Руда

[thumb|[Железо|Железна руда (слоевита)]]
[мини|[Злато|Златна руда]]

мини|300п|Наоѓалишта на метални и градежносуровински руди во светот

**Руда** — вид на камен што содржи минерали со вредни елементи како метали се вади од земјата со рударење. Ископаниот материјал потоа се рафинира за да се добијат саканите елементи.

Класата или концентрацијата на рудниот минерал или метал и обликот во кој се јавува истата го одредува трошокот на вадење на рудата. Исплатливоста на експлоатацијата зависи од вредноста на металот во рудата и степенот на негова застапеност. Металните руди може да се соединенија како оксиди, сулфиди, силикати или „самородни“ метали (како што е самородниот бакар) што се јавуваат концентрирани во Земјината кора. Покрај нив, постојат и „благородни“ метали како златото што се среќаваат во самостоен неврзан облик. Рудата потоа се обработува за да се добијат саканите метали, раздвојувајќи ги од камењата и другите непотребни минерал. Рудните лежишта се создаваат по пат на различни геолошки процеси. Тие процеси се основа за поделба на рудите, според кои тие се групираат.

## Ископување
Рудните наоѓалишта се експлоатираат по следниве постапки:

# Истражување и извидување за утврдување на местоположбата, големината и вредноста на лежиштата
# Проценка на ресурсите со математички пресметки за количината и класата
# Изготвување на претпроектна студија со цел да се утврди теоретската економска корист одрудникот. Со ова се одредува дали треба да се вложува во понатамошни истражувања и се востановуваат главните ризици што би произлегле од тоа.
# Изготвување на проектна студија за финансиската исплатливост, техничката изводливост и финанскиските и техничките ризици. Во овој момент се решева дали проектот треба да оди понатаму или да се напушти. Тука спаѓа планирање на рудникот со моделирање на искористливиот дел, металуршките процеси, пазарната побарувачка и вредност на рудата, трошоците на инженерските и техничките работи и инфраструктурата, финансиските услови и анализа на животниот век на рудникот.
# Проценка на влијанието врз животната средина
# Градежни работи, постаување на инфраструктура и вградување на опрема
# Работа со рудникот (експлоатација)
# Рехабилитација на земјиштето за негова поинаква употреба во иднина

## Поважни рудни минерали
[мини|Јагленокопот „Каи Поинт“ во [Отаго, Нов Зеланд]]

* аргентит: Ag2S за добивање на сребро
* барит: BaSO4
* берил: Be3Al2(SiO3)6
* боксит Al(OH)3 и AlOOH, се суши до Al2O3 за добивање на алуминиум
* борнит: Cu5FeS4
* волфрамит: (Fe, Mn)WO4
* галенит: PbS
* злато: Au, обично се среќава со кварц или како шлих
* илменит: FeTiO3
* каситерит: SnO2
* кобалтит: (Co, Fe)AsS
* колумбит-танталит или колтан: (Fe, Mn)(Nb, Ta)2O6
* магнетит: Fe3O4
* малахит: Cu2CO3(OH)2
* молибденит: MoS2
* пентландит:(Fe, Ni)9S8
* пиролузит:MnO2
* сфалерит: ZnS
* уранинит (пехбленда): UO2за добивање на металичен ураниум
* халкозин: Cu2S за добивање на бакар
* халкопирит: CuFeS2
* хематит: Fe2O3
* хромит: (Fe, Mg)Cr2O4 за добивање на хром
* цинабарит: HgS за добивање на жива
* шелит: CaWO4


## Галерија на руди од Македонија



File:Сидерит (Злетово).jpg|Железна руда сидерит од наоѓалиштето во Злетово
File:Лимонит (Пехчево).jpg|Железна руда лимонит од наоѓалиштето во Пехчево
File:Магнетит (Кошино).jpg|Железна руда магнетит од наоѓалиштето во Кошино
File:Магнетит (Дамјан).jpg|Железна руда магнетит од наоѓалиштето во Дамјан
File:Хематит (Дамјан).jpg|Железна руда хематит од наоѓалиштето во Дамјан
File:Хематит ('Ржаново).jpg|Железна руда хематит од наоѓалиштето во 'Ржаново
File:Галенит (Злетово).jpg|Оловна руда галенит од наоѓалиштето во Злетово
File:Галенит (Саса).jpg|Оловна руда галенит од наоѓалиштето во Саса
File:Сфалерит (Саса).jpg|Цинковата руда сфалерит од наоѓалиштето во Саса
File:Сфалерит (Тораница).jpg|Цинковата руда сфалерит од наоѓалиштето во Тораница
File:Сфалерит (Злетово).jpg|Цинковата руда сфалерит од наоѓалиштето во Злетово
File:Титанит (Дуње).jpg|Титанова руда од наоѓалиште во Дуње
File:Рутил (Веселчани).jpg|Титановата руда рутил од наоѓалиште во Веселчани
File:Хром (Радуша).jpg|Хромова руда од наоѓалиштето во Радуша
File:Циркон (Козјак).jpg|Цирконова руда од наоѓалиштето Козјак
File:Кианит (Штавица).jpg|Кијанитна руда од наоѓалиште во Штавица
File:Доломит (Прилеп).jpg|Доломитна руда од наоѓалиште кај Прилеп
File:Калцит (Сивец).jpg|Калцитна руда од Сивец
File:Корундум (Сивец).jpg|Минералот корунд од Сивец
File:Оливин ('Ржаново).jpg|Maгнезитно-железната руда оливин од наоѓалиштето во 'Ржаново
File:Магнезиит (Пчиња).jpg|Магнезитна руда од наоѓалиште во Пчиња
File:Гетит (Алшар).jpg|Рудата гетит од Алшар
File:Спесартин (Лојане).jpg|Мангановата руда спесартин од наоѓалиштето во Лојане
File:Кутнахорит (Саса).jpg|Мангано-калциумовата руда кутнахорит од наоѓалиштето во Саса
File:Алмандин (Пелагон).jpg|Металната руда алмандин од наоѓалиште во Пелагонија
File:Арагонит ('Ржаново).jpg|Металната руда арагонит од наоѓалиштето во 'Ржаново
File:Ставролит (Штавица).jpg|Металната руда ставролит од наоѓалиште во Штавица
File:Калцит (Мрзен).jpg|Мермерната руда калцит од наоѓалиште во Мрзен



## Поврзано
* Рудник
* Каменолом
* Рударство
* Економска геологија
* Петрологија

## Наводи

## Надворешни врски

* НИУ Рударски институт 

Категорија:Стопанска геологија