Кафемат

мини|десно|Модел на кафемат „зојируши“
**Кафемат** или **апарат за кафе** — уред за подготовка на кафе. Иако постојат многу различни видови на апарати за кафе кои користат неколку различни принципи на подготовка, тие најчесто се прават со ставање на кафето во хартиен или метален филтер во инка, која се става над стаклен или керамички сад за кафе. Ладна вода се тура во посебна комора, која потоа врие и се насочува во инката. Ова се нарекува и автоматско капење.

## Историја
мини|десно|Сад за кафе од Франција од 1757 година
Стотици години правењето кафе било едноставен процес. Печените и мелените зрна кафе се ставале во лонче во кое се додавала топла вода, а потоа се ставал капак за да започне процесот на инфузија. Типичните дизајни се состојат од сад со рамно проширено дно за фаќање на зрната кафе кои тонат. Другите модели имаат широка испакнатина во средината на садот за да се фатат зрната кога се тура кафе.

Околу 1889 година, во Франција била воведена процедура за вадење на инфузијата. Тоа вклучувало потопување мелени зрна кафе, обично затворени во платнена кесичка, во жешка вода и оставање да отстојат додека не се постигне саканата јачина на кафето. Меѓутоа, во текот на 19 и почетокот на 20 век, се сметало дека е соодветно да се додаде кафе во зовриена вода и да се готви додека не се добие саканата боја и мирис.

## Видови апарати

### Вакуумски апарат
Други уреди за подготовка на кафе станале популарни во текот на деветнаесеттиот век, вклучувајќи различни машини по принцип на вакуум. Таква Напиер (*Napier)* машина која била измислена во 1840 година. била ран пример за ваков вид. Иако генерално биле премногу сложени за секојдневна употреба, вакуумските машини биле ценети за производство на бистро кафе и биле популарни до средината на дваесеттиот век.

Принципот на вакуумскиот апарат бил да се загрее водата во долниот сад додека експанзијата не ја принуди содржината да премине низ тесна цевка во горниот сад во кој се наоѓа меленото кафе. Кога долниот сад бил празен и поминало доволно време за варење, топлината била отстранувана и добиениот вакуум го повлекувал кафето назад низ цедалката во долната комора, од која можело да се преточи.

### Сад за варење
мини|десно|Електричен сад за варење
Садовите за варење почнале да се развиваат од средината на деветнаесеттиот век. Во Соединетите Американски Држави, Џејмс Мејсон од Масачусетс патентирал ран дизајн на сад во 1865 година. Патентот на Хансон Гудрих бил одобрен на 16 август 1889 година, а неговиот опис малку се разликува од садовите што се продаваат денес. Овој уред е така дизајниран така што водата се загрева во врел лонец со отстранлив капак, сè додека загреаната вода не се внесе преку метална цевка во делот за подготовка што го содржи кафето. Извадената течност се исцедува од садот за течност, па се префрла во лонецот. Овој процес се повторува постојано во текот на циклусот на варење додека течноста што минува низ кафето не биде доволно натопена. Чистата комора за преглед во облик на проѕирно копче на капакот му овозможува на корисникот да процени кога кафето ја достигнало вистинската боја и јачина.

Со воведувањето на електричниот апарат за кафе во домаќинствата во раните 1970-ти, популарноста на традиционалната верзија опаднала, а исто така опаднал и пазарот за самостојни филтри за мелено кафе.

### Сад за кафе мока
Овој сад е апарат за кафе што произведува кафе со пропуштање на врела вода под притисок на пареа низ меленото кафе. Прв го патентирал пронаоѓачот Лујџи Де Понти за Алфонсо Бијалети во 1933 година. Компанијата Бијалети продолжува да го произведува истиот модел под името „Мока експрес“.

### Електрични уреди
Електричниот апарат за кафе *капка по капка* може да се нарече и дриполатор. Обично работи со внесување вода од резервоар за ладна вода доведува во флексибилно црево на дното на резервоарот што води директно во тенка метална цевка или грејна комора (обично алуминиумска), каде што грејниот елемент околу металната цевка ја загрева водата. Загреаната вода се движи низ машината според принципот на термосифон. Топлински предизвиканиот притисок и ефектот на сифонот ја придвижуваат загреаната вода низ изолирано гумено или винилно црево, во главата за прскање и на меленото кафе поставено во корпата за подготовка поставена под главата за прскање. Кафето поминува низ филтерот и капе надолу. Еднонасочниот вентил во цевката спречува водата да тече назад во резервоарот. Термостатот прикачен на грејниот елемент го исклучува грејниот елемент за да спречи прегревање на водата во металната цевка (прегревањето би произведувало само пареа во доводното црево), а потоа повторно го вклучува кога водата ќе се олади под одреден праг. За 10-12 шолји кафе, со користење на помошен термостатски контролиран грејач (во смисла на излезна моќност), може да се загрее зголемено количество вода побрзо со користење на поголеми грејни комори, генерално создавајќи повисоки просечни температури на водата на главата за прскање во текот на целиот. циклус на варење. Овој процес може да се подобри со менување на алуминиумската конструкција на повеќето грејни комори на метал со супериорни квалитети за пренос на топлина, како што е бакар.

Кафематот за еспресо ја поминува водата под притисок низ фин талог за да создаде густо, концентрирано кафе. Кафематите за еспресо можат да бидата на парен погон, на клипови, на пумпи или на воздушни пумпи. Апаратите може да бидат рачни или автоматски.

## Дизајнерски разгледувања на апаратот за кафе
[мини|лево|250px|[Атомски апарат за кафе]]
мини|250px|Лонче за кафе „мока“

Во почетокот на 20 век, иако некои производители на кафемати се стремеле кон униформност на дизајнот (особено перколатори со врвни грејачи), други покажале широк спектар на стилски разлики. Ова било особено видливо во класата на вакуумски уреди, која барала две целосно одделни комори поврзани во конфигурација на песочен часовник, што служел како плоден извор на вдахновение за индустриските дизајнери. Интересот за новите дизајнерски пристапи на вакуумските машини бил оживеан за време на движењето American Arts &amp;amp; Crafts, со воведувањето на брендот на кафемати Silex, базирани на модели развиени од домаќинките од Масачусетс, Ен Бриџис и г-ѓа Сатон. Нивната употреба на Pyrex  го решил проблемот со кршливост што го направило овој вид на апарат комерцијално непривлечен. Во текот на 1930-тите, едноставните, чисти облици, сè повеќе направени од метал, го привлекувале позитивното внимание на индустриските дизајнери, под силно влијание на функционалистичкиот императив на движењата Баухаус и Стремлајн. Во тоа време се појавил елегантниот вакуумски уред на Sanbeam, *Kofimaster*, дизајниран од познатиот индустриски дизајнер Алфонсо Ајанели. Популарноста на стаклените и пирекс топчињата привремено оживеале за време на Втората светска војна, поради ограничената достапност на алуминиум, хром и други метали што се користеле во традиционалните кафемати.

Влијанието на науката и технолошкиот напредок како мотив на повоениот дизајн на крајот се почувствувал во производството и маркетингот на кафе и апарати за кафе. Водичите за потрошувачи ја истакнале способноста на уредот да ги исполнува стандардите за температура и време на готвење, како и односот на растворливи елементи помеѓу течноста и талогот. Индустрискиот хемичар Питер Шлумбом најјасно го изразил научниот мотив во неговиот апарат за кафе, Хемекс, кој од својот првичен маркетинг во раните 1940-ти го користел научниот авторитет како продажна алатка, опишувајќи го производот како „начин на хемијата за правење кафе“., и детално дискутирајќи за квалитетот на производот на лабораториски јазик: „инката Хемекс создава идеални хидростатички услови за единствена ... Хемекс екстракција“. Уникатниот уред на Шлумб, единечен сад од Pyrex обликуван да држи заштитен филтерски конус, не личел на ништо повеќе од парче лабораториска опрема и изненадувачки станал популарен некое време во инаку високо автоматизираните домаќинства од 1950-тите опседнати со технологија.

Во подоцнежните години, производителите на кафемати почнале да усвојуваат постандардизирани облици, пропорционално на големото зголемување на обемот на производството што е потребно за да се задоволи повоената побарувачка на потрошувачите. Пластичните и композитните материјали почнале да го заменуваат металот, особено со појавата на поновите електрични апарати за кафе капка по капка во 1970-тите. Во 1990-тите, побарувачката на потрошувачите за поатрактивни уреди за дополнување на скапите модерни кујни резултирала со нов бран на редизајнирани кафемати во поширок опсег на достапни бои и стилови.

## Наводи

## Литература

* 
* 

## Надворешни врски
* 

Категорија:Кујнски прибор
Категорија:Кафе
Категорија:Апарати за домаќинството
Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ
Категорија:Неологизми