Жедник

алт=Floral diagram of Sedum acre|мини| Цветен дијаграм на ''Sedum acre.''
**Жедник** (научно: ***Sedum***) ― голем род на цветни растенија од семејството Crassulaceae. Родот е опишан дека содржи до 600 видови, потоа намалени на 400-500. Тие се сочници од лисја кои се наоѓаат првенствено на северната полутопка, но се протегаат и на јужната полутопка во Африка и Јужна Америка. Растенијата варираат од едногодишни и притаени билки до грмушки. Растенијата имаат лисја што чуваат вода. Цветовите обично имаат пет ливчиња, ретко четири или шест. Обично има двојно повеќе прашници од ливчиња. Различни видови порано класифицирани како *Sedum* сега се во одделните родови *Hylotelephium* и *Rhodiola*.

Добро познати европски видови на жедници се *Sedum acre*, *Sedum album*, *Sedum dasyphyllum*, *Sedum reflexum* (исто така познат како *Sedum rupestre*) и *Sedum hispanicum*.

## Опис
Жедникот е род кој вклучува едногодишни, двегодишни и повеќегодишни билки. Тие се одликуваат со сочни лисја и стебла. Степенот на морфолошка разновидност и хомоплазија го оневозможуваат фенотипското карактеризирање на жедникот.

## Таксономија
Жедникот за првпат бил формално опишан од Карл Линеј во 1753 година, со 15 видови. Од родовите опфатени со семејството Crassulaceae, жедникот е најбогатиот вид, најморфолошки разновиден и најсложен таксономски. Историски бил сместен во потсемејството Sedoideae, од која бил типски род. Од трите современи потсемејства на Crassulaceae, врз основа на молекуларната филогенетика, жедникот е сместен во потсемејството Sempervivoideae. Иако родот е значително намален, од околу 600 на 420-470 видови, со образување до 32 одделни родови, тој сè уште сочинува една третина од семејството и е полифилиски.

Видовите жедници се наоѓаат во четири од шесте главни крунски кладови во рамките на потсемејството Sempervivoideae на Crassulaceae и се распределени на племиња, како што се:

Покрај тоа, најмалку девет други различни родови се чини дека се сместени како жедник. Сепак, бројот на видови пронајдени надвор од првите два кладови (племето Sedeae) е само мал дел од целиот род. Затоа, сегашната определба, која е донекаде вештачка и опфатена, мора да се смета за нестабилна. Односите меѓу племињата на Sempervivoideae се прикажани во кладограмот.
Сега се смета дека има приближно 55 европски видови. Жедникот покажува широка варијација во бројот на хромозомите, а полиплоидијата е честа појава. Хромозомскиот број се смета за важна таксономска одлика.

Претходните автори поставиле голем број видови жедници надвор од овие клади, како што се *S. spurium*, *S. stellatum* и *S. kamtschaticum* (клада Telephium), што е сегрегирана во *Phedimus* (племе Umbiliceae). Со оглед на значителните таксономски предизвици што ги претставува овој високо полифилетичен род, предложени се голем број радикални решенија за она што е опишано како „проблемот жедник“, од кои сите ќе бараат значителен број на нови комбинации во рамките на Sempervivoideae. Никулин и неговите колеги (2016) препорачале, со оглед на монофилијата на Aeonieae и Semperviveae, видовите жедници надвор од племето Sedeae (сите во подродот *Gormania*) да бидат отстранети од родот и да бидат прераспределени. Сепак, ова не го решава проблемот на другите родови сместени кај жедникот, во Sedeae. Во најголемата објавена филогенетска студија (2020), авторите предлагаат поставување на сите таксони во рамките на Sedeae во родот жедник и пренесување на сите други видови на жедник во преостанатите клади Sempervivoideae на други родови. Овој проширен *Sedum* *sl* би содржел околу 755 видови.

### Поделба
Карл Линеj првично опишал 15 видови, кои се одликуваат со петомерни цветови, поделувајќи ги во две групи; Planifolia и Teretifolia, врз основа на морфологијата на листовите. со 15 видови, и оттука го носи неговото име како ботанички авторитет (L.). До 1828 година, де Кандол препознал 88 видови, во шест неформални групи. Направени се различни обиди да се поддели овој голем род, покрај сегрегирањето на посебните родови, вклучувајќи создавање на неформални групи, оддели, серии и подродови. За опширна историја на подфамилијата Sedoideae, видете .

Греј (1821) ги поделил 13-те видови познати во Обединетото Кралство во тоа време на пет дела; *Rhodiola*, *Telephium*, *Sedum*, (неименуван) и *Aizoon*. Во 1921 година Прагер основал десет секции; *Rhodiola*, *Pseudorhodiola*, *Giraldiina*, *Telephium*, *Aizoon*, *Mexicana*, *Seda Genuina*, *Sempervivoides*, *Epeteium* и *Telmissa*. Ова подоцна било ревидирано во најпознатиот систем, оној на Бергер (1930), кој дефинирал 22 поделби, кои ги нарекол *Reihe* (одделиили серии). Одделите на Бергер биле:
 
* *Rhodiola*
* *Pseudorhodiola*
* *Telephium*
* *Sedastrum*
* *Hasseanthus*
* *Lenophyllopsis*
* *Populisedum*
* *Graptopetalum*
* *Monanthella*
* *Perrierosedum*
* *Pachysedum*
* *Dendrosedum*
* *Fruticisedum*
* *Leptosedum*
* *Afrosedum*
* *Aizoon*
* *Seda genuina*
* *Prometheum*
* *Cyprosedum*
* *Epeteium*
* *Sedella*
* *Telmissa*

Голем број од нив, тој дополнително ги поделил. Спротивно на тоа, Фредерстрем (1935) усвоил многу поширок опишување на родот, прифаќајќи ги само *Sedum* и *Pseudosedum* во рамките на Sedoideae, делејќи го првиот на 9 делови. Иако ова било проследено со бројни други системи, најшироко прифатената инфрагенерична класификација по Бергер, била од Охба (1978). Пред ова, повеќето видови во Sedoideae биле сместени во родот *Sedum*. Од овие системи, било забележано „Сè уште не е предложена навистина задоволителна основа за поделба на семејството на родови“.

Некои други автори додале други серии и комбинирале некои од сериите во групи, како што се оддели. Посебно „*Sedum* секцијата *Sedum*“ е поделена на серии (види Кладови) Во поново време, два подрода се признаени, *Gormania* и *Sedum*.

* *Gormania* : (Бритон) Клаузен . 110 видови од Sempervivum, Aeonium и Leucosedum clades. Европа и Северна Америка.
* *Sedum*: 320 видови од кладата Acre. Умерени и суптропски зони на северната полутопка (Азија и Америка).

Подродот *Sedum* се смета за три географски различни, но со еднаква големина делови:

* *S.* sect. *Sedum* околу. 120 spp. домородни во Европа, Мала Азија и северна Африка, кои се движат од северна Африка до средна Скандинавија и од Исланд до планината Урал, Кавказ и Иран.
* *S.* sect. *Americana* Фрод.
* *S.* sect. *Asiatica* Фрод.

*S.* sect. *Sedum* вклучува 54 видови домородни во Европа, кои Бергер ги класифицира во 27 серии.

#### Клади

Видовите и сериите се:
##### Подрод ''Gormania''

{|
|[мини|upright=0.6|left|''[Sedum rupestre*|alt=Sedum rupestre, the reflexed stonecrop]]
;Semperviveae  

* *S*. series *Rupestria* ([[Евроазија]])
** *S. rupestre* <small>[[Карл Линеј|Л.]]</small>
* *S. armenum* <small>[[Пјер Едмон Буасје|Буасје]] и [[Алфред Уе де Павилон]]</small>
* *S. assyriacum* <small>[[Пјер Едмон Буасје|Буасје]]</small> ([[Близок Исток]])
* *S. mooneyi* <small>M.Gilbert</small> (NE Africa)
* *S. sediforme* <small>([[Николаус Јозеф фон Жакен|Jacquin]]) [[Карлос Пау и Еспањол|Пау]]</small>

Од околу 80 евроазиски видови, серијата *Rupestria* образува посебна монофилетска група од околу десет [[таксон]]и, која некои автори ја сметаат за посебен род, *Petrosedum*. Тоа била серија 20 во класификацијата на Бергер. Домородна во Европа, таа дошла да биде одгледувана и станала натурализиран во [[Северна Америка]].

{|
|[[Податотека:Sedum caeruleum.jpg|thumb|upright=0.6|left|*Sedum caeruleum*|alt=Sedum caeruleum, the sky stone-crop]]
;Aeonieae ([[Северна Африка]])

* *S.* series *Pubescens*
** *S. pubescens* <small>[[Мартин Вал|Вал]]</small>
* *S.* series *Caerulea*
** *S. caeruleum* 
* *S. jaccardianum* <small>[[Рене Мер|Мер]] и [[Ернст Вилчек|Вилчек]]</small>
* *S.* series *Monanthoidea*
** *Monanthes atlantica* <small>Ј. Бал</small> (=*S. surculosum* <small>[[Ернест Косон|Косон]]</small>)
* *S. modestum* <small>[[Пјер Едмон Буасје|Буасје]]</small>

Сместени во серијата *Monanthoidea* се три макаронезиски сегрегирани родови, *Aichryson*, *Monanthes* и *Aeonium*.

{|
|[[Податотека:Sedumdasyphyllum.jpg|thumb|upright=0.6|left|*Sedum dasyphyllum*|alt=Sedum dasyphyllum, the Corsican stonecrop]]
;Sedeae - Leucosedum ([[Европа]]/[[Средоземје]]/[[Близок Исток]]/[[Средна Азија]])

* *S.* series *Aithales* (Сред)
** *S. pallidum* <small>[[Фридрих Аугуст Маршал фон Биберштајн|Биберштајн]]</small>
* *S.* series *Alba* (Сред)
** *S. album* <small>[[Карл Линеј|Л.]]</small>
** *S. gracile* <small>[[Карл Антон фон Мејер|Мејер]]</small>
** *S. magellense* <small>[[Мишел Тенор|Тенор]]</small>
* *S.* series *Alsinefolia* <small>[[Карло Алиони|Алиони]]</small> (Med)
* *S.* series *Atrata* (Сред)
* *S.* series *Brevifolia* (Сред)
* *S.* series *Cepaea* (Сред)
* *S. commixtum* <small>[[Рид Венабл Моран|Моран]] и Натчисон</small>
* *S.* series *Convertifolia* (Сред)
* *S.* series *Dasyphylla* (Сред)
** *S. dasyphyllum* <small>Л.</small>
* *S.* series *Glauco-rubens* (Сред)
** *S. hispanicum* <small>Л.</small>
* *S.* series *Gracile* (Сред)
* *S.* series *Hirsuta* (Сред)
** *S. hirsutum* <small>[[Карло Алиони|Алиони]]</small>

Во [[Левант]]от, еден вид на овој [[сочник|сочен]] (*S. microcarpum*) го покрива каменото тло како тепих каде што почвата е плитка, растејќи не повисока од 5-10 цм. На почетокот, месестите лисја се светло зелени, но како што напредува сезоната, месестите лисја стануваат црвени.

{|
|[[Податотека:Succulent - Flora of Israel.jpg|thumb|upright=0.6|left|*Sedum microcarpum*|alt=Sedum microcarpum, the small-fruited stone-crop]]
;[[Европа]]/[[Средоземје]]/[[Близок Исток]]/[[Средна Азија]]

* *Sedum* series *Inconspicua* (Сред)
* *S. ince* <small>Харт и Алпинар</small>
* *S. lydium* <small>[[Пјер Едмон Буасје|Буасје]]</small>
* *S. microcarpum* <small>([[Џејмс Едвард Смит|Смит]]) [[Селмар Шонланд]]</small>
* *S.* series *Monregalense* (Сред)
* *S. moranii* <small>[[Роберт Теодор Клаузен|Клаузен]]</small>
* *S.* series *Nana* (Сред)
* *S.* series *Pedicellata* (Сред)
* *S. sedoides* <small>([[Виктор Жакмон|Жакмон]] ex [[Жозеф Декен]]) [[Карлос Пау и Еспањол|Пау]]</small>
* *S.* series *Steico* (Сред)
* *S.* series *Subrosea* (Сред)
* *S.* series *Subulata* (Сред)
* *S.* series *Telmissa* (Сред)
* *S.* series *Tenella* (Сред)


* Сред = Средоземна распространетост
Следниве родови се сместени во кладата Leucosedum: *Rosularia*, *Prometheum*, *Sedella* и *Dudleya*. *Rosularia* е парафилиска, и некои видови на *Sedum*, како што е *S. sempervivoides* <small>Fischer ex M. Bieberstein</small> се сместени од некои автори во *Rosularia*, како *R. sempervivoides* <small>(Fischer ex M. Bieberstein) Boriss</small>.


==Галерија==
<gallery mode="packed" heights="140px">
Растение од родот жедник 01.jpg|Жедник на планината [[Баба (планина)|Баба]]
Растение од родот жедник 02.jpg|Жедник на планината Баба
Растение од родот жедник 03.jpg|Жедник на планината Баба
</gallery>

==Забелешки==


== Наводи ==


==Библиографија==


===Книги и тези===
* 
* 
* 
* 
* 
* , in 
* 
* 
* 
* 
*  *(full text at* [[ResearchGate]])
*  *see also* [[Flora Europaea]]

; Историски
* 
* 
* 
* , *see also* [[Species Plantarum]]

===Статии===
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

===Мрежни страници===
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

; Податочни бази и флора
* <br/>
** <br>
** 
* 
*  (*see also'' Angiosperm Phylogeny Website)
* 
* 
* 

## Надворешни врски

Категорија:Ботанички таксони опишани од Карл Линеј
Категорија:Сочници
Категорија:Лековити растенија
Категорија:Градинарски растенија
Категорија:Статии со извори на руски (ru)
Категорија:Родови на Crassulaceae
Категорија:Жедник