open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вишна на Ташмајдан

**„Вишна на Ташмајдан“** (српски: *Вишња на Ташмајдану*) — филм на режисерот Столе Јанковиќ од 1968 година. Главните улоги ги играат: Неда Арнериќ, Гојко Друловиќ, Миодраг Петровиќ Чкаља, Бранко Цвејиќ, Миодраг Фелба, Жарко Данчуо, Арсен Дедиќ итн.

## Синопсис
Во филмот се прикажуваат раѓањето и текот на љубовта меѓу двајца млади — Вишња (ја игра Арнериќ) и Миша (го игра Друловиќ), со сите убавини и тешкотии што ги носи таа. Поради преголемата динамика и лажните вредности на современиот живот доаѓа до гасење на таа чиста љубов. Имено, Миша сфаќа дека Вишња не е девојка каква што му треба нему.

## Наводи

Категорија:Српски филмови
Категорија:Љубовни филмови
Категорија:Југословенски филмови
Категорија:Филмови на српски јазик
Категорија:Филмови на српскохрватски јазик
Категорија:Филмови на Авала филм
Категорија:Филмови од 1968 година
Категорија:Филмови на Столе Јанковиќ
Категорија:Филмови со Жарко Данчуо
Категорија:Филмови со Арсен Дедиќ
Категорија:Филмови со Бранко Цвејиќ	
Категорија:Филмови со Гојко Друловиќ
Категорија:Филмови со Неда Арнериќ
Категорија:Филмови со Миодраг Петровиќ-Чкаља	
Категорија:Филмови со Љуба Тадиќ
Категорија:Филмови со Славко Симиќ
Категорија:Филмови со Радмила Савиќевиќ
Категорија:Филмови со Бата Живоиновиќ
Категорија:Филмови со Миќа Томиќ
Категорија:Филмови со Драгомир Фелба	
Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Белград
Орли Врв

**Орли Врв** — највисок врв на планината Караорман со висина од 1.794 м. Врвот се наоѓа западно од селото Песочани.

## Поврзано
* Ајмас
* Бел Камен
* Голем Рид
* Струк

## Наводи

Категорија:Караорман
Категорија:Врвови во Македонија
Добре Исајловски

**Добре Исајловски** (,  - , ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и Југославија, учесник во НОВ на Македонија.

## Животопис
лево|мини|269x269пкс|Споменик на борците за слобода и жртвите на фашизмот од Леуново, меѓу кои е и името на Добре Исајловски.
[лево|мини|245x245пкс|Инфо табла во спомен паркот во Јајинци (денес во [Белград), каде е стрелан и Добре Исајловски.]]
Уште како дете заминал на печалба во Белград. Во почетокот работел како келнер, а во исто време и учел, така што успеал да се здобие со високо образование и да стане банкарски работник. Како печалбарски работник имал можност да се запознае со сите тешкотии на печалбарскиот живот, со експлоатацијата и обесправеноста на работничката класа и со се она што го носеле со себе буржоазијата и ненародниот режим. Рано се вклучил во младинското и синдикалното движење, учествувајќи во разни штрајкови, демонстрации и во други активности што ги организирала КПЈ. Како признание за својата неуморна револуционерна работа, во 1940 година, бил примен за член на КПЈ. Непосредно пред војната бил мобилизиран, а по капитулацијата на кралската југословенска војска паднал во заробеништво како резервен потпоручник. Набрзо, како и повеќето Македонци, бил ослободен, а потоа преку Софија повторно заминал во Белград каде што веднаш се вклучил во револуционерното движење на Белград. Во ноември 1941 година, веќе бил секретар на една партиска ќелија, а подоцна бил провален, уапсен од Гестапо и стрелан во декември 1942 година во Јајинци.

При иследувањето во затворот, како и непосредно пред стрелањето, херојски се држел. Иако многу знаел за белградската партиска орrанизација, тој никого не предал. Токму затоа уште повеќе бил мачен од полицијата.

## Наводи

Категорија:Македонски партизани
Категорија:Учесници во НОБ
Голем Рид (Караорман)

**Голем Рид** — врв на планината Караорман со висина од 1.332 м. Врвот се наоѓа на југозападната падина на планината, северно од селото Ташмаруништа и градот Струга.

## Поврзано
* Ајмас
* Бел Камен
* Орли Врв
* Струк

## Наводи

Категорија:Караорман
Категорија:Врвови во Македонија
Струк (Караорман)

**Струк** — врв на планината Караорман со висина од 1.271 м. Врвот се наоѓа во западниот дел од планината, непосредно од десната страна на реката Црн Дрим, југозападно од селото Буринец и северозападно од градот Струга.

## Поврзано
* Ајмас
* Бел Камен
* Голем Рид
* Орли Врв

## Наводи

Категорија:Караорман
Категорија:Врвови во Македонија
Сулфурни оксиди

**Сулфурни оксиди** — разни видови на соединенија на сулфурот и кислородот како што се SO, SO2, SO3, S7O2, S6O2, S2O2 итн.

**Сулфур оксид (SO<sub>''x''</sub>)** се однесува на едно или повеќе од следниве: 

* Нижи сулфурни оксиди (S*n*O, S7O2 and S6O2)
* Сулфур моноксид (SO) и неговиот димер дисулфур диоксид (S2O2)
* Сулфур диоксид (SO2)
* Сулфур триоксид (SO3)
* Виши сулфурни оксиди (SO3 and SO4 and polymeric condensates of them)
* Дисулфур моноксид (S2O)
Стив (Баба Планина)

**Стив** — планински врв на планината Баба, во рамки на националниот парк Пелистер во југозападниот-западниот дел на Република Македонија. Неговата надморска височина изнесува 2.468 метри.

## Наводи

Категорија:Врвови на Баба Планина
Категорија:Национален парк Пелистер
Аргатробан

**Аргатробан** е лек кој се користи за спречување на згрутчувањето на крвта. Се работи за синтетички инхибитор на тромбин. Се користи за антикоагулација кај возрасни со хепарин-индуцирана тромбоцитопенија од типот II (ХИТ II), во случај кога е потребна парентерална антитромботична терапија.

Хемиски, аргатробанот е еден од непептидните инхибитори на тромбин.

## Механизам на дејство
Аргатробан спаѓа во класата на директни инхибитори на тромбин. Супстанцијата е високо ефикасен, едновалентен директен инхибитор на тромбин кој селективно се врзува за активното каталитичко врзувачко место на тромбин. Аргатробан се врзува за слободен (растворен) тромбин како и на тромбин врзан за фибрин во тромбот.

Антикоагулантниот ефект на аргатробан се заснова на реверзибилна инхибиција на сите ефекти на тромбин, вклучувајќи формирање на фибрин, активирање на факторите на коагулација V, VIII и XIII и активирање и агрегација на тромбоцитите. Исто така, аргатробан го инхибира тромбинот во неговото дејство на активирање на белковината C.

Категорија:Карбоксилни киселини
Категорија:Инхибитори на протеази
Идаруцизумаб

**Идаруцизумаб** (латиница: idarucizumab, трговско име: *Praxbind* ) е лек кој се користи како специфичен противотров (антидот) за прекинување на антикоагулантниот ефект предизвикан од лекот дабигатран. Идаруцизумаб е хуманизирано моноклонално антитело.

## Фармаколошки својства
Идаруцизумаб го врзува и неутрализира дабигатран со 350 пати поголем афинитет во споредба со тромбин. Просечниот терминален полуживот на идарицизумаб е 10,3 часа.

## Производство
Идаруцизумаб се произведува во клетките на јајниците на кинески хрчак (chinese hamster ovary cells, CHO) со технологија на рекомбинантна ДНК. Активната супстанција е хуманизиран, моноклонален Fab фрагмент со релативна моларна маса од приближно 47,8 kDa, кој се состои од κ-лесен ланец (капа лесен ланец) од 219 аминокиселини и γ тежок ланец од 225 аминокиселини. Молекулата не е гликолизирана.

## Клинички информации
Идаруцизумаб се дава интравенски како единечна доза. Во поединечни случаи, дополнителна доза може да биде корисна.

### Несакани ефекти
За оние кои се лекуваат со овој лек постои ризик од тромбоемболизам како резултат на основната болест третирана со дабигатран (како што е атријална фибрилација ).

### Интеракции со други супстанци
Поради специфичното врзување на идаруцизумаб за дабигатран, значајни интеракции со други лекови се сметаат за неверојатни.

## Дозвола
Антителото беше развиено од Boehringer Ingelheim и одобрено под трговското име *Praxbind* од Европската комисија и од Администрацијата за храна и лекови (FDA) во 2015 година. Лекот е одобрен за брзо спречување на антикоагулантниот ефект на дабигатран во случај на неконтролирано крварење или крварење опасно по живот или пред итна операција.

Во моментот на одобрување, идаруцизумаб беше единствениот противотров (антидот) за лек кој припаѓа на групата директни орални антикоагуланси (DOAC).

## Наводи


Категорија:Противотрови
Категорија:Антитела
P2Y12

**P2Y <sub>12</sub>** е хеморецептор за аденозин дифосфат (ADP). Рецепторот P2Y 12 е вклучен во тромбоцитната агрегација и затоа е биолошка цел за третман на тромбоемболии и други нарушувања на коагулацијата.

Овој рецептор припаѓа на класата Gi од групата на G белковина-споени (GPCR) пуринергични рецептори. Оваа фамилија на P2Y рецептори има неколку подтипови на рецептори со различна фармаколошка селективност, која во некои случаи се преклопува за различни нуклеотиди на аденозин и уридин.

Во областа на пуринергичното сигнализирање, рецепторот **P2Y <sub>12</sub>** се наоѓа главно, но не исклучиво на површината на тромбоцитите, и претставува важен регулатор во згрутчувањето на крвта. Во централниот нервен систем, овој рецептор е пронајден исклучиво на површината на микроглија клетките, каде што е има улога во различни физиолошки и патолошки активности на микроглија клетките, како на пример следење на фунцкијата на невроните и заштита на невроните (невропротекција).

## Инхибитори на рецепторот P2Y<sub>12</sub>
Лековите клопидогрел (Плавикс), прасугрел (Ефиент), тикагрелор (Брилинта) и кангрелор (Кенгреал) и ја спречуваат неговата активација и дејство. Овие лекови се продаваат како антитромбоцитни агенси.

### За акутен коронарен синдром
Комбинацијата од инхибитор на P2Y 12 и аспирин, наречена двоен антитромбоцитен третман претставува третман од прва линија за акутен коронарен синдром. Рандомизирано испитување од 2019 година (ISAR-REACT-5 студија) сугерираше дека прасугрел е супериорен во однос на тикагрелорот.

### Антитромбоцитен третман на СТЕМИ
Кај пациенти кои се подложени на примарна перкутана коронарна интервенција (PCI) за миокарден инфаркт со покачување на ST сегментот (STEMI), упатствата за лекување од САД, европските упатства, како и канадските  препорачуваат администрација на инхибитор на P2Y 12 веднаш штом можно, иако не е јасно дали администрацијата на овие лекови пред пациентот да пристигне во болница дава дополнителни придобивки во споредба со администрацијата на лекот во болница.

Од друга страна, инхибиторите на P2Y 12 не го менуваат ризикот од смрт кога се даваат како предтретман пред рутински PCI кај луѓе кои имале миокарден инфаркт без ST-елевација (NSTEMI), иако, кај повеќето пациенти со NSTEM е потребен третман со инхибитор на P2Y12  во период до 12 месеци. Сепак, во ваков случај постои зголемен ризик од крварење и истовремено намален ризик од дополнителни кардиоваскуларни проблеми. Поради ова, нивната рутинска употреба во овој контекст е од сомнителна вредност.

Мрежна мета-анализа на 37 студии во кои беа вклучени 88.402 пациенти со STEMI и 5.077 пациенти со големи несакани срцеви настани (англиски: major adverese cardiac events, MACE) покажа дека употребата на прасугрел е поврзана со помала смртност и помалку големи несакани срцеви настани во споредба со другите лекови од оваа класа (клопидогрел и тикагрелор).

## Наводи

Категорија:Гени на хромозомот 3
Баба (Баба Планина)

**Баба** – планински врв на планината Баба, во рамки на националниот парк Пелистер во југозападниот-западниот дел на Република Македонија. Врвот се наоѓа западно од селата Острец и југозападно од Битола. Неговата надморска височина изнесува 2.080 метри.

## Наводи

Категорија:Национален парк Пелистер
Категорија:Врвови на Баба Планина
Голо Брдо (Клепа)

**Голо Брдо** — врв на планината Клепа со висина од 798 м. Врвот се наоѓа северно од селото Подлес и југозападно од градот Велес.

## Поврзано
* Клепа
* Ветерско
* Руен
* Церовица
* Крвеник
* Остра Скрка
* Плешовац
* Дабовиќ
* Кабина Глава
* Шупље
* Јаребички Камен

## Наводи

Категорија:Врвови на Клепа
Инхибитор на фактор Xa

Под поимот **инхибитор на фактор Xa** (Х, римски *десет*) се подразбираат сите супстанции од класата на антикоагуланси, кои функционираат со инхибиција на активираниот фактор на коагулација X, кој е централна компонента на плазматското згрутчување на крвта.

## Супстанции
Директни инхибитори на фактор Xa:

* Апиксабан (трговско име: Еликвис)
* Едоксабан (трговско име: Ликсиана)
* Ривароксабан (трговско име: Ксарелто)

Индиректни инхибитори на фактор Xa:

* Тинзапарин (трговско име: Innohep)
* Certoparin (трговско име: Mono-Embolex)
* Далтепарин (трговско име: Фрагмин)
* Еноксапарин (трговско име: Clexane)
* Фондапаринукс (трговско име: Arixtra)
* Надропарин (трговско име: Фраксипарин)
* Ревипарин (трговско име: Clivarin, Clivarodi)

## Надворешни врски

Категорија:Инхибитори на протеази
Категорија:Хематологија
Категорија:Антикоагуланси
Китка (Китка)

*:За планинскиот врв на [[Осогово]], видете [[Китка (Осогово)]].*

**Китка** — врв на планината Китка со висина од 1.568 м. Врвот се наоѓа на територијата на Општина Зелениково, поточно сместен е југоисточно од селото Црвена Вода 3,6 км (воздушна линија), Општина Студеничани и 2 км (воздушна линија) северно од Палиград, Општина Зелениково.

## Наводи

Категорија:Китка
Аеродром Братислава

**Аеродром М. Р. Штефаник** (; ) , исто така наречен – **Аеродром Братислава** (; ) или *Братислава-Иванка*, сместен приближно  североисточно од градскиот центар на Братислава, на територија од три општини (Братислава-Ружинов, Братислава-Вракуња и Иванка при Дунав). Тој е најголем меѓународен аеродром во Словачка. Кратко по независноста на Словачка во 1993, бил преименуван по генералот Милан Растислав Штефаник, чиј авион се срушил во близина на Братислава во 1919. Аеродромот е во сопственост и управуван од *Letisko M. R. Štefánika – Airport Bratislava, a.s. (BTS)*. Од септември 2014 компанијата е во целосна сопственост на Словачката Република преку Министерството за транспорт, градежништво и регионален развој.

Братислава е база за Ryanair, AirExplore, и Smartwings Slovakia.

Братислава ја опслужува и Меѓународниот аеродром Виена сместен на  западно од градскиот центар. Спротивно на тоа, Аеродромот Братислава може да служи како евтина алтернатива за луѓето од Виена и соседните области.

## Наводи

Категорија:Аеродроми во Словачка
Големо Врвче

**Големо Врвче** – планински врв на планината Баба, во рамки на националниот парк Пелистер во југозападниот-западниот дел на Република Македонија. Се наоѓа источно од селото Крани и северно од Брајчино. Неговата надморска височина изнесува 2.103 метри.

## Наводи

Категорија:Национален парк Пелистер
Категорија:Врвови на Баба Планина
Азтреонам

**Азтреонам** — првиот лек од групата монобактамски антибиотици кој се користи во лекување на инфекции со грам-негативни аеробни бактерии. Азтреонам припаѓа на групата резервни антибиотици.

## Области на примена
Области на примена на азтреонам: инфекции на бубрезите, уринарниот тракт, долниот респираторен тракт (вклучувајќи пневмонија и бронхитис), исто така кај цистична фиброза (како раствор за инхалација, трговско име *Cayston*), менингитис (воспаление на мозочните обвивки), инфекции на коските и зглобовите, кожата и меките ткива, абдомен, сепса и гонореја, како и во гинекологијата.

## Несакани ефекти
Несакани ефекти се повремено гастроинтестинални тегоби, ретко главоболки, вртоглавица, конфузија, промени во крвната слика, нарушувања на коагулацијата и бубрежни дисфункции, многу ретко псевдомембранозен колитис, жолтица и тинитус.

## Контраиндикации и предупредувања
Контраиндикација е преосетливост на азтреонам. Мора да се земе предвид ризикот од вкрстена алергија кај алергија на цефтазидим поради идентични странични синџири. Дополнително, апликацијата на лекот мора да се изврши внимателно ако пациентот е алергичен на реакција.

## Хемиска структура
лево|мини|246x246пкс| Азтреонам со β-лактамски прстен означен со <span style="color:blue;">'''сина боја'''</span>.
Како и пеницилините и цефалоспорините, азтреонамот содржи прстен на β-лактам. Сепак, за разлика од пеницилините и цефалоспорините, β-лактамскиот прстен не е споен со пет или шестчлен хетероцикличен прстен.

## Наводи


Категорија:Сулфамати
Категорија:Пропионски киселини
Категорија:Антибиотици
Гола Бука

**Гола Бука** — врв на планината Галичица со висина од 1.897 м. Врвот се наоѓа западно од селото Отешево и југозападно од градот Ресен.

## Поврзано
* Отешево

## Наводи

Категорија:Галичица
Категорија:Врвови во Македонија
Гога

**Гога** — врв на планината Галичица со висина од 1.737 м. Врвот се наоѓа источно од селото Коњско и југоисточно од градот Охрид.

## Поврзано
* Коњско

## Наводи

Категорија:Галичица
Категорија:Врвови во Македонија
Рамно (врв)

**Рамно** — највисок врв на планината Скопска Црна Гора со висина од 1.653 метри. Врвот се издига северозападно од селото Матејче и североисточно од градот Скопје.

За височината на врвот постојат повеќе различни бројки кои се движат од 1.628 до 1.653 метри.

## Поврзано
* Скопска Црна Гора

## Наводи

Категорија:Скопска Црна Гора
Категорија:Врвови во Македонија
Павле Аврамовски

**Павле Аврамовски** (,  - , ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија, учесник во НОВ на Македонија.

## Животопис

Откако го завршил основното училиште, тој заминал на печалба во Белград. Таму рано се запознал со напредното младинско и работничко движење, учествувајќи во разни активности и акции што ги организирала партијата. Откако се вратил во селото, тој несебично помагал за ширење на напредните револуционерни идеи. 

### Втора светска војна
лево|мини|269x269пкс|Споменик на борците за слобода и жртвите на фашизмот од Леуново, меѓу кои е и името на Павле Аврамовски.
Веднаш по капитулацијата на Кралството Југославија, се вклучил во организираното движење. Станал член на првата партиска ќелија во селото, а неговата кука место каде што биле држени разни партиски и други состаноци, биле чувани илегалци, оружје и други материјали. Тој неуморно работел најпрвин за ширење на народноослободителното движење, а потоа учествувал непосредно во подготовките за оруженото востание. Учествувал во прибирање оружје, храна и друг материјал, учествувал во изучувањето на партиската литература, односно бил активен во се она што значело организирана акција на партиската организација во Мавровско. Меѓутоа, во разните одмазнички дејствија на окупаторот, а пред се на балистичките банди, не било поштедено ниту неговото семејство, па ниту тој. При честите упаѓања на окупаторот, семејството на Павле секогаш било изложено на терор. Па така, по нападот врз Одредот во Ново Село, италијанските фашисти заедно со своите слуги - балистите, го опколиле селото и вршеле терор врз населението. Тогаш го фатиле и го претепале неговиот татко Cпирo. Павле го подржувал храброто држење на татко му Спиро, па така и него го фатиле и ѕверски го мачеле. Со своето држење уште повеќе ги предизвикувал фашистите, кои на крајот по сите мачења го убиле.

Една улица во Гостивар, го носи неговото име.

## Наводи

Категорија:Македонски партизани
Категорија:Учесници во НОБ
Кодра Фура

**Кодра Фура** — врв на планината Скопска Црна Гора со висина од 1.492 метри. Врвот се наоѓа на границата со Косово, источно од селото Танушевци и северно од градот Скопје.

## Поврзано
* Скопска Црна Гора

## Наводи

Категорија:Скопска Црна Гора
Категорија:Врвови во Македонија
Вукосан

**Вукосан** — врв на планината Скопска Црна Гора со висина од 1.370 метри. Врвот се издига западно од градот Куманово и јужно од селото Стрима.

## Поврзано
* Скопска Црна Гора

## Наводи

Категорија:Скопска Црна Гора
Категорија:Врвови во Македонија
Лазар Лазаревски

**Лазар Лазаревски - Гоце** (,  - , ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија, учесник во НОВ на Македонија.

## Животопис
лево|мини|269x269пкс|Споменик на борците за слобода и жртвите на фашизмот од Леуново, меѓу кои се имињата на Лазар Лазаревски и неговиот татко Гаве.
По капитулацијата на стара Југославија, му пристапил на народноослободителното движење во селото, прво како младинец, а потоа како член на една од скоевските групи. Како скоевец активно учествувал во сите акции што ги преземала партиската организација. На првиот повик од партијата за оружена борба, тој бил меѓу првите кои доброволно и без колебање се приклучиле на Првиот мавровски партизански одред на 30 август 1942 година. При стапувањето во одредот го земал името на легендарниот македонски револуционер Гоце Делчев. Запаметен е како храбар и пожртвуван борец, не само во Првиот мавровски партизански одред, туку и во другите одреди и партизански единици. Дисциплинирано и без колебање ги извршувал сите задачи. Подоцна станал командир на младинската чета која била испратена на Буковиќ да ја чува заднината на тукушто ослободеното Кичево. На 1 октомври 1943 година на Буковиќ, балистичките банди на Џемо и Мефаил заедно со Германците ја опколиле четата, при што се развила жестока борба. Борците охрабрени од својот командир Лазар, гинеле еден по друг, но не ги напуштале позициите. Под притисок на огромен број балисти и Германци четата била речиси десеткувана. Притоа херојски загинал и командирот Лазар Лазаревски.

## Поврзано

* Гаве Лазаревски

## Наводи

## Надворешни врски

* „Годишнина од загинувањето на Мирко Милески и неговите соборци на Буковиќ“, Kicevo.mk

Категорија:Македонски партизани
Категорија:Учесници во НОБ
Категорија:Мавровско-гостиварски партизански одред „Кораб“
Жикина династија 3

**„Жикина династија 3: Улави години“** (српски: *Жикина династија 3: Сулуде године*) — филм на режисерот Зоран Чалиќ од 1988 година. Главните улоги ги играат: Драгомир Бојаниќ Гидра, Марко Тодоровиќ, Јелена Жигон, Велимир-Бата Живојиновиќ, Никола Симиќ, Ташко Начиќ. Филмот претставува деветто продолжение од серијата „Луди години“.

## Синопсис
Во обидот да ја избегнат одговорноста, повредените во една сообраќајна несреќа заклучуваат дека е најдобро ако се преправаат дека се луди. По несреќата, тие се примени во една болница која се наоѓа под принудна управа, зашто болницата е во хаотична состојба. Меѓутоа, со текот на времето се покажува дека принудниот управник е лажен лекар, а тоа предизвикува сеопшт хаос. 

## Наводи

Категорија:Српски филмови
Категорија:Филмски комедии
Категорија:Југословенски филмови
Категорија:Филмови на српски јазик
Категорија:Филмови на српскохрватски јазик
Категорија:Филмови од 1988 година
Категорија:Филмови на Зоран Чалиќ
Категорија:Филмови со Драгомир Бојаниќ Гидра
Категорија:Филмови со Марко Тодоровиќ
Категорија:Филмови со Никола Симиќ	
Категорија:Филмови со Јелена Жигон
Категорија:Филмови со Бата Живоиновиќ
Категорија:Филмови со Ташко Начиќ
Категорија:Филмови со Јован Јаниќијевиќ Бурдуш
Категорија:Филмови со Маја Сабљиќ
Категорија:Филмови со Милан Штрљиќ
Категорија:Филмови со Коле Ангеловски
Tempus fugit

[десно|мини|250x250пкс| Изразот „tempus fugit“ на [сончев часовник]]
**Tempus fugit** - латински израз кој буквално значи „времето бега“, но често се преведува како „времето лета“. Често се користи како натпис на часовниците. За прв пат се појавил во *[[Георгики|Георгиките]]* на Вергилиј:

што во превод значи „Во меѓувреме времето лета: времето лета неповратно, додека ние талкаме како заробеници на нашата љубов кон деталите“.

Изразот обично настојува да ја опише грижата дека нечие ограничено време може да се потроши на работи од мала важност.

## Поврзано
* Carpe diem
* Memento mori

Категорија:Латински изрази
Tabula rasa

[мини| ''Женско лице (пророк со Tabula rasa)'', [Диего Веласкес, околу 1648 година.]]
**Tabula rasa**, (македонски, „празна (чиста) плоча“) — филозофска теорија која тврди дека човекот е роден без однапред одредени особини и дека сите негови особини се собираат во текот на неговиот живот. Според tabula rasa, детето се раѓа како *празен лист*, кој се пишува за време на растењето на детето.

Идејата за tabula rasa ја поставил британскиот филозоф Џон Лок. Во неговата прва книга, *Essay concerning Human Understanding* (мак. *Есеј за човечкиот разум* (1689)), опишал како прво сетилата, а потоа емпиризмот ја обликуваат способноста на детето да размислува. Во романот *Émile*, францускиот филозоф Русо опишува нешто слично на tabula rasa, иако Русо верува дека возрасен човек може да го обликува детето во она што го сака, бидејќи детето е зависно од возрасните.

## Надворешни врски
* 
* 

Категорија:Латински изрази
Исток (планински врв)

**Исток** — највисок врв на Петринска Планина, северна огранка на планината Галичица, со висина од 1.663 м. Врвот се наоѓа меѓу градовите Охрид и Ресен, западно од селото Петрино.

## Поврзано
* Петрино

## Наводи

Категорија:Галичица
Категорија:Врвови во Македонија
Драге Тодоровски

**Драге Тодоровски** (,  -  ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија, учесник во НОВ на Македонија.

## Животопис
По завршувањето на основното училиште заминал во Скопје да учи механичарски занает. Учејки го занаетот, во еден миг дребонгот му ја зафатил десната рака и сериозно му ја повредил. Во Леуново повторно се вратил непосредно пред капитулацијата на Кралство Југославија и веднаш се приклучил кон народноослободителното движење во селото како младинец, а подоцна станал и член на СКОЈ. 

### Втора светска војна
лево|мини|269x269пкс|Споменик на борците за слобода и жртвите на фашизмот од Леуново, меѓу кои е и името на Драге Тодоровски.
Како младинец и скоевец активно учествувал во сите акции што ги преземала партиската организација. По одлука на партиската организација на Леуново, без двоумење и колебање ја прифатил задачата да стане борец на Вториот мавровско-кичевски одред, кој се формирал во раната пролет, 1943 година. Иако одредот дејствувал кусо време, тој се истакнал како дисциплиниран и храбар борец. 

Во познатата трагедија на одредот во Ново Село, тој заедно со уште неколку борци бил заробен и однесен во политичкиот затвор во Тирана каде што бил обесен заедно со уште петтемина борци на одредот. За време на иследувањето, како и покасно по изрекувањето на смртната казна, останал и натаму храбар и непоколеблив борец. Иако некои од другарите го советувале да каже дека е малолетен со цел да му го поштедат животот, тој не сакал да ги моли фашистите за милост велејќи: **„''Па што ако имам седумнаесет години, зарем да ги молам за милост овие кучиња! Убив двајца фашисти во Ново Село и ја платив крвта, подготвен сум да умрам за нашето дело.“**''Заедно со Драге биле обесени: Илија Антевски - Смок, Душко Поповиќ, Христо Оџаклиевски, Раде Угриновски и Трифко Андоновски.

По повод нивната смрт со бесење, Комунистичката партија на Албанија издала леток.

Една улица во Гостивар, го носи неговото име.

## Наводи

Категорија:Македонски партизани
Категорија:Учесници во НОБ
Категорија:Мавровско-гостиварски партизански одред „Кораб“
Вишесла

**Вишесла** — врв на Петринска Планина, северна огранка на планината Галичица, со висина од 1.564 м. Врвот се наоѓа источно од селото Велгошти и североисточно од градот Охрид.

## Поврзано
* Велгошти

## Наводи

Категорија:Галичица
Категорија:Врвови во Македонија
Пицилин

**Пицилин** или **Пецулни Врв** — врв на Петринска Планина, северна огранка на планината Галичица, со висина од 1.421 м. Врвот се наоѓа во крајниот југоисточен дел на Петринска Планина, западно од селото Лавци и југозападно од градот Ресен.

## Поврзано
* Лавци

## Наводи

Категорија:Галичица
Категорија:Врвови во Македонија
Јаворец (планински врв)

**Јаворец** — врв на Петринска Планина, северна огранка на планината Галичица, со висина од 1.240 м. Врвот се наоѓа на источната падина на Петринска Планина, западно од селото Евла и градот Ресен.

## Поврзано
* Евла

## Наводи

Категорија:Галичица
Категорија:Врвови во Македонија
Бигла (планински врв)

**Бигла** — врв на Петринска Планина, северна огранка на планината Галичица, со висина од 1.232 м. Врвот се наоѓа во северниот дел на Петринска Планина, северно од селото Скребатно, североисточно од градот Охрид и од десната страна на патот Охрид-Ресен.

## Поврзано
* Скребатно

## Наводи

Категорија:Галичица
Категорија:Врвови во Македонија
Тромбоцитен фактор 4

**Тромбоцитниот фактор 4** (англиски: platelet factor 4, скратено PF4) е мала белковина која припаѓа на семејството на хемокини. Овие хемокини имаат C-X-C струкурен мотив па затоа е познат и како **хемокин (мотив CXC) лиганд 4** (CXCL4). Овој хемокин се ослободува од алфа-гранулите на активираните тромбоцити за време на тромбоцитната агрегација и ја промовира коагулацијата на крвта со ублажување на ефектите на молекулите слични на хепарин. Поради оваа улога, се претпоставува дека има улога во поправка на раните како и во  воспаление. Обично се наоѓа во комплекс со протеогликан.

## Геномика
Генот за човечки PF4 се наоѓа на човечкиот хромозом 4 .

## Функција
Тромбоцитниот фактор-4 е белковина од 70 аминокиселини кој се ослободува од алфа-гранулите на активираните тромбоцити и се врзува со висок афинитет за хепарин. Неговата главна физиолошка улога се чини дека е неутрализација на молекулите слични на хепарин на ендотелната површина на крвните садови, со што ја спречува (инхибира) локалната антитромбинска активност и поттикнува коагулација. Како силен хемоатрактант за неутрофилите и фибробластите, PF4 веројатно има улога во воспалението и поправката на раните.

PF4 е хемотактичка (привлекува движење на клетките кон супсанцата) за неутрофили, фибробласти и моноцити и стапува во интеракција со варијанта на рецепторот за хемокин CXCR3, познат како CXCR3-B.

## Клиничко значење
Комплексот од хепарин-тромбоцитен фактор-4 претставува антиген во аутоимуната реакција наречена хепарин индуцирана тромбоцитопенија (ХИТ), која се јавува по администрацијата на антикоагулантниот хепарин. Автоантитела против PF4 исто така се пронајдени кај пациенти со тромбоза и одлики налик на HIT, но без претходна администрација на хепарин.

Антителата против PF4 се имплицирани во случаи на тромбоза и тромбоцитопенија после вакцинација со вакцината Oxford–AstraZeneca или Janssen COVID-19 вакцината. Овој феномен е наречен имунолошка тромботична тромбоцитопенија (VITT) индуцирана од вакцина. Промените во изразувањето (експресијата) на PF4 се исто така поврзани со симптоми на долг КОВИД (англиски: long COVID).

PF4 е зголемен кај пациенти со системска склероза кои истовремено имаат и интерстицијална белодробна болест.

Човечкиот тромбоцитен фактор 4 ги убива паразитите од маларија во еритроцитите со селективно лизирање на дигестивната вакуола на паразитот.

## Наводи

Категорија:Цитокини
Категорија:Гени на хромозомот 4
Корпоративизам

**Корпоративизам** е социополитичка идеологија која се залага за организирање на општеството во посебни групи (како на пример земјоделски, работнички, воени, деловни, научни или еснафски групи) врз основа на нивните заеднички интереси.  Терминот е изведен од латинскиот збор *корпус (corpus) -* „тело“.

Оваа идеологија била осмислена и воведена во фашистичките држави во Европа во средината на 20 век; корпоратизвимот требало да биде алтернатива на слободните пазарни економии и на социјалистичките економии. Во сржта на корпоративистичката теорија се наоѓа претпоставката дека општеството својот врв на хармонично функционирање ќе го достигне кога секој негов дел ефикасно ќе ја извршува својата зададена функција, исто како што различните органи во човечкото телото поединечно придонесуваат за општо здравје и функционирање на човекот.

Корпоративизмот не се однесува на политичко уредување во кое доминираат големи претпријатија, иако во македонскиот јазик терминот „корпорација“ се употребува за големи претпријатија или акционерски друштва; термин кој се употребува за вакво теоретско уредување би бил корпоратократија. Исто така, корпоратизвимот не се однесува на владина корупција во политиката или употреба на поткуп од страна на корпоративни интересни групи. Поради сличното име и поради употребата на корпорациите како органи на државата, честопати се мешаат поимите корпоратократија и корпоративизам.

Корпоративизмот се развил во текот на 1850-тите како одговор на подемот на класичниот либерализам и марксизмот, бидејќи се залагале за соработка помеѓу класите наместо класен конфликт. Корпоративизмот станал еден од главните начела на фашизмот, а фашистичкиот режим на Бенито Мусолини во Италија се залагал државни функционери колективно да управуваат со економијата преку интегрирање на големи интересни групи под државна капа, што е комбинација на пријателски капитализам и државен капитализам; сепак, подемократскиот неокорпоративизам често го прифаќал трипартизмот. 

Корпоративистичките идеи биле познати уште во античко време, и нивна интеграција во католичкото општествено учење и во демохристијанските политички партии. Таквите идеи биле имплементирани во различни општества со различни политички системи, како авторитаризам, апсолутизам, фашизам и либерализам.

## Поврзано
* Фашизам
* Трета позиција

## Белешки

## Надворешни врски

* Корпоративизам – Енциклопедија Британика
* Корпоративизам - Канадска енциклопедија
Категорија:Политички теории
Категорија:Политички системи
Категорија:Фашизам
Категорија:Економски идеологии
Категорија:Колективизам
Категорија:Корпоративизам
Три дена во Киберон

**„Три дена во Киберон“** (германски: *3 Tage in Quiberon*) — филм на режисерката Емили Атеф (Emily Atef) од 2018 година. Атеф е авторка и на сценариото, а главните улоги ги играат: Мари Бојмер (Marie Bäumer), Биргит Минихмајр (Birgit Minichmayr) и Чарли Хибнер (Charly Hübner). Филмот бил прикажан на повеќе фестивали и освоил неколку награди: на Меѓународниот филмски фестивал во Берлин, режисерката била номинирана за „Златната мечка“; на Европските филмски награди, филмот победил во категоријата за најдобра музика (Кристоф Кајзер и Јулијан Мас), додека Бојмер била номинирана во категоријата најдобра глумица; на Филмскиот фестивал во Вуковар, бил номиниран за најдобар филм итн.

## Синопсис
Во 1981 година, славната глумица Роми Шнајдер доаѓа на лечење во бањата Киберон. Таа го занемарува строгиот болнички режим и времето го минува пушејќи цигари, пиејќи алкохол и земајќи апчиња за спиење. Неа ја посетува Хилде, нејзината стара пријателка од Виена, а потоа пристига уште еден стар пријател, фотографот Роберт Лебек. Тој со себе го носи и новинарот Михаел Јиргс кому Шнајдер му дава интервју за германското списание Штерн.

## Наводи

Категорија:Германски филмови
Категорија:Австриски филмови
Категорија:Француски филмови
Категорија:Филмови на Емили Атеф
Категорија:Филмови со Мари Бојмер
Категорија:Филмови со Биргит Минихмајр
Категорија:Филмови со Чарли Хибнер
Категорија:Филмови од 2018 година
Категорија:Биографски филмови
Категорија:Филмови за глумци
Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Бретања
Нико, 1988

**„Нико, 1988“** (*Nico, 1988*) — филм од 2017 година на режисерката Сузана Никјарели (Susanna Nicchiarelli), која е авторка и на сценариото. Главните улоги ги играат: Трине Дирхолм (Trine Dyrholm), Џон Гордон Синклер (John Gordon Sinclair), Анамарија Маринка (Anamaria Marinca) и Шандор Фунтек (Sandor Funtek). На фестивалот во Венеција, филмот бил прогласен за најдобар во рамките на програмата „Хоризонти“.

## Синопсис
Пејачката Нико, на возраст од околу 50 години, живее осамено и скромно во Манчестер, далеку од гламурот на 1960-тите, кога таа му била муза на Енди Ворхол и пејачка на групата Велвет андерграунд. Меланхоличната Нико се бори со зависноста и со сопствените демони, а истовремено се обидува да го обнови односот со синот кого одамна не го имала видено. На наговор од менаџерот Ричард, таа се согласува да тргне на нова европска турнеја...

## Наводи

Категорија:Филмови на Сузана Никјарели
Категорија:Филмови од 2017 година
Категорија:Италијански филмови
Категорија:Белгиски филмови
Категорија:Биографски филмови
Категорија:Музички филмови
Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Манчестер
Категорија:Филмови за музичари
Категорија:Филмови со Шандор Фунтек
Категорија:Филмови со Џон Гордон Синклер
Категорија:Филмови со Трине Дирхолм
Категорија:Филмови со Анамарија Маринка
Винландско знаме

мини| Винландско знаме
**Винландско знаме** е знаме со нордијски крст дизајнирано од американскиот готик метал бенд Type O Negative. Знамето се користело за симболизирање на различни интереси и политички идеали на фронтменот Питер Стил (паганизам, поврзаност со природата и социјализам), вклучувајќи го и неговото сопствено скандинавско наследство. Викиншките истражувачи кои ја посетиле Северна Америка околу 1000та година, ја нарекле една од областите во кои дошле во „Винланд“. Знамето се појавило на различни корици за компактен диск произведени од групата, понекогаш со слоганот „направено во Народната Технократска Република Винланд“ и украсува разни парчиња стока од Type O Negative. Знамето силно наликува на неофицијалното знаме на Шумските Финци усвоено во 1978 година.

Првите физички знамиња на Винланд се појавиле на продажба во 2004 година. Различни екстремно десничарски групи, други екстремистички групи и некои германски неопагански групи во Северна Америка го усвоиле симболот како етничко знаме, пријатно идентификувајќи го името на нордиската колонија од 11 век во L'Anse aux Meadows, Њуфаундленд, наречена Vinland на нордиските саги, со претежно англо-американски населени области на современите нации Канада и САД.

Во раните 2000-ти, белата супрематистичка скинхед група Vinlanders Social Club нашироко го присвоила знамето. Како одговор, Лигата против клеветата го означила знамето како потенцијален симбол на омраза, притоа правејќи разлика за употребата на знамето од нерасисти и поддржувачи на Питер Стил и бендот Type O Negative. Како таква, употребата на знамето секогаш треба внимателно да се разгледува и да се оценува според неговиот контекст.

*

## Наводи

## Надворешни врски

* Знамето на Винланд, неопаганското знаме Асатру и норвешкото знаме пред да бидат распоредени во Burning Man
Категорија:Хеви метал музички групи
Категорија:Хеви метал
Категорија:Готик метал
Трпе Блажевски (Леуново)

*За Трпе Блажевски од Скопско, прегледајте ја [[Трпе Блажевски|следната статија]].*

**Трпе Блажевски - Трифко** (,  -  ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија, учесник во НОВ на Македонија.

## Животопис
лево|мини|269x269пкс|Споменик на борците за слобода и жртвите на фашизмот од Леуново, меѓу кои е и името на Трпе Блажевски.
Бил роден во мoшнe cиpoмaшнo семејство. Уште во раното детство се запознал со сите тегоби на сиромаштијата. По завршувањето на основното училиште бил принуден на разни страни да аргатува за корка леб. Затоа, уште во првите денови на окупацијата, му пристапил на народноослободителното движење. Меѓу првите е примен за член на СКОЈ, а при крајот на 1942 година и за член на КПЈ. Тој предано и без приговор ги извршувал сите поставени задачи. Во текот на 1943 година, по одлука на партиската организација во селото, заминал во партизани. Бидејќи имал служено војска, тој бил еден од ретките борци кои биле запознати со воената вештина. Како борец на партизанските одреди, а подоцна и како борец на баталјонот „Мирче Ацев“, секогаш се истакнувал во борбите како храбар партизан. При враќањето на баталјонот „Мирче Ацев“ од Дебрца кон Крушево, тој тешко си ја повредил раката и бил оставен во заднината. Иако уште не заздравен заедно со уште двајца кичевчани - заднински работници тргнал кон партизанските единици. На патот биле опколени и фатени од контрачетниците, а потоа врзани и претепани им биле предадени на Бугарската војска во караулата Цер, кои ѕверски со стапови ги убиле.

Една улица во Кичево, е именувана по него.

## Поврзано

* Петре Блажевски

## Наводи

Категорија:Македонски партизани
Категорија:Учесници во НОБ
Категорија:Жртви на Бугарската окупација на Македонија во Втората светска војна
Злате Матевски

**Злате Матевски** (,  -  ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија, учесник во НОВ на Македонија.

## Животопис
лево|мини|269x269пкс|Споменик на борците за слобода и жртвите на фашизмот од Леуново, меѓу кои е и името на Злате Матевски.
Рано останал без татко, веднаш по завршувањето на основното училиште бил принуден да замине на печалба во Белград. Таму работел како чирак, а покасно и како келнер по разни кафеани. И тој, како и сите други печалбарски работници, многу бргу врз себе ги почувствувал сите маки на печалбарството. Токму затоа, со симпатии гледал на работничкото движење на чело со КПЈ. Повремено се враќал во своето родно Леуново и во разговорите со своите врсници и постари селани им раскажувал за разни демонстрации и други акции на работничката класа и на младината во Белград. Сето тоа влијаело и самиот да се приклучи кон револуционерното дело, станувајќи активен учесник на НОБ, а нокасно борец и раководител на НОБ и ПОЈ. Храбро загинал на Сремскиот фронт како комесар на чета.

## Наводи

Категорија:Македонски партизани
Категорија:Учесници во НОБ
Гаве Лазаревски

**Гаве Лазаревски** (,  -  ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија, учесник во НОВ на Македонија.

## Животопис
лево|мини|269x269пкс|Споменик на борците за слобода и жртвите на фашизмот од Леуново, меѓу кои се имињата на Гаве Лазаревски и неговиот син Лазар.
Како и другите негови соселани, многу рано ги запознал сите маки и голготи на сиромаштијата и печалбарството. Токму затоа активноста на неговиот син Лазар Лазаревски во народноослободителното движење не му била туѓа, туку напротив, го поттикнувал, самиот да се вклучи во неа. Тој бил меѓу првите повозрасни селани кои му пристапил на народноослободителното движење. Долго време работел како илегален одборник, па подоцна и како партизански курир. Често пати вршел мноrу задачи на прибирање храна, оружје и друго. Во летото 1943 година, вршејќи курирска работа и не знаејќи дека селото е блокирано од италијанските фашисти и од балистите, заедно со партизанот Момир Марковски од Никифорово, дека упаѓаат вооружени во селото. Тогаш двајцата биле фатени и стрелани пред своите куќи и пред очите на своите семејства.

Една улица во Гостивар, е именувана по него.

## Поврзано

* Лазар Лазаревски

## Наводи

Категорија:Македонски партизани
Категорија:Учесници во НОБ
Петре Блажевски

**Петре Блажевски** (,  -  ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и Југославија, учесник во НОВ на Македонија.

## Животопис
лево|мини|269x269пкс|Споменик на борците за слобода и жртвите на фашизмот од Леуново, меѓу кои е и името на Петре Блажевски.
По примерот на својот постар брат (Трпе), Петре иако мoшнe млад, уште како дете, учествувал во активноста на младинската организација во Леуново. За да покаже дека и тој може да придонесе, земал задачи што ги надминувале неговите можности. Многу пати пренесувал разни информации, материјали и илегалци. Станал мошне активен младинец и курир. Се повеќе растела неговата нетрпеливост да стане партизан. Таа желба подоцна му била остварена и тој станал борец. Во борбите на Сува Гора (Сремски фронт), бил тешко ранет и по извесно време им подлегнал на раните.

## Поврзано

* Трпе Блажевски

## Наводи

Категорија:Македонски партизани
Категорија:Учесници во НОБ
Никша Братош

**Никша Братош** (, , НР Босна и Херцеговина, ФНР Југославија) — босански музичар. Тој е познат по тоа што свирел во бендовите Валентино и Црвена јабука. Работел на песни за различни хрватски естрадни уметници.

## Животопис
Братош е роден во 1959 година, а дипломирал на Универзитетот за електроника во Сараево во 1985 година. Свирел гитара и пеел резервни вокали во Валентино пред да премине во Црвена јабука.

Братош најпрвин соработувал со Црвена јабука како продуцент. Тој бил ангажиран да го продуцира „*Сањати*“ од 1988 година, а потоа и секој следен албум. Братош подоцна бил ангажиран како член на бендот. Тој е познат по тоа што свирел многу различни инструменти. Генерално свирел ритам-гитара, но периодично хармоника, саксофон, мандолина, мелодика, кларинет и дувачки ветер, а понекогаш и клавијатури, синтисајзери и пеел резервен вокал. Братош можел да додаде аранжмани на хорна, како и други гудачки инструменти по кои бендот станал познат во 1990-тите.

Во 1990 година Братош се преселил во Загреб каде продолжил да се занимава со музика како гитарист, продуцент и клавијатурист. Во 1994 година станал официјален член на Црвена јабука и оттогаш настапува на сите нивни концерти и албуми. Тој беше одговорен и за продукцијата и програмирањето на секој албум.

Тој ја аранжирал песната „Метак са посветом“ за албумот на Лепа Брена од 2011 година „*Зачарани круг*“.

## Личен живот
Братош има два сина Горан и Марко. Синот Марко работи како водител во радиостаницата Народни радио во Загреб. Кон крајот на 2017 година, Братош поднесе тужба против Желимир Бабогредац. На едно од судењата присуствуваше и фронтменот на Црвена јабука, Дражен Жериќ. Епилогот се случил во 2018 година.

## Наводи

## Надворешни врски

Категорија:Босанскохерцеговски музичари
Категорија:Хрватски музичари
Кондензација (хемија)

**Кондензација** — вид на хемиска реакција каде две молекули се соединуваат образувајќи една молекула, обично со загуба на мала молекула како вода. Ако се загуби водата, реакцијата се нарекува и дехидратациска синтеза. Меѓутоа, при реакцијата може да се загубат и други молекули како амонијакот, етанолот, оцетната киселина и сулфурводородот.

Додавањето на двете молекули се одвива постепено, обично во рамнотежа, и со загуба на водената молекула (затоа  кондензација). Реакцијата инаку може да вклучува функционални групи на молекулата, и претставува сестрана класа на реакции која може да се јави во кисели или базни услови, или во присуство на катализатор. Оваа класа на реакции е незаменлив дел од животот бидејќи има сушстинска улога во образувањето на пептидни врски помеѓу аминокиселините и биосинтезата на масните киселини.

[мини|центар|520п|Идеализирана шема која прикажува кондензација на две аминокиселини за добивање на [пептидна врска.]]

Постојат многу разновидности на кондензациски реакции. Чести примери се адолната и Кневенагеловата кондензација (обете образуваат вода како нуспроизвод), како и Клајденовата и Дикмановата кондензација (меѓуполекулска Клајзенова кондензација), кои како нуспроизвод образуваат алкохоли.

## Поврзано
* Анаболизам
* Хидролиза — спротивно на кондензација
* Поликондензација

## Наводи
Хирудин

**Хирудин** е полипептид со антикоагулантни својства, изолиран е од плунката на медицинската пијавица (*Hirudo medicinalis*).

Хирудин припаѓа на фармаколошката група на пептидни инхибитори на тромбин.

## Хемиски состав
Полипептидите на хирудин имаат линеарна структура од 65 до 66 аминокиселини, имаат 3 дисулфидни мостови и сулфатен остаток на тирозин во позиција 63. Изоелектричната точка е околу pH 3,9. Комплетната аминокиселинска секвенца на хирудин варијанта-1 (HV-1) беше пријавена во 1984 година.

Хирудин може да биде произведен и со помош на генетско инженерство. Таквиот хирудин се нарекува рекомбинантен хирудин (р-хирудин). Пример за рекомбинантен хирудин се хирудините добиени од генетски модифицирани квасци **лепирудин** и **дезирудин**.

## Механизам на дејство
Хирудин е директен инхибитор на коагулацискиот фактор тромбин, така што се врзува за неговиот каталитички центар. Рекомбинантиниот хирудин во минатото се користеше за спречување на коагулацијата во случај на хепарин индуцирана тромбоцитопенија тип II (HIT II) индуцирана. Надворешната употреба на нативен хирудин во форма на масти и гелови за намалување на згрутчувањето на крвта кај површни тромбози, тромбофлебитис и модринки (хематоми) повеќе не е вообичаена.

Хирудин ја преминува плацентарната бариера и се излачува во мајчиното млеко.

Терапијата со хирудин може да се контролира со одредување на PTT. Бидејќи не постои специфичен противотров, во случај на предозирање, потребна е хемофилтрација или хемодијализа.

Хирудин се користел во развојот на хемодијализата почнувајќи од 1914 година со Георг Хас, но првично во непрочистена или недоволно прочистена и затоа токсична форма. Дури во 1923 година биле достапни соодветни, нетоксични хирудински препарати за дијализа на крвта кај луѓето.

## Лекови

* Лепирудин: беше достапен во ЕУ како медицински производ (прав за раствор за инјектирање) под името *Refludan*. Производителот на активната состојка се откажа од производството, така што продажбата на *Refludan* беше прекината во април 2012 година, откако проценката на ризик и придобивка беше доведена во прашање од страна на EPAR  во 2009 година.
* Дезирудин: *Revasc*
* Бивалирудин : Angiox®

## Литература

* G. Nowak, K. Schrör: *Hirudin - долгиот и камениот пат од антикоагулантен пептид во плунката на медицинската пијавица до рекомбинантен лек и пошироко.* *Историско дело.* Во: *Тромб.* *хемост.* Том 98, 2007, стр. 116–119. PMID 17598001  PDF 

## Наводи


Категорија:Антикоагуланси
Категорија:Инхибитори на протеази
Категорија:Пептиди