Барокно вајарство

[мини|345x345пкс|''[Занесот на света Тереза|Занесот на Света Тереза* (1647–1652) [[Џан Лоренцо Бернини]]]]
*'Барокно вајарство** или **барокна скулптура*' — [[Вајарство|скулптура]] поврзана со [[Барок|барокниот]] стил од раздобјето помеѓу почетокот на 17-тиот и средината на 18-тиот век. Во барокната скулптура, групите фигури добиле ново значење, а постоело и динамично движење и енергија на човечките облици - се вртеле спирално околу празен средиштен вртлог или се протегале нанадвор во околниот простор. Барокната скулптура честопати имала повеќе идеални агли на гледање и одразувала општо продолжување на [[Ренесанса|ренесансниот]] преод од релјеф кон скулптура создадена во круг, дизајнирана да биде поставена во средината на голем простор - раскошните фонтани како што е [[Фонтана на четири реки|Фонтаната на четири реки]] (Рим, 1651) на [[Џан Лоренцо Бернини]] или оние во [[Версајски градини|Версајските градини]] биле барокна специјалност. [[Барок|Барокниот]] стил бил совршено приспособен за скулптурата, а Бернини бил преовладувачки лик на тоа време со дела како што е *„Занесот на Света Тереза“* (1647–1652).<sup>[1]</sup> Голем дел од барокната скулптура додавала екстра-скулпторски елементи, на пример, скриено осветлување или фонтани, или споена скулптура и архитектура за да создаде преобразувачко искуство за гледачот. Уметниците се сметале себеси за дел од класичната традиција, но се восхитувале на [[Хеленистички период|хеленистичката]] и подоцнежната римска скулптура, наместо на онаа од „покласичните“ раздобја како што се гледа денес.<sup>[2]</sup>

Барокната скулптура ја следела ренесансната и [[Манизирам|маниристичката]] скулптура, а била наследена од [[рококо]] и [[Неокласицизам|неокласичната скулптура]]. [[Рим]] бил најраното средиште каде што се образувал стилот. Стилот се проширил во остатокот од Европа, а особено во [[Кралство Франција|Франција]] која му дала нов правец кон крајот на 17 век. На крајот се проширил надвор од Европа до колонијалните поседи на европските сили, особено во [[Латинска Америка]] и [[Филипините]].

[[Протестантска реформација|Протестантската реформација]] довела речиси до целосен прекин на верската скулптура во поголемиот дел од [[Северна Европа]], и иако секуларната скулптура, особено за [[Биста|бисти]] и [[Tomb monument|надгробни споменици]], продолжила, [[Холандско златно време|холандското златно време]] нема значајна скулпторска компонента освен златарството.<sup>[1]</sup> Делумно како непосредна реакција, скулптурата била подеднакво истакната во [[Римокатоличка црква|католицизмот]] како и во [[доцниот среден век]]. Католичката [[Јужна Холандија]] доживеала процут на барокната скулптура почнувајќи од втората половина на 17 век, со многу месни работилници кои произведувале широк опсег на барокна скулптура, вклучувајќи црковен мебел, надгробни споменици и мали скулптури изработени од [[слонова коска]] и јако дрво како што е [[чемпресот]]. Фламанските скулптори ќе играат значајна улога во ширењето на барокниот идиом во странство, вклучително и во Холандската Република, Италија, Англија, Шведска и Франција.<sup>[2]</sup>

Во 18 век, голем дел од скулптурата продолжила да се гради во барокен стил - [[Фонтана Треви|фонтаната Треви]] била завршена дури во 1762 година. [[Рококо]] стилот бил посоодветен за помали дела.<sup>[1]</sup>

== Потекло и одлики ==
[[Податотека:Giambologna_raptodasabina.jpg|десно|мини|344x344пкс|*Грабнувањето на Сабињанките од Џамболоња (1581–1583), Пјаца дела Сињорија, Фиренца*]]
Барокниот стил произлегол од ренесансната скулптура, која, потпирајќи се на класичната грчка и римска скулптура, го идеализирала човечкиот облик. Ова било изменето од [[Манизирам|маниризмот]], кога уметниците се стремеле да им дадат на своите дела единствен и личен стил. Маниризмот ја вовел идејата за скулптури што прикажуваат силни спротивности; младост и старост, убавина и грдотија, мажи и жени. Маниризмот, исто така, ја вовел *фигурата серпентина*, која станала главна одлика на барокната скулптура. Ова бил распоред на ликови или групи ликови во растечка спирала, што му давало леснотија и движење на делото.

[[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]] вовел *серпентина* во *„Робот на умирачка“* (1513–1516) и *„Генијот победник“* (1520–1525), но овие дела требало да се гледаат од една единствена гледна точка. Кон крајот на 16 век, делото на италијанскиот скулптор [[Џамболоња]], *„Грабнувањето на Сабињанките“* (1581–1583) вовел нов елемент. Ова дело било наменето да се гледа не од една, туку од неколку гледни точки и се менувало во зависност од гледната точка. Ова станало многу честа одлика во барокната скулптура. Делото на Џамболоња имало силно влијание врз мајсторите од барокната ера, особено врз [[Џан Лоренцо Бернини|Бернини]].

Друго важно влијание што довело до барокниот стил била [[Римокатоличка црква|Католичката црква]], која барала уметничко оружје во борбата против подемот на [[Протестантство|протестантизмот]]. [[Трентски собор|Трентскиот собор]] (1545–1563) му дал на [[папата]] поголеми овластувања да го води уметничкото творештво и изразил силно неодобрување на доктрините на [[Хуманизам|хуманизмот]], кои имале водечко значење за уметноста за време на ренесансата. За време на понтификатот на [[Папа Павле V|Павле V]] (1605–1621), црквата почнала да развива уметнички доктрини за да се спротивстави на [[Протестантска реформација|Реформацијата]] и вклучила нови уметници да ги спроведат.

== Бернини и римската барокна скулптура ==
Лик кој преовладувал во барокната скулптура бил [[Џан Лоренцо Бернини]] (1598–1680). Тој бил син на фирентински скулптор, [[Pietro Bernini|Пјетро Бернини]], и бил повикан во Рим од [[Папа Павле V|папата Павле V.]] Младиот Бернини ги создал своите први самостојни дела на петнаесетгодишна возраст, а од 1618 до 1625 година добил голема нарачка за статуи за вилата на [[Кардинал|кардиналот]] Скипион Боргезе. Неговите дела, многу драматични, направени да се гледаат од повеќе точки на гледање и спирално нагоре, имале огромно влијание врз европската скулптура. Тој продолжил да преовладува во италијанската скулптура преку своите дела на римски фонтани, [[Балдахин|Балдахинот]] на Свети Петар и гробницата на папата Александар VII во [[базиликата Свети Петар]], како и неговиот олтарски ансамбл за црквата Санта Марија дела Виторија во Рим. Својата последна нарачка ја добил за изработка на фонтански скулптури за „Фонтаната на слонот“ (1665–1667), по што следела низа ангели за мостот Сант Анџело во Рим (1667–69).

Бернини починал во 1680 година, но неговиот стил извршил големо влијание врз скулпторите низ цела Европа, особено во Франција, Баварија и Австрија.<gallery mode="packed" heights="200">
Податотека:Rape_of_Prosepina_September_2015-3a.jpg|алт=Rape of Proserpina (1621–1622) by Gian Lorenzo Bernini (Borghese Gallery)| *Грабнјувањето на Просерпина* (1621–1622) од Џан Лоренцо Бернини (Галерија Боргезе)
Податотека:Apollo_and_Daphne_(Bernini)_(cropped).jpg|алт=Apollo and Daphne (1622–1625) by Gian Lorenzo Bernini (Borghese Gallery)| *Аполон и Дафне* (1622–1625) од Џан Лоренцо Бернини (Галерија Боргезе)
Податотека:Джованни_Лоренцо_Бернини._Давид._01.JPG|алт=David (1623–1624) by Gian Lorenzo Bernini (Borghese Gallery)| *Давид* (1623–1624) од Џан Лоренцо Бернини (Галерија Боргезе)
Податотека:Ecstasy_of_Saint_Teresa_September_2015-2a.jpg|алт=The Ecstasy of Saint Teresa (1647-1652), by Gian Lorenzo Bernini (Santa Maria Della Victoria, Rome)| Занесот на Света Тереза (1647-1652), од Џан Лоренцо Бернини (Санта Марија Дела Викторија, Рим)
Податотека:Fontana_dei_Quattro_Fiumi,_Piazza_Navona_01_-_Roma_-_panoramio.jpg|алт=Fountain of the Four Rivers, Rome (1648-1651)| Фонтана на четирите реки, Рим (1648-1651)
Податотека:Domenico_Guidi-Angel_bearing_a_lance-Ponte_Sant_Angelo.jpg|алт=Angel with a Lance (1667-1669) Sant Angelo Bridge, Rome| Ангел со копје (1667-1669) Мост Сант Анџело, Рим
</gallery>

=== Мадерно, Моки и другите италијански барокни скулптори ===
Дарежливите папски нарачки го направиле Рим магнет за скулпторите во Италија и низ цела Европа. Тие украсиле цркви, плоштади и, специјалитет на Рим, популарните нови фонтани создадени низ градот од страна на папите. [[Стефано Мадерна]] (1576–1636), по потекло од [[Бисоне]] во Ломбардија, му претходел на делото на Бернини. Тој ја започнал својата кариера правејќи копии во намалена големина на класични дела во бронза. Неговото главно дело од големи размери била статуата на Света Сесилија (1600), за црквата Света Сесилија во [[Трастевере]] во Рим. Телото на светицата лежи испружено, како да е во [[саркофаг]], предизвикувајќи чувство на патетика.

Друг важен римски скулптор од раните години бил [[Фрнческо Моки|Франческо Моки]] (1580–1654), роден во [[Монтеварки]], во близина на Фиренца. Тој направил прославена бронзена коњаничка статуа на [[Александар Фарнезе]] за главниот плоштад во [[Пјаченца]] (1620–1625) и живописна статуа на [[Света Вероника]] за базиликата „Свети Петар“, толку активна што се чини дека ќе скокне од нишата.

Други значајни италијански барокни скулптори биле [[Алесандро Алгарди]] (1598–1654), кому прва голема нарачка му била гробницата на [[Папа Лав XI|папата Лав XI]] во Ватикан. Го сметале за соперник на Бернини, иако неговите дела биле слични по стил. Неговите други поголеми дела вклучуваат голем вајан [[барелјеф]] од легендарната средба помеѓу [[Папа Лав I|папата Лав I]] и [[Атила|Атила Хунот]] (1646–1653), на која папата го убедил Атила да не го напаѓа Рим.

Фламанскиот скулптор [[Франсоа Дикеноа]] (1597–1643) бил уште еден важен лик на италијанскиот барок. Му бил пријател на сликарот [[Никола Пусен|Пусен]], а бил особено познат по неговата статуа на [[Сузана Римска|Света Сузана]] во Санта Марија де Лорето во Рим и неговата статуа на [[Апостол Андреја|Свети Андреј]] (1629–1633) во Ватикан. Тој бил именуван за кралски скулптор на [[Луј XIII|Луј XIII од Франција]], но починал во 1643 година за време на патувањето од Рим до Париз.

Меѓу главните скулптори во доцното раздобје бил и [[Николо Салви]] (1697–1751), чие најпознато дело е дизајнот на [[Фонтана Треви|Фонтаната Треви]] (1732–1751). Фонтаната, исто така, содржела алегориски дела од други истакнати италијански барокни скулптори, вклучувајќи ги [[Филипо дела Вале]], [[Пјетро Брачи]] и Џовани Гроси. Фонтаната, во сета своја величественост и раскош, го претставува последниот чин на италијанскиот барокен стил.<gallery mode="packed" heights="200">
Податотека:St_Cecilia's_Martyrdom.jpg|алт=Saint Cecilia (1599) by Stefano Maderno, Santa Cecelia in Trastevere| *Света Сесилија* (1599) од [[Стефано Мадерно]], Санта Сесилија во Трастевере
Податотека:F_Duquesnoy_San_Andrés_Vaticano.jpg|алт=Saint Andrew by François Duquesnoy (1629–33), St. Peter's Basilica| *Свети Андреј* од [[Франсоа Дикеноа]] (1629–33), базиликата Свети Петар
Податотека:Francesco_Mochi_Santa_Verónica_1629-32_Vaticano.jpg|алт=Saint Veronica by Francesco Mochi (1640), the Vatican| *Света Вероника* од [[Франческо Моки]] (1640), Ватикан
Податотека:Expulsão_de_átila.jpg|алт=The meeting of Attila the Hun and Pope Leo I by Alessandro Algardi| *Средбата на Атила Хунот и папата Лав I* од [[Алесандро Алгарди]]
</gallery>

== Франција ==
[[Податотека:0_Versailles_musée_de_l'Histoire_de_France_-_Apollon_servi_par_les_nymphes_-_F._Girardon_(1).JPG|мини|300x300пкс|[[Франсоа Жирардон]], *Нимфи го служат* *Аполон*, Версајски дворец (1666)]]
Поголемиот дел од француската барокна скулптура имал за цел да ја прослави не Црквата, туку француските монарси, [[Луј XIII]], [[Луј XIV]] и неговиот наследник, [[Луј XV]]. Иако барокната скулптура се појавила во 1630-тите во Франција со уметници како [[Жак Саразен]] и [[Филип де Буистер]], голем дел од неа ја создале скулпторите на новата Кралска академија за сликарство и скулптура, основана во 1648 година, а подоцна внимателно надгледувана од [[Жан-Батист Колбер|Жан-Батист Колбер,]] кралскиот министер за финансии. Француските скулптори тесно соработувале со сликари, архитекти и пејзажни дизајнери како што е [[Андре Ле Нотр]] за да ги создадат скулпторските ефекти што се наоѓаат во [[Версај (дворец)|Версајскиот дворец]] и нејзините градини, другите кралски резиденции и статуите за новите градски плоштади создадени во Париз и другите француски градови. Колбер, исто така, ја основал [[Француска академија во Рим|Француската академија во Рим]] за да можат француските скулптори и сликари да ги изучуваат класичните модели.

Во раното барокно раздобје, француските скулптори, како [[Пјетро Франкавила|Пјер де Франквил]], биле во голема мера под влијание на уметници од Фландрија и Холандија, особено од маниризмот на [[Џамболоња]]. Но, скулпторите [[Симон Гијен]] (1581-1658) и [[Жак Саразен]] (1592-1660) дел од своето образование го поминале во Италија кога барокниот стил добивал на популарност, пред да се вратат во Франција. Самиот [[Џан Лоренцо Бернини|Бернини]], на врвот на својата слава, дошол во Париз во 1665 година за да му го претстави својот план за Лувр на Луј XIV. На кралот и неговите министри не им се допаднало делото на Бернини, а планот бил отфрлен, иако Бернини изработил прекрасна [[Биста на Луј XIV (Бернини)|биста на Луј XIV]], на која многу и се восхитувале и сега е изложена во [[Версај (дворец)|Версајскиот дворец]].

Најдобрите француски скулптори биле ангажирани да изработат статуи за фонтаните и градините на [[Версај (дворец)|Версајскиот дворец]] и другите кралски резиденции. Меѓу нив биле [[Пјер Пиже]], кој бил активен во Италија пред да работи за Луј XIV, [[Жак Саразен]], [[Франсоа Жирардон]], кој ја создал големата мермерна група *Аполон дворен од нимфи,* за Версајските градини во [[1666|1666 година]], [[Жан-Батист Тиби]], [[Антоан Коазевокс]], кој направил неколку бисти и коњанички статуи на Луј XIV и [[Никола Кусту]]. Во 18 век, [[Гијом Кусту]], помладиот брат на Никола, создал особено позната група коњи за градините на [[Замок Марли|замокот Марли]], познати како *Марлиеви коњи*.

Некои важни француски скулптори биле главно активни во Италија, особено во Рим, како [[Никола Кордие]] во раниот 17 век, а подоцна во истиот век [[Пјер Ле Гро Помладиот]] и [[Пјер-Етјен Моно]], кои усвоиле поберниниевски стил.

Во подоцнежните години од барокната ера, [[Jean-Baptiste Pigalle|Жан-Батист Пигал]] (1714-1785) и [[Jean Baptiste Lemoyne|Жан-Батист Лемојн]] (1704–1778), директор на Француската академија во Рим, биле сметани за најдобри [[рококо]] скулптори, заедно со [[Robert Le Lorrain|Робер Ле Лорен]], [[René-Michel Slodtz|Мишел-Анж Слодц]], [[Lambert-Sigisbert Adam|Ламбер Сигисбер Адам]], [[Étienne Maurice Falconet|Етјен Морис Фалконе]] и [[Claude Michel|Клодион]]. Делото на [[Edme Bouchardon|Едме Бушардон]] означува рана транзиција помеѓу рокајот и построг класицизам, додека ученикот на Лемојн, [[Jean-Antoine Houdon|Жан-Антоан Удон,]] го предводеше преминот на француската скулптура од барок во [[неокласицизам]].<gallery mode="packed" heights="200">
Податотека:Renommées_(haut)_et_Cariatides_(bas)_-_1638_-_Gilles_Guérin_(partie_gauche)_et_Philippe_de_Buyster_(droite)_-_Pavillon_de_l'Horloge_-_Cour_Carrée_-_Louvre_2.jpg|алт=Caryatides on the Pavillon de l'Horloge by Jacques Sarazin, Louvre Palace (1639–40)| * Каријатиди на [[Павијон де л'Орлож]] од [[Жак Саразен]], [[Луврски дворец]]     (1639–40) 
Податотека:François_Girardon,_Bassin_de_Saturne,_Musée_national_des_chateaux_de_Versailles_et_de_Trianon,_Versailles,_France_(1672–1677)_-_01.jpg|алт=Basin of Saturn, François Girardon, Palace of Versailles (1672-1677)| Басенот на Сатурн, [[Франсоа Жирардон]], [[Версај (дворец)|Версајски дворец]] (1672-1677)
Податотека:Pierre_puget,_san_sebastiano,_1668,_03.JPG|алт=Pierre Puget, Saint Sebastian, Santa Maria Assunta di Carignano, Genoa, 1668| [[Пјер Пиже|<nowiki/>]][[Pierre Puget|Пјер Пиже]], *Свети Себастијан,* [[Санта Марија Асунта ди Карињано|<nowiki/>]][[Santa Maria Assunta di Carignano|Санта Марија Асунта ди Карињано]], Џенова, 1668
Податотека:Le_chateau_de_versailles_le_jardin_35.JPG|алт=Jean-Baptiste Tuby, Chariot of Apollo, gardens of the Palace of Versailles (1668–70)| [[Жан-Батист Тиби]], Кочијата на Аполон, градини на [[Версај (дворец)|Версајскиот дворец]] (1668–70)
Податотека:Fame_riding_Pegasus_Coysevox_Louvre_MR1824.jpg|алт=Fame Riding Pegasus by Antoine Coysevox for Marly, now in Louvre (1701-1702)| *„Славното јавање на Пегаз“* од [[Антоан Коазевокс]] за Марли, сега во Лувр (1701-1702)
Податотека:Jean_Baptiste_Languet_de_Gergy_01.JPG|алт=Michel-Ange Slodtz, Funerary monument of Jean-Baptiste Languet de Gergy, Saint-Sulpice, Paris (1757)| [[Мишел-Анж Слодц]], Погребен споменик на Жан-Батист Ланге де Жержи, [[Сен-Силпис (Париз)|Сен-Силпис]], Париз (1757)
</gallery>

==Наводи==


==Литература==
* Boucher, Bruce, *Italian Baroque Sculpture*, 1998, Thames & Hudson (World of Art), 
* 
* 
* Redondo, José Ignacio Hernánez, *Baroque Sculpture in Spain*, from *Baroque Art - Architecture - Sculpture Painting*,  H.F. Ullmann, Cologne, 2015. ()
* [[Hugh Honour]] and John Fleming, *A World History of Art'', 1st edn. 1982 (many later editions), Macmillan, London, page refs to 1984 Macmillan 1st edn. paperback. 

## Надворешни врски

Категорија:Барокно вајарство