Илјада деветстотини осумдесет и четврта

**Илјада деветстотини осумдесет и четврта** (англиски: *Nineteen Eighty-Four*), насловен и како **1984** — дистопски роман напишан од англискиот писател Џорџ Орвел. Романот бил објавен е на 8 јуни 1949 година од *Secker & Warburg* како деветта и последна завршена книга на Орвел. Тематски, се фокусира на последиците од тоталитаризмот, масовниот надзор и перење на мозокот на луѓето и однесувањата во општеството. Орвел, како демократски социјалист и антисталинист, ја моделирал авторитарната социјалистичка Британија според Советскиот Сојуз во периодот на сталинизмот и практиките на државна цензура и државна пропаганда во нацистичка Германија. Пошироко, романот ја испитува улогата на вистината и фактите во општествата и начините на кои тие можат да бидат манипулирани.

Приказната се одвива во замислена иднина. Тековната година е непозната, но се верува дека е 1984 година. Голем дел од светот е во вечна војна. Велика Британија, во романот позната како Прва аеродромска писта, станала провинција на тоталитарната супердржава Океанија, која е предводена од Големиот Брат, диктаторски лидер поддржан од интензивен култ на личност создаден од Полицијата на мислите на Партијата. Партијата се занимава со сеприсутен владин надзор и, преку Министерството за вистина, историски негационизам и постојана пропаганда за прогонување на индивидуалноста и независното размислување.

*Илјада деветстотини осумдесет и четврта* станал класичен книжевен пример за политичка и дистописка фикција. Исто така, го популаризирал терминот „орвеловски“ како придавка, при што многу термини што се користат во романот влегле во општа употреба, вклучувајќи ги „Големиот брат“, „двојно размислување или двосмисол“, „Полиција на мислата“, „мислен криминал“, „новговор“ и изразот „2 + 2 = 5“. Повлечени се паралели помеѓу темата на романот и примерите од реалниот живот на тоталитаризам, масовен надзор и кршење на слободата на говорот, меѓу другите теми. Орвел ја опишал својата книга како „сатира“  и приказ на „*перверзиите на кои е подложна централизираната економија*“, а исто така навел дека верува „*дека нешто слично на тоа може да се појави*“. Списанието *[[Тајм (списание)|Тајм]]* го вклучил на својот список на 100 најдобри романи на англиски јазик објавени од 1923 до 2005 година, и бил ставен на списокот на 100 најдобри романи на „Modern Library“, достигнувајќи го 13-тото место на списокот на уредниците и 6-то место на списокот на читателите. Во 2003 година, бил наведен на осмото место во анкетата „Големо читање“ од страна на Би-Би-Си. Адаптиран е низ различни медиуми од неговото објавување, најпознато како филм објавен во 1984 година, со Џон Харт, Сузана Хамилтон и Ричард Бартон во главните улоги.

Во Македонија книгата е издадена од издавачката куќа *Икона* во 2012 година и Издавачки центар *ТРИ* во 2019 година.
## Заплет
мини|Скица на концептот за идеален граѓанин во „1984“ од Џорџ Орвел, прикажана преку главната протагонистичка креација на романот, другарот Огилви, кој никогаш не постоел во реалноста, но ги акумулирал сите доблести на вистински Океанец и служел како пример за тоа кој се смета за „''праведен човек''“ и што треба да направи за да ја исполни својата посветеност кон татковината.
мини|Постер креиран од уметникот Фредерик Гимон: ГОЛЕМИОТ БРАТ ТЕ ГЛЕДА. Најпознатата фраза од романот

Како што нарацијата започнува на „4 април 1984 година“, датум чија валидност е доведена во прашање од страна на главниот лик, светот со децении е опустошен од глобална војна, граѓански судири и револуција. Островот кој порано бил познат како Велика Британија е „Прва аеродромска писта“, провинција на Океанија, една од трите тоталитарни супердржави кои владеат со светот. Управувана е од „Партијата“ под идеологијата на „Ангсоц“: кратенка на „англиски социјализам“ на новговор. Присутен е и мистериозниот лидер Големиот Брат, кој има интензивен култ на личноста. Партијата брутално ги чисти сите што не се прилагодуваат целосно на нивниот режим, користејќи ја Полицијата на мислите и постојан надзор преку телекрани (двонасочни телевизори), камери и скриени микрофони. Оние што ќе ја изгубат наклонетоста на Партијата стануваат „*неличности*“, исчезнувајќи per *[[damnatio memoriae]]* (осуда на меморијата) со уништени сите докази за нивното постоење.

Во Лондон, Винстон Смит е член на Надворешната партија, кој работи во Министерството за вистина, каде што ги преработува историските записи за да се усогласат со постојано менувачката верзија на историјата на државата. Винстон ги ревидира минатите изданија на *[[Тајмс|„Тајмс“]]*, додека оригиналните документи се уништуваат откако ќе бидат фрлени во канали познати како дупки на сеќавањата, што водат до огромна печка. Тој тајно се спротивставува на владеењето на Партијата и сонува за бунт, и покрај тоа што знае дека веќе е „криминалец на мислата“ и веројатно еден ден ќе биде фатен.

Додека е во пролетаријатска населба, тој го среќава г-дин Чарингтон, сопственик на старинарница, и купува дневник во кој пишува критики за Партијата и Големиот Брат. На негово разочарување, кога ја посетува населбата, тој открива дека тие немаат политичка свест. Додека работи во Министерството за вистината, ја забележува Џулија, млада жена која ги одржува машините за пишување романи во министерството, за која Винстон се сомнева дека е шпион, и развива интензивна омраза кон неа. Тој нејасно се сомнева дека О'Брајан, член на Внатрешната партија и негов претпоставен, е дел од енигматично подземно движење на отпорот познато како Братство, формирано од злогласниот политички и позициски соперник на Големиот Брат, Емануел Голдштајн.

Еден ден, Џулија тајно му подава на Винстон љубовна порака, по кое двајцата започнуваат тајна љубовна афера. Џулија му објаснува дека и таа ја мрази Партијата, но Винстон забележува дека таа е политички апатична и незаинтересирана за соборување на режимот. Првично се среќаваат на село, а подоцна се среќаваат во изнајмена соба над продавницата на г-дин Чарингтон. За време на аферата, Винстон се сеќава на исчезнувањето на неговото семејство за време на граѓанската војна во 1950-тите и на неговиот напнат однос со неговата отуѓена сопруга Катарин. Неколку недели подоцна, О'Брајан го поканува Винстон во својот стан, каде што се претставува како член на Братството и му испраќа на Винстон копија од *„[[Теоријата и практиката на олигархискиот колективизам]]“* од Голдштајн. Во меѓувреме, за време на Неделата на омраза на нацијата, непријателот на Океанија одеднаш се менува од Евроазија во Истазија, што останува претежно незабележано. Винстон е повикан во Министерството за да помогне во правењето на потребните ревизии на записите. Винстон и Џулија читаат делови од книгата на Голдштајн, која објаснува како Партијата ја одржува власта, вистинските значења на нејзините слогани и концептот на вечната војна. Во него се тврди дека Партијата може да биде соборена доколку проловите се кренат против неа. Сепак, Винстон никогаш нема можност да го прочита поглавјето кое објаснува зошто Партијата ја презела власта и е мотивиран да продолжи.

Винстон и Џулија се заробени кога се открива дека г-дин Чарингтон е таен агент на Полицијата на мислите, и тие се разделени и затворени во Министерството за љубов. О'Брајан, исто така, се открива себеси како член на Полицијата на мислите и член на операција под лажно знаме која ги фаќа политичките дисиденти на Партијата. Во текот на неколку месеци, Винстон е гладен и немилосрдно мачен за да ги усогласи своите верувања со оние на Партијата. О'Брајан му кажува на Винстон дека никогаш нема да знае дали Братството навистина постои и дека книгата на Голдштајн е напишана во соработка со него и други членови на Партијата; понатаму, О'Брајан му открива на Винстон дека Партијата ја гледа моќта не како средство, туку како цел, а крајната цел на Партијата е да се стреми кон моќ исклучиво заради себе. За последната фаза од превоспитувањето, О'Брајан го носи Винстон во Соба 101, која го содржи најлошиот страв на секој затвореник. Кога се соочува со тортура од стаорци, Винстон ја осудува Џулија и се заколнува на верност кон Партијата.

Винстон е пуштен во јавниот живот и продолжува да го посетува кафето „Честнат Три“. Тој ја среќава Џулија, и двајцата откриваат дека се предале еден на друг и дека повеќе не се заљубени. Назад во кафето, вести ја слават наводната масовна победа на Океанија над евроазиските војски во Африка. Винстон конечно прифаќа дека го сака Големиот Брат.

### Додаток
Романот вклучува додаток, додаток од околу 1.000 зборови, насловен како *„Принципи на новоговорот“*, напишан со гласот на (или можеби втор) раскажувач, користејќи контрафактички условни реченици. Се споменува во фуснота кон седмиот пасус од книгата. Некои критичари го толкуваат како навестување за колапсот на Партијата некое време по 1984 година, опишувајќи го како „*среќен крај*“. Се споменува новоговорот како неуспешен да стане доминантен.

## Ликови
### Главни ликови
* Винстон Смит: 39-годишниот главен лик кој е флегматичен секојдневен лик кој размислува за бунт и е љубопитен за моќта на Партијата и минатото пред Револуцијата.
* Јулија: Љубовница на Винстон, која јавно ја застапува партиската доктрина како член на фанатичната Младинска антисексуална лига. Јулија ужива во своите мали акти на бунт и нема интерес да се откаже од својот животен стил.
* О'Брајен: функционер на Внатрешната партија кој е таен член на Полицијата на мислите. Тој се претставува како член на Братството, контрареволуционерниот отпор, за да го фати Винстон.
* Големиот Брат и Емануел Голдштајн никогаш физички не се појавуваат, но се важни за заплетот и имаат значајна улога во градењето на светот.
** Големиот Брат: водачот и фигурата на Партијата што владее со Океанија. Околу него се формира длабок култ на личноста. Во книгата не се открива дали навистина постои.
** Емануел Голдштајн: наводно поранешна водечка фигура во Партијата. Тој станал лидер на контрареволуцијата на Братството и е автор на книгата *„[[Теоријата и практиката на олигархискиот колективизам]]“*. Голдштајн е претставен како симболичен непријател на државата - национален врховен непријател кој идеолошки ги обединува луѓето од Океанија со Партијата, особено за време на „Две минути омраза“ и други форми на сеење страв. Сепак, О'Брејан тврди дека книгата всушност е напишана од Партијата.

### Споредни ликови

* Аронсон, Џонс и Радерфорд: поранешни членови на Внатрешната партија кои Винстон ги памети како едни од првите водачи на Револуцијата, долго пред да чуе за Големиот Брат. Тие признаваат за предавнички заговори со странски сили, а потоа со развојот на романот се погубени во политичките чистки во 1960-тите. Помеѓу нивните признанија и погубувања, Винстон ги гледа како пијат во кафулето „*Честнут Три*“ - со скршени носеви, што сугерира дека нивните признанија биле добиени преку нивно мачење. Подоцна, во текот на својата уредничка работа, Винстон гледа докази од весник што ги побиваат нивните признанија, но ги фрла во дупка во сеќавањето. Единаесет години подоцна, тој се соочува со истата фотографија за време на неговото испрашување.
* Емплфорт: Поранешен колега на Винстон, кој бил затворен затоа што го оставил зборот „Бог“ во песна од Радјард Киплинг, бидејќи не можел да пронајде друга рима за зборот „род“; Винстон го среќава во Министерството за љубов. Емплфорт е претставен како интелектуалец кој ужива во својата работа и ја почитува поезијата и јазикот, особини што предизвикуваат негова немилост кај Партијата.
* Г-дин Чарингтон: таен агент на Полицијата на мислата кој се преправа дека е љубезен и сочувствителен трговец со антиквитети меѓу пролетаријатите.
* Кетрин Смит: емоционално рамнодушната сопруга од која Винстон „*не може да се ослободи*“. И покрај тоа што не сакала сексуални односи, Кетрин се омажила за Винстон затоа што тоа била нивна „*должност кон Партијата*“. Иако била „*добромислечка*“ кон идеологијата, тие се разделиле затоа што двојката не можела да зачне деца. Разводот во општеството не е дозволен, но двојките кои не можат да имаат деца можат да живеат одвоено. Во поголемиот дел од приказната, Винстон живее во нејасна надеж дека Кетрин може да умре или дека може да се „*отстрани*“ од неа со цел потоа да може да се ожени со Џулија. Тој жали што не ја убил туркајќи ја преку работ на каменолом кога имал можност многу години претходно.
* Семејство Парсонс:
** Том Парсонс: наивниот сосед на Винстон и идеален член на Надворешната партија: необразован, сугестибилен човек кој е апсолутно верен на Партијата и целосно верува во нејзината совршена слика. Тој е општествено активен и учествува во активностите на Партијата за својата општествена класа. Тој е пријателски расположен кон Смит и, и покрај својата политичка конформност, го казнува својот син-насилник затоа што испукал катапулт кон Винстон. Подоцна, како затвореник, Винстон го гледа Парсонс затворен во Министерството за љубовта, откако неговата мала ќерка го пријавила во Полицијата на мислите затоа што зборувал против Големиот Брат во сон. Дури и ова не ја намалува вербата на Парсонс во Партијата - тој вели дека би можел да направи „*добра работа*“ во логорите за тешка работа.
** Г-ѓа Парсонс: Сопругата на Парсонс е бледа и несреќна жена која е постојано заплашувана од сопствените деца.
** Децата на Парсонови: деветгодишен син и седумгодишна ќерка. И двајцата се членови на „*Шпионите*“, младинска организација која се фокусира на индоктринирање на деца со партиски идеали и нивна обука да пријавуваат какви било сомнителни инциденти на неортодоксија. Тие ја претставуваат новата генерација океански граѓани, моделот на општество замислено од Внатрешната партија без сеќавања на животот пред Големиот Брат и без семејни врски или емоционални чувства.
* Сајм: Колегата на Винстон во Министерството за вистина, лексикограф вклучен во составувањето на ново издание на речникот Новоговор. Иако е ентузијастичен за својата работа и поддршката за Партијата, Винстон забележува: „*Тој е премногу интелигентен. Премногу јасно гледа и премногу јасно зборува*.“ Винстон предвидува, правилно, дека Сајм ќе стане нечовек.

## Пишување и објавување
### Почетоци
мини|Џорџ Орвел
Архивата на Орвел на Лондонскиот универзитетски колеџ содржи недатирани белешки за идеи копи се развиле во *„1984“*. Се смета дека тетратките „*малку веројатно се завршени подоцна од јануари 1944 година*“ и „*постои силно сомневање дека дел од материјалот во нив датира од раниот дел од војната*“.

Во едно писмо од 1948 година, Орвел тврди дека „*првата мисла за [книгата] му дошла во 1943 година*“, додека во друго вели дека на неа помислил во 1944 година и ја цитира Техеранската конференција во 1943 година како инспирација: „*Всушност, целта е да се расправа за наговестувањето од поделбата на светот на „[[Сфера на влијание|Сфери на влијание]] “ (јас на неа помислив во 1944 година како резултат на Техеранската конференција), а покрај тоа, со нивна пародија да се укаже на интелектуалните наговестувања на тоталитаризмот*“. Орвел ја посетил Австрија во мај 1945 година и забележал маневрирање за кое сметал дека веројатно ќе доведе до одделни советски и сојузнички зони на окупација.  

Во јануари 1944 година, рускиот книжевен историчар Глеб Струве го запознал Орвел со дистопискиот роман на Евгениј Замјатин од 1924 година, *[[Ние (роман)|„Ние]]*“. Во својот одговор, Орвел изразил интерес за жанрот и го информирал Струве дека започнал да пишува идеи за еден свој роман, „*кој можеби ќе биде напишан порано или подоцна*“.  Во 1946 година, Орвел пишувал за дистопискиот роман од 1931 година *[[Храбар нов свет|„Храбар нов свет“]]* од Олдос Хаксли во својата статија „*Слобода и среќа*“ за „''Tribune''“ и забележал сличности со *[[Ние (роман)|„Ние]]*“. До тогаш, Орвел постигнал критички и комерцијален хит со својата политичка сатира од 1945 година, *[[Животинска фарма|„Животинска фарма“]]*, која го подигнала неговиот профил. Како продолжение, тој решил да создаде свое дистописко дело.  

### Пишување
На состанокот во јуни 1944 година со Фредерик Варбург, коосновач на неговиот британски издавач *Secker & Warburg* кратко пред објавувањето на *„Животинска фарма“*, Орвел објавил дека ги напишал првите 12 страници од својот нов роман. Бидејќи тогаш можел да заработува за живот единствено од новинарство, тој предвидел дека книгата нема да биде објавена пред 1947 година.  Напредокот бил бавен; до крајот на септември 1945 година, Орвел напишал околу 50 страници.  Орвел се разочарал од ограничувањата и притисоците поврзани со новинарството и започнал да го мрази градскиот живот во Лондон.  Тој страдал од бронхиектазија и лезија на едното белодробно крило; суровата зима дополнително му го влошила здравјето. 
десно|мини|Романот бил завршен во Барнхил, Џура.
Во мај 1946 година, Орвел пристигнал на шкотскиот остров Џура. Тој сакал да се повлече на еден од хебридските острови неколку години; Дејвид Астор му препорачал да остане во Барнхил, на оддалечена фарма на островот што ја поседувало неговото семејство,  без електрична енергија или топла вода. Таму Орвел повремено ја составувал и ја завршувал *„1984“*. Неговиот прв престој траел до октомври 1946 година, и за време на него тој направил мал напредок на неколкуте веќе завршени страници, а во период од три месеци воопшто не работел на неа.  Откако ја поминал зимата во Лондон, Орвел се вратил на островот; во мај 1947 година, тој му пренел на Варбург дека и покрај тоа што напредокот бил бавен и тежок, романот бил отприлика една третина завршен.  Тој го испратил својот „*ужасен хаос*“ од ракопис од прв нацрт во Лондон, каде што Миранда Кристен се пријавила доброволно да го отчука на машина во чиста верзија. Здравствената состојба на Орвел дополнително се влошила во текот на  во септември, и тој бил прикован за кревет поради воспаление на белите дробови. Тој изгубил речиси дванаесет килограми во тежина и имал повторливо ноќно потење, но решил да не оди на лекар и продолжил да пишува.  На 7 ноември 1947 година го завршил првиот нацрт во кревет, а потоа отпатувал во Ист Килбрајд во близина на Глазгов за медицински третман во универзитетската болницата на Хејрмајрс, каде што специјалист потврдил хроничен и заразен случај на туберкулоза. 

Орвел од болница бил отпуштен во летото 1948 година, по што се вратил во Џура и изработил целосен втор нацрт на својот роман, кој го завршил во ноември. Тој го замолил Варбург да повика некој да дојде во Барнхил и да го препечати ракописот, кој бил толку неуреден што задачата се сметала за можна единствено доколку Орвел бил присутен, бидејќи само тој можел да го разбере. Претходниот волонтер ја напуштил земјата и никој друг не можел да се најде во толку краток рок, па нетрпеливиот Орвел го препечатил самиот со брзина од околу 4.000 зборови дневно за време на напади на треска и крвави напади на кашлање. На 4 декември 1948 година, Орвел го испратил готовиот ракопис до „*Secker & Warburg*“ и го напуштил Барнхил засекогаш во јануари 1949 година. Се опоравил во санаториум во Котсволдс Хил.

### Наслов
Кратко пред завршувањето на вториот нацрт, Орвел се двоумел помеѓу два наслови: *„Последниот човек во Европа“*, ран наслов, и *„Илјада деветстотини осумдесет и четврта“*. Варбург го предложил вториот, кој го сметал за покомерцијално одржлив избор.  Постои теорија - за која се сомнева Доријан Лински (автор на книга од 2019 година за  ) - дека *Илјада деветстотини осумдесет и четврта* е избрана едноставно како преметнување на редот на годината 1948, годината во која се завршувала книгата. Лински вели дека идејата „*првпат ја предложил американскиот издавач на Орвел*“, а ја споменал и Кристофер Хиченс во неговиот вовед во изданието од 2003 година на „*Животинска фарма“ и „1984“*, каде што исто така се забележува дека датумот имал за цел да даде „*непосредност и итност на заканата од тоталитарното владеење*“.  Сепак, Лински не верува во теоријата за преметнување:Оваа идеја... изгледа премногу симпатична за толку сериозна книга... Научниците покренаа и други можности. [Неговата сопруга] Ајлин напиша песна за стогодишнината од нејзиното старо училиште наречена „Крај на векот: 1984“. Политичката сатира на Гилберт Честертон од 1904 година *„Наполеон од Нотинг Хил“*, која се потсмева на уметноста на пророштвото, започнува во 1984 година. Годината е исто така значаен датум во *„Железната петица“* од Џек Лондон. Но, сите овие врски се разоткриени како ништо повеќе од случајности од раните нацрти на романот... Прво ја напиша 1980 година, потоа 1982 година, а дури подоцна 1984 година. Најсудбоносниот датум во литературата беше доцниот додаток.

### Издавање

Во периодот пред објавувањето, Орвел го нарекол романот „ книга“ и изразил извесно разочарување кон него, сметајќи дека ќе бил уште подобар доколку не бил толку болен. Ова било типично за Орвел, кој ги отфрлил другите книги кратко пред нивното објавување. Сепак, книгата станала ентузијастички прифатена од Секер и Варбург, кои дејствувале брзо; пред Орвел да ја напушти Џура, тој го отфрлил нивниот предложен краток опис што го прикажувал романот како „*трилер измешан со љубовна приказна*“. Тој исто така одбил предлог од Американскиот клуб на книгата на месецот да издаде издание без додатокот и поглавјето од книгата на Голдштајн, одлука за која Варбург тврдел дека ја намалила продажбата на книгата од околу 40.000 фунти. 

*„Илјада деветстотини осумдесет и четврта“* била објавена на 8 јуни 1949 година во Британија;   Орвел предвидел заработка од околу 500 фунти. Првиот тираж од 25.575 примероци бил проследен со уште 5.000 примероци во март и август 1950 година.  Книгата направила најнепосредно влијание во Соединетите Американски Држави, по неговото објавување таму на 13 јуни 1949 година од страна на *Harcourt Brace, & Co.* Првиот тираж од 20.000 примероци бил брзо проследен со уште 10.000 примероци на 1 јули, а потоа и на 7 септември.  До 1970 година, во САД биле продадени над 8 милиони примероци, а во 1984 година се искачил на врвот на списокот на бестселери на сите времиња во земјата. 

Во јуни 1952 година, вдовицата на Орвел, Соња Браунел, го продала единствениот преостанат ракопис на добротворна аукција за 50 фунти.  Нацртот останува единствениот преживеан книжевен ракопис од Орвел и се чува во библиотеката „Џон Хеј“ на Универзитетот „Браун“ во Провиденс, Род Ајленд, САД.

### Варијантни изданија на англиски јазик
Во оригиналните објавени изданија на *„Илјада деветстотини осумдесет и четврта“* во Обединетото Кралство и САД, постојат бројни мали варијации во текстот, при што американското издание го променило договореното уредување на текстот од страна на Орвел, како што било типично за издавачките практики од тоа време во однос на правописот и интерпункцијата, како и некои мали измени и фразирање. Иако Орвел го отфрлил предложеното издание на книжевен клуб, во кое би се отстраниле значителни делови од книгата, овие мали промени некако поминале под радарот. Сепак, постојат и други позначајни ревизии и варијантни текстови.

Во 1984 година, Питер Дејвисон го уредувал *„Илјада деветстотини осумдесет и четврта: Факсимилот на постоечкиот ракопис“*, објавен од „*Secker & Warburg*“ во Велика Британија и „*Harcourt-Brace-Jovanovich*“ во Соединетите Американски Држави. Ова дело ја репродуцирало, страница по страница, копијата на Браунел од оригиналниот ракопис во факсимили, како и комплетни печатени варијанти на тој текст, комплетни со Орвеловиот холограм и печатени страници, како и рачно напишани измени и корекции. Книгата имала предговор од Даниел Сегал. Препечатена е во разни меѓународни изданија со преведени воведи и белешки, а препечатена е и на англиски јазик во ограничено издание.

Во 1997 година, Дејвисон изработил дефинитивен текст на *„Илјада деветстотини осумдесет и четврта“* како дел од дефинитивното издание на Секер од 20 тома на „*Целосните дела на Џорџ Орвел“*. Ова издание ги отстранило грешките и ги поништило уредничките промени во оригиналните изданија направени без надзор на Орвел, сите врз основа на детално упатување на оригиналниот ракопис и белешки на Орвел. Овој текст потоа бил препечатен во разни последователни изданија во меки корици, вклучувајќи го и едно со вовед од романописецот Томас Пинчон, без очигледна забелешка дека е ревидиран текст и е преведен како неисчистена верзија на текстот.

Во 2021 година, Полигон ја објавил книгата *„Илјада деветстотини осумдесет и четврта: Јурниново издание“*, со вовед од Алекс Маси.

## Извори за книжевни мотиви
*„Илјада деветстотини осумдесет и четврта“* употребува теми од животот во Советскиот Сојуз и воениот живот во Велика Британија како извори за голем дел од своите мотиви. Некаде на неодреден датум по првото американско објавување на книгата, продуцентот Сидни Шелдон му пишал на Орвел дека е заинтересиран за адаптација на романот на бродвејската сцена. Орвел напишал во писмо до Шелдон (на кого ќе ги продаде и американските театарски права) дека неговата основна цел со романот била да ги замисли последиците од сталинистичката влада што ќе владее со британското општество:[Илјада деветстотини осумдесет и четврта] се базираше главно на комунизмот, бидејќи тоа е доминантна форма на тоталитаризам, но јас главно се обидував да замислам каков би бил комунизмот доколку беше цврсто вкоренет во земјите што зборуваат англиски јазик и доколку повеќе не беше само продолжение на руското Министерство за надворешни работи.Според биографот на Орвел, Дејвид Тејлор, *„[[Ќерката на свештеникот (роман)|Ќерката на свештеник]]“* (1935) од Орвел има „во суштина ист заплет како во *„Илјада деветстотини осумдесет и четврта“*: „... *Станува збор за некој што е шпиониран, прислушкуван и угнетуван од огромни надворешни сили против кои не можат ништо да сторат. Се обидува да се бунтува, а потоа мора да направи компромис*“.
[десно|мини|Постер од 1931 година за [Прв петгодишен план (Советски Сојуз)|првиот петгодишен план на Советскиот Сојуз од Јаков Гуминер, со натпис : „Аритметика на индустриско-финансискиот контраплан: *2 + 2 плус ентузијазмот на работниците = 5*“]]
Изјавата „2 + 2 = 5“, што се користела за мачење на Винстон Смит за време на неговото испрашување, претставувала слоган на комунистичката партија од вториот петгодишен план, кој поттикнувал исполнување на петгодишниот план за четири години. Слоганот се гледал на електричните светла на фасадите на куќите во Москва, на билбордите и на други места.

Префрлањето на верноста на Океанија од Истазија кон Евроазија и последователното препишување на историјата („Океанија е во војна со Истазија: Океанија отсекогаш е во војна со Истазија. Голем дел од политичката книжевност од пет години сега е целосно застарена“; поглавје 9) е предизвикувачко за променливите односи на Советскиот Сојуз со Нацистичка Германија. Двете нации биле отворени и често жестоки критичари една на друга сè до потпишувањето на Договорот за ненапаѓање од 1939 година. Потоа, и продолжувајќи сè до нацистичката инвазија на Советскиот Сојуз во 1941 година, во советскиот печат не била дозволена никаква критика кон Германија, а сите упатувања на претходните партиски линии престанале - вклучително и кај повеќето неруски комунистички партии кои имале кои имаа тенденција да ја следат руската линија. Орвел ја критикувал Комунистичката партија на Велика Британија за поддршка на Договорот во своите есеи за *„Предавство на левицата“* (1941). „*Пактот Хитлер-Сталин од август 1939 година ја промени декларираната надворешна политика на Советскиот Сојуз. Тоа беше премногу за многу сопатници како Голанц* *[понекогашен издавач на Орвел] кои ја положија својата доверба во стратегијата за создавање влади на Народниот фронт и мировниот блок меѓу Русија, Велика Британија и Франција*.“ 

Описот на Емануел Голдштајн, со „*мала, брада како коза*“, потсетува на ликот на Лав Троцки. Филмот на Голдштајн за време на „*Две минути омраза*“ е опишан како негово претварање во блејачка овца. Оваа слика била искористена во пропаганден филм за време на периодот на Кино-око на советскиот филм, кој го прикажувал Троцки како се претвара во коза. Како и Голдштајн, Троцки бил поранешен висок партиски функционер кој бил изолиран, а потоа напишал книга во која ја критикувал партиската власт, *„[[Предадената револуција]]“*, објавена во 1936 година.

Сеприсутните слики од Големиот Брат, лик опишан како човек со мустаќи, имаат сличност со култот на личноста изграден околу советскиот лидер Јосиф Сталин. 

Вестите во Океанија во романот нагласуваат бројки за производство, исто како што бил случајот во Советскиот Сојуз, каде што поставувањето рекорди во фабриките (од „''Хероите на социјалистичкиот труд''“) било особено величено. Најпознат од нив бил Алексеј Стаханов, кој наводно поставил рекорд за рударството на јаглен во 1935 година.

Мачењата на Министерството за љубов потсетуваат на процедурите што ги употребувала НКВД во нивните испрашувања, вклучувајќи тепања, лишувања и мачење преку употреба на нивниот најголем страв.

Случајното бомбардирање на првата аеродромска писта се базира на бомбардирањето на Лондон од страна на бомбите „V1“ и ракетата „V-2“ во 1944–1945 година. 

Полицијата на мислите е базирана на НКВД, која апсела луѓе поради „антисоветски“ забелешки.

Признанијата на „*криминалците*“ како Радерфорд, Аронсон и Џонс се засноваат на монтираните судења од 1930-тите, кои вклучувале измислени признанија од истакнатите болшевици Николај Бухарин, Григориј Зиновјев и Лав Камењев, во кои се наведува дека биле платени од нацистичката влада за да го поткопаат советскиот режим под водство на Лав Троцки. 

Песната „*Under the Spreading Chestnut Tree*“ („Под распрснувачкиот костен, те продадов тебе, а ти ме продаде мене“) е базирана на стара англиска песна наречена „Не брзај повеќе“ („Под распрснувачкиот костен, каде што клекнав на моето колено, бевме толку среќни колку што можевме да бидеме.“). Песната била објавена уште во 1891 година. Песната била популарна во 1920-тите, пеена со соодветни движења (како допирање на градите кога се пее „*гради*“ и допирање на главата кога се пее „*нут*“). Глен Милер ја снимил песната во 1939 година.

„Омразите“ (Две минути омраза и недела на омраза) биле инспирирани од постојаните митинзи спонзорирани од партиските органи во текот на сталинистичкиот период. Ова често претставувале кратки охрабрувачки говори што им се давале на работниците пред да започнат нивните смени (Две минути омраза), но можеле да траат и со денови, како на пример при годишните прослави на годишнината од Октомвриската револуција (Недела на омраза).

Орвел ги фикционализирал „*новоговор*“, „*двојно размислување*“ и „*Министерство за вистина*“ врз основа и на советскиот печат и на британската употреба во време на војна, како што е „*Миниформ*“.  Особено, тој го адаптирал советското идеолошко излагање конструирано за да се осигури дека јавните изјави не можат да бидат доведени во прашање.

Работата на Винстон Смит, „*ревидирање на историјата*“ (и мотивот „без личност“) се базира на цензурата на слики во Советскиот Сојуз, кој ги бришела сликите на „*паднатите*“ луѓе од групни фотографии и ги отстранувала наводите  за нив во книгите и весниците. Во еден добро познат пример, второто издание на *[[Голема советска енциклопедија]]* има статија за Лаврентиј Берија. По неговиот пад од власт и погубување, претплатниците добиле писмо од уредникот  во кое им било наложено да ја исечат и уништат статијата од три страници за Берија и на нејзино место да залепат приложени страници за замена што ги прошируваат соседните статии за Фридрих Вилхем Бергхолц (дворјанин од 18 век), Беринговото Море и епископот Џорџ Беркли.

„*Дневните наредби*“ на Големиот Брат биле инспирирани од редовните воени наредби на Сталин, наречени со истото име. Мала збирка од нив била објавена (заедно со неговите воени говори) на англиски јазик како *„За Големата патриотска војна на Советскиот Сојуз“* од Јосиф Сталин. Како и дневните наредби на Големиот Брат, често фалените херојски поединци на Сталин, како другарот Огилви, фиктивниот херој Винстон Смит го измислил за да „*исправи*“ (измисли) наредба на Големиот Брат од тој ден.

Слоганот на Ангсоц „*Нашиот нов, среќен живот*“, повторуван од телеекрани, потсетува на изјавата на Сталин од 1935 година, која станала слоган на КПСС: „*Животот стана подобар, другари; животот стана повесел*“.

Во ф година, аргентинскиот писател Хорхе Луис Борхес го објавил делото „*Тлен, Укбар, Орбис Тертиус*“, во кое се опишува изумот од страна на „*добронамерно тајно друштво*“ на свет кој ќе се обиде да го преобликува човечкиот јазик и реалноста по човечки измислени линии. Приказната завршува со додаток во кој се опишува успехот на проектот. Приказната на Борхес се осврнува на слични теми од епистемологијата, јазикот и историјата како и од 1984 година.
мини|Ангсоц
За време на Втората светска војна, Орвел верувал дека британската демократија каква што постоела пред 1939 година нема да преживее; прашањето било: „*Дали ќе заврши преку фашистички државен удар одозгора или преку социјалистичка револуција одоздола*?“  Подоцна тој признал дека настаните докажале дека тој погрешил: „*Она што навистина е важно е што паднав во стапицата да претпоставам дека „војната и револуцијата се неразделни*“.

Во својот есеј од 1946 година „*[[Зошто пишувам?]]*“, Орвел објаснува дека сериозните дела што ги напишал по Шпанската граѓанска војна (1936–39) биле „*напишани, директно или индиректно, против [[Тоталитаризам|тоталитаризмот]] и за [[Демократски социјализам|демократскиот социјализам]]*“. *„Илјада деветстотини осумдесет и четврта“* е поучна приказна за револуцијата предадена од тоталитаристичките бранители претходно предложени во *[[Во чест на Каталонија|„Во чест на Каталонија“]]* (1938) и *[[Животинска фарма|„Животинска фарма“]]* (1945), додека *„[[Борејќи се за воздух]]“* (1939) ги слави личните и политичките слободи изгубени во Илјада деветстотини осумдесет и четврта (1949). Биографот Мајкл Шелден го забележува едвардијанското детство на Орвел во Хенли на Темза како златна земја; малтретирањето во училиштето „Свети Кипријан“ како негова емпатија кон жртвите; неговиот живот во индиската царска полиција во Бурма и техниките на насилство, како и воената цензура во Би-Би-Си како каприциозен авторитет. 

Други влијанија ги вклучуваат: *„Пладневно помрачување*“ (1940) и *„Јоги и комесарот“* (1945) од Артур Кестлер; *„Железната петица“* (1908) од Џек Лондон; *„1920: Потонување во блиската иднина*  од Џон А. Хобсон ; *[[Храбар нов свет|„Храбар нов свет]]*“ (1932) од Олдос Хаксли; „*[[Ние (роман)|Ние“]]* (1921) од Евгениј Замјатин, која ја рецензирал во 1946 година; и *„Менаџерската револуција“* (1940) од Џејмс Бурнам, во која се предвидува вечна војна меѓу три тоталитарни супердржави. Орвел ѝ рекол на писателката Џацинта Бадиком дека ќе напише роман стилски сличен на *„Современа утопија“* (1905) од Херберт Велс.

Расудувајќи од Втората светска војна, пастишот на романот е паралелен со политиката и реториката на крајот од војната - променетите сојузи на почетокот на „Студената војна“ (1945–91); Министерството за вистина произлегува од прекуокеанската служба на Би-Би-Си, контролирана од Министерството за информации за време на двете светски војни; Собата 101 произлегува од конференциската сала во радиодифузната куќа на Би-Би-Си; Сенаторската куќа на Лондонскиот универзитет, која го содржи Министерството за информации, е архитектонска инспирација за Министерството за информации; повоената запуштеност произлегува од социо-политичкиот живот на Велика Британија и САД, т.е. осиромашената Британија од 1948 година го изгубило своето царство и покрај империјалниот триумф објавен во весниците; и воениот сојузник, но непријател во мирно време, Советска Русија станала Евроазија.

Терминот „*англиски социјализам*“ има преседани во воените дела на Орвел; во есејот „*[[Лавот и еднорогот: социјализмот и англискиот гениј]]*“ (1941), тој напишал дека „*војната и револуцијата се неразделни... Фактот дека сме во војна го претвори социјализмот од учебник во остварлива политика*“ - бидејќи британскиот систем на социјални класи го попречувал воениот напор и само социјалистичка економија би го победила Адолф Хитлер. Со оглед на тоа што средната класа би го разбрала ова, и тие би ја прифатиле социјалистичката револуција и дека единствено реакционерните Британци би се спротивставиле на неа, со што би се ограничила силата што им била потребна на револуционерите за да ја преземат власта. Ќе се појави англиски социјализам кој „*никогаш нема да го изгуби контактот со традицијата на компромис и вербата во закон што е над државата. Ќе ги застрела предавниците, но однапред ќе им даде свечено судење и повремено ќе ги ослободи од обвинение. Ќе го скрши секој отворен бунт брзо и сурово, но многу малку ќе се меша во говорниот и пишаниот збор*“.

Во светот на *Илјада деветстотини осумдесет и четврта* „англиски социјализам“ (или „Ангсоц“ на новоговор) претставува тоталитарна идеологија, за разлика од Англиската револуција што ја предвидел. Споредбата на воениот есеј „*[[Лавот и еднорогот: социјализмот и англискиот гениј|Лавот и еднорогот]]*“ со *„1984“* покажува дека тој го сметал режимот на Големиот брат како перверзија на неговите негувани социјалистички идеали и англискиот социјализам. Така, Океанија е корупцијата на Британското Царство  за која верувал дека ќе се развие „*во федерација на социјалистички држави, како полабава и послободна верзија на Сојузот на советските републики*“.

## Теми
### Национализам
*„Илјада деветстотини осумдесет и четврта“* се проширува на темите собрани во есејот на Орвел „*[[Белешки за национализмот]]* “  за недостатокот на фонд од зборови потребен за да се објаснат непрепознаените феномени зад одредени политички сили. Во романот*,* вештачкиот, минималистички јазик на партијата, „Новговор“, се осврнува на ова прашање.

* Позитивен национализам: На пример, вечната љубов на Океанците кон Големиот Брат. Орвел во есејот тврди дека идеологиите како што се неоторијанството и келтскиот национализам се дефинирани од нивното опсесивно чувство на лојалност кон некој ентитет.
* Негативен национализам: На пример, вечната омраза на Океанците кон Емануел Голдштајн. Орвел во есејот тврди дека идеологиите како што се троцкизмот и антисемитизмот се дефинирани од нивната опсесивна омраза кон некој ентитет.
* Префрлен национализам: На пример, кога непријателот на Океанија се менува, раскажувачот прави промена на средина од реченицата, а толпата веднаш ја пренесува својата омраза кон новиот непријател. Орвел тврди дека идеологиите како што е сталинизмот  и пренасочените чувства на расен анимус и класна супериорност меѓу богатите интелектуалци го прикажуваат ова. Префрлениот национализам брзо ги пренасочува емоциите од една моќна единица кон друга. Во романот, тоа се случува за време на Неделата на омразата, партиски митинг против оригиналниот непријател. Толпата полудува и ги уништува постерите што веќе се против нивниот нов пријател, а многумина велат дека тие мора да се дело на агент на нивниот нов непријател и поранешен пријател. Многумина од толпата сигурно ги поставиле постерите пред митингот, но сметат дека состојбата отсекогаш била таква.

О'Брејан заклучува: „*Целта на прогонот е прогон. Целта на мачењето е мачење. Целта на моќта е моќ*.“ 

### Футурологија
Во романот, О'Брејан ја опишува визијата на Партијата за иднината:Нема да има љубопитност, нема да има уживање во процесот на животот. Сите конкурентски задоволства ќе бидат уништени. Но, секогаш - не го заборавајте ова, Винстон - секогаш ќе постои опиеноста од моќта, постојано растечка и постојано станува посуптилна. Секогаш, во секој момент, ќе постои возбудата од победата, чувството на газење на непријател кој е беспомошен. Ако сакаш слика на иднината, замисли чизма што гази врз човечко лице – засекогаш.
- Дел III, поглавје III, „*Илјада деветстотини осумдесет и четврта*“

### Цензура
Една од најзначајните теми во *„Илјада деветстотини осумдесет и четврта“* е цензурата, особено во Министерството за вистина, каде што фотографиите и јавните архиви се манипулираат за да се ослободат од „*неличности*“ (луѓе кои биле избришани од историјата од страна на Партијата). На телеекраните, речиси сите бројки за производството се грубо преувеличени или едноставно измислени за да се укаже на постојано растечката економија, дури и во време кога реалноста е спротивна. Еден мал пример за бескрајната цензура е Винстон кој е задолжен да елиминира некој навод за неличност во весник. Тој, исто така, продолжува да пишува статија за другарот Огилви, измислен член на партијата кој наводно „*покажал големо херојство скокајќи во морето од хеликоптер за да не паднат во непријателски раце пораките кои ги носел*“.

### Надзор
Во Океанија, горната и средната класа имаат многу малку вистинска приватност. Сите нивни куќи и станови се опремени со двонасочни телеекрани, така што можат да бидат гледани или слушани во секое време. Слични телеекрани се наоѓаат на работните станици и на јавни места, заедно со скриени микрофони. Писмената кореспонденција рутински ја отвора и чита владата пред да биде доставена. Полицијата на мислата вработува тајни агенти, кои се претставуваат како нормални граѓани и го пријавуваат секое лице со субверзивни тенденции. Децата се охрабруваат да пријавуваат сомнителни лица кај владата, а некои ги осудуваат своите родители. Граѓаните се контролирани, а најмалиот знак на бунт, дури и нешто толку мало како сомнителен израз на лицето, може да резултира со моментално апсење и затворање. Така, граѓаните се принудени на послушност.

### Сиромаштија и нееднаквост
Речиси целиот свет живее во сиромаштија; гладот, жедта, болестите и нечистотијата се норми. Уништените градови и места се вообичаени: последица на вечните војни и екстремната економска неефикасност. Социјалното распаѓање и разурнатите згради го опкружуваат Винстон; освен седиштата на министерствата, а мал дел од Лондон е обновен. Граѓаните од средната класа и пролетаријатите консумираат синтетичка храна и „луксуз“ со слаб квалитет, како што се маслениот џин и лабаво спакуваните цигари, распространувани под брендот „*Победа*“, пародија на нискоквалитетните цигари „*Победа*“ произведени во Индија, кои британските војници најчесто ги пушеле за време на Втората светска војна.

Винстон опишува дека доколку е потребно да се направи нешто едноставно или некоја едноставна поправка на скршен прозорец, потребно е одобрение од комисијата што може да трае неколку години, па затоа најголемиот дел од оние што живеат во еден од блоковите обично ги прават поправките сами (самиот Винстон е повикан од г-ѓа Парсонс да го поправи нејзиниот затнат мијалник). Сите живеалишта од високата и средната класа вклучуваат телеекрани кои служат и како отвори за пропаганда и како уреди за надзор што ѝ овозможуваат на Полицијата на мислите да ги следи; тие можат да бидат одбиени, но оние во живеалиштата од средната класа не можат да се исклучат.

За разлика од нивните подредени, горната класа на океанското општество живее во чисти и комотни станови во свои простории, со остава снабдена со прехранбени производи како што се вино, вистинско кафе, вистински чај, вистинско млеко и вистински шеќер, сите недостапни за општото население. Винстон е изненаден што лифтовите во зградата на О'Брејан, телеекраните можат целосно да се исклучат, а О'Брејан има азиски слуга, Мартин. Сите граѓани од горната класа се грижат за робови заробени во „*спорната зона*“, а „*Книгата*“ сугерира дека многумина имаат свои автомобили или дури и хеликоптери.

Сепак, и покрај нивната изолација и очигледни привилегии, горната класа сè уште не е ослободена од бруталното ограничување на мислата и однесувањето од страна на владата, дури и додека лагите и пропагандата очигледно потекнуваат од нивните редови. Наместо тоа, океанската влада им нуди на горната класа нивните „*луксузи*“ во замена за одржување на нивната лојалност кон државата; граѓаните од горната класа кои не се прилагодени кон ситуацијата, сè уште можат да бидат осудени, мачени или погубени исто како и секој друг поединец. „*Книгата*“ јасно става до знаење дека условите за живот на горната класа се само „*релативно*“ удобни и би биле сметани за „*строги*“ од оние на предреволуционерната елита.

Пролетаријатите живеат во сиромаштија и се држат под дејство на седативи со синтетичка забава како што се порнографија, национална лотарија чии „*големи награди*“ секогаш ги добиваат непостоечки луѓе, и џин, „*кој пролетаријатите не требало да го пијат*“. Во исто време, пролетаријатите се послободни и помалку заплашени од горните класи: од нив не се очекува да бидат особено патриотски, а нивоата на надзор на кои се подложени се многу ниски; им недостасуваат телеекрани во сопствените домови. „*Книгата*“ укажува дека бидејќи средната класа, а не пониската класа, традиционално започнува револуции, моделот бара строга контрола врз средната класа, при што амбициозните членови на Надворешната партија се неутрализирани преку промоција во Внатрешната партија или „реинтеграција“ (перење мозок преку психолошко и физичко мачење) од страна на Министерството за љубов, а на пролетаријатите може да им се дозволи интелектуална слобода затоа што се смета дека им недостасува интелект. Сепак, Винстон верува дека „*иднината им припаѓала на пролетаријатите*“.

Стандардот на живеење на населението е генерално исклучително низок. Потрошувачките добра се ретки, а оние кои се достапни преку официјални канали се со низок квалитет; на пример, и покрај тоа што Партијата редовно пријавува зголемено производство на чизми, поголемиот дел од половина од населението на Океанија оди босо. Партијата тврди дека сиромаштијата е неопходна жртва за воените напори, а „*Книгата*“ го потврдува тоа делумно како точно, бидејќи целта на вечната војна е да се потроши вишокот индустриско производство. Како што објаснува „*Книгата*“, општеството всушност е дизајнирано да остане на работ на глад, бидејќи „*На долг рок, хиерархиско општество беше можно само врз основа на сиромаштија и незнаење*“.

### Мониторинг на мислите
Партијата ги следи изразите на лицето и има за цел да ги открие и контролира мислите на граѓаните преку „Полицијата на мислите“ и откривањето и елиминирањето на „мисловниот криминал“. Партијата го отфрла правниот принцип *Cogitationis poenam nemo patitur* („Мислата не извршува криминал“).Беше ужасно опасно да ги оставиш мислите да талкаат кога си на јавно место или во домет на телекранот. Дури и најмалото нешто можеше да те издаде. Нервен тик, несвесен поглед на вознемиреност, навика да мрмориш за себе - сè што носеше со себе сугестија на абнормалност, дека имаш нешто да скриеш. Во секој случај, да имаш непристоен израз на лицето (на пример, да изгледаш неверно кога ќе се објави победа) само по себе беше казниво дело. Дури имаше и збор за тоа во новоговорот: ЗЛОСТОРНИЧКО ЛИЦЕ, се викаше.

Едно е како да се открие, против сопствена волја, што мисли друго човечко суштество, (...) Денешниот научник е или мешавина од психолог и инквизитор, проучувајќи ги преку вистинска обична ситница значењето на изразите на лицето, гестовите и тоновите на гласот и тестирајќи ги ефектите на лековите, шок терапијата, хипнозата и физичкото мачење врз откривањето на вистината; (...)

Не сме заинтересирани за тие глупави злосторства што сте ги извршиле. Партијата не е заинтересирана за отворениот чин: мислата е сè што нè интересира.

## Критички прием
Кога првпат бил објавен, *„Илјада деветстотини осумдесет и четврта“* добил критички пофалби. Виктор Соден Причет, пишувајќи рецензија за „*New Statesman*“, напишал: „*Мислам дека никогаш не сум прочитал роман толку застрашувачки, толку длабоко депресивен. А сепак, неговата оригиналност, итноста на стилот и бунтовната енергија не дозволуваат да ја испуштите. Сите вообичаени маани на Орвел – монотонијата, лудоста, безнадежноста на осамен ученик на кој малку му оди од рака – исчезнуваат како гума за бришење кога ќе се справи со толку голема тема*“.  Перси Ховард Њуби, пишувајќи рецензија за *„Илјада деветстотини осумдесет и четврта“* за списанието *„The Listener“*, ја опишал како „*најзачудувачкиот политички роман напишан од Англичанец уште од „Аеродромот“ на Рекс Ворнер*.“  *„Илјада деветстотини осумдесет и четврта“* бил пофален и од Бертранд Расел, Едвард Форстер и Харолд Николсон.  Од друга страна, Едвард Шенкс, пишувајќи рецензија за *[[The Sunday Times|„The Sunday Times“]]*, го отфрлил романот велејќи дека: „*ги руши сите рекорди за мрачна вакцинација*“. Клајв Луис исто така бил критичен кон романот, тврдејќи дека врската меѓу Џулија и Винстон, а особено ставот на Партијата за сексот, немало кредибилитет и дека местото било „*омразено, а не трагично*“. Историчарот Исак Дојчер бил многу покритичен кон Орвел од марксистичка перспектива и го окарактеризирал како „*едноставно настроен [[Анархизам|анархист]]*“. Дојчер тврдел дека Орвел се борел да ја разбере дијалектичката филозофија на марксизмот, покажал лична амбивалентност кон другите насоки на социјализмот и дека *„*романот бил присвоен за целите на антикомунистичката пропаганда против Студената војна.

По објавувањето, голем број на американски рецензенти го протолкувале како изјава за социјалистичките политики на британскиот премиер, Клемент Атли, или политиките на Јосиф Сталин. Служејќи како премиер од 1945 до 1951 година, Атли спровел широки социјални реформи и промени во британската економија по Втората светска војна. Американскиот синдикален лидер, Франсис А. Хансон, сакал да ја препорача книгата на своите членови, но бил загрижен од некои од рецензиите што ги добил, па Орвел му напишал писмо. Во него тој го опишал својот роман како сатира и рекол:Не верувам дека општеството што го опишувам нужно ќе се појави, но верувам (секако, имајќи го предвид фактот дека книгата е сатира) дека нешто слично на тоа би можело да се појави... [тоа е] претстава... [на] перверзиите на кои е подложна централизираната економија и кои веќе беа делумно остварливи во комунизмот и фашизмот.

- Писмо на Џорџ Орвен до Франсис А. ХансонНиз целата историја на објавување, *„Илјада деветстотини осумдесет и четврта“* била забранета и правно оспорувана книга како субверзивен или идеолошки корумпирачки роман, заедно како дистописките романи *[[Ние (роман)|„Ние]]* “ (1924) од Евгениј Замјатин, *[[Храбар нов свет|„Храбр нов свет“]]* (1932) од Олдос Хаксли, „*[[Пладневно помрачување]]*“ (1940) од Артур Кестлер, *„Калокаин“* (1940) од Карин Бој и *„[[Фаренхајт 451]]“* (1953) од Реј Бредбери.

Гардијан за романот напиша:...„*Британија, лето 1984. Никој што ги познавал не би помислил дека Винстон и Џулија се способни за „зли мисли“ (опасни мисли) и тајно копнеат по „својот живот“ (индивидуалност). На крајот на краиштата, Винстон Смит беше еден од најсигурните фалсификатори на Министерството за вистина; секогаш даваше се од себе кога ја коригираше владината статистика. А членката на партијата беше толку „добронамерна“ („право по природа“) што, по детството поминато во „Шпиони“, стана активна во Младинската антисекс лига, а потоа беше избрана да работи во Секцијата за порно, пододдел од Одделот за проза кој произведуваше третокласна порнографија за масите. Со други зборови, апсолутно е невозможно лондонецот да алудирал на Винстон и Џулија кога го објавил следниов презирен коментар: „Старите мислители не го разбрануваат англискиот социјализам*“.“

Според Чеслав Милош, кој побегнал од сталинистичка Полска, книгата оставила впечаток и зад Железната завеса. Пишувајќи во *„Заробениот ум“*, тој изјавил „[*неколкумина се запознале со Орвеловата Илјада деветстотини осумдесет и четврта; бидејќи е тешко да се добие и опасно да се поседува, таа им е позната единствено на одредени членови на Внатрешната партија. Орвел ги фасцинира преку својот увид во деталите тие добро ги знаат... Дури и оние кои го познаваат Орвел само по гласини се изненадени што писател кој никогаш не живеел во Русија има толку продорно разбирање за нејзиниот живот*“. Писателот Кристофер Хиченс го нарекол ова „*еден од најголемите комплименти што еден писател некогаш му ги дал на друг... Само една или две години по смртта на Орвел, со други зборови, неговата книга за тајна книга што циркулирала само во рамките на Внатрешната партија била самата тајна книга што циркулирала единствено во рамките на Внатрешната партија*“. 

## Адаптации во други медиуми
десно|мини|Сценска претстава ''1984'' во театарот „Плејхаус“ во Вест Енд во 2016 година
Во истата година кога бил објавен романот, едночасовна радио адаптација со Дејвид Нивен била емитувана на радио мрежата на NBC како дел од серијата *NBC University Theatre*. Првата телевизиска адаптација се појавила како дел од серијата *Studio One* на CBS во септември 1953 година.  BBC Television емитувал адаптација од Сем Нил во декември 1954 година, која ја гледале седум милиони гледачи во Велика Британија. Опишана како првиот „*момент на разладување*“ на британската телевизија од *The Telegraph*, адаптацијата на BBC имала драматичен впечаток врз младата телевизиска публика, која била ужасната од графичкиот приказ на тоталитарен режим кој го контролира населението, вклучувајќи сцени каде Винстон Смит (Питер Кушинг) е мачен во Соба 101 од стаорци како казна за тоа што се осмелил да се побуни против тоталитарното владеење.

Првата долгометражна адаптација, 1984, била објавена во 1956 година. Втората долгометражна адаптација, *[[Илјада деветстотини осумдесет и четврта (филм од 1984)|„1984“]] ,* следела во 1984 година, релативно верна адаптација, во која глумел Џон Харт како Винстон Смит, а исто така се појавил и Ричард Бартон во неговата последна улога. Приказната е адаптирана неколку пати за радио, телевизија и филм; други медиумски адаптации вклучуваат театар (мјузикл  и претстава), опера и балет. Во сезоната на „Орвел“ на Би-Би-Си во 2013 година, Кристофер Еклстон ја играл улогата на Винстон во адаптација на Би-Би-Си Радио 4. Аудио драматизација била објавена во 2024 година, со критички признанија, во која главните улоги ги играле Ендру Гарфилд како Винстон, Том Харди како Големиот брат, Синтија Ериво како Џулија и Ендру Скот како О'Брејан, со музика од Мет Белами и Илан Ешкери, изведена од оркестар од 60 членови во студиото „Аби Роуд“. Романот *„Џулија“* од 2023 година, напишан од Сандра Њуман, го прераскажува романот од перспектива на Џулија. Објавен е со дозвола од наследниците на Орвел.

## Преводи
[мини|Руска верзија од ''Илјада деветстотини осумдесет и четврта'', објавена во [Советски Сојуз|Советскиот Сојуз во 1984 година. Ограничено издание, само за членови на Централниот комитет на Комунистичката партија на Советскиот Сојуз.]]
Романот бил забранет во Советскиот Сојуз до 1988 година, кога првата јавно достапна руска верзија во земјата, преведена од Вјачеслав Недошивин, била објавена во *„Кодри“*, книжевно списание на Советска Молдавија. Во 1989 година, била објавена и друга руска верзија, преведена од Виктор Голишев. Надвор од Советскиот Сојуз, првата руска верзија била серијализирана во емигрантското списание *„Грани“* во средината на 1950-тите, а потоа објавена како книга во 1957 година во Франкфурт. Друга руска верзија, преведена од Сергеј Толстој од француска верзија, била објавена во Рим во 1966 година. Овие преводи биле нелегално внесени во Советскиот Сојуз и станале доста популарни помеѓу дисидентите. Некои објавени преводи се појавиле и во Советскиот Сојуз. Советскиот филозоф Евалд Илиенков го превел од германски на руски.

За советската елита, уште во 1959 година, според наредбата на Идеолошкиот оддел на Централниот комитет на Советската комунистичка партија, Издавачите на странска книжевност тајно издале руска верзија на романот, за високите офицери на Комунистичката партија.

Во Народна Република Кина, првата верзија на поедноставен кинески јазик, преведена од Донг Лешан, била серијализирана во списанието *„Избрани преводи од странска книжевност“* во 1979 година, за високи функционери и интелектуалци кои се сметале за политички доволно веродостојни. Во 1985 година, кинеската верзија била објавена од издавачката куќа „*Хученг*“, како ограничено издание. Првпат станала достапна за пошироката јавност во 1988 година, од истиот издавач. Ејми Хокинс и Џефри Васерстром од *„Атлантик“* изјавиле во 2019 година дека книгата е широко достапна во континентална Кина од неколку причини: пошироката јавност во голема мера повеќе не чита книги; затоа што елитите кои читаат книги се чувствуваат поврзани со владејачката партија во секој случај; и затоа што Комунистичката партија го смета романот за премногу агресивно блокирањето на културните производи како товар. Авторите изјавиле: „*Беше - и останува - лесно да се купат „Илјада деветстотини осумдесет и четврта“ и „Животинска фарма“ во [[Шенџен]] или Шангај како што е во Лондон или Лос Анџелес*“. Тие исто така изјавиле дека „*Претпоставката не е дека Кинезите не можат да го сфатат значењето на Илјада деветстотини осумдесет и четврта, туку дека малиот број луѓе што ќе се потрудат да го прочитаат нема да претставува голема закана*.“ Новинарот Мајкл Ранк тврдел дека само затоа што романот се одвива во Лондон и е напишан од странец, кинеските власти веруваат дека нема никаква врска со Кина.

До 1989 година*, „Илјада деветстотини осумдесет и четврта“* бил преведен на 65 јазици, повеќе од кој било друг роман на англиски јазик во тоа време.  Преводот на аматерскиот преведувач Циу Инг-синг на тајвански, кој користи романизација заедно со кинески знаци, бил објавен во 2025 година.

## Културно влијание
[мини|[Графити|Графит со шаблон „Среќна 1984“ (на шпански или португалски) на стоечки дел од Берлинскиот ѕид, 2005 година]]
Влијанието на *„Илјада деветстотини осумдесет и четврта“* врз англискиот јазик е обемно; концептите на „Големиот брат“, „*[[Соба 101]]*“, „''Полицијата на мислите''“, „зломисла“, „нечовек“, „дупка на меморијата“ (заборав), „''двојно размислување''“ (истовремено држење и верување во контрадикторни верувања) и „новоговор“ (идеолошки јазик) станале вообичаени фрази за означување на тоталитарен авторитет. „Двоговор“ и „групно размислување“ се намерни разработки на *„двојно размислување* “, а придавката „орвеловски“ значи слично на делата на Орвел, особено *на „Илјада деветстотини осумдесет и четврта“*. Праксата зборовите да се завршуваат со  (како што е *„медијаговор*“) е извлечена од романот. Орвел е постојано поврзан со романот; во јули 1984 година, Антонин Мркос открил астероид и го именувал според Орвел.

Наводи за темите, концептите и заплетот на *„Илјада деветстотини осумдесет и четврта“* често се појавувале во други дела, особено во популарната музика и видео забава. Пример е светски хит риалити шоуто *„*Големиот брат*“*, во кое група луѓе живеат заедно во голема куќа, изолирани од надворешниот свет, но постојано набљудувани од телевизиските камери.

Ноам Чомски го адаптирал неологизмот на Орвел „*нелуѓе*“ за да ги опише оние кои државата ги смета за „*неспособни да влезат во историјата*“ и на кои државата им го одзема правото на живот со цел да го унапреди суверенитетот на државата. 

Во ноември 2012 година, федералната влада на Соединетите Американски Држави тврдела пред Врховниот суд на САД дека може да продолжи да употребува ГПС следење на поединци без претходно да бара налог. Како одговор на тоа, судијата Стивен Брејер го поставил прашањето што тоа значи за едно демократско општество, повикувајќи се на романот, наведувајќи: „Доколку го добиете овој случај, тогаш ништо не ја спречува полицијата или владата да го следат јавното движење на секој граѓанин на Соединетите Американски Држави 24 часа на ден. Значи, ако победите, одеднаш создавате нешто што звучи како *Илјада деветстотини осумдесет и четврта“*...“ 

Книгата се осврнува на нарушувањето на приватноста и сеприсутниот надзор. Од средината на 2013 година било објавено дека Американската Национална безбедносна агенција тајно го следи и складира глобалниот интернет сообраќај, вклучително и собирањето на масовни податоци од електронски писма и телефонски повици. Продажбата на романот се зголемила до седум пати во првата недела од масовните протекувања на информации во 2013 година. Книгата повторно се искачила на врвот на продажните списоци на Amazon.com во 2017 година по контроверзноста во која Келијан Конвеј ја користел фразата „алтернативни факти“ за да ги објасни несовпаѓањата со медиумите.

На 5 ноември 2019 година, Би-Би-Си го вклучил *„Илјада деветстотини осумдесет и четврта“* на својот список на 100 највлијателни романи. Во 2020 година бил на третото место на списокот на „Најдобри книги на сите времиња“ од Јавната библиотека во Њујорк.

*„Илјада деветстотини осумдесет и четврта“* станал јавна сопственост на 1 јануари 2021 година, 70 години по смртта на Орвел, во поголемиот дел од светот. Сè уште е под авторски права во САД до 95 години по објавувањето, односно 2044 година.

## Споредби ''со Храбар Нов Свет''
Во октомври 1949 година, откако го прочитал *„(жИлјада деветстотини осумдесет и четврта“*, Хаксли му испратил писмо на Орвел во кое тврдел дека би било поефикасно владетелите да останат на власт со помек допир, дозволувајќи им на граѓаните да бараат задоволство за да ги контролираат, наместо да користат брутална сила. Тој напишал:Дали всушност политиката на „чизма на лице“ може да трае бесконечно, се чини сомнително. Моето лично верување е дека владејачката олигархија ќе најде помалку макотрпни и расипнички начини на владеење и на задоволување на својата желба за моќ, а овие начини ќе личат на оние што ги опишав во „Храбар нов свет“.

...

:Верувам дека во следната генерација светските владетели ќе откријат дека условувањето на бебињата и нарко-хипнозата се поефикасни, како инструменти на владата, од клубовите и затворите, и дека желбата за моќ може да се задоволи подеднакво целосно со тоа што ќе се натераат луѓето да го засакаат своето ропство, како и со камшикување и клоцање во послушност.Во децениите по објавувањето на *„Илјада деветстотини осумдесет и четврта“*, имало бројни споредби со *[[Храбар нов свет|„Храбар нов свет“]]* на Хаксли, кој бил објавен 17 години претходно, во 1932 година. И двата се предвидувања за општества доминирани од централна влада и двата се засноваат на проширувања на трендовите од нивното време. Сепак, членовите на владејачката класа на *„1984“* употребуваат брутална сила, мачење и сурова контрола на умот за да ги држат поединците на линија, додека владетелите во *„Храбар нов свет“* ги држат граѓаните на линија преку дроги, хипноза, генетско условување и пријатни одвлекувања на вниманието. Во однос на цензурата, во *„Илјада деветстотини осумдесет и четврта“* владата строго ги контролира информациите за да го држи населението на линија, но во светот на Хаксли, се објавуваат толку многу информации што читателите лесно се расејуваат и ги занемаруваат информациите што се релевантни.

Елементи од двата романи може да се видат во современите општества, при што визијата на Хаксли е подоминантна на Западот, а визијата на Орвел е поприсутна кај диктатурите, како што е посочено во есеите што ги споредуваат двата романа, вклучувајќи го и самиот *„Храбар нов свет повторно“ на* Хаксли.

Исто така, направени се споредби со подоцнежни дистописки романи како *[[Приказната на слугинката|„Приказната на слугинката“]]*, *„Виртуелна светлина“*, *„Приватното око“* и *„Деца на човекот“*.

## Во популарната култура
мини|Оваа фотографија од киното „Playhouse 1984“ е направена во Лондон во 2016 година.
* Во 1955 година била емитувана епизода од емисијата „The Goon Show“ на Би-Би-Си, 1985, напишана од Спајк Милиган и Ерик Сајкс, базирана на телевизиската адаптација на Најџел Нил. Била повторно снимена околу еден месец подоцна со истото сценарио, но со малку поинаква екипа.„1985“ пародира многу од главните сцени во романот на Орвел.
* Во 1970 година, американската рок група „Спирит“ ја издала песната „1984“ базирана на романот на Орвел.
* Во 1973 година, поранешниот басист на „Soft Machine“, Хју Хопер, издал албум насловен „1984“ за издавачката куќа „*Колумбија*“ (Велика Британија), кој се состоел од инструментални песни со орвеловски наслови како што се „**Miniluv**“, „*Minipax*“, „*Minitrue*“ и така натаму.
* Во 1974 година, Дејвид Боуви го издал албумот „*[[Diamond Dogs (албум на Дејви Боуви)|Diamond Dogs]]*“, за кој се смета дека е лабаво базиран на „Илјада деветстотини осумдесет и четврта“. Ги вклучува песните „*[[We Are the Dead (песна на Дејвид Боуви)|We Are the Dead]]*“, „*1984*“ и „*Big Brother*“. Пред да се направи албумот, менаџментот на Боуви (MainMan) планирал Боуви и Ентони Инграсија (креативен консултант на *MainMan*) да напишат и режираат музичка продукција на Орвеловата „1984“, но вдовицата на Орвел одбила да му ги даде правата на MainMan.
* Во 1977 година, британскиот рок бенд The Jam го издала албумот *[[This Is the Modern World (албум)|This Is the Modern World]]*, кој ја вклучува песната „*Standards*“ од Пол Велер. Оваа песна завршува со стиховите „*...и незнаењето е сила, го имаме Бога на наша страна, погледнете, знаете што се случи со Винстон*“.
* Во 1984 година, Ридли Скот режирал телевизиска реклама „1984“, за лансирање на Apple Macintosh компјутерот. Во рекламата се наведува: „*1984 нема да биде како 1984*“, што сугерираше дека Apple Mac ќе биде ослободен од Големиот Брат, т.е. IBM PC.
* Синглот на Rage Against the Machine од 2000 година, „*[[Testify (песна на Rage Against the Machine)|Testify]]*“, од нивниот албум „*[[The Battle of Los Angeles (албум)|The Battle of Los Angeles]]*“, го користи слоганот „*The Party*“, „*Кој го контролира минатото (сега), ја контролира иднината. Кој ја контролира сегашноста (сега), го контролира минатото*.“
* Епизодата од Doctor Who, „*The God Complex*“, прикажува вонземски брод преправен како хотел што содржи простори слични на Соба 101, а исто така, како и романот, ја цитира детската песничка „*Oranges and Lemons*“.
* Синглот на Radiohead од 2003 година „2 + 2 = 5“, од нивниот албум „*[[Hail to the Thief (албум)|Hail to the Thief]]*“, е орвеловски по наслов и содржина. Том Јорк изјавил: „*Слушав многу политички програми на BBC Radio 4. Се затекнав себеси како запишувам мали бесмислени фрази, оние орвеловски еуфемизми што [британската и американската влада] толку ги сакаат. Тие станаа позадина на албумот*.“
* Во септември 2009 година, англискиот рок бенд Muse го издал албумот The Resistance, кој вклучува песни инспирирани од Илјада деветстотини осумдесет и четврта.
* Во автобиографијата на Мерилин Менсон, „*Долгиот тежок пат надвор од пеколот*“, тој наведува: „Бев целосно преплашен од идејата за крајот на светот и Антихристот. Затоа станав опседнат со тоа... читајќи пророчки книги како... „1984“ од Џорџ Орвел...“
* Англискиот бенд Bastille се повикува на романот во нивната песна „*Назад во иднината*“, петтата песна на нивниот албум од 2022 година, „Дај ми ја иднината“, во воведните стихови: „*Се чувствува како да танцувавме во кошмар/Живееме во 1984 година/Ако двојното размислување повеќе не е фикција/Ќе сонуваме за бреговите на островот Хаксли*.“
* Објавена во 2004 година, песната „Големиот брат“ на KAKU P-Model/Сусуму Хирасава директно се повикува на 1984 година, а самиот албум е за фиктивна дистопија во далечна иднина.
* The Used објавиле песна со истото име, „1984“, на нивниот албум од 2020 година, „Heartwork“.

## Поврзано
* Џорџ Орвел
* Животинска фарма
* Фаренхајт 451
* Нов светски поредок
* В за вендета
* Ние

## Наводи

## Извори

### Цитирани наводи

* 
*
* 
* 
* 
* 

## Дополнително читање

* 
* Bloom, Harold, *George Orwell's* 1984 (2009), Facts on File, Inc. 
* Di Nucci, Ezio and Storrie, Stefan (editors), 1984 *and Philosophy: Is Resistance Futile?* (2018), Open Court Publishing Company. 
* Goldsmith, Jack and Nussbaum, Martha, *On* Nineteen Eighty-Four*: Orwell and Our Future* (2010), Princeton University Press. 
* Hillegas, Mark R. (1967). *The Future as Nightmare: H. G. Wells and the Anti-Utopians*. Southern Illinois University Press. 
* 
* 
* 
* 
* Orwell, George. 1984 (Vietnamese edition), translation by Đặng Phương-Nghi, French preface by Bertrand Latour .
* Plank, Robert, *George Orwell's Guide Through Hell: A Psychological Study of* 1984 (1994), Borgo Pres. 
* 
* 
* Taylor, D. J. *On* Nineteen Eighty-Four*: A Biography* (2019), Abrams. 
* 
* Waddell, Nathan (editor), *The Cambridge Companion to* Nineteen Eighty-Four (2020), Cambridge University Press. 
* 

## Надворешни врски

* Кратки извадоци од делото на македонски јазик
* „Писмото на Џорџ Орвел во кое објаснува зошто ја напишал '1984'“, „Факултети“, 11.03.2019.
* Стрип верзија од ''1984'' 
* ''1984:'' Опера
* Целосна содржина од ''1984'' 
* ''1984'' на *Open Library*
* Информации за 1984 на *Internet Speculative Fiction Database*
* Податоци за Џорџ Орвел – Биографија, есеи, романи, рецензии, слики 
* 
* ''Илјада деветстотини осумдесет и четврта '' () на Британската библиотека
* 1953 ''Theatre Guild on the Air'' radio adaptation at the Internet Archive
* Историчарката Сара Вајз за Лондон од „1984“ на веб-страницата на „Лондон фикшнс“
* 

; Електронски изданија:
* Џорџ Орвел – Библиграфија, биографија, цитати, есеи (недостасува глава 10 од вториот дел)
* Џорџ Орвел - Ерик Артур Блер 
*  (канадско издание)
* проект Гутенберг Австралија (e-текст)
* Изданието од библиотеката на универзитетот од Аделаида 
* Nineteen Eighty-Four (канадска е-книга од јавен домен – PDF)

Категорија:Дистописки романи
Категорија:Политички романи
Категорија:Научнофантастични романи
Категорија:Романи на Џорџ Орвел
Категорија:Книги од 1949 година
Категорија:Дистопии
Категорија:Британски романи