Зелки

**Зелки**  или **синапи** (, syn. *Cruciferae*) —  со преку 330 ови и околу 3.700 видови (според податоците на Кралските ботанички градини во Кју). Името *Brassicaceae* е изведено од родот *[[Зелка|Brassica]]*. *Cruciferae* е постаро име кое значи **крстоцветни** растенија, бидејќи четирите венечни ливчиња од цветот се распоредени во вид на крст. Меѓутоа, според МКБН, и двете имиња можат да се употребуваат.

Најголеми родови од ова семејство се *[[Draba]]* (365 видови), *[[Cardamine]]* (200 видови, но местото на овој род е нејасно), *[[Erysimum]]* (225 видови), *[[Lepidium]]* (230 видови) и *[[Alyssum]]* (195 видови).

Семејството ги содржи некои од добро познатите растенија, како *[[Дива зелка|Brassica oleracea]]* (дива зелка), *[[Brassica rapa]]* (репка), *[[Ротква|Raphanus sativus]]* (ротква), *[[Рен|Cochlearia armoracia]]* (рен), *[[Црн синап|Brassica nigra]]* (црн синап), *[[Бел синап|Sinapis alba]]* (бел синап), *[[Arabidopsis thaliana]]* (познат моделен организам во генетиката) и многу други. Зелкоцветните растенија се космополити, но сепак се концентрирани во северните умерени региони, а го достигнуваат своето максимално распространување по Средоземјето.

## Систематика

Според системот APG, семејството е вклучено во редот *Brassicales*. Постарите системи (како оној на Артур Кронквист) ги сместувал во *[[Capparales]]*, ред кој повеќе не постои.

Поради производството на гликозинолатни соединенија (синапно масло), отсекогаш се претпоставувало дека постои блиска поврзаност помеѓу зелкоцветните растенија и растенијата од семејството *[[Capparaceae]]*. Скорешните истражувања на Hall et al. (2002) покажуваат дека *Capparaceae* се парафилетични во однос на *Brassicaceae*, при што родот *[[Cleome]]* и неколку негови сродници се поблиски со *Brassicaceae* отколку со другите родови од *Capparaceae*. Поради ова, во APG системот на класификација, овие две семејства се споени во една - *Brassicaceae*. Некои други автори го сместуваат родот  *Cleome* во своја посебно семејство — *[[Cleomaceae]]*. Овде ќе биде опишана семејството на зелките *sensu stricto*, т.е. прифаќајќи дека *Cleomaceae* и *Capparaceae* се одделни семејства.

## Опис
[thumb|110px|[Цветен дијаграм на *[[Brassica]]*.]]
семејството се состои од тревести растенија со годишни, двегодишни или повеќегодишни животни циклуси.

Листовите се последователни (ретко наспрамни), понекогаш организирани во базални розети. Тие се многу често перести по изглед и немаат прилисници.

Градбата на цветовите е многу униформна во целото семејство. Тие имаат четири слободни венечни ливчиња и четири канџести чашкини ливчиња. Може да се дисиметрични или малку зигоморфни, со крстовидно подредување. Присутни се шест прашници, од кои четири се подолги и се наредени крстовидно следејќи го венчето, додека другите се пократки (тетрадинамичен цвет). Плодникот е составен од два споени плодни листови, а устенцето е многу кратко, со два лобуса. Плодникот е натцветен. Цветовите образуваат ебрактеатни рацемозни соцветија. Цветната формула на ова семејство е: 20px\ K_4 \; C_4 \; A_{2+4} \; G_{\underline{(2)}}

Опрашувањето е по пат на ентомофилија, поради што и се создава нектар во основата на прашниците и се складира на чашката.

Плодот е вид на кутијка наречена *силика*. Тој се отвора со два капака, кои претставуваат изменети плодни листови, оставајќи го семето прикачено за плацентата и ткивото кое останало на местото каде се одделиле капаците (**replum**).

## Поважни родови
[thumb|thumb|250px|Листови и цветови од [карфиол.]]
Некои од поважните родови на Зелки на економски и хортикултурен план се:

* *[[Alyssum]]* 
* *[[Anastatica]]* 
* *[[Arabis]]* 
* *[[Armoracia]]* 
* *[[Betreroa]]* 
* *[[Brassica]]* — зелка
* *[[Camelina]]* 
* *[[Capsella]]* 
* *[[Cardamine]]* 
* *[[Cardaminopsis]]* 
* *[[Crambe]]* 
* *[[Dentaria]]* 
* *[[Draba]]* 
* *[[Erysimum]]* 
* *[[Hesperis]]* 
* *[[Isatis]]* 
* *[[Lepidium]]* — добрејка
* *[[Lunaria]]* 
* *[[Raphanus]]* 
* *[[Sinapis]]* — синап
* *[[Ibolya]]*

## Галерија


Податотека:brassica-garden.jpg|Различни сорти на дива зелка (*Brassica oleracea*): кељ, прокељ, савоја, кинески кељ.
File:Зелки 01.jpg|Нива со зелки во Македонија
File:Зелки 02.jpg|Нива со пролетни зелки во Македонија
File:Зелки 03.jpg|Нива со необрани есенски (зимски) зелки во Македонија
File:Зелки во Гевгелиско 01.jpg|Нива посадена со есенска зелка во Гевгелиско
File:Зелки во Гевгелиско 02.jpg|Нива посадена со есенска зелка во Гевгелиско
File:Зелки во Гевгелиско 03.jpg|Нива посадена со есенска зелка во Гевгелиско
File:Зелка МК 01.jpg|Нива со есенска зелка во Струмичко
File:Зелка МК 02.jpg|Нива со есенска зелка во Струмичко
File:Зелка МК 03.jpg|Нива со есенска зелка во Струмичко
File:Зелка во село Трубарево.jpg|Нива со есенска зелка во Трубарево
File:Трубаревска зелка.jpg|Нива со есенска зелка во Трубарево



## Поврзано
* Дива зелка
* Зелка (род)

## Наводи


Категорија:Скриеносеменици