Црвена харингова гулапка

**Црвена харингова гулапка ''([[латински]]:*** Russula xerampelina),  е [[Столпчести габи|базидиомицетна]] [[габа]] од родот  *Гулапка*. Признаени се два подвида. Плодните тела се појавуваат во [[Четинари|четинарни шуми]] наесен во северна Европа и Северна Америка. Нивните шапки се обоени во различни нијанси на вино-црвена, виолетова до зелена. Благ вкус и може да се јаде, таа е еден од најценетите [[Гулапка]] на трпезата. Забележителна е и по тоа што мириса на школки или рак кога е свежа.

== Таксономија ==
Црвена харингова гулапка првично била опишана во 1770 година како *Agaricus xerampelina* од колекција во [[Баварија]] од германскиот миколог Јакоб Кристијан Шефер, кој ја забележал бојата како виолетово-кафеава. Подоцна го добила своето денешно биномно име од шведскиот миколог Елиас Магнус Фрис. Неговиот специфичен епитет е преземен од [[Старогрчки јазик|старогрчкиот јазик]] што значи „боја на исушени лозови лисја“, *xeros* што значи „суви“ и *ampělinos*  „од лозата“.

Признаени се два подвида, вар. *xerampelina* и var. *tenuicarnosa*, со потенко месо во шапката и стеблотоа. Името R. erythropoda сега се смета за [[Синоним (таксономија)|синоним]], а поранешниот подвид Црвена харингова гулапка subsp.) *amoenipes* (првично именувана од Анри Ромагнези ) сега е посебен вид. Поранешна сорта со зеленикава шапка, *Црвена харингова гулапка* var. *elaeodes*, сега е класифицирана како *R. clavipes*.

Како прв дефиниран вид, го дава своето име на делот *Xerampelinae*, група сродни видови од родот *Гулапка*, понекогаш сите наречени *Црвена харингова гулапка* во минатото.

== Опис ==
[[Податотека:Russ.xeram.jpg|лево|мини|221x221пкс| Друга варијација на бои на *R. xerampelina*]]
*Црвена харингова гулапка* има карактеристичен мирис на варени ракови. Шапката е 6-20 см широка,  рамна или со малку потиснат центар и леплива. Бојата е променлива, најчесто виолетова до вино-црвена или зеленикава и потемна кон центарот на шапката. Има фини жлебови долги до еден сантиметар кои се движат нормално на маргината. ливчињата имаат благ до прилично горчлив вкус, тесно распоредени и стануваат кремасто-жолти на примероците кои стареат. Отпечатокот на спорите е кремасто-жолт до окер. Овалните спори се со димензии 8,8-9,9 со 6,7-7,8 [[Микрометар|µm]] и се покриени со 1 [[µm]] боцки. Дршката е 4-12 см долга, 1.5-4 см широка, цилиндрична, бела или понекогаш со црвеникаво руменило, со модринки кафеави.

Оваа *Гулапка* е поделена на неколку слични видови од страна на некои миколози. Сепак, сите тие имаат единствена темнозелена реакција на соли на железо ( железо(II) сулфат ) кога се нанесува на месото и сите мирисаат на школки. Оваа арома е доста изразена и станува посилна со возраста.

Повеќе црвеникави облици може да се помешаат со нејадливата [[Бесна гулапка]], иако вторава секогаш има бела дршка и жабри, видовите со позелени шапки може да личат на исто така јадливата *Russula aeruginea.*

=== Слични видови ===

* *Russula graveolens* 

== Распространетост и живеалиште ==
Црвена харингова гулапка е широко распространета; доста честа појава е во северните [[Умерена клима|умерени]] зони, и често се движи во подрачјето на [[Северен Поларник|Северниот Поларник]], исто така се движи јужно до [[Костарика]]. Појавувајќи се наесен, расте осамена или во групи со [[четинари]]  и се чини дека има предност со елата [[дуглазија|Pseudotsuga menziesii]], или поретко [[Бор (дрво)|борови дрвја]] или [[ариш]]. Понекогаш се наоѓа во [[Листопадни растенија|листопадни]] шуми, како што се [[бука]]та и [[даб]]от.

Вариети на  *tenuicarnosa* е пронајдена на песочни почви под [[бор]]ови во [[Словачка]] и [[Северна Италија]] во [[Трентино]].

== Јадливост ==
Вкусот на *Црвена харингова гулапка* е благ. Оваа *Гулапка* се смета за една од најдобрите јадливи видови од својот род, иако вкусот и мирисот на рак или ракчиња остануваат дури и при готвење. Ова е поизразено и помалку пријатно кај постарите примероци. За младите габи се вели дека се извонредни полнети со какви било соодветни состојки.

== Наводи ==


== Надворешни врски ==

* [http://www.mushroomexpert.com/russula_xerampelina.html Роџерс печурки - *Russula xerampelina'']

Категорија:Јадливи габи
Категорија:Статии со микроформати за вид
Категорија:Габи на Македонија
Категорија:Гулапка
Категорија:Габи на Европа
Категорија:Габи на Северна Америка