Зинаида Јершова

**Зинаида Василевна Јершова** (; 23 октомври 1904 — 25 април 1995) бил советски и руски хемичар, физичар и инженер. Таа ја поминала целата своја кариера работејќи со радиоактивни елементи и раководела со лаборатории за производство на радиоактивни материјали користени најмногу во советскиот проект за атомска бомба и советската вселенска програма.

## Живот и кариера
Јершова била родена во Москва. По напуштањето на училиштето во 1923 година, се запишала на Московскиот државен универзитет на Факултетот за физика и математика. Таа се приклучила на радиохемиска лабораторија. Во 1924 година, Виталиј Клопин, заменик-директор на неодамна започнатиот Институт Радиум во Петроград објавил оглас наменет за студенти на универзитет во Москва. Оттогаш, Јершова била под надзор и соработуваала со Клопин. Забележувајќи го нејзиниот потенцијал, тој ја советувал да работи во Московската фабрика за ретки елементи, каде што радиумот првпат се произведувал во Советскиот Сојуз индустриски. Дипломирала на универзитет во 1929 година  Во јануари 1930 година, Јершова започнала да работи во продавницата за радиум во фабриката. Отпрвин, Зинаида Васиљевна работела како обичен вработен; подоцна раководела со лабораторијата за физика. На крајот на 1931 година, фабриката започнала со производство на радиум. Ова била голема победа за тимот, кој главно го сочинувале неодамна дипломирани луѓе.

Во 1930 година, започнала да работи како специјалист за обработка на радиум од наоѓалиштата Тјуја-Мујун (во Киргистан) и брзо станала шеф на физичката лабораторија. Првите серии радиум произведени од младиот тим биле пуштени во зима 1931 година, 200 милиграми, 90% чист. Во 1936 година била испратена на стажирање во лабораторијата Марија Кири во Париз. Под водство на Ирен Жолио-Кири, објавила труд во 1937 година во *Журнал де Физик*: „Проценка на односот ураниум-238/ураниум-235 во U-Y“. По препорака на Клопин, била испратена да работи во Гиредмет (Државен институт за ретки метали) и била назначена за шеф на лабораторијата за радиум. Кога нацистите го нападнале Советскиот Сојуз во 1941 година, се евакуирала во Казахстан со своето семејство.

Во 1943 година, владата итно била повикана назад во Москва. Физичарот Игор Курчатов, еден од водачите на советскиот атомски проект, побарал од неа да произведе ураниум карбид и ураниум метал; ова било направено во Гиредмет и се користел за истражување на јадрената физика и за изградба на првиот европски експериментален јадрен реактор, F-1. Таа година ја одбранила својата теза на Институтот за фина хемиска технологија М.В. Ломоносов, користејќи истражување од Институтот Радиум. Во 1945 година, раководела со работи во пилот-фабрика во градот Електростал за производство на ураниумски инготи. Била нарекувана „руската Мадам Кири“. Гледајќи ја потребата од истражувачки институт со поширок технички и научен опсег - имало само две институции (Гиредмет и РИАН кои работеле со радиоизотопи) - таа ја подигнала идејата со своите претпоставени. Во 1944 година, Државниот комитет за одбрана го поттикнал Институтот за специјални материјали (подоцна NII-9, Серускиот институт за истражување на неоргански материјали А. Бочвар (VNIINM)), под раководство на полковник-инженер В.Б. Шевченко. Јершова, В.Д. Николски и Н.С. Повицки ги договориле проектите за технички дизајн. Јершова била поканета со други научници да се види со Лаврентиј Берија, страшниот шеф на советската државна безбедност. Тој ја испрашувал додека зборувала за производството на ураниум и му покажа примерок во кутија обложена со кадифе. Берија рекол дека ќе биде наградена и таа била навремено и финансиски наградена.

Јершова била раководител на првата радиохемиска лабораторија во NII-9 од почетокот на 1946 година, а во следните три години бил критичен период, развивајќи технологија за обработка на ураниум и неговиот јадрен производ по зрачењето - плутониум (и неговите производи, за јадрен материјал за бомба и истражување) - и бизмут и неговиот јадрен производ по зрачењето - полониум (да биде прајмер за јадрена бомба со висока густина на неутрони). Изградена е пилот-фабрика за производство на плутониум - *Мајак*. Од почетокот на 1947 година, инготите на ураниум озрачени во реакторот Ф-1 почнале да пристигнуваат во Институтот за да се извлече плутониумот. Во декември 1947 година, младата женска работна сила го произведе првиот советски плутониум, маса од 73 микрограми.

Јершова се префрлила на производство на полониум во нова лабораторија во 1948 година. Технологијата „Влажна“ била развиена од Јершова и ДМ Жива (распуштање на озрачени инготи на бизмут во азотна киселина проследено со таложење на бакар или бизмут во прав проследено со сублимација во вакуум) за да се произведат големи количини на извори на полониум -берилиум неутрони во друга нова фабрика. Првото советско јадрено полнење, RDS-1, било тестирано во август 1949 година, користејќи ги овие производи. За нејзиниот придонес, истата година и била доделена првата од нејзините национални награди, Сталиновата награда. По 1949 година, таа добила инструкции да произведе трициум од зрачењето на литиум за да го користи во развојот на советската водородна бомба. Во 1952 година, Јершова докторирала од Институтот.

Во 1960-тите, главната област на работа за Јершова било производството на трициум за истражување на циклусот на гориво на трициум за реактори и „инсталации“ (последните како КБ-11 во затворениот град Саров). Полониумот се користел помалку од дизајнерите на јадрено оружје, но продолжил да се користи за мали извори на атомска енергија. Со БВ Петров таа развила „сув“ процес, вакуумска дестилација на полониум од озрачен стопен бизмут, што беше побезбедно и поефикасно. Јершова ги проучувала реакциите на полониум со многу различни елементи. Нејзините лаборатории произведувале производи од полониум за генератори на електрична струја во комуникациските сателити (Космос-84 и Космос-90 во 1965 година) и три термални блока (во 1968, 1970 и 1972 година) за месечевите ровери Луноход-1 и Луноход-2. За нејзината работа на хемијата на полониум ѝ била доделена наградата на Академијата на науките на СССР Клопин во 1968 година.

Таа се повлече од НИИ-9 по 40-годишна кариера. Таа починала во 1995 година и е погребана на Ваганковските гробишта во Москва.

## Награди

* 1949, 1951, 1954: Сталинова награда
* 1968: Награда на Академијата на науките на СССР В.Г. Хлопин

## Наводи

## Надворешни врски
https://www.bochvar.ru/en/company_en/zinaida-ershova-1904-1995/ 

Категорија:Теориски физичари
Категорија:Носители на Орденот на Црвеното знаме на трудот
Категорија:Добитници на Сталиновата награда
Категорија:Починати во 1995 година
Категорија:Родени во 1904 година
Категорија:Починати во Москва