . Во раните 2000-ти, израелските компании имале 30 погони во Јордан. Израелскиот извоз достигнал 370 американски долари&nbsp;милиони годишно, снабдувајќи ги трговците со мало и дизајнери како Маркс и Спенсер, The Gap, Victoria's Secret, Walmart, Sears, Ralph Lauren, Calvin Klein и Donna Karan .

Во првите две децении постоење, силната посветеност на Израел довела до стапки на економски раст кои надминале 10% на годишно ниво. Помеѓу 1950 и 1963 година, трошоците меѓу семејствата на заработувачите се зголемиле за 97% реално. Помеѓу 1955 и 1966 година, потрошувачката по глава на жител се зголемила за 221%. Годините по војната Јом Кипур во 1973 година биле загубена деценија на економски план, бидејќи растот запрел, инфлацијата се зголемила и владините трошоци значително се зголемиле. Исто така, достојна за споменување е кризата со акции во Банката во 1983 година . До 1984 година, економската состојба станала речиси катастрофална со инфлацијата достигнувајќи годишна стапка близу 450% и се предвидувало да достигне над 1000% до крајот на следната година. Сепак, успешниот план за економска стабилизација имплементиран во 1985 година  и последователното воведување на пазарно ориентирани структурни реформи  повторно ја засилиле економијата и го отвориле патот за нејзиниот брз раст во 90-тите години на минатиот век и станале модел за други земји соочени со слични економски кризи.
[лево|мини|[Израелски нов шекел]]
Два настани помогнале во трансформацијата на израелската економија од почетокот на 90-тите години на минатиот век. Првиот е бран на еврејска имиграција, претежно од земјите на поранешниот СССР, што донело над еден милион нови граѓани во Израел . Овие нови советски еврејски имигранти, многу од нив високо образовани, имале извор на научна и техничка експертиза за да помогнат во поттикнување на растечкиот технолошки сектор во Израел, и сега сочинуваат околу 15% од израелското население. Вториот развој во корист на израелската економија е мировниот процес започнат на конференцијата во Мадрид во октомври 1991 година, што довел до потпишување на спогодби, а подоцна и на мировен договор меѓу Израел и Јордан (1994).

Во раните 2000-ти, израелската економија западнала во криза поради падот на глобалниот дот-ком балон, кој банкротирал многу стартапи основани за време на висината на економскиот балон. Втората Интифада, која го чинела Израел милијарди долари безбедносни трошоци и пад на инвестициите и туризмот, ја зголемила невработеноста во Израел на двоцифрена линија, растот во една четвртина од 2000 година бил 10%. Во 2002 година израелската економија се намалила за една четвртина околу 4%. После тоа Израел успеал да создаде извонредно закрепнување отворајќи нови пазари за израелските извозници подалеку, како што се земјите од Источна Азија што рапидно растат. Во следниот период бил направе напредок во технолошкиот сектор и глобално зголемување на употребата на Интернет ширум светот што создало побарувачка за софтвер, посебно по терористичките напади од 11 септември 2001 година. Овие нови инвестиции, поради раните инвестиции на овие полиња, овозможиле постепено олеснување на состојбата со невработеноста во земјата.

Во изминатите неколку години има невиден прилив на странски инвестиции во Израел, бидејќи компаниите кои порано го избегнувале израелскиот пазар денес го гледаат неговиот потенцијален придонес кон нивните глобални стратегии. Во 2006 година, странските инвестиции во Израел достигнале вкупно 13 милијарди американски долари, според Здружението на производители на Израел . „ *Фајненшл тајмс“* соопштил дека „*бомбите паѓаат, а сепак израелската економија расте*“. Покрај тоа, додека вкупниот бруто надворешен долг на Израел е 95 милијарди американски долари, или приближно 41,6% од БДП, од 2001 година станал нето заемодавател во однос на нето надворешниот долг (вкупната вредност на активата наспроти пасивата во должничките инструменти што се должат во странство), и од јуни 2012 бил постигнат суфицит од 60 милијарди американски долари  Земјата исто така одржува вишок на тековна сметка во износ еквивалентен на околу 3% од нејзиниот бруто домашен производ во 2010 година.
[мини|[Банка на Израел]]
Израелската економија ја издржала рецесијата на крајот на 2000-тите, регистрирајќи позитивен раст на БДП во 2009 година и завршувајќи ја деценијата со стапка на невработеност пониска од онаа на многу западни земји. Постојат неколку причини кои стојат зад оваа економска еластичност, на пример, фактот, како што е наведено погоре, дека земјата е нето заемодавател отколку заемодавател и владата и генерално конзервативната макроекономска политика на Владата на Банката на Израел. Особено може да се наведат две политики, едната е одбивањето на владата да подлегне на притисокот од страна на банките да присвојат големи суми на јавни пари за да им помогнат во кризата, со што се ограничува нивното ризично однесување. Второто е спроведување на препораките на Бахарската комисија во раните до средините на 2000-тите, кои препорачуваат раздвојување на депозитарните и банкарските активности на банките, спротивно на тогаш спротивниот тренд, особено во САД, за олеснување такви ограничувања што имале ефект да поттикнат повеќе ризици во финансиските системи на тие земји.

### Членство во ОЕЦД
Во мај 2007 година, Израел бил поканет да отвори пристапни разговори со ОЕЦД . Во мај 2010 година, ОЕЦД едногласно гласл за поканување на Израел да се приклучи, и покрај палестинските приговори.  Земјата станала полноправна членка на 7 септември 2010 година. ОЕЦД го пофалил научниот и технолошки напредок на Израел и го опиша како „*произведен извонреден резултат на светско ниво*“.

### Предизвици
И покрај економскиот просперитет, израелската економија се соочува со многу предизвици, некои се краткорочни, а некои се долгорочни. На краток рок, нејзината неспособност да го удвои својот успех во телекомуникациската индустрија во други растечки индустрии ги попречува нејзините економски изгледи. Нејзината неспособност да поттикне големи мултинационални компании во последната деценија, исто така, ја доведува во прашање неговата способност да вработи голем број луѓе во напредната индустрија. На долг рок, Израел се соочува со предизвици на голема зависност од зголемениот број на ултра-православни Евреи кои имаат ниско ниво на официјално учество во работната сила меѓу мажите, и оваа ситуација може да доведе до материјално понизок однос на вработеност кон население и поголем сооднос на зависност во иднина. Гувернерот на Банката на Израел, Стенли Фишер, изјавил дека растечката сиромаштија меѓу ултраортодоксните и штети на израелската економија. Според податоците објавени од Јан Фурсман, 60% од сиромашните домаќинства во Израел се Харедимски Евреи и Израелски Арапи . Двете групи заедно претставуваат 25-28% од израелското население. Организациите како Фондацијата Кемах, Гвахим, Ерусалимско Село и Форумот за деловно вмрежување во Ерусалим се осврнуваат на овие предизвици со услуги за поставување работа и настани за вмрежување 

## Податоци
Следната табела ги прикажува главните економски индикатори во периодот 1980–2018 година. Инфлацијата под 2% е зелена.

## Сектори

### Земјоделството
алт=Men loading hay bales onto truck at a Kibbutz.|мини|Кибуц, колективните заедници во Израел, традиционално засновани на земјоделство, играле важна улога во израелската економија до крајот на 1970-тите.
Во 2017 година, 2,3% од БДП на земјата бил добиен од земјоделството . Од вкупна работна сила од 2,7&nbsp;милиони, 2,6% се вработени во земјоделско производство, додека 6,3% во услуги за земјоделство.  Додека Израел увезува значителни количини жито (приближно 80% од локалната потрошувачка), тој е во голема мерка самодоволен во другите земјоделски производи и прехранбени производи. Со векови, земјоделците од регионот одгледувале сорти агруми, како грејпфрут, портокали и лимони. Агрумите сè уште се најголем извоз на земјоделски производи во Израел. Покрај тоа, Израел е една од водечките земји извознички на стаклена градина во светот. Земјата секоја година извезува земјоделски производи во вредност од над 1,3 милијарди долари, вклучувајќи земјоделски производи, како и земјоделски инпути и технологија во вредност од 1,2 милијарди долари.

### Финансиски услуги
мини|250x250пкс|.
Израел има над 100 активни фондови за ризичен капитал кои работат низ целата земја со 10 милијарди американски долари под управување. Во 2004 година, меѓународните странски фондови од разни нации ширум светот извршиле над 50 проценти од вкупно вложените долари со што се истакнува силната и здрава репутација на земјата како меѓународно барана странска инвестиција од многу земји. Секторот за ризичен капитал во Израел рапидно се развил од раните 1990-ти и има околу 70 активни фондови за ризичен капитал, од кои 14 меѓународни имаат израелски канцеларии. Просперитетниот израелски ризичен капитал и индустријата за деловно-инкубатор одиграле важна улога во финансирањето на просперитетниот високотехнолошки сектор на земјата.  Во 2008 година, инвестициите во ризичен капитал во Израел се зголемиле за 19 проценти на 1,9 американски долари&nbsp;милијарди 

„*Помеѓу 1991 и 2000 година, годишните трошоци на капиталот во Израел, скоро сите приватни, пораснаа скоро 60 пати, од 58 американски долари&nbsp;милиони до 3,3 долари&nbsp;милијарди; компаниите основани од израелски вложувачки фондови пораснаа од 100 на 800; и приходите на Израел од информатичката технологија пораснаа од 1,6 американски долари&nbsp;милијарди до 12,5 долари&nbsp;милијарди* *До 1999 година, Израел беше рангиран на второто место по Соединетите држави во инвестиран капитал на приватна сопственост како дел од БДП. Израел го водеше светот според учеството на неговиот раст што може да се припише на високотехнолошки потфати: 70 проценти*. “ 

Просперитетната израелска индустрија за вложувања има важна улога во финансирањето на секторот за високотехнолошки развива во земјата. Земјата сега е преполна со стотици просперитетни израелски приватни фирми со капитал и ризичен капитал кои сакаат да инвестираат во следниот потенцијален бизнис од милион или милијарди долари. Многу од израелските фирми со ризичен капитал имаат милијарди долари под управување, кои сакаат да инвестираат во домашни израелски компании со цел да создадат вредност со обележување на силно присуство низ целата земја. Финансиската криза од 2007-08 година исто така влијаела на достапноста на ризичен капитал локално. Во 2009 година имало 63 спојувања и преземања на израелскиот пазар во вкупна вредност од 2,54 милијарди долари; 7% под нивото од 2008 година (2,74 милијарди американски долари), кога 82 израелски компании биле споени или преземени и 33% пониски од приходите од 2007 година (3,79 милијарди американски долари) кога 87 израелски компании биле споени или откупени.  Бројни израелски високотехнолошки компании се купени од глобалните корпорации заради сигурен корпоративен менаџмент и квалитетен персонал. Покрај фондовите за ризични капитали, многу од водечките светски банки за инвестиции, пензиски фондови и осигурителни компании имаат силно присуство во Израел, обврзувајќи ги своите средства за финансиски поддршка на израелските високотехнолошки фирми и да имаат корист од неговиот просперитетен сектор за висока технологија. Овие институционални инвеститори вклучуваат Goldman Sachs, Bear Stearns, Deutsche Bank, JP Morgan, Credit Swiss First Boston, Merrill Lynch, CalPERS, Ontario Teachers Pension Plan, и AIG.

Израел исто така има мала, но брзо растечка индустрија за хеџ фондови . Во рок од пет години помеѓу 2007 и 2012 година, бројот на активни хеџ фондови е двојно зголемен на 60, додека вкупните вредности на активата што ги контролираат фондовите се зголемиле за четири пати во истиот период. Израел врз основа хеџ фондовите забележал пораст од 162% од 2006 година и во моментов управуваат со вкупно $ 2 милијарди долари ( ₪ 8 милијарди евра), како и вработување на околу 300 лица. Постојано растечката индустрија за хеџ фондови во Израел привлекува и огромен број инвеститори од целиот свет, особено од САД.

### Висока технологија
алт=Orb-tower of Weizmann Institute of Science|десно|мини|Вејцманскиот институт за наука, Реховот
Науката и технологијата во Израел е еден од најразвиените и индустриски развиените сектори во земјата. Современиот израелски екосистем на висока технологија е високо оптимизиран и сочинува значителен дел од израелската економија. Процентот на Израелци кои се занимаваат со научно-технолошко истражување и износот потрошен на истражување и развој (R&D) во однос на бруто домашниот производ (БДП) е меѓу највисоките во светот.  Израел се наоѓа на четвртото место во светот според научната активност, мерено според бројот на научни публикации на милион граѓани. Процентот на Израел од вкупниот број објавени научни статии ширум светот е скоро 10 пати поголем од неговиот процент на светска популација. И покрај малата популација во однос на другите индустриски развиени народи ширум светот, Израел има најголем број на научници и техничари по глава на жител во светот со 140 научници и техничари на 10.000 вработени. За споредба, истото е 85 на 10 000 во САД и 83 на 10 000 во Јапонија.

Израелски научници, инженери и техничари придонесоа за современ напредок на природните науки, земјоделските науки, компјутерските науки, електрониката, генетиката, медицината, оптиката, сончевата енергија и различните области на инженерството. Израел е дом на главните корпоративни играчи во високотехнолошката индустрија и има едно од технолошки најписмените популации во светот. Во 1998 година, Тел Авив бил именуван од *Њузвик* како еден од десетте технолошки највлијателни градови во светот. Во 2012 година, градот бил исто така прогласен за едно од најдобрите места за високотехнолошки стартап компании, поставени на второто место веднаш по Калифорнија . Во 2013 година, Тел Авив го повторил подвигот каде американскиот весник, Бостон Глоуб го рангирал Тел Авив како втор најдобар град за започнување деловни активности, по Силициумската Долина  Израел има најголем број на стартап компании на глобално ниво, и е втор по САД и останува еден од најголемите центри во светот за почетни претпријатија за технологија. 200 почетни компании се создаваат годишно и повеќе од 2500 почетни компании работат низ целата земја.

Како резултат на високо реномираната и креативна почетна култура во земјата, Израел честопати се нарекува „*Почетна нација*“ (адаптирана од книгата „ Старт-ап нација“, од Дан Сенор и Саул Сингер )  и „*Силициумската Долина на Блискиот Исток*“. Постојат дури и бројни програми што испраќаат луѓе во Израел да ја истражат економијата на „*Старт-ап нација*“ (како што се TAVtech Ventures и TAMID Group). Некои го припишуват овој успех на IDF и нејзиниот развој на талент што потоа ја разгорила високотехнолошката индустрија, но претприемачот Инбал Ариели во својата работа сугерира дека одликите својствени на израелската култура и начинот на одгледување на израелските деца исто така играат значајна улога.

Во последниве години, индустријата се соочува со некои предизвици, а понатамошниот раст на индустријата зависи од нивно надминување. Сега секторот за висока технологија рапидно расте и се зголемува и побарувачката за технолошки талент. Нема доволно специјалисти на пазарот и особено, 15% од позициите во високотехнолошкиот сектор на Израел остануваат неисполнети. Сепак, најголем број на неисполнети позиции (31%) има во софтверските инженерски специјалитети: DevOps, back-end, наука за податоци, машинско учење и вештачка интелигенција . Затоа, платите на специјалистите на израелскиот пазар исто така значително се зголемиле. За да се реши овој проблем, ИТ компаниите бараат пополнување на празнините во странство. Следствено, тие вработуваат околу 25% од целата нивна работна сила во странство. Повеќето компании избераат да вработат луѓе од Украина (45%) и САД (16%) . Така, за да продолжи индустријата да расте, Израел треба да го надмине овој недостаток на работна сила. Всушност, Израелскиот совет за високо образование веќе започнал петгодишна програма за зголемување на бројот на дипломирани студенти од компјутерски науки и инженерски програми за 40%.

### Енергија
десно|мини|Познати полиња за нафта и гас во сливот на Левант (американска ОВС)
десно|мини|Потрошувачка на извори на енергија од фосилни горива во Израел од 1980 година. Потрошувачката на јаглен се зголемува постојано од 1980 година кога билс занемарлива. Потрошувачката на природен гас била скоро нула во 2003 година и оттогаш постојано се зголемува.
Историски гледано, Израел се потпира на надворешен увоз за задоволување на најголемиот дел од своите енергетски потреби, трошејќи износ еквивалентен на над 5% од својот БДП годишно во 2009 година за увоз на енергетски производи. Сообраќајниот сектор главно се потпира на бензин и дизел-гориво, додека најголемиот дел од производството на електрична енергија се генерира со увезен јаглен. Од 2013 година, Израел увезува околу 100 милиони барели нафта годишно. Земјата поседува занемарливи резерви на сурова нафта, но има домашни ресурси на природен гас кои биле откриени во позначителни количини почнувајќи од 2009 година, по повеќе децении претходно неуспешно истражување .

#### Природен гас
До раните 2000-ти, употребата на природен гас во Израел била минимална. Кон крајот на 90-тите, владата на Израел одлучила да охрабри употреба на природен гас заради еколошки, трошоци и разновидност на ресурсите. Во тоа време, сепак, немало домашни извори на природен гас и се очекувало гас да се снабдува од странство во форма на течен природен гас и од иден гасовод од Египет (кој на крајот станал познат како гасовод Ариш-Ашкелон ). Биле направени планови за Израелската електричната корпорација да изгради неколку централи управувани од природен гас, за подигање на национална мрежа за дистрибуција на гас.

##### Неодамнешни откритија
Во 2000 година, било направено скромно откритие кога наоѓалиште на природен гас од 33 милијарди кубни метри или 1.200 милијарди кубни метри било пронајдено во морето кај Ашкелон, а комерцијалното производство започнало во 2004 година. Од 2014 година, ова поле е скоро исцрпено - порано отколку што се очекувало поради зголемено испумпување за делумно да се компензира загубата на увезениот египетски гас во пресрет на немирите поврзани со падот на режимот на Мубарак во 2011 година . Во 2009 година, значајно откритие за гас по име Тамар, со докажани резерви од 223 милијарди кубни метри биле пронајдени во длабока вода приближно 90 километри западно од Хаифа, како и помал од 15 милијарди кубни метри поблизу до крајбрежјето. Понатаму, резултатите од 3Д-сеизмичките истражувања и тест-дупчењата спроведени од 2010 година, потврдиле дека било пронајдено наоѓалиште со околу 621 милијарди кубни метри природен гас по име Левијатан.

Полето Тамар започнало со комерцијално производство на 30 март 2013 година по четири години развој. Се очекувало снабдувањето со гас од Тамара за да им помогне на израелската економија, која претрпела загуби од повеќе од ₪ 20 милијарди долари во периодот од 2011 и 2013 година, како резултат на нарушување на снабдувањето со гас од соседните Египет (а кои не се очекува да продолжи поради одлуката на Египет да го прекине на неодредено време договорот за снабдување со гас на Израел). Како резултат на тоа, Израел, како и неговиот друг сосед Јордан, кој исто така страдал од нарушување на испораката на гас од Египет, мораше да пристапи кон увоз на значително поскапи и загадувачки течни горива како замени извори на енергија. Енергетската криза што следела во Израел била укината откако полето Тамар во 2013 година, додека Јордан се обврзал на 10 милијарди американски долари, 15-годишен договор за снабдување со гас во вкупна вредност од 45 милијарди кубни метри од израелското поле Левијатан, што се планирало да се појави на крајот на 2019 година  Договорот се проценува дека ќе му заштеди на Јордан 600 милиони американски долари годишно во енергетски трошоци. Во 2018 година, сопствениците на полињата Тамар и Левијатан објавиле дека преговараат за договор со конзорциум на египетски фирми за снабдување со до 64 милијарди кубни метри за 10 години, проценет на 15 милијарди американски долари. На почетокот на 2012 година израелскиот кабинет ги објавил плановите за формирање суверен фонд за богатство (наречен „ Израелски фонд на граѓани “).

#### Електрична енергија
Од основањето на државата, во средината на 2010-тите, државната компанија, Израелска електрична корпорација (ИЕЦ) имала делотворен монопол за производство на електрична енергија во земјата. Во 2010 година компанијата продала 52.037&nbsp;GWh електрична енергија. До средината на 2010-тите, земјата исто така се соочувала со постојана мала резерва на работа. Повеќето земји имаат можност да се потпрат на моќта што ја добиваат производителите во соседните земји во случај на недостаток на електрична енергија. Меѓутоа, мрежата на Израел е неповрзана со мрежата на соседните земји. Ова најмногу се должи на политички причини, но и на значително помалку развиената природа на електроенергетските системи на Јордан и Египет, чии системи постојано се борат да ја задоволат домашната побарувачка и чија електрична генерација по глава на жител е помала од една петтина од израелската. Како и да е, додека оперативните резерви во Израел биле ниски, земјата имала доволен капацитет за производство и пренос за да ги задоволи домашните потреби за електрична енергија и за разлика од земјите што ја опкружуваат, прекинувањата на струјата во историјата биле доста ретки, дури и во периоди на екстремно побарувачка.

Соочувајќи се со зголемената побарувачка на електрична енергија и загриженоста за ситуацијата со ниските резерви, владата на Израел започнала да презема чекори за зголемување на снабдувањето со електрична енергија и оперативната резерва, како и намалување на монополската позиција на IEC и зголемување на конкуренцијата на пазарот на електрична енергија почнувајќи од втората половина од деценијата од 2000-тите. Така било прифатено изградба на неколку нови централи и ги охрабрило приватните инвестиции во секторот за производство. До 2015 година, уделот на IEC во вкупниот инсталиран капацитет за производство на електрична енергија во целата земја паднал на околу 75%, а компанијата тогаш поседувала инсталиран капацитет за производство од околу 13,6 гигавати (GW). Од 2010 година, Независни производители на електрична енергија изградиле три нови централи на комбиниран циклус со погон на гас со вкупен капацитет на производство од околу 2,2 GW, додека различни индустриски концерни изградиле простории за когенерација со вкупна моќност на електрична енергија од околу 1 GW, а кои се лиценциран од електричниот орган да продава вишок електрична енергија на националната мрежа по конкурентни стапки. Исто така, во изградба е и пумпен објект за складирање од 300 MW, со уште два во планот, плус неколку постројки со сончев погон.

Покрај горенаведените чекори, Израел и Кипар ја разгледуваат можноста за спроведување на предложениот проект Евроазија Интерконектор . Ова се состои во поставување на подводен кабел за напојување со моќност од 2000 MW HVDC меѓу нив и помеѓу Кипар и Грција, со што се поврзува Израел со поголема европска електрична мрежа. Доколку се спроведе, ова ќе овозможи дополнително зголемување на оперативната резерва на земјата, како и продажба на вишок електрична енергија во странство.

Во 2016 година, вкупното производство на електрична енергија на ниво на национално ниво било 67,2 GWh, од кои 55,2% се генерирани со користење на природен гас и 43,8% со употреба на јаглен - прв пат учеството во производството на електрична енергија со употреба на природен гас го надмина генерираното со користење на јаглен.

#### Сончева енергија
[алт=Large solar dish scaffolding at Ben-Gurion National Solar Energy Center.|мини|[Негев|Пустината Негев е дом на израелската индустрија за сончево истражување, особено Националниот центар за сончева енергија и долината Арава, која е најсончевата област на Израел.]]
Сончевата енергија во Израел и израелската индустрија за сончева енергија има историја што датира од основањето на земјата. Во педесеттите години од минатиот век, Леви Јисар развил сончев бојлер за да помогне во намалување на недостаток на енергија во новата земја. До 1967 година околу едно од дваесет домаќинства ја загревале својата вода преку сонцето и биле продадени 50.000 сончеви грејачи.  Со нафтената криза во 70-тите години од минатиот век, Хари Зви Табор, таткото на израелската сончева индустрија, развил прототип на сончев бојлер кој сега се користи во над 90% од израелските домови. Израелските инженери се на раб на технологијата за сончева енергија, и нејзините сончеви компании работат на проекти ширум светот.

### Индустриско производство
Израел има голем индустриски капацитет со добро развиена хемиска индустрија со многу свои производи насочени кон извозниот пазар. Повеќето хемиски погони се наоѓаат во Рамат Ховав, областа на заливот Хаифа и во близина на Мртвото Море . Израел хемикалис е една од најголемите компании за ѓубрива и хемикалии во Израел и нејзината подружница, *Dead Sea Works* во Сдом е четвртиот најголем производител и снабдувач на производи од поташа во светот . Компанијата исто така произведува и други производи како што се магнезиум хлорид, индустриски соли, одмрзнувачи, соли за бања, трпезариска сол и суровини за козметичката индустрија.  Еден од најголемите работодавци во земјата е Израелската воздушна индустрија која произведува главно авијација, вселенски и одбранбени производи. Во 2017 година компанијата имаше заостаток од нарачки од 11,4 милијарди американски долари. Друг голем работодавач е Тева Фармацевтска Индустри, една од најголемите фармацевтски компании во светот, вработувајќи 40.000 луѓе заклучно со 2011 година. Специјализира во генерички и комерцијални фармацевтски производи и активни фармацевтски состојки. Тоа е најголемиот производител на генерички лекови во светот и една од 15-те најголеми фармацевтски компании во светот. Индустриското производство на метали, електрична опрема, градежни материјали, производи за широка потрошувачка и текстил, како и преработка на храна, исто така, формираат значителен дел од производствениот сектор.

#### Индустрија за дијаманти
Израел е еден од трите најголеми центри во светот за полиран дијамант, заедно со Белгија и Индија. Израелскиот нето извоз на полиран дијамант се намалиl за 22,8 проценти во 2012 година, бидејќи извозот на полиран дијамант паднаl на 5,56 милијарди долари од 7,2 милијарди долари во 2011 година. Нето-извозот на груб дијамант паднаl за 20,1% на 2,8 милијарди долари, а нето-извозот на полиран дијамант се намалиl за 24,9% на 4,3 милијарди долари, додека нето-увозот на груб дијамант паднаl за 12,9% на 3,8 милијарди долари. Нето-извозот и увозот се намалиle како резултат на тековната глобална финансиска криза, особено во рамките на Еврозоната и САД. Соединетите држави се најголемиот пазар со 36% од вкупниот извозен пазар за полирани дијаманти, додека Хонгконг останува на второто место со 28% и Белгија со 8% на третото место. , исечените дијаманти биле најголемиот извозен производ на Израел, сочинувајќи 23,2% од целиот извоз.

#### Договори за одбрана
Израел е еден од најголемите светски извозници на воена опрема, сочинувајќи 10% од вкупниот број на светски извори во 2007 година. Три израелски компании биле наведени на индексот на Стокхолмскиот меѓународен институт за истражување на мирот во 2010 година, меѓу најдобрите 100 компании во светот за производство на вооружување и воени услуги: Елбит системи, Израел аероспејс индустрии и РАФАЕЛ . Одбранбената индустрија во Израел е стратешки важен сектор и голем работодавач во земјата. Таа е исто така голем играч на глобалниот пазар на оружје и е 11-ти по големина извозник на оружје во светот заклучно со 2012 година. Вкупните договори за трансфер на оружје надминале 12,9 милијарди меѓу 2004 и 2011 година. Постојат над 150 активни одбранбени компании со седиште во земјата со комбинирани приходи од над 3,5 милијарди американски долари годишно. Израелскиот извоз на одбранбена опрема достигнал 7 милијарди американски долари во 2012 година, што претставува зголемување за 20 проценти во однос на износот на извозот поврзан со одбраната во 2011 година. Голем дел од извозот се продава во САД и Европа. Другите поголеми региони кои купуваат израелска одбранбена опрема вклучуваат Југоисточна Азија и Латинска Америка . Индија е исто така голема земја за извоз на израелско оружје и останал најголемиот израелски пазар на оружје во светот. Израел се смета за водечки извозник на летала во светот. Според Меѓународниот институт за истражување на мирот во Стокхолм, израелските одбранбени компании стојат зад 41% од сите беспилотни летала извезени во 2001–2011 година.

### Туризам
Туризмот е еден од најголемите извори на приход на Израел во земјата, привлекувајќи 3,6&nbsp;милиони странски туристи во 2017 година, со раст од 25 отсто од 2016 година и придонес од ₪ 20 милијарди долари за израелската економија што го прави рекорд на сите времиња. Најпопуларната платена страница е Масада .

## Надворешна трговија
алт=World map of Israeli exports in 2016|мини|Карта на израелскиот извоз во 2016 година
Во 2016 година, извозот на израелска стока изнесувал 55,8 милијарди американски долари. Земјата увезила стока во вредност од 61,9 милијарди американски долари во истата година. Во 2017 година вкупниот извоз (стоки и услуги) изнесувал 102,3 милијарди американски долари, додека увозот изнесувал 96,7 милијарди американски долари. Израел обично забележува скромен трговски дефицит на стоки. Неговиот главен увоз на стоки се состои од суровини, сурова нафта, производни влезови и готови производи за широка потрошувачка. Повеќето од неговиот извоз се производи со висока додадена вредност, како што се електронски компоненти и друга опрема со висока технологија, алатки и машини, исечени дијаманти, рафинирани петрохемикалии и фармацевтски производи. Нормално, објавува значителен трговски суфицит во услугите благодарение на туристичката и услужната индустрија како што се развој на софтвер, инженерски услуги и биомедицинско и научно истражување и развој. Затоа, целокупната надворешна трговија е позитивна, придонесувајќи за значителен суфицит на тековната сметка, кој заклучно со 2017 година изнесува 4,7% од БДП. 
лево|мини|Графички приказ на извозот на израелски производи во 28 категории обележани во боја (2014)
САД се најголемиот трговски партнер на Израел, а Израел е 26-ти најголем трговски партнер на САД; двонасочна трговија изнесувала околу 24,5 милијарди американски долари во 2010 година, од 12,7 долари&nbsp;милијарди во 1997 година. Главниот извоз на САД во Израел вклучува компјутери, интегрални кола, делови од авиони и друга опрема за одбрана, пченица и автомобили. Главниот извоз на Израел во САД вклучува исечени дијаманти, накит, интегрални кола, машини за печатење и телекомуникациска опрема. Двете земји потпишале договор за слободна трговија (ДДВ) во 1985 година со кој постепено се елиминирале тарифите за повеќето стоки што се тргуваат меѓу двете земји во следните десет години. Договорот за земјоделство бил потпишан во ноември 1996 година, кој се однесува на преостанатата стока што не е опфатена со Договорот за слободна трговија. Сепак, остануваат некои нетарифни бариери и тарифи за стоки. Израел, исто така, има воспоставено договори за трговија и соработка со Европската Унија и Канада и се обидува да склучи вакви договори со голем број други земји, вклучувајќи ги и Турција, Јордан и неколку земји од Источна Европа.

Во регионална смисла, Европската Унија е врвно одредиште за израелскиот извоз. Во периодот од четири месеци помеѓу октомври 2011 година и јануари 2012 година, Израел извел стоки во вкупна вредност од 5 милијарди долари во ЕУ - што претставува 35% од вкупниот извоз на Израел. Во истиот период, израелскиот извоз во Источна Азија и Далечниот Исток изнесувал околу 3,1 милијарди долари.

До 1995 година, трговијата на Израел со арапскиот свет била минимална поради бојкотот на Арапската лига, кој бил започнат против еврејската заедница во Палестина во 1945 година. Арапските нации не само што одбиле да имаат директна трговија со Израел (примарен бојкот), туку тие исто така одбиле да прават деловна активност со која било корпорација што работела во Израел (секундарен бојкот) или која било корпорација што работела со корпорација што работела со Израел (терцијарен бојкот).

Во 2013 година, комерцијалната трговија меѓу Израел и Палестинските територии била проценета на 20 милијарди американски долари годишно.

Во 2012 година, десет компании биле одговорни за 47,7% од извозот на Израел. Овие компании се„ Интел Израел“, „ Елбит Системс“, „Рафинерии на нафта“, Тева Фармацевтикалс, „ Искар“, „ Израел хемикалис“, „ Махтешим Аган“, „ Паз нафтена компанија“, „ Израел аероспејс индустрис“ и одделот „ Индиго“ на Хјулет-Пакард . Израелската банка на Банката и Израелскиот институт за извоз предупредиле дека земјата е премногу зависна од мал број извозници.

### Извозни одредишта и потекло на увозот

## Рангирање
Глобалниот извештај за конкурентност од 2016 до 2017 година го рангирал Израел како втора по иновативна економија во светот. Исто така земјата била рангирана на 18- то место меѓу 188 светски нации на Индексот за човечки развој на ООН, што го става во категоријата „*Многу високо развиени*“. Заклучно со 2014 година, Израел е на 19-то место од 124 земји според индексот на економска сложеност . Светскиот годишник за конкурентност IMD за 2016 година ја рангирала економијата на Израел како 21-та светска најконкурентна од 61 анкетираната економија. Израелската економија била рангирана како најтрајната економија во светот наспроти кризите, а исто така била рангирана на првото место по стапка на инвестиции во центарот за истражување и развој. Банката на Израел била рангирана на првото место меѓу централните банки за ефикасно функционирање, за разлика од 8-то место во 2009 година. Израел бил рангиран на првото место и во снабдувањето со квалификувана работна сила.  Израелските компании, особено во областа на високотехнолошката технологија, уживаат значителен успех при собирањето пари на Вол Стрит и другите светски финансиски пазари: Во 2010 година, Израел се нашол на второто место меѓу странските земји по бројот на свои компании котирани на берзите во САД.

Оттргнувајќи се од социјалистичкиот економски модел од средината на 1980-тите и раните 1990-ти, Израел направил драматични потези кон парадигмата на слободниот пазар на капитализмот. Во 2012 година, Израелската оценка за економска слобода е 67,8, со што нејзината економија е 48-та слободна во Индексот на економска слобода во 2012 година. Економската конкурентност на Израел е помогната од силна заштита на правата на сопственост, релативно ниско ниво на корупција и висока отвореност кон глобалната трговија и инвестиции. Даноците на доход и даноците на добивка остануваат релативно високи. Во 2011 година,  Израел е рангиран на 36-тото место од вкупно 182 земји во Transparency International според индексот на перцепција на корупција. Митото и другите форми на корупција се нелегални во Израел, кој е потписник на Конвенцијата за мито на ОЕЦД од 2008 година.

## Наводи

## Литература

* Shalev, Michael. *Labour and the Political Economy in Israel*. Oxford: Oxford University Press, 1992.
* Ben-Porath, Yoram ed. *The Israeli Economy: Maturing through Crises*. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1986.
* Chill, Dan. *The Arab Boycott of Israel: Economic Aggression and World Reaction*. New York: Praeger, 1976.
* Kanovsky, Eliyahu. *The Economy of the Israeli Kibbutz*. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1966.
* Klein, Michael. *A Gemara of the Israel Economy*. Cambridge, MA: National Bureau of Economic Research, 2005.
* Michaely, Michael. *Foreign Trade Regimes and Economic Development: Israel*. New York: National Bureau of Economic Research, 1975.
* Senor, Dan and Singer, Saul, *Start-up Nation: The Story of Israel's Economic Miracle*, Hachette, New York (2009) 
* Rubner, Alex. *The Economy of Israel: A Critical Account of the First Ten Years*. New York: Frederick A Praeger, 1960.
* Maman, Daniel and Rosenhek, Zeev. *The Israeli Central Bank: Political Economy: Global Logics & Local Actors*. Routledge, 2011.
* *The Global Political Economy of Israel*

## Надворешни врски

*  .
* 
* Израел и ММФ, Меѓународен монетарен фонд
* Резиме на статистика за трговија на Светска банка Израел 2012 година
*  .
*  .
*   
* Тарифи што ги применува Израел, предвидени со Мапата за пристап до пазарот на ITC , онлајн база на податоци за царински тарифи и барања на пазарот
* Список на истражувачка табла на Израелски регистри на компании
* Хебрејски документи за рецесијата во Израел 1966-1967:
* http://israelidocuments.blogspot.co.il/2016/02/50-1967-1966.html