Фламанска книжевност

**Фламанска книжевност** е книжевност од Фландрија, историски регион што опфаќа делови од денешна Белгија, Франција и Холандија. До почетокот на 19 век, оваа книжевност се сметала за составен дел од „холандската“ (*Nederlandse*) литература. Откако Белгија станала независна од Холандија во 1830 година, термините фламанска литература и книжевност на Фландрија добиле потесно значење и се однесуваат на книжевноста на холандски јазик произведена во Белгија. Лавовскиот дел од книжевноста создадена во Фландрија останува дел од книжевноста на холандски јазик, во тесна врска со Холандија, како и со Суринам.

## Средновековна фламанска книжевност

### Хроники
мини|Ракопис KB 76 E 23 - фолд 100r од ''Римуваната хроника од Воринген.''
Најстарите книжевни дела од регионот денес познат како Фландрија (до 1795 година, кој приближно го опфаќал Грофството Фландрија, срцето на Брабантското војводство и Грофството Лун) не биле напишани на среднохоландски јазик, туку на латински. Освен побожната книжевност, како што билахагиографијата, почнале да се појавуваат и разни локални и регионални хроники како рани форми на историографија. Најраната текстуална традиција во Грофството Фландрија била таканаречената *Фландриа Генероса*, која започнала како многу едноставна и основна генеалогија на грофовите од Фландрија кон крајот на 10 век. Во следните фази, наречени *Генеалогија на грофовите од Фландрија*, текстовите биле ажурирани до 1168 година.

Како што овие првични текстови биле копирани и понатаму проширувани од страна на писарите, биле додавани повеќе наративни елементи за други групи луѓе, општеството како целина, пејзажот и околината, а биле вклучени и многу настани и случувања во поширокиот регион. До 1200 година, почнале да се појавуваат првите преводи на *Фландриа Генероса* од латински на старофранцуски. До средината на 14 век, за време на преминот од старофранцуски на среднофранцуски, било напишано делото „Хроники на Фландрија*"*, кое пак послужило како основа за среднохоландската *Римувана хроника на Фландрија.* Сепак, главната гранка на традицијата *Фландриа Генероса* било делото Континуато Кларомарискенисис (*Continuatio Claromariscensis)*, кое до почетокот на 15 век инспирирало семејство прозни хроники на среднохоландски јазик, познати како *Одлична хроника на Фландрија* (*Excellente Cronike van Vlaenderen*).

Пишувањето на хроники во Брабант започнало многу подоцна, во 13 век, исто така првично на латински. Една од првите дела на среднохоландски јазик била *Римуваната хроника од Воринген*, драматичен приказ на Битката кај Воринген (1288) во пофалба на победникот Јован I, војвода од Брабант. Најпознатиот среднохоландски пример е *Брабантски Јестен*, уште една римувана хроника, напишана во 1351 година од Јан ван Боендале.

### Поезија
Во најраните фази на холандскиот јазик, бил присутен значителен степен на меѓусебна разбирливост со некои (она што денес го нарекуваме) германски дијалекти, а некои фрагменти и автори се сметале за автори и за двата света. Примери за ова се поетот од 12 век, Хендрик ван Велдеке, автор и на холандската и на германската книжевност.

Во првите фази на фламанската книжевност, поезијата била доминантна форма на книжевно изразување. Во Ниските Земји, како и во остатокот од Европа, дворската романса и поезијата биле популарни жанрови во текот на средниот век. Еден таков *минезангер* бил претходно споменатиот Ван Велдеке. Витешкиот еп бил исто така популарен жанр, честопати прикажувајќи го кралот Артур или Карло Велики (*Карел*) како протагонист (значаен пример бил *Karel ende Elegast*, холандски за „Карло Велики и вилешкиот дух/вилешкиот гостин“).
мини|Хендрик ван Велдеке во Кодексот Манес, 14 век.
Првиот писател на холандски јазик познат по име бил поет од округот Лун од 12 век, по име Хендрик ван Велдеке. Тој бил ран современик на Валтер фон дер Фогелвајде. Ван Велдеке напишал дворска љубовна поезија, хагиографија на Свети Серватиј и епско прераскажување на „*[[Енеида]]*“ на лимбуршки дијалект кој се протегал на холандско-германската јазична граница.

Голем број од преживеаните епски дела, особено дворските романси, биле копии или проширувања на претходни германски или француски дела, но постојат примери на навистина оригинални дела (како *„Karel ende Elegast*“ од анонимен автор) и оригинални дела на холандски јазик кои биле преведени на други јазици (значајната холандска драма за моралот *„Елкерлијк“* ја формирала основата за англиската драма *„Секој човек"*).

### Легенди и народни приказни
Со исклучок на античките приказни вградени во холандските народни песни, практично никакви вистински народни приказни од холандската антика не биле зачувани до денес, а речиси и нема одгласи на германскиот мит. Од друга страна,  за Карло Велики и Артур се појавувиле веднаш во среднохоландски форми. Тие очигледно биле воведени од скитници-минстрели и преведени за да се задоволи љубопитноста на благородничките жени. Ретко било името на таков преведувач да стигне до нас. *[[Песна за Роланд|„Песната за Роланд“]]* била преведена некаде во дванаесеттиот век, а фламанскиот минстрел Дидерик ван Асенед ја завршил својата верзија на *„Флорис и Бланшфлор“* околу 1260 година.

Легендите за Артур најверојатно биле донесени во Фландрија од некои фламански колонисти од Велс, по нивното враќање во нивната татковина. Околу 1250 година, еден брабантински минстрел ја превел *„Проза Ланселот“* по наредба на неговиот господар, Лодевијк ван Велтем. Оваа адаптација, позната како „Збирка Ланселот“, содржи многу разлики од францускиот оригинал и вклучува голем број епизоди кои веројатно првично биле посебни романси. Некои од нив се самите преводи на француски оригинали, но други, вклучувајќи го „*Моријан“*, веројатно биле оригинали. *„[[Гавејн]]"* бил преведен од Пенинк и Пјетер Востерт како *„Roman van Walewein en het schaakspel" (Романот за Валевајн и играта шах)* пред 1260 година, додека првиот целосно оригинален холандски епски писател, Јакоб ван Марлант, се занимавал околу 1260 година со неколку романси поврзани со Мерлин и Светиот грал.

Најраните постоечки фрагменти од епот за Рејнард Лисицата биле напишани на латински од фламански свештеници, а околу 1250 година, првиот дел од многу важната *Van den vos Reynaerde* („Од Рејнард“), верзија на холандски јазик напишана од Вилем. Во своето постоечко дело авторот го следи Пјер де Сен-Клу, но не ропски; и тој е првиот навистина восхитувачки писател што го среќаваме во холандската литература. Вториот дел го додал друг поет, Ернут, за кого знаеме малку друго.

Првиот лирски писател од Ниските Земји бил Јован I, војвода од Брабант, кој успешно го практикувал *минелидот*. Во 1544 година, била објавена најраната збирка на холандски народни песни, а во овој том биле зачувани една или две романси од четиринаесеттиот век, од кои најпозната е *„Het Daghet in den Oosten“ (Разденувањето на Истокот*).

### Образование и охрабрување
Досега, книжевното творештво на среднохоландски јазик главно им служело на аристократските и монашките редови, забележувајќи ги традициите на витештвото и религијата, но едвај се однесувало на поголемиот дел од населението. При крајот на тринаесеттиот век, се случила промена во холандската книжевност.
десно|мини|Јакоб ван Мерлант.
Основач и создавач на оваа оригинална холандска книжевност бил Јакоб ван Марлант. Неговото дело *„Der Naturen Bloeme“* („Цветот на природата“), напишано околу 1263 година, зазело важно место во раната холандска книжевност. Тоа било збирка на морални и сатирични обраќања до сите класи на општеството. Со своето *„Rijmbijbel“* („Стиховна Библија“) тој ја најавил храброста и слободната мисла на Реформацијата. Дури во 1284 година го започнал своето ремек-дело „*De Spieghel Historiael“* („Огледалото на историјата“) по команда на грофот Флорис V.

Уште од самиот почеток, книжевниот дух во Ниските Земји почнал да се наметнува во еден домашен и утилитарен дух. Хем ван Акен, свештеник од Лувен, кој живеел околу 1255–1330 година, и кој во многу чудна мера ги комбинирал романтичните и дидактичките елементи што преовладувале во тоа време, бил целосно аристократски настроен. Уште во 1280 година го завршил преводот на *[[Роман за розата|„Роман за розата“]]*, кој веројатно го започнал за време на животот на неговиот автор Жан де Мен.
лево|мини|Јан ван Русбрук
Што се однесува до прозата, најстарите дела од холандската проза што биле зачувани до денес се повелби на градови во Фландрија и Зеланд, датирани од 1249, 1251 и 1254 година. Беатриса Назаретска (1200–1268) била првата позната прозаистка на холандски јазик, авторка на значајната дисертација позната како „*Седумте патишта на светата љубов“.* Од другите холандски мистици чии дела стигнале до нас, се издвојува бриселскиот фратар Јан ван Русбрук (попознат на англиски како Блажениот Јован од Русбрук, 1293/4–1381), „таткото на холандската проза“. Прозен превод на Стариот завет бил направен околу 1300 година, а делото „*Животот на Исус“* било од приближно истиот датум.

### Еснафи и фестивали
Поетите од Ниските Земји веќе во доцниот среден век ја откриле вредноста на еснафите во промовирањето на уметноста и индустриските занаети. Се претпоставува дека терминот „Collèges de Rhétorique“ („Комори на реторика“) бил воведен околу 1440 година кај дворјаните на бургундската династија, но самите институции постоеле многу порано. Овие книжевни еснафи, чии членови се нарекувале себеси „Реторичари“, постоеле до крајот на шеснаесеттиот век и во поголемиот дел од тој период зачувале целосно средновековен карактер, дури и кога влијанијата на ренесансата и реформацијата ги принудиле до одреден степен да ги модифицираат своите надворешни форми. Тие во речиси сите случаи биле апсолутно од средната класа по тон и се спротивставувале на аристократските идеи и тенденции во размислувањето.

Од овие комори, најраните речиси целосно биле ангажирани во подготовка на мистерии и чудотворни претстави за народот. Кон крајот на петнаесеттиот век, комората во Гент почнала да врши суверена моќ над другите фламански комори, што подоцна во Холандија било имитирано од Еглантинот во Амстердам. Но, ова официјално признание не се покажало како важно во книжевноста и интелектуалниот живот прво почнал да се развива не во Гент, туку во Антверпен. Во Холандија, буржоазите само ги формирале коморите, додека во Фландрија претставниците на благородничките семејства биле почесни членови и помагале со своите пари при организирањето на црковни или политички паради. Нивните Landjuwelen, или Турнири на реторика, на кои се доделувале богати награди, биле пригоди во кои членовите на коморите се истакнувале.

Помеѓу 1426 и 1620 година, се одржале најмалку 66 од овие фестивали. Највеличествениот од сите бил фестивалот во Антверпен на 3 август 1561 година. Бриселската комора испратила 340 членови, сите на коњи и облечени во црвени мантии. Градот Антверпен дал еден тон злато за награди, и тоа било поделено меѓу 1.893 реторичари. Ова бил зенитот на раскошот на коморите, и по овој период тие наскоро паднале во немилост.

Нивните драматични дела продуцирани од коморите биле со дидактичен карактер и со силен фарсичен призвук, а ја продолжувале традицијата на Јакоб ван Марлант и неговата школа. Тие многу ретко се занимавале со историски или дури и библиски личности, а редовно со алегориски и морални апстракции. Најзначајните примери на Редеријкерскиот театар биле *„Марија од Најмеген"* и *„Секој човек“*.

За чистите фарси од реторичките комори можеме да зборуваме со уште поголема самодоверба, бидејќи некои од нив биле зачувани, а меѓу авторите познати по својата вештина во овој вид творештво биле Корнел Еверарт од Брухе и Лоренс Јансен од Харлем. Материјалот на овие фарси бил исклучително суров, составен од груби шеги на сметка на свештеници и глупави сопрузи, глупави старци и нивните лекомислени жени.

Коморите, исто така, го охрабрувале компонирањето на песни, но со многу мал успех; тие не произвеле позначаен лирски гениј од Матијс де Кастелејн (1488–1550) од Ауденарде, автор на „Уметноста на реториката“ („*De Conste van Rhetorijcken*“).
десно|мини|200x200пкс|Насловна страница од првиот том на ''„Refereinen“'' (1528) од Ана Бијнс.
десно|мини|290x290пкс|Портрет на Вилем Ожие, гравура од Гаспар Бутатс направена за објавувањето на „Седумте големи гревови“ во 1682 година.
Првиот писател кој го користел холандскиот јазик со грациозност и прецизност во стилот бил жена, позната како противничка на лутеранството и реформираната мисла. Современата холандска книжевност практично започнува со Ана Бијнс (околу 1494–1575). Бијнс, за која се верува дека била родена во Антверпен во 1494 година, била учителка во тој град во нејзините средни години, а во старост сè уште ги поучувала младите во католичката религија. Починала на 10 април 1575 година. Од нејзиното творештво знаеме дека била лаичка калуѓерка и дека имала почесна и влијателна позиција во Антверпен. Главните теми на Бијнс биле верата и ликот на Лутер. Во нејзиниот прв том поезија (1528) лутераните ретко се споменуваат, а фокусот бил на нејзиното лично искуство со верата. Во томот поезија од 1538 година, секоја страница е зафатена со пцовки против лутераните. Сите песни на Ана Бијнс кои биле зачувани се од форма наречена *референци* (рефрени). Нејзиното мајсторство врз стихотворната форма се смета за извонредно. Со делата на Ана Бијнс, периодот на среднохоландскиот јазик завршува, а започнува современиот холандски јазик.

## Поделба помеѓу Север и Југ
Фландрија формирала политичка и културна целина со Холандија до 1579 година, кога како резултат на Реформацијата, протестантските северни провинции (дел од денешна Холандија) се отцепиле од римокатоличкиот југ, кој останал под шпанска власт.

Додека Холандската Република го доживеала својот Златен век, Јужна Холандија страдала од војна и беда под шпанска окупација. Како што протестантите бегале од католичката Јужна Холандија, некогаш просперитетниот пристаништен град Антверпен почнал да опаѓа како метропола, а тоа било во корист на градовите во Холандија како Амстердам, Хаг, Ротердам и Утрехт. Како резултат на овие политички случувања, книжевноста на Југот, Фландрија и Брабант го променила својот карактер. Цветањето на средновековната книжевност ненадејно завршило, додека пак во 17 век Северот доживеал „Златен век“ во уметноста, вклучително и книжевноста. Со масовниот егзодус на фламанските интелектуалци во Холандската Република, книжевната активност во Фландрија практично запрела. Во францускиот окупиран дел од Фландрија биле активни неколку големи личности, вклучувајќи го Доминик де Јонг (1654–1717) кој го превел „Сид“ од Пјер Корнеј на холандски јазик, поетот Мишел де Сваен (1654–1707) кој го напишал епот „*Животот и смртта на Исус Христос*“ (1694) и комедијата *„Крунисаната чизма“ (The gecroonde leerse)*. Вилем Ожие бил познат по комедијата „*Дронкен Хејн*“ (1639) и драмската серија насловена како „Седумте големи гревови“ (De seven *hooft-sonden)* (1682).

Во текот на 18 век, фламанското книжевно производство било во опаѓање. Во 1761 година, Јан Де Рош, роден во Хаг, го објавил „*Нова холандска говорна уметност“*, холандска граматика која се обидела да ја оспори употребата на латинскиот како културен јазик и на францускиот како јазик на престиж преку разработка на стандардизиран јужнохоландски (фламански) јазик. Бриселскиот адвокат Јан-Баптист Верлој (1746–1797) го напишал делото „*Verhandeling op d'onacht der moederlyke tael in de Nederlanden“* (Трактат за занемарувањето на мајчиниот јазик во Холандија) (1788), извештај за статусот на холандскиот јазик и презирот со кој бил третиран во минатото.

Други важни автори биле Вилем Верховен (1738-1809), Чарлс Брокерт (1767-1826) (автор на фламанскиот популарен роман *Јеле и Миетје*) и Јан-Баптист Хофман (1758-1835), автор на трагедии за средната класа.

## Ново обединување и ново разделување
По завршувањето на Наполеоновите војни, Белгија и Холандија биле повторно обединети во 1815 година под холандска власт како Обединето Кралство Холандија. Повторното обединување довело до пошироко признавање на холандскиот јазик во Белгија. Негодувањето кон холандската власт од страна на елитите што зборувале француски и од Католичката црква создало клима која предизвикала Белгијците да се побунат против холандската власт во 1830 година, настан познат како Белгиска револуција.
десно|мини|251x251пкс|Јан Франс Вилемс
Непосредниот резултат од Белгиската револуција бил реакција против сè што било поврзано со Холанѓаните и склоност францускиот јазик да се смета за говор на слободата и независноста. Привремената влада од 1830 година ја потиснала службената употреба на холандскиот јазик, кој бил сведен на ранг на жаргон.

Неколку години пред 1830, Јан Франс Вилемс (1793–1846) се залагал за употреба на холандскиот јазик. Тој се потрудил да ги смири несогласувањата меѓу Холандија и Белгија и да спречи разделба. Како архивар во Антверпен, тој имал пристап до директни извори што му овозможиле да ја напише историјата на фламанската книжевност. По револуцијата, неговите симпатии кон Холандија го натерале да остане во тајност некое време, но во 1835 година се населил во Гент и се посветил на негувањето на холандскиот јазик. Тој ги уредувал старите фламански класици, вклучувајќи ги „Рајнарт лисицата“ (1836), „Римуваните хроники на Јан ван Хелу" и Жан Леклерк итн. Околу себе собрал група луѓе како витезот Филип Бломарт (1809–1871), Карел Лодевијк Ледеганк (1805–1847), Франс Ренс (1805–1874), Фердинанд Августин Снеларт (1809–1872), Пруденс ван Дујзе (1804–1859) и други кои сакале да ја поддржат употребата на холандскиот јазик.

Филип Бломарт, кој бил роден во Гент на 27 август 1809 година, во 1834 година во својот роден град го основал „Nederduitsche letteroefeningen“, списание за нови писатели. Ова списание брзо го следеле и други фламански органи и книжевни друштва за промоција на холандскиот јазик во Фландрија. Во 1851 година, централна организација за фламанската пропаганда била обезбедена од друштво, именувано по таткото на движењето, „Вилемсфондс“. Римокатоличките Фламанци во 1874 година го основале соперничкото „Давидсфондс“, именувано по енергичниот Жан-Батист Давид (1801–1866), професор на Католичкиот лувенски универзитет и автор на холандска историска книга за Белгија (Лувен, 1842–1866). Како резултат на оваа пропаганда, холандскиот јазик бил ставен на исто ниво со францускиот јазик во правото и во администрацијата во 1873 и 1878 година, а во училиштата во 1883 година. Конечно, во 1886 година, кралската власт основала Фламанска академија во Гент, каде што курс по фламанска книжевност бил основан уште во 1854 година.

лево|мини|215x215пкс|Хендрик Консјанс
Тврдењата изнесени од фламанската школа биле оправдани со објавувањето во 1837 година на *„In 't Wonderjaer 1566“* (*Во прекрасната година 1566*) од **Хендрик Консјанс**, кој разбудил национален ентузијазам опишувајќи ги херојските борби на Фламанците против Шпанците. Консјанс постигал најголем успех во опишувањето на современиот фламански живот, но неговите историски романси и неговата популарна историја на Фландрија помогнале да се даде популарна основа на движењето започнато од професори и научници.

Првиот поет од новата школа бил Карел Лодевијк Ледеганк, чии најпознати песни биле оние за трите збратимени градови Брухе, Гент и Антверпен (*Трите збратимени градови, национална трилогија*, Гент, 1846), во кои тој изразил страствен протест против усвојувањето на француските идеи, манири и јазик и занемарувањето на фламанската традиција. Книгата брзо го зазела своето место како фламански класик. Ледеганк, кој бил магистрат, исто така го превел францускиот кодекс на холандски јазик. Јан Теодор ван Ријсвијк (1811–1849), откако служел како волонтер во кампањата од 1830 година, се населил како службеник во Антверпен и станал еден од најжешките застапници на фламанското движење. Тој напишал серија политички и сатирични песни, восхитувачки прилагодени за неговата публика. Романтичниот и сентиментален поет, Јан ван Берс, бил типично фламански во својот искрен и морален поглед на животот. Пруденс ван Дујзе, чие најамбициозно дело бил епот *Артевелде* (1859), можеби најдобро бил запаметен по збирката песни за деца од 1844 година. Питер Франс Ван Керкховен (1818–1857), роден во Антверпен, напишал романи, песни, драми и дело за фламанската преродба *(Фламанското движење*, 1847).

Од Антверпен потекнувал и реалистичниот романописец Јан Ламбрехт Домиен Слек (1818–1901). Инспектор на училишта по професија, тој бил неуморен новинар и книжевен критичар. Тој бил еден од основачите на „Вламш Белги“ во 1844 година, првиот дневен весник од фламански интерес. Неговите дела вклучуваат долг список на драми, меѓу кои се „Јан Стин“ (1852), комедија; „Гретри“, која добила национална награда во 1861 година; „Рибари од Бланкенберге“ (1863); и патриотската драма „Цанекин" (1865). Неговиот талент како романописец бил дијаметрално спротивен на идеализмот на совеста. Тој бил прецизен, трезен и конкретен во своите методи, потпирајќи се на акумулацијата на внимателно набљудувани детали. Тој бил особено успешен во опишувањето на животот во бродоградилиштето во неговиот роден град. 

Јан Рение Сниедерс (1812–1888) пишувал романи кои се занимавале со Северен Брабант; неговиот брат, Август Сниедерс (1825–1904), започнал со пишување на историски романи во стилот на „Совест“, но неговите подоцнежни романи биле сатири на современото општество. Пооригинален талент покажал Антон Бергман (1835–1874), кој под псевдонимот Тони го напишал *„Ернест Стас, Адвокат“*, кој ја добил петгодишната награда за книжевност во 1874 година. Истата година била објавена „*Новелата“* на сестрите Розали (1834–1875) и Вирџини Лавлинг (1836–1923). По овие едноставни и трогателни раскази следела втора збирка во 1876 година. Сестрите објавиле збирка песни во 1870 година. Даровите на Вирџини Лавлинг за фино и прецизно набљудување наскоро ја ставиле во првите редови на фламанските романописци. Нејзините политички скици, *Во нашите фламански региони* (1877), биле објавени под името В. Г. Е. Валтер. *Софи* (1885),*„Скапа заклетва“ (1892) и „Земјата на имагинацијата“* (1896) се некои од нејзините попознати подоцнежни дела. Рејмонд Стијнс (1850-1905) и Исидор Теирлинк (1851-1934) во соработка напишале еден многу популарен роман, *Сиромашна Фландрија* (1884) и некои други, а по одредено време почнале да пишуваат и одделно. Сириел Бујсе, внук на Вирџини Лавлинг, бил ученик на Емил Зола. *Het Recht van den Sterkste* (Правото на најсилните, 1893) е слика на скитничкиот живот во Фландрија; *Schopenboer* (Колеџот на пиковите, 1898) се занимава со брутализираниот селански живот; и *Sursum corda* (1895) ја опишува ограниченоста и религиозноста на селскиот живот.

Во поезијата, Јулиус де Гајтер (1830–1905), автор на римуван превод на „Рајнарт“ (1874), епска поема за Карло V (1888) итн., напишал социјален еп во три дела, „*Тројца мажи од лулка до гроб“*, 1861), во кој тој застапува радикални и хуманитарни ставови. Песните на Јулиус Вуилстеке (1836–1903) биле полни со либерален и патриотски жар; но неговиот подоцнежен живот бил посветен на политиката, а не на книжевноста. Тој бил водечки дух на студентското здружение во Гент за пропагирање на фламанските ставови, а Вилемсфонд голем дел од својот успех го должел на неговата енергична соработка. Неговата *„Uit het studentenleven“* била објавена во 1868 година, а неговите песни биле собрани во 1881 година. Песните на г-ѓа ван Акере (1803–1884), родена Марија Дулаеге, биле моделирани според холандските оригинали. Јоана Кортманс (1811–1890), родена Берхманс, својата слава ја должела повеќе на своите приказни отколку на своите песни; таа била пред сè моралист, а нејзините педесет приказни биле проповеди за економичноста и практичните доблести. Други поети биле Емануел Хил, автор на комедии, оперски либрета и некои восхитувачки песни; опатот **Гвидо Гезел**, кој пишувал религиозни и патриотски песни на западнофландрискиот дијалект; Лодевијк де Конинк (1838–1924), кој се обидел да напише голема епска тема во *„Човештвото е спасено“* (1872); Јохан Михиел Дауценберг (1808–1869) од Херлен, автор на томот *„Фолкслидерен“*. Најдоброто од творештвото на Дауценберг било содржано во постхумниот том од 1869 година, објавен од неговиот зет, Франс де Корт (1834–1878), кој самиот бил текстописец и преведувал песни од Роберт Бернс, од Жак Јасмин и од германски. *„Макамен и Газелен“* (1866), адаптирано од верзијата на Рикерт од „Харири“, и други томови од Јан Фергут (Ј. А. ван Дрогенбрук, 1835–1902) покажуваат растечка преокупација со формата, а со творештвото на Гентил Теодор Антеунис (1840–1907), тие го подготвуваат патот за генијалното и внимателно творештво на помладата школа поети, чиј водач бил Чарлс Полидор де Мон. Тој бил роден во Брабант во 1857 година и станал професор на Академијата за ликовни уметности во Антверпен. Во фламанската поезија вовел дел од идеите и методите на современите француски писатели; и ги објаснил своите теории во 1898 година во *Inng tot de Poezie*. Меѓу бројните томови поезија на Пол де Мон кои датираат од 1877 година па наваму се *Кларибела* (1893) и *Ирис* (1894), кои меѓу другото содржат и чудна верзија на *Од легендата за Јешуа бен Јосеф*, верзија на евангелската приказна од еврејски селанец.

Треба да се спомене и *Историјата на Гент (Gent van den vroegsten Tijd tot heden, 1882-1889*) од Франс де Потер (1834-1904), како и уметничките критики на Макс Руз (1839-1914), кустос на Музејот Плантин-Моретус во Антверп, како и Јулиј Сабе. (1846–1910).

## 20 век
десно|мини|200x200пкс|Хуберт Лампо ''(фотографиран од Том Орделман).''
Во дваесеттиот век, фламанската книжевност понатаму еволуирала и била под влијание на меѓународната книжевна еволуција. Сириел Бујсе и Стијн Штровелс биле под влијание на натуралистичката книжевна мода, додека Феликс Тимерманс бил неоромантичар.

По Првата светска војна, поетот Пол ван Остајен бил важен претставник на експресионизмот преку неговите песни. Помеѓу Првата светска војна и Втората светска војна, Жерар Валшап, Вилем Елшот и Марникс Гијсен биле истакнати фламански писатели. По Втората светска војна, првото авангардно списание *Tijd en Mens* (Време и луѓе) било објавувано од 1949 до 1955 година. Во 1955 година, по него било значајно списанието *Гард Сивик* (Цивилна гарда) (до 1964 година), под водство на Хуг К. Пернат и Пол Снук. Најистакнатиот фламански *Вијфтигер* (Генерација педесетти) бил Хуго Клаус, кој играл важна улога во фламанската книжевност од тогаш. Други значајни повоени поети биле Антон ван Вилдерод и Кристин Д'Хен. Некои од писателите кои дебитирале по 1960 година се Еди ван Влит, Херман де Конинк, Роланд Јурис, Патрик Конрад и Лук Грувез.

Обновувањето на фламанската проза веднаш по Втората светска војна се должело главно на Хуго Клаус и Луј Пол Бун. Јохан Дајсне и Хуберт Лампо го вовеле магичниот реализам во фламанската книжевност. Иво Михелс и Пол де Виспелере го претставувале *новиот роман*. Во осумдесеттите години, Валтер ван ден Брук и Моника ван Памел продолжиле да пишуваат во стилот на Луј Пол Бун.

Други современи автори се Вард Рујслинк и Џеф Гераертс, Патрик Конрад, Кристиен Хемерехтс, Ерик де Кајпер, Стефан Хертманс, Пол Хост, Пол Клес, Јан Ловеринс, Ен Провост и Џос Вандело. Во деведесеттите години, генерацијата X, претставена преку творештвто на Херман Бриселманс и Том Ланоје, го направила своето деби на фламанската книжевна сцена.

### Преглед

*Јохан Антиеренс (1937–2000)
*Питер Аспе (Пјер Аспеслаг, 1953–2021)
*Астер Беркхоф (Лоде Ван Ден Берг, роден 1920)
*Луј Пол Бун (1912–1979)
*Херман Бриселманс (роден 1957)
*Либера Карлиер (1926–2007)
*Ернест Клес (1885–1968)
*Пол Клес (роден 1943)
*Хуго Клаус (1929–2008)
*Патрик Конрад (роден 1945)
*Јохан Даисне (Херман Тиери, 1912-1978)
*Херман Де Конинк (1944–1997)
*Саскија де Костер (родена 1976 г.)
*Филип Де Пилесин (1891–1962)
*Рита Деместер (1946–1993)
*Вилем Елшот (1882–1960)
*Фриц Франкен (1893–1969)
*Марникс Гијсен (1899–1984)
*Морис Гилијамс (1900–1982)
*Лук Грувез (роден 1953)
*Кристиен Хемерехтс (роден 1955)
*Стефан Хертманс (роден 1951)
*Карел Џонкхери (1906–1993)
*Пол Кенис (1885–1934)
*Ерик де Кујпер (роден 1942 година)
*Хуберт Лампо (1920–2006)
*Том Ланој (роден 1958)
*Јан Лауврејнс (роден 1969)
*Морис Метерлинк (1862–1949)
*Том Негелс (роден 1975)
*Алис Нахон (1896–1933)
*Лео Плејзиер (роден 1945)
*Ана Провост (родена 1964)
*Жан Реј (Џон Фландерс) (1887–1964)
*Вилем Рогеман (роден 1935)
*Марија Роселс (1916–2005)
*Мауритс Сабе (1873–1938)
*Пол Сноек (1933–1981)
*Стијн Стревелс (1871–1969)
*Херман Теирлинк (1879–1967)
*Џоти Т'Хуфт (1956–1977)
*Феликс Тимерманс (1886–1947)
*Ернест Ван дер Хален (1898–1948)
*Марсел ван Маеле (1931–2009)
*Пол ван Остајен (1896–1928)
*Пол Верхаеген (роден 1965 година)
*Петер Верхелст (роден 1962 година)
*Димитри Верхулст (роден 1972)
*Жерард Волшап (1898–1989)
*Лоде Зиленс (1901–1944)

## Наводи

## Литература
*  This article in turn cites:
** Ida van Düringsfeld, *Von der Schelde bis zur Mass. Des geistige Leben der Vlamingen* (Leipzig, 3 vols., 1861)
** J. Stecher, *Histoire de la littérature néerlandaise en Belgique* (1886)
** Theodoor Coopman and L. Scharpé, *Geschiedenis der Vlaamsche Letterkunde van het jaar 1830 tot heden* (1899)
** A. de Koninck, *Bibliographie nationale* (3 vols., 1886–1897)
** Paul Hamelius, *Histoire poétique et littéraire du mouvement flamand* (1894)
** Frans de Potter, *Vlaamsche Bibliographie*, issued by the Flemish Academy of Ghent — contains a list of publications between 1830 and 1890
**  W. J. A. Huberts *et al.*, *Biographisch woordenboeck der Noord- en Zuid-Nederlandsche Letterkunde* (1878)

Категорија:Историја на книжевноста
Категорија:Европска книжевност