Силен (митологија)

**Силен** ( или ) — придружник и учител на богот на виното Дионис во старогрчката митологија. Тој е типично постар од сатирите на дионизиската свита (''тијас''), а понекогаш и значително постар, во кој случај може да се нарече **Папосилен**. *Силен*  и неговата множина *силени* се однесуваат на митолошката фигура како тип за кој понекогаш се смета дека се разликува од сатир по тоа што има атрибути на коњ, а не на коза, иако употребата на двата збора не е доволно конзистентна за да дозволи остра разлика. 

Силен владее над други демони и е поврзан со музичката креативност, пророчката екстаза, пијаната радост, пијаните танци и гестови. 

Во украсната уметност, „силена“ е фигура слична на Силен, честопати само „маска“ (лице).

## Развој
Оригиналниот Силен наликувал на фолклорен човек од шумата, со уши на коњ, а понекогаш и со опашка и нозе на коњ.Подоцнежните Силени биле пијани следбеници на Дионис, обично без коса и дебели со големи усни и спуштени носеви, и со нозе на човек. Уште подоцна, множината „силени“ престанала да се употребува и единствените наводи биле за една личност по име Силен, учителот и верниот придружник на богот на виното Дионис. Како озлогласен потрошувач на вино, тој обично бил пијан и морал да биде поддржан од сатири или носен од магаре. Силен бил опишан како најстариот, најмудриот и најпијаниот од следбениците на Дионис, а во орфичките химни се вели дека бил учител на младиот бог. Ова го става во друштво на полуживотински учители на боговите, група во која биле вклучени Пријап, Хермафродит, Кедалион и Хирон, но исто така е вклучен и Палада, учителот на Атена. 

Се вели дека кога бил опиен, Силен поседувал посебно знаење и моќ на пророштво. Фригискиот крал Мида мнофу сакал да учи од Силен и го привлекол старецот така што ја наполнил со вино фонтаната од која Силен често пиел. Кога Силен заспал, слугите на кралот го зграпчиле и го однеле кај својот господар. Алтернативна приказна е дека кога се изгубил и талкал во Фригија, Силен бил спасен од селани и однесен кај Мида, кој се однесувал љубезно кон него. Во замена за гостопримството на Мида, Силен му раскажал неколку приказни, а кралот, воодушевен од измислиците на Силен, го забавувал пет дена и ноќи. Дионис му понудил на Мида награда за неговата љубезност кон Силен, а Мида избрал сè што ќе допре да биде претворено во злато. Друга приказна е дека Силен бил заробен од двајца овчари и ги забавувал со чудесни приказни.

Во сатиричната драма *[[Киклоп (Еврипид)|„Киклоп“]]* од Еврипид, Силен бил заглавен со сатирите во Сицилија, каде што биле поробени од Киклопите. Тие се комичните елементи на приказната, пародија на хомеровата „*[[Одисеја]]* IX“. Силен ги нарекува сатирите свои деца за време на драмата.

Силен можеби станал латински термин за злоупотреба околу 211 година п.н.е., кога се употребува во олавтовиот „*Руденс“* за да се опише Лабракс, предавнички сводник или *лено*, како „...стар Силен со стомак, ќелав, мускулест, густи веѓи, намрштен, вртоглав, од Бога заборавен криминалец“.  Во својата сатира *„Цезарите“*, царот Јулијан го прикажува Силен како седи до боговите за да ги понуди своите коментари за различните владетели што се испитуваат, вклучувајќи ги Александар Велики, Јулиј Цезар, Октавијан Август, Марко Аврелиј (кого го почитува како колега филозоф-крал) и Константин I.

Силен најчесто се појавува во римските релјефи на возот на Дионис, тема за саркофази, отелотворувајќи ги големите ветувања на дионисискиот култ.

Во VI книга од Павсаниевиот „*Опис на Грција“*, се вели дека неговиот гроб е „во земјата на Евреите“.
Податотека:Sarcophagus_Dionysos_Ariadne_Glyptothek_Munich.jpg|алт=Front side of a Roman sarcophagus, depicting the wedding of Dionysos and Ariadne, with old Silenus figuring in their entourage (sixth figure from the right), 150–160 CE (Glyptothek, Munich)| Предна страна на римски саркофаг, на кој е прикажана свадбата на Дионис и Аријадна, со стариот Силен во нивната придружба (шеста фигура од десно), 150–160 година од нашата ера ( Глиптотека, Минхен )
Податотека:Terracotta_bell-krater_(mixing_bowl)_MET_DP111867.jpg|алт=Papposilenus in a Dionysian procession, bell-krater from Paestum, Magna Graecia, c. 355 BC (Metropolitan Museum of Art)| Папосилен во дионисиска поворка, ѕвонарски кратер од Пестум, Голема Грција,  (Музеј Метрополитен)
Податотека:Borghese_Vase-5-Hermitage.jpg|алт=Satyr holding a thyrsus, supporting a drunken ivy-wreathed silenus, from the Borghese Vase, 1st century BC (Louvre)| Сатир држи тирс, потпирајќи го пијаниот обвиен со бршлен, од Боргезеовата вазна, 1 век п.н.е. (Лувр)
Податотека:Pompeii_-_Casa_del_Centenario_-_Hermaphroditos.jpg|алт=Hermaphroditos with Silenus and a maenad, Roman fresco from the Casa del Centenario, Pompeii| Хермафродит со Силен и маенада, римска фреска од Куќа на стогодишнината, Помпеја
Податотека:Pompeii_-_Hermaphroditus_and_Silenus.jpg|алт=Hermaphroditus and Silenus. On the right a maenad with thyrsus. Roman fresco from Pompeii, House of M. Epidi Sabini, IX.1.22.| Хермафродит и Силен. Од десната страна маенада со тирс Римска фреска од Помпеја, Куќа на М. Епиди Сабини, IX.1.22.
Податотека:Bacchus_and_Silenus_BM_1899.2-15.1_n02.jpg|алт=Bacchus pours out wine for a panther, while Silenus plays the lyre, painting from Boscoreale, Campania, c. 30 BC (British Museum)| Бах налева вино за пантер, додека Силен свири на лира, слика од Боскореале, Кампанија,  (Британски музеј)
Податотека:Roman_fresco_Villa_dei_Misteri_Pompeii_005.jpg|алт=Silenus playing a lyre, detail of a fresco from the Villa of the Mysteries, Pompeii, c. 50 BC| Силен свири на лира, детал од фреска од Вилата на мистериите, Помпеја, 


### Папосилен
Папосилен е претстава на Силен што ја нагласува неговата старост, особено како обичен лик во сатирични претстави или комедија. Во вазното сликарство, неговата коса е често бела, а како и кај статуетките, Папосилен има , млитави гради и разбушавени бутови. На овие претстави, често е јасно дека Папосилен е актер што има улога. Неговиот костим вклучува чорап обложен со коса (*mallōtos chitōn*) што се смета дека стапил во употреба во средината на 5 век п.н.е. 
Податотека:Greek_-_Papposilenos_Playing_the_Double_Flute_-_Walters_541076.jpg|алт=Papposilenus playing an aulos, bronze from 3rd century BC, (Walters Art Museum)| Папосилен свири на аул, бронза од 3 век п.н.е., ( Музеј на уметност Волтерс)
Податотека:Papposilenoi_Met_25.78.66_n01.jpg|алт=Two papposilenoi as singers at the Panathenaia on an Attic red-figure bell-krater attributed to Polion, c. 420 BC| Двајца папосилени како пејачи на Панатенаја на атички црвенофигурен ѕвон-кратер припишан на Полион, 
Податотека:Altes_romano_11.TIF|алт=Actor as Papposilenus, c. 100 AD, after 4th century BC original (Altes Museum, Berlin)| Актер како Папосилен, , по 4 век п.н.е. оригинал ( Музеј Алтес, Берлин)


## Мудрост
Тема во грчката филозофија и книжевност е мудроста на Силен, која поставува антинаталистичка филозофија:Ти, најблагословен и најсреќен меѓу луѓето, можеш добро да ги земеш предвид оние благословени и најсреќни кои го напуштиле овој живот пред тебе, и затоа можеш да сметаш дека е незаконско, всушност богохулно, да се зборува нешто лошо или лажно за нив, бидејќи сега се претвориле во подобра и порафинирана природа. Оваа мисла е навистина толку стара што оној што прв ја изговорил повеќе не е познат; ни е пренесена од вечноста, и затоа несомнено е вистина. Покрај тоа, знаеш што толку често се кажува и поминува како банален израз. Што е тоа, праша тој? Тој одговори: Најдобро е воопшто да не се родиш; а покрај тоа, подобро е да умреш отколку да живееш; а ова е потврдено дури и со божествено сведоштво. Релевантно на ова, велат дека Мида, по ловот, го прашал својот заробеник Силен некако итно, што е најпосакуваното нешто меѓу човештвото. На почетокот тој не можел да понуди никаков одговор и тврдоглаво молчел. Конечно, кога Мида не престана да го мачи, тој избувна со овие зборови, иако многу неволно: „ти, семе на злобен гениј и несигурно потомство на тешка среќа, чиј живот трае само еден ден, зошто ме принудуваш да ти ги кажам оние работи за кои е подобро да останеш незнаен? Зашто живее со најмалку грижи оној кој не ја знае својата несреќа; но за луѓето, најдобро за нив е воопшто да не се родат, да не учествуваат во извонредноста на природата; да не бидат е најдобро, за двата пола. Ова треба да биде наш избор, ако имаме избор; а следното по ова е, кога ќе се родиме, да умреме што е можно поскоро.“ Затоа е јасно дека тој ја прогласил состојбата на мртвите за подобра од онаа на живите.

: – Аристотел, *Евдемус* (354 п.н.е.), преживеан фрагмент цитиран во Плутарх, *Моралија.* *Consolatio ad Apollonium*, xxvii (1 век н.е.)
Овој пасус е полн со мирис на *Елегиите* на Теогнис од Мегара (425–428). Мудроста на Силен се појавува во списите на Артур Шопенхауер, кој ја потврдил оваа позната диктума. Преку Шопенхауер, Ниче ја дискутира „мудроста на Силен“ во *[[Раѓањето на трагедијата|„Раѓањето на трагедијата“]]* .

Сократ и Езоп понекогаш биле опишувани како да имаат физички изглед сличен на Силен, со широки рамни лица и дебели стомаци. 
Податотека:Drunk_papposilenus_Louvre_CA6530.jpg|алт=Drunk papposilenus supported by two young men, Etruscan red-figure stamnos from Vulci, c. 300 BC (Louvre)| Пијан папосилен поддржан од двајца млади мажи, етрурски црвенофигурен стамнос од Вулчи,  (Лувр)
Податотека:Antalya_Museum_-_Sarkophag_7c_Silen.jpg|алт=Silenus detail from a Roman-era marble sarcophagus, 2nd century AD (Antalya Museum)| Детал од Силен од мермерен саркофаг од римскиот период, 2 век од н.е. (Музеј во Анталија)
Податотека:Museum_El_Jem_-_Mosaic_Silen_with_ass_-_Detail_1.jpg|алт=Silenus carried toward his donkey (mosaic from Roman Africa, present-day Tunisia)| Силен однесен кон своето магаре (мозаик од Римска Африка, денешен Тунис)
Податотека:Pomponio_Amidano_-_Drunken_Silenus_on_an_Ass.jpg|алт=Pomponio Amidano: Drunken Silenus on an Ass, c. 1600 (Blanton Museum of Art, Austin)| Помпонио Амидано: *Пијаниот Силен на магаре*,  (Музеј на уметност Блантон, Остин)
Податотека:Peter_Paul_Rubens_-_The_Drunken_Silenus_-_WGA20297.jpg|алт=Peter Paul Rubens: The Drunken Silenus, c. 1616 (Alte Pinakothek, Munich)| Питер Пол Рубенс: *Пијаниот Силен*,  ( Стара пинакотека, Минхен)


## Класична традиција

### Во уметноста
Во ренесансата, дворско џуџе позирало за фигурата слична на Силен јавајќи желка на влезот во градините Боболи во Фиренца. Рубенс ја насликал  (1616–17), денес зачувана во Старата пинакотека во Минхен - темата ја обработувале и ван Дајк и Рибера.

Кон крајот на 19 век во Германија и Виена, симболиката од Стара Грција била реинтерпретирана низ нова фројдовска призма. Приближно во исто време, уметникот од Виенската сецесија, Густав Климт, го употребува непочитувачкиот, дебелколик Силен како мотив во неколку дела за да ги претстави „*закопаните инстинктивни сили*“. 
Податотека:Piero_di_Cosimo_-_Bacco_scoperto_miele.jpg|алт=Piero di Cosimo: The Discovery of Honey by Bacchus, c. 1499 (Worcester Art Museum, Worcester, Massachusetts)| Пјеро ди Козимо: *Откривањето на медот од Бах*,  (Музеј на уметност во Вустер, Вустер, Масачусетс)
Податотека:Piero_di_cosimo,_disavventure_di_sileno.jpg|алт=Piero di Cosimo: The Misfortunes of Silenus, c. 1500 (Fogg Museum, Harvard University)| Пјеро ди Козимо: *Несреќите на Силен*,  (Музеј Фог, Универзитет Харвард)
Податотека:Peter_Paul_Rubens_-_Sleeping_Silenus.jpg|алт=Peter Paul Rubens and David Rijckaert II: Sleeping Silenus, c. 1611 (Academy of Fine Arts Vienna)| Питер Паул Рубенс и Дејвид Рајкарт II: *Заспаниот Силен*,  (Академија за ликовни уметности Виена)
Податотека:Jusepe_de_Ribera_Drunken_Silenus.jpg|алт=Jusepe de Ribera: Drunken Silenus, 1626 (Museo di Capodimonte, Naples)| Јузепе де Рибера: *Пијаниот Силен*, 1626 година (Музео ди Каподимонте, Неапол)
Податотека:Boudard_Gruppo_del_Sileno.jpg|алт=Jean-Baptiste Boudard: Group of the Silen, marble sculpture in the Ducal Park, Parma, 1766| Жан Батист Будар: *Групата на Силен*, мермерна скулптура во паркот на војводите, Парма, 1766 година
Податотека:Dalou_Triomphe_de_Silène_CP.jpg|алт=Jules Dalou: Triomphe de Silène, bronze sculpture, Jardin du Luxembourg, Paris, 1897| Жил Далу: *Триумф де Силен*, бронзена скулптура, Жардин ду Луксембург, Париз, 1897 г.
Податотека:Silenius_with_Some_Perfect_Ladies_of_Phrygia_Gave_a_Cocktail_Party.jpg|алт=Rupert Bunny: Silenus with Some Perfect Ladies of Phrygia Gave a Cocktail Party, c. 1938| Руперт Бани: *Силен со неколку совршени дами од Фригија приреди коктел забава*, 

мини|Силен со детето Дионис, мермерна статуа, римска копија од средината на 2 век од н.е. според грчки оригинал од Лисип (  )

### Во книжевноста
Во *[[Гаргантуа и Пантагруел|„Гаргантуа и Пантагруел“]]*, Рабле го нарекува Силен посвоител на Бах. Во 1884 година, Томас Вулнер објавил долга наративна песна за Силен. Во романот на Оскар Вајлд од 1890 година *[[Сликата на Доријан Греј|„Сликата на Доријан Греј“]]*, лорд Хенри Вутон ја претвора пофалбата за глупоста во филозофија која го исмева „бавниот Силен“ затоа што е трезен. Во англискиот превод на Брајан Хукер од 1923 година на *„Сирано де Бержерак“* од Едмон Ростан, Сирано потсмевачки го нарекува глумецот Монтфлери како „Тој Силен кој не може да го држи стомакот во раце“.

Професорот Силен е лик во првиот роман на Ивелин Во, *„Распад и пад* “. Тој се појавува како незадоволен архитект на „Кралскиот четврток“ и му дава на романот еден од неговите главни мотиви. Во пророчкиот стил на традиционалниот грчки Силен, тој го информира протагонистот дека животот е...голем диск од полирано дрво што се врти брзо. На почетокот седнуваш и ги гледаш другите. Сите се обидуваат да седнат во тркалото, и постојано се фрлаат, а тоа ги прави да се смеат, а и ти се смееш. Многу е забавно... Секако, во самата средина има точка што е целосно мирна, само да можеше да се најде... Многу луѓе едноставно уживаат да се качуваат понатаму, да бидат тргнати и повторно да се качуваат... Но, целата поента на тркалото е што воопшто не треба да се качуваш на него... Луѓето стекнуваат идеи за животот, а тоа ги тера да мислат дека мора да се приклучат во играта, дури и ако не уживаат во неа. Не им одговара на сите... Силен е еден од двата главни лика во сатирската драма на Тони Харисон од 1990 година *, „Трагачите на Оксиринх“*, делумно базирана на драмата на Софокле „Патеки“ (5 век п.н.е.).

## Научна номенклатура
Карл Лине ја употребил женската форма *Силена* како име на род цветни растенија. 

## Галерија

Податотека:Statue_of_Silerius._Exhibition_in_Taipei_2013.jpg|алт=Statue of Silerius. Exhibition in Taipei 2013| Статуа на Силен. Изложба во Тајпеј 2013
Податотека:Silver_tetradrachm_reverse_Naxos_Met_L.1999.19.69.jpg|алт=Silenus holding a kantharos on a tetradrachm from Naxos, Sicily, 461–450 BC| Силен држи кантарос на тетрадрахма од Наксос, Сицилија, 461–450 п.н.е.
Податотека:Satyr_kantharos_lyre_CdM_De_Ridder_812.jpg|алт=Silenus holding a kantharos and a lyre. Tondo of an Attic red-figure kylix from Vulci, Etruria, c. 475–425 BC| Силен држи кантарос и лира. Тондо на атичка црвенофигура киликс од Вулци, Етрурија, 
Податотека:Etruscan_-_Antefix_with_Head_of_Silenus_-_Walters_48354.jpg|алт=Etruscan terracotta antefix with head of Silenus, 4th century BC (Walters Art Museum, Baltimore)| Етрурски теракота антификс со глава на Силен, 4 век п.н.е. (Музеј на уметност Волтерс, Балтимор)
Податотека:Bacchus-2.jpg|алт=Statue of Silenus, detail| Статуа на Силен, детал
Податотека:Situla_88.3.jpg|алт=Silenus mask, detail from a bronze stamnoid situla, 330–310 BC (Vassil Bojkov Collection, Sofia)| Маска на Силен , детал од бронзена стамноидна ситула, 330–310 п.н.е. Збирка Васил Бојков, Софија)
Податотека:Phaler_Silenus_CdM.jpg|алт=Gold phaler (ornament worn by horses) representing Silenus, Syria, 3rd century BC| Златен фалер (украс што го носат коњите) што го претставува Силен, Сирија, 3 век п.н.е.
Податотека:Maschera_di_Papposileno.jpg|алт=Mask of Silen, first half of 1st century BC| Маска на Силен, прва половина на 1 век п.н.е.
Податотека:2_Roman_bronze_fulcra_representing_Silenus.jpg|алт=Two Roman bronze fulcra (couch ornaments) representing Silenus, 1st century BC – 1st century AD (Art Institute of Chicago)| Две римски бронзени фулкри (украси за кауч) што го претставуваат Силен, 1 век п.н.е. - 1 век н.е. (Уметнички институт во Чикаго)
Податотека:Silenus_Eros_CdM.jpg|алт=Silenus and Eros fragment from Latium, early 1st century AD (Cabinet des médailles, Paris)| Фрагмент од Силен и Ерос од Лациум, почетокот на 1 век од нашата ера (Кабинетот на медали, Париз)
Податотека:Mosaic_with_mask_of_Silenus.jpg|алт=Mosaic with mask of Silenus| Мозаик со маска на Силен
Податотека:Statue_Silenus_Satyr_Museum_Delos102165.jpg|алт=Statue of Silenus, 2nd century BC (Archaeological Museum of Delos)| Статуа на Силен, 2 век п.н.е. (Археолошки музеј на Делос)
Податотека:Delos_Dionysos.jpg|алт=Statue of Silenus, Archaeological Museum of Delos, detail| Статуа на Силен, Археолошки музеј на Делос, детали


## Наводи

## Дополнителни извори
* Guy Michael Hedreen, 1992. *Silens in Attic Black-figure Vase-painting: Myth and Performance* (Ann Arbor: University of Michigan) Catalogue of the corpus.
* Karl Kerenyi. *The Gods of the Greeks*, 1951.
* Over 300 images of Silenus at the Warburg Institute's Iconographic Database 
* 

## Надворешни врски
* Seilenos at Theoi Project
* Satyr and Silenus at Britannica Online
* Silenus at Greek Mythology Link

Категорија:Старогрчки богови