open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Јужна патека (филм)

**Јужна патека** — македонски филм од 1982 година, во режија на Стево Црвенковски, кој е и автор на сценариото, заедно со Гојко Шкариќ. Главните улоги ги толкуваат: Коле Ангеловски, Неда Арнериќ, Петар Арсовски, Александар Берчек, Маја Оџаклиевска и Милица Стојанова.

## Синопсис
Во домот, во кој постојано се слушаат расправиите на мајката Неда и нејзината ќерка, се очекува пристигнувањето на синот Ѓорѓи, по завршувањето на постдипломските студии во друг град. Мајката, која нема големи приходи, принудена е да ја изнајмува едната соба од куќата на потстанари. Веднаш по пристигнувањето во домот, Ѓорѓи се соочува со новата потстанарка. На негово големо изненадување, тоа е Ана, неговата поранешна девојка. Не можејќи да се снајде во неочекуваната ситуација, Ѓорѓи веднаш оди кај својот другар Данчо. Ја наоѓа само неговата сопруга, која го известува дека нивниот брак се распаѓа...

## Наводи

## Надворешни врски

Категорија:Македонски филмови од 1980-тите
Категорија:Филмови од 1982 година
Категорија:Филмови на македонски јазик
Категорија:Филмови на Стево Црвенковски
Категорија:Филмови со Коле Ангеловски
Категорија:Филмови со Неда Арнериќ
Категорија:Филмови со Петар Арсовски
Категорија:Филмови со Александар Берчек
Категорија:Филмови со Маја Оџаклиевска
Категорија:Филмови со Милица Стојанова
Категорија:Филмови со Мајда Тушар
Категорија:Појавено во 1982 година во Македонија
Категорија:Појавено во 1982 година во Југославија
Звук

thumb|right|300px|Шематски приказ на звучен сигнал

**Звук** е низа од механички собирања и издолжувања на надолжните бранови, што последично минуваат низ медиум од материјал што е барем малку притислив (цврст предмет, течност или гас, но не и вакуум). Во звучните бранови делови од материјата (молекули или групи молекули) се движат во правец на бранот.

Звучните бранови обично се претставени графички со брановидна, хоризонтална линија.

## Звукот како тема во уметноста и во популарната култура
* „Звук“ - кус расказ на српскиот писател Давид Албахари.
* „Созвучје“ - кус расказ на македонскиот писател Митко Маџунков од 1984 година.
* „Звуците на науката“ (англиски: *The Sounds Of Science*) - песна на американската хип-хоп група Бисти бојс (*Beastie Boys*) од 1989 година.
* „Звук и слика“ (*Sound And Vision*) - песна на британскиот рок-музичар Дејвид Боуви од 1977 година.
* „Ништо не може да го запре звукот“ (англиски: *Nothing Can Stop The Sound*) — песна на американската рок-група *The Brian Jonestown Massacre* од 2023 година.
* „Ова е звукот...“ (српски: *Ovo Je Zvuk ...*) - песна на српската рок-група Дисциплина кичме од 1986 година.

## Галерија

Податотека:43. Биење 1.ogv|Биење
Податотека:44. Биење 2.ogv|Биење
Податотека:45. Резонанција на математички нишала.ogv|Резонанција на математички нишала
Податотека:48. Резонанција 1.ogv|Резонанција
Податотека:59. Звучна резонанца на воздушен столб.ogg|Звучна резонанца на воздушен столб


## Наводи

Категорија:Акустика
Закон

Поимот **закон** може да се однесува на повеќе нешта:

* Во човечките општества, закон е ред норми што можат да бидат социолошки и филозофски или семантички во смисла.
* Во науката, природен закон, емпириски закон или принцип, или физички закон е изјава што ги опишува обичните или цикличните односи меѓу појавите.
* Законите во логика и математика ја опишуваат природата на рационалната мисла. 
* Законите во економија и психологија ја опишуваат природата на човековото однесување и врски. 
* Многу поговорки се популарно познати како "закони"; на пример како познатите Марфиеви закони.
* Во некои христијански форми, традицијата на Стариот завет се зема како Закон, како контраст на Новиот завет, кој се зема како Евангелие. Поспецифично, на еврејски, првите пет книги од Танакот се наречени Тора, што значи Закон.
* Исто така, кога за нешто мислите дека е навистина многу добро, или имате доста позитивно мислење за некој човек, се вели дека тој човек или тоа нешто е „закон“. На пример: „закон си, човече“.
Маса (физика)

**Маса** е одлика на физичките објекти. Според SI системот таа се мери во килограми, kg. Масата е мерка за инертност на телата. Инертноста ќе ја објасниме преку пример. Имено, ако на некое тело дејствуваме со прилично голема сила (да туркаме камион на пример) и притоа не го придвижиме многу, би кажале дека телото е релативно многу инертно. Ако на некое друго тело дејствуваме со релативно мала сила, а притоа доста ја промени својата положба, би рекле дека тоа тело има релативно мала инертност (мало парче памукче дувнато со уста, честица прашина во воздухот), и сл. Секое тело кое е доста инертно има и голема маса, додека пак секое тело кое е малку инертно има и мала маса. 
Ќе наведеме и друг пример: на пример ако некое тело се движи со одреден интензитет, правец и насока и ако врз него дејствуваат некои релативно големи надворешни сили, кои се обидуваат да му ја променат насоката, правецот и интензитетот на движење, но ако телото не се помести многу би рекле дека телото е релативно доста инертно (има голема голема маса), но ако силите многу го поместат телото, тогаш телото има релативно мала инертност, па и мала маса. 
Па генерално би рекле дека инертноста или инерцијата е способност на телата да ја задржат состојбата на мирување или движење, ако врз нив дејствуваат сили кои се обидуваат да му ја поместат состојбата на мирување или движење. 
Масата на објектите е централен концепт на класичната механика и поврзаните научни дисциплини.

Категорија:Физички величини
Јонско Море

thumb|right|300px|Јонско Море.
**Јонското Море** претставува дел на Средоземно Море, јужно од Јадранско Море. На запад граничи со јужна Италија, поточно со Калабрија и Сицилија, а на исток со југоисточна Албанија и со голем број на грчки острови, меѓу кои Крф, Закинтос, Кефалонија, Левкас и Итака. Овие острови заеднички се нарекуваат Јонски Острови, а други помали острови кои ги опфаќаат се: Строфадес, Сфагија, Скиза, Сапиенца и Китера. Морето е едно од најсеизмичките области во светот.

Постои фериботска линија меѓу Патра и Бриндизи и Анкона, а исто така голем број на бродови поминуваат преку Јонското Море на пат за или од Атина. Други, помали фериботски линии ги поврзуваат островите и копното.

## Поврзано
* Отрантска Врата
* Јадранско Море


Категорија:Мориња во Европа
Категорија:Мориња во Грција
Категорија:Мориња во Албанија
Категорија:Делови на Средоземното Море
Категорија:Албанско-грчка граница
Категорија:Мориња во Италија
Јадранско Море

**Јадранското Море** (или само **Јадран**) — дел од Средоземното Море, кое ги раздвојува Апенинскиот Полуостров од Балканскиот Полуостров и планинскиот венец Апенини од Динаридите.

Западниот брег е италијански, додека источниот брег поминува крај Словенија, Хрватска, Босна и Херцеговина, Црна Гора и Албанија.


Категорија:Мориња во Европа
Категорија:Средоземно Море
Категорија:Географија на Балканскиот Полуостров
Категорија:Мориња во Италија
Знаење

[мини|200п|Персонификација на знаење ([Грчки јазик. *Επιστημη*) во библиотеката Целзус во Ефес, Турција.]]
**Знаење** е свест или разбирање околу одредени факти, вистини или информации добиени во форма на искуство или учење (апостериори), или низ интроспекција (априори). Знаењето е блиску поврзано со поседување на битни меѓусебно поврзано детали кои сами по себе, имаат помала вредност.

Знаењето е поим со многу значења што зависат од контекст, но (по правило) е блиску врзано со концепти како значење, информација, инструкција, комуникација, репрезентација, учење и менталeн стимул.

Категорија:Психологија
Категорија:Концепти во епистемологијата
Жан Бодријар

**Жан Бодријар** (Ремс, Франција,  - ) — француски социолог и филозоф. Неговото дело се поврзува со постмодернизмот и пост-структурализмот.,.

## Библиографија
* *Симулакрум и симулација*
* *Заведување*
* *Заборавете го Фуко*
* *Фрагменти*
* *Лозинки*
* *Илузијата на крајот*
* *Заливската војна не се случи*
* *Америка*
* *Духот на тероризмот*
* *Симулации*
* *Системот на објекти*
* *Екстазата на комуникацијата*
* *Невозможна размена*
* *Потрошувачото општество: митови и структури*
* *Во сенката на тивките мнозинства*
* *Единствените објекти на архитектурата*
* *Совршеното злосторство*
## Наводи

## Надворешни врски
* Текстови на Бодријар на „Окно“
* Дизнификација, Конференција на Британскиот Филмски Институт (на англиски)
* Факултетска страна и архива на Жан Бодријар 
* Бодријар на мрежата 
* 'Насилство на глобалното' од Жан Бодријар (на англиски) 
* Baudrillard; alteridad, seducción y simulacro

Категорија:Француски научници
Категорија:Француски филозофи
Категорија:Апсолвенти на Парискиот универзитет
Категорија:Починати во Париз
Категорија:Погребани на гробиштата „Монпарнас“
Мудрост

мини|Мејниер - Мудроста што ја брани младоста против љубовта
Под **мудрост** се подразбираат способноста и желбата да се донесуваат избори што можат да добијат потврда по долгорочно испитување од многу луѓе. Во оваа смисла, да се оцени еден избор како „мудар“ значи дека дејството или не-дејството било стратешки точно во однос на одредени широко прифатени вредности. Mудроста ја претставува способноста на човекот да мисли и да дејствува, користејќи ги знаењето, искуството, разбирањето, разумот и менталната способност. Мудроста се смета за доблест, тоа претставува поседување на знаење кое треба да се искористи во која било околност. Тука се вклучени: разбирањето на луѓето, нештата, настаните, ситуациите, како и подготвеноста и способноста да се применуваат перцепцијата и расудувањето. Често е потребно и контрола на емотивните реакции, за разумот да преовладува на универзален принцип. Мудроста означува длабоко знаење, но и можност за расудување. Мудрите луѓе често ги нарекуваат и филозофи.

Во 6 век п.н.е., Старите Грци признавале седум мудреци: Талес, Солон, Хилон, Питак, Бијант, Клеобул и Периандар.

Во своето дело, „Пофалба на глупоста“, Еразмо Ротердамски вели дека мудреците се некорисни во секојдневниот, практичен живот, за што најдобар пример е Сократ.

## Мудроста како тема во уметноста
* „Книга на мудроста“ - суфиска приказна.
* „Три мудри совети“ - унгарска народна приказна.
* „Мудреци над мудреците“ — песна на македонскиот писател Славко Јаневски од 1967 година.
* „Мудрост“ – кус расказ на македонскиот писател Горан Петревски.
* „Каменот на мудроста“ - песна на полскиот поет Тадеуш Ружевич од 2002-2003 година.
* „Мудрост“ - песна на полскиот поет Јулијан Тувим.
* „Спомените на еден мудар старец“ - краток расказ на рускиот писател Данил Хармс.
* „Бистрината и мудроста“ (*The Wit And The Wisdom*) - песна на американската рок-група „Хускер Ду“ (*Hüsker Dü*) од 1985 година.

## Наводи

Категорија:Филозофија
Симбол

[мини|усправно|Црвениот [осумаголник симболизира „стоп” дури и без зборови.|alt=Silhouette of a red octagon]]
**Симбол** — во основа е претставителен поим за одреден концепт или квантитет, т.е. идеја, објект, квалитет итн. Во психолошка и филозофска смисла, сите концепти се симболично во природата и репрезентациите за овие концепти се артифакти што го предаваат симболичното значење низ алегорија (но не директно).

Говорниот јазик, на пример, се состои од поединечни гласови што означуваат симболични концепти (зборови), подредени на начин што понатаму наметнува значење.

## Симболот како тема во уметноста и во популарната култура
* „Цената на симболот“ — суфиска приказна.
* „Симболи“ (*Symbols*) — песна на ирскиот поет Вилијам Батлер Јејтс.

## Наводи

Категорија:Филозофија
Категорија:Семантика
Категорија:Психологија
Категорија:Социологија
Југославија

thumb|200px|Знамето на Југославија од 1918 до 1941
thumb|200px|Знамето на Југославија од 1945 до 1992
thumb|200px|Знамето на Југославија од 1992 до 2003
thumb|200px|Александар I Караѓорѓевиќ - Обединувач на јужнословенските народи. Крал на СХС 1921-1929, Крал на Југославија 1929-1934.
**Југославија** — име што означува три различни но последователни политички ентитети што постоеја во поголемиот дел од 20. век на Балканскиот Полуостров, а во чии рамки спаѓаа јужнословенските земји (меѓу кои и Македонија), со исклучок на Бугарија.

* Првата Југославија е кралство формирано во 1918 како Кралство на Србите, Хрватите и Словенците, кое е преименувано во Кралство Југославија во 1929 и постои под тоа име сè до 1941 кога земјата беше окупирана од страна на Силите на Оската.
* Втората Југославија е социјалистичка земја формирана веднаш по Втората светска војна, а од 1943 е позната како Демократска Федеративна Југославија (ДФЈ), од 1945 како Федеративна Народна Република Југославија (ФНРЈ), а потоа од 1963 како Социјалистичка Федеративна Република Југославија (СФРЈ). Во оваа форма таа Југославија останува сè до 1991 кога четири од шесте републики што ја формираат целосно се отцепуваат - Словенија, Хрватска, Македонија и Босна и Херцеговина.
* Третата Југославија го носи името Сојузна Република Југославија (СРЈ) и постои од 1992 до 2003 на територијата на Србија (вклучувајќи ги и автономните провинции Војводина и Косово) и Црна Гора. Во 2003, името Југославија официјално е укинато и земјата станува лабава унија наречена Србија и Црна Гора.

## Поврзано
* Кралство Југославија
* СФРЈ
* СР Југославија
* Име на Југославија

*
Категорија:Поранешни држави на Балканот
Категорија:Држави и територии настанати во 1918 година
Категорија:Држави и територии распаднати во 2003 година
Категорија:Поранешни словенски држави
Категорија:Држави и територии распаднати во 1992 година
Анализа

**Анализа** е критичка оценка, обично остварена низ разлагање на субјектот (или материјално или интелектуално) во неговите составни делови, со цел да се опишат деловите и како нивните меѓусебни односи влијаат врз целината. Спротивен поим од анализа е синтеза.

Анализа се применува во многу различни полиња на науките:

* Во филозофијата:
** анализа (филозофија)
* Во математика:
** математичка анализа 
*** реална анализа - реални броеви
*** комплексна анализа - холоморфни функции
*** функционална анализа - студија на просторот на функциите
*** нестандардна анализа - хиперреални броеви
*** хармонска анализа - Фурије серија
** бројчена анализа
** статистичка анализа
*** мета-анализа
*** анализа на варијации (ANOVA)
*** анализа на временски низи
* Во сметање:
** предметно-ориентирана анализа и дизајн
** Структурна анализа како Јурдон
** лексичка анализа
** семантичка анализа
** синтаксичка анализа
** компетитивна анализа
** анализа на алгоритми
** анализа на сметачки програми
** анализа на статистички кодови
* Во музика:
** музичка анализа
*** Шенкерова анализа
* Во психотерапија:
** психоанализа
*** разменска анализа
* Во криптографија:
** криптоанализа - декодирање на цифри
** анализа на честоти
* Во економија:
** фундаментална анализа
** техничка анализа
* Во јазичните студии:
** анализа на дискурсот
** гласовна анализа
* Во обработка сигнали:
** анализа на конечни елементи
** анализа на главни компоненти
** анализа на независни компоненти
** анализа на квалитет меѓу врски
** анализа на квалитет на пат

Во други полиња:
* системкса анализа - во електричен инжинеринг
* анализа на системи - студија на големи системи
* литичка анализа - студија на камени алатки, во археологија
* анализа на изотопи во археологија и палеонтологија
* димензионална анализа - во физика и инжинеринг
* анализа на неутронска активација - во хемија
* хемиска анализа

Категорија:Филозофска методологија
Визуелна уметност

**Визуелните уметности** се класа на уметнички форми, вклучувајќи сликарство, скулптура, фотографија и други, што се фокусираат на создавање дела што се главно визуелни во природа. Визуелните уметности се разликуваат од различните изведувачки уметности, јазични уметности, кулинарски уметности, и други класи на уметност. Дефиницијата не е строга и многу уметнички дисциплини вклучуваат аспекти на визуелните уметности комбинирани со други уметнички типови,.
## Наводи

Категорија:Уметност
Категорија:Визуелни уметности
Хирургија

**Хирургија** (од  — *cheirourgikē*, преку , со значење „рачна работа“) — медицинска специјалност што употребува рачни и инструментални техники на пациент за истражување и/или лечење на патолошка состојба како болест или повреда, да помогне да се подобри некоја телесна функција или изглед, а понекогаш и за други причини. Актот на вршење на хирургија се нарекува **хируршка процедура**, **операција** или едноставно **хирургија**. Во овој контекст, глаголот **оперира** означува изведување на хирургија. Придавката **хируршки** означува припадност на хирургијата, како на пр. хируршки инструменти. Пациентот или субјектот на кој се врши операцијата може да биде лице или животно. Хирург е лице кое извршува операции на пациенти. Луѓето опишани како хирурзи се обични лекари, но терминот исто така се употребува и на забари и ветеринари. Хирургијата може да трае од минути до часови, но обично не е периодична или дологотрајна форма на лекување.

## Хирургијата како мотив во ументоста
* „Познат“ — кус расказ на австрискиот писател Томас Берхнард од 1978 година.
* „Несреќи на пластичната хирургија“ (англиски: *Plastic Surgery Disasters*) — музички албум на американската панк-рок група Дед Кенедис (*Dead Kennedys*) од 1982 година.

## Наводи

*
Категорија:Грцизми
Семиотика

**Семиотика** — наука за толкување на знаците и нивните системи.

Главни гранки на семиотиката најчесто се сметаат:
* прагматика
* семантика
* синтакса
* емпиристика

Постои голема врска помеѓу семиотиката и комуникациите, односно комуникациските студии.

## Познати семиотичари
* Фердинанд де Сосир
* Чарлс Пирс
* Умберто Еко
* Жан Бодријар

## Наводи
Алхемија

мини|300п|Алхемичарска лабораторија
**Алхемија** — рана протонаучна практика во која биле комбинирани елементи на хемија, физика, астрологија, уметност, семиотика, металургија, медицина, мистицизам, и религија. Алхемичарите тежнееле кон остварување на три цели. Најпозната цел на алхемијата е остварувањето на трансмутација на било кој метал во злато или сребро. Алхемичарите исто така се обиделе да создадат еликсир, универзален лек што би ги лечел сите болести и би го продолжил човечкиот живот неограничено. Филозофскиот камен бил клуч за овие цели. Оваа мистична супстанца што наводно била и прав и течност во форма на камен, можела да ги оствари и двете цели. Третата цел била создавање на човечки живот. Алхемијата може да се смета како претходник на модерната хемија пред формулацијата на научниот метод.

## Алхемијата како тема во уметноста и во популарната култура
Алхемијата се јавува како тема во бројни дела од уметноста и популарната култура, како:
* „Алхемичар“  - песна на германскиот поет Рајнер Марија Рилке.
* „Алхемија“ - кус расказ на македонскиот писател Митко Маџунков од 1984 година.

## Наводи

Категорија:Езотерија
Категорија:Окултизам

Категорија:Херметизам
Рекреација

**Рекреација** е физичка активност, со користење на време, на непрофитен начин, а на многу начина претставува и терапевтско освежување на телото и умот. Рекреацијата се разликува од неработењето. Додека за неработењето се смета дека би требало да користи за одмор, рекреацијата е освежувачка и забавна.

Рекреацијата, играта и забавата. не се својствени само за луѓето, туку и за сите живи организми. Играта е неопходна за развој на разни способности, уклучувајќи ги и оние најосновните како што се моторичките способности кај младите.

Викендот е типично време за рекреација, можеби заради тоа што сабота припаѓа во викендот, а сабота е "ден за одмор". празниците исто така се често време за рекреација.
Традиционално, музиката и танцот се средство за рекреација во многу култури, како што се и спортовите, хобијата, игрите и туризмот. Гледањето телевизија и слушањето музика се чести облици на рекреација

Многу активности можат да бидат и функционални и рекреативни:

*Јадење и пиење
*купување
*лов и риболов
*патување
*читање книги

Во поскоро време некои повозбудливи облици на рекреација вклучуваат скијање, банџи скокање, скокање со падобран, змијарство, пејнтбол, планинарење, авантуристички туризам.
Некои луѓе уживаат во облиците на рекреација кои другите ги сметаат за ненормални, како што се: употреба на дроги, коцкање, нудизам и други.

Бидејќи во голема мера се оценува како непродуктивна активност, претераната рекреација не се смета за здрава, и може да биде назначена како бегство од реалноста.

## Поврзано
* Забава
* Хоби
* Спорт
* Ноќен живот
Теорија

мини|десно|220п|Алгоритам за поставување на теорија со научен метод.
Зборот **теорија** потекнува од старогрчкиот збор ‘θεωρείν’, што значи ‘да се гледа на нешто’. Според некои извори, зборот често се користел во фрази како да се гледа на театарска сцена, што објаснува зошто некогаш зборот теорија се користи провизионално или не баш вистински.

Во математика, поимот теорија се користи неформално во однос одредено математичко знаење. Ова знаење се содржи од аксиоми, дефиниции, теореми и сметачки техники, сите поврзани на одреден начин низ традиција или пракса. Пример е групната теорија.

Во тврдите науки, една теорија е модел или рамка за разбирање. Во физика, поимот генерално се користи да означува математичка рамка изведена од мал сет на основни принципи способни за производство на експериментални предвидувања за дадена категорија на физички системи. Еден пример би бил електромагнетната теорија, која обично се зема како синоним за класичниот електромагнетизам, прецизните резултати од кој можат да се изведат од Максвеловите равенки.

Во хуманистичките науки, поимот теорија често се користи како синоним за критичка теорија и се однесува на обид да се разбере структурата на општество, како и да се концептуализираат алтернативите.


Категорија:Филозофија на науката
Категорија:Научен метод
Категорија:Епистемологија
Категорија:Концепти
Категорија:Математички поими
Категорија:Индуктивно расудување
Текст

Во јазиците, **текст** е нешто што содржи зборови да искаже нешто. Поимот обично има пошироко значење.

Во лингвистика **текстот** вклучува два типа на контрасти. Еден е меѓу систем и текст, со тоа што под систем се подразбира способноста на говорниците да комуницираат користејќи вербални знаци и гестови, а под текст се подразбира производот на оваа способност. Другиот контраст е меѓу текст, разбран како пишан текст, и говор, изустен текст.

Во теорија на литература **текст** е предметот што се студира, без разлика на тоа дали станува збора за роман, песна, филм, реклама, или било што со лингвистичка компонента. Широкото користење на поимот потекнува од развивањето на семиотиката во текот на 1960-те и е од утврдено со подоцнежните културни студии од 1980-те.

Во контекста на комуникација меѓу мобилни телефони, **текст** е кратка дигитална порака меѓу две направи. Исто така познат како СМС.

Категорија:Морфологија
Категорија:Лексикологија

Категорија:Теорија на книжевноста
Стих

мини|Стихови од народна песна запишани од Мисирков
**Стих** (од  — ред, струка) или **верс** — запис што користи метрика како главен модел за организација, како контраст на проза, што користи граматички и дискурзивни единици како реченици и пасуси. Стихот може исто така што користи рима и други технички средства што често се врзани за поезија.

Како и да е, додека поезијата општо земено се пишува во стих, тоа не важи за цела поезија (види прозна поезија). Исто така, не сите стихови се поезија. Општо земено, тоа што ги разликува двете е дека во поезија, јазикот постигнува највисокот можно ниво на кондензација.

Стихот е исто така друго име за станца.

## Стихот како тема во уметноста и во популарната култура
* „Мојот стих“ - песна на рускиот поет Демјан Бедни од 1917 година.
* „Апстрактни стихови“ - песна на рускиот поет Сергеј Бирјуков.
* „Теорија на слободниот стих“ - песна на рускиот поет Виктор Кривулин.
* „Живи стихови“ - кус расказ на македонскиот писател Митко Маџунков од 1984 година.
* „На сопствениот стих“ - песна на полската поетеса Вислава Шимборска.
* „Рубајат“ (*Rubaiyat*) — песна на британската музичка група Колдкат (*Coldcut*) од 1997 година.

## Наводи

Категорија:Книжевност
Категорија:Поезија
Категорија:Грцизми
Шаманизам

мини|десно|Шаман од племето Урарина, 1988 година
Поимот **шаманизам** опфаќа традиционални верувања и пракси што ја вклучуваат способноста да се дијагнозира, лечи, и понекогаш да се предизвика човечко страдање заради посебна врска или контрола над духовите. Се верува дека шаманите се способни да го контролираат времето, да контактираат со боговите, да објаснуваат сништа, да изведуваат астрални проекции, како и да патуваат низ горните и долните светови. Оваа традиција постои насекаде низ светот уште од предисториски времиња.

Категорија:Религија
Репродукција

:*За биолошка репрoдукција, видете [[размножување]]*
**Репродукција** e од латински re + pro + ductus. 

* Ductus или duct - води, водство, вод (не воена единица Вод, туку како кај водо**вод**, или дално**вод**).
* Pro - за или кон, накај, насочено кон...
* Pro+Duct - прозивод, направа
* Pro+Ductia - прави производи, произведува 
* Re+Pro+Ductia - повторно создавање, создавање на исти нешта од почеток, повторено правење на еднаков примерок, размножување.

Во употреба ќе сретнеме: 
* ***Репродукција на јавни места е забранета*** - повторна изведба, повторно извршување/прикажување, вообичаен коментар за заштита на интелектуална сопственост 
* ***Работиме колку за проста репродукција*** - без заработка но и без загуба, да се подмират трошоците, но нема заработка.
* ***Купив репродукција од една слика од Мартиновски, масло на платно*** - друг сликар нацртал слика која била одамна нацртана.

Категорија:Општество
Копија

Поимот **копија** се користи во следните контексти:
* Репродукција или факсимил, како на редок или скап предмет; реплика.
* Копи-пејст функција.
* Копирање на документи; види:
** Фотокопирање, Xerox, Факс
** Список на процеси за дуплицирање
* Копија (пишана) се однесува на пишаната содржина во голем број на контексти вклучувајќи магазини и реклами, како контраст на фотографии или други елементи на дизајн.
Мана

**Мана** се однесува на натприродна сила што според кажувањата постои во сите нешта. Се смета дека маната е матернална или месечева магија, какви што се среќаваат во одделните митологии.

Категорија:Фантастика
Категорија:Маорска митологија
Категорија:Маорска култура
Патологија

**Патологија** (од старогрчки *pathos* = болка и *logos* = збор) е студија на болестите. Таа е форма на наука и гранка на медицина што вклучува тестирање на примероци и дијагноза на проблеми со физичкото здравје врз основа на доказите. Патолозите се вешто во интерпетирање на тест резултати и физички докази.

Поврзано:
* Анатомска патологија
* Нозологија
* Вештачка патологија
* Хемиска патологија
* Цитопатологија
* Цитогенетика
* Микробиологија
* Хематологија
* Имунологија
* Фармакологија
* Патологија на растенија
* Експериментална патологија

*
Категорија:Гранки на биологијата
Преку езерото

**„''Преку езерото''“** (полски: *Poprzez jezioro*) ― македонски филм од 1997 година на режисерот Антонио Митриќески, по сценарио напишано од него во соработка со Ташко Георгиевски. Во главните улоги се јавуваат Екрем Ахмети, Љупчо Бреслиски, Агњешка Вагнер и Никола Ристановски. Филмот бил вдахнат од вистински настан и е „своевидна драматуршка елаборација на претходно снимениот документарец на Митриќески - „*[[Љубовта на Кочо Топенчаров]]*“.

## Кратка содржина

Дејствието на филмот, кое опфаќа период од неколку децении, во главно, е сместено во Албанија, но почетокот и крајот на филмот се одвиваат во Охрид. Вистинитата приказна се плете околу ликот на младиот Константин Бочваров (Никола Ристановски), кој во 1948 година, ја сретнува Елена Златарева (Агњешка Вагнер), Македонка која живее во Корча, Албанија. Двајцата се вљубуваат, но истата година, границата меѓу Македонија и Албанија е затворена. Константин, не можејќи да живее без Елена, се решава да тргне со кајче преку езерото - одлука која ќе резултира со четири децении егзил во Албанија во времето кога таа е „*голем бункер, затвор во кој никој не можеше да влезе, ниту да избега, години на лудило кога секој секому му беше непријател*“ . Тука, Константин на двапати завршува во логор. По излегувањето од него првиот пат, тој ја пронаоѓа Елена, но, покрај тоа што Константин добива работа во Тирана, а во меѓувреме им се раѓа и ќерка, „*животот под постојан стрес и беда се рефлектира и во односите меѓу сопружниците*“ . Многу години подоцна, кога и по вторпат е пуштен од логор, Константин конечно се враќа во Корча да се види со Елена и веќе нивната израсната ќерка Донка. По безмалку половина век страдање, на крајот, Константин, Елена и Донка се враќаат во Македонија, во Охрид, родниот град на Константин. 

## Поврзано
* *[[Љубовта на Кочо Топенчаров]]*
* Список на македонски филмови

## Белешки

## Надворешни врски
* 
* 
* ''Преку езерото'' на YouTube

Категорија:Македонски филмови од 1990-тите
Категорија:Македонски дела од 1997 година
Категорија:Појавено во 1997 година во Македонија
Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Охрид
Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Горица
Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Тирана
Категорија:Филмови на Вардар филм
Категорија:Полски филмови
Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во 1950-тите
Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во 1991 година
Категорија:Филмови снимени во Охрид
Категорија:Филмови снимени во Тирана
Мисла

мини|250п|Кип на жена мислител
[мини|десно|250px|''Момент на замисленост'' (1904 година), дело на сликарот [Eugene de Blaas]]
**Мисла** или **мислење** — умствен процес што им дозволува на суштествата да создадат свој модел за светот, и така што се справат со него делотворно во согласнот со нивните цели, планови, средства и желби. Замисли блиски до мисла се свест, идеја и вообразба.

Процесот на мислење подразбира манипулација на информации, како кога формираме концепти, решаваме проблеми, и донесуваме одлуки. Мислењето е висока когнитивна функција. Анализата на мисловниот процес е дел од когнитивна психологија
Освен тоа човечкиот карактер се заснова на неговите мисли и сфаќања.

## Мислата како тема во уметноста и во популарната култура
* „Мисла“ — песна на српскиот писател Иво Андриќ од 1922 година.
* „Неколку преполовени мисли“ — песна на македонската поетеса Ана Бунтеска од 2015 година.
* „Полноќна мисла“ — песна на македонскиот поет Блаже Конески од 1991 година.
* „Една мисла мирот ми го зема“ — песна на унгарскиот поет Шандор Петефи.
* „Мисла“ (српски: *Мисао*) — песна на српскиот поет Милан Ракиќ.
* „Златни мисли на црна позадина“ — песна на полскиот поет Тадеуш Ружевич.
* „Господинот Когито и чистата мисла“ — песна на полскиот поет Збигњев Херберт.
* „Господинот Когито и движењето на мислите“ — песна на Збигњев Херберт.
* „Мислите што ме обземаат на прометните улици“ — песна на полската поетеса Вислава Шимборска.
* „Undo“ — песна на македонската поетеса Љубица Шопова од 2020 година.
* „Ги контролирам мислите“ (словенечки: *Kontroliram misli*) — песна на словенчката панк-рок група 92.
* „Валкани мисли“ (англиски: *Dirty Mind*) — песна од истоимениот албум на американскиот поп-музичар Принс од 1980 година.

## Наводи

Категорија:Психологија
Категорија:Концепти во епистемологијата
Категорија:Извори на знаење
Категорија:Расудување
Категорија:Метафизички поими
Синоним

**Синоним** (од стгрч. syn 'συν' — сличен, сроден и onoma 'όνομα' — име) или **истозначник** —  еден од различни зборови со слично или истоветно значење. Пример за синоними се зборовите *куче* и *пес*, *паметен* и *интелигентен* и слично. Синонимите можат да бидат разни видови зборови (пр. глаголи, придавки, заменки, именки и сл.) сè додека и двата збора се од ист вид. Исклучок се случаите кога имаме глагол со глаголска придавка или обратно, придавка со глаголска придавка. 

Всушност, синонимноста меѓу зборовите настанува кога ќе им се совпадне основното или пренесеното значење. Еден збор може да има два синоними, во зависност од контекстот во кој се употребува. Заклучок од ова е дека многу се ретки случаиите кога имаме два синоними со потполно исто значење. 

За разлика од синонимите во други области, синонимот во систематиката не е истоветен на другото име, бидејќи во таксономијата тие не се еднакви и имаат поинаков статус. Секој таксон може да има само по едно име што важи за исправно (согласно номенклатурен правилник). Синонимот е најчесто врзан за поинаков пристап во класификацијата и со тоа, поинаква положба во системот.

## Поврзано
* Синоним (таксономија)
* Хомоним
* Хомофон
* Антоним

## Наводи

Категорија:Видови зборови
Категорија:Грцизми
Категорија:Неологизми од 19 век
Факт

**Факт** е следното:
* Генерално, факт е настан што се има случено или изјава што е вистинита во одредена објективна смисла, без разлика на тоа дали некој ја зема за вистина или не. Некогаш, се разбира, има разлики во мислење над тоа што е фактички, и постојат одредени методи за минимизирање на тие разлики.
* Во филозофија, факт е или вистинита претпоставка или нешто (одредена ситуација) што ја „прави“ претпоставката вистинита.
* Во наука, факт е податок поддржан од научен експеримент. За еден податок да биде прифатен како научен факт, неопходно е повеќе квалификувани личности да дојдат до него; но дури и тогаш, еден факт не значи дека теоретскиот модел што тој го поддржува е точен.
* Во право, факт е изјава што е прифатена како вистинита од страна на порота или судија по преглед на доказите.

Категорија:Филозофија
Категорија:Наука
Категорија:Правна терминологија
Категорија:Концепти во епистемологијата
Категорија:Филозофија на логиката
Категорија:Концепти во логиката
Категорија:Метафизички поими
Документација

Општо земено, **документација** е било кој материјал за комуникација (текст, видео, аудио или нивна комбинација) што се користи за да објаснат одредени одлики на еден предмет, систем или процедура. Често се користи во контекст на инжинеринг, каде што генерално се користат книги или компјутерски податотеки (како HTML страни) што означуваат структура и компоненти, или од друга страна, операција на систем/производ.

Категорија:Сметководство
Категорија:Наука
Андреј Љапчев

**Андреј Тасев Љапчев** (; роден 1866 во Ресен, Отоманско Царство; починал 1933 во Софија, Бугарија) ― истакнат политичар и државник во Бугарија со потекло од Македонија. 
лево|мини|300п|Од лево на десно, прв Ѓорче Петров, четврт Тодор Александров, шести Андреј Љапчев, седми Симеон Радев, осми Војвода Стаматов

После Првата светска војна Љапчев е избран за Министер на војната на Бугарија (28 ноември 1918 – 7 мај 1919). Подоцна во 1926 година е избран за премиер на Царството Бугарија и на таа позиција останал до 1931 година.

Во историјата е запаметен по неговата политичка максима 
„*Со кротце, со благо и со малце кьотек*“ (Полека, нежно и со малку ќотек).

## Извори


Категорија:Премиери на Бугарија
Категорија:Членови на Македонскиот научен институт
Категорија:Бугарски политичари од Македонија
Категорија:Македонци од Првата светска војна
Категорија:Лозарското движење
Категорија:Дејци на ВМОК
Категорија:Погребани на Централните софиски гробишта
Категорија:Министри за финансии на Бугарија
Категорија:Политичари од Ресен
Категорија:Македонски преселници во Софија
Категорија:Родени во 1866 година
Категорија:Починати во 1933 година
Перспектива

Зборот **перспектива** има барем три значења:

* Перспектива (визуелна) се однесува на дел од информацијата во визуелната сцена што му овозможува на набљудувачот да ги согледа растојанијата и величините на предметите. Специфични типови на перспектива во визуелна перцепција се линеарна перспектива, текстурно прелевање и воздушна перспектива.
* Перспектива (графичка) се однесува на графичка презентација на предметите на рамнинска површина при што се добива илузија дека предметите се во тридимензионален простор.
* Перспектива (когнитивна) се однесува на теорија на спознание во која изборот на контекст или повикување (или резултатот на овој избор) влијае на тоа како расудуваме, мериме и кодифицираме, типично во компарација со друга личност. Поединец може да препознае број на суптилно различни значења, блиски до точка на гледиште, Weltanschauung, и парадигма.

Клучната идеја што ги обединува овие типови на перспектива е дека човечкото искуство е тесно врзано со точката на гледиште на поединецот.
Парадигма

Од крајот на 1960-тите, зборот **парадигма** се однесува на мисловна шема во било која научна дисциплина или друг епистемолошки контекст. Најпрвин, зборот е специфичен за граматиката: Меријам-Вебстер речникот од 1900 го дефинира само неговото техничко користење во контекст на граматика или, во реторика, како поим за илустративна парабола или бајка.

Категорија:Наука
Категорија:Грцизми
Мишел Фуко

мини|десно||250п|Фуко во Бразил, 1974&nbsp;г.

**Мишел Фуко** (;  – ) — француски филозоф со катедра на Францускиот колеџ, на која и ја дал титулата „Историја на мисловните системи“. Неговите текстови се од огромно значење за хуманистичките и општествените науки. Делото на Фуко често се среќава во дисциплини како филозофија, историја, културни студии, социологија, образование, литература, менаџмент студии, урбан дизајн, како и многу други.

Фуко е добро познат по неговата критика на општествените иституции, особено на системите поврзани на различни начини за области како психијатрија, медицина и затвор. Неговите општи теории за моќ и односот меѓу моќта и знаењето во однос на историјата на западната мисла се дискутираат и применуваат нашироко.

Делото на Фуко често се опишува како постмодернист или пост-структуралист. За време на ’60-те, сепак, тој е почесто поврзуван со структуралистичкото движење. Иако тој на почетокот е среќен со овој опис, тој подоцна ја истакнува неговата оддалеченост од структуралистичкиот пристап, тврдејќи дека за разлика од структуралистите, тој го нема прифатено формалистички пристап. Тој исто така не е заинтересиран ни со постмодерната, тврдејќи дека многу поинтересна за дискусија е дефиницијата на „модерноста“.

## Надворешни врски
* Мишел Фуко: Да се биде добар не е доволно - интервју со Фуко
 

Фуко, Мишел
Категорија:Апсолвенти на Високата нормална школа
Категорија:Постмодерна теорија
Категорија:Историчари на културата
Категорија:Историчари на науката
Категорија:Историчари на технологијата
Концепт

**Поим** (анг. concept, лат. conceptus) е апстрактен, универзален психички ентитет што служи за претставување на категорија или класа на ентитети, настани или односи.

## Поврзано

* Идеја
* Категоризација

Категорија:Филозофија
Категорија:Психологија
Категорија:Метафизички поими
Готфрид Вилхелм Лајбниц

thumb|right|Готфрид Лајбниц
**Готфрид Вилхелм фон Лајбниц** (; ,  — , ) — германски филозоф, научник, математичар, дипломат, библиотекар, и адвокат, кој по татко потекнувал од Лужичките Срби. Заслуга на Лајбниц е откривањето на математичката функција, која тој ја користел за да опише величина во однос на крива, како, на пример, положба на точка на крива и наведнатост на крива. Заедно со Њутн, тој е најзаслужен за развојот на современото диференцијално и интегрално сметање.

## Творештво
* „Исповед на филозофот“ (1673)
* „Расправа за метафизиката“ (1686)
* „Теодикеја“ (1710)
* „Монадологија“ (1714)
* „Нови есеи за човековиот разум“ (1765)

## Значење и влијание
Германскиот филозоф Фридрих Ниче има критички однос кон творештвото на Лајбниц кого го нарекува „несвесен фалсификатор на пари“, „махер“ и „најголем кочничар на интелектуалната праведност на Европа“.

## Наводи


Категорија:Германски филозофи
Категорија:Германски математичари
Категорија:Германски христијани
Категорија:Германски логичари
Категорија:Лужички Срби
Категорија:Личности овековечени во споменикот „Валхала“
Категорија:Членови на Кралското друштво
Категорија:Членови на Пруската академија на науките
Категорија:Апсолвенти на Лајпцишкиот универзитет
Категорија:Германски пронаоѓачи
Категорија:Германски физичари
Категорија:Творци на вештачки јазици
Категорија:Германски филолози
Категорија:Членови на Француската академија на науките
Категорија:Просветителски филозофи
Апстракција

**Апстракција** е идеја, концепт, или збор што дефинира одреден феномен или настан (референт) на кој апстракцијата се однесува. Апстракциите често се користат во случај на двосмислени или нејасни референти, како на пример поимот „среќа“, што има различни форми за различни луѓе и настани.


Категорија:Филозофија
Категорија:Мисла
Категорија:Творештво
Категорија:Решавање на проблеми
Категорија:Уметност
Категорија:Концепти во епистемологијата
Идеја

**Идеја** (од грчки: ιδέα) е резултат на мисловен процес (мисла, концепт). Идејата е поим што се користи и во популарна и во филозофска терминологија што општо значи „ментална слика“ или „разбирање“.

## Идејата како мотив во книжевноста
* „Идеја“ - песна на полската поетеса Вислава Шимборска.
* „Промена на идеите“ (англиски: *Change Of Ideas*) — песна на американската панк-рок група *[[Bad Religion]]* од 1989 година.

## Наводи

Категорија:Филозофија
Категорија:Концепти во епистемологијата
Категорија:Извори на знаење
Категорија:Расудување
Список на физичари

Ова е **список** на **истакнати на [[физичар]]и** по азбучен редослед на нивните презимиња

## А
* Роберт Адлер - САД (1913-2007)
* Алберт Ајнштајн - Германија, Италија, Швајцарија, САД (1879–1955)
* Андре Мари Ампер - Франција (1775–1836)
* Јонас Ангстрем - Шведска (1814–1874)
* Амедео Авогадро - Италија (1776-1856)
## Б
* Анри Бекерел - Франција (1852–1908)
* Александар Грејам Бел - Шкотска, САД (1847-1922)
* Лудвиг Болцман - Австрија (1844–1906)
* Дејвид Бом - САД (1917-1992)
* Нилс Бор - Данска (1885-1962)
* Руѓер Бошковиќ - Дубровник (1711–1787)
* Вилијам Хенри Брег - Велика Британија (1862-1942)
* Вилијам Лоренс Брег - Австралија (1890-1971)
* Луј де Број - Франција (1892–1987)

## В
* Џејмс Ват - Велика Британија (1736–1819)
* Александар Волта - Италија (1745-1827)
* Емил Вулф - Чехословачка, САД (1922– )

## Г
thumb|Галилео Галилеј, основачот на современата наука и физика
* Галилео Галилеј - Италија (1564-1642)
* Лујџи Галвани - Италија (1737–1798)

## Д
* Џон Далтон - Велика Британија (1766–1844)

## Е
* Ханс Кристијан Ерстед - Данска (1777-1851)

## Ј
* Ратко Јанев - Македонија (1939- )

## К
* Вилијам Томсон Келвин - Велика Британија (1824-1907)
* Марија Склодовска - Кири - Полска, Франција (1867–1934)
* Пјер Кири - Франција (1859–1906)
* Густав Роберт Кирхоф - Германија (1824–1887)
* Шарл Огистен де Кулон - Франција (1736–1806)

## Л
* Пјер Симон Лаплас - Франција (1749–1827)
* Петар Лебедев - Царска Русија (1866–1912)
* Макс фон Лауе - Германија (1879–1960)
* Филип Ленард - Унгарија, Германија (1862-1947)
* Хајнрих Ленц - Германија (1804-1865)
* Хендрик Лоренц - Холандија (1853–1928)

## М
* Алберт Абрахам Мајкелсон - САД (1852–1931)
* Џемс Кларк Максвел - Велика Британија (1831–1879)
* Леонид Исакович Манделштам - Царска Русија, Советски Сојуз (1879–1944)
* Роберт С. Миликен - САД (1896–1986)
* Хенри Мозли - Велика Британија (1887–1915)
* Е Морли -

## Н
* Џон Непер - Шкотска (1550–1617)

## Њ
* Исак Њутн - Англија (1642–1727)

## О
* Леонард Ојлер - Швајцарија (1707–1783)
* Георг Симеон Ом - Германија (1789–1854)
* Френк Опенхајмер - САД (1912–1985)
* Роберт Опенхајмер - САД (1904–1967)

## П
* Блез Паскал - Франција (1623–1662)
* Волфганг Паули - Австроунгарија (1900–1958)
* Роџер Пенроус - САД (1931– )
* Макс Планк - Германија (1858–1947)
* Џозеф Пристли - Велика Британија (1733-1804)
* Михајло Пупин - Србија/САД (1858-1935)

## Р
* Е.Радерфорд -
* Рејли -
* Вилхелм Конрад Рентген - Германија (1845–1923)

## С
* Карл Саган - САД (1934–1996)
* Андреј Сахаров - Советски Сојуз (1929–1989)

## Т
* Никола Тесла - Србија, САД (1856–1943)
* Џ.Џ. Томсон -

## Ф
* Мајкл Фарадеј - Велика Британија (1791–1867)
* Енрико Ферми - Италија (1901–1954)
* Џејмс Франк - Германија, САД (1882–1964)
* Бенџамин Френклин - САД (1706–1790)
* Леон Фуко - Франција (1819–1868)

## Х
* Едмонд Халеј - Англија (1656-1742)
* Карл Херман - Германија (1898–1961)
* Хајнрих Херц - Германија (1857–1894)

## Ц
* Андерс Целзиус - Шведска (1701-1744)

## Џ
* Брајан Џозефсон - UK (1940– )

## Ш
* Ото Штерн - Полска (1888–1969)
* Ервин Шредингер - Австроунгарија (1887–1961)
* Димче Шипинкаровски - Македонија (1971)

Физичари
+
Физичари
Њутн (единица)

мини|Визуелизација на еден њутн сила
Во физика, **њутн** (симбол: **N** или **Њ**) е SI единица за сила, именувана според англискиот научник Исак Њутн во чест на неговото дело во класичната механика.

: **1** **N** = **1** **kg × m × s<sup>-2</sup>**

Категорија:Единици за сила
Категорија:Изведени SI-единици
Прв Њутнов закон

мини|Првиот закон на Њутн објаснет на предавање на MIT (англиски)
**Прв Њутнов закон** е закон којшто го поставил англискиот физичар Исак Њутн, а гласи: Секое тело, кое се разгледува како материјална точка, ја задржува состојбата на мирување или рамномерно праволиниско движење се дотогаш додека некое друго тело не го принуди да ја промени таа состојба. Се нарекува и *закон за [[инерција]]*.

Категорија:Механика
Механички систем

**Механички систем** – збир од материјални тела - предмети чие движење го проучуваме. Доколку постојат само меѓусебни интеракции, велиме дека механичкиот систем е изолиран.

Категорија:Механика
Минисметач

**Минисметач** (или **миникомпјутер**, од англ. *minicomputer*) е сметач сличен по одлики со големите сметачи, но се со помали можности. Најчесто е сместен во една просторија, каде и работи стручно лице (системски инженер), кој управува со сметачот. Корисниците не се многу оддалечени од сметачот односно се наоѓаат во иста или во блиски згради.

Категорија:Сметачи
Категорија:Американски пронајдоци
Матична плоча

мини|десно|400п|Дијаграм на матична плоча „ASRock K7VT4A Pro“ со нејзините составни делови
**Матичната плоча** која уште се нарекува и системска плоча (поретко: основна логичка плоча) е прицврстена на долната страна кај хоризонталните куќишта или на една од вертикалните страни кај вертикалните куќишта. На неа се наоѓаат разни чипови во кои се сместени обработувачот, рам меморијата итн. Во посебни лежишта на основната плоча, т.н. слотови се ставаат картички со разни претворачи и контролори. Преку т.н. порти на картичките се приклучуваат влезните и/или излезните единици. Без матична плоча не може да работи ниту еден компјутер бидејќи сите останати делови треба да се прикачат на неа. Со напредокот на сметачката техника се почесто може да се сретнат и интегрирални компоненти врз матичните плочи што ги извршуваат задачите на компонентите прикачени во жлебови.


Категорија:Машинска опрема
Категорија:Сметачи
Управувачка единица

**Управувачката единица** врши контрола и синхронизација на работата на обработувачот со работата на другите единици на личниот сметач. Таа ги препознава програмските наредби и генерира низа контролни сигнали за нивно извршување. Притоа, секоја наредба предизвикува еднозначна низа од акции.

Категорија:Сметачи
Категорија:Машинска опрема
Надворешно памтење

Со цел да се зачуваат податоците откако личниот сметач р ќе се исклучи од напојување, се користат надворешни памтења на кои се запишуваат во логички целини наречени **датотеки**. Секоја податотека има единствено име. Податотеките можат да се запишуваат на надворешните памтења по потреба да се повикуваат (вчитуваат) во RAM-памтењето на сметачот.

Каква било да е надворешното памтење, таа се сместува во посебни единици за читање и запишување.

Најчести надворешни памтења се: магнетна дискета (анг. *floppy disk*, *diskette*), тврд магнетен диск (анг. *hard disk*), компактен диск (анг. *Compact Disk*, *CD*), дигитален видеодиск (анг. *Digital Video Disk*, *DVD*), магнетно-оптички диск, магнетна лента, флеш памтења (анг. *flash drive*, USB) и во најново време BlueRay диск и високогустински дигитален видеодиск (*HD DVD*).

Основните одлики на надворешните памтења се:

**Капацитетот** на надворешните памтења (исто како и на внатрешното памтење) претставува големина на памтењето изразено во килобајти - KB, мегабајти – MB и гигабајти - GB.

**Просечното време на пристап до податоците** е времето потребно да се најде бараниот податок и да се пренесе во внатрешното памтење. Тоа време се изразува во милисекунди.

**Начинот на пристап** до податоците на надворешните памтења може да биде директен (магнетни дискови и дискети) или секвенцијален (магнетни ленти, компакт дискови, оптички дискови). Памтењата се поделени на памтечки целини и секоја има единствена адреса. Кај памтењата со директен пристап, механизмот на единицата овозможува директен пристап до секоја памтечка целина. Кај памтењата со секвенцијален пристап до податоците се доаѓа со минување низ сите памтечки целини до местото каде што се наоѓаат бараните податоци, бидејќи памтечките целини се наоѓаат на континуирани патеки.

Категорија:Сметачи
Категорија:Компјутерска меморија