Претставнички дом на Соединетите Американски Држави

**Претставничкиот дом на Соединетите Американски Држави** () е еден од двата дома на Конгресот на САД. Другиот дом е Сенатот на САД.

Секоја сојузна држава на САД во Претставничкиот дом е застапена со одреден број на претставници што е пропорционален на нејзината популација. Секоја сојузна држава мора да има барем еден претставник. Вкупниот број на претставници е 435 и тие имаат двогодишен мандат.

Најнаселената држава, Калифорнија, на изборите во 2007 имала 53 претставници, а истата година на 4 Јануари демократката Ненси Пелоси била избрана за прва жена претседател на овој дом.

Бидејќи претставниците се избираат од помали и похомогени изборни окрузи отколку сенаторите, Претставничкиот дом се смета за многу повеќе партиски поделен. Со Претставничкиот дом раководи претседател или спикер кој се избира од страна на претставниците, традиционално тој доаѓа од мнозинската партија.

Институцијата има некои ексклузивни права, како на пример да иницира закони за даноци, да покренува интерпелации и да го избира Претседателот на САД, само во случај на нерешен резултат од непосредни претседателски избори. Претставничкиот дом на САД заседава во законодавниот објект на Капитол, во главниот град Вашингтон, што се наоѓа во Округот Колумбија.

Моментално, функцијата Претседавач на Претставничкиот дом ја врши републиканецот Мајк Џонсон, кој беше избран на 25 Октомври 2023 година.

= Историја =
Структурата на Конгресот беше спорно прашање меѓу основачите за време на конвенцијата. Планот за Вирџинија на Едмунд Рандолф бараше дводомен Конгрес: Долниот дом ќе биде „народот“, избран директно од народот на Соединетите Држави и ќе го претставува јавното мислење , и поконсултативен горен дом, избран од долниот дом, кои би ги претставувале поединечните држави и би биле помалку подложни на варијации на масовните чувства.

Домот најчесто се нарекува долен дом , а Сенатот горен дом , иако Уставот на Соединетите држави не ја користи таа терминологија. Одобрувањето од двата дома е неопходно за усвојување на законодавството . Планот на Вирџинија ја привлече поддршката на делегатите од големите држави како Вирџинија , Масачусетс и Пенсилванија , бидејќи повика на застапеност врз основа на населението. Меѓутоа, помалите држави го фаворизираа планот на Њу Џерси , кој повикуваше на еднодомен Конгрес со еднаква застапеност за државите.

На крајот, Конвенцијата го постигна компромисот во Конектикат или Големиот компромис, според кој еден дом на Конгресот (Претставничкиот дом) ќе обезбеди застапеност пропорционална на населението на секоја држава, додека другиот (Сенатот) ќе обезбеди еднаква застапеност меѓу државите.  Уставот беше ратификуван од потребниот број држави (девет од 13) во 1788 година, но неговото спроведување беше закажано за 4 март 1789 година. Домот започна со работа на 1 април 1789 година, кога постигна кворум за првиот пат.

Во текот на првата половина на 19 век, Домот често бил во конфликт со Сенатот за регионални поделби, вклучувајќи го и ропството . Северот беше многу понаселен од Југот и затоа доминираше во Претставничкиот дом. Сепак, Северот немаше таква предност во Сенатот, каде што преовладуваше еднаква застапеност на државите.

Регионалниот конфликт беше најизразен околу прашањето на ропството. Еден пример на одредба постојано поддржана од Домот, но блокирана од Сенатот беше Вилмот Провизо , кој се обидуваше да го забрани ропството во земјата стекната за време на Мексиканско-американската војна . Конфликтот околу ропството и другите прашања опстојувале до Граѓанската војна (1861–1865), која започнала набргу откако неколку јужни држави се обиделе да се отцепат од Унијата. Војната кулминираше со поразот на Југот и со укинувањето на ропството. Сите јужни сенатори, освен Ендрју Џонсон, поднесоа оставки на своите места на почетокот на војната, и затоа Сенатот не одржуваше рамнотежа на силите меѓу Северот и Југот за време на војната.

Годините на реконструкција што следеа беа сведоци на големо мнозинство за Републиканската партија , која многу Американци ја поврзаа со победата на Унијата во Граѓанската војна и завршувањето на ропството. Периодот на реконструкција заврши околу 1877 година; ерата што следеше, позната како позлатено доба , беше обележана со остри политички поделби во електоратот. Демократската партија и Републиканската партија имаа мнозинство во Домот во различни периоди.

Кон крајот на 19 и почетокот на 20 век, исто така, забележа драматично зголемување на моќта на претседателот на Домот . Подемот на влијанието на говорникот започна во 1890-тите, за време на мандатот на републиканецот Томас Брекет Рид . „Цар Рид“, како што го нарекуваа, се обиде да го спроведе својот став дека „Најдобар систем е едната партија да управува, а другата да внимава“. Водечката структура на Домот, исто така, се разви во приближно истиот период, со позициите на лидерот на мнозинството и на лидерот на малцинствата кои беа создадени во 1899 година. Претседавачот го достигна својот зенит за време на мандатот на републиканецот Џозеф Гарни Канон , од 1903 до 1911 година. Овластувањата на говорникот вклучуваа претседавање со влијателниот Комитет за правила и способност да назначува членови на други комисии на Домот. Сепак, овие овластувања беа скратени во „Револуцијата од 1910“ поради напорите на демократите и незадоволните републиканци кои се спротивставија на тешките тактики на Кенон.

Демократската партија доминираше во Претставничкиот дом за време на администрацијата на претседателот Френклин Д. Рузвелт (1933–1945), често освојувајќи над две третини од местата. И демократите и републиканците беа на власт во различни периоди во текот на следната деценија. Демократската партија ја задржа контролата врз Домот од 1955 до 1995 година. Во средината на 1970-тите, членовите донесоа големи реформи кои ја зајакнаа моќта на поткомитетите на сметка на претседателите на комисиите и им дозволија на партиските водачи да номинираат претседатели на комисии. Овие активности беа преземени за да се поткопа системот на стаж и да се намали способноста на мал број високи членови да го попречуваат законодавството што не го фаворизираа. Исто така, имаше промена од 1990-тите кон поголема контрола на законодавната програма од страна на мнозинската партија; моќта на партиските лидери (особено на говорникот) значително порасна. Според историчарот Џулијан Е. Зелизер , мнозинските демократи го минимизирале бројот на кадровски позиции достапни за малцинските републиканци, ги држеле надвор од донесувањето одлуки и ги нарушувале нивните матични области. Републиканецот Њут Гингрич тврдеше дека американската демократија е уништена од тактиките на демократите и дека Републиканската партија мораше да го уништи системот пред да може да се спаси. Соработката во управувањето, вели Зелизер, ќе треба да се остави настрана додека не го соборат спикерот Рајт и не ја вратат власта. Гингрич поднесе етичка жалба што доведе до оставка на Рајт во 1989 година. Гингрич доби поддршка од медиумите и добрите владини сили во неговата крстоносна војна за да ги убеди Американците дека системот, според зборовите на Гингрич, е „морално, интелектуално и духовно корумпиран“. Гингрич го следеше наследникот на Рајт, демократот Том Фоли , како говорник откако републиканската револуција во 1994 година и даде контрола на неговата партија над Домот.

Гингрич се обиде да донесе голема законодавна програма, Договорот со Америка и направи големи реформи во Домот, особено намалување на мандатот на претседателите на комисиите на три двегодишни мандати. Многу елементи од Договорот не поминаа во Конгресот, беа ставени на вето од претседателот Бил Клинтон или беа суштински изменети во преговорите со Клинтон. Меѓутоа, откако републиканците ја зазедоа контролата на изборите во 1996 година , Клинтон и Домот предводен од Гингрич се договорија за првиот избалансиран федерален буџет во последните децении, заедно со значително намалување на даноците.  Републиканците останаа во Домот до 2006 година , кога демократите ја освоија контролата, а Ненси Пелоси потоа беше избрана од Домот како прва жена спикер. Републиканците повторно го презедоа Домот во 2011 година , со најголемата промена на власта од 1930-тите.  Сепак, демократите ја вратија куќата во 2019 година , што стана најголемата промена на власта на демократите од 1970-тите. На изборите во 2022 година , републиканците ја вратија контролата врз Домот, освојувајќи тенко мнозинство.

= Поврзано =
* Список на членови на Претставничкиот дом на САД


Категорија:Политика на САД