open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Правопис

[thumb|right|200px|[Правопис на македонскиот литературен јазик од 1991]]
**Правопис** или **ортографија** на еден јазик е збир симболи (глифи и дијакритични знаци) за запишување на еден јазик, како и збир правила за тоа како се запишуваат овие глифи, како спелинг (кај некои јазици) , интерпункција и капитализација.

Во правописот спаѓа и писмото на еден јазик. Македонскиот јазик има многу помалку правописни правила од многу други јазици, од проста причина што тој, заедно со други јужнословенски правописи, е веројатно најсовршениот во светот. Англискиот јазик, од друга страна, со неговата азбука од 26 букви има согласки и самогласки, но нема глифи за нагласок. Меѓутоа секоја англиска буква може да претставува повеќе од еден звук, а секоја англиски звук (фонема) може да биде напишан со повеќе од една буква. На пример едно правописно правило за буквите е i пред e освен по c; друг пример е дека множината е пишува со буквата *s* без разлика дали се изговара како  [ц], како во *cats,* или [з], како во *dogs.* Покрај ова, комбинациите од букви наречени диграфи, како *th,* всушност прествавувале еден едиствен звук во англискиот јазик. Други јазици со истата азбука може и да не ги користат истите диграфи.

Еден од најкомплексните правописни системи се системот на јапонскиот јазик, кој користи комбинација на неколку илјади логографски знаци (кинески знаци *[[ханце]]*) наречени *[[канџи]],* два слоговника наречени катакана и хирагана, и латиницата, ромаџи. Сите зборови можат да се напишат во речиси сите системи. Изборот на писмото зависи од ред фактори, како обичаи, читливост, и стилски избор.

Еден правопис се смета за 'ефикасен' ако има еден глиф по звук (фонема) и *обратно*, но многу малку системи се волку совршени. Меѓу таквите екстремно ретки примери е македонскиот правопис.

Правопосот кој не ги претставува сите звуци во јазикот, како оние кај италијанскиот, англискиот или арапскиот, е наречен 'дефектен'. Како неефикасните, така и дефектните правописи се потенцијален мотив за правописна реформа.

* Писма: 
** Логограм
** Слоговник
** Азбука
*** Абџад
*** Абугида
* Правила за пишување и компоненти:
** Интерпункција
** Колација
** Големи и мали букви и капитализација
*** Голема буква
*** Мала буква
** Дијакритичен знак
** Потезен редослед
** Осум јонговски принципи
** Клуч (кинеско писмо)

## Поврзано
* Правопис на македонскиот јазик
* Фонемска ортографија
* Краснопис
* Курзив
* Калиграфија
* Графологија
* Пишување
* Список на писма

## Наводи

* Smalley, W.A. (уред.) 1964. *Orthography studies: articles on new writing systems* (United Bible Society, Лондон).

## Надворешни врски
* Правописна проверка на македонски текст
Гаврил Лесновски

**Преподобен Свети Гаврил Лесновски** — македонски подвижник чиј празник се слави на 28 јануари. Роден бил во кривопаланечкото  село Осиче. Заедно со преподобните Јован Рилски, Јоаким Осоговски и Прохор Пчињски се основоположници на јужнословенското и македонско еремитско (анахоретско) монаштво.

## Житие
Се подвизувал и аскетувал во околината на Злетовска Планина. Во житијата се среќаваат податоци дека во 10 век на Лесновската Гора кај Кратово, се замонашил и (или) изградил црква во чест на Св. Архангел Михаил и оттаму заминал во околината на подвизување.

Неговиот светителски култ се ширел и се развивал преку религиозно-духовната, книжевната, музичката, ликовната и народната традиција. За него биле составени житија и служби во втората половина на XI, во  XIII и во втората половина на XVI или најдоцна во XVII в. Култот на преподобен Гаврил бил одржуван и во сликарската традиција со сликањето на негови портрети по фрескоживописите, иконите, ракописите и по другиот црковен инвентар, како и во народното творештво, во голем број месни преданија и легенди.

Бил чудотворец за време на животот и по смртта. Умрел на крајот на 10 век.

## Надворешни врски
* Пребарување на Свети Гаврил Лесновски
* Свети Гаврил Лесновски

## Наводи

За преп. Гаврил Лесновски види монографијата; Илија Велев, Св. Гаврил Лесновски во книжевната традиција, изд. Менора, Скопје 1996г.

Категорија:Македонски светци од 10 век
Категорија:Христијанството во Крива Паланка
Категорија:Преподобни
Категорија:Христијански светци од 11 век
Свети Нектариј Битолски

**Преподобен Свети Нектариј Битолски** — македонски светец од 15 век.

## Животопис
Нектариј е роден во Битола. Крстеното име му било Никола. Се подвизувал најпрво во манастирот Свети Врачи кај Битола, заедно со својот замонашен татко Пахомиј. Потоа преминал на Кареја на Света Гора, каде што го продолжил подвигот под раководство на старците Филотеј и Дионисиј во ќелијата на Св. Архангели. Починал на 5 декември 1500 година, која дата се зема за славење на неговиот празник по стариот црковен календар. Неговите чудотворни мошти цели, нетлени и благоухани, сè уште почиваат во истата ќелија.

Нектариј
Категорија:Православни светци
Категорија:Христијански светци од 16 век
Категорија:Преподобни
Список на тореадори

Ова е **список на познати [[тореадор]]и**. Земјите и луѓето се наредени по азбучен ред:

## [[Јапонија]]
* Ел Нињо дел Сол Насиенте

## [[Колумбија]]
* Нелсон Сегура Алварез
* Луис Боливар
* Цезар Ринкон
* Хектор Вила - Ел Чано

## [[Куба]]
* Хосе Мареро

## [[Мексико]]
* Карлос Аруза
* Ел Зотолуко
* Маноло Мартинес
* Рафаел Ортега
* Силверио Перес

## [[Перу]]
* Пако Кеспедес
* Кончита Синтрон

## [[Порторико]]
* Ернесто Пастор

## [[Португалија]]
* Хоаквим Бастинас
* Пауло Каетано
* Хоао Моура
* Витор Рибеиро
* Луис Рускинол
* Руи Салвадор
* Хоао Салгвеиро
* Васко Таборда, Јр.
* Антонио Рибеиро Телес
* Местре Давид Рибеиро Телес
* Хоао Телес
* Хосе Фалкао

## [[САД]]
* Денис Борба
* Марио Карион
* Сидни Френклин
* Џон Фултон (Шорт)

## [[Франција]]
* Андре Вилар
* Жан Батист Жалабер - Хуан Баутиста
* Себастијан Кастела
* Жилиен Лескаре
* Стефан Фернандес Мека
* Ришар Милиан
* Ален Монткуквиол - Нимењо 1
* Кристијан Монткуквиол - Нимењо 2
* Патриција Пелен

## [[Шпанија]]
* Хуан Белмонте
* *[[Сантијаго Мартин|Ел Вити]]*
* Рафаел Гвера Бехарано, *[[Рафеел Гвера Бехарано|Гверита]]*
* *[[Ангел Гомес Мартинес|Гомес Ескоријал]]*
* *[[Луис Мигуел Гонсалес Лукас|Домингвин]]*
* Марио Кабре
* Хосе Ортега Кано
* Мануел Бенитез, *[[Ел Кордобес]]*
* *[[Мануел Дијаз Гонсалес]], *Ел Кордобес*
* *Кучарез*
* Рафаел Молина Санчес, *Лагартихо*
* [[Хосе Марија Манзанаранес]]
* *Мануел Лауреано Родригес Санчес (Манолете)*
* [[Игнасио Данчез Мехијас]]
* [[Антонио Ордоњез]]
* [[Паквири]]
* Франциско Монтес Реина, *Паквиро*
* *Пепе-Иљо*
* [[Куро Ромеро]]
* [[Кристина Санчес]]
* [[Ел Соро]]
* *Хесулин де Убрик*
* *Фраскуело*
* *Хоселито''
* Хосе Гомес Ортега - „Хоселито“

## Поврзано
* Тореадор
* Корида
* Кавалиеро

Тореадори
Воден пат

[thumb|right|300px|[Каналски чамец на канал, Вустершир, Англија]]
**Воден пат** е пловна водна површина. Ова може да виде река, езеро, океан и канал. За овие води да бидат пловни, тие кмораат да исполнуваат неколку критериуми:

* Водниот пат мора да биде доволно длабок за пловилата;
* Водниот пат мора да биде доволно широк за пловилата;
* Водниот пат не треба да има пречки како водопади и брзаци, или да има начин да ги заобиколи (како каналски брани);
* Струите мора да бидат доволно благи за да бродовите да пловат по план.

Пловилата кои користат водни патишта варираат од баржи на животинска влеча до огромни танкери и прекуокенаски бродови како крстосувачи.

Некогаш каналите се граделе за употреба да мали дрвени баржи влечени од коњи и други влечни животни. Денес каналите се градат за преплов на прекуокеански бродови. *Видете* Бродски канал.

## Поврзано
* Воден транспорт
* Речен транспорт
* Список на водни патишта

Пат

Категорија:Водни површини
Тиу (фараон)

мини|Каменот од Палермо од блиску. Тиу е број 4.

**Тиу** бил првиот (прадинастички) фараон на Долен Еипет во доцниот IV милеиум п.н.е. Освен дека бил владетел на Долен Египет, за него не се знае речиси ништо друго. Бидејќи нема други докази за таков владетел, тој може да биде митски крал зачуван преку усната традиција, или дури може да биде и целосно фиктивен.

## Поврзано

* Список на фараони
## Наводи

Категорија:Преддинастички фараони
Крал Шкорпија

**Шкорпија**, **Крал Шкорпија**, или ретко **Серкет,** е вториот од двата крала на Горен Египет со тоа име кои владееле за време на Протидинастичкиот период. Неговото име веројатно е поврзано со божицата Серкет.

Единстевеното сликовно сведоштво за неговото постоење е глава од боздоган пронајдена во главниот наоден слој во храм кај Нехен. Стратографијата на оваа глава е загубена заради методите на ископување, но стилски овој предмет датира од самиот крај на протодинастичкиот период.. Шкорпија II е кралот познат по своите две церемонијални боздоганови глави од камен, пронајдени во последната декада од XIX век во т.н. Главен слој во стариот дел од храмот на Хиераконполис. Иако се доста оштетени, видливите делови претставуваат исклучителни записи од раната египетска историја. Се смета дека тој живеел веднаш пред или за време на владеењето на Нармер во Тинис поради тоа, а и поради содржината на главата. Протодинастичките хиероглифи се тешки за читање, но мртвите виваци (значи египјани) и деветте лака (значи традиционалните непријатели на Египет) на главата се толкуваат како сведоштво дека тој започнал со напади на Долен Египет, што подоцна резултирало со победа на Нармер и обединување на земјата.

Некои велат дека бидејќи во ова време египетските кралеви имале повеќе имиња, Шкорпија е всушност друго име за кралот Нармер. Други велат дека името на неговиот претходник, Ка, е само стилистички поинаква верзија на Шкорпија, и дека двајцата се една иста личност, чие име би било Сехен.

Во коро време е пронајден 5000 години стар графит од страна на Проф. Џон Даарнел од универзитетот Јеил. На него стојат симболите на Кралот Шкорпија и неговата победа над некој друг прадинастички владетел. Сликата била прикажана на посебна емисија на каналот History Channel.http://www.providencepictures.com/pp/press-history-dowd.html 

## Поврзано

* Шкорпион I
* Нармер
* Менес
* Список на фараони

## Наводи

Категорија:Преддинастички фараони
Категорија:Починати во непозната година
Категорија:Родени во непозната година
Срцев удар

right|300px
**Срцев удар**, **[[устрел (појаснување)|устрел]]**, **[[дамла (појаснување)|дамла]]**, **[[шлог (појаснување)|шлог]]** или **миокарден инфаркт** е израз што се користи кога коронарната артерија наеднаш ќе се затне со грутка крв и делот од срцевиот мускул што е снабдуван од таа артерија ќе се оштети, затоа што е лишен од кислород. Главните знаци се болка во градите или нелагодност. Медицинскиот израз за ова неочекувано блокирање со грутка крв (тромб) на срцевата артерија се нарекува коронарна тромбоза или коронарно затнување. Медицинскиот израз за постојано оштетување на срцевиот мускул е срцев инфаркт (*myocardial infarction*).

Во Македонија, според податоците на Институтот за јавно здравје, дневно умираат по четворица луѓе како последица на инфаркт.

## Наводи

## Надворешни врски

Категорија:Исхемични болести на срцето
Категорија:Акутна болка
Категорија:Итни медицински состојби
Ири-Хор

300px|thumb|десно|Знаци r-Ḥr испишани на голем сад од гробот на Ири-Хор, музеј Ашмолијан.
**Ири-Хор** или **Ро** (според Петри) бил прадинастички фараон на Стариот Египет, иако некои археолози го ставаат под прашање неговото постоење. Најверојатно тој бил директниот претходник на Ка. Владеел со Абидос и бил погребан во локалните гробишта во Ум ел-Каб блозу Ка, Нармер и кралевите од Прватга династија.

Аргументот против неговото постоење се заснова на нердостигот на серех пред неговото име како и слабото присуство на сведоштва. Единствениот друг напис за Ири-Хор вон Абидос се наоѓа во Долен Египет додека Ка и Нармер имаат многу написи дури и во Палестина. Тоби Вилкинсон вели дека гробницата е впрочем само остава, а името е ризничарска ознака.

Тие кои ја поддржуваат тезата за неговото постоење укажуваат на големината и локацијата на гробницата. Ова е двојна горбница голема колку и таа на Ка и Нармер која се наоѓа во секвенцијален ред, поврзувајќи ги постарите гробишта во облик на буквата „U“ со гробниците од Првата династија. Името е испишано на големо грне како кај другите фараони и на него има кралски Хоров сокол. Серехот била традиција која започнала со Ка.

## Поврзано

* Список на фараони

## Надворешни врски
* Династија 0 
* Крал Ири-Хор 

Категорија:Преддинастички фараони
Категорија:Починати во непозната година
Категорија:Родени во непозната година
Ка (фараон)

мини|Имиња на кралот Ка и кралицата Ха на тегла.
**Ка** или **Секен** бил прадинастички фараон на Горен Египет. Владеел со Абидос и бил погребан во Ум ел-Каб. Тој најверојатно бил директниот наследник на Ири-Хор и бил наследен од Нармер. Ка бил првиот египетски крал со серех.

## Поврзано

* Список на фараони
## Наводи

Категорија:Преддинастички фараони
Категорија:Родени во непозната година
Страхов (појаснување)

**Страхов** може да се однесува на:

* Страховски манастир во Прага
* Страховски стадион во Прага
* Страхов во Хорни Козолупи
Стопанско возило

алт=Лада Ларгус е пример за комерцијално возило што се користи за превоз на стока |мини|Лада ларгус е пример за стопанско возило што се користи за превоз на стока

**Стопанско возило** — вид возило што се користи во стопанството за пренос на стока и патници.

Примери за вакви возила се:
* Камион
* Комбе
* Автобус
* Такси
* Службено возило
Сегашно време

**Сегашното време** (**презент**) е глаголско време кое се користи за изразување на:
* Дејствие во сегашноста
* Состојба
* Повторливо дејствие
* Случка во блиска иднина
* Дејствие кое се одвивало во минатото и продолжува да се одвива во сегашноста

Речиси сите индоевропски јазици имаат два типа на сегашно време: сегашно исказно (на исказен начин или „индикатив“) и сегашно погодбено (погодбен начин).

## Македонско сегашно време

Кај македонскиот јазик, сегашното време на несвршените глаголи може да се користи и како сегашно несвршено. 
Конјугација:

## Англиско сегашно време
Кај англискиот јазик, сегашното време се дели на следниве облици: 
* Обично минато време: *I go to school every day.*
* Сегашно: *You are being rude.* (во овој момент)
* Сегашно свршено: *I have had two computers.*
* Сегашно несвршено: *She has been living in London for a year.*

## Шпанско сегашно време
Кај шпанскиот јазик, сегашното време е речиси идентично на македонското.
Конјугација:

## Француско сегашно време
Кај францускиот јазик, сегашното време е речиси идентично на македонското.
Конјугација:

За изразување на сегашно несвршено време, често се користат изрази како „en train de“ или „en cours de“.

*Jean est *'en train de** manger.'' Жан јаде, Жан е во сред јадење.

''On est **en train de** chercher un nouvel appartement.'' Бараме нов стан, ние сме во процес на наоѓање на нов стан.

== Германско сегашно време ==
Кај [[Германски јазик|германскиот јазик]] сегашното време се обликува слично. Меѓутоа не постои сегашно несвршено време.
Конјугација:


== Италијанско сегашно време ==
Кај [[Италијански јазик|италијанскиот јазик]], сегашното време е речиси идентично на македонското.
Конјугација:


== Португалско сегашно време ==
Кај [[Португалски јазик|португалскиот јазик]], сегашното време е речиси идентично на македонското.
Конјугација:

* (*)Овие ретко се користат во бразилскиот португалски; наместо тоа, на нивно место се користат **você** (tu); **vocês** (vós) и **a gente** (nós).
* Сегашното несвршено време на бразилскиот португалски јазик се разликува од она кај европскиот. Во Бразил, сегашното несвршено се образува со наставката „-ndo“. Во Португалија, ова се прави со предлогот „a“ и [[инфинитив]]ната форма на глаголот.

== Латинско сегашно време ==
Кај [[Латински јазик|латинскиот јазик]], сегашното време се преведува како несвршено или просто.
Конјугација:

== Бугарско сегашно време ==
Кај [[Бугарски јазик|бугарскиот јазик]], сегашното време на несвршените глаголи е идентично на ангиското обично минато време и може да се користи и како сегашно и сегашно несвршено. Конјугација:


***'''Архаизам, нема инфинитив во современиот јазик.

## Поврзано
* Сегашно време во македонскиот јазик
* Идно време
* Минато време
* Глаголски вид
* ПГП-с

Категорија:Глаголски времиња
Алтајски јазици

**Алтајските јазици** се група на јазици во која се вклучуваат следните групи јазици:

* Монголски јазици
* Туркиски јазици
* Тунгуски јазици

## Наводи


Јазици
Категорија:Аглутинативни јазици
Паоло Веронезе

[300px|thumb|„[Гозбата во Левиевиот дом“ (1573), едно од најголемите платна на XVI век. Содржината на сликава довела до истрага од страна на Инквизицијата.]]
[thumb|right|300px|„[Семејството на Дариј пред Александар“ (1570)]]
**Паоло Веронезе** (италијански: *Paolo Veronese*; 1528 – ) — важен венецијански ренесансен сликар. Родено име му било **Паоло Каљари** или **Паоло Калијари** (*Paolo Cagliari* или *Paolo Caliari*). Го завикале „Веронезе“ бидејќи родум бил од Верона.

Како младич, Веронезе учел кај локалните венецијански уметници како Џовани Франческо Карото. Потоа за кратко се преселил во Мантова во 1548 (каде насликал фрески во главната катедрала, Дуомо) пред да се врати во Венеција и да ја започне својата плодна кариера.

Веронезе, Тицијан и Тинторето сочинуваат триумвират од најважните венецијански сликари од доцната ренесанса (1500-ти). Веронезе е познат како врвен колорист, како и по своите илузии во фреска и во масло. Највеќето негови дела се комплексни наративни виклуси, изведени во драматичен и разнобоен маниристички стил, полн грандиозни архитектонски окружувања и блескави свечени призори. Особено исклучителни се неговите големи слики на библиски гозби насликани за трпезарии во манастири во Венеција и Верона. Неговото кратко искуство со Инквизицијата често се споменува како увид во сликарските методи и тематики во тоа време.

Сликал и олтари, слики на митолошки теми и портрети. Во цикулација се и голем број на композициони скици во молив, мастило и туш, студии на тела во креда, како и кјароскуро модели и рикорди. Тој стоел на чело на неговата семејна ликовна работилница сѐ до неговата смрт во 1588 год.

## Познати дела

* „Алегорија на Мудроста и Силата“
* „Битка кај Лепанто“
* „Гозбата во Левиевиот дом“
* „Лукреција“
* „Портрет на Даниеле Барбаро“
* „Свадбата во Кана“
* „Семејството на Дариј пред Александар“

## Наводи

## Надворешни врски

* Биографија на Паоло Веронезе со врска до многу негови слики 

Категорија:Маниристички сликари
Категорија:Сликари од Венеција
Категорија:Родени во 1580 година
Категорија:Луѓе од Верона
Категорија:Италијански ренесансни сликари
Категорија:Родени во 1528 година
Волесова збирка

thumb|300px|Зградата на Волеската збирка
**Волесовата збирка** или **Волеска збирка** (англ. *Wallace Collection*) е национален музеј на уметност во Лондон. Бил создаден врз основа на приватната збирка на Сер Ричард Волес. По неговата смрт, сопругата ја подарува збирката на државата (1897). Музејот се отвора за јавноста во 1900, во Хертфордската куќа (домот на Ричар Волес) на Манчестерскиот плоштад.

Влезот е бесплатен. Во збирката спаѓаат слики од стари мајстори (како *[[Насмеаниот кавалер]]*), фини порцелани како Севрски и Мајсенски, оклопи, француски мебел од XVIII век, како и најразни уметнички дела. Од пред неколку години внатрешниот двор е покриен со стаклен покрив.

Волесовата збирка ја содржи најголемата збирка слики од Жан Батист Грез вон Франција.

## Поврзано
* Кралска збирка

## Надворешни врски
* Официјално мрежно место на Волесовата збирка 

Категорија:Ликовни музеи и галерии во Лондон
Категорија:Куќи во Вестминстер
Категорија:Музејски збирки
Категорија:Музеи во Вестминстер
Ќустендил (област)

**Ќустендилска област**Област Кюстендил
270px|Мапа на Бугарија, Ќустендилска област област е означена

**мапа** 
**Админ. центар**:Ќустендил
**Површина**:3&nbsp;051 км2
**Население**:160&nbsp;702
**Број на општини**:9
**Регистарска ознака**:КН
**Областен Управител**:Љубомир Дермански
**информација**



**Ќустендилска област** е една од 28-те области на Бугарија. Се наоѓа во западниот дел на земјата, на границата со Република Македонија. Опфаќа површина од 3&nbsp;051 км2 и има население од 135,664 луѓе.

## Список на населените места во Ќустендилска област
*Градовите се со задебелен фонт. *

### [[Бобов Дол (општина)|Општина Бобов Дол]]
Бабино,
Бабинска Река,
Блато,
**[[Бобов Дол]]**,
Голема Фуча,
Голем Врбовник,
Големо Село,
Горна Козница,
Долистово,
Коркина,
Локвата,
Мала Фуча,
Мали Врбовник,
Мало село,
Мламолово,
Новосељaне,
Паничарево,
Шатрово

### [[Општина Бобошево]]
Бадино,
Блажиево,
**[[Бобошево]]**,
Висока Могила,
Вуково,
Доброво,
Каменик,
Скрино,
Слатино,
Сопово,
Усоjка,
Циклово

### [[Општина Кочериново]]
Бараково,
Боровец,
Бураново,
Драгодан,
**[[Кочериново]]**,
Крумово,
Мурсалево,
Пороминово,
Стоб,
Фролош,
Црвиште

### [[Општина Ќустендил]]
Багренци,
Берсин,
Блатец,
Бобешино,
Богослов,
Буново,
Гирчевци,
Горановци,
Горна Брестница,
Горна Граштица,
Горно Ујно,
Грамаждано,
Граница,
Гурбановци,
Грбино,
Грљано,
Ѓуешево,
Двориште,
Дождевица,
Долна Граштица,
Долно Село,
Долно Ујно,
Драговиштица,
Жабокрт,
Жеравино,
Жиленци,
Ивановци,
Каменичка Скакавица,
Катриште,
Конјаво,
Копиловци,
Коприва,
Кутугерци,
Кршалево,
**[[Ќустендил]]**,
Лелинци,
Леска,
Лисец,
Лозно,
Ломница,
Мазарачево,
Вратца,
Нови Чифлик,
Ново Село,
Николичевци,
Пиперков Чифлик,
Полетинци,
Полска Скакавица,
Преколница,
Радловци,
Раненци,
Режинци,
Раџавица,
’Рсово,
Савоjски,
Сажденик,
Скрињано,
Слокоштица,
Совољано,
Стенско,
Таваличево,
Трновлаг,
Трсино,
Церовица,
Црешново,
Црвена јаб’лка,
Црвендол,
Црвењaно,
Чудинци,
Шипочано,
Шишковци,
Јаб'лково

### [[Општина Невестино]]
Ваксево,
Ветрен,
Дл’хчево-Сабљaр,
Долна Козница,
Друмохар,
Еремија,
Згурово,
Илија,
Кадровица,
Лиљач,
Мрводол,
Невестино,
Неделкова Граштица,
Пастух,
Пелатиково,
Раково,
Рашка Граштица,
Смоличано,
Страдалово,
Тишаново,
Црварица,
Чеканец,
Четирци

### [[Општина Рила]]
Падала,
Пастра,
**[[Рила (град)|Рила]]**,
Рилски манастир,
Смочево

### [[Општина Сапарева Бањa]]
Овчарци,
Ресилово,
**[[Сапарева Бањa]]**,
Сапарево

### [[Општина Дупница]]
Баланово,
Бистрица,
Блатино,
Грамаде,
Делјан,
Дјаково,
Jaхиново
Краjни Дол,
Краjници,
Кременик,
Палатово,
Пиперево,
Самораново,
**[[Дупница]]**,
Тополница,
Червен Брјаг,
Џерман

### [[Општина Трекљано]]
Брест,
Б’зовица,
Габрешевци,
Горни Коритен,
Горно Кобиле,
Добри Дол,
Долни Коритен,
Долно Кобиле,
Драгоjчинци,
Злогош,
Киселица,
Косово,
Метохија,
Побит Кам'к,
Средорек,
Сушица,
Трекљано,
Уши,
Чешљанци

## Наводи

## Надворешни врски
* Службен портал на Ќустендилската област 

Категорија:Области во Бугарија
Природен сателит

[мини|десно|Макета на метеролошкиот сателит „[Електро-Л“ - пример за вештачки сателит]]
[мини|десно|250п|[Месечината е природен сателит на Земјата]]

**Природен сателит** или **месечина** е објект кој кружи околу планета или некое поголемо тело од него, а не е направено од човекот. Ваквиот објект најчесто се нарекува месечина. Технички, поимот природен сателит исто така може да се однесува и на планета која кружи околу некоја ѕвезда, или уште повеќе ѕвезда која кружи околу своето галактичко средиште. Но вообичаено поимот природен сателит се однесува на сателитите на планетите, џуџестите планети или малите планети.

Има околу 240 познати месечини во Сончевиот Систем, вклучително оние 162 кои кружат околу планетите, 4 кои кружат околу џуџестите планети, и многу други кои кружат околу помали објекти во сончевиот Систем. Другите ѕвезди и нивните планети исто така имаат природни сателити.

Сите објекти кои припаѓаат на нашиот Сончев Систем, вклучително и Земјата и Сонцето, се сателити или на некоја планета, или на Сонцето, или на галактичкото средиште на Млечниот Пат.

Понекогаш не е едноставно да се определи за едно множество на објекти кој на кого му е сателит. Бидејќи сите тела кои имаат маса се под влијание на гравитациски сили, движењето на примарниот објект исто така е под влијание на сателитот. Ако два објекта се со приближно иста маса, се вели дека се работи за двоен систем а не за систем примарен објект - сателит; екстремен случај на двоен систем 'двојниот астероид'. Како општ критериум за оценка дали еден објект е сателит или не на друг објект се зема нивното тежиште. Објектот до во чија внатрешност се наоѓа тежиштето велиме дека е главен објект а за другиот објект велиме дека е сателит. Еден друг пример, далеку попознат, е примерот на џуџестата планета Плутон и нејзиниот придружник Хирон. Многумина веруваат дека Хирон е сателит на Плутон, но тоа е дискутабилно, бидејќи нивните маси се приближно еднакви а нивното средиште не се наоѓа во внатрешноста на ниту еден од нив, па според тоа некои велат дека Плутон и Хирон се членови на еден двоен систем од планети.

Категорија:Месечини
Липобелковина

**Липобелковините** (**липопротеини**) се биокомплекси, односно сложени белковини чија простетична група е некој липид, како на пример фосфатид, сфингомиелин, холестерол, каротин итн.

Липобелковините кои се наоѓаат во телесните течности (серум, ликвор) се растворени. Еден од најзначајните претставници е β-липобелковината.

Во клеточната мембрана и структурните елементи на клетката (гранулите и митохондриите) се наоѓаат нерастворени липобелковини. Всушност, клеточната мембрана претставува многу сложено граден липобелковински комплекс.

Комплексите на каротините со белковините се обоени липобелковини. Таква белковини е родопсинот (видниот пурпур).

## Видови липобелковини

Врз основа на одликите, липобелковините се поделени во неколку групи:

## Поврзано

* Гликобелковина
* Фосфобелковина
* Флавобелковина
* Нуклеобелковина
* Металобелковина
* Хромобелковина


Категорија:Белковини
Категорија:Липиди
Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ
Хромобелковина

**Хромобелковините** (**хромопротеини** или **хромопротеиди**) се сложени белковини (*протеиди*) чија простетична група е некој пигмент (оттука и името, бидејќи *хромос* на грчки значи *боја*). Најраспространетите хромобелковини имаат простетична група која претставува обоено комплексно соединение на железото со порфиринот, кое се нарекува хем. Овие хромобелковини се нарекуваат и хембелковини.

Хембелковините се физиолошки многу активни. Во оваа група спаѓа хемоглобинот од кој потекнува црвената боја на еритроцитите и кој го пренесува кислородот од белите дробови до ткивата, потоа внатреклеточните пигменти (цитохроми), кои ги пренесуваат електроните во текот на биолошките оксидации, како и цела низа на ензими кои ги катализираат редокс реакциите.

Железото во хемот може да биде двовалентно (ферохем или само хем), тровалентно (ферихем или хемин), а може и повратно да преминува од двовалентна во тровалентна состојба. Според валентноста на железото, се разликуваат следните порфиринобелковини:

* Железо во двовалентна состојба:
# Хемоглобини — респираторни пигменти на ‘рбетниците
# Еритрокруорини — респираторни пигменти во крвта и ткивните течности на без‘рбетниците
# Миоглобини — респираторни пигменти кои се наоѓаат во мускулите на ‘рбетниците и без‘рбетниците
* Железо во простетичната група кое повратно преминува од двовалентна во тровалентна состојба (Fe+++=Fe+++e-):
# Цитохроми — внатреклеточни пигменти кои се наоѓаат во клетките на сите аеробни организми. Некои од нив, како цитохромите b и c како простетична група содржат хемин (Fe3+ - протопорфирин), а цитохромот а (познат и како цитохром оксидаза или ензимот на дишењето) го има за простетична група цитохеминот.
* Железо во тровалентна состојба:
# Каталази — многу распространети белковини со ензимски карактер. Каталазата го забрзува распаѓањето на водород пероксидот на вода и кислород (2H2O2 → 2H2O + O2). Нејзина простетична група е хеминот во кој железото е тровалентно. # Пероксидазите, пак, ја катализираат оксидацијата со водороден пероксид како оксидативно средство. Растителната пероксидаза има за простетична група хемин, а животинската зелен хематин.

Физиолошката активност на наведените хембелковини зависи од белковинските делови. Наведените хембелковини се разликуваат по специфичната структура на белковинските компоненти, која ја одредува физиолошката активност, а простетичната група е иста (хем или хемин) или слични структури.

## Поврзано

* Гликобелковини
* Фосфобелковини
* Нуклеобелковини
* Металобелковини

Категорија:Белковини
Категорија:Пигменти
Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ
Фосфобелковина

**Фосфобелковините** (**фосфопротеини**) се сложени белковини чија простетична група е ортофосфорната киселина, која е естерски врзана за алкохолната група на аминокиселината серин.

Типичен претставник на фосфобелковините е казеинот од млекото. По пат на електрофореза, казеинот се раздвојува на три фракции: α, β и γ казеин. Сите тие содржат околу 0,8 % фосфор. Се разликуваат по молекулската маса, која тешко се одредува бидејќи многу лесно образува поголеми агрегати, така што се добиваат вредности од 24.000 д0 400.000. Казеините се разликуваат и по процентот на фософор.

Фосфобелковините ги има во поголема количина и во жолчката од јајцето. Најпознат е вителинот кој содржи 10 % фосфор.

Категорија:Белковини
Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ
Гликобелковина

**Гликобелковини** (**гликопротеини**) се сложени белковини кои како простетична група имаат некој јаглехидрат. Тоа се многу вискозни и слузести супстанци, па затоа се нарекуваат и *мукобелковини*. Гликобелковините се многу распространети во животинскиот организам. Ги има во сите секрети (плунка, желодочен сок, синовијална течност, секрети на цревна слузокожа), потоа во ‘рскавицата, папочната врвка, стаклестото тело на окото, рожницата, серумот, еритроцитите (крвните групи) и сврзното ткиво.

Гликобелковините се со многу различен состав и особини. Според карактерот на полисахаридот, ги делиме на неутрални и кисели. Полисахаридите од првата група е со неутрален карактер и се состои од повеќе единици на моносахариди или аминошеќери. Полисахаридот на киселите гликобелковини е хијалуронска киселина, хондроитин сулфурна киселина или се состои од повеќе единици на хексуронски киселини.


Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ
Цитохром c

[мини|220px|Структурна формула на [полите “c”]]

**Цитохромот ''c*** е најдобро испитан [[цитохром]], бидејќи е доста стабилен и лесно се екстрахира. Молекулската маса му изнесува 12,000.

Добиен е во кристална состојба од различен биолошки материјал. Цитохромот *c* е базна [[белковина]] кој се состои од еден [[пептид]]ен ланец изграден од 104 [[Аминокиселина|аминокиселини]] и еден [[хем]]. Хемот е врзан за пептидниот ланец двократно: железото со координативна врска е поврзано за остатоците на [[хистидин]]от и [[Ковалентна врска|ковалентно]], преку две [[винил]]ни групи, за остатоците на [[цистеин]]от од пептидниот ланец. Хемот е сместен длабоко во пептидниот ланец, кој го обиколува од двете страни. Поради тоа, редуцираниот (феро) цитохром *c* не може да сврзе ни [[јаглерод моноксид]], ниту пак директно да реагира со [[кислород]]от. Исто така, оксидираниот (фери) цитохром *c'' не сврзува CN- јон.

Категорија:Белковини
Категорија:Пигменти
Категорија:Гени на хромозомот 7
Категорија:Повеќефункционални белковини
Категорија:Клеточно дишење
Цитохром

**Цитохромите** се клеточни хембелковини (односно пигменти). Тие се наоѓаат во клетките на сите аеробни организми, врзани за митохондриите или слични структурни елементи на клетката. Нивната простетична група е со металопорфирински карактер (Fe-протопорфирин, цитохемин итн.). Таа овозможува пренесување на електрони во респираторната низа при што металот (обично железо) повратно преминува од повисок на понизок оксидационен степен.

## Видови
Цитохромите имаат карактеристични апсорпциони спектри, врз основа на кои се и откриени во 1882 година. Така, првите испитувања на цитохромот од миокардот (срцевиот мускул) покажале дека, според апсорпционите спектри, постојат најмалку три видови на цитохроми: *a*, *b* и *[[Цитохром c|c]]*. По тоа, во различен биолошки материјал, утврдено е постоење на повеќе видови на цитохроми *a*, *b* и *c*, на пример: *a*, *a<sub>3</sub>*, *b*, *b<sub>5</sub>*, *c*, *c<sub>1</sub>*, *c<sub>2</sub>* итн.

Категорија:Белковини
Категорија:Пигменти
Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ
Кажимјеж Новак

**Кажимјеж Новак** (;  - ) — светски патник од Полска, кореспондент и фотограф, роден во Стриј, денес во Лавовската област, Украина. По Првата светска војна живеел во Познањ.

Од 1931 до 1936 г. патувал сам, пеш и со велоспиед низ Африка. Вкупно пропатувал околу 40 000 км https://web.archive.org/web/20070928091232/http://www.tutej.pl/pliki/cms/1754/mapa70.jpg. Тој бил веројатно првиот човек во светот кој го постигнал тоа. За неговите патувања издадена е книга *Rowerem i pieszo przez Czarny Ląd* („Со велосипед и пеш преку Црниот Континент“). Починал во Познањ.

## Надворешни врски

* Официјален портал посветен на Кажимјеж Новак 
* ''Со велосипед и пешки низ Црниот Континент'' 

Категорија:Полски патописци
Категорија:Полски новинари
Категорија:Полски фотографи
Доменико Трецини

[thumb|250px|[Петропавловски собор, најпознатото дело на Трецини]]
**Деменико Трецини** (италијански: *Domenico Trezzini*) (ц. 1670-1734) бил швајцарски архитект кој го развил петреобарокниот стил на руската архитектура.

Роден е во Астано, бизу Лугано, во италијанскиот дел Тичино. Вројатно студирал во Рим. Подоцна, кога работел во Данска, добил покана од Петар Велики, да биде еден од архитектите на згради за новата руска престолнина, Санкт Петербург.

Од 1703, (основањето на градот), Трецини дал значителни придонеси кон најзначајните згради. Меѓу неговите инзвордени достигнувања се вбројуваат Петропавловската тврдина и Петропавловскиот собор, зградата на Дванаесетте Колегијати, (сега главната зграда на Санкт Петербургскиот Универзитет) како и Петровиот Летен дворец. Тој зел учество и во нацртите на Кронштат и Александро-Невскиот манастир.

Доменико Трецини игра и друга голема улога во архитектонската историја на Русија: неговата школа по европски модел била основа за познатиот петробарокен стил.

Трецини бил во добри и блиски односи со царот Петар Велики. За ова сведочи фактот што тој бил кум на неговиот син Пјетро Антонио Трецини (исто така станал познат архитект).

## Наводи
* http://www.swissworld.org/eng/swissworld.html?siteSect=901&sid=3999430&rubricId=17140
* http://www.stpetersburg2003.ch/architects/main.php?lang=eng&id=171&limitpos_nav=&initial=&age= 

Трецини, Доменико
Трецини, Доменико
Трецини, Доменико
Трецини, Доменико
Категорија:Родени во 1670 година
Категорија:Починати во 1734 година
Категорија:Починати во Санкт Петербург
Витамин Б1

**Витаминот Б<sub>1</sub>**, познат и како **тиамин** или **анеурин** е анти бери-бери или антинеуритичен витамин. Прв го изолирал Фанк од лушпата на оризот.

Тиаминот е бела, кристална супстанца која добро се раствора во вода, а послабо во етанол. Таа не се раствора во етер и хлороформ. Во сува состојба, тиаминот е стабилен при загревање до 100&nbsp;°C; поради тоа со готвењето на храната тој незначително се разорува. Тиаминот денес најчесто се добива по синтетски пат.

Молекулата на тиаминот се состои од пиримидински и тиазолов прстен. Прстените меѓусебно се поврзани преку кватерниот азотен атом на тиазолот, така што тиаминот е секогаш позитивно наелектризиран.

Покрај слободниот тиамин, во организмот се наоѓа и пирофосфатен облик на овој витамин, познат како тиаминпирофосфат и скратено се обележува TPP. Пирофосфорната киселина е естерски врзана за хидроксилната група на тиазоловиот прстен во тиаминпирофосфат.

Тиаминпирофосфатот е (покрај NAD<sup>+</sup> и NADP<sup>+</sup>) еден од најрано познатите коензими. Во процесот на оксидативна декарбоксилација на α-кето киселините го пренесува "активниот ацеталдехид". Поради тоа, порано е нарекуван "кокарбоксилаза" (денес заменето со правилното име "кодекарбоксилаза").

Начинот на дејство на тиаминпирофосфатот во комплицираниот процес на оксидативна декарбоксилација долго време бил непознат. Денес се знае дека α-кето киселините под дејство на мултиензимскиот систем се декарбоксилираат (губат CO<sup>2</sup>) и истовремено се оксидираат. Така на пример, пирогроздовата киселина под дејство на ензимот пируват декарбоксилаза губи CO2, а остатокот се врзува на коензимот ТРР, градејќи "активен ацеталдехид". Тој потоа се оксидира (губи водород) во остаток на оцетна киселина. Кофактор на оваа оксидација е липонската киселина, која притоа се редуцира и истовремено го пренесува остатокот на оцетната киселина на коензимот А. Редуцираната липонска киселина ензимски се оксидира и одново се вклучува во целиот процес. Крајни производи на оксидативната декарбоксилација на пируватот се CO2 и ацетилкоензим А (односно "активна оцетна киселина"). Поради тоа, недостатокот на тиамин во организмот доведува до нарушувања во метаболизмот на гликозата, бидејќи доаѓа до натрупување на пирогроздовата киселина.

Многу бактерии го синтетизираат тиаминот. Така, бактериите на цревната флора можат потполно да ги задоволат потребите на животните за овој витамин.

Во сировото рибино месо, кај некои бактерии и кај некои растенија постои ензим тиаминаза кој ја кине врската меѓу пиримидинскиот и тиазоловиот прстен во тиаминот. Затоа се појавуваат симптоми на полинеуритис кај животните кои се хранат со ваква храна.
## Наводи

Категорија:Витамини
Категорија:Катјони
Категорија:Коензими
Категорија:Неопходни лекови според Светската здравствена организација
Категорија:Првични алкохоли
Категорија:Б-витамини
Категорија:Четвртични амониумски соединенија
Рибофлавин

**[[Витамин]]от Б<sub>2</sub>** или **рибофлавин** (**лактофлавин**) е составен дел на флавин нуклеотидите (FMN и FAD). Рибофлавинот се состои од диметил-изоалоксазински прстен, за кој на положбата 9 е врзан алкохол D-рибитол. Хемиското име на рибофлавинот е 6,7-диметил-9 N-рибитил-изоалоксазин.

Рибофлавинот е портокалово-жолта кристална супстанца, растворлива во вода и стабилна на зголемена температура, особено во кисела средина. Водниот раствор на рибофлавинот флуоресцира со жолто-зелена боја.

Рибофлавинот е многу распространет во природата. Се наоѓа во млекото, месото, јајцата, овошјето и лиснатиот зеленчук. Многу бактерии и габи можат да го синтетизираат.

## Надворешни врски
* 
* Mirasol PRT 

Категорија:Витамини
Категорија:Коензими
Категорија:Неопходни лекови според Светската здравствена организација
Категорија:Првични алкохоли
Категорија:Вторични алкохоли
Категорија:Прехранбени бои
Категорија:Б-витамини
Долно Неволјани

**Долно Неволјани** (, *Валтонера* или *Βαλτόνερο*, *Валтонеро*; до 1928&nbsp;г. *Κάτω Νεβόλιανη*, *Като Неволяни*) — село во Леринско, Егејска Македонија, денес во општината Суровичево на Леринскиот округ во областа Западна Македонија, Грција. Населението брои 232 жители (2011).

## Географија
Селото е сместено во северниот дел на котлината Сариѓол, 46&nbsp;км јужно од Лерин и 6&nbsp;км југоисточно од Ајтос. Лежи близу источниот брег на езерото Зазерци.

## Историја
### Во Отоманското Царство
Селото првично било населено исклучиво со Македонци, кои подоцна биле делумно истиснати од муслиманско население, па селото станало мешано во бројна полза на муслиманите. Наречено е Долно Неволјани, за да се разликува од другото Неволјани во Леринскои — наречено Горно Неволјани.

Во 1889 г. хрватскиот етнограф Стефан Верковиќ напишал за селото:

Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) во 1900 г. Неволјани имало 150 жители Турци и 150 жители Роми, изоставувајќи го македонското малцинство. Меѓутоа, според српскиот географ Боривое Милоевиќ во годините пред Балканските војни Долно Неволјани се состоело подеднакво од 10 македонски и 10 турски куќи.

На Етнографската карта на Битолскиот Вилает од 1901 г. Долно Неволјани се води како мешано македонско-турско село во Леринската каза на Битолскиот санџак со 76 куќи.

### Во Грција
По Балканските војни во 1913 г. селото е припоено кон Грција согласно Букурешкиот договор. Истата година во него се попишани 204 жители, кои во 1920 г. опаднале на 171 жител. Во 1920-тите муслиманското население е иселено во Турција по сила на Лозанскиот договор, а на негово место грчката власт донела грчки колонисти од Кавказ и Власи од Епир. Во 1928 г. селото е заведено како наполно дојенско со 168 жители од 54 семејства, испуштајќи ги преостанатите Македонци. Истата 1928 г. е преименувано во Валтонера, што значи „блатна вода“.

Според истражување од 1993 година селото мешано со дојденско, словенојазично (т.е. македонско) и влашко население. Забележано е дека понтскиот грчки меѓу дојденците е зачуван на средно ниво.

## Општествени установи
* Црква „Св. Константин и Елена“, чија камбана е донесена од колонистите од Кавказ
* друштво „Проодос“ (Напредок)
* „Тиела“ (Бура) — фудбалски клуб

## Население

## Стопанство
Селото одгледува жито, тутун, компири и преработка на сточарски производи.

## Поврзано
* Сариѓол

## Наводи

Категорија:Суровичево
Пирова победа

**Пирова победа** — победа по многу висока цена за победникот. Фразата се однесува Пир Епирски, кралот на Молосијците, Епир и Македонија, чија војска била речиси уништена при неговата победа над римјаните за време на Пировата војна во Хераклеја во 280 п.н.е. и Аскул во 279 п.н.е.. Плутарх ни дава навод од извештај на историчарот Дионисиј Халикарнаски по завршетокот на второспоменатава војна:

: *„Војските се разделија; и, беше речено, дека Пир му одговорил на некој кој се радувал на неговата победа дека *'уште една ваква победа сосема ќе го срози*'. Тој изгубил голем дел од неговата војска што ја донел, а и речиси сите особени пријатели и војсководци; немало кој друг да се регрутира, а сојузниците во Италија ги сметал за назадни. Од друга страна, како фонтана која везден истекува од градот, римскиот логор набргу бил обилно пополнет со нови војници, со воопшто несмалена храброст заради претрпената загуба, туку заради самиот тој гнев, смогнувајќи нова сила и одлучност за војување.*“ http://classics.mit.edu/Plutarch/pyrrhus.html 

## Примери
* Битка кај Малплаке (1709) - Војна за шпанското наследство
* Битка кај Бункерскиот рид (1775) - Американска револуција
* Втора Бурска војна (1899-1902)
* Зимска војна (1939-1940)
* Битка за Санта Крус (1942) - Втора светска војна, Тихоокеанско боиште
* Битка за Вуковар (1991)

Категорија:Војни на Стариот Рим
Категорија:Воени поими
Епизиотомија

right|400px
**Епизиотомија** е хируршка операција која се администрира кај жените при пораѓањето.
 
Понекогаш е неопходно да се засечи кожата кај долниот крај на вагината за да му
се помогне на бебето да излезе. Постои поголема веројатност да се случи епизиотомија ако при
породувањето треба бебето да биде извлечено со хируршки клешти, но во некои случаи може да биде неопходно и при нормално породување.

## Наводи

## Надворешни врски
* Лошо сошиена епизиотомија 

Категорија:Женски репродуктивен систем
Категорија:Хирургија
Ангиопластика

**Ангиопластика** — едноставна операција која го подобрува протокот на крв до срцето со проширување на артериите. Може да се направи со локална анестезија (да се здрви местото). Во болница се останува само кусо време. Докторот ја проширува артеријата на тој начин што става специјален балон во затнатата артерија. Кога ќе стигне балонот во артеријата, докторот хидраулички ќе го надуе пред да го отстрани. Тоа ја проширува артеријата. Потоа докторот става метално цевче (наречено “*[[стент]]*”) во проширената артерија. Ова цевче останува во артеријата за да ја држи отворена.

## Наводи
http://www.health.nsw.gov.au/mhcs/publication_pdfs/6095/BHC-6095-MAC.pdf  Мултикултурен здравствен комуникативен сервис, *Срцеви заболувања - како може лечењето да ви помогне*, Нов Јужен Велс, мај 2002.

Категорија:Хирургија
Категорија:Крвоток
Бајпас операција

**Бајпас операција** е вид хируршка операција и претставува начин крвта да дојде до срцето за оние личности со срцеви заболувања како на пр., Ангина. 

Докторот позајмува друга артерија од телото на пациентот (од градниот кош, ногата или раката). Оваа здрава артерија потоа се спојува со затнатата артерија, така што може да носи крв до срцето преместувајќи го блокираниот дел. За оваа операција е потребно тотално успивање (општа анестезија) и подолг престој во болница. Најчесто е безбедна и успешна операција.
600px|мини|центар|Еднократен и повеќекратен бајпас на срце
## Извор

http://www.health.nsw.gov.au/mhcs/publication_pdfs/6095/BHC-6095-MAC.pdf  Мултикултурен здравствен комуникативен сервис, *Срцеви заболувања - како може лечењето да ви помогне*, Нов Јужен Велс, мај 2002.

Категорија:Хирургија
Категорија:Крвоток
Простата

**Простата** — сексуална жлезда која е дел од репродуктивниот систем на мажите.

## Градба
Кај возрасен маж, таа нормално е голема како орев или костен. Простатата е сместена под мочниот меур, на основата на машкиот половен орган и непосредно пред аналниот отвор. Простатата има предна страна, која е во однос со срамната симфиза, задна страна која е во однос со ректумот, врв кој допира до перинеумот и база на која лежи мочниот меур. Во средината, простатата има тесна дупка. Мочниот канал што ја празни мочката од мочниот меур, минува низ таа дупка на патот кон врвот на пенисот.

## Функции
Простатата лачи бистар „сок“ кој е дел спермата при ејакулацијата.

## Заболувања на простатата
Најчесто заболување на простатата е нејзиното зголемување кое е поврзано со стареењето на мажот. Најчесто, до возраст од 40 години, простатата не покажува никакви симптоми, а потоа кај дел од мажите се јавува состојба на зголемена простата. Повеќе од половината од мажите на возраст над 60 години се соочуваат со овој проблем. Причините за зголемувањето на простатата не се познати, но се претпоставува дека голема улога може да играат некои хормони, како: тестостеронот, дихидратестостеронот (ДХТ) и естрогенот.
Вообичаен симптом за зголемена простата е проблемот со честото уринирање во текот на ноќта, а тоа произлегува оттаму што зголемената простата притиска врз мочниот канал што поминува низ неа. Исто така, други симптоми се: при уринирањето првиот млаз доаѓа со задоцнување, млазот е послаб од вообичаеното, неможност за мокрење и чувство на неиспразнетост.

## Лекување
Постојат неколку можности за лекување на зголемената простата: На прво место доаѓа промената на животните навики (намален внес на алкохол и кафе и намален внес на течности пред спиење, уринирање со пауза), потоа следува земањето одредени лекови, а како последна можност е хируршката интервенција. Притоа, се користат повеќе третмани, како: трансуретрална иглена аблација (TUNA), која е позната како радиочестотна аблација и трансуретрална микробранова аблација (TUMT). Најпознат хируршки третман е трансуретрална ресекција на простатата (TURP) со регионална или општа анестезија. Операцијата се изведува со помош на инструменти кои се вовлекуваат во простатата низ мочниот канал и со нив се отстранува зголемениот дел. Операцијата е минимално инвазивна, без хируршки резови и со скратен болнички престој.

## Наводи

Категорија:Машки репродуктивен систем
Варикозни вени

**Варикозни вени** (или **проширени вени**) — вид на заболување кое се јавува кај нозете бидејќи, во својот пат околу телото, доста е тешко крвта да се искачи нагоре по нозете. За да се спречи крвта да се врати назад, нашите вени имаат залистоци што се затвораат зад крвта како што таа се движи низ вените. Ако овие залистоци попуштат, доаѓа до собирање на крв во вените, што предизвикува тие да се набубрат.

Ризикот за добивање проширени вени се зголемува кај следниве луѓе:
* оние кои се бремени
* оние со голема дебелина
* оние со голема височина
* оние кои долго време стојат или седат во една положба (работење во продавница, на пример)
* оние со семејна историја на проширени вени

## Проблеми со проширени вени

Некои луѓе сакаат да ги отстранат проширените вени затоа што не им се допаѓа изгледот. Но, проширените вени исто така создаваат чувство на замор и неудобност во нозете. Кожата над проширените вени може да стане сува, тенка и да чеша (воспаление на кожата). Во најопасен случаи, лошата циркулација може да доведе до шлог.

## Наводи

## Надворешни врски

Категорија:Стареење
Категорија:Васкуларни болести