Савек

[мини|десно|Фреска од црквата „[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Савек|Св. Ѓорѓи“.]]
**Савек** или **Савјак** (, *Вамвакофито*; до 1928 г. *Σαβιάκο/ν*, *Савјако/н*) — село во Валовишко, Егејска Македонија, денес во општината Синтика на Серскиот округ, Грција. До денес е населено претежно со Македонци.

## Географија
Селото се наоѓа во Серското Поле, во западното подножкје на планината Шарлија. Лежи на 5 км јужно од Валовишта и на 18,5 км североисточно од Сер.

## Историја
### Во Отоманското Царство
Според истражувањата на Јордан Н. Иванов до пред 200-250 години селото се наоѓало источно од денешното место, во месноста *Стариот Савек*, на западните падини на Шарлија. Таму денес има параклис „Св. Илија“, изграден врз темелите на постар храм. Подоцна селото се спуштила во месноста Свети Никола, а уште подоцна на денешното место.

Селото се спомнува како *Савјак* во османлиски пописен дефтер од 1454–55 г. каде се вели дека има 55 христијански семејства, од кои шест биле возглавени од вдовици, а едно семејство било исламизирано. Селото е спомнато и во „Серска хроника“ на отецот Синодин од XVII век: „Во 1622 г. почина отец Маврудис од село *Савикон* (*Σάβικον*), човек на 60 години, иконом, кој секогаш ги одржуваше зградите на црквата“. Подолу селото е спомнато како *Савјакон* (*Σαβίακον*).

Во XIX век Савек било чисто македонско село во Демирхисарската каза на Серскиот санџак. Црквата „Св. Ѓорѓи“ е преродбеничка. Во 1852 г. патописецот Василиос Николаидис забележал дека Савек има 150 семејства. Во 1876 г. генералниот конзул во Сер, Јоанис Папакостопулос, вели дека Савек има 250 семејства со 1.250 жители. Во „Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника“ се вели дека во 1873 г. *Савјак (Saviak)* е село со 260 домаќинства сочинети од 850 жители Македонци. Во 1886 г. Николаос Схинас го завел Савек како село со 100 христијански семејства. Во 1889 г. Стефан Верковиќ напишал дека во селото има 285 македонски куќи. Истата 1889 година Спиридон Гопчевиќ го спомнува Савјак како село со 460 куќи „Срби“ христијани.

Во овој период во селото работела грчката пропаганда.

Во 1891 г. Георги Стрезов напишал:

Според Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) во 1900 г. *Савек* брои 1.600 жители, сите Македонци-христијани.

По податоци на егзархискиот секретар Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 г. населението на Савјак се состоело од 2.080 жители, од кои 1.120 Македонци под Цариградската патријаршија и 960 Македонци под Бугарската егзархија. Во селото работеле двете пропаганди — бугарската со бугарско основно училиште (1 учител и 40 ученици) и грчката со грчко основно училиште (2 учители и 38 ученици). Во 1910 г. Халкиопулос напишал дека во селото имало 1.140 христијани, од кои 500 егзархисти и 640 патријаршисти. На картата на Кондојанис од 1910 г. селото е обележано како христијанско. Грчка воена статистика од 1912 г. го води селото со 1.250 жители, од кои 650 патријаршисти и 600 егзархисти.

На почетокот на ХХ век борбата меѓу Македонците-егзархисти и Македонците-патријаршисти довела до тепачки и убиства. Откако патријаршистите успеале да се наложат, во црквата се служело само на грчки. Егзархистите не се задоволиле со малата црква „Св. Никола“ над селото, па затоа изградиле друга. До неа во 1911 г. подигнале зграда за бугарско училиште како замена на Толевата куќа која дотогаш се користела за таа цел.

### Во Грција
За време на Првата балканска војна селото е окупирано од Бугарија, но по Втората балканска војна во 1913 г. е припоено кон Грција согласно Букурешкиот договор. Таа година населението броело 1.179 жители. До 1915 г. во селото биле доселени 50 дојденци (7 семејства), а 80 лица се иселиле во Бугарија.

На крајот од 1916 г. во Првата светска војна селото е окупирано од бугарската армија. Откако Бугарија изгубила, есента 1918 г. дел од егзархистите се преселиле во Бугарија заедно со војската која се повлекувала. По Нејскиот договор ликвидирани се 37 имоти на жители. Како последица од војната и иселувањата, населението се намалило на само 595 лица.

Властите сакале да го сменат името во *Калитеја* (*Убава глетка* на грчки), но тоа име го добило валовишкото Баир Маало и во 1928 г. Савек е преименуван на *Вамвакофитон*. Во селото се доселиле тројца грчки мажи, дојденци од Турција.

За време на Втората светска војна во март 1941 г. грчки власти испратиле тројца жители во заробеништво на Хиос, ослободени во мај истата година од германска бојска. Во 1942 г. Димитар и Божидар Божикови напишале дека Савек има 166 куќи со околу 1.300 жители. Македонскиот јазик е зачуван „чист и старински“, а момите во селото пееле македонски народни песни. Грчкото владеење го извршило своето влијание врз националната свест на дел од жителите на Савек — гркоманите. Во 1944 г. избегале уште 15-20 семејства. Највеќе потомци на бегалците од Савек денес живеат во Петрич, Кулата, Свети Врач (Сандански).

## Население

## Културни и природни знаменитости
* „Св. Ѓорѓи“ од XVI или XVIII век, уништена во Првата светска војна, а потоа верно реконструирана
* „Св. Илија“ — параклис североисточно од селото, изграден на местото на храмот на првобитното место на селото

## Наводи

Категорија:Синтика