Дијамантинасаурус

***Дијамантинасаурус*** — род на титаносауруски сауроподски диносаурус кој живеел во периодот на доцна креда на територијата на денешна Австралија пред околу 94 милиони години. Типскиот вид на родот е ***D. matildae***, за прв пат опишан и именуван во 2009 година од Скот Хокнал и неговите колеги врз основа на фосилни наоди во формацијата Винтон. Во превод, името на овој диносаурус значи „гуштер Дијамантина“, и името потекнува од местото на блиската река Дијамантина и грчкиот збор *саурос*, „гуштер“. Специфичниот епитет е од австралиската песна Валцинг Матилда. Познатиот скелет вклучува поголем дел од предниот екстремитет, рамениот појас, карлицата, задниот екстремитет и ребрата на холотипот и едната рамена коска, полупречникот и некои пршлени на паратипот.

## Историја на откритието
лево|мини| Споредба помеѓу холотипната скапула (горе) и упатуваната скапула AODF 836 (подолу)
Холотипот на *Дијамантинасаурусот* најпрвин бил откриен во текот на четирите сезони на ископувања во близина на Винтон, Квинсленд, Австралија . Коските, биле пронајдени заедно со холотипот на *Австраловенатор* и крокодиломорфи и мекотели. Двата пронајдени диносауруси, познати од примероците каталогизирани како AODF 603 и 604, биле опишани во 2009 година од Скот Хокнал и неговите колеги. Примерокот AODF 603 станал основа за родот *Дијамантинасаурус* и видот *D. matildae* . Името на видот е упатување на песната „Валцинг Матилда“, напишана од Банџо Патерсон во Винтон, додека генеричкото име потекнува од реката Дијамантина, во близина на локалитет комбиниран со грчки *саурос*, што значи „гуштер“. AODF 603, холотипот, ја вклучува десната скапула, и рамена коска, десната лакотна коска, и двете нецелосни раце, дорзалните ребра и гастралијата, делумната карлица и десниот заден екстремитет што го нема стапалото. Паратипот, под истиот примерок, вклучува грбни и сакрални пршлени, десната градната плоча денес се смета дека претставува остаток од коракоид, палечна коска и една рачна фаланга . Сите овие коски потекнуваат од AODL 85, со прекар „Матилда локалитет“, сместен околу 60 километри запад-северозапад од Винтон во централниот дел на Квинсленд . Овој локалитет се наоѓа во горниот дел на средната секција на формацијата Винтон, која датира од кеноманскиот период.

Откривањето на *Дијамантинасаурус*от ставил крај на паузата во откривањето на нови диносауруси во Австралија, како прв сауропод именуван по повеќе од 75 години. Заедно со *Австраловенаторот*, *Дијамантинасаурус*от го добил прекарот по австралиската песна „Валцинг Матилда“, со тоа што *Австраловенаторот бил* наречен „Банџо“, а *Дијамантинасаурус*от бил наречен „Матилда“. *Винототитанот*, исто така од оваа формација, бил наречен „Кланси“. Откритието било очигледно најголемото на диносауруси во Австралија кое било документирано уште од откривањето на *Мутабурасауруотс* во 1981 година.

Дополнителен примерок, AODF 836, бил опишан во 2016 година. Вклучува делови од черепот, вклучително и лев сквамозал (коска на черепот), скоро целосна мозочна кутија, десен сурангулар и разни фрагменти. Дополнително, примерокот исто така вклучува атлас, оска, уште пет други цервикални пршлени, три грбни пршлени, дополнителни дорзални ребра, делови од колк и друга десна скапула. Во 2021 година, темелно бил опишан наведениот материјал.

## Опис
лево|мини| Реставрација, со хипотетички остеодерми
*Дијамантинасаурусот* бил релативно мал за титаносаурус, можеби достигнувајќи 15-16 метри во должина и 15-20 тони во тежина. Некои од неговите роднини се познати по тоа што поседуваат оклопни остеодерми, иако не е познато дали *Дијамантинасаурусот* ги имал овие. Како и другите сауроподи, *Дијамантинасаурусот* би бил голем четириножен диносаурус кој јадел раститрлна храна. Од оригиналниот опис, единствените големи ревизии вклучуваат погрешна идентификација на „градната коска“, погрешно поставување на рачните фаланги III-1 и IV-1 како III-1 и V-1, соодветно и идентификување на исчезнатиот дел од фибулата .

Черепот на *Дијамантинасаурус*от е нецелосно познат, со зачуван само заден покрив на черепот. Слично на *[[Салтасаурус]]от* и *[[Рапетосаурус]]от* и за разлика од *[[Немегтосаурус]]от*, *supratemporal fenestra* се граничела со челната коска. Спротивно на двата пола, *Дијамантинасаурус*от имал ниска тилна коска над кранијалниот отвор. Сепак, сите овие одлики се споделуваат со *Салтасаурусот* .
мини|Упатувани пршлени на вратот и череп на AODF 836
Како што е типично за Титаносауриформите, сите цервикални и дорзални пршлени на *Дијамантинасаурус*от се со многу мали внатрешни комори. Пршленската оска на родот е краток, потенцијална одлика на Салтасауридите. Спротивно на *Салтасаурусот* и *Рапетосаурусот*, *prezygapophyses* на *Дијамантинасаурус се* протегаат пред центарот.

### Преден екстремитет
лево|мини| Лево (горе) и десно (долу) хумери во повеќе прегледи
Скоро целиот десен екстремитет е познат кај *Дијамантинасаурусот*, иако левата коска е позната покрај десната, а левата прва метакарпала е позната додека десната не е зачувана. Дијагностицирањето на *Дијамантинасаурус*, артикулацијата на гленоид (хумерус) на скапулата се ротира кон надвор, се разликува од сите други сомфоспондилани. Слично на *[[Аламосаурус]]* и таксоните околу основата на Титаносаурија, познат е барем еден вентрален процес, иако е слабо зачуван. Скапулата на *Дијамантинасаурусот* е робусна, има поокружен пресек од другите сомфоспондилани. Коракоидот, погрешно идентификуван како стернален во оригиналниот опис, е обичен, спротивставувајќи се на *[[Хуабеисаурус]]*, *[[Лираиносаурус]]* и *[[Опистоцеликаудија]]*. Проксималната површина на 1,068 метри а рамената коска е видливо закривена како и кај изведените титаносауруси *[[Опистоцеликаудија]]* и Салтасаурус. Латералниот агол е исто така на квадрат, ставајќи го во рамките на Сомфоспондили. Полупречникот на *Дијамантинасаурусот* е поцврст од сите титаносауруси, освен *[[Опистоцеликаудија]]*. Улната е 70 сантиметри долга, додека полупречникот е 67,5 снтиметри .
десно|мини| Артикулиран манус од ''Диамантинасаурус кој ги'' прикажува сите зачувани фаланги
Поради комплетноста на материјалот од предните екстремитети, отсуството на карпални коски меѓу зачуваниот материјал се претпоставува од Поропат и неговите колеги (2014) да бидат поврзани со нивното вистинско отсуство во животот, како во „ *[[Опистокоеликадија]]“* и „ *[[Аламосаурус]]“*. Манусот на *Дијамантинасаурусот* компаративно прикажува некои плесиоморфни одлики, вклучувајќи: средниот метакарпал е најдолг (41,2 сантиметри) Mc III во споредба со следната најдолга 37,5 сантиметри, Mc II; присуство на палец на ноктот; и присуство на повеќе фаланги, со формула на фалангата  2 &ndash; 1 &ndash; 1 &ndash; 1 &ndash; 1. Сепак, манусот е целосно цилиндричен и вертикален како и другите титаносауруси. Присуството на голем број фаланги го користеле Поропат и неговите колеги за да се сугерира дека сите титаносауруси всушност имале осифицирани фаланги како контрастни претходни студии. Следејќи ја оваа логика, тие сугерирале дека за „ *Опистокоеликадиудија“* и „ *[[Епактосаурус|Епахтосаурус“]]*, кои зачувале една фаланга од четвртиот прст, отсуството на други лица се должи на тоа да се изгубат пред фосилизацијата за претходните цифри, наместо за отсуство. Целосното отсуство на зачувани фаланги во *Аламосаурус*, *Рапетосаурус*, *[[Неукенсаурус]]* и *Салтасаурус* потенцијално се должи на дискартикулација наместо отсуство на осификација.

### Hindlimb
лево|мини| Карлични коски како артикулирани и поединечно во повеќе погледи
Левата бедрена коска, левата и десната препонска коска, левата и десната седална коска и целата десна нога кои немаат стапало се зачувани, иако некои коски се многу расцепкани и слабо зачувани. Бедрената коска е добро зачувана однадвор, но нејзината големина и кршливост значи дека внатрешната страна не може да се види за анатомски одлики. Горниот раб на бедрената коска е скршен, откривајќи бројни мали внатрешни комори, присутни во титаносаурусите како *[[Аламосаурус]]*, *[[Епахтосаурус]]*, *[[Лираиносаурус]]*, *[[Салтасаурус]]* и *[[Сонидосаурус]]*. Споделувајќи со други изведени титаносаури, предниот процес на бедрената коска се распламтува настрана и ротира така што вертикалното тело на станува хоризонтална полица. Овој диносаурус исто така ги прикажува добиените одлики на сауропод на заоблена бедрена коска, намалена артикуларна површина за препонската коска и испакнатост над нејзината артикулација (споделена само со *[[Опистоцеликаудија]]* меѓу Титаносауроформите). Артикулацијата кај препонската коска, како и кај напредните сауроподи, е зарамнета коска, и зафаќа 46% од срамната должина, како и кај повеќето макронари, но е во спротивност со Аламосаурусот и *[[Опистоцеликаудија]]* , каде што е намалена. Целата бедрената коска е само 68% од должината на пубисот како и кај другите титаносаури, а исто така се шири медијално, така што целиот под на карлицата е затворен. За разлика од некои титаносауруси, бедрената коска не покажува стегање на нејзината ширина. 
десно|мини| Фемур со засечена морфологија (горе) и тибија (подолу) на ''Diamantinasaurus''
Бедрената коска, 1,345 метри во должина, е приближно двојно поширока отколку што е долга, како и кај другите изведени сауроподи, иако е малку смачкана. Мелењето не го спречило зачувувањето на *linea intermuscularis cranialis*, исто така присутен и кај *[[Салтасаурус]]*, *[[Неукенсаурус]]*, *[[Бонатитан]]*, *[[Рокасаурус]]* и *[[Аламосаурус]]*. Како што е типично за сауропод, главата на фемурот е малку над поголемиот трохантер и има блага трохантерична полица. Присутна е умерена странична испакнатост, над која фемурот е поместен медијално, како и повеќето макронари, освен *[[Опистоцеликаудија]]*, *[[Салтасаурус]]* и *[[Рапетосаурус]]*. Кондилите за артикулација со тибијата и фибулата се протегаат високо на задната површина на фемурот, но за разлика од Неукенсаурус и *[[Опистоцеликаудија]]* не се протегаат на предната површина. Депресијата го дели фибуларниот кондил, кој носи мал гребен, исто така, пронајден во *Маѓаросаурусот* и другите титаносауруси, иако истакнувањето на истата е единствено за *Дијамантинасаурусот* . Фибуларниот кондил е поголем од тибијалниот дел и се протега подалеку надолу, давајќи му на фемурот засечен изглед, потенцијално дијагностички за Салтасауридите, но исто така може да се најде и кај *[[Рапетосаурус]]* и нетитаносаурусот *Донгбеитаитан* .

Големата писка е 59% од должината на фемурот, а како што е нормално кај неосауроподите е поширока отколку што е долга на проксималната површина. *Дијамантинасаурусот* носи повеќе јами и гребени на големата писка кои не се забележани кај другите сауроподи, што ги прави пакет со дијагностички одлики. Како и кај многу титаносауруси, дисталниот крај на тибијата е разгорен за двојно поголема од ширината на средното вратило, иако тенка прирабница долж средното вратило може да биде дијагностичка за Дијамантинасаурусот. Првично реконструираниот дел од вратилото што недостасува, фибулата е 76,9 сантиметри во должина, и е робустен. Коската е слабо зачувана, но сепак покажува дијагностичко проширување на лузната на фибуларниот мускул и дијагностички медијален гребен со околните жлебови.

## Класификација
Кога првично бил опишан, *Дијамантинасаурусот* бил вклучен во родот на Литостротија. И во двете филогении во кои бил ставен, *Дијамантинасаурусот* бил или непосредно надвор од Салтасауридите или сестрин таксон на *[[Опистоцеликаудија]]* во семејството. Во студија од 2014 година, било откриено дека родот бил ставен како литострот во обете големи филогении, во релативно изведена позиција во Титаносаурија. Нивната прва филогенија била изменета од онаа на Карбадило и Сандер (2014), матрицата индиректно се заснова на филогенијата на Вилсон од 2002 година. Во тој кладограм, откриено е дека тој е сестрински таксон на *Тапуијасаурус*, нивната врска надвор од Салтасауридите . Во оваа филогенија, поддршката на Бремер за секоја група била најмногу 1. Пет одлики на скелетот го поддржале поставувањето на *Дијамантинасаурусот* во Литостротија.
[мини| Холотип на [лакотна коска во повеќе погледи]]
мини|Реконструиран скелет на тесно поврзаниот ''Саванасаурус''
Во истата студија, односите користејќи ги Манион и неговите колеги  (2013) биле тестирани матриците. Тие го поставиле решија со *Дијамантинасаурусот* како Салтасаурид, во сестринска врска на *[[Опистоцеликаудија]]*. Пронајдени се два знака кои го поддржуваат поставувањето на *Дијамантинасаурус* во Литостротија, а третиот не може да се оцени.

Друга филогенетска анализа во 2016 година, делумно репродуцирана подолу, ,го сместува како не-литостротски титаносаурус и сестрински таксон на современиот *Саванасаурус* .
мини|Реконструиран преден екстремитет
Студијата од 2021 година пронашла слична топологија, наоѓајќи блиска врска со *[[Саванасаурус]],* како и *[[Сармиентосаурус]]* од раната креда во Патагонија, кој череп има сличности со наведениот кранијален материјал на *Дијамантинасаурус* . Кладот што ги содржи овие таксони беше наречен Дијамантинасаурија .

## Палеобиологија

### Раст
Во 2011 година бил опишан најмалиот позитивно идентификуван ембрион на титаносаурус. Иако е откриен во Монголија, ембрионот има најмногу одлики со *Дијамантинасаурус* и *Рапетосаурус* . Ембрионот, од релативно сферично 87,07 - 91,1 милиметри јајце, бил идентификувано дека опстојува на литострот. Ембрионот бил малку робустен, среден меѓу робусноста на *Рапетосаурус* и *Дијамантинасаурус* . Јајцето е дел од целото место за гнездење за литостротски титаносаури .

## Палеоекологија
мини|Илустрација на ''Австраолавенер'' кој се храни со труп на ''Дијамантинасаурус''
*Дијамантинасаурусот е* пронајден околу 60 километри северозападно од Винтон, во близина на станицата Елдерсли. Обновен е од делот на Формацијата Винтон, богат со фосили, кој може да се датира пред приближно 93 милиони години. *Дијамантинасаурус* е пронајден во глинест слој помеѓу слоевите со песочник, толкуван како наноси од езерото . Исто така, пронајден е и *Австраловенватор*, кој бил директно поврзан со *Дијамантинасаурус*, бивалви, риби, желки, крокодили и разни растенија . Формацијата Винтон имала фауната вклучувајќи школки, полжави, инсекти итн., како и неколку видови на диносаурусите, како гореспоменатите *[[Австраловенатор]],* сауроподите *[[Винтонотитан]]*, *[[Саванасаурус]]* и *[[Австросаурус]]*, а неколку анкилосауруси итн. Коските на *Дијамантинасаурусот* можат да се разликуваат од другите сауроподи поради целокупната робустичност, како и повеќе специфични одлики. Растенија познати од формирањето вклучуваат папрати, голосеменици и скриеносеменици.

## Наводи

Категорија:Фосилни видови откриени во 2009 година
Категорија:Диносауруси од доцната креда
Категорија:Титаносаурус