Вирово

**Вирово** — село во Општина Демир Хисар, во областа Железник, во околината на градот Демир Хисар.

## Географија и местоположба

Селото се наоѓа во југозападниот дел на Општина Демир Хисар, чиј атар се издига до сртот на Плакенска Планина. Селото е ридско, на надморска височина од 840 метри.

Од општинското средиште градот Демир Хисар, селото е оддалечено 18 километри.

Атарот на селото зафаќа простор од , при што преовладуваат шумите со површина од 988,9 хектари, потоа пасиштата со 515,9 хектари, а на обработливото земјиште отпаѓаат 236,3 хектари.

Од север селото граничи со селата Слоештица и Мренога. На исток со селото Лесково. На југ со селото Церово. А на запад со селата Горно Крушје (општина Ресен) и со селата Плаќе и Свињишта (Општина Охрид).

## Историја

Селото потекнува многу одамна, уште од римскиот период. Во турските тефтери се среќава уште од 1600 година. Селото се селело и денес постојат месностите Горно Вирово и Долно Вирово.

Првото училиште се споменува дека било создадено уште во 1873 година.

Многу интересен е фактот поврзан со ова село за време на Илинденското востание. Пред 2 август четите се собрале во Вировската рудина кај чешмата Еврејка и од таму се упатиле за Смилево кога и го ослободиле. Во Вирово тогаш биле изработени неколку црешови топчиња кои биле употребени за време на востанието. Во Вирово била и работилницата - леарница за изработка на бомби и куршуми.

Вировската чета била приштабска задолжена непосредно за заштита на востаничкиот штаб на чело со Даме Груев. Во четата бил и Лозан Штрковски со неговиот брат Трајче. Тие учествувале и во одбраната на Смилево на 28 август 1903 година. Во Вировска Планина (на географските карти ја има како Плакенска Планина) за време на Илинденското востание се одиграла една од најголемите битки. По освојувањето на Смилево и Крушево од страна на Турците, востаниците и народот се повлекле во Вировска Планина. Со нив биле и Даме Груев и Никола Карев.

Непосредно над подножјето на Вировска Планина востаниците формирале одбранбен бедем кој Турците и по неколку офанзиви и по огромни загуби не успеале да го пробијат. Вирово тогаш е по вторпат до темел изгорено.

Вкупно 2 жители на оваа населба се заведени како жртви во Втората светска војна.

## Стопанство

мини|300п|десно|Поглед на ќумурџилница

Вирово е занаетчиско село во кое работат поголем број валавици.

Со занаетот, во шеесеттите и седумдесеттите години од XX век, селото доживело подем и станало едно од најбогатите села во Демир Хисар. Неговите валајчари работат во Црна Гора, Косово, Јужна Србија и цела Македонија.

Исто така, во селото се забележува и постоење на ќумурџилница, т.н. „рупи“ за создавање на ќумур.

## Население

Според податоците на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) од 1900 година, во селото Вирово имало 350 жители, сите Македонци христијани. По податоците на секретарот на Бугарската егзархија, Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во Вирово имало 400 жители.

На Етнографската карта на Битолскиот Вилает од 1901 г. Вирово се води како чисто македонско село во Битолската каза на Битолскиот санџак со 66 куќи.

Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на Кралството Југославија од 1931 година, селото имало 550 Македонци.

Во Вирово, поради емиграцијата на населението бројот на жители двојно се намалил. Така, во 1961 година селото броело 461 жител, а во 1994 година 217 жители, македонско население.

Според последниот попис од 2002 година, во селото живееле 151 жител, сите Македонци.

Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 56 жители, од кои 53 Македонци и 3 лица без податоци.

### Родови

Селото Вирово во целост е населено со Македонци од православна вероисповед. Родови кои живеат во селото се: *Штрковци* се доселиле од охридското село Волино каде имаат роднини со име Шкуртевци, *Деспотовци*, *Солунчевци*, *Лазоровци*, *Костевци*.

Според истражувањата на Бранислав Русиќ во 1951 година родови во селото:

* **Староседелци и доселеници со непознато потекло:** *Костевци (27 к.), Стојановци (6 к.), Ѓорговци (12 к.), Пешевци (3 к.), Дамјановци (4 к.), Босилковци (4 к.),Станковци (1 к.) и Бошковци (3 к.)*
* **Доселеници со познато потекло:** *Гајдаровци (12 к.) и Стојчевци (4 к.)* доселени се од селото Царев Двор, преспанско. Во првиот род се знае следното родословие: Василко (жив на 70&nbsp;г. во 1951 година) Стојко-Смиле, кој се доселил од Царев Двор; *Никлевци (11 к.)* доселени се од селото Прибилци; *Штрковци (5 к.)* доселени се од селото Волино, охридско/Дебрца.

## Општествени установи

мини|300п|десно|Подрачното основно училиште

* Подрачно основно училиште

## Самоуправа и политика

Селото влегува во рамките на проширената Општина Демир Хисар, на која ѝ била додадена поранешната Општина Сопотница по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото припаѓало на некогашната Општина Сопотница.

Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Демир Хисар.

Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Жван, во која покрај селото Вирово, се наоѓале и селата Жван, Мренога, Радово, Слоештица, Сопотница, Суво Грло и Церово. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на некогашната Општина Вирово, во која влегувале селата Боиште, Вирово, Лесково и Церово.

## Личности

* Стојан Андрев Бошев — македонски револуционер од ВМОРО.
* Спасе Стојчески Димитријев — македонски револуционер од ВМОРО.
*Нестор Петров Деспотоски — македонски револуционер од ВМОРО.
*Тале Николов Крстески — македонски револуционер од ВМОРО.
*Никола Стеванов Лозаноски — македонски револуционер од ВМОРО.
*Илија Солунчевски — партизан
*Менде Солунчевски — доктор на науки
*Војне Вељановски — македонски партизан
*Радован Штрковски — општественик
*Никола Штрковски — издавач
*Бранко Стевановски — 
*Златко Бошевски — поет

## Културни и природни знаменитости

мини|300п|десно|Црквата „Св. Петка“ над селото
мини|300п|десно|Споменикот за НОБ на сретсело

;Археолошки наоѓалишта
* Гумниште — населба и црква од средниот век;
* Долно Вирово — населба, црква и некропола од средниот век;
* Св. Богородица — црква од средниот век;
* Штеуни — доцноантички рударски јами; две окна се наоѓаат во близина на селото. Селаните раскажуваат дека се простираат сè до подножјето на месноста Еврејка, а од нив се ископувало железо, но и благородни метали. И денес во нивните окна се забележуваат дрвени потпир.

;Цркви
* Црква „Св. Никола“ — главна селска црква;
* Црква „Св. Петка“ — црква во селото;
* Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ — северозападно од селото.

;Реки
* Вировска Река

;Споменици
* Споменик за НОБ

### Валавици

Најзнаменит дел од Вирово се валавиците (за валање на рачно ткаено платно - сајак) и вировите (за валање на веленца - јамболии).

Нив ги имало осумдесетина, а денес е останата е една валавица т.е. валавицата на познатата валајчарското семејство на Велјан Штрковски. Иако се Штрковските валавици под заштита на Министерството за култура како „споменици на културата“ ништо не е направено тие да се заштитат.

Валавиците потекнуваат уште од античко време. Теофраст, авторот на „Карактери“ кажува дека и татко му бил валавичар на платно. За Вирово и валавиците во 1967 година во Кан, Франција е прикажан документарен филм во режија на Мето Поповски, а сценарио на Петре М. Андреевски. Во режија и сценарио на Бранко Гапо, документарец снимен во 1997 година за Ставре Штрковски, под наслов „Долгата пролет на Ставре штркот“. Снимени се многу други документарни филмови за Вирово, за валавиците и валавичарите кои се прикажувани во многу земји во светот.

## Редовни настани

* Свети Никола Талалеј (3 јуни) (во селото се нарекува Свети Никола Летен) — селска слава
* Илинден
* Петковден
* Света Петка Римска
* Митровден — селска слава

## Иселеништво
До 1952 година иселеници од селото имало во Романија (2 семејства), Канада (2 семејства), Бугарија (1 семејство) и во Битола (3 семејства).

Иселеништвото продолжило и потоа што може да се види по падот население од 1953 година до денес.

## Галерија
**Валавици** 
*
Податотека:Викиекспедиција Железник 129.jpg|Внатрешниот дел од валавицата
Податотека:Викиекспедиција Железник 130.jpg|Внатре во валавицата
Податотека:Викиекспедиција Железник 131.jpg|Поглед на надворешниот дел
Податотека:Викиекспедиција Железник 132.jpg|Системот на валавицата
Податотека:Викиекспедиција Железник 133.jpg|Валавицата во процес
Податотека:Викиекспедиција Железник 134.jpg|Дрвото е потребно при процесот


**Вирово**

Податотека:Панорама на Вирово.jpg|Панорама на селото



Податотека:Викиекспедиција Железник 128.jpg|Водите на Вировска Река
Податотека:Викиекспедиција Железник 136.jpg|Поглед на Вирово
Податотека:Викиекспедиција Железник 122.jpg|Влезот во црквата „Св. Никола“ на сретсело
Податотека:Virovo, the village from above.jpg|Поглед кон дел од Вирово од планина


## Наводи

## Надворешни врски

*  Документарен филм „Вирово и Вировчани“


Категорија:Демирхисарски села
Категорија:Села во Општина Демир Хисар
Категорија:Села во Македонија