Крушевачки Санџак

**Крушевачки Санџак** или **Алачахисарски Санџак** (, ) — еден од санџаците во Отоманското Царство со Алачахисар (денешен Крушевац) како административен центар. Турското име Алачахисар значи *шарена тврдина*.

## Историја
Деспот Стефан Лазаревиќ, кој немал деца, се договорил неговиот внук Ѓураѓ Бранковиќ да го наследи српскиот престол и да стапи во сојуз со Унгарија, но по неговата смрт, Мурат II ја нападнал Србија во 1428 година барајќи ја земјата за себе. Мурат ја зазел српската престолнина Крушевац и го принудил Бранковиќ да го продолжи османлискито вазалство. Во 1451 година, кога Мехмед II станал султан, деспотот Ѓураѓ повторно го зазел Крушевац и неговата околина. Мехмед II организирал воени акции во Србија од 1454 до 1459 година, кога го освоил и анектирал Српското Деспотство. Крушевац (сега познат како турски *Алачахисар*) бил заземен во 1455 година и веднаш бил организиран во отоманска поддивизија.

## Административна поделба

### Ејалети
Во периодот помеѓу 1455 и 1541 година, Крушевачкиот Санџак му припаѓал на Румелискиот Ејалет. По формирањето на Будинскиот Ејалет во 1541 година, Крушевачкиот Санџак нему му припаднал заедно со неколку други санџаци меѓу кои Смедеревскиот, Пожешкиот, Вучитрнскиот, Зворничкиот, итн. Во 1558 година Крушевачкиот Санџак му бил додаден на Темишварскиот Ејалет  На почетокот на 17 век Крушевачкиот Санџак повторно бил дел од Румелискиот Ејалет.

### Нахии
Градот Алексинац за прв пат се споменува во 1516 година во дефтер на санџакот на Алача Хисар. Истата година во Крушевац биле регистрирани 1.000 војнуци.

Во 16 век санџакот на Алача Хисар ги имал следните нахии: Крушевац (Алача Хисар), Медвеѓа, Ургуп, Загрлата, Дубочица, Козник, Куршунлу, Петрус, Бован (близу денешниот Алексинац), Полјаница, Кислина и Из. Во 17 век овој санџак ги имал следните кадилаци : Крушевац, Прокупље, Медвеѓа, Бован, Параќин и Козник.

### Санџак-бегови
Во 1493 година крушевачки санџак-бег бил Исмаил-бег, кој учествувал во Битката кај Крбавското Поле.

Дели Хасан-паша Суљобашиќ бил санџак-бег на Крушевац од 1720-тите до 1739 година. Тој успеал да спои многу мали чифлици во еден голем имот убивајќи многу локални спахии и *заими* (водачи) без да биде санкциониран, и покрај многуте официјални истраги. Во 1793 година бил префрлен во Призрен, а потоа во Охрид.

Во 1789 година, за време на Руско-турската војна (1787–1792), Шехсувар Абди-паша од Ишкодра (Скадар) бил назначен за санџак-бег на Крушевачкиот Санџак. Во периодот помеѓу 1794 и 1830 година санџак-бег бил Сашит-паша.

## Демографија во 15 и 16 век
Во 1455 година, санџакот имал 170 тимари, од кои 27 биле во рацете на христијаните.

Османлиските извори нагласуваат дека бран влашки овчари се населиле во Смедеревскиот Санџак и голем дел од Крушевачкиот Санџак и Видинскиот Санџак . Откако Османлиите ги освоиле териториите во Панонската Низина, многу семејства од централниот дел на Балканот се преселиле во таа област што го зафатила влашкото население од Крушевачкиот и Смедеревскиот Санџак кои ги загубиле своите претходни привилегии. Од почетокот на 16 век, муслиманското население во Крушевац, Прокупље и Лесковац сочинувало 68% од вкупното население, додека до крајот на векот се зголемило на речиси 85% поради исламизацијата на Србите. Во помалите градски населби како Куршумлија, Параќин, Медвеѓа и Бован, христијаните го сочинувале мнозинството од населението до 1536 година. Овој сооднос се променил дури на крајот на векот, кога овие групи се изедначиле во однос на нивниот број.

Во 1516 година, Крушевачкиот Санџак имал 320.000 жители, а во 1536 година поради депопулација имал 160.000-190.000 жители.

### Населби
Број на села според дефтерите; 

* 1516: 1.155 села
* 1536; 1.169 села
* 1570: 1.082 села
* 1583: 1.104 села

Број на населби во нахијата (*1536*);  
* Кисилина: 12 села, 153 домаќинства
* Дубочица: 300 села, 7.000 домаќинства
* Крушевац: 216 села, 8.000 домаќинства
* Козник: 116 села, 1.500-2.000 домаќинства
* Бобан: 43 села, 2.200 домаќинства
* Петруш: 95 села, 1.300–3.000 домаќинства
* Прокупље: 264 села, 13.000 домаќинства
* Куршумлија: 63 села
* Изморник: 30 села
* Пољаница: 24 села
* Загратла: 74 села, 976 домаќинства

## Наводи

## Литература
* Olga Zirojević: *Kruševački sandžak u svetlosti turskog popisa 1530/31 godine* [Sanjak of Kruševac in light of Turkish defter of 1530/31], Leskovački zbornik, VIII, 1968, 221—228
* Dragana Amedoski: *[http://cosbelgrade.com/sites/default/files/amedoski_d._krusevac_u_osmanskom_popisu_iz_1536.pdf Kruševac u osmanskom popisu iz 1536. godine] * [Kruševac in the Ottoman survey from 1536.], Miscellanea, XXIX (2008), Istorijski Institut, Belgrade
* 

Категорија:Крушевац
Категорија:Отоманска Србија
Категорија:Санџаци на Отоманското Царство во Европа