Превод на Библијата на прекмурски дијалект

Првиот **Нов завет на [[Прекмурски дијалект]]** се појавил во 1771 година. Ова било различно од преводите на Библијата на словенечки, како што е оној на Миклош Кузмиц.

Меѓу 16 и 19 век, постоеле малку литературни стандарди за словенечкиот јазик во Штаерска, Крањска, Корушка, Унгарија и Словенечкото Приморје. Примож Трубар ги објавил целосните преводи на книгите од Новиот Завет, а Јурј Далматин ја превел целата Библија. Другите регионални стандарди не произвеле повеќе експерименти, освен прекмурскиот словенечки, кој се зборувал во Унгарија.

## Први експерименти
Унгарските Словенци исто така ги знаеле централните словенечки книги и Библијата на Далматин, но едвај го разбирале централниот словенечки јазик. Користеле и неколку кајкавски книги. Во 16 век, писателите експериментирале со посебен прекмурски пишан стандард и Стариот химнал на Мартјанци (втората книга) содржел Псалми (Жолтарје, 30, 23, 14, 95, 146, 133, 12, 42, 46), главно хрватски адаптации од Кајка.

Првата кајкавска печатена книга *Постила* од Антун Врамец исто така содржи цитати од Евангелијата. Андраш Роган, свештеник од Деклежин (Доклежовје), ја препишал *Постила*, но овој ракопис содржи некои лексеми од прекмурскиот словенечки.

Ференц Темлин ја објавил првата печатена книга на прекмурски словенечки во 1715 година, која сè уште била под влијание на кајкавскиот дијалект. Оваа книга содржи неколку цитати и псалми (145, 147). Во *Абецедераиу Словенско* (1725) се наоѓа целосен превод на 5-тиот, 6-тиот и 23-тиот псалм. Иако и оваа книга е под влијание на кајкавскиот, псалмите се адаптации од *Далматиновата Библија*. Михаљ Сзевер Ванечаи во својата книга *Ред Звеличенство* ги превел 1-виот, 25-тиот и 32-риот псалм.

## Иштван Кузмиц
Делото на Иштван Кузмиц претставува целосен превод на Новиот Завет, *Нуови Закон*. Кузмиц тврдел дека унгарските Словенци изречно бараат Библијата да биде на нивниот мајчин јазик, кој тој го нарекувал „унгарско-словенечки јазик“ (*vogrſzki szlovenszki jezik*), односно прекмурскиот словенечки, бидејќи централната словенечка литература не била доволна. Неговите унгарски покровители исто така го охрабрувале да работи на преводот во 1750-тите. Кузмиц се трудел да пишува на автентичниот дијалект, но сепак зачувал многу кајкавизми и користел зборови од централниот словенечки, германскиот, латинскиот, унгарскиот, чешкиот и словачкиот јазик.

## Миклош Кузмич
Миклош Кузмич, римокатолички свештеник, во 1760-тите години го превел *Szvéti evangyeliomi* („Светите евангелија“) од кајкавски и латински јазик, што претставува првиот католички превод на Библијата, но не успеал да го објави. Неговиот извор бил кајкавската книга *Свети Евангелија* од Никола Крајачевиќ, која била популарна меѓу унгарските Словенци, а истата ја користел и Иштван Кузмиц при преводот на *Нов Завет*. Првиот епископ на Сомбатхељ, Јанош Сили, ја поддржал објавата на *Свети Евангелија* и другите книги на Кузмич.

## Шандор Терплан
Шандор Терплан, свештеникот на Пукончи во 1848 година го објавил третото издание на Nouvi Zakon, со наслов *Nôvi Zakon*. Терплан ги заменил дифтонзите *ej, ou* со знаци *ê, ô* . Терплан се занимавал и со преведување на целосна Библија: во 1848 година заедно со Nôvi Zákon ја објавил Книгата на псалмите *(Knige 'zoltárszke)* на словенечки Прекмурски дијалект. Во 1847 година го објавил курсот *Dvakrat 52 Bibliszke Historie* (Двапати 52 истории од Библијата). Терплан умрел рано, па не можел да ја продолжи работата.

## Иштван Жемлич
Според Божидар Раич, католичкиот свештеник Иштван Жемлич напишал книга за историјата на Библијата, иако ракописот никогаш не бил објавен во печатење.

## Поврзано

* Преводи на Библијата на словенечки

## Литература

* Марко Јесеншек: Живлење во дело Јожефа Боровњака, Марибор 2008 година.
* Франси Џаст: Мед верзушко во песмијо, Поезија Прекмурја в први половици 20. stoletja, Murska Sobota Franc-Franc 2000 г.
* Јожеф Смеј: Nouvi Zákon Števana Küzmiča (1771) v luči sodobnega ekumenizma, Bogoslovni vestnik 64.
* Јожеф Смеј: O prevodih psalmov v prekmurščino od maryanske pesmarice II do Pusztaijeve pesmarice 1893, Slavistična revija 53. 2005 година.
* Јожеф Смеј: Превајање Света Писма в Стари Словенски Џезик, Стопиње 2008 г.
* Predgovor, Nouvi Zákon, Števan Küzmič, Pokrajinski muzej Murska Sobota, издание: Franc Kuzmič, Murska Sobota 2008 година. ISBN&nbsp;

Категорија:Библиски преводи