Исламот во Авганистан

**Исламот во [[Авганистан]]** започнал да се практикува по арапското исламско освојување на Авганистан од 7 до 10 век, а последните задржувања во преобразба биле направени кон крајот на 19 век. Исламот е официјална државна религија во Авганистан, приближно 99,7% од авганистанското население се муслимани. Околу 90% практикуваат сунитски ислам, кој припаѓа на Ханафиската школа, додека се верува дека околу 7% се шиити. Повеќето шиити припаѓаат на гранката „Дванаестници“ и само помал број го следат Исмаилизмот. Според Пју, 3% се не-деноминативни муслимани.

По завршувањето на исламското освојување на Персија, муслиманските Арапи тогаш започнале да се движат кон земјите источно од Персија и во 652 година го зазеле Херат. До крајот на 10 век Газнавидите ги покориле хинду-шахиските кралеви на Синд. Во 12 век, Гуридите ја нападнале Северна Индија.

## Историја
[лево|мини| Изградена за време на Гуридите во 12 век, [Хератска џамија|Петочната џамија во Херат е една од најстарите џамии во Авганистан .]]
Во 7 век, омејадските арапските муслимани навлегле во областа сега позната како Авганистан по решителната победа над Сасанидското Царство во Битката кај Нахаванд (642 година). После овој колосален пораз, последниот цар на Сасанидското Царство, Издигерд III, побегнал кон исток длабоко во Средна Азија. Прогонувајќи го Издигерд III, Арапите избрале да влезат во областа од североисточен Иран  и потоа во Херат, каде што стационирале голем дел од својата војска пред да напредуваат кон остатокот од Авганистан. Арапите вложиле значителни напори за пропагирање на исламот меѓу месното население.

Голем број на жители на регионот на северен Авганистан го прифатиле исламот преку мисионерските напори на Омејадите, особено под владеењето на Хишам ибн Абд ел-Малик (калиф од 723 до 733 година) и Омар ибн Абдул Азиз (калиф од 717 до 720 година). За време на владеењето на ел-Мутасим, исламот се практикувал кај повеќето жители на регионот и, конечно, под времето на Јакуб-и-Лаит Сафари, исламот бил веќе далеку преовладувачката религија во Кабул заедно со другите поголеми градови во Авганистан. Подоцна, Саманидите го пропагирале исламот длабоко во срцето на Средна Азија, бидејќи првиот комплетен превод на Куранот на персиски јазик се случил во 9 век. Од 9 век, исламот доминира во религиозниот пејзаж на земјата. Исламските лидери влегле во политичката сфера во различни периоди на криза, но користеле секуларен авторитет долго време. Остатоците од династијата на Хинду Шахи во источните граници на Авганистан биле протерани од Махмуд од Газни во текот на 998 и 1030 година.
мини

По инвазијата и уништувањето на Монголците, Тимуридите ја обновиле областа и уште еднаш ја направиле центар на исламско учење. Шиитскиот ислам се пробил до јужен Авганистан за време на владеењето на Сафавидите во 16 век. Додека Мир Ваис Хотак не ги ослободил Авганистанците во 1709 година, регионот Кандахар во Авганистан честопати претставувал бојно поле меѓу шиитските сафавиди и сунитските могули.

### Освојување од Абдур Рахман Кан
[лево|мини| Петочната џамија во [Кандахар. Во непосредна близина на него се наоѓа Светилиштето на наметката и гробот на Ахмад Шах Дурани.]]
Првото систематско внесување на исламот како инструмент за градење на државата било иницирано од кралот Абдур Рахман Кан (1880–1901) за време на неговото владеење и воспоставување на централизација. Тој донел одлука дека сите закони мора да бидат во согласност со исламскиот закон и така го издигнал шеријатот над обичајните закони отелотворени во Паштунвали. Улемата била повикана да ги легитимира и санкционира неговите државни напори, како и неговиот централен авторитет. Ова ја подобрувало верската заедница од една страна, но бидејќи тие биле сè повеќе вовлечени во бирократијата како слуги на државата, верското раководство на крајот било ослабено. Многу економски привилегии што ги уживале верските личности и институции биле преструктуирани во рамките на државата; пропагандата на учењето, некогаш единствена привилегија на уламите, била внимателно надгледувана; а Амир станал врховен арбитер на правдата.
[мини|Мажи кои се [Намаз (ислам)|молат во Сината џамија (или Светилиштето на Али) во северниот авганистански град Мазар-и-Шариф]]
Наследниците на Абдур Рахман Кан продолжиле и ги прошириле неговите политики, бидејќи тие го зголемиле моментумот на секуларизација. Исламот останал централен во интеракциите, но верскиот естаблишмент во суштина останал неполитички, функционирајќи како морално, а не како политичко влијание. Како и да е, исламот се практикувал во време на национална криза. Покрај тоа, кога религиозното раководство се сметало за сериозно загрозено, харизматичните верски личности периодично го користеле исламот за собирање на различни групи во спротивност со државата. Тие се кренале во неколку наврати против кралот Аманулах Шах (1919–1929), на пример, во знак на протест против реформите за кои се верувало дека се западни и кои се неисправни за исламот.

Последователните владетели, водејќи сметка за традиционалните ставови на секуларизацијата, внимавале да ја истакнат компатибилноста на исламот со модернизацијата. И покрај тоа, и покрај нејзината клучна позиција во општеството, кое продолжило да не прави разлика меѓу религијата и државата, улогата на религијата во државните работи продолжила да опаѓа.
мини|Џамија во Лашкар Гах, на југот на земјата
Уставот од 1931 година го направил шеријатот Ханифиски мезхеб како државна религија, додека Уставот од 1964 година едноставно пропишувал дека државата треба да го спроведува својот религиозен ритуал според Ханифискиот мезхеб. Уставот од 1977 година го прогласил исламот за религија во Авганистан, но не спомнал дека државниот ритуал треба да биде Ханифиски мезхеб. Казнениот законик од 1976 година и Граѓанскиот законик од 1977 година, кои го опфаќаат целото поле на социјална правда, претставале големи обиди да се справат со елементи на секуларното право. На пример, на судовите им било наредено прво да ги разгледуваат случаите според световниот закон, прибегнувајќи кон шеријатот во области што секуларното право не ги опфаќало. До 1978 година, владата на Народната демократска партија во Авганистан отворено ја изразила својата одбивност кон верскиот естаблишмент. Ова го втурнало исламистичкото движење во национален бунт; Исламот се преселил од својот пасивен став кон периферијата за да игра активна улога.
[мини| Џамијата [Џамија Абдул Рахман|Абдул Рахман во Кабул, најголемата џамија во Авганистан]]
Политизираниот ислам во Авганистан претставува прекин на авганистанските традиции. Исламистичкото движење потекнува од 1958 година меѓу факултетите на Универзитетот во Кабул, особено на Факултетот за исламско право, основан во 1952 година, со наведена цел да се подигне квалитетот на религиозната настава за да се приспособат на современата наука и технологија. Основачите во голема мерка биле професори под влијание на Египетското Муслиманско братство, партија формирана во 30-тите години на минатиот век, која била посветена на исламскиот преродбеник и социјална, економска и политичка правичност. Нивната цел е да се помират со современиот свет преку развој на политичка идеологија заснована на исламот. Авганистанските лидери, иако биле должни, не создале силни врски со слични движења во други земји.

По либерализацијата на ставовите на владата по усвојувањето на Уставот од 1964 година започнал период на интензивен активизам кај студентите на Универзитетот во Кабул. Професорите и нивните студенти ја формирале Муслиманската младинска организација (*Sazmani Jawanani Musulman*) во средината на 1960-тите во исто време кога левичарите формирале и многу партии. Првично комунистичките студенти биле побројни од муслиманските студенти, но до 1970 година Муслиманската младина добила мнозинство на студентски избори. Нивното членство било регрутирано од универзитетски факултети и од средни училишта во неколку градови како Мазари Шариф и Херат. Некои од овие професори и студенти станале водачи на бунтовниците муџахедини во 80-тите години на минатиот век.

### Радикализација и присуство на НАТО
Советската инвазија во 1979 година за поддршка на комунистичката влада предизвикала голема интервенција на религијата во авганистанскиот политички судир, а исламот ја обединил мултиетничката политичка опозиција. Со преземањето на владата од страна на Народната партија во април 1978 година, исламот веќе станал централен дел во обединувањето на опозицијата против комунистичката идеологија на новите владетели. Како политичко-религиозен систем, исламот е добро прилагоден за потребите на разновидно, неорганизирано, често меѓусебно антагонистичко граѓанство што сака да создаде единствен фронт против заеднички непријател, а војната им дозволила на различни групи на муџахедините да ставаат во сила конкурентни концепти на организација.
[мини| Муџахедини кои се молат во провинцијата Кунар за време на [Советска војна во Авганистан|Советско-авганистанската војна во 1980 - тите]]
Советската инвазија и Иранската револуција не само што воделе национални востанија, туку и увоз на странски радикални муслимани во Авганистан. Водачите на муџахедините биле харизматични фигури со големи врски со следбениците. Во многу случаи, воените и политичките лидери го замениле племенското раководство; на моменти се зајакнувало верското раководство.  Следбениците ги избираале своите локални водачи врз основа на личен избор и приоритет меѓу регионите, сектите, етничките групи или племињата, но главните лидери се прославиле преку нивните врски со надворешни лица кои контролирале ресурси на пари и оружје.

Со поддршка на странска помош, муџахедините на крајот излегле успешни во нивниот џихад да ги истераат советските сили, но не и во нивните обиди да конструираат политичка алтернатива за управување со Авганистан по нивната победа. Во текот на целата војна, муџахедините никогаш не биле во можност целосно да ги заменат традиционалните структури со модерен политички систем заснован на исламот. Повеќето команданти на муџахедините или користеле традиционални модели на моќ, или се обидувале да ги прилагодат модерните политички структури на традиционалното општество. Со текот на времето, истакнатите водачи акумулирале богатство и моќ и, за разлика од минатото, богатството станало одлучувачки фактор за разграничување на моќта на сите нивоа.
[мини| Муслиманите заедно се молат за време на богослужбата за [Курбан бајрам во воздухопловната база Кандахар во јужен Авганистан]]
Со заминувањето на странските трупи и долгата пропаст на левичарската влада во Кабул, Исламската држава Авганистан конечно била основана во април 1992 година. Ова претставувало посебен прекин на авганистанската историја, бидејќи религиозните специјалисти никогаш порано не поседувале државна моќ. Но, новата влада не успеала да го утврди својот легитимитет и, колку што и се потрошила финансиската поддршка, командантите на локалниот и средниот дострел и нивната милиција не само што се бореле меѓу себе, туку и прибегнале кон мноштво неприфатливи практики во нивните долготрајни расправии за моќ и профит. Низ целата нација, населението страдало од малтретирање, изнуда, киднапирање, кражба и дела што ги обесчестува жените. Трговијата со дрога се зголемила алармантно; на ниту едно место во земјата автопатите не биле безбедни. Муџахедините ја загубиле довербата што ја уживале некогаш.

Есента 1994 година се појавила група наречена Талибанци, ветувајќи дека ќе ја исчисти нацијата од воени началници и криминалци. Нивната намера била да создадат „*чиста*“ исламска влада, преку нивните строги толкувања на шеријатот. Многу пакистански политичари ги поддржувале талибанците, вклучувајќи го и Сами ул Хак, кој се смета за татко на талибанците. Голем број на нејзини водачи биле еднократни членови на муџахедините, но најголемиот дел од нивните сили биле млади авганистански бегалци обучени во пакистанските медреси (верски училишта), особено оние што ги предводела Џамијат-е Улема-е Ислам Пакистан, агресивно конзервативната пакистанска политичка верска партија предводена од Маулана Фазлур Рахман, голем соперник на Кази Хусаин Ахмад, водач на подеднакво конзервативниот Џамат-е-Ислами и долгогодишен поддржувач на муџахедините.

Со седиште во Кандахар, претежно Паштунци од руралните области, и од највисокото раководство до борбената милиција, карактеристично во триесет или четириесетти, па дури и помлади, талибанците ја освоиле земјата. Во септември 1996 година тие го освоиле Кабул и владееле со поголемиот дел од Авганистан до 2001 година. Метеорското преземање поминало речиси неприкосновено. Оружјето било собрано и безбедноста била воспоставена. Во исто време, дејствијата извршени заради спроведување на шеријатот вклучувале јавни погубувања на убијци, каменување за прељуба, ампутација за кражба, забрана за секаков вид коцкање како и летање змеј, шах и борби со петли, забрана на музика и видеа, прописи против слики од луѓе и животни и ембарго за гласовите на жените преку радио. Жените требало да останат што е можно повеќе невидливи, зад превезот, во пурда во своите домови и отпуштени од работа или студирање надвор од своите домови. Режимот на талибанците бил соборен од комбинираната воена сила меѓу Авганистан и НАТО кон крајот на 2001 година. Мнозинството избегале во соседен Пакистан од каде започнале Талибанско Востание против авганистанската влада поддржана од НАТО. Мировните преговори меѓу талибанците и авганистанската влада продолжиле во текот на 2013 година.

## Исламот во авганистанското општество
мини|300x300пкс| Авганистан претежно обоена церулеска сина ( ханафи сунит)
За Авганистанците, исламот претставува потенцијално обединувачки симболичен систем кој ја неутрализира поделбата што често се појавува од постоењето на длабока гордост во племенската лојалност и изобилството на чувство на лична и семејна чест што се наоѓа во мултимитриските и мултиетничките општества како што е Авганистан.
мини|250x250пкс| Авганистанците ја изведуваат својата попладневна молитва во провинцијата Кунар (декември 2009 година)
Исламот е централно, сеприсутно влијание низ авганистанското општество; религиозните обреди го толкуваат ритамот секој ден и сезона. Покрај централниот соборски собир за неделни комунални молитви кои се задолжителни за мажите во исламот (но не и за жените) и генерално се добро посетувани, помалите џамии одржани во заедницата стојат во центарот на селата, како и во населбите во градот и градот. Масџиите служат не само како места за богослужба, туку и за мноштво функции, вклучувајќи засолниште за гости, места за средби, фокусот на социјалните верски свечености и училишта. Скоро секој Авганистанец во исто време, во текот на својата младост, учел во џамиско училиште; за многумина ова е единственото формално образование што го добиле.

Бидејќи исламот е тоталитарен начин на живот и функционира како сеопфатен кодекс на социјално однесување што ги регулира сите меѓучовечки односи, поединечниот и семејниот статус зависи од правилното почитување на системот на вредности на општеството заснован на концептите дефинирани во исламот. Овие се одликуваат со искреност, штедливост, дарежливост, доблесност, побожност, правичност, вистинитост, толеранција и почит кон другите. За да ја поддржат семејната чест, старешините исто така го контролираат однесувањето на нивните деца според истите исламски рецепти. На моменти, дури и конкурентските односи меѓу племенските или етничките групи се изразени во изрази што имаат верска супериорност. На кратко, исламот ги структурира секојдневните интеракции на сите членови на заедницата.
[лево|мини|226x226пкс| Мажи кои се [Намаз (ислам)|молат во градините на Бабур во Кабул]]
Религиозниот естаблишмент има неколку нивоа. Секој муслиман може да води неформални групи во молитва. Мулите кои служат во џамиите вообичаено се назначени од владата по консултација со нивните заедници и, иако делумно финансирани од владата, мулите се во голема мера зависни за својата егзистенција од придонесите на заедницата. Наводно, упатени во Куранот, Суната, Хадисот и Шеријатот, тие мораат да обезбедат нивните заедници да ги познаваат основите на исламскиот ритуал и однесување. Ова ги квалификува да арбитрираат спорови околу религиозното толкување. Честопати тие функционираат како платени наставници одговорни за часовите по веронаука што се одржуваат во џамии каде што децата учат основни морални вредности и коректни обредни практики. Нивната улога има дополнителни социјални аспекти затоа што тие чиноначалствуваат со кризни ритуали поврзани со раѓања, бракови и смртни случаи.
Но, руралните мули не се дел од институционализираната хиерархија на свештенството. Повеќето се со скратено работно време мули кои работат и како земјоделци или занаетчии. Некои се едвај писмени или само малку пообразовани од луѓето на кои им служат. Честопати, но во никој случај не секогаш, тие се луѓе со минимално богатство и, бидејќи за својата егзистенција зависат од заедницата што ги назначува, тие имаат мал авторитет дури и во рамките на нивните социјални граници. Тие честопати се третираат со оскудна почит и се цел на огромен број шеги што ја исмеваат нивната ароганција и незнаење. Сепак, нивната улога како религиозни арбитри ги принудува да заземаат позиции за прашања што имаат политички последици и бидејќи мулите често не се согласуваат едни со други, поставувајќи ја едната заедница наспроти другата, тие често се перципираат како нарушувачки елементи во нивните заедници.

На почитувањето на светите и светилиштата се спротивставуваат некои исламски групи, особено оние што се припишуваат на салафи или Ахле Хадит . Како и да е, пејзажот на Авганистан е либерално распослан со светилишта во чест на светците од сите описи. Многу од најстарите авганистански села и градови пораснале околу светилиштата. Некои се користат како светилишта за бегалци.

Светилиштата варираат во форма од едноставни насипи од земја или камења обележани со знаменца до раскошно украсени комплекси околу централната куполна гробница. Овие големи установи се контролирани од истакнати верски и секуларни водачи. Светилиштата може да го означат последното почивалиште на паднат херој (шахид), почитуван религиозен учител, познат суфиски поет или мошти, како што е влакно на Мухамед или парче од наметка (хирка). Голем број ги одбележуваат легендите за чудесните подвизи на Али ибн Аби Талиб, четвртиот калиф и првиот имам на шиитскиот ислам, за кој се верува дека е погребан во најелаборираното светилиште на нацијата сместено во срцето на Мазари Шариф, Високиот храм. Али е почитуван низ целиот Авганистан за неговата улога како посредник пред тиранијата.

Празничните годишни саеми кои се слават на светилиштата привлекуваат илјадници аџии и ги здружуваат сите делови на заедниците. Аџиите, исто така, посетуваат светилишта за да бараат застапништво на светителот за посебни наклони, било да е тоа лек за болест или раѓање на син. Жените се особено посветени на активности поврзани со светилишта. Овие посети може да бидат кратки или да траат неколку дена и многу аџии носат специјално благословени лековити и заштитни амајлии (обично тавиз ) за да го одвратат злото, да обезбедат љубовни врски меѓу сопрузи и жени и многу други форми на утеха. Како и славата на светите, ваквите практики генерално не се охрабруваат во исламот според класичното разбирање на Светиот Куран и хадисите (пророчки изреки на Раби)

## Шиитски ислам во Авганистан
[мини| Џамија Абу Фазл во [Кабул|Кабул за време на изградбата во 2008 година, најголемата шиитска џамија во Авганистан ]]
Околу 15% од авганистанското население практикува шиитски ислам . Повеќето шиити во Авганистан припаѓаат на гранката „Дванаестници“. Ова ги вклучува етничката група Хазари и помалата урбанизирана група  Кизилбаши , кои се по потекло од источен Иран.

Политички свесни шиитски студенти ја формираале основата на авганистанското маоистичко движење во 1960-тите и раните 1970-ти. По револуцијата во Саур (Априлска револуција) од 1978 година и Иранската револуција од 1979 година, шиитските бунтовнички групи во регионот Хазарајат, иако честопати се спротивставувале едни на други, станале активни во муџахединските активности. Тие биле помогнати од шиитски Иран и се бореле против авганистанската влада, поддржана од Советскиот Сојуз, како и други муџахедински групи.

За време на политичкото маневрирање пред воспоставувањето на Исламската држава на Авганистан во 1992 година, шиитските групи безуспешно преговарале за поправедни, последователни политички и социјални улоги.

### Исмаилизам
Шиитите Исмаили го прифатиле Исмаил ибн Џафар наместо Муса ел-Кадим за наследник на имамот Џафар ас Садик. Исмаилистичките заедници во Авганистан се помалку населени од Дванаестниците кои ги сметаат Исмаилите за еретички. Тие се наоѓаат првенствено во и близу источниот дел на Хазарајат, во областа Баглан северно од Хиндукуш.

Водачот на авганистанските Исмаили потекнува од семејството Сајид од Кајан, сместено во близина на Доши, мало гратче на северното подножје на преминот Саланг, во западната провинција Баглан . За време на советската војна во 1980-тите во Авганистан, ова семејство се здобило со значителна политичка моќ. Хотелот Серена во Кабул е во сопственост и управуван од Исмаилите.

## Ахмадија
Ахмадија се смета за движење кое започнало кон крајот на 19 век од страна на Мирза Гулам Ахмад во Кадијан, Индија . Од сите други муслимански групи се смета за отпадништво и, соодветно, само 12 години по тврдењето на Мирза Гулам за махди-хауд, неколку членови на Ахмадија биле каменувани до смрт во Кабул во периодот од 1901 до 1903 година. Подоцна во дваесеттите години на минатиот век, кралот Аманулах Кан имал неколку членови на Ахмадија кои насилно ги преобратил, а во 1924 година поврзаноста со Ахмадија стана капитален прекршок.

## Суфизам
Три суфиски реда се истакнати: Накшбандија основана во Бухара, Кадирија основана во Багдад и Чештија сместена на Чехт-и-Шариф источно од Херат. Меѓу НакшбандијаНакшбандија, Ахмад ел-Фаруки Кабули, роден северно од Кабул, се стекнал со слава по своите учења во Индија за време на владеењето на Акбар во XVI век.

Друг познат Кадирија, по име Мавлана Фаизани, се прославил во 60-тите и 70-тите години на минатиот век и бил водечки критичар против притаеното влијание на комунистичката филозофија. Во затвор во средината на 70-тите години на минатиот век, Мавлана Фаизани исчезнал кога халките дошле на власт.

Редот Чештија го основал Мавдид ел-Чешти, роден во дванаесеттиот век, а подоцна предавал во Индија. Редот гглавно е концентриран во долината на реката Хари околу Обе, Карух и Чест-и-Шариф. Редот локално е многу силен и одржува медреси со одлични библиотеки. Традиционално Чештија се држи настрана од политиката, иако неговите верници биле делотворно активни за време на отпорот во рамките на нивните сопствени организации и во нивните области.

Херат и неговата околина имаат најголем број и најголема разновидност на суфиски гранки, од кои многу се поврзани со локалните гробници. Други суфи-групи ги има низ целиот север, со важни центри во Мајмана, провинцијата Фарјаб и Кундуз. Братствата во Кабул и околу Мазари Шариф главно се поврзани со Накшбандија. Кадириите се наоѓаат главно меѓу источниот дел на Вардак, Пактија и Нангархар, вклучително и многу номадски групи. Други помали групи се населени во Кандахар. Чештиите се центрирани во долината на реката Хари.

Авганистан е единствен по тоа што има малку непријателство помеѓу уламите (религиозни научници) и суфиските редови. Голем број на суфиски водачи се сметаат за улами, а многу улами тесно се дружат со суфиското братство. Општото население им дава на суфиите почит кон нивното учење и поседување карамат.

## Наводи