Еколошки права на сиромашните

**Екологијата на сиромашните** — збир на општествени движења кои произлегуваат од еколошки судири кога осиромашените луѓе се борат против моќните државни или приватни интереси кои ја загрозуваат нивната егзистенција, здравје, суверенитет и култура. Дел од глобалното движење за еколошка правда, тој се разликува од мејнстрим екологијата со тоа што ги нагласува прашањата за социјална правда наместо нагласување на зачувувањето и еколошката ефикасност. Таа станува се поважна сила за глобалната одржливост.

Како што е опишано од Хоан Мартинес Алиер, екологијата на сиромашните е збир на борби и практики во кои таканаречените „сиромашни“ луѓе се вклучуваат секогаш кога се загрозени од конфликти на еколошка дистрибуција. Судирите на еколошката дистрибуција, исто така дефинирани од Мартинес Алиер, се социјални судири кои се појавуваат кога еколошките влијанија на економската активност се нерамномерно и неправедно распределени меѓу општеството; вообичаено, еколошките влијанија се игнорираат и не се грижат за нив од страна на бизнисите, а многу повеќе ги погодуваат оние кои имаат помалку ресурси да се борат со нив. Затоа, во оваа смисла, екологијата на сиромашните се состои од борбите на тие сиромашни луѓе против економските активности кои неправедно ги засегаат. Примери за екологија на сиромашните борби се, на пример, движењето Чипко или борбите на домородните луѓе против бразилскиот агробизнис.

Екологијата на сиромашните вклучува огромен број еколошки движења на глобалниот југ кои се впечатливо недоволно застапени во дискурсот на мејнстрим екологијата. Сепак, осиромашените луѓе вовлечени во локални конфликти стануваат посвесни за глобалното движење за еколошка правда, а транснационалните еколошки правдани мрежи им овозможуваат на овие бранители на животната средина потенцијално да ја искористат меѓународната поддршка за нивните борби.
## Заднина

Во 1988 година, перуанскиот историчар Алберто Флорес Галиндо го предложил терминот „*екологија на сиромашните*“ за да ги опише еко-социјалистичките движења на селскиот отпор, инспирирани од движењето народники. Во 1997 година, Хоан Мартинес Алиер и Рамачандра Гуха ги спротивставиле овие движења со „*еколошкиот екологизам*“ на глобалниот Север и повлекле паралели помеѓу руралниот и третиот свет на „*екологија на сиромашните*“ и поурбаното движење за еколошка правда што се појавило во Соединетите Американски Држави.

### Видови

Во својата книга од 2002 година, Екологија на сиромашните, Мартинес Алиер опишува три различни струи во екологијата: „култот на дивината“; подоцнежното „евангелие за еко-ефикасност“ и растечкото движење за еколошка правда или „екологија на сиромашните“.

### Култ на дивината

Култот на дивината, наречен и „*размислување за дивината*“ од Рамачандра Гуха, е поврзан со движењето за заштита и луѓе како Џон Муир и Хенри Дејвид Торо. Ова движење се појавило во 19 век со организации како што се Клубот Сиера и Здружението Одубон; Алдо Леополд, со неговата книга од 1949 година „*Алманах на округот на песок*“, исто така билп една од главните фигури

Култот на дивината не е инхерентно против економската активност, но тој наведува (со зборовите на Леополд) дека „*нешто е исправно кога има тенденција да го зачува интегритетот, стабилноста и убавината на биотската заедница. Погрешно е кога се стреми поинаку*“. Движењето за зачувување се обидува да ги ограничи ефектите од економската активност врз природната средина.[5] Главниот правец на дејствување предложен од конзерваторите е да се одделат економската активност и животната средина, да се ограничат ефектите од првата врз втората. Главна алатка за тоа се природните резервати и заштитените подрачја, во кои е регулирана човековата активност. Со извршувањето на ова раздвојување, конзерваторите имаат намера да изведат „задна стража“ за да ја зачуваат природата (користејќи го цитатот на Леополд во Мартинес Алиер, 2003 година). Оваа „*задна заштита*“ се состои во практики за зачувување, како што се управување со екосистемот, обновување на живеалиштата или закрепнување на загрозени видови, сите тие се примери на биологија за зачувување.

Главните причини дадени за овој тип на екологија се многу разновидни. Некои автори заземаат утилитарен пристап: Природата се смета за суштинска за економски и социјален развој, а создавањето резервати и заштитени подрачја има за цел да ја зачува за да продолжи да обезбедува екосистемски услуги и природен капитал за општеството. Така, загубата на биолошката разновидност е главната грижа, бидејќи биолошката разновидност е клучна за обезбедување на природен капитал и екосистемски услуги (и двете клучни за економскиот развој).

Други причини кои обично се наведуваат се вродената естетска вредност на природата, религиозната вредност на природата, инхерентно хуманата тенденција да биде привлечена од природата (биофилија) и правото на природата и нејзините видови да постојат по сопствено право.

Пресвртници на овој тип на конзервативизам се Конвенцијата за биолошка разновидност во Рио де Жанеиро (1992), Законот за загрозени видови од 1973 година или создавањето на националните паркови Јелоустоун и Јосемит во САД. Во моментов, институционално е претставена од Меѓународната унија за заштита на природата (IUCN), Светскиот фонд (WWF) и Заштита на природата. На активистичката страна, таа е претставена со длабока екологија и конзерваторско движење.
### „Евангелие за еко-ефикасност“

„Евангелието за еколошката ефикасност“ или „научниот индустријализам“ потекнува од списите на Малтус и Вилијам Стенли Џевонс од 19 век и се зголемило во текот на 20 век кога ефектите од загадувањето и исцрпувањето на ресурсите станале поочигледни. Како што вели Мартинес Алиер, „евангелието за еко-ефикасност“ е „*загрижено за ефектите од економскиот раст не само врз недопрените области, туку и врз индустриската, земјоделската и урбаната економија*“. Тоа било наречено „евангелие на еколошката ефикасност“ од Мартинес Алиер како почит на Семјуел П. Хејс, кој во својата книга *Конзервација и Евангелието за ефикасност* (1959) го опишал „Прогресивното движење за заштита за време на прогресивната ера како“ Евангелието на ефикасноста“, во смисла дека Владата на САД стави акцент на ефикасното управување со ресурсите.

Евангелието за еко-ефикасност поставува прашања како што се: „Како загадувањето ќе влијае на економскиот развој?“; „Како можеме да го минимизираме загадувањето?“; „Како можеме да ги поправиме нејзините последици?“; „Како можеме да ја минимизираме потрошувачката на ресурси?“; и „Како можеме да го претвориме отпадот во ресурс?“

Вообичаено, дадените одговори одат во линијата на одржливиот развој, кој извештајот на Брунтланд го дефинира како „*развој кој ги задоволува потребите на сегашноста без да ја загрози способноста на идните поколенија да ги задоволат сопствените потреби*“. „Евангелието за еко-ефикасност“ обично го брани економскиот раст, но не по секоја цена. Наместо тоа, бара раст на кој му се потребни сè помалку ресурси и генерира се помалку загадување и отпад, со што се минимизираат неговите влијанија и се подобрува неговата одржливост: таканаречената дематеријализација на економијата. Бранителите на евангелието обично тврдат дека преку подобрување на ефикасноста на технологијата е можно да се постигнат високи нивоа на економски развој со многу ниски нивоа на производство на отпад и потрошувачка на ресурси кои се управувани за екосистемите, со што стануваат одржливи. Сепак, многу критики беа покренати против теоријата на дематеријализација: главно, дека законот за ентропија го прави невозможно бескрајно да се подобри ефикасноста на технологијата; и дека раздвојувањето на локалните богати економии е можно само затоа што тие Производството на материјално-интензивна стока на земјите во развој е нарачка.

Главните алатки предложени од „евангелието за еколошка ефикасност“ се однесуваат на (1) економски, еко-даноци и пазари на дозволи за емисија и (2) технолошка поддршка за материјали и промени за заштеда на енергија.

* „Евангелието за еко-ефикасност“ се занимава со ефикасноста на производствениот процес, односно ефикасноста на технологиите вклучени во него. Тој се фокусира на изнаоѓање решенија кои ја подобруваат ефикасноста на користењето на ресурсите и на создавањето отпад/загадување, главно преку инвестиции во истражување и развој.
* Таа, исто така, се занимава со ефикасноста на економскиот пазар и ги гледа еколошките проблеми како негова неефикасност, а не како негови структурни проблеми. Затоа, се фокусира на изнаоѓање решенија за овие неефикасности, главно преку нивно внедрување во пазарните сметки. Евангелието го поддржува економијата на животната средина, дисциплина која вели дека пазарот има негативни надворешни фактори кои не се сметаат како економски трошоци, и дека ако тие се сметаат како такви, пазарот ќе се прилагоди за да ги намали тие трошоци, со што ќе се намалат надворешните ефекти. Некои алатки кои еколошката економија ги предлага за сметководство на тие трошоци се еко-даноците и дозволите за емисија.

Според Хоан Мартинес Алиер, некои од најистакнатите поборници на евангелието за екоефикасност се Гифорд Пинчот во САД и Вуперталскиот институт за клима, животна средина и енергија во Европа. Пинчот бил шеф на Шумската служба на Соединетите Држави за време на прогресивната ера и се залагал за зачувување на резервите на нацијата со планирано користење и обновување. Вуперталскиот институт бил пионер во индустриската екологија во Европа во текот на 90-тите, и дизајнирал неколку високоефикасни производи како што е Пасивната куќа и исто така разви индикатори како што е внесот на материјали по единица услуга (MIPS).

## Екологија на сиромашните

И „култот на дивината“ и „евангелието за еко-ефикасност“ се малку технократски (иако не е секогаш така), со научниците и со статистичарите. „Евангелието за еколошка ефикасност“ е поврзано со државните политики, со приватните бизниси и со научниците и инженерите. И тие биле историски поврзани со Глобалниот Север и со бели, цис-хетеро мажјаци.

Затоа, екологијата историски се смета за елитистичка, а сиромаштијата е поврзана со еколошки штетни практики и незаинтересираност за еколошките грижи. На пример, Извештајот на Брунтланд заклучил дека сиромаштијата е еден од најважните двигатели на деградацијата на животната средина; Слично на тоа, кривите на Кузнец ги поврзуваат подобрувањата на животната средина со повисоките приходи по глава на жител, што имплицира дека лекот за деградација на животната средина е поголем раст. Сепак, бројни студии на случај укажаа дека сиромашните луѓе ја штитат околината од моќни интереси за да ги одбранат своите средства за живот и култури. Според тоа, според Мартинес Алиер, „*сиромашните луѓе*“ се вклучуваат во оваа трета струја на екологијата: „екологијата на сиромашните“ (или екологијата за егзистенција, екологијата за ослободување, движењето за правда за животната средина, популарниот екологија, итн.).

Екологијата на сиромашните ја нагласува социјалната правда и заштитата на земјиштето за користење на маргинализираните луѓе. Мартинес Алиер се потпира на политичката екологија и еколошката економија за да создаде теоретска основа за глобално движење за правда за животната средина што произлегува од локални еколошки конфликти. Оваа струја на екологијата произлегува од нерамномерната распределба на еколошките штети меѓу различните сектори на општеството (она што Мартинес Алиер и Мартин О'Конор го нарекуваат конфликти на еколошка распространетост), предизвикани од економската активност и економскиот раст. Според тоа, оваа струја на екологијата покажува дека Глобалниот Север извезува еколошка штета на Глобалниот југ, или дека сиромашните луѓе имаат поголема веројатност да претрпат еколошка штета отколку богатите луѓе, па дури и дека расистичките луѓе имаат поголеми шанси да го претрпат тоа отколку белите луѓе.

Затоа, таа е составена од огромен број различни движења, од кои сите имаат едно нешто заедничко: фактот дека поради оваа нерамномерна распределба на штетите за животната средина, нивната егзистенција е загрозена (разбирање на егзистенцијата во широка смисла; не само материјалната основа на човечкиот живот, но и на културната, комунитарната и поединечната основа). Мартинес Алиер тврди дека, како што се зголемува обемот на економијата, „сиромашните луѓе“ се „*лишени од пристап до ресурсите и услугите на животната средина и тие поднесуваат непропорционална количина на загадување*“. Оние „сиромашни луѓе“, чии средства за живеење се загрозени, се борат против еколошките штети што им се закануваат и против оние што се одговорни за еколошките штети.

Притоа, тие ги штитат своите средства за живот, а тоа често значи дека тие ги штитат традиционалните начини на живот кои се развиле во рамнотежа со животната средина, и затоа се одржливи.[20] Оваа теорија тврди дека традиционалните средства за живеење биле историски обликувани од условите на животната средина и научиле да се прилагодуваат на нив, користејќи одржливо ресурсите и расположливите мијалници.[20] Затоа, нивната заштита значи заштита на одржливи начини на живот. На пример, традиционалните селани активно го штитат својот одржлив, локален начин на живот од интензивниот, транснационален модел на агробизнис.

Мартинес Алиер тврди дека сиромашните луѓе кои едноставно ги штитат своите средства за живот често се на страната на зачувувањето на ресурсите и чистата животна средина, иако тие можеби не тврдат дека се екологисти и може да користат друг јазик за да ги опишат своите агенди (како што се светоста, суверенитетот итн.) Наместо тоа, тој тврди дека луѓето ќе се спротивстават на уништувањето на животната средина што ги загрозува нивните егзистенција, култура и изгледите за опстанок, дури и ако тие не се заинтересирани да ја заштитат природата заради неа. Луѓето нема лесно да ги дадат своите средства за живот во замена за економски инвестиции и развој што им нуди пари, бидејќи вредностите како што се суверенитетот и светоста се неспоредливи во парична смисла: на пример, некои култури би ги сметале парите за безвредни во споредба со вредноста на светото место, или во споредба со нивната слобода и суверенитет. Затоа, „сиромашните луѓе“ честопати ги отфрлаат дури и економски најпрофитабилните проекти ако им наштетат на нештата што ги ценат и кои се дел од нивната егзистенција. Затоа, екологијата на сиромашните е делумно борба за контрола на јазикот на вреднување што се применува на трошоците и придобивките од екстракција на ресурси, гентрификација и други процеси кои ја загрозуваат употребата на нивната земја од сиромашните луѓе.

Примери за екологија на сиромашните вклучуваат борба против еколошкиот расизам во САД, борби против урбаното загадување на воздухот, борбите против рудниците, борбите за пристап до вода, борбите за пристап до шумите итн.

### Еко-феминизам

Женското лидерство е заедничко за екологијата на сиромашните, создавајќи вкрстувања со екофеминизмот. Жените почесто имаат социјални улоги кои ги доведуваат во директен контакт со природата, како што се собирање вода, одгледување култури, негување животни, собирање итн. На пример, во урбаните средини, жените најверојатно ќе преземат акција против фрлање отпад или друго загадување, дури и ако родовите хиерархии го спречуваат нивното учество. Конфликтите на еколошката дистрибуција не само што ги погодуваат нерамномерно сиромашните луѓе воопшто, туку и повеќе ги погодуваат жените поради нивната поблиска врска со природата и загадувањето. Затоа, жената има тенденција да учествува повеќе во еколошките борби. Според Јохана Оксала, „*за жените кои живеат под сурови материјални услови, еколошкиот активизам е едноставно форма на самоодбрана*“, бидејќи тие сакаат да ја заштитат својата егзистенција.

Оваа тенденција на жените активистки да ја преземат водечката улога во екологијата на сиромашните се манифестира во примери како што се движењето Чипко во Индија, Кениското движење „Зелен појас“ или противењето на хидроелектричниот проект Агуа Зарка, и отелотворени во личности како што се Берта Касерес, Лезбија Уркија, Жанет Кавас или Маргарита Мурило, сите кои се бореа против деградацијата на животната средина во Хондурас и биле убиени поради тоа.

### Глобално движење

Научниците за политичка екологија и еколошките правосудни организации укажуваат на глобално движење за правда за животната средина, предводено од бранителите на животната средина од глобалните сиромашни. На локалните движења им е потребна меѓународна поддршка за да ги предизвикаат големите транснационални корпорации, а на екологијата на сиромашните ќе им треба глобално влијание за да влијае на глобалните прашања како што се кризата со изумирање и климатските промени.

Сè повеќе, локалните судири наоѓаат меѓународна поддршка и пошироко влијание. На пример, борбата против браната Типаимух во Индија потекнува од сиромашни луѓе чиј извор на вода бил загрозен, а тој судир станал динамично и меѓународно движење на отпор. Меѓународните мрежи како што е *Oilwatch*, исто така, произлегле од директна акција преземена од домородните луѓе кои се борат против истражувањето на нафта во места како делтата на Нигер, Колумбија и Перу.

## Судири и сојузи со други форми на екологија

Иако има некои јасни разлики, „*евангелието за еко-ефикасност*“, „*култот на дивината*“ и „*екологијата*“ на сиромашните се преклопуваат и се испреплетуваат во одредени теми и можат да формираат сојузи. Според зборовите на Мартинес Алиер, „*тие имаат многу заедничко, и на сите три им се спротивставуваат антиекологистите или ги презираат или занемаруваат“, а на глобалниот југ тие се дури и нападнати и убиени*.

### „Екологија на сиромашните“ и „култот на дивината“

„Култот на дивината“ историски зазема прагматичен пристап и се занимавал со заштита на природните, „неопределени“ области на дивината од човечка активност со забрана или барем регулирање на човековата активност во областа, создавање природни резервати или национални паркови. Основната претпоставка била дека човековата активност како целина е штетна за животната средина. Затоа, некои струи во рамките на ова движење имаат тенденција да ја гледаат човечката популација како основна причина за уништување на животната средина.

Така, „култот на дивината“ историски бил елитистички и расистички. На пример, сиромашните луѓе или домородните луѓе се сметаат за неуки и неспособни да ја почитуваат животната средина; затоа, понекогаш им се забранува пристап до неа. Во повеќе случаи, тие се дури и протерани од земјите во кои живееле, за да се создадат природни резервати (види, на пример, случајот со Националниот парк Кругер, случајот со луѓето од Батва кои биле протерани од националниот парк Кахузи-Биега или случај на домородните Индијанци кои биле протерани од нивните комунални шуми со владина политика).

Сепак, сиромашните и домородните луѓе не се неуки, а всушност се многу посвесни за неопходноста од биолошката разновидност и животната средина како позитивно богатство достојно за зачувување. Со текот на времето, тие ја научиле нејзината вредност бидејќи од тоа зависи нивната егзистенција. На пример, сиромашните земјоделци често се заинтересирани за зачувување на животната средина и почвата бидејќи знаат дека тоа е од клучно значење за нивната материјална егзистенција. А домородните луѓе често сакаат да ја зачуваат вредноста на животната средина бидејќи имаат духовни врски со неа, што е исто така клучно за нивната егзистенција.

Тука лежи можноста за сојуз. Неодамнешните студии покажале дека домородните луѓе се ефективни зачувувачи на поголемиот дел од биолошката разновидност на планетата: затоа, нивната заштита е и начин за управување со биолошката разновидност. На пример, домородните луѓе во Бразил покажале дека играат клучна улога во избегнувањето на уништувањето на шумите во прашумите на Амазон. Во Канада, пожарникарството предводено од домородните луѓе „*ја подобрува разновидноста на екосистемот, помага при управувањето со сложените ресурси и го намалува ризикот од шумски пожари со намалување на оптоварувањето на горивото*“. Често домородните луѓе се подобри менаџери на биолошката разновидност отколку приватните компании или од самата држава.

Така, сојузот меѓу конзерваторите и сиромашните екологисти може да доведе до ефикасна заштита и управување со „дивината“. Конзерваторите почнале да разбираат дека „сиромашните луѓе“ ќе ја бранат дивината ако ја сметаат за дел од нивната егзистенција. Конзерваторите почнуваат да сфаќаат дека природата треба да се заштити со заштита на нејзините заштитници.

### „Евангелието за еко-ефикасноста“ и „екологијата на сиромашните“
Додека екологијата на сиромашните се фокусира на заштита на средствата за живот, евангелието за еко-ефикасност се фокусира на оптимизирање на користењето на ресурсите. Идеолошката основа за евангелието доаѓа од економистичкото гледиште на природата и ресурсите. Традиционално, евангелието не се користи за заштита на егзистенцијата на луѓето, туку за заштита на економското производство и продолжување со тоа што го прави поодржливо; тие се обидоа да ја оптимизираат употребата на ресурсите не за да ги зачуваат, туку да можат да продолжат да ги искористуваат подолг период. Понатаму, понекогаш „евангелието за екоефикасност“ претставува главната причина за судири во еколошката дистрибуција. На пример:

* Југот на Каталонија е зафатен од голема концентрација на макропроекти на сончева и еолска енергија што, според Платформата против концентрацијата на ветерни турбини, ја загрозило природната средина и има негативни последици по здравјето на луѓето. Тие бараат енергична транзиција која ги става своите придобивки во рацете на луѓето наместо во рацете на корпоративните бизниси.
* Во Монкада и Решак (Каталонија) голема фабрика за цемент управувана од *Lafarge-Holcim* се префрлила од согорување на јаглен на согорување на отпад. Оваа промена била оправдана од нејзините промотори како форма на зачувување на фосилните горива, намалување на емисиите поврзани со јагленот и како форма на намалување на количината на отпад што се фрла. Сепак, ова предизвикало фабриката да стане позагадувачка од порано, бидејќи согорувањето на отпадот произведува токсични честички кои влијаат на целата Монткада и Реиксак. Ова негативно влијание врз егзистенцијата на луѓето се надополнило на листата на негативни влијанија што фабриката веќе ги имала пред да се префрли на согорување на отпад (загадување со бучава, емисија на честички цемент итн.). Платформата против согорување „*Montcada Aire Net*“ оттогаш се спротивставува на ова, организирајќи ги луѓето да ги заштитат своите средства за живот.
* Во Европа, Заедничката земјоделска политика што ја спроведува Европската Унија имала за цел да го направи земјоделското производство поефикасно преку оптимизирање на неговите процеси за максимизирање на неговото производство. Тоа вклучувало премин од екстензивно кон интензивно земјоделство, при што главно корист имале големите земјопоседници. Бидејќи големите монокултури управувани со високотехнолошки заменети помали култури управувани со ниско-технолошки, влијанијата врз животната средина исто така се зголемиле. Распространетата ерозија и контаминација на почвата, заедно со искористувањето на селаните предизвикани од експанзијата на монокултурите, го загрозиле егзистенцијата на тие мали селани.
* Широкото усвојување на генетски модифицирани култури (ГМО) кои се објавуваат како решение за несигурноста на храната и влијанијата врз животната средина од страна на големите корпорации како Баер-Монсанто, влијаело на егзистенцијата на помалите селани поради генетска контаминација на семињата. Посевите засадени со ГМО ги опрашуваат растенијата засадени во блиските култури кои не користат ГМО, овозможувајќи им на сопствениците на патентот за ГМО да бараат сопственост на генетскиот код на контаминираните растенија, со што негативно ќе се одрази на егзистенцијата на селанецот што ги засадил.  На негативните ефекти на ГМО културите силно се спротивставува екологијата на сиромашните движења како што е *La Via Campesina*

Ова покажува дека многу пати „евангелието“ е усогласено со економските интереси, со што се загрозува егзистенцијата на луѓето. Сепак, тоа не е секогаш случај: ако не се води од логиката на максимизирање на придобивките, подобрувањето на одреден производствен процес навистина може да го намали влијанието на таа економска активност, со што ќе се отвори простор за послободно развивање на средствата за живот.

На пример, на места кои имаат имплементирано ефикасна програма за управување со отпад, загадувањето на животната средина е ефективно намалено. Ова е пример за тоа како „евангелието“ може, преку дејствување на производната страна, да отвори простор за непродуктивни активности.

Дополнително, во многу прилики „евангелието“ може да има позитивно влијание со дејствување на страната на средствата за живот: во многу прилики за да се заштитат средствата за живот, неопходно е да се оптимизира употребата на ресурсите што ја одржуваат таа егзистенција. На пример:

* На пример, неколку рурални заедници низ светот, кои претходно немале пристап до општата електрична мрежа, инсталирале сончеви плочи во своите куќи за да ја подобрат нивната пристапност до електрична енергија.
* Некои други заедници имплементирале нови техники на шумарство за да го направат шумарството поефикасно, не за да го зголемат производството, туку да го намалат количеството на ресурси што тие ги користат за да ги одржат своите средства за живот.
* Друг пример би биле подобрувањата направени во здравството. Иако тоа е покомплицирано бидејќи има многу економски интереси во здравствената индустрија, голем дел од напредокот во здравствената наука е направен за да се подобри егзистенцијата на луѓето наместо само да се направи производството поефикасно. На пример, здравствените подобрувања во лекувањето на ракот ќе имаат директно позитивно влијание врз егзистенцијата на луѓето.
* Во Ахмедабад (Индија), подобрувањето на политиките за управување со отпад отворило можности за неформалните собирачи на отпад, кои биле формализирани во јавни службеници, со што се подобрува нивната егзистенција, додека сè уште има конкурентни стапки на рециклирање.
Сите тие позитивни примери имаат едно заедничко: во нив технологијата не се користи со логика на максимизирање на економското производство. Напротив, тој се користи како „*алатка за удобност*“, која Иван Илич ги опишал како „*оние кои на секој човек што ги користи им даваат најголема можност да ја збогати околината со плодовите на неговата или нејзината визија*“. Илич, исто така, напишал дека „*индустриските алатки ја негираат оваа можност на оние што ги користат и им дозволуваат на нивните дизајнери да го одредат значењето и очекувањата на другите. Повеќето алатки денес не можат да се користат на пријатен начин*“. Во дадените примери, технологијата се користи како алатка за подобрување на егзистенцијата на луѓето или нивно правење поодржливи, наместо само како алатка за производство.

## Наводи

Категорија:Еколошка правда
Категорија:Природозаштита