Ана Билињска

**Ана Билињска** (), позната и како **Ана Билињска-Богданович** (*Anna Bilińska-Bohdanowicz*;  – ) — полска сликарка и претставник на реализмот, позната по нејзините портрети. Таа го поминала поголемиот дел од својот живот во Париз и се смета за „првата меѓународно позната полска уметница“.

## Живот

### Рани години
Таа била родена во 1854 година во Златопол (поранешен пограничен град на Руската Империја, денес дел од Новомиргород, Украина) како *Ана Билињска*, а детството го поминала таму со нејзиниот татко, полски лекар. За своето потекло, таа се шегувала дека „има козачки темперамент, но полско срце“ (). Семејството подоцна се преселило во Централна Русија, каде што првите учители по уметност на Ана биле Игнациј Јасински и Михал Елвиро Андриоли, и двајцата депортирани од царската влада во Вјатка како казна за нивната улога во јануарското востание од 1863-1864 година.

Во 1875 година, мајката на Билињска го преселила семејството во Варшава, запишувајќи ги нејзините полнолетни деца во конзерваториумот. Ана била талентирана пијанистка, дејност која се сметала за соодветно достигнување за жена од нејзината класа и време. Но, сликарството, посомнителна желба за жена, ќе постане нејзина вистинска страст.
[мини| Фотографија на Билињска на 18-годишна возраст, од Војчех Пјечовски, [Национален музеј во Краков]]
Во 1877 година, таа стана ученичка на сликарот Војцех Герсон и почнала да ги изложува своите дела во варшавското здружение за промоција на ликовната уметност*[[Захента]]* (). Наспроти желбата на нејзините родители, таа најмила сопствено студио на улицата Нови Свиат бр. 2, продавајќи ги нејзините слики и плаќајќи ја киријата на студиото со сопствени средства.

### Европа: патувања во Австрија, Италија и Париз
Во почетокот на 1882 година, таа ја придружувала својата хронично болна пријателка Клементина Красовска на патување во Минхен, Салцбург, Виена и северна Италија, пред да пристигне и остане во Париз, каде студирала заедно со Марија Башкирцева и англиската уметница Емелин Дин во Жулијанската Академија, и каде подоцна предавала. Во 1884 година, Красовска и нејзиниот татко Јан Билињски починале, што таа лошо го емоционално поднела. Сепак, нејзината иднина била финансиски обезбедена балгодарение на тестаментот на Красовска и за неа се грижела сликарката Марија Гажич која живеела во Нормандија.

Во 1889 година, таа го претставила својот *Автопортрет* на Exposition Universelle во Париз за што била наградена со сребрен медал и добила право да ги изложува своите дела надвор од конкуренција за време на идните настани. Ова се покажа како нејзин прв голем меѓународен успех. Во 1889 година, нејзините дела биле изложени во Кралската академија за уметност во Лондон. Во 1891 година, тие биле прикажани на годишна меѓународна изложба во Берлин каде што била наградена со златен медал.

Таа живеела во Франција до 1892 година, кога се омажила за Антони Богданович, доктор по медицина, и го земала неговото презиме. По нивниот брак, тие се вратиле во Варшава, каде што имала намера да отвори уметничко училиште во париски стил за жени, но се разболела од срцева болест и починала една година подоцна, на 18 април 1893 година. Таа била погребана на варшавските гробишта Стари Повонзки.

## Дела
лево|мини|255x255пкс| Ана Билињска, ''Мурзинка'' (1884). Во официјалниот директориум на Полска за културно наследство ограбено за време на Втората светска војна, вратена во 2012 година
Ана Билињска е најпозната по нејзините портрети, особено оние на жени, насликани со голема интуиција. Нејзиниот *Автопортрет со престилка и четки* (1887) развила нова автопортретска поза со поставување на уметникот пред заднината на моделот, наведувајќи на тој начин дека таа е сопствен модел. Нејзиниот портрет со наслов „ *Крај прозорецот“* (1890), насликан со пастелна техника, критичарите од 19 век го сметале за најмодерното сликарство на Билињска имајќи ја предвид нејзината тема, кадрирањето и употребата на светлина. Тој прикажува млада девојка која се потпира низ прозорецот кон градината осветлена од сонце и веројатно бил насликан за време на летниот одмор на уметникот поминат во рибарското село Бојардвил. Меѓу нејзините значајни машки портрети е портретот на американскиот скулптор Џорџ Греј Барнард насликан во 1890 година на барање на Алфред Корнинг Кларк. Таа, исто така, сликала мртва природа, жанровски сцени и пејзажи користејќи маслени акварели, а понекогаш и пастели.

Две од сликите на Билињска исчезнале по Втората светска војна : *Мурзинка* (1884) и *Италијанката* (1880). Првата била повторно откриена на аукција во Германија во 2011 година и успешно вратена во Полска во 2012 година благодарение на напорите на Министерството за култура и националното наследство на Полска. Во моментов таа е изложена во Националниот музеј во Варшава.

Нејзините слики може да се најдат во Националниот музеј во Варшава, Националниот музеј во Вроцлав, Националниот музеј во Краков, Викторијанска уметничка галерија во Бат, Музејот на модерни уметности во Сент Етјен, Лавовската национална уметничка галерија, Музејот на уметност во Гетеборг, Пенсилванскиот државен музеј, Музејот на музички инструменти во Берлин, како и во приватни колекции.

## Наследство
[мини| [Емелин Дин, *Портрет на уметникот Ана Билињска-Богданович* (1886) Викторијанска уметничка галерија, Бат, Обединето Кралство]]
Билињска се смета за првата полска уметница која добила професионално уметничко образование на академско ниво и добила признание од критичарите во странство. Таа била вклучена во изложбата од 2018 година на Американската федерација на уметноста насловена *Жени уметници во Париз, 1850–1900.*

Набргу по смртта на таткото на Билињска во 1882 година, портретот на Билињска, кој го прикажува уметникот во длабока жалост, го насликала нејзината пријателка, Емелин Дин, во Париз. Оваа слика (денес во Викторијанската уметничка галерија) предизвикала таков емоционален интензитет на загуба што, кога била изложена во Париз и Лондон, „предизвикала толкава возбуда што била прикажана во цртан во списанието „Панч“.“ Делото се смета за значајно затоа што во тоа време не било вообичаено жените сликари да создаваат формални портрети во салонски стил на други жени сликари, а камоли да ги изложуваат.

Делата на Билињска не биле добро познати во текот на 20-тиот век, дури и во нејзината родна земја. Некои ги наведуваат „предрасудите на времето и нејзината рана смрт и кратката кариера“ како причини за ова непрепознавање, но, ако е така, тоа е судбина што ја имала како заедничка со многу други надарени жени сликарки од 19-тиот век. Во 2017 година, триесет и седум од овие „заборавени женски уметници“ била дел од патувачката изложба *Жени уметници во Париз, 1850–1900.* Изложбата била можеби позабележителна за кодифицирање на делата на бројните жени-уметници од 19-тиот век кои, всушност, не биле заборавени и чии слики почнале сè повеќе да се ценат. Шоуто било критикувано поради тоа што не успеало соодветно да објасни зошто овие уметници „продолжуваат да бидат потценети“.

Во 2021 година Националниот музеј во Варшава одржал голема ретроспектива на творештвото на Билињска, прикажувајќи над 120 слики (вклучувајќи го и портретот на Дин од 1886 година). Биографските белешки на изложбата дале навремена проценка на нејзината работа, прогласувајќи дека сликите на Билињска станале „дел од канонот на полската уметност“, а истовремено напоменувајќи дека истражувата за нејзиното „цело творештво и животна приказна“ сè уште се нецелосни. Консензусот на рецензентите на изложбата бил дека изложбата конечно ѝ го даде на Билињска „признанието што го заслужува“, а во исто време поставил дополнителни прашања за нејзината уметност и живот.

## Изложби

### Постхумно

* *Артишка, Ана Билињска 1854–1893*; (26 јуни - 10 октомври 2021)  Варшавски национален музеј, Полска. Соло ретроспектива.
* *Жени уметници во Париз, 1850–1900*; (22 октомври 2017 - 15 јануари 2018) Денверски музеј на уметност, Колорадо (17 февруари - 13 мај 2018); Спидски музеј на уметност во Луисвил, Кентаки; и (9 јуни - 3 септември 2018 година) во Кларковиот институт за уметност, Вилијамстаун, Масачусетс.

## Галерија
### Избрани дела

File:Bilińska At the seashore.jpg|*[[На морскиот брег]]* (1886), Варшавски национален музеј
File:Anna Bilinska-Bogdanowicz bretonkanaprogu.jpg|*Бретонка стои на прагот*, (1889), Вроцлавски национален музеј
File:Anna Bilińska-Bohdanowiczowa - Self-portrait -unfinished- - MP 261 - National Museum in Warsaw.jpg|*Автопортрет, недовршен* (1892), Варшавски национален музеј
File:Anna Bilińska - Portrait of Sculptor George Grey Barnard in His Atelier.jpg|*Портрет на скулпторот Џорџ Греј Барнард во неговото ателје* (1890), Пенсилвански државен музеј
File:Bilinska-Bohdanowiczowa.StarzecZKsiazk.jpg|*Старец со книга* (1890s), Лавовска национална уметничка галерија
File:Bilińska Unter den Linden.jpg|*Под липите, Берлин* (1890), Варшавски национален музеј
File:Anna Bilińska - W oknie 1890.jpg|*Крај прозорецот* (1890), Музеј на модерна уметност на Сент Етјен
File:Bilinska-Zaglowki w Pourville.jpg|*Чамци во Пурвил* (1885), Приватна колекција


## Библиографија

* Клара Ерскин Климент, *Жените во ликовната уметност од седмиот век п.н.е. до дваесеттиот век од нашата ера*, 1904 година
* Magdalena Schlender, *Die Selbstbildnisse der polnischen Malerin Anna Bilińska* (Автопортретите на полската сликарка Ана Билињска), Хамбург 2005 г.
* Магдалена Шлендер, *Ана Билињска Богданович*, веројатно 2009 г.

## Наводи


## Надворешни врски

* Ана Билињска-Богданович на културата.pl
* Топ 10 богатства на Викторијанската уметничка галерија: EMMELINE DEANE: ANNA BILINSKA / Серија
* Кратко видео поврзано со изложбата: *[https://www.youtube.com/watch?v=8Z4MT79_bGI Artystka, Anna Bilińska 1854–1893]* (на полски)

Категорија:Полски сликари
Категорија:Жени сликари
Категорија:Полски уметници