Акански јазик

**Аканскиот**, или познат како **чвијски** или **фантејски**, е атлантско-конгоански јазик, дел од поголемото јазично семејство на нигер-конгоански јазици. Јазикот е мајчин јазик на Аканите. Аканскиот јазик го зборуваат околу 58% од населението на Гана, претежно во јужните делови на земјата. Исто така, јазикот се зборува во Брегот на Слоновата Коска од околу 30% од населението. Јазикот може да се смета за плурицентричен, бидејќи постојат три стандардизирани дијалекти: асантејски дијалект, акуапемски дијалект и фантејски дијалект. Иако сите три стандардни форми се разбирливи меѓу себе, правописите се различни и тоа ја отежнува меѓусебната комуникација. Во 1978 година, Комитетот за акански правопис основал заеднички правопис за сите акански дијалекти кој се користи во образованието.

## Фонологија

### Согласки
Пред предни самогласки, сите согласки се палатализирани и експлозивните согласки стануваат африкативни. Алофоните на  се доста сложени.

### Самогласки
Аканските дијалекти имаат 14 или 15 самогласки: 4 или 5 „затегнати“, 5 „олабавени“ (кои се адекватно, но не целосно претставени) и пет носни (не се претставени)

#### Хармонија
Јазикот има самогласна хармонија.
#олабавени самогласки проследени од затегнати самогласки /i̘ a̘ u̘/ стануваат затегнати. Ова се пишува и така правиписните ** стануваат *i e a o u*.
# по олабавените /e a o/, затегнатите /e̘ o̘/ тсануваат олабавени /i u/. Ова не се пишува.

### Тонови
Аканскиот има три тона: висок, среден и низок. Почетните слогови немаат среден тон.

## Примери

*Akwaaba – добредојде
*Aane – да
*Yiw (Akuapim) - да
*Daabi – не
*Da yie – Добра ноќ (буквално 'спиј добро')
*Ɛte sεn/Wo ho te sɛn? – Како си?
*meda wo ase – Благодарам
*Mepa wo kyew – Извини
*Dwom/nnwom - песна или музија
*Wo din de sεn? - Како се викаш?
*Me din de ... - Моето име е ...
*Wadi mfeɛ ahe/sɛn? - Колку стар е тој/ таа?
*Woadi mfeɛ ahe/sɛn? - Колку си стар?/ Колку години имаш?

## Користена литература

* Dolphyne, Florence Abena (1988), *The Akan (Twi-Fante) Language: Its Sound Systems and Tonal Structure*. Ghana Universities Press, Accra. ISBN 9964-3-0159-6
* F.A. Dolphyne (1996) *A Comprehensive Course in Twi (Asante) for the Non-Twi Learner*. Ghana University Press, Accra. ISBN 9964-3-0245-2.
* William Nketia (2004) *Twi für Ghana:; Wort für Wort.* Reise Know-How Verlag, Bielefeld. ISBN 3-89416-346-1. (In German)
* Obeng, Samuel Gyasi. (2001). *African anthroponymy: An ethnopragmatic and norphophonological study of personal names in Akan and some African societies*. LINCOM studies in anthropology 08. Muenchen: LINCOM Europa. ISBN 3-89586-431-5.
* J.E. Redden and N. Owusu (1963, 1995). ''Twi Basic Course''. Foreign Service Institute (Hippocrene reprint). ISBN 0-7818-0394-2 [Book and audio available at website in References, below]

## Поврзано

* Гана
* Акани
* Атлантско-конгоански јазици

## Надворешни врски
*
* Запис за аканскиот на Rosetta Project
* Англиско-асантски речник
* Јазични ресурси за аканскиот 
* Journal of West African Languages 
* Акански речник
* Ресурски за аканскиот 
* Поеми на акански

Категорија:Квански јазици
Категорија:Јазици во Гана
Категорија:Јазици во Брегот на Слоновата Коска
Категорија:Јазици во Бенин