Политика за климатски промени

мини|Шефови на делегации на конференцијата на Обединетите нации во Париз во 2015 година
**Политиката за климатските промени** произлегува од различни перспективи за тоа како да се одговори на климатските промени. Глобалното затоплување е предизвикано во голема мера од емисиите на стакленички гасови поради човековата економска активност, особено согорувањето на фосилните горива, одредени индустрии како што се производството на цемент и челик и користењето на земјиштето за земјоделство и шумарство. Од Индустриската револуција, фосилните горива го обезбедуваат главниот извор на енергија за економски и технолошки развој. Централноста на фосилните горива и другите индустрии интензивни на јаглерод резултираше со голем отпор кон политиката пријателска за климата, и покрај широко распространетиот научен консензус дека таквата политика е неопходна.

Климатските промени првпат се појавиле како политичко прашање во 1970-ти години. Напорите за ублажување на климатските промени се истакнати на меѓународната политичка агенда од 1990-ти години, а исто така сè повеќе се разгледуваат на национално и локално ниво. Климатските промени се комплексен глобален проблем. Емисиите на стакленички гасови придонесуваат за глобалното затоплување ширум светот, без разлика од каде потекнуваат емисиите. Сепак, влијанието на глобалното затоплување многу варира во зависност од тоа колку локацијата или економијата е ранлива на нејзините ефекти. Глобалното затоплување во целина има негативно влијание, кое се предвидува да се влоши со зголемувањето на греењето. Способноста да се користат и фосилните горива и обновливите извори на енергија, значително се разликува од нација до нација.

Од влегувањето во 2020-ти години, можноста за замена на енергијата од фосилни горива со обновливи извори значително се зголемила, при што некои земји сега ја произведуваат речиси целата своја електрична енергија од обновливи извори. Јавната свест за заканата од климатските промени се зголемила, во голем дел поради социјалното движење предводено од младите и видливоста на влијанијата врз климатските промени, како што се екстремните временски настани и поплавите предизвикани од порастот на нивото на морето. Многу истражувања покажуваат дека растечкиот дел од гласачите го поддржуваат справувањето со климатските промени како висок приоритет, што им олеснува на политичарите да се посветат на политиките кои вклучуваат климатски активности. Пандемијата на КОВИД-19 и економската рецесија доведуваат до широки повици за „зелено закрепнување“, при што некои политики како Европската Унија успешно ги интегрираат климатските активности во промената на политиката. Целосното негирање на климатските промени станало многу помалку влијателна сила до 2019 година, а опозицијата се насочила кон стратегии за поттикнување одложување или неактивност.

## Политичка дебата
Како и сите политички дебати, политичката дебата за климатските промени е во основа за акција. Различни аргументи ја поткрепуваат политиката на климатските промени - како што се различните проценки за итноста на заканата и за изводливоста, предностите и недостатоците на различните одговори. Но, во суштина, сите овие се однесуваат на потенцијалните одговори на климатските промени.
[мини| Министрите за животна средина на состанок за да разговараат за климатската политика по [Конференција на ООН за климатските промени 2009|COP15.]]
На меѓународно ниво, постојат три широки пристапи за намалување на емисиите за кои државите можат да се обидат да преговараат. Прво, усвојување на целите за намалување на емисиите. Второ, одредување цена на јаглеродот. И на крај, создавање на главно доброволно збир на процеси за поттикнување на намалување на емисиите, кои вклучуваат споделување на информации и преглед на напредокот. Овие пристапи во голема мера се комплементарни, иако на различни конференции голем дел од фокусот честопати беше ставен на еден пристап. До околу 2010 година, меѓународните преговори главно се фокусираа на целите за емисиите. Успехот на договорот од Монтреал во намалувањето на емисиите што ја оштетија озонската обвивка сугерирал дека целите би можеле да бидат ефективни. Сепак, во случај на намалување на стакленички гасови, целите генерално не довеле до значителни намалувања на емисиите. Амбициозните цели не биле исполнети. Обидите да се наметнат строги казни кои би поттикнале порешителни напори за исполнување на предизвикувачките цели, секогаш биле блокирани од најмалку една или две нации.

Системот на главно доброволно ветување и преглед каде државите прават сопствени планови за намалување на емисиите бил воведен во 1991 година, но бил напуштен пред договорот од Кјото од 1997 година, каде што фокусот бил на обезбедување договор за цели за емисиите „одозгора надолу“. Пристапот бил оживеан во Копенхаген, и добил дополнително значење со Парискиот договор од 2015 година, иако ветувањата почнале да се нарекуваат национално определени придонеси. Тие треба да се доставуваат повторно во подобрена форма на секои 5 години. Колку е ефикасен овој пристап останува да се види. 
[мини| Земјоделците протестираат против [Европски зелен договор|Европскиот зелен договор во 2024 година]]
Постојат бројни специјални интересни групи, организации и корпорации кои имаат јавни и приватни позиции за повеќеслојната тема на глобалното затоплување. Следното е делумен список на видовите партии од посебен интерес кои покажале интерес за политиката на глобалното затоплување:

* **Компании за фосилни горива**: традиционалните корпорации за фосилни горива ќе загубат од построгите регулативи за глобалното затоплување, иако постојат исклучоци. Фактот што компаниите за фосилни горива се занимаваат со трговија со енергија може да значи дека нивното учество во трговските шеми и други такви механизми може да им даде единствена предност, па нејасно е дали секоја традиционална компанија за фосилни горива секогаш би била против построгите политики за глобалното затоплување.
* **Земјоделците и агробизнисот** се важно лоби, но се разликуваат во нивните ставови за ефектите од климатските промени врз земјоделството и емисиите на стакленички гасови од земјоделството и, на пример, улогата на Заедничката земјоделска политика на ЕУ.
* **Финансиски институции** генерално ги поддржуваат политиките против глобалното затоплување, особено имплементацијата на шеми за тргување со јаглерод и создавањето пазарни механизми кои ја поврзуваат цената со јаглеродот. Овие нови пазари бараат трговски инфраструктури, кои банкарските институции можат да ги обезбедат. Финансиските институции се исто така добро позиционирани да инвестираат, тргуваат и развиваат различни финансиски инструменти од кои би можеле да профитираат преку шпекулативни позиции за цените на јаглеродот и користење на брокерски и други финансиски функции како осигурување и деривативни инструменти.
* **Еколошки групи,** односно, групите за застапување на животната средина генерално се залагаат за строги ограничувања на емисиите CO2. Еколошките групи како активисти се ангажираат во подигање на свеста.
* **Компании за обновливи извори на енергија и енергетска ефикасност**: компаниите во ветерна, сончева и енергетска ефикасност генерално поддржуваат построги политики за глобалното затоплување. Тие очекуваат нивниот удел на енергетскиот пазар да се прошири, бидејќи фосилните горива се поскапи преку шеми за тргување или даноци.
* **Компании за јадрена енергија**: поддршка и корист од цените на јаглеродот или субвенциите за производство на енергија со ниска содржина на јаглерод, бидејќи јадрената енергија произведува минимални емисии на стакленички гасови.
* **Компании за дистрибуција на електрична енергија**: може да загубат од сончевите плочи, но да имаат корист од електричните возила.
* **Традиционални трговци на мало и продавачи**: традиционалните трговци на мало, маркетите и општите корпорации реагираат со усвојување политики што резонираат со нивните клиенти. Ако „да се биде зелен“ е привлечно за клиентите, тогаш тие би можеле да преземат скромни програми за да ги задоволат и подобро да се усогласат со нивните клиенти. Меѓутоа, бидејќи општата корпорација не остварува профит од нивната конкретна позиција, малку е веројатно дека тие силно би лобирале за или против построга позиција на политиката за глобалното затоплување.
* **Лекарите**: често велат дека климатските промени и загадувањето на воздухот може да се решат заедно и така да спасат милиони животи.
* **Компании за информатичка и комуникациска технологија**: велат дека нивните производи им помагаат на другите да се борат против климатските промени, имаат тенденција да имаат корист од намалувањата на патувањата и многумина купуваат зелена електрична енергија.
[мини| Движењето [Училиштен штрајк за климатските промени|„Петоци за иднината“ на Грета Тунберг, започнато во август 2018 година, било влијателно во подигањето на јавната свест за заканата од глобалното затоплување.]]
Историските политички обиди да се договорат политиките за ограничување на глобалното затоплување во голема мера не успеаја да ги ублажат климатските промени. Коментаторите изразиле оптимизам дека 2020-ти години може да бидат поуспешни, поради различни неодамнешни случувања и можности. Други коментатори изразиле предупредувања дека сега има многу малку време да се дејствува за да се има каква било шанса да се задржи затоплувањето под 1,5&nbsp;°C, па дури и да имате добри шанси да го одржите глобалното греење под 2&nbsp;°C.

До 2019 година, целосното негирање на климатските промени станало многу помалку влијателно, отколку што било во претходните години. Причините за ова вклучуваат зголемена фреквенција на екстремни временски настани, поефикасна комуникација од страна на климатолозите и ефектот Грета. Како пример, во 2019 година Институтот Като ја затворил својата продавница за климатизација.
мини|Група жени светски лидери на COP26 во Глазгов
Во ноември 2021 година, 26-та Конференција на страните на Обединетите нации (COP26) се одржала во Глазгов, Шкотска. Речиси 200 земји се согласиле да ја забрзаат борбата против климатските промени и да се посветат на поефективни климатски ветувања. Некои од новите ветувања вклучуваа реформи за загадувањето на гасот метан, уништувањето на шумите и финансирањето на јаглен. Изненадувачки, САД и Кина (двата најголеми емитери на јаглерод) се согласиле да работат заедно на напорите да се спречи глобалното затоплување да надмине 1,5 степени целзиусови. Некои научници, политичари и активисти велат дека на овој самит не е направено доволно и дека допрва ќе ја достигнеме превртната точка од 1,5 степени. Во извештајот Климатски акционен тракер се вели дека обврските се „услуга“ и „ние ќе емитуваме приближно двојно повеќе во 2030 година отколку што е потребно за 1,5 степени“.

## Политичка економија на климатските промени
Политичката економија на климатските промени е пристап кој го применува размислувањето на политичката економија во однос на социјалните и политичките процеси за проучување на критичните прашања околу донесувањето одлуки за климатските промени.

Итната потреба да се разгледа и разбере политичката економија на климатските промени се заснова врз специфичните карактеристики на проблемот.

Улогата на политичката економија во разбирањето и справувањето со климатските промени се заснова и врз клучните прашања околу домашните општествено-политички ограничувања:

* **Проблемите на** **кревките држави**: Кревките држави - дефинирани како држави со лоши резултати, конфликтни и/или постконфликтни држави - обично не се способни ефективно да ја користат помошта за климатските промени. Прашањата за моќ и социјална еднаквост ги влошија влијанијата на климатските промени, додека недоволно внимание се посветува на дисфункција на кревките држави. Имајќи ги предвид проблемите на кревките држави, пристапот на политичката економија може да го подобри разбирањето на долгогодишните ограничувања на капацитетот и издржливоста, преку кои проблемите поврзани со слабиот капацитет, градењето на државата и конфликтите би можеле подобро да се решат во контекст на климатските промени.
* **Неформално владеење:** Во многу држави со слаби перформанси, донесувањето одлуки околу распределбата и користењето на државните ресурси е водено од неформални односи и приватни стимулации, наместо од формални државни институции кои се засноваат врз правичност и закон. Оваа неформална природа на владеење која лежи во основата на домашните општествени структури ги спречува политичките системи и структури од рационално функционирање и на тој начин го попречува ефективниот одговор кон климатските промени. Затоа, домашните институции и стимулации се клучни за усвојувањето на реформите.
* **Тешкотијата на социјалните промени:** Развојните промени во неразвиените земји се болно бавни поради низа долгорочни колективни проблеми, вклучувајќи ја неспособноста на општествата да работат колективно за подобрување на благосостојбата, недостатокот на техничка и социјална генијалност, отпорот и отфрлањето на иновации и промени. Во контекст на климатските промени, овие проблеми значително го попречуваат промовирањето на агендата за климатски промени. Погледот на политичката економија во неразвиените земји може да помогне да се разберат и да се создадат стимулации за промовирање на трансформацијата и развојот, што ја поставува основата за очекувањата за спроведување на агенда за прилагодување кон климатските промени.

## Наводи

## Литература

* Наоми Клајн (2019). *On Fire: The Burning Case for a Green New Deal*, Ален Лејн, .
* Проектот за климатска транспарентност, Архива за национална безбедност

Категорија:Политичка економија
Категорија:Општествени науки за животната средина
Категорија:Политика за климатски промени