Хелмут фон Молтке Помладиот

**Гроф Хелмут Јохан Лудвиг фон Молтке** (германски: *Helmuth Johannes Ludwig von Moltke*; 25 мај 1848 – 18 јуни 1916), познат и како **Молтке Помладиот** — германски генерал и началник на Големиот Германски генералштаб, член на семејството Молтке. Тој бил внук на *генералфелдмаршалот* *[[гроф]]* Хелмут фон Молтке Постариот, кој најчесто се нарекува „Молтке Постариот“ за да се разликуваат двајцата.

По станувањето началник на Генералштабот, Молтке ја предводел германската армија од 1 јануари 1906 до 14 септември 1914 година за време на првите месеци од Првата светска војна. Неговото наследство останува контроверзно, поради неговата вмешаност во одлуката на Германија да влезе во војна и во извршувањето на инвазијата на Франција и Белгија што кулминирало со Првата битка кај Марна.

## Рана кариера
Хелмут фон Молтке бил роден во Биндорф, Големото Војводство Мекленбург-Шверин, а бил именуван по неговиот чичко, Хелмут Карл Бернхард фон Молтке, иден *генералфелдмаршал* (фелдмаршал) и херој на Обединувањето на Германија. За време на Француско-пруската војна, Молтке служел во 7-миот гренадирски полк и бил одликуван за храброст. Тој ја посетувал Воената академија помеѓу 1875 и 1878 година и се приклучил на Генералштабот во 1880 година. Во 1882 година станал личен аѓутант на својот чичко, кој тогаш бил началник на Генералштабот. Во 1891 година, по смртта на неговиот чичко, Молтке станал аѓутант на царот Вилхелм II, со што станал дел од внатрешниот круг на царот. Во 1898 година станал командант на 1-та гардиска пешадиска бригада, а во 1902 година, унапреден во генерал-потполковник, ја добил командата на 1-та гардиска пешадиска дивизија.

## Раст во Генералштабот
Во 1904 година, Молтке бил назначен за генерал-интендант; всушност, заменик-началник на Генералштабот. Во 1906 година, тој станал началник по пензионирањето на Алфред фон Шлифен. Неговото назначување било контроверзно. Другите веројатни кандидати за позицијата биле Ханс Хартвиг ​​фон Беселер, Карл фон Билов и Колмар Фрајхер фон дер Голц.  Критичарите тврдат дека Молтке ја добил позицијата врз основа на неговото име и неговото пријателство со царот (кој сакал да го нарекува *Јулиј*), со кого сигурно бил многу поблизок отколку другите кандидати. Историчарите тврдат дека Беселер бил премногу близок со Шлифен за да го наследи, додека Билов и Голц биле премногу независни за Вилијам II да ги прифати. Пријателството на Молтке со царот му дозволувало слобода на дејствување што другите не можеле да ја уживаат. Голц, барем, не го сакал настапот на Молтке како началник.

## Началник на Генералштабот

### Подготовка за војна
Откако станал началник на германскиот Генералштаб, Молтке посветил голем дел од своето време на прегледување и подобрување на воените планови поставени од неговиот претходник, грофот Шлифен. Она што станало познато како „Шлифенов план“ се базирало на веројатноста дека Германија ќе биде принудена да се бори и против Франција и против Русија во војна на два фронта. Како наследник началник на Големиот Генералштаб, Молтке се придржувал до плановите на Шлифен, но направил некои измени, како што е исклучување на Холандија од планот.

Затоа, во случај на конфликт со Русија, истовремено се барало одлучувачка офанзива против Франција. За да се заобиколи француската одбрана, офанзивата би значела инвазија на Ниските Земји, со што теоретски би им се овозможило на германските сили да се свртат зад Париз и решително да ги поразат сите француски армии во битка на опколување.

Во декември 1911 година, Молтке му одржал предавање на Генералштабот: „Сите се подготвуваат за големата војна, која сите порано или подоцна ја очекуваат.“

Во 1913 година, Молтке ја отфрлил единствената алтернатива на Германија на Шлифеновиот план, Планот за источно распоредување, кој ги ограничувал непријателствата само на Русија во случај на руско-германски конфликт. Така, до времето на јулската криза, немало начин Германија да војува со Русија без истовремено да отвори непријателства против Франција.

### Избувнување на Првата светска војна
Кратко пред избувнувањето на Првата светска војна и Првата битка кај Марна во септември 1914 година, Молтке бил повикан кај Кајзерот, на кого Карл Макс, принцот Лихновски, му кажал дека британскиот министер за надворешни работи, Сер Едвард Греј, понудил француска неутралност под гаранција на Велика Британија. Според историчарот Џон Киган, сепак, Кајзерот верувал дека Велика Британија ќе остане неутрална ако Германија не ја нападне Франција. Што и да е вистина, Кајзерот, гледајќи дека може да се избегне војна на два фронта, му рекол на Молтке да ги пренасочи силите од западниот кон источниот фронт против Русија. Молтке одбил, тврдејќи дека таквата драстична промена на долгопланираната голема мобилизација не може да се направи без да се фрлат силите во организациски хаос, и дека оригиналниот план што сега бил во движење морал да се спроведе. Години подоцна, генералот Херман фон Штабс, началник на германската железничка дивизија, не се согласил, во книга во која детално е опишан план за непредвидени ситуации што германската армија го имала за таква ситуација.  Понудата на Греј се покажала како посакувана погрешна интерпретација од страна на Лихновски и кајзерот му рекол на Молтке да продолжи како што првично било планирано.

Во текот на својот мандат за време на војната, Молтке бил уверен во победата на своите сили. На 16 август 1914 година, во возот што се движел кон Кобленц, Молтке ги изразил своите мислења во врска со Битката кај Лиеж и Австроунгарската армија. Тој рекол: „Денес последните тврдини на Лиеж ќе бидат разрушени на парчиња“, изразувајќи ја својата доверба во германската победа во Битката. Понатаму, тој ја проценил Австроунгарската армија како доволно силна за да ги одбие Русите. Дури и Јозеф фон Штургх, воениот аташе на бродот со Молтке, го сметал ова само како желба.

Здравјето на Молтке, веќе нарушено од оваа расправија со неговиот владетел, ќе се наруши како последица на последователниот пораз на Германија во првата битка кај Марна, а на 14 септември 1914 година го наследил Ерих фон Фалкенхајн.

### Марнска офанзива
Предмет на дебата е дали „неуспехот“ на Марнската кампања може да се припише на Молтке. Германските акции се засновале на Шлифеновиот план, а самиот фон Шлифен забележал маана во својот план, но не предложил решение: ако германското десно крило се упатило кон западната страна на Париз, би било надвор од контакт со остатокот од германската армија, слаби и неснабдени, а ако се упатиле кон источниот дел од градот, би биле нападнати од Французите. На 27 август 1914 година, Молтке му наложил на генералот фон Клук (кој командувал со десното крило) да оди западно од Париз. Следниот ден, Клук одлучил да се движи југоисточно, Молтке се согласил и силите на Клук не само што биле нападнати од страна на Французите, туку и од страна на Британците во нивниот заден дел. Германците насекаде се повлекле. Некои критичари тврдат дека слабеењето на Шлифеновиот план од страна на Молтке со испраќање војници на Источниот фронт довело до пораз на Германија на Марна. Записите покажуваат дека Молтке, кој бил загрижен за Русија, преместил 180.000 луѓе на исток пред војната. Уште многу илјадници луѓе биле транспортирани од клучното десно крило кон левото крило свртено кон Франција во Алзас и Лорена. Најконтроверзно било што на 28 август, Молтке испратил два корпуса и коњаничка дивизија за да ги засилат Лудендорф и Хинденбург, непосредно пред победата во Битката кај Таненберг. Серијата потези некои историчари ја сметаат за одговорна за голем дел од стратешкиот неуспех на Шлифеновиот план, донесен во 1914 година. Голем број историчари, особено Цубер и С. Л. А. Маршал, тврдат дека неуспехот на Првата армија на Александар фон Клук да ја задржи позицијата со Втората армија на Карл фон Билов, со што се создал јаз во близина на Париз, а бил искористен од Французите, е подиректна причина од какви било плански слабости од страна на Молтке. Шлифеновата школа не се согласува и тврди дека Молтке ја изгубил контролата врз напаѓачките армии во текот на месец август и затоа не можел да реагира кога се развила Првата битка кај Марна во септември. Иако Молтке го изгубил контактот со своите команданти на терен, германската оперативна доктрина отсекогаш нагласувала *Ауфтрагштактик* (германски: *Auftragstaktik*, буквално: лична иницијатива) од страна на потчинетите офицери, повеќе отколку во другите армии. Други историчари тврдат дека мноштвото стратешки опции со кои се соочил Молтке и опасноста од руска инвазија на Источна Прусија го замаглувале расудувањето на Молтке.

Иако претходно во офанзивата, германските генерали и печатот ја прогласувале битката за победничка, на 4 септември, Молтке бил разочаран што недостатокот на затвореници и заробено оружје значело дека Германците сè уште не ја освоиле решителната победа. Молтке можеби бил премногу преокупиран со неуспешната германска офанзива во Лорена и не издал наредби на Првата, Втората и Третата армија помеѓу 2 и 5 септември додека Битката кај Марна била во тек.

По повлекувањето на Германија од Марна, Молтке наводно му пријавил на Кајзерот: „Ваше Височество, ја изгубивме војната“.Дали генералот фон Молтке навистина му рекол на царот: „Височество, ја изгубивме војната“, не знаеме. Како и да е, знаеме дека со поголемо предвидување во политичките отколку во воените работи, тој ѝ пишал на својата сопруга во ноќта на 9-ти: „Работите не поминаа добро. Борбите источно од Париз не одеа во наша корист и ќе мора да платиме за штетата што ја направивме“.

— Черчил

## Подоцнежен живот
мини|260x260пкс|Гробот на Хелмут фон Молтке на воените гробиштата (''Invalidenfriedhof''), Берлин
Откако Молтке му ја предал власта на Фалкенхајн ​​во септември 1914 година, во Берлин му била доверена функцијата началник на Домашната замена на Генералштабот, која имала задача да ги организира и насочува резервите, заедно со контрола на територијалниот армиски корпус, а воедно да одговара на оние на фронтот. Здравјето на Молтке продолжило да се влошува и тој починал во Берлин на 18 јуни 1916 година (на 68 години) за време на државната комеморативна церемонија за *генералфелдмаршалот* Колмар Фрајхер фон дер Голц. Тој оставил памфлет со наслов „Виновникот за војната“ (германски: *Die 'Schuld' am Kriege*), кој неговата вдовица Елиза имала намера да го објави во 1919 година. Таа била одвратена од тоа поради проблемите што можела да ги предизвика. Памфлетот бил наменет да ја покаже „хаотичната“ природа на настаните што воделе до војната, за да се спротивстави на обвинувањата на сојузниците за воено поттикнување од страна на Германија. Воените началници и германското Министерство за надворешни работи биле вознемирени од неговата содржина. Генералот Вилхелм фон Домес бил испратен да ја советува Грефин Елиза фон Молтке против неговото објавување. Откако ја прочитал брошурата, тој му се доверил на својот дневник дека „содржи непријатни работи“. Наместо тоа, Елиза ја објавила поблагата збирка писма и документи од нејзиниот сопруг (германски: *Erinnerungen, Briefe, Dokumente*). Друг материјал бил архивиран. Дел подоцна бил уништен за време на Втората светска војна, а оригиналната брошура е изгубена од тогаш.

## Личен живот
На шеесет и шест години, грофот фон Молтке бил еден од постарите команданти во 1914 година и во лоша здравствена состојба, откако доживеал мозочен удар кратко пред почетокот на војната. Овие фактори негативно влијаеле на неговата решителност кога бил под стрес. Неговите лични интереси вклучувале музика, сликарство и литература. Иако честопати бил асертивен во манирите, неговиот карактер бил оценет од историчарката Барбара В. Тухман како во суштина интроверт кој се сомнева во себе.

Молтке бил следбеник на теозофијата, која учела дека човештвото е бесконечен, непроменлив циклус на цивилизации кои се издигаат и паѓаат. Историчарката Маргарет Мекмилан ги поврзала своите лични верувања со неговиот резигниран пристап кон можноста за општа војна во пресрет на Првата светска војна. Како и многу негови колеги во германскиот Генералштаб, тој бил силно под влијание на социјалниот дарвинизам. Неговиот поглед на меѓународните односи како само борба за опстанок го навело да верува дека колку подолго се одложува почетокот на војната, толку полоши ќе бидат работите за Германија.

## Наводи


## Дополнително читање

* Крег, Гордон А. Политиката на пруската армија 1640-1945 (1955). Онлајн бесплатно за позајмување
* Динардо, Ричард Л. (2016). „Границите на обвиткувањето: Инвазијата на Србија, 1915“. Историчарот. 78 (3): 486–503. doi:10.1111/hisn.12247 – преку Тејлор и Франсис Онлајн.
* Фоли, Роберт Т. „Подготовка на германската армија за Првата светска војна: Оперативните идеи на Алфред фон Шлифен и Хелмут фон Молтке Помладиот“. Војна и општество 22.2 (2004): 1-25. онлајн [мртва врска]
* Фромкин. Дејвид. Последното лето на Европа: Кој ја започна Големата војна во 1914 година? (2005)
* Хервиг, Холгер Х. Марна, 1914: почетокот на Првата светска војна и битката што го промени светот (2011).
* Мекмилан, Маргарет (2014) [2013]. Патот до 1914 година: Војната што го заврши мирот. Њујорк: Издаваштво „Рендом Хаус Трејд“, меки корици. .
* Мајер, Г.Ј. (2015) [2006]. Уништен свет: приказна за Големата војна 1914-1918. Њујорк: Бантам Букс. .
* Мајер, Томас (ур.). Хелмут фон Молтке, Светлина за новиот милениум: поврзаноста на Рудолф Штајнер со Хелмут и Елиза фон Молтке: писма, документи и комуникации по смртта. Рудолф Штајнер Прес, Лондон, 1997. .
* Момбауер, Аника (2016). Хелмут фон Молтке и потеклото на Првата светска војна (Нови студии во европската историја). Кембриџ Универзити Прес. .
* Терејн, Џон (1960). Монс, Повлекувањето кон победата. Лондон: Воена библиотека Вордсворт. .
* Тухман, Барбара. Топовите од август, исто така објавено како август 1914 година, Macmillan Publishers, 1962 година.
* Цубер, Теренс. Измислување на планот Шлифен: Германско воено планирање, 1871–1914. Оксфорд Универзити Прес, 2002 година.
* Хајнрих Вале (1997). „Молтке Хелмут“. Нова германска биографија (на германски). Том. 18. Берлин: Duncker & Humblot. стр. 17–18. (целосен текст онлајн).
* Хелмут Јоханес Лудвиг фон Молтке: Erinnerungen, Briefe, Dokumente 1877-1916. Штутгарт 1922 година

Категорија:Родени во 1848 година
Категорија:Починати во 1916 година
Категорија:Носители на прускиот Орден за заслуги (воен)