Дорадо (риба)

**Дорадо** **махи-махи** или **делфинска риба** (***Coryphaena hippurus***) — риба зракоперка што живее на површината и се наоѓа во крајбрежните умерени, тропски и суптропски води низ целиот свет. Таа е еден од двата члена на семејството *Coryphaenidae*, а другиот е помпано делфинската риба. Овие риби најчесто се наоѓаат во водите околу Мексиканскиот Залив, Костарика, Хаваи и Индискиот Океан. Во Италија се нарекува корифена, лампуга или пес капоне, се користи и во припрема на капона, иако модриот патлиџан сега почесто се користи на местото на рибата.

## Номенклатура
Името *махи-махи* потекнува од хавајскиот јазик и значи „многу силен“, преку процесот на удвојување. Иако видот се нарекува и обична делфинска риба, тие не се поврзани со делфините. Потеклото на името „делфинска риба“ е неодамнешно и е дадено за да се избегне забуна со делфините, бидејќи традиционалното име на рибата исто така било „делфин“. Видете *Coryphaena* за можните етимологии на *делфинската риба*. Во делови од Пацификот и по должината на англофонскиот брег на Јужна Африка, махи-махито најчесто се нарекува по своето име на шпански,  На медитеранскиот остров Малта, махи-махито се нарекува . На индонезиски јазик, тие се нарекуваат . На самоански јазик оваа риба се нарекува Маси-маси, што го има истото значење и на хавајскиот јазик.

Линеј го именувал родот, изведен од грчкиот збор,  што значи врв.

## Опис
мини|Младо махи-махи одгледувано од Истражувачкиот институт за аквариум во заливот Монтереј
Дорадото има компресирано тело и еден многу долга грбна перка која се протега од главата речиси до опашката. Зрелите мажјати имаат карактеристични чела, расте како што рибата зрее и често издвојува многу над телото. Ова „чело“ е сексуално диморфна карактеристика; женските имаат заоблена глава. Нивните каудални и анални плави се . Тие се разликуваат од светли бои - златни на страните, и светли сини и зелени на страните и на грбот. Пекторалните перки на дорадото се светло сини сини.

Надвор од водата, рибите често ја менуваат бојата (од каде што потекнува нивното шпанско име, **', „златно“), поминувајќи низ неколку нијанси пред конечно да исчезне во пригушено жолто-сива по [[Смрт|смртта]].

== Биологија ==
Дорадото може да живее пет години, иако ретко надминуваат четири. Женките се обично помали од мажјаците. Уловените риби обично се 7 до 13 кг и метар во должина. Тие ретко надминуваат 15 кг. Дорадото е меѓу [[Онтогенеза|најбрзорастечките]] риби. Тие се мрестат во топлите океански струи во текот на поголемиот дел од годината, а нивните млади најчесто се наоѓаат во сплавови од плевели ''Sargassum''. Младите [[Преселба на рибите|мигрираат]] покрај [[Малта]] каде што се нарекуваат  и [[Сицилија]] каде што се познати како  или ; таму се ловат со мрежи и пловечки душеци од палмини лисја под кои собираат. 

== Репродукција ==
Мажјаците и женките се сексуално зрели во првата година, обично на возраст од 4-5 месеци. Мрестење се случува на должина на телото од 20 см. Женките можат да се мрестат два до три пати годишно и да произведат помеѓу 80.000 и 1.000.000 јајца по настан. Во води на 28 °C, лаврите се наоѓаат преку целата година, а поголем број се откриваат во пролет и есен. Дорадото најчесто се наоѓа во површинските води. Нивното месо е сиво-бело кога е живо, при што се готви до привлечна бела боја со чист, нерибен вкус.

== Исхрана ==
Овие риби се месојадни животни, кои се хранат со риби, ракови, лигњи, скуша и друго. Познато е и дека јадат и зоопланктон. За да гонат толку разновиден пелагичен плен, овие риби се брзи пливачи, пливајќи со брзина од 92,6 км/ч.<gallery heights="140" mode="packed">
Податотека:IMAG0302.jpg|алт=Mahi-mahi in a fish market| Махи-махи на рибниот пазар
Податотека:IMAG0303.jpg|алт=Closeup| Од близина
Податотека:Common_Dolphinfish,_Bali_Sea,_Bali,_ID_imported_from_iNaturalist_photo_540579538_(cropped).jpg|алт=Young mahi-mahi, in Indonesia| Млад дорадо, во [[Индонезија]]
</gallery>

== Однос со луѓето ==
[[Податотека:Fresco_of_a_fisherman,_Akrotiri,_Greece.jpg|мини|Млад рибар со делфинска риба од [[Акротири|Санторини]], Грција, околу 1600 година п.н.е. ([[минојска цивилизација]] )]]

=== Риболов ===

==== Рекреативен риболов ====
Махи-махи рибите се многу барани за спортски риболов и комерцијални цели. Спортските рибари ги бараат поради нивната убавина, големина, квалитет на храната и здрава популација. Махи-махи рибите може да се најдат во [[Карипско Море|Карипското Море]], на западниот брег на [[Северна Америка|Северна]] и [[Јужна Америка]], на пацифичкиот брег на [[Костарика]], во [[Мексикански Залив|Мексиканскиот Залив]], на [[Атлантски Океан|атлантскиот]] брег на [[Флорида]] и [[Западна Африка]], [[Индиски Океан|во Индискиот Океан]], во [[Бенгалски Залив|Бенгалскиот Залив]], [[Јужнокинеско Море|во Јужнокинеското Море]] и [[Југоисточна Азија]], [[Хаваи|во Хаваи]], [[Тахити|во Тахити]] и на многу други места низ целиот свет.

==== Комерцијален риболов ====
[[Податотека:Common_dolphinfish,_capture_production,_thousand_tonnes,_1950-2022.svg|мини|Глобално производство на улов на делфинска риба (''Coryphaena hippurus'') во илјади тони од 1950 до 2022 година, според податоците на [[Организација за храна и земјоделство на ООН|ФАО]].]]
Соединетите Американски Држави и карипските земји се главни потрошувачи на оваа риба, но многу европски земји ја зголемуваат својата потрошувачка секоја година. Тоа е популарна риба за храна во Австралија, обично фатена и продадена како нуспроизвод од страна на фирми за комерцијален риболов на туна и сабјарка. Јапонија и Хаваи се значајни потрошувачи. [[Арапско Море|Арапското Море]], особено брегот на [[Оман]], исто така има махи-махи. На почетокот, махи-махите најчесто биле случаен улов во риболовот на туна и сабјарка со. Сега, тие се бараат од комерцијалните рибари како поединечни риби.

Во [[Француска Полинезија]], рибарите користат [[Харпун|харпуни]], користејќи специјално дизајниран чамец, , да го бркаат, бидејќи махи-махи не нуркаат. Под поимот **' се мисли моќен моторизиран чамец во облик на буквата V, оптимизиран за голема агилност и брзина, управуван со рачка за пилотот да може да го држи харпунот со десната рака. Методот го практикуваат и рибарите на Филипините, особено во северната провинција Батанес, каде што харпунирањето се нарекува  .

### Загриженост за животната средина и безбедноста на храната
Во зависност од тоа како е фатено, махи-махито се класифицира различно според различни системи за оценување на одржливоста:

* Аквариумот во Монтереј Беј го класифицира махи-махито, кога е уловено во американскиот Атлантик, како најдобар избор, на врвот од трите категории на влијание врз животната средина. Аквариумот советува да се избегнува увезено махи-махи ловено со долга јаже, но го смета тролот и ловот со јаже како добра алтернатива.
* Советот за одбрана на природните ресурси го класифицира махи-махи како риба со „умерено ниво на жива“ (втора најниска од четири категории) и предлага јадење шест порции или помалку месечно.

Махи-махито е исто така чест вектор за труење со цигуатера. Иако е многу популарно јадење во многу делови од светот, имало извештаи за труење со цигуатера од консумирање од страна на луѓето од оваа риба. Труењето со цигуатера е предизвикано од акумулација на токсини (цигуатоксини и маитотоксин) во месото на рибата со текот на времето. Тие се произведуваат од *Gambierdiscus toxicus* кој расте заедно со морски алги, што предизвикува риби како махи-махито случајно да ги консумираат.

Махи-махи рибите природно имаат високи нивоа на хистидин, кој се претвора во хистамин кога ќе се појави бактериски раст за време на неправилно складирање или преработка. Последователното готвење, пушење или замрзнување не го елиминира хистаминот. Ова доведува до заболување од храна познато како скомброидно труење, кое ги погодува и другите риби како што се туна, скуша, сардина, инчуна, харинга, амберџек и марлин. Симптомите се исти како оние на нетолеранција на хистамин и може да вклучуваат црвенило на кожата, главоболка, чешање, заматен вид, абдоминални грчеви и дијареја, а почетокот на симптомите е обично 10 до 60 минути по јадењето и може да трае до два дена. Ретко, може да се појават проблеми со дишењето (како оние на алергиска астма) или неправилно чукање на срцето. Дијагнозата обично се базира на симптомите и може да биде поткрепена со нормална крвна триптаза.
Податотека:Mahi_mahi_costa_rica.jpg|алт=Bull (male) mahi-mahi| Мажјак дорадо
Податотека:Lines_of_sargassum_Sargasso_Sea.jpg|алт=Mahi-mahi are attracted to Sargassum, floating brown algae that serve as both a hiding place and source of food. Lines of this genus can stretch for miles along the ocean surface.| Махи-махите се привлечени од *Sargassum*, пловечки кафеави алги кои служат и како скривалиште и како извор на храна. 
Податотека:GrilledMahiMahi.jpg|алт=Grilled mahi-mahi| Печен махи-махи


## Наводи

## Надворешни врски

* Dolphinfish Monterey Bay Aquarium
* Oceana's Sustainable Seafood Guide
* Dolphinfishes from iNaturalist
* Atlantic Mahi Mahi *NOAA FishWatch*. Retrieved 11 November 2012.
* Pacific Mahi Mahi *NOAA FishWatch*. Retrieved 11 November 2012.
Категорија:Страници со повеќеделни слики во автоматски размер
Категорија:Незагрозени видови според МСЗП
Категорија:Риби