Есенцијално масло

**Есенцијално масло** ― концентрирана хидрофобна течност која содржи испарливи (лесно испарувани на нормални температури) хемиски соединенија од растенија. Етеричните масла се познати и како **етерични масла**, **испарливи масла**, **етеролеум** или едноставно како масло од растението од кое се извадени, како што е каранфилчево масло. Етеричното масло е од суштинско значење во смисла дека ја содржи суштината на мирисот на растението — карактеристичниот мирис на растението од кое потекнува. Поимот „есенцијално“ што се користи овде не значи неопходно или употребливо за човечкото тело, како со поимите есенцијална аминокиселина или неопходна масна киселина, кои се така наречени затоа што се хранливо потребни од живиот организам.

Етеричните масла обично се вадат со дестилација, често со користење на пареа. Други постапки се експресија, екстракција со растворувач, сфуматура, апсолутна екстракција на масло, тапкање со смола, удирање со восок и ладно цедење. Тие се користени во парфеми, козметика, сапуни, освежувачи на воздух и други производи, за ароматизирање на храна и пијалаци и за додавање мириси на темјанот и производите за чистење на домаќинствата.

Етеричните масла често се користени за ароматерапија, облик на алтернативна медицина во која лековитите ефекти се припишуваат на ароматичните соединенија. Ароматерапијата може да биде корисна за да предизвика одморање, но нема доволно докази дека есенцијалните масла можат ефикасно да третираат која било состојба. Неправилната употреба на етерични масла може да предизвика штета вклучувајќи алергиски реакции, воспаление и иритација на кожата. Децата може да бидат особено подложни на токсичните ефекти од неправилната употреба. Етеричните масла можат да бидат отровни ако се проголтаат или се впијат преку кожата.

## Употреба во ароматерапијата

мини|Етеричните масла се користат во ароматерапијата како дел од, на пример, прочистувачи од етерични масла.
Ароматерапијата е облик на алтернативна медицина во која лековитите ефекти се припишуваат на ароматичните соединенија во есенцијалните масла и другите растителни екстракти. Ароматерапијата може да биде корисна за да предизвика одморање, но нема доволно докази дека есенцијалните масла можат ефикасно да третираат каква било состојба. Научните истражувања покажуваат дека есенцијалните масла не можат да лекуваат или излечат никакви хронични болести или други болести. Голем дел од истражувањата за употребата на етерични масла за здравствени цели имаат сериозни методолошки грешки. Во системски преглед на 201 објавена студија за етерични масла како алтернативни лекови, било откриено дека само 10 се со прифатлив методолошки квалитет, а дури и овие 10 се сè уште слаби во однос на научните стандарди. Употребата на есенцијални масла може да предизвика штета вклучувајќи алергиски реакции и иритација на кожата; имало најмалку еден случај на смрт.

## Употреба како пестицид
Истражувањата покажаа дека некои есенцијални масла имаат потенцијал како природен пестицид. Во студиите на случај, одредени масла се покажале дека имаат различни застрашувачки ефекти врз штетниците, особено инсектите и одредени членконоги. Овие ефекти може да вклучуваат одбивање, инхибирање на варењето, застој во растот, намалување на стапката на размножување или смрт на штетници кои го консумираат маслото. Сепак, молекулите во маслата кои ги предизвикуваат овие ефекти обично не се токсични за цицачите. Овие специфични дејства на молекулите овозможуваат широка употреба на овие „зелени“ пестициди без штетни ефекти за ништо друго освен штетници. Етеричните масла кои се испитани се од роза, лимонска трева, лаванда, мајчина душица, пеперминт, босилек и еукалиптус.

Иако можеби не се совршена замена за сите синтетички пестициди, есенцијалните масла имаат перспектива за заштита на посевите или растенијата во затворен простор, урбана контрола на штетници и продавани средства за заштита од инсекти, како што е спреј за бубачки. Во студиите се покажале дека одредени есенцијални масла се споредливи, ако не и надминуваат, по ефикасност со диетилтолуамид, кој моментално се продава како најефективен средство за заштита од комарци. Иако есенцијалните масла се ефективни како пестициди кога првпат се применуваат во употреба како средство за заштита од комарци што се нанесува на кожата, тие се ефективни само во фазата кога се пареа. Бидејќи оваа фаза е релативно краткотрајна, се користат креми и полимерни мешавини со цел да се продолжи периодот на пареа на ефективна одбивност.

Во кој било облик, користењето етерични масла како зелени пестициди наместо синтетички пестициди има еколошки придобивки како што се намалени резидуални дејства. Дополнително, зголемената употреба на етерични масла како контрола на штетници може да има не само еколошки, туку и економски придобивки бидејќи пазарот на етерични масла се оразновидува и се зголемува популарноста меѓу органските земјоделци и еколошки свесните потрошувачи. година,  некои есенцијални масла се овластени и се користени во Европската Унија : масло од *Melaleuca* како фунгицид, масло од цитронела како хербицид, масло од каранфилче како фунгицид и бактерицид, масло од *Мента* како регулатор на растот на растенијата; портокалово масло (само во Франција) против *Bemisia tabaci* врз *[[Cucurbita pepo]]* и против *Trialeurodes vaporariorum* врз домат; и се чекаат одобренија за масла од мајчина душичка, *C. sinensis* и кадифка како инсектициди.

### Како антимикробни средства
Најчесто употребуваните есенцијални масла со антимикробно дејство се: β-кариофилен, еугенол, еугенол ацетат, карвакрол, линалол, тимол, гераниол, геранил ацетат, бициклогермакрен, цинамалдехид, цитрал (геранијал и нерал), евкалиптол, естрагол, метил цинамат, метил еугенол, камфор, α-тујон, виридифлорол, лимонен, (*Z*)-линалол оксид, α-пинен, *р*-цимен, (*Е*)-кариофилен, γ-терпинен.

Некои есенцијални масла се ефективни антимикробни средства и се оценети за вклучување на храната преку ин витро. Сепак, вистинското распоредување е ретко бидејќи се потребни многу повисоки концентрации во вистинската храна. Дел или целата оваа помала ефективност се должи на големите разлики помеѓу културелниот медиум и храната во: хемијата (особено содржината на липидите), вискозноста и времетраењето на инокулацијата/складирањето.

## Разредување
Етеричните масла обично се липофилни (буквално: „маслољубиви“) соединенија кои не се мешаат со вода. Тие можат да се разредат во растворувачи како чист етанол и полиетилен гликол.

## Токсичност
Потенцијалната токсичност на есенцијалното масло е поврзана со неговото ниво или степен на чистота и со токсичноста на специфичните хемиски состојки на маслото. Многу есенцијални масла се дизајнирани исклучиво за нивниот ароматерапевтски квалитет; овие есенцијални масла претежно не треба да се нанесуваат директно на кожата во нивниот неразреден облик. Некои може да предизвикаат силна иритација, да предизвикаат алергиска реакција и, со текот на времето, да се покажат токсични за црниот дроб. Доколку се проголтаат или втриат во кожата, есенцијалните масла може да бидат многу отровни, предизвикувајќи збунетост, гушење, губење на мускулната координација, тешкотии во дишењето, пневмонија, напади и евентуално тешки алергиски реакции или кома.

Некои есенцијални масла, вклучително и многу од маслата од кора од цитрус, се фотосензибилизатори, зголемувајќи ја ранливоста на кожата на сончева светлина.

Индустриските корисници на етерични масла треба да се советуваат со безбедносните листови за да ги утврдат опасностите и барањата за ракување со одредени масла. Дури и одредени терапевтски масла можат да претставуваат потенцијална закана за лицата со епилепсија или бремените жени.

Употребата на есенцијално масло кај децата може да претставува опасност кога се злоупотребува поради нивната тенка кожа и незрели црн дроб. Ова може да предизвика тие да бидат поподложни на токсични ефекти од возрасните.

### Запаливост
[мини|Горење на есенцијално масло од [Портокал (плод)|портокал.]]
Точката на палење на секое есенцијално масло е различна. Многу од вообичаените есенцијални масла, како што се маслата од чајно дрво, лаванда и цитрус, се класифицирани како запаливи течности од класа 3, бидејќи имаат точка на палење од 50-60&nbsp;°C.

### Гинекомастија
Естрогенска и антиандрогена активност се пријавени со ин витро студија на масло од чајно дрво и есенцијални масла од лаванда. Два објавени групи на извештаи за случаи наведуваат дека маслото од лаванда може да биде вмешано во некои случаи на гинекомастија, ненормален раст на ткивото на дојката кај предпубертетските момчиња. Научниот комитет на Европската комисија за безбедност на потрошувачите ги отфрлил тврдењата против маслото од чајно дрво како неверодостојни, но не коментирал за маслото од лаванда. Во 2018 година, извештајот од Би-би-си за една студија навел дека маслата од чајно дрво и лаванда содржат осум супстанции кои кога се тестираат во опити за култура на ткиво, го зголемуваат нивото на естроген и го намалуваат нивото на тестостерон. Некои од супстанциите се наоѓаат во „најмалку 65 други есенцијални масла“. Студијата не вклучила тестирање на животни или луѓе.

### Ракување
[мини|Растворање на [гума со есенцијално масло од портокал.]]
Изложеноста на есенцијални масла може да предизвика допирен дерматитис. Етеричните масла можат да бидат агресивни кон гумата и пластиката, затоа мора да се внимава при изборот на правилна опрема за ракување. Често се користат стаклени шприцеви, но имаат груби зафатнински градации. Пипетите се идеални, бидејќи се отпорни на есенцијалните масла, се доволно долги за да влезат во длабоките садови и имаат фини градации, што ја олеснува контролата на квалитетот. За разлика од традиционалните пипети, кои имаат потешкотии да ракуваат со вискозни течности, пипетата има заптивка и распоред на клипот што се лизга внатре во пипетата, бришејќи го етеричното масло од ѕидот на пипетата.

### Голтање
Во Соединетите Држави, некои есенцијални масла се квалификувани како општо признаено на безбедно ароматични ароми за употреба во храна, пијалаци и кондиторски производи според строгата добра производна пракса и стандарди за ароми. Треба да се внимава на стандардите на фармакопеја за медицински масла. Некои масла можат да бидат токсични за некои домашни животни, особено за мачките. Внатрешната употреба на етерични масла може да претставува опасност за бремените жени, бидејќи некои можат да бидат абортуси во доза од 0,5-10 mL, па затоа не треба да се користат за време на бременоста.

### Остатоци од пестициди
Загриженоста за остатоците од пестициди во есенцијалните масла, особено оние што се користени терапевтски, значи дека многу изведувачи на ароматерапијата купуваат органски произведени масла. Не само што се присутни пестициди во трагови, туку и самите масла се користат во мали количини и обично во големи разредувања. Онаму каде што постои загриженост за остатоците од пестициди во етерични масла од храна, како што се маслата од нане или портокал, вистинскиот критериум не е само дали материјалот е органски произведен, туку дали ги исполнува владините стандарди врз основа на вистинската анализа на неговата содржина на пестициди.

### Бременост
Некои есенцијални масла може да содржат нечистотии и додатоци кои можат да бидат штетни за бремените жени. Одредени есенцијални масла се безбедни за употреба за време на бременоста, но мора да се внимава при изборот на квалитетот и брендот. Чувствителноста на одредени мириси може да предизвика бремените жени да имаат негативни несакани ефекти при употреба на есенцијално масло, како што се главоболка, вртоглавица и гадење. Бремените жени често пријавуваат вон нормална чувствителност на мириси и вкусови, а есенцијалните масла може да предизвикаат иритација и гадење при внесување.

## Стандардизација на добиените производи
Во 2002 година, МОС го објавила ISO 4720 во кој се стандардизирани ботаничките имиња на соодветните растенија. Остатокот од стандардите во однос на оваа тема може да се најдат во делот на ICS 71.100.60.

## Поврзано

* Ароматична ламба
* Анфлераж
* Миризливо масло
* Список на есенцијални масла
* Тинктура
* Испарливост (хемија)

## Наводи

## Дополнителна литература

* 
* 
* 
* 
* 

## Надворешни врски

Категорија:Етерични масла