Чиен Шиунг Ву

200px|мини|Чиен Шиунг Ву
**Чиен-Шиунг Ву** ( – ) била кинеско-американски експериментален физичар која направила значителен придонес во областа на јадрената физика  и физиката на честичките. Ву работела на проектот Менхетен, каде што помогнала во развојот на процесот за одвојување на ураниум во изотопи, и тоа на ураниум-235 и ураниум-238 со гасна дифузија . Таа е најпозната по спроведувањето на експериментот Ву, со кој докажала дека паритетот не е зачуван . Ова откритие резултирало со тоа што нејзините колеги Цунг-Дао Ли и Чен-Нинг Јанг ја добиле Нобеловата награда за физика во 1957 година, додека самата Ву била наградена со инаугуративната награда Волф за физика во 1978 година. Нејзината експертиза во експерименталната физика предизвикала споредби со Марија Кири Склодовска. Нејзините прекари биле: „Првата дама на физиката“, „Кинеската Марија Кири“ и „Кралицата на јадрените истражувања“.

## Ран живот
Чиен-Шиунг Ву била родена во градот Лиухе, Таиканг во провинцијата Џиангсу, Кина, на 31 мај 1912 година, како второ од трите деца на Ву Жонг-Ји  и Фан Фу-Хуа. Семеен обичај бил децата од таа генерација да имаат Чиен како дел од нивното име што значело име на генерација, а потоа се додавала фразата Јинг-Шиунг-Хао-Џи, што значи „херои и извонредни личности“. Таа имала постар брат Чиен-Јинг и помлад брат Чиен-Хао.  Ву и нејзиниот татко биле исклучително блиски, а тој страсно ги поттикнувал нејзините интереси, создавајќи средина каде што била опкружена со книги, списанија и весници. Мајката на Ву била учителка и го ценела образованието за двата пола.  Жонги Ву, нејзиниот татко, бил инженер и социјален прогресивец.  Учествувал во Втората револуција во 1913 година додека бил во Шангај и се преселил во Лиухе по нејзиниот неуспех. Жонги Ву стана локален лидер. Тој создаде милиција која ги уништила локалните бандити, а исто така, го основал училиштето за девојчиња Минг Де каде бил директор.

Ву добила основно образование во училиштето Минг Де.  Таа пораснала како скромно и љубопитно дете во добро ситуирано семејство. Таа не играла надвор како другите деца, туку со задоволство  го слушала новоизмисленото радио. Исто така, уживала во поезијата и кинеските класици како што се Аналектите и западната литература за демократија што нејзиниот татко ја промовирал дома. Ву го слушала нејзиниот татко како рецитира параграфи од научни списанија наместо детски приказни додека не научила да чита.

Ву го напуштила својот роден град во 1923 година на 11-годишна возраст за да оди во женското нормално училиште бр.&nbsp;2, што било оддалечено 50 милји (80 км) од нејзиниот дом. Ова било интернат со часови за обука на наставници, како и редовно средно училиште, каде биле воведени предмети за наука кои полека станале растечка страст за младата Ву. Приемот на обуката за наставници бил поконкурентен, бидејќи не се наплаќала  школарина или пансион и гарантирала работа по дипломирањето. Иако нејзиното семејство можело да си дозволи да плати, Ву ја избрала поконкурентната опција и била рангирана на деветтото место меѓу околу 10.000 апликанти. 
десно|мини| Меморијалниот музеј Чиен-Шиунг Ву, Југоисточен универзитет .
Во 1929 година, Ву дипломирала како првенец во својата класа и била примена на Националниот централен универзитет во Нанџинг . Според тогашните владини регулативи, студентите од колеџ за обука на наставници кои сакале да се преселат на универзитети требало да служат како наставници во училиштата една година. Во случајот на Ву, ова било само номинално спроведено. Таа отишла да предава во јавното училиште во Шангај, чиј претседател бил познатиот филозоф Ху Ших . Ху била многу значајна политичка икона, кого Ву го гледала како втор татко. Таа подоцна ја посетила Ву кога таа била во Соединетите држави.  Ху претходно била учителка на Ву кога таа посетувала неколку курсеви на Националниот колеџ во  Кина и била импресионирана кога Ву, која седела на предното седиште за да биде забележана од нејзиниот херој, го завршила и го усовршила првото тричасовно оценување за помалку од два часа. Нејзините постари тутори ја советувале „да ги игнорира пречките“. Ова било слично на она што нејзиниот татко секогаш и го повторувал: „Само спушти ја главата и продолжи да чекориш напред“.

Иако Ву завршила со научното истражување, нејзиното пишување се сметало за извонредно благодарение на нејзината рана обука. Нејзината кинеска калиграфија била пофалена од други. Пред матурата на Националниот централен универзитет Ву го поминала летото подготвувајќи се за студиите со вообичаената полна сила. Нејзиниот татко ја охрабрил да напредува и ѝ купил три книги за самостојно учење тоа лето: тригонометрија, алгебра и геометрија. Ова искуство било почеток за нејзината навика  самостојно да учи и ѝ даде доволна самодоверба да се занимава со математика во есента 1930 година. 
лево|мини| Средното училиште Мингде, каде што Ву учела како дете. Зградата во позадина е именувана по Ву.
Од 1930 до 1934 година, Ву студирала на Националниот централен универзитет (сега познат како Универзитет Нанџинг ) и прво дипломирала математика, но подоцна се префрлила на физика.  Таа се вклучила во студентската политика. Односите меѓу Кина и Јапонија биле напнати во тоа време, а студентите барале од владата да заземе поцврста линија со Јапонија.  Ву била избрана за еден од студентските лидери од нејзините колеги затоа што тие сметале дека таа е една од најдобрите студенти на универзитетот, и поради тоа нејзината вклученост ќе биде простена, или барем занемарена, од властите. Така, таа внимавала да не ги запостави студиите.  Таа ги водела протестите кои вклучувале седење во Претседателската палата во Нанџинг, каде што студентите ги пречекал Чианг Каи-шек .

Две години по дипломирањето, таа студирала на постдипломски студии по физика и работела како асистент на Универзитетот Жеџијанг . Станала истражувач на Институтот за физика на Академијата Синица .  Нејзин претпоставен бил Гу Џинг-Веи, професорка која докторирала во странство на Универзитетот во Мичиген и ја охрабрувала Ву да го стори истото. Таа станала важен модел за младата Ву, кој развила самодоверба и понекогаш била безобразно искрена кога им давала совети на блиските пријатели. Ву била прифатена од Универзитетот во Мичиген, а нејзиниот вујко Ву Џоу-Жи ги обезбедил потребните средства. Таа тргнала за Соединетите Држави со пријателка и хемичар од Таиканг, Донг Руо-Фен, на СС Претседателот Хувер во август 1936 година.  Нејзините родители и вујко ја испратиле во Хуангпу Бунд додека се качувала на бродот.  Нејзиниот татко и вујко биле многу тажни додека мајка и плачела тој ден, а Ву малку знаела дека никогаш повеќе нема да ги види своите родители. Иако нејзиното семејство  ја преживеало Втората светска војна, таа ги посетила преостанатите членови на нејзиното семејство децении подоцна, кога патувала во Кина во 1970-тите.

## Рана кариера во физиката

### Беркли
лево|мини| Ву (десно) на излет со Маргарет Луис во Беркли, Калифорнија
Ву и Донг Руо-Фен пристигнале во Сан Франциско, каде што плановите на Ву за постдипломски студии се промениле по посетата на Универзитетот во Калифорнија, Беркли . Таа го запознала физичарот Лук Чиа-Лиу Јуан, внук од средната класа од конкубината на Јуан Шикаи (самопрогласен претседател на новата Република Кина и император на Кина шест месеци пред неговата смрт). Како резултат на неговата политичка лоза, Лук не зборувал многу за Јуан Шикаи и Ву го задевала откако му ја открила вистината бидејќи нејзиниот татко еднаш се побунил против Јуан Шикаи.  Јуан ѝ ја покажал Лабораторијата за радијација, каде директор бил Ернест О. Лоренс, кој наскоро ја добил Нобеловата награда за физика во 1939 година за неговиот изум на забрзувачот на циклотрон честички .

Ву била шокирана од сексизмот во американското општество кога дознала дека во Мичиген на жените не им било дозволено ниту да го користат предниот влез и одлучила дека повеќе би сакала да студира во полибералниот Беркли во Калифорнија.  Ву, исто така, била под влијание на нејзиниот интерес за објектите во Беркли, во кои бил вклучен и првиот циклотрон на Лоренс, но нејзината одлука  ја разочарала Донг која сама студирала во Мичиген. Јуан ја одвел кај Рајмонд Т. Бирџ, раководител на одделот за физика, и тој и понудил на Ву место за постдипломски студии и покрај фактот што учебната година веќе била започната.  Ву ги напуштила плановите да студира во Мичиген и се запишала на Беркли.  Нејзините соученици од Беркли го вклучиле Роберт Р. Вилсон, кој како и другите тајно и се восхитувал на Ву и Џорџ Волкоф. Нејзините најблиски пријатели биле студентката по докторат Маргарет Луис и Урсула Шефер, студент по историја која избрала да остане во САД наместо да се врати во нацистичка Германија .

Ву ја пропуштила кинеската кујна и не била воодушевена од храната во Беркли, па секогаш вечерала со пријателите како Шефер во нејзиниот омилен ресторан, Чајната градина. Ву и нејзините пријатели добивале бесплатни оброци кои не биле дел од менито поради нејзиното пријателство со сопственикот.  Ву аплицирала за стипендија на крајот од нејзината прва година, но имало предрасуди кон азиските студенти од раководителот на одделот Бирџ, и наместо тоа, на Ву и Јуан им била понудена читателска публика со помала стипендија. Јуан потоа аплицирала  и обезбедила стипендија во Калтек ..Бирџ, сепак, ја почитувал Ву поради нејзините таленти и тоа била причината што Ву можела да се запише иако учебната година веќе била започната.

Ву постигнала брз напредок во своето образование и нејзиното истражување. Иако Лоренс официјално била нејзин надзорник, таа тесно соработувала и со познатиот италијански физичар Емилио Сегре . Таа брзо станала негов омилен студент и двајцата спровеле студии за бета распаѓање, вклучително и ксенон, што  дало важни резултати во иднината на јадрените бомби.. Според Сегре, Ву била популарен студентка која била талентирана.  Во својата автобиографија, нобеловецот Луис Алварез рекол за Ву,

Што рекол нобеловецот Луис Алварез за Ву:„Го запознав овој дипломиран студент во ова време без работа. Таа ја користеше истата соба во соседството и се викаше „Ги Џи“ [прекарот на Ву во Беркли]. Таа беше најталентираниот и најубавиот експериментален физичар што сум го сретнал“.Сегре ја препознал брилијантноста на Ву и ја споредил со хероината на Ву, Марија Кири Склодовска, која Ву секогаш ја цитирала, но рекол дека Ву е „посветовна, елегантна и духовита“.  Во меѓувреме, Лоренс ја опишал Ву како „најталентираната жена експериментален физичар што некогаш ја познавал, и дека таа ќе направи секоја лабораторија да блесне“. Кога дошло време да ја претстави нејзината теза во 1940 година, таа имала два одделни дела претставени на многу уреден начин. Првиот бил  електромагнетното зрачење произведено со забавување на наелектризираната честичка кога се одвојува од друга наелектризирана честичка, типично електрон од атомско јадро, при што вториот е на радиоактивен Xe. Таа ја истражувала првата студија користејќи фосфор-32 што емитува бета, радиоактивен изотоп лесно произведен во циклотронот што Лоренс и неговиот брат Џон Х. Лоренс го истражувале за употреба во лекувањето на ракот и како радиоактивен трагач .  Ова го означило првото дело на Ву со бета распаѓање, тема на која таа станала авторитет.

Вториот дел од тезата бил за производство на радиоактивни изотопи на Xe произведени со јадрена фисија на ураниум со 37-инчни и 60-инчни циклотрони во Лабораторијата за радијација .  Нејзиниот втор дел за Ксе и јадрената фисија толку го импресионирале  комитет во кој учествувале Лоренс и Џ. Роберт Опенхајмер, кои Ву со љубов ги нарекла „Опи“, што пак Опенхајмер верувач дека Ву знае сè за апсорпциониот пресек на неутроните, концепт што се применил кога Ву се приклучила на проектот Менхетен.

Ву го завршила својот докторат во јуни 1940 година и била избрана во Фи Бета Капа, американското академско почесно друштво. И покрај препораките на Лоренс и Сегре, таа не можела да обезбеди место на универзитет, па останала во Лабораторијата за радијација како пост-докторски соработник.  Поради нејзините рани достигнувања, *Оукланд Трибјун* објавил издание за неа со наслов „Исклучително истражување во јадрените бомбардирања од една ситна кинеска дама“.

Извештајот содржел шегување:„Една ситна кинеска девојка работеше рамо до рамо со некои врвни американски научници во лабораторијата кои проучуваа јадрени судири. Оваа девојка е новиот член на истражувачкиот тим за физика во Беркли. Г-ѓа Ву, или посоодветно д-р Ву, изгледа како да е глумица или уметник или ќерка на богатство во потрага по западната култура. Таа можеше да биде тивка и срамежлива пред странци, но многу самоуверена и будна пред физичарите и дипломираните студенти. Кина е секогаш во нејзиниот ум. Таа беше толку страсна и возбудена секогаш кога се споменуваа „Кина“ и „демократија“, бидејќи демократијата значеше толку многу во 1940-тите. Таа се подготвува да се врати и да придонесе за обновата на Кина.“Нејзините планови се смениле кога започнала Втората светска војна.

### Втората светска војна и проектот Менхетен
[десно|мини| Чиен-Шиунг Ву и Лук Јуан (лево) во домот на г-дин и г-ѓа [Роберт Миликан (десно) на денот на нивната венчавка]]
Ву и Јуан се венчале во домот на Роберт Миликан, академски претпоставен на Јуан и претседател на Калтек, на 30 мај 1942 година. Ниту семејствата на невестата ниту на младоженецот не можеле да присуствуваат поради избувнувањето на Пацифичката војна .  Ву и Јуан се преселиле на источниот брег на Соединетите држави, каде што Ву станал доцент на колеџот Смит, приватен женски колеџ во Нортхемптон, Масачусетс, додека Јуан работел на радар за RCA . Работата ја сметала за фрустрирачка, бидејќи нејзините должности вклучувале само настава, а немало можност за истражување. Таа апелирала до Лоренс,  напишала писма со препораки до голем број универзитети. Смит одговорил со тоа што Ву ја направил вонреден професор и ја зголемил нејзината плата. Таа прифатила работа од Универзитетот Принстон во Њу Џерси како прва жена член на факултет во историјата на одделот за физика, каде што им предавала на офицери на морнарицата.

Во март 1944 година, Ву се приклучила на лабораториите за заменети легирани материјали на проектот Менхетен на Универзитетот Колумбија . Таму живеела во студентски дом, а за време на викендите се враќала во Принстон. Улогата на лабораториите, предводени од Харолд Ури, била да ја поддржат програмата за гасна дифузија ( К-25 ) на проектот Менхетен за збогатување ураниум . Ву работела заедно со Џејмс Рајнвотер.
лево|мини| Експерименталните резултати на Чиен-Шиунг Ву извршиле огромно влијание врз другите физичари и иле направени од многу научници
Во септември 1944 година, Ву била  контактиран од окружниот инженер на Менхетен, полковник Кенет Николс . Ву била фрустрирана од недостатокот на професорски места и доброволно се пријавила да помогне во проектот. Во почетокот, Ву добила задача да го проверува ефектот на зрачење на реакторот со изградба на сопствени инструменти, но подоцна, сепак, била контактирана за многу поголема улога.  Новопуштениот реактор Б, првиот практичен јадрен реактор некогаш изграден, кој се наоѓал во Ханфорд, наишол на неочекуван проблем, почнувајќи и исклучувајќи се во редовни интервали. Џон Арчибалд Вилер и партнерот Енрико Ферми се сомневале дека производ за фисија, Xe-135, со полуживот од 9,4 часа, е виновникот и може да биде отров или апсорбер на неутрони .  Сегре тогаш се сетил на докторската теза од 1940 година што Ву ја направила за него во Беркли за радиоактивните изотопи на Ксе и му рекол на Ферми „да ја праша г-ѓа Ву“.  Трудот на оваа тема сè уште бил необјавен, но откако Ферми стапил во контакт со Ву, Сегре ја посетил во студентскиот дом заедно со Николс и го земал нацртот на машината подготвен за *Физичкиот преглед* . Сомнежите на Ферми и Вилер се оствариле, трудот на Ву несвесно потврдил дека Xe-135 е навистина виновникот за реакторот Б; се потврдило дека има неочекувано голем пресек на апсорпција на неутрони . Ву, претпазлива од нејзината публикација која им дава информации на другите нации за трката во вооружување на војната, чекала неколку месеци пред ноември 1944 година, кога таа и Сегре поднесле целосна студија за овие резултати, која била објавена неколку месеци пред да се употребат бомбите следната година.

Ву, исто така, ги искористила своите наоди за сепарација на радиоактивен ураниум за да изгради стандарден модел за производство на збогатен ураниум за гориво за атомските бомби во објектот Оук Риџ, Тенеси, како и да изгради иновативни шалтери Гајгер . Како и многумина вклучени физичари во нивните подоцнежни години, Ву подоцна се оградила од проектот Менхетен поради неговиот деструктивен исход и му препорачала на тајванскиот претседател Чианг Кај Шек во 1962 година никогаш да не гради јадрено оружје. Сепак, таа била задоволна кога дознала дека нејзиното семејство е безбедно во Кина. Години подоцна, Ву во ретка прилика се отворила за нејзината вмешаност во изградбата на бомбата,„Дали мислите дека луѓето се толку глупави и самоуништувачки? Не. Имам доверба во човештвото. Верувам дека еден ден ќе живееме заедно мирно.“

### Познати рани експерименти и академска водечка кариера
десно|мини| Чиен-Шиунг Ву во 1963 година на Универзитетот Колумбија
По завршувањето на војната во август 1945 година, Ву ја прифатила понудата за позиција како вонреден научен професор во Колумбија. Таа  останала во Колумбија до крајот на нејзината кариера и првпат била именувана за вонреден професор во 1952 година, што ја направило првата жена што станала постојан професор по физика во историјата на универзитетот.

Во ноември 1949 година, Ву експериментирала со заклучоците од мисловниот експеримент на Ајнштајн EPR, кој го нарекла квантно заплеткување „плашливо дејство на далечина“. Ву била првата што го утврдила феноменот и валидноста на заплеткувањето користејќи фотони преку набљудување на аголна корелација, со што нејзиниот резултат ги потврдил пресметките на Морис Прајс и Џон Клајв Вард за корелацијата на квантните поларизации на два фотони кои се шират во спротивни насоки.  Поточно, експериментот спроведен од Ву бил првата важна потврда за квантните резултати релевантни за пар заплеткани фотони како што е применливо за парадоксот Ајнштајн-Подолски-Розен (EPR) .

## Кинеската граѓанска војна и постојан престој
[лево|мини| [Мао Це Тунг и Чианг Кај Шек се бореле за судбината на земјата веднаш по победата на обединетите кинески сили во Втората светска војна.]]
По Втората светска војна, комуникацијата со Кина била обновена, а Ву добила писмо од нејзиното семејство, но плановите за посета на Кина биле нарушени поради граѓанската војна . Поради граѓанската војна и комунистичкото преземање предводено од Мао Це Тунг, Ву не се вратила во Кина, а децении подоцна се сретнала со нејзиниот преживеан вујко и помлад брат. Иако Ву не го поддржувала Мао, таа исто така особено не го почитувала тогаш сменетиот претседател Чианг Кај Шек и неговата сопруга Сунг Меи-линг . Сепак, таа одлучила да даде малку поголема поддршка на Република Кина или Тајван, бидејќи нејзиниот учител Ху имал блиски врски со старата република.  Поради војната, многумина биле раселени и помладите студенти заминале во Соединетите Држави, додека научниците во Америка не можеле да се вратат дома. Длабоко ѝ недостигала Кина и често одела со Лук да купи ткаенина за да си направи сопствена кипао, кој секогаш го носела под нејзиниот лабораториски капут како начин да се потсети на земјата.

Ву исто така била зафатена поради раѓањето на нејзиниот син, Винсент, во 1947 година. Винсент станал физичар како неговите родители,  а ги следел стапките на Ву.  До крајот на граѓанската војна во 1949 година, Јуан се приклучил на Националната лабораторија Брукхевен, а семејството купило уште еден дом во Лонг Ајленд . Јуан редовно патувал во Брукхевен во Лонг Ајленд, а за време на викендите се враќал во семејната куќа на Менхетен во близина на Универзитетот Колумбија каде Ву работела како нејзина прва професорка по физика. Откако комунистите дошле на власт во Кина таа година, таткото на Ву и напишал повикувајќи ја да не се враќа. Бидејќи нејзиниот пасош бил издаден од владата на Куоминтанг, ѝ било тешко да патува во странство бидејќи местата како што е Швајцарија не и го признавале пасошот. Понекогаш нејзиниот пријател во Швајцарија, физичарот Волфганг Паули, морал да и обезбеди специјални визи само за да влезе во земјата. Ова на крајот довело да донесе одлука да остане во САД. Со помош на претседателот на Колумбија , Чарлс Х. Таунс, Ву  станала американски државјанин во 1954 година.

## Објавување на бета распаѓање
лево|мини| Илустрација на бета распаѓање, концепт што Ву го докажала во целост
Во своето повоено истражување, Ву, сега етаблирана физичарка, продолжила да го истражува бета распаѓањето. Енрико Ферми ја објавил својата теорија за бета распаѓање во 1934 година, но експериментот на Луис Валтер Алварез дал резултати во спротивност со теоријата. Ву тргнала да го повтори експериментот и да го потврди резултатот.   Во 1949 година, Ву целосно ја воспоставила теоријата на Ферми и покажала како функционира бета распаѓањето, особено во создавањето електрони, неутрина и позитрони.

По внимателно истражување, Ву се посомневала дека проблемот е во тоа што густа и нерамна фолија од бакар(II) сулфат (  ) се користел како извор на бакар-64 бета зраци, што предизвикувал емитираните електрони да губат енергија. За да го заобиколи ова, таа приспособила постар облик на спектрометарот, соленоидален спектрометар. Таа додала детергент во бакарниот сулфат за да добие тенок, рамномерен филм. Потоа покажала дека забележаните несовпаѓања се резултат на експериментална грешка, а нејзините резултати биле во согласност со теоријата на Ферми. Се покажало дека брзините на електроните кои вообичаено се произведувале во експериментите се значително помали. Така, со анализа на радиоактивни материјали што ги користеле претходните истражувачи, таа докажала дека тоа е причината за проблемот, а не од теоретски недостатоци. Со тоа Ву се етаблирала како водечка физичарка за бета распаѓање. Нејзината работа на бета распаѓањето станала многу корисна за нејзиното подоцнежно истражување и за модерната физика воопшто.

## Експеримент за паритет
десно|мини| Шематска илустрација на експериментот Ву
Во Колумбија, Ву лично го познавала теоретскиот физичар Цунг-Дао Ли со кинеско потекло. Во средината на 1950-тите, Ли и уште еден кинески теоретски физичар, Чен Нинг Јанг, почнале да го доведуваат во прашање хипотетичкиот закон на физиката на елементарните честички, „законот за зачувување на паритет “. Еден пример што го потенцирал проблемот била загатката на тета и тау честичките, две навидум различно наелектризирани, чудни мезони . Тие биле толку слични што вообичаено се сметале за иста честичка, но биле забележани различни начини на распаѓање што резултирало со две различни состојби на паритет, што сугерира дека  и  се различни честички, ако паритетот е зачуван.

Истражувањето на Ли и Јанг на постоечките експериментални резултати ги убедило дека паритетот е зачуван за електромагнетните интеракции и за силната интеракција .  Ли и Јанг разработиле дизајн со молив и хартија на експеримент за тестирање на зачувување на паритет во лабораторија. Поради нејзината експертиза во изборот и потоа изработката на производство на хардверот, поставувањето и лабораториските процедури, Ву ја известила Ли дека може да го спроведе експериментот .

Ву избрала да го направи ова со земање примерок од радиоактивен кобалт-60 и ладење на криогени температури со течни гасови . Кобалт-60 е изотоп кој се распаѓа со емисија на бета честички, а Ву исто така била експерт за бета распаѓање . Екстремно ниските температури биле потребни за да се намали количината на топлинска вибрација на атомите на кобалт на речиси нула. За оваа криогена работа, ѝ биле потребни капацитети на Националното биро за стандарди и неговата експертиза за работа со течни гасови, и затоа отпатувала до нејзиното седиште во Мериленд со нејзината опрема за да ги спроведе експериментите.

Теоретските пресметки на Ли и Јанг предвидувале дека бета честичките од атомите на кобалт-60 ќе се емитуваат асиметрично и хипотетичкиот „закон за зачувување на паритет“ бил неважечки. Експериментот на Ву покажал дека тоа е навистина така: паритетот не е зачуван при слабите јадрени интеракции.  и  се навистина истата честичка, која денес е позната како каон,  .  Овој резултат набрзо бил потврден од нејзините колеги од Универзитетот Колумбија во различни експерименти, и штом сите овие резултати биле објавени - во два различни истражувачки трудови во истото издание на истото списание за физика - резултатите биле потврдени и во многу други лаборатории и во многу различни експерименти.

Откривањето на прекршувањето на паритетот било голем придонес за физиката на честичките и развојот на Стандардниот модел . Нејзиното откритие го поттикнало откривачот на фисија Ото Фриш да спомене дека оние од Принстон често велеле дека нејзиниот експеримент бил повлијателен од експериментот Мајкелсон-Морли кој ја инспирирал теоријата на релативност на Ајнштајн. Ова е затоа што недостатокот на симетрија дава можност за нерамнотежа материја-антиматерија што  и овозможува на материјата да постои денес преку Биг Бенг .

На Ли и Јанг им била доделена Нобеловата награда за физика во 1957 година за нивната теоретска работа, и покрај „цврстата традиција“  од огромното мнозинство од претходните и следните награди што им биле доделени на експерименталисти, а не на теоретичари. Критичкиот придонес на Ву што ја дал експерименталната потврда за докажување на прекршувањето на КП преку нејзиниот експеримент бил испуштен од Нобеловиот комитет.  Јанг и Ли се обиделе да ја номинираат Ву за идна Нобелова награда и и се заблагодариле во нивните говори. Таа била номинирана најмалку седум пати пред 1966 година, кога Нобеловиот комитет објавил дека ќе ја сокрие својата листа на номинирани за да избегнат понатамошни јавни контроверзии.  Нобеловецот Џек Штајнбергер од 1988 година често тоа го нарекувал најголемата грешка на Нобеловиот комитет. Улогата на Ву во откритието не била јавно почестена во 1978 година, кога ѝ била доделена инаугуративната награда „Волк“ . Пријателот на Ву, Паули, кој бил познат по тоа што го креирал принципот на исклучување на Паули, бил сигурен дека паритетот е вистинит и бил шокиран од откритието.  Подоцна му напишал на колегата од Принстон, Џон М. Блат, за своите чувства за откритието: „Не знам дали некој досега ви напишал за ненадејната смрт на паритет. Мис Ву направи експеримент со бета-распаѓање на ориентираните јадра на Ко, што покажува дека паритетот не е зачуван при β распаѓање.&nbsp;... Сите сме прилично потресени од смртта на нашиот сакан пријател, паритет.“  Тој станал уште повеќе збунет кога дознал дека на Ву и била одбиена Нобеловата награда, па дури и верувал дека тој го предвидел настанот преку неговата анализа на соништата спроведена од д-р Карл Густав Јунг .

## Слаба сила и зачувана векторска струја
[десно|мини| Експериментите на физичарите од Универзитетот Колумбија (лево кон десно) Ву, ЏК Ли и ЛВ Мо ја потврдија теоријата за зачувување на векторската струја. Во експериментите, за кои беа потребни неколку месеци да се завршат, протонските зраци од колумбискиот [Ван де Графов генератор|акцелератор Ван де Граф беа пренесени преку цевки за да удрат во 2.&nbsp;mm борна цел на влезот во комората за спектрометар.]]
Ву брзо станала редовен професор во 1958 година. Некои од нејзините непријатни студенти ја нарекувале Дама на змејот. Нејзините откритија се покажале како важни во физиката, а нејзината работа преминала дури и во биологијата и медицината, каде што нејзиниот придонес станал исклучително влијателен во одредени студии за молекуларните промени во црвените крвни зрнца кои предизвикуваат српеста анемија или анемија.

Во декември 1962 година, Ву експериментално демонстрирала универзална форма и попрецизна верзија на стариот модел на бета распаѓање на Ферми, потврдувајќи ја хипотезата за зачувана векторска струја (CVC) на Ричард Фајнман и Мареј Гел-Ман на патот кон Стандардниот модел. Таа ги објавила резултатите следната година. Во овој експеримент, Гел-Ман ѝ пристапил откако тој и Фејнман сфатиле дека им треба експерт за експериментална физика за да ја докажат нивната хипотеза. Гел-Ман и се обратил на Ву: „Колку долго Јанг и Ли те бркаа да ја следиш нивната работа? Нивната хипотеза била под влијание на демонстрацијата на Ву дека паритетот не е зачуван, што ги довело во прашање другите претпоставки што физичарите ги направиле за слабата интеракција. Прашањето било ако паритетот не може да се зачува при интеракција со слаба сила, тогаш зачувувањето на конјугацијата на полнеж исто така може да биде спорно. Зачувувањето и симетријата биле основни закони што важеле за електромагнетизмот, гравитацијата и силната интеракција, така што со децении се претпоставувало дека тие треба да важат и за слабата интеракција додека Ву не ги разоткрила овие закони. Ова било исто така клучно за идното откривање на електрослабата сила .

Ву работела со голем број студентски асистенти, вклучувајќи ги ЏК Ли, Мо Веи или ЛВ Мо и Ли Ронг-Ген од Кореја. Со помош на акцелератор Ван де Граф во Колумбија со зраци протон, тежок водород и хелиум, тие можеле да го изведат својот значаен експеримент. Спектрите на бета зраците биле измерени во спектроскопија на магнетометар педесет метри од забрзувачот. Изворите на бета распаѓање B-12 и N-12 биле произведени во магнетометарот. Лабораториите биле заклучени на полноќ и Мо морал да создаде дупликат клуч за сите да влегуваат и излегуваат од лабораторијата во раните утрински часови. Мо  ја придружувал Ву до нејзиниот стан во Менхетен. Откритието на Ву било претставено во хотелот Хилтон на 26 јануари 1963 година. Ву била задоволна од достигнувањето и спомнала дека тоа дало целосна основа за теоријата на Ферми за бета распаѓање, како и што се обезбедило поддршка за теоријата за двокомпонентното неутрино, што првпат го воспоставило нејзиниот експеримент за паритет. Фајнман бил многу среќен со објавата и бил толку горд на исходот што ја нарекол CVC теоријата, заедно со неговиот дијаграм и работа во квантната електродинамика, едно од неговите најдобри научни достигнувања.

Подоцна во 1960-тите, Ву спровела повеќе експерименти за бета распаѓање, особено за двојно бета распаѓање . Таа влегла во 2.000&nbsp;стапки длабок рудник за сол под езерото Ири во Охајо за да истражи мионски атоми во кои мионите го заземаат местото на електроните во нормалните атоми. Работата спроведена овде го отворило патот за нејзиното идно откритие во 1980-тите.

Ву подоцна напишала учебник заедно со Стивен Мошковски под наслов *Бета распаѓање*, кој бил објавен во 1966 година. Тоа било првата сеопфатна студија за бета распаѓањето и книгата брзо станала стандардна литература на оваа тема; таа останува една од стандардните книги во 21 век.

## Подоцнежни години и социјално застапување
лево|мини| Чиен-Шиунг Ву со други академици
Постариот брат на Ву починал во 1958 година, нејзиниот татко следната година и нејзината мајка во 1962 година. Стејт департментот на Соединетите Американски Држави вовел строги ограничувања за патување во комунистичките земји од страна на своите граѓани, па на Ву не и било дозволено да ја посети Кина за да присуствува на нивните погреби. Таа ги видела нејзиниот вујко, Ву Џоу-Жи, и помладиот брат, Ву Чиен-Хао, на патување во Хонгконг во 1965 година. По посетата на Никсон на Кина во 1972 година, односите меѓу двете земји се подобриле, а таа повторно ја посетила Кина во 1973 година. Кога се вратила, нејзиниот вујко и брат загинале во Културната револуција, а гробовите на нејзините родители биле уништени. Ја пречекал Џоу Енлаи, кој лично се извинил за уништувањето на гробниците. По ова, таа неколку пати се враќала во Кина и Тајван.

Во текот на доцниот 20 век, Ву продолжила да се смета за врвен експериментален физичар во светот и многумина продолжиле да го бараат нејзино водство за докажување на одредени хипотези. Хервиг Шопер, кој бил генерален директор на ЦЕРН, коментирал дека физичарите веруваат дека „ако експериментот бил направен од Ву, тој мора да биде точен“.  Таа спровела експерименти на спектроскопијата на Мосбауер и нејзината примена во проучувањето на српеста анемија. Таа истражувала за молекуларните промени во деформацијата на хемоглобините кои ја предизвикуваат оваа форма на анемија. Таа, исто така, направила истражување за магнетизмот во 1960-тите.  Ву подоцна работела на теоремата на Бел, која покажала резултати што ја потврдиле православната интерпретација на квантната механика.

Во подоцнежниот живот, Ву станала поискрена. Таа протестирала поради затворањето во Тајван на сватовите на физичарот Керсон Хуанг во 1959 година и на новинарката Леи Чен во 1960 година.  Со помош на нејзиниот учител Ху Ших, свекорот на Хуанг на крајот биле ослободени со кауција. Казната на Леи била намалена на десет години од претседателот Чианг Каи Шек.  Во 1964 година, таа зборувала против родовата дискриминација на симпозиум во Технолошкиот институт во Масачусетс .  „Се прашувам“, ја прашала таа публиката, „дали малите атоми и јадра, или математичките симболи или молекулите на ДНК имаат некаква предност за машки или женски третман“, што наишло на силен аплауз од публиката.  Кога мажите ја нарекувале професор Јуан, таа веднаш ги исправила и им кажала дека е професорката Ву.

Во 1975 година, претседателот на одделот за физика Сербер открил дека Ву имала многу помала плата од нејзините машки колеги, но дека таа никогаш не известувала за тоа, па тој ја прилагодил нејзината плата за да ја направи еднаква на онаа на нејзините машки колеги, дури и ако Ву се грижела само за истражувањето во Колумбија.  Ву подоцна се шегувала,

Што кажала Ву за жените во науката:„Во Кина има многу, многу жени по физика. Во Америка постои заблуда дека жените-научници се безобразни. Ова е вина на мажите. Во кинеското општество, жената е ценета за она што е, а мажите ја поттикнуваат на достигнувања, но сепак таа останува вечно женствена“. Застапувањата и убедувањето на Ву задржале силен приоритет за унапредување на науките. Подоцна во 1975 година, како прва жена претседател на Американското друштво за физичка активност, Ву се сретнала со претседателот Џералд Форд за официјално да побара од него да создаде советодавно научно тело за претседателот, што претседателот Форд го одобрил и го потпишал во законот формирањето на Канцеларијата за наука и технолошка политика .

Ву, исто така, продолжила да биде застапник за прашањата за човековите права, бидејќи протестирала против репресијата во Кина што следела по масакрот на плоштадот Тјенанмен во 1989 година .  Во 1978 година, таа била наградена со првата награда Волф за физика. Еден од критериумите сметале  дека заслужуваат да добијат Нобелова награда без да ја добијат.  Се пензионирала во 1981 година  и станала почесен професор .

## Последни години и наследство
десно|мини| Чиен-Шиунг Ву (втор од лево) со внуката Јада Ву Ханџи (во средината) и остатокот од семејството
Ву го поминала поголемиот дел од своето време во подоцнежните години во посета на Народна Република Кина, Тајван и различни американски држави. Таа станала позната по нејзината цврста промоција на предавањето на предметите СТЕМ на сите студенти без разлика на полот или која било друга дискриминирачка причина. Ву доживеала мозочен удар на 16 февруари 1997 година во Њујорк. Брза помош итно ја префрлила во болничкиот центар Сент Лук-Рузвелт, каде што била констатирана смрт. Нејзината внука, Џада Ву Ханџи, забележала: „Бев млада кога ја видов баба ми, но нејзината скромност, строгост и убавина беа вкоренети во мојот ум.

За време на нејзиното пензионирање, Колумбија била домаќин на прослава „во чест на Првата дама на физиката“, која имала огромен прием, а потоа одржала прослава во ресторанот Киан Јиа Фу долж Бродвеј . Полско-американскиот наградуван професор Исидор Раби ја нарекол Ву онаа која дала поголем придонес во науката од Марија Кири, и покрај нејзиниот прекар како „Кинеската Мадам Кири“. Морис Голдхабер подоцна рекла: „Луѓето избегнуваат да прават експерименти во бета распаѓањето, едноставно затоа што знаат дека Ву Чиен-Шиунг ќе заврши подобра работа од кој било!“  Другите физичари биле анкетирани за нивните мислења за најдобрите женски физичари, при што Ву, Лиза Мајтнер и Кири доаѓале во различен редослед во зависност од нивните стандарди; Леон Ледерман истакнал дека Кири и Ву биле подеднакво над Мајтнер, додека Валентин Телегди ја рангирал Ву на прво место меѓу женските физичари.  Без оглед на различните ставови, Ву била високо ценета од членовите на научната заедница. 
десно|мини| Споменик на Ву во кампусот на средното училиште Минг Де во Лиухе
Во согласност со желбите на Ву, нејзината пепел била закопана во дворот на училиштето Минг Де што го основал нејзиниот татко и на кој присуствувала кога била помлада.

## Почести, награди и признанија
[десно|мини| Чиен-Шиунг Ву била почестена како женски научник во иста класа со [Марија Кири]]

## Библиографија

* 
* 
* 

## Поврзано

* Времеплов на жените во науката

## Наводи

### Цитати

### Извори

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Понатамошно читање

* 
* 
*  (won the Asian/Pacific American Awards for Literature for Picture Books in 2020: )

## Надворешни врски

* Фондацијата за образование Ву Чиен-Шиунг
* Евлогија-биографија    (Универзитет Колумбија)
* Фото галерија Падот на паритетот со кратки биографии, НИСТ
** Изборен приказ: црно-бела фотографија од големи размери од горенаведеното
* Ву, Национална женска куќа на славните Чиен-Шиунг
* Е-книга: Мадам Ву Чиен-Шиунг
* Профил на фондацијата за атомско наследство Чиен-Шиунг Ву
* Медал на науката: Ву Чиен-Шиунг
* Доверба и кризи во Втората светска војна: Чиен-Шиунг Ву
* Легендарни научници: Чиен-Шиунг Ву
* Чиен-Шиунг Ву, значаен кинеско-американски научник

Категорија:Добитници на Волфовата награда за физика
Категорија:Апсолвенти на Калифорнискиот универзитет (Беркли)
Категорија:Професори на Принстонскиот универзитет
Категорија:Носители на Националниот научен медал
Категорија:Членови на Националната академија на науките на САД
Категорија:Учесници во проектот „Менхетн“
Категорија:Странски членови на Кинеската академија на науките
Категорија:Членови на Американското физичко друштво
Категорија:Професори на универзитетот „Колумбија“
Категорија:Кинески физичари
Категорија:Американски јадрени физичари
Категорија:Починати во 1997 година
Категорија:Родени во 1912 година
Категорија:Статии со текст на традиционален кинески
Категорија:Статии со текст на кинески