Череп

**На черепот** се разликуваат:
*черепен свод calvaria
*база basis cranii. 
Базата е поделена на три черепни јами: предна, средна и задна и на неа се забележуваат бројни отвори и канали за премин на нервни и крвни садови. Коските што ја градат черепната база се потенки и почесто се кршат.

## Коски на череп
На черепот се разликуваат черепен свод  **calvaria** или долен дел или база  **basis cranii**. **Базата **е поделена на три черепни јами : предна, средна и задна и на неа се забележуваат бројни отвори и канали за премин на нервни и крвни садови. Коските што ја градат черепната база се потенки и почесто се кршат. Скелетот на черепот  е составен од осум  коски и тоа две парни и четири непарни. 
*Парни се:
#темена
#слепоочна
*Непарни коски:
#челната
#ситестата
#клинестата и 
#тилната коска

### Челна коска (''os frontale'')

Челната коска учествува во градбата на предниот дел на черепот, со помош на шевови **suturae** таа се зглобува со обете темени коски, ситестата коска и клинестата коска, како и со оделните коски  на лицeто ( горните вилици, јаболковите коски и носните коски). На челната коска се разликува вертикален дел или лушпа  **squama **и **водорамен дел**. 
***Водорамен дел** — учествува во ограничување на предната черепна јамa. На него се опишуваат еден среден дел и два бочни орбитални делови. Средниот дел влегува во состав на покривот од носната празнинa, а бочните го градат горниот ѕид од орбитата. Во внатрешноста на челната коска во пределот на надвеѓните лакови  се наоѓа шуплина поделена на два дела — тоа е челен синус (*sinus frontalis*).

### Ситеста коска (''os ethmoidale'')

Ситестата коска наликува на терезија и ја ограничува предната черепна јама. На неа се разликуваат вертикален, водорамен лист и бочни маси (*лабиранти*).
***Вертикалниот лист** — со помош на хоризонталниот е поделен на два дела: горниот, покус дел наликува на кикиришка од петел ‘’’(crista galii)’’’ и долен дел кој влегува во состав на носната преграда.
***Водорамниот дел** наликува на ситеста плочка (*lamina cribrosa*) во која има бројни отвори за премин на влакната од мирисниот нерв. Ситестата плочка учествува во градбата на покривот на носната празнина. 
:* **Бочните маси** (лабиранти) се наоѓаат меѓу орбитата и носната празнина бочно од водорамниот лист. Внатрешностата на лабирантите е поделена на бројни шуплини и означени како  етмоидални синуси (*sinus ethmoidalis*). На внатрешната страна се наоѓаат две носни школки, горна и средна кои ограничуваат два носни ходника и горен  и среден.

### Клинеста коска (''os sphenoidale'')

Таа е непарна коска во средишниот дел од черепната база која учествува во ограничување на предна и средна черепна јама. На клинестата коска се разлкива тело (*corpus*)мали крила (*ala minor*) крилести израстоци (*processus pterygoideus*). 
***Телото** (*corpus*) наликува на коцка. Неговата горна страна наликува на турско седло (*sella turcica*). А на средината се наоѓа хипофизна јама каде што лежи хипофизата. Долната страна на телото учествува во градбата на покривот од носната празнина. Предната страна се зглобува со ситестата, а задната страна со тилната коска. Во внатрешноста од телото се наоѓа шуплина или синус (*sinus sphenoidalis*).
***Мало крило** (*ala minor*) учествува во градбата на предната черепна јама со горната страна, а со долната страна во градбата на покривот од орбитата. Во корените на малите крила од обете страни се наоѓа оптички канал за премин на опричкиот нерв.
***Големото крило** (*ala major*) тргнува од телото со три корени кои ограничуваат меѓу себе два отвори за премин на горновиличниот и долновиличниот нерв. Внатрешната страна учествува во градбата на средната черепна јама.
***Крилестиот израсток** (*procesus pterygoideus*) — е насочен надолу и учествувава во ограничување на носната празнина.

### Тилна коска (''os occipitale'')

Тилната коска го гради задниот дел од покривот и задниот дел на черепот.  На средината на коската се наоѓа голем тилен отвор (*foramen magnum*)кој ја дели коската на четири делови: преден, заден, и два бочни.
***Предниот** или базален дел се наоѓа пред голоемиот отвор, а наеговата горна страна е бдлабната во надолжна празнина каде што лежи продолжениот мозок и мозочниот мост.
***Бочните делови** — на долната страна поседуваат по едно зглобно испакнување наречено тилен кандилкој се зглобува со првиот вратен пршлен  (*atlas*).
***Задниот дел**(*squama occipitalis*) се наоѓа зад големиот отвор на неговата внатрешна и надворешна страна има тилно испакнување. На внатрешната страна испакнувањето личи на крст којшто ограничува четири јами во кои лежат одделни делови на малиот и големиот мозок. Централниот дел од крстот претставува внатрешно тилно испакнување (*protuberantia occipitalis interna*). На средината од надворешната страна се наоѓа надворешно тилно испакнување (*protuberantia occipitalis externa*). Бочно од него тргнуваат коскени гребени за поврзување на задните вратни и грбни мускули.

### Темена коска(''os parientale'')

Таа е парна коска и го гради средниот дел на черепниот покрив. По должината на средната линија таа се зглобува со истоимената коска формирајќи сагитален шев (*sutura sagitalis*).  Темената коска е четириаглеста коскена плоча чија надворешна страна во целост е испакната. Најиспакнатиот дел претставува темена џумка (*tuber parientale*). На внатрешнат страна се забележуваат отпечатоции бразди предизвикани од мозокот и мозочните артерии. Однапред темената коска се зглобува со челната коска со помош на коронален шев (*sutura coronalis*)а позади од тилната коска преку ламбоидев шев (*sutura lambdoidea*)

### Слепоочна коска (''os temporale'')

Слепоочната коска се наоѓа меѓу клинестата, темената и тилната коска. Таа е составена од три дела: лушпест, тимпаничен и пирамиден. 
***Лушпестиот дел**(*pars squamosa*) — учествува во градбата на бочниот ѕид од черепот. Нејзината надворешна страна е мазна и служи за поврзување на спепоочниот мускул. На долниот дел се наоѓа јаболков израсток (*processus zygomaticus*) којшто со јаболковата коска формира јаболков лак (*arcus zygomaticus*). Под јаболковиот израсток се наоѓа вдлабнатина  (*fossa mandibularis*) за зглобување со долната вилица. На внатрешната страна се забележуваат отпечатоци и бразди предизвикани од витките на мозкокот и крвните садови.
***Тимпаничниот или тапамнскиот дел**(*pars tympanica*)наликува на коскен олук и учествува во градбата на надворешниот ушен канал  (*meadus acusticus externus*). На надворешниот крај каналот се отвора со надворешен ушен отвор (*porus acusticus externus*).
***Пирамиден дел**(*pars petrosa*) — наликува на честиристрана пирамида со врв насочен нанапред, а базата свртена на назад и е претставена со еден коскен израсток наречен *processus mastoideus*.  Внатрешноста од израстокот содржи бројни шуплини што се формираат по раѓањето. Во центарот се наоѓа мастоидна пештера (*antrum mastoideum*), која е оплружена со мастоидни ќелии.  Преку коскен канала антрумот се отвора во една поголема шуплина наречена тапанска празнина(*cavum tumpani*). На пирамидата се разликуваат четири страни. Нејзината горна страна учествува во градбата на средната черепна јама, а внатрешната учествува во градаба на задната черепна јама. Во внатрешноста на пирамидата се сместени шуплините од  надворешно, средно и внатрешно уво со своите градбени структури. На долната страна од пирамидата се наоѓа шилест коскен израсток  (*processus styloideus*)за поврзување на мискули и врски. Преку пирамидата од слепоочната коска поминуваат и повеќе коскени канали за поминување на нерви и крвни садови.

## Черепот како тема во уметноста и во популарната култура
* „Експресен пат до твојот череп“ (*Expressway To Yr. Skull*) — песна на американската рок-група „Соник Јут“ (*Sonic Youth*) од 1985 година.
* „Череп што вреска“ (*Screaming Skull*) — песна на американската рок-група „Соник Јут“ (*Sonic Youth*) од 1994 година.

## Наводи


Категорија:Коски
Категорија:Скелетен систем
__ИНДЕКС__