open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Намибиски долар

**Намибискиот долар** (**NAD**) е службената валута на Намибија од нејзиното воведување во 1993 година па сè до денес. Еден намибиски долар е поделен на 100 намибиски центи.

## Историја
Доларот го заменил јужноафриканскиот ранд, кој пак била службена валута во Намибија за време на јужноафриканската управа на земјата (тогаш именувана како Југозападна Африка). Денес сè уште рандот се користи во Намибија, и службено е прифатлив како валута за трговија во земјата бидејќи намбискиот долар е врзан со рандот. Еден намибиски долар е еден јужноафрикански ранд. Првично постоеле различни имиња за именување на идната намибиска валута (меѓу кои и „Намибиски калахар“), но намибиската влада се одлучила за името „долар“. Првите банкноти се издадени на 15 септември 1993 година.

## Монети

Монети во промет
* 5 центи
* 10 центи
* 50 центи
* 1 долар
* 5 долари
* 10 долари
Години на ковање се 1993, 1996, 1998, 2000, 2002, 2008, 2009, 2010, 2012, 2015.

## Банкноти

Банкноти во промет се:
*10 долари
*20 долари
* 30 долари
* 50 долари
* 100 долари
* 200 долари

## Наводи

## Надворешни врски
* 

Категорија:Економија на Намибија
Категорија:Валути во Африка
Категорија:Валути во оптек
Категорија:Банкарски систем на Намибија
Филипо Гана

**Филипо Гана** (; р. ) — италијански професионален велодромски и друмски велосипедист, кој вози за UCI World Tour екипата .

## Кариера

Синот на поранешниот италијански олимписки веслач Марко Гана, Филипо Гана возел за италијанската аматерска екипа , пред да стане професионалец со  во 2017 година. По две години со екипата се приклучил на  пред сезоната 2019.

Тој е моментален светски носител во поединечна потера со време од 4 минути и 1,934 секунди, поставено на Светското велодромско првенство 2020 во Берлин. Тој е четирикратен светски првак во поединечна потера и има освоено вкупно осум медали на Светското велодромско првенство.

## Достигнувања
### Друмски

;2012
: 1. 20п Национално хронометарско кадетско првенство
;2013
: 3. Национално хронометарско јуниорско првенство
;2014
: 1. 20п Национално хронометарско јуниорско првенство
: 1. Хроно де Насионс јуниори
: 1. Трофео Емилио Паганеси
: 4. Светско хронометарско јуниорско првенство
: 4. Европско хронометарско јуниорско првенство
;2015
: 1. Хроно Шампеноа
;2016
: 1. 20п Национално хронометарско првенство под 23 години
: 1. Париз-Рубе за млади
: 1. ГП Лагуна
: Европско друмско првенство под 23 години
::2. 15п Хронометар
::6. Друмска трка
: 2. Трофео Чита ди Сан Вендемијано
;2017
: 9. Европско хронометарско првенство
;2018
: 2. Национално хронометарско првенство
: 2. Краен пласман Вуелта а Сан Хуан
::1. 20п Пласман за млад возач
;2019
: 1. 20п Национално хронометарско првенство
: 1. Етапа 1 (ITT) Тур Ла Прованс
: 1. Етапа 6 (ITT) БинкБенк Тур
: 2. Хроно де Насионс
: 3. 15п Светско хронометарско првенство
: 5. Копа Сабатини
: 6. Европско хронометарско првенство
;2020
: 2. Краен пласман Вуелта а Сан Хуан

### Велодромски

;2014
: 1. 20п Национално јуниорско првенство - поединечна потера
;2015
: 1. 20п Државно првенство - поединечна потера
;2016
: 1. 20п Светско првенство - поединечна потера
: Европско првенство под 23 години
::1. 20п Поединечна потера
::2. 15п Екипна потера
: Европско првенство
::2. 15п Поединечна потера
::2. 15п Екипна потера
;2017
: Европско првенство
::1. 20п Поединечна потера
::2. 15п Екипна потера
: 1. 15п Светски куп - екипна потера (Прушкув)
: Светско првенство
::2. 15п Поединечна потера
::3. 15п Екипна потера
;2018
: Светско првенство
::1. 20п Поединечна потера
::3. 15п Екипна потера
: 1. 20п Европско првенство - екипна потера
;2019
: 1. 20п Светско првенство - поединечна потера
: 2. 15п Европско првенство - екипна потера
;2020
: Светско првенство
::1. 20п Поединечна потера
::3. 15п Екипна потера

## Наводи

## Надворешни врски

* 
* 
* 

Категорија:Родени во 1996 година
Категорија:Живи луѓе
Категорија:Италијански велосипедисти
Категорија:Олимписки велосипедисти на Италија
Категорија:Велосипедисти на Летните олимписки игри 2016
Категорија:Велодромски велосипедисти
Категорија:Велосипедисти на Летните олимписки игри 2020
Банка на Намибија

**Банката на Намибија** е централната банка во Намибија. Банката е основана со одредбите на Членот 128 од Уставот на Намибија. Банката се наоѓа во Виндхук и е основана во 1990 година. Банката е единствена институција која има дозвола за издавање на намибискиот долар.

## Гувернери

Дел од гувернерите на банката биле:

* Воутер Бернард (16 јуни 1990 - 31 август 1991)
* Ерик Ленарт Карлсон (1 септември 1991 - 31 декември 1993)
* Џафар Бин Ахмад (1 јануари 1994 - 31 декември 1996)
* ТОм Алвендо (1 јануари 1997 - 25 март 2010)
* Ипумбу Шими (25 март 2010 - 1 јуни 2020)
* Јоханес Гавакаб (1 јуни 2020 - )

## Поврзано

*Намибија
*Намибиски долар

## Наводи

## Надворешни врски
*

Категорија:Економија на Намибија
Категорија:Државни установи во Намибија
Категорија:Банкарски систем на Намибија
Категорија:Централни банки
Категорија:Банки во Намибија
Приморска Бановина

**Приморска Бановина** — административно територијална единица (бановина) во рамките на Кралството Југославија од 1929 до 1939 годдина, кога со договорот помеѓу Цветковиќ и Мачек се споила со Савската Бановина и други помали територии, создавајќи ја Хрватската Бановина. Се наоѓала на западниот дел на земјата, земајќи го поголемиот дел од приморјето. Главниот град бил Сплит. Денес на таа територија се наоѓаат Хрватска и Босна и Херцеговина.

На чело на бановината бил бан, именуван од кралот, по предлог од Министерскиот совет, со мандат од 4 години. Оваа бановина зафаќала површина од 19563 км2.

Категорија:Држави и територии настанати во 1929 година
Категорија:Држави и територии распаднати во 1939 година
Грива тресе, бисер рони

**„Грива тресе, бисер рони“** — збирка со македонска народна епска поезија, во избор и редакција на Томе Саздов, кој е автор и на предговорот. Книгата е објавена од страна на новинско-издавачката установа „Заштита“ од Скопје, во 1970 година, а била испечатена во печатницата „Наша книга“ во тираж од 6 000 примероци. Книгата не е каталогизирана и не ја поседува меѓународната ознака ISBN.

## Содржина
Збирката содржи 66 песни, поделени во шест циклуси:
* *Митолошко-религиозни песн*и
** Свети Петар и неговата мајка
** Стана самовила
* *Историски песни*
** Војник Огнен
** Девет браќа јунаци
** Турчин низ гора врвеше
** Бела Јана се дави од Турци
** Мома војник го одменува татка си
** Неда и три синџири робје
** Ајрадин-паша во село Галешник
* *Јуначки песни*
** Косово поле
** Момчула војвода
** Кралевиќ Марко и три наречници
** Марко Кралевиќ ја губи силата
** Марко Крале и црна Арапина
** Крале Марко и мајстор Ѓуро
** Марко и Мурат-бег
** Болен Дојчин
** Марко Крале го укинува свадбениот данок
** Огнен и латински крал
* *Ајдутски песни*
** Јане Плетикоса
** Сирма војвода
** Чавдар војвода и Лалуш
** Иљо војвода
** Ранет јунак
** Страил страшен војвода
** Стојане, сину море, Стојане
** Џемаил ага и Иванчо војвода
** Тодор и земски сејмени
** Кузман Кареман
** Стојан и сестра му Проја
** Арамија куќа нема
** Датунџо војвода
* *Револуционерно-комитски песни*
** Ранет јунак и црна орлица
** Песна за Гоце Делчев
** Ранет Делчев војвода
** Заплакало е Мариово
** Славни комити, сè Македонци
** Млад загинал за слобода
** Мануш војвода
** Станиш војвода
** Песна за Питу Гулев
** Петре Михов и дервиш Полиц
** Џемо и Мицко комита
** Што ми е мило ем драго
** Стојан комита
** Низ Петлец идат трима војводи
** Малина мома и Гоце Делчев
** Спиро Црне и Ќучук Сулејман
** Болен ми лежи Миле Поп-Орданов
** Битката при Мечкин Камен
** Дека ќе одеш, Апостоле?
** Селим ага и Ѓорѓија Лажот
** Црна се чума зададе
** Кољо Капидан
* *Партизански песни*
** Листај се, горо, шумај се
** Силна ми војска идеше
** Таму горе во планина
** Гледај ме, мило либе
** Ајде ќе те прашам
** Абер дојде од Тетово
** Таму ле, мајко, близу Битола
** Што ми е мило ем драго
** А бре Македонче
** Затвореничка песна
** Сите се писае, мамо
** Темен се облак зададе

## Наводи

Категорија:Дела на Томе Саздов
Категорија:Книги од 1970 година
Категорија:Македонски епски песни
Општина Злетово

**Општина Злетово** — поранешна рурална општина во Македонија, создадена во 1996 година, а престанала да постои според законот за теротијална поделба на Македонија од 2004 година, кога била припоена на Општина Пробиштип. Центар на општината било селото Злетово.

## Населени места и демографија
Во Општина Злетово спаѓале следниве села: Бунеш, Древено, Зеленград, Јамиште, Лесново, Ратавица, Трипатанци, Турско Рудари, Шталковица и Злетово.

Според податоците од последниот попис на Општина Злетово во 2002 година, има 3.428 жители, од кои 3.410 се Македонци.

Следува табела на националната структура на населението:

## Наводи

## Поврзано
* Општини во Македонија
* Општина Пробиштип
* Злетово

Злетово
Злетово
Тоа (филм од 1927)

**Тоа** (англиски: *It*) — американски филм од 1927 година, во режија на Кларенс Беџер, по сценариото на Хоуп Лоринг и Елинор Глин, засновано врз нејзиниот истоимен расказ. Главните улоги ги играат: Клара Бау, Антонио Морено, Вилијам Остин, Пришила Бонер и Џеклин Гедсдон, а во една сцена се појавува и Елинор Глин. Во 2001 година, филмот бил зачуван во Националниот филмски регистер на САД.

## Синопсис
Бети Лу (ја игра Бау)е продавачка во голема стоковна куќа. Нејзиниот сопственик Сајрус Волтам (го игра Морено) оди во обиколка на продавницата и Бети се вљубува во него. Неговиот пријател, Монти (го игра Остин) случајно чита еден расказ во кој се вели дека луѓето кои го поседуваат „тоа“ (сексапил) можат да привлечат секого. Потоа, Монти ја забележува Бети и ја испраќа до дома, а кога ја поканува на вечера, таа предлага да одат во „Риц“, зашто претходно дознава дека таму ќе биде и Волтам. Во ресторанот, Волтам вечера со својата пријателка Адела (ја игра Гедсдон), но ја забележува Бети и веднаш се вљубува во неа. На излегување од ресторанот, Волтам ја запознава Бети, која се обложува со него дека при следната нивна средба тој нема да ја препознае. Утредента, една жена се жали на нељубезното однесување на Бети и Волтам ја повикува во својата канцеларија. Дури таму, тој ја препознава и така Бети ја добива опкладата. Во тој миг, Адела го кани Волтам на вечера, но Бети му закажува прошетка и тој го прифаќа нејзиниот предлог. Волтам и Бети поминуваат заедно прекрасна вечер, а кога таа се враќа дома затекнува две социјални работнички како се обидуваат да ѝ го одземат бебето на нејзината болна пријателка Моли (ја игра Бонер). Тогаш, Бети им кажува дека бебето е нејзино, а таа изјава ја слуша Монти, додека еден новинар ја запишува случката. Монти му кажува на Волтам дека Бети има бебе поради што тој е лут на неа. Кога Бети доаѓа во неговата канцеларија, тие  меѓусебно си изјавуваат љубов, но доаѓа до мала кавга поради што двајцата се разочарани. По кавгата, Волтам решава да замине на одмор, а Бети дава отказ од работата. Тогаш, кај неа доаѓа Монти, кој ѝ кажува дека ќе оди на крстарење со Волтам, а Бети го наговара тајно да ја земе со себе на јахтата. Кога ја здогледува, Волтам е шокиран од нејзиното присуство, но набргу ѝ предлага брак, меѓутоа, Бети му се потсмева. Тогаш, Монти му кажува на Волтам дека Бети нема бебе, туку тоа е само шега. Истовремено, Монти предизвикува судар со друга јахта и Бети и Адела паѓаат во морето. Бети ја спасува Адела, а потоа, кога Волтам скока во водата за да им помогне, таа му бега. На крајот, тој ја наоѓа и двајцата завршуваат во прегратка, додека ги набљудуваат Адела и Монти.

## Наводи

Категорија:Американски филмови
Категорија:Филмови од 1927 година
Категорија:Црно-бели филмови
Категорија:Љубовни филмови
Категорија:Неми филмови
Категорија:Филмски комедии
Категорија:Филмови на Кларенс Беџер
Категорија:Филмови со Клара Бау 
Категорија:Филмови со Пришила Бонер
Категорија:Филмови со Џеклин Гедсдон
Категорија:Филмови со Антонио Морено
Категорија:Филмови со Вилијам Остин
Категорија:Филмови засновани на раскази
Еронго

**Еронго** (англиски, африкаанс и германски: *Erongo*) е еден од 14-те региони во Намибија. Административен центар на регионот е градот Свакопмунд. Овој регион ја опфаќа областите на градовите Свакопмунд, Волвис Беј, Омаруру и Карибиб. Името на регионот потекнува од планината Еронго, добропозната географска одлика на Намибија во овие предели.

## Географија
Регионот се наоѓа во средишниот дел на Намибија. На запад регионот излегува на Атлантскиот Океан, на север се граничи со региоонот Кунене, на североисток со регионот Очозондјупа, на југоисток со Комас и на југ со Хардап. Вкупната површина на регионот е 63,539&nbsp;км2.

## Развој
Во регионот оперираат различни рудници, меѓу кои и рудникот за злато Навачаб. Во Карбиб има развиена индустрија за  мермер. Валвис Беј е центар за рибната индустрија во Намибија, а воедно во Волвис Беј се наоѓа единственото пристаниште во државата за големи бродови кои побаруваат длабоки води. Познатите туристички места се Свакопмунд и Лангстранд. Свакопмунд е и значаен бродоградежен центар во државата

Регионот има развиена патна инфраструктура, а многу добро развиени и општествено-социјални капацитети. На пример, во регионот има 66 училишта со вкупно 32.144 ученици (податоци за 2013&nbsp;г.).

## Административни единици
Регионот е поделен на седум административни единици:
* Арандис
* Даурес 
* Карибиб
* Омарору
* Свакопмунд
* Рурален Волвис Беј
* Урбан Волвис Беј

## Демографија
Според пописот од 2001 година, Еронго имал население од 107.663 жители и со годишен раст од 1.3%. Стапката на плодност била 3.2 деца по жена. Од вкупното население, 80% живееле во урбана средина, а 20% во рурална. Густината на населението била 1.7 човек на километар квадратен.

Најзборуван јазик во регионот е овамбоанскиот (37% од домаќинствата), потоа следуваат африкаанс (22%) и  наманскиот (21%) и  германскиот. Писмениста во регионот е 95%.

## Наводи

## Поврзано
*Намибија
* Региони во Намибија
* Брег на скелети

## Надворешни врски

* Регион Еронго на *InfoNamibia*.

Категорија:Еронго
Комас

**Комас** (англиски, африкаанс и германски: *Khomas*) е еден од 14-те региони во Намибија. Името на регионот потекува од висорамнината Комас, географска одлика која е доминантна во овој регион.

## Географија
Центар на Комас е Виндхук и поради тоа овој регион е со најдобра инфраструктура и  најголем развој во државата. Регионот е скоро целосно во висорамнината. На запад и северозапад се наоѓа регионот Еронго, на север Очозондјупа, на исток Омахеке и на југ регионот Хардап. Во регионот има многу долини. Комас е еден од трите региони во државата кои немаат излез на море или делат меѓународна граница. Овој регион има вкупна површина од 36,964&nbsp;км2 или 4,5% од вкупната површина на Намибија. Во однос на бројот на жителите, овој регион е најнаселен.

## Административни единици
Регионот е составен од 10 административни единици:
* Џон Пандени
* Централна Катутура
* Источна Катутура
* Северен Комасдал
* Мосес
* Самора Машел
* Тобијас Хајњеко
* Западен Виндхук
* Источен Виндхук
* Рурален Виндхук

## Развој
Комас е економски, инфраструктурно и транспортно најразвиен во државата. Во регионот има над 100 училишта со околу 73,302 ученици (податоци за 2013 година).

## Население
Според пописот од 2001 година, Комас имал население од 250,262 жители со годишен раст од 4%. Стапката на плодност во регионот била 4,9 деца по жена. Околу 93% од населението на регионот живее во урбана средина. Густината на населението била 6,8 лица на километар квадратен. Една третина се Белци и „обоени“.

Најчесто говорен јазик во државата е овамбоанскиот (37% од домаќинствата),  потоа следуваат африкаанс (24%), намански (13%) и херерски (9%). Покрај овие, во регионот се зборуваат и англиски и германски. Писменоста во регионот е 94%.

## Поврзано
* Намибија
* Региони во Намибија
* Виндхук

## Наводи

## Надворешни врски

* Комас на TripAdvisor

Категорија:Комас
Категорија:Држави и територии настанати во 1992 година
Мешовит вид на пропорционална застапеност

**Мешовит вид на пропорционална застапеност** — изборен систем во кој половина од мандатите се формираат според мнозинскиот принцип, додека другата половина е пропорционална. Ова се однесува на колективните управни тела. Овој систем има една главна предност - им овозможува на гласачите истовремено да поддржуваат одделни партии и програми од една страна и од друга - да идентификуваат лица за кои веруваат дека ги имаат потребните квалитети на управување и да имаат место во власта. Некои земји каде се користи овој систем се Германија и Нов Зеланд.

Категорија:Изборни системи
Список на археолошки наоѓалишта во Кумановско

Ова е список на **[[археолошко наоѓалиште|археолошките наоѓалишта]]** во **[[Кумановско]]**, односно на наоѓалиштата кои се наоѓаат на териториите на Општина Куманово и Општина Старо Нагоричане и Општина Липково. Наоѓалиштата се подредени по азбучен редослед на населените места во или кај кои се наоѓаат. Списокот може да не е целосен.

## Наводи

*
Кумановско
Пропорционална застапеност

**Систем на пропорционална застапеност** — изборен систем кој се појавил во втората половина на 19 век и една од причините за тоа било да се ублажат недостатоците на мнозинскиот систем и особено да се зајакне застапеноста на изборниот систем. За разлика од мнозинските системи, тие прво биле теоретски потврдени и дури подоцна воведени во пракса. Придружено е со политички контроверзии и борби.

Овие системи при поделбите во гласачкото тело се рефлектираат пропорционално во избирачкото тело. Ако n% од гласачкото тело поддржува одредена политичка партија или збир на кандидати како нивен фаворит, тогаш приближно n% од местата ќе ги освои таа партија или тие кандидати. Суштината на ваквите системи е дека сите гласови придонесуваат за резултатот, не само мнозинството. Најзастапените форми на пропорционална застапеност имаат потреба од употреба на повеќечлени гласачки единици за гласање бидејќи не е можно да се пополни едно место на пропорционален начин. Всушност, овие системи кои достигнуваат највисоки нивоа на пропорционалност имаат тенденција да вклучуваат области со голем број на места.

Преку овој избирачки систем, политичките партии ги дефинираат кандидатските списоци, а гласачите гласаат за списокот. Релативното гласање за секој список одредува колку кандидати од секој список се избрани всушност. Списоците можат да бидат „*затворени*“ или „*отворени*“; отворените списоци им овозможуваат на гласачите да ги наведат поединечните преференции на кандидатите и да гласаат за независни кандидати. Окрузите за гласање може да бидат мали (колку што е три места во некои области во Чиле или Ирска) или големи како провинција или цела нација.

Единствениот пренослив глас користи повеќечленски окрузи, при што гласачите имаат само еден глас, но рангираат поединечни кандидати по избор (со обезбедување повратни преференци). За време на пребројувањето, бидејќи кандидатите се избираат или елиминираат, вишокот или отфрлените гласови се префрлаат на други кандидати според преференциите, формирајќи ги консензуалните групи.

## Наводи

Категорија:Изборни системи
Друпова квота

**Друпова квота** — квота која најчесто се користи на избори што се одржуваат во рамките на Системот со единствен пренослив глас (СТВ). Исто така, понекогаш се користи на избори што се одржуваат под методот на најголем остаток на партијата. На изборите преку Системот со единствен пренослив глас, квотата е минимален број гласови што кандидатот мора да ги добие за да биде избран. Сите гласови што кандидатот ги добива над квотата се префрлаат на друг кандидат. Друповата квота била осмислена во 1868 година од страна на англискиот адвокат и математичар Хенри Ричмонд Друп (1831-1884) како замена за претходната квота на Хер.

Денес, Друповата квота се користи во Индија, Република Ирска, Северна Ирска, Малта и Австралија.

Категорија:Изборни системи
Срце ме боли за Трпана

**Срце ме боли за Трпана** била испеана некаде во првите години на дваесеттиот век. Како и повеќето староградски песни, таа зборува за една неостварена љубов. Тука се работи за љубовта на тетовецот Симо сарафот кон младата Трпана, ќерка на Ано Јаковчев, бакалинот.

## Историја на настанувањето
Симо сарафот бил еден од побогатите тетовци. Се вљубил во убавата Трпана и испратил стројници кај татко ѝ Ане да ја побараат. На изненадување на сите, одговорот бил негативен. Трпана се мажи на 14 години за Миљан Пајков, догармаџијата, а Симо сарафот, разочаран, заминува за Америка.

По неполна година, Трпана го раѓа синот Спирко, а потоа младоженецот Миљан умира. Тоа ги повраќа надежите на Симо сарафот дека сепак ќе ја ожени Трпана. Се враќа од Америка и патувајќи, на бродот, ја создава **Срце ме боли за Трпана**. По враќањето во Тетово, праќа стројници да ја сврши Трпана, сега како вдовица. Но, одговорот на Ано Јаковчев е пак негативен.

Трпана се мажи за вдовецот Илија Николовски. Со него раѓа пет деца, три ќерки и два сина. Умира во 1963 година, на 78-годишна возраст.

## Изведби
Песната **Срце ме боли за Трпана** е, по Благуњо дејче, пожаранче, најизведувана тетовска староградска песна.

*Група Серенада
*Дует Кевсер Селимова-Ѓорѓи Желчески
*Наум Петрески и Чалгии
*Пепи Бафтировски
*Трио Шербет

## Текст
Срце ме боли ќе умрем,

јандум аман,

од мерак за Трпана.

Многу градови сум шетау,

јандум аман,

Како тебе не најдов.

Па се вратив Тетоо,

најдум аман,

да га свршим Трпана.

Ако ме сакаш, сакај ме,

јандум аман.

Ако ме нејќеш, кажи ми,

да си го тражим чарето.

## Поврзано
* Срце ме боли ќе умрам — на Викиизвор

## Надворешни врски
*АНСАМБЛ СЕРЕНАДА 
*ТРИО ШЕРБЕТ 
*Срце ме боли ќе умрам 

## Наводи

Категорија:Тетовски староградски песни
Овамбоански јазик

**Овамбоански јазик** (*Oshiwambo*), познат и како **овамбо** или **амбо** — банту-јазик кој е мајчин јазик на Овамбоанците во Ангола и Намибија. Стандардниот јазик се заснова на квањамскиот и ндонганскиот дијалект. Овамбоанскиот е најголем јазик во Намибија, а во Ангола е признат како национален јазик, поточно признати се неговите два пишани дијалекта (квањамски и ндонгански) како национални јазици. Овамбоанскиот е сроден со херерскиот и химбанскиот.

## Дијалекти
Јазикот има осум дијалекта, вклучувајќи ги и двата пишани стандарда: квањамски и ндонгански.Во прилог се дијалектите, но и зборовните класи на дијалектите (важна одлика за банту-јазиците):

Според Махо (2009) јазикот е составен од следните дијалекти:
*Квањама
**Кафима
**Евале
**Мбанџа
**Мбаланху
**Ндонгвена
**Кванква
**Домбондола
**Есинга
*Ндонга
*Квамби
*Нданџера
*Квалуди
**Колонкади-Еунда

## Наводи

## Надворешни врски
* Страница за овамбоанскиот јазик

Категорија:Банту-јазици
Категорија:Јазици во Ангола
Категорија:Јазици во Намибија
Гласање на одобрување

десно|мини| На гласачко ливче за одобрување, избирачот може да избере било кој број на кандидати.
**Гласање на одобрување** е изборен систем со еден победник, каде секој избирач може да избере („одобри“) било кој број од наведените кандидати. Победникот е најмногу одобрениот кандидат.

Роберт Ј. Вебер го измислил изразот „Гласање за одобрување“ во 1971 година. Тоа било поцелосно објавено во 1978 година од политикологот Стивен Брамс и математичарот Питер Фишберн .

## Наводи

Категорија:Изборни системи
Категорија:Сите статии со непотврдени изјави
Кошара

мини|300п|Кошара
**Кошара** — просторија чии ѕидови се од праќе облепени со кал за чување добиток. Добро опремените кошари имаат јасли и поила. 

Строежот на кошарите е различен во различни земји и зависи од културно-историските традиции на народите. Исто така, достапните градежни материјали како и намената влијаат на градбата на кошарите.

## Поврзано
*Обор (сточарство)
*Катун (сточарство)
*Бачило

## Наводи

## Надворешни врски

Категорија:Земјоделски градби
Категорија:Сточарство
Ограничено гласање

**Ограниченото гласање** (познат и како метод со **ограничен глас**) е систем на гласање во кој избирачите имаат помалку гласови отколку што се достапни позициите. Местата им се доделуваат на кандидатите кои добиваат најмногу гласови апсолутно. Во специјалниот случај во кој избирачот може да гласа за само еден кандидат и има две или повеќе места, овој систем се нарекува систем на единствен непренослив  глас или понекогаш строго ограничено гласање.

## Пример
Градот „Гласово“ избира тројца претставници на локалното законодавство. На изборите, гласачкото ливче се појавува на тој начин: 

Избирачот има само два гласови, кои тие ги дал за Брајан и Берил Син. Тие не можат да освојат трето место иако за три мести се натпреварува. Секој глас се брои како еден кон вкупниот број за кој гласал кандидатот.

## Историска и тековна употреба

; Историска

* Во Шпанија на општи, покраински и локални избори до 1936 година. 
* Во Португалија за законодавни избори помеѓу 1911 и 1919 година. 
* Помеѓу 1867 и 1885 година во Обединетото Кралство за некои изборни единици на Долниот дом. 
* Во Италија кон крајот на XIX век. 
* Во Јапонија за време на окупацијата предводена од САД, на првите повоени избори во 1946 година, дозволувајќи за два гласови по гласач во окрузите со десет или помалку претставници и три гласови во окрузите со повеќе од десет претставници.

; Тековна

* Во Шпанија од возобновувањето на демократијата (крај на владеењето на Генералот Франко) да се изберат сенатори од/за земјата (три гласови по гласач за четири места по покраина). 
* Во САД да изберат повеќето општински канцеларии во Конектикат, многу окружни комисии во Пенсилванија, а некои во други држави. Донесено е за решавање на случаите со право на глас во повеќе од 20 општини во Алабама и Северна Каролина, како што е детално опишано во написот на Арингтон и Ингалс во 1998 година „Алтернатива на ограничено гласање за афирмативно окружување“ (Политичка географија, том 17, број 6, август 1998 година), стр. &nbsp; 701–728). Во 2009 година, федералниот судија наредил да се користи за избори на училишни одбори во Јуклид, Охајо. 
* Во Гибралтар (10 гласа по гласач за сите 17 места).

## Поврзано

* Собирачко гласање 
* Систем на повеќекратен непренослив глас

## Наводи

## Надворешни врски

* Прирачник за дизајн на изборен систем  од Меѓународната ИДЕА 
* Референтни материјали за изборниот дизајн од проектот ACE

Категорија:Изборни системи
Метод на најголем остаток

**Методот на најголемиот остаток** (познат и како **Харово-Нимејеровиот метод, Хамилтоновиот метод** или како **Винтоновиот** **метод**) е еден начин да се распределат места сразмерно за претставнички собранија со системи на гласање со списоци. Тој се разликува со различни највисоки просечни методи (познати и како методи на делител).

## Метод
*Методот на најголем остаток* бара бројот на гласови за секоја партија да се подели со квота што претставува број на гласови *потребни* за едно место (т.е. обично вкупниот број на гласови донесени поделени со бројот на места, или некоја слична формула). Резултатот за секоја партија обично се состои од цел број плус дробен остаток. На секоја партија најпрво му се доделени голем број на места еднакви на нивниот број. Ова претежно ќе остави неоддвоени некои места: партиите потоа се рангираат врз основа на поделените остатоци, а на партиите со најголеми преостанати им се доделува едно дополнително место сè додека не се распределат сите места. Ова му го дава името на методот.

## Наводи

## Надворешни врски

* Мала апликација за експериментирање со Хамилтоновиот метод на cut-the-knot

Категорија:Изборни системи
Војнуци

**Војнуци** — членови на привилегираната отоманска воена социјална класа која се состоела од немуслиманско население. Оваа единица била основана во 1370-тите или 1380-тите. Специјалниот статус со кој тие биле наградувани за вршење воена служба се состоел во стекнување и уживање на бесплатно наследство, ослободување од данок и припаѓање на воената класа. Војниците по потекло биле Словени, од Бугарија, Македонија, Тесалија, јужна Србија и Босна, но имало и од Влашка. Тие припаѓале на Војнук-санџаците, кои не биле територијална единица како другите санџаци, туку специјална организациска единица на Отоманското Царство. Војнуците биле лесни оклопни луѓе, кои оделе на служба и воени походи на коњи, вооружени биле со копје, штитови и оклоп. Тие секогаш носеле исклучиво црни костуми.

Редот на војнуците постоел уште во времето на српската средновековна држава, а истиот бил преземен во османлискиот систем за време на реформите на беглебегот Тимурташ-паша, за време на владеењето на султанот Мурат II, веднаш по Маричката битка. Тие првично биле членови на постојното балканско благородништво кои им се придружило на Османлиите во 14 век и им било дозволено да ги задржат своите имоти затоа што Османлиите редовно инкорпорирале пред-отомански воени групи, вклучително и војнуци, во свој систем во раниот период на османлиската експанзија по ред да ги постигнат своите нови освојувања полесно.

Најмалата воена формација била 1 „копје“ составена од војнуци и 2 јамаци (обично негови роднини), од кои сите тројца биле должни да служат. Најнискиот старешина бил познат како лагатор, а тоа бил највисокиот можен ранг за христијаните. Војнуците како воена формација биле делени на војнуци војници и војнуци џебелии.

## Наводи

Категорија:Отомански христијани
Категорија:Воени единици на Отоманското Царство
Категорија:Општествени класи во Отоманското Царство
Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ
Свесност

**Свесноста** - психолошкиот процес на намерно фокусирање на сопственото внимание кон искусување на сегашноста без никакво осудување. Намерното фокусирање за постигнување на свесноста може да се развие на повеќе начини преку тренирање на умот, на пример преку медитација.
Учењето за свесноста потекнува од Будистичките традиции и засновано на Зен, Випасана и тибетските медитациски техники.

Во склоп на клиничката психологија и психијатрија се имаат развиено бројни терапевтски примени на свесност за помош при различни психолошки состојби. Практикувањето на свесност се користи за намалување на депресија , стрес, вознемиреност  и одвикнување од зависност од дрога. Клинички студии имаат покажано дека практикувањето на свесност го подобрува физичкото и менталното здравје кај различни категории на пациенти. Програми засновани на практикување свесност се применуваат во школи, затвори, болници, и други средини, како и за дополнителни цели како што се здраво стареење, балансирање на тежина, атлетски способности, помагање на деца со специјални потреби, итн. Практикувањето на свесност може да има превентивно влијание во спречувањето на ментални здравствени проблеми.

## Свесност во Будистички Контекст
Иако дефинициите и техниките за свесност се разновидни, Будистичките традиции ја објаснуваат свесноста преку идејата дека минатите, сегашните и идните моменти се појавуваат и исчезнуваат како моментални чувствени импресии и ментални феномени. Имено, способноста на “внимание“ (будизам:manaskara) е универзална, што значи дека човекот секогаш дава внимание на нешто. Нашето внимание може да биде “соодветно“ (будизам:yoniso manaskara) кога се наоѓаме целосно во сегашниот момент, или “несоодветно“ (будизам:ayoniso manskara) кога му даваме внимание на нешто што нè одвлекува од сегашноста и овдешноста. Вистинската свесност прифаќа сè без осудување или реагирање. Таа вклучува сè и сака сè. Праксата на свесност се стреми да најде начин да го одржи вниманието преку целиот ден.

Зборот за свесност во Санскрит јазикот е смрити (smriti), што значи “запамти.“ Свесноста е запаметување да се вратиме во сегашноста.

## Наводи

Категорија:Свест
Категорија:Медитација
Јамаци

**Јамаци** () — помошни трупи на војската на Отоманското Царство, кои биле формирани од локалното муслиманско население. Првично, тие биле воени членови на отоманските сили кои во подоцнежните периоди на царството се развиле во нововработените јаничарски трупи и на крајот станале лошо тренирани и лошо платени гарнизори.Најчесто Јамаците биле професионалци за обезбедување на тесните речни или морски пространства.

Арапскиот збор јамак значи „*асистент*“ или „*пријател*“. Бошњачкото презиме Јамаковиќ потекнува од отоманскиот термин за „*регрут на јаничари*“.

Првично, Јамаците биле цивили кои биле мобилизирани за различни задачи за време на војните или како волонтери кои сакале да бидат регрутирани како јаничари. Локалните занаетчии кои се дружеле со јаничарите биле наречени јамаци затоа што им помагале на јаничарите.

На крајот на 18-ти и почетокот на 19 век тие станале извор на немири и отпорност на реформите. Тие станале познати со изградбата на двете отомански тврдини на Босфорот - Анадолски Хисар и Румелихисар, благодарение на што се случило освојувањето на Цариград.
## Наводи

Категорија:Исламот во Отоманското Царство
Категорија:Воени единици на Отоманското Царство
Категорија:Јаничарски корпус
Заборавените (филм од 1950)

**„Заборавените“** (шпански: *Los Olvivados*) - мексикански филм од 1950 година, во режија на Луис Буњел, кој е автор и на сценариото, заедно со Луис Алкориза. Главните улоги ги играат: Алфонсо Мехиа, Естела Инда, Михел Инклан, Роберто Кобо, Франсиско Хамбрина, Марио Рамирес итн. Во САД, филмот е познат по насловот „Млади и проклети“ (*The Young and the Damned*). Филмот освоил вкупно 12 награди на разни фестивали, меѓу кои и наградата за најдобар режисер на Канскиот филмски фестивал, а имал уште шест номинации.

## Синопсис
Во филмот се прикажува животот на децата од улиците на Град Мексико. Хаибо (го игра Кобо), штотуку избеган од поправниот дом, ги собира уличните деца и ги наговара да го нападнат слепиот музичар Кармело (го игра Инклан) кој свири на улицата. Еден ден, придружуван од Педро (го игра Мехиа), Хаибо подмолно го убива младиот Хулијан кого го обвинува дека е виновен за неговото затворање. Хаибо му се заканува на Педро да не кажува никому за убиството и притоа со него ги дели парите украдени од Хулијан. Мајка му на Педро (ја игра Инда) се однесува строго кон него, обвинувајќи го за лошото однесување, а за дапокаже дека е добар, Педро се вработува кај еден ковач. Таму го посетува Хаибо, кој краде нож, но полицијата го обвинува Педро за кражбата, така што тој мора да избега од дома. Во меѓувреме, Хаибо има љубовен однос со мајка му на Педро. Кога Педро се враќа дома, мајка му го пријавува во судот. Поради недостиг од докази, судот не може да го осуди Педро, но го испраќа во поправно училиште. Директорот на училиштето (го игра Хамбрина) сфаќа дека на Педро му недостига љубов и внимание, па му дава пари за да му купи нешто, но го пресретнува Хаибо, кој му ги краде парите. Педро го следи Хаибо и започнува тепаќа со него, но Хаибо е посилен. Тогаш, Педро им кажува на присутните дека Хаибо е убиецот на Хулијан. Потоа, Кармело ѝ кажува на полицијата каде се крие Хаибо. Во меѓувреме, Хаибо го убива Педро во една колиба и потоа бега во своето засолниште, но таму го чека полицијата, која го убива. Истовремено, плашејќи се дека може да биде обвинет за убиството, сопственикот на колибата го фрла телото на Педро на ѓубриштето.

## Наводи

Категорија:Мексикански филмови
Категорија:Црно-бели филмови
Категорија:Филмови на шпански јазик
Категорија:Филмови од 1950 година
Категорија:Филмови на Луис Буњел
Категорија:Филмови со Алфонсо Мехиа
Категорија:Филмови со Роберто Кобо
Категорија:Филмови со Естела Инда
Категорија:Филмови со Михел Инклан
Категорија:Филмови со Франсиско Хамбрина
Категорија:Филмови со Алма Делја Фуентес
Категорија:Филмови со Марио Рамирес
Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Мексико
Список на археолошки наоѓалишта во Делчевско

Ова е список на **[[археолошко наоѓалиште|археолошките наоѓалишта]]** во **[[Делчевско]]**, односно на наоѓалиштата кои се наоѓаат на територијата на Општина Делчево и Општина Македонска Каменица. Подредени се по азбучен редослед на населените места во или кај кои се наоѓаат. Списокот веројатно не е целосен.

## Белешки
*  Од Општина Македонска Каменица е исклучено единствено селото Цера, коешто е традиционално кочанско село и во книгата е вброено како такво.

## Наводи

*
Делчевско
Јавка

мини|Десно|Полето за лозинка во формата за најава.
**Јавка**, **лозинка** или **лозунг** (во употреба и шифра, код) – облик на тајни информации што треба да бидат познати за да се пристапи до одредени ресурси (информации, итн.).

Лозинката се чува од оние на кои не им е дозволен пристап до дадените ресурси, додека оние што се обидуваат да пристапат до ресурсите се проверуваат дали ја знаат лозинката или не, при што им се дозволува или одбива пристап до ресурсите.

Во информатиката, лозинка е комбинација на знаци (букви, симболи, броеви итн.) што сметачот ги памти (или памти како да ја препознае лозинката), и секој пат кога некој корисник сака да пристапува до податоци под лозинка, од нив се бара да ја внесат таа лозинка, заштитувајќи ја неговата приватност.

## Наводи

Категорија:Криптографија
Категорија:Безбедност
Категорија:Лични исправи
Лилјана Затуроска

**Лилјана Затуроска** (, Битола) — македонска политичарка и архитектка, тековен Национален координатор за локална самоуправа во Влада на Македонија. По професија е дипломиран инженер архитект, Универзитет „Св. Кирил и Методиј“, Скопје.
Во 2008 година е избрана за пратеник на ВМРО - ДПМНЕ од Струга, повторно во 2011, 2014 и 2016 година.

## Животопис
Лилјана Затуроска е истакната Македонска политичарка и дипломиран инженер архитект. Таа е родена на 6 септември 1964 година. 

Затуроска завршува високо образование на Архитектонскиот факултет при Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје, каде што се стекнува со титулата дипломиран инженер архитект. Затуроска е член на ВМРО - ДПМНЕ.

Во 2008 година е избрана за пратеник на ВМРО-ДПМНЕ од Струга, повторно во 2011, 2014 и 2016 година. Член и заменик на повеќе парламентарни комисии, од 2016-2020 била претседател на Комисија за транспорт врски и екологија при Собрание на Република Македонија. 

Член и заменик на повеќе парламентарни комисии, од 2016-2020 претседател на комисија за транспорт врски и екологија при Собранието на Република Македонија. 

Затуроска е член на ВМРО - ДПМНЕ. Во партијата извршува повеќе функции во текот на годините од кои најзначајната како Генерален Секретар на Унија на Жени на ВМРО-ДПМНЕ. На седница на ИК на ВМРО - ДПМНЕ во февруари 2016 година е избрана за Генерален Секретар на Унија на Жени на ВМРО - ДПМНЕ и на повторен реизбор од ноември 2018 година ја извршува таа функција до ноември 2020.

Член на Централен Комитет на ВМРО - ДПМНЕ од 2012 година до денес. Член е на Извршен Комитет на Унија на Жени на ВМРО - ДПМНЕ од 2010 година. Организационен секретар на ВМРО-ДПМНЕ за ИЕ4 од ноември 2020. Во партијата извршува бројни функции меѓу кои и Технички секретар на ОК Струга. Член на ОК Струга од 2005 година до сега. Учесник во изборни циклуси на разни позиции од 2006 година. Координатор за терен во изборните циклуси - 2006, 2009, 2011, 2013, 2014, и член на РИШ 2009, 2011, 2016, 2020, како и Претседател на ОИШ Струга во 2008 година.

Потсекретар на генералниот секретар на партијата за ИЕ-5 од 2009-2011. Член на локални комисии за екологија, транспорт. Претседател на дисциплинската комисија при ОК-Струга (2007-2008г.). Член на централната комисија за транспорт и врски од 2010 и нејзин потпретседател во 2014 година. Член на централната кадрова комисија 2011-2013 година. Член на комисијата за животна средина и просторно планирање - 2010-2012. Претседател на Комисија на Унија на жени за транспорт и врски 2016-2018. Имала бројни активности во партијата и е член на повеќе партиски комисии како и делегат на четири партиски конгреси (Битола, Куманово, Валандово и Скопје (2021)) и гостин на конгресот во Штип.

Категорија:Живи луѓе
Категорија:Политичари од Битола
Бела Вода (Новачани)

**Бела Вода** — археолошко наоѓалиште кај велешкото село Новачани. Претставува населба од римско време. На 5 км североисточно од Башино Село и околу 300 метри пред утоката на Бела Вода во езерото Младост, при подготовката на земјиштето за лозови насади се откриени темели од повеќе градби, а по површината на лозјето се среќаваат голем број фрагменти од керамички садови, питоси, тегули и градежен материјал.

## Поврзано
*Кале - Градиште — градиште од доцноантичкото време;
*Теќе — населба од бронзеното и доцноантичкото време;
*Новачани;
*Список на археолошки наоѓалишта во Велешко;

## Наводи
Виридијана

**Виридијана** (шпански: *Viridiana*) - шпанско-мексикански филм од 1961 година, во режија на Луис Буњел, кој е автор и на сценариото, заедно со Хулио Алехандро. Главните улоги ги играат: Фернандо Реј, Силвија Пинал, Франсиско Рабал, Маргарита Лозано, итн. Филмот ја освоил „Златната палма“ на Канскиот филмски фестивал.

## Синопсис

Виридијана (ја игра Пинал) е млада калуѓерка која, по наговор на главната калуѓерка во манастирот, го посетува вујкото, дон Хаиме (го игра Реј). Тој ја убедува да го облече невестинскиот фустан на неговата покојна сопруга, а потоа, воодушевен од сличноста на Виридијана, ја наговара да се омажи за него. Откако Виридијана ја одбива молбата, со помош на слугинката Рамона (ја игра Лозано), Хаиме ја заспива и ја легнува на брачниот кревет. Утредента, Виридијана го напушта имотот на вујко ѝ, но пред да се качи на автобусот, полицијата ѝ соопштува дека дон Хаиме се обесил. Така, таа се враќа на имотот и одбива да се врати во манастирот. Истовремено, во куќата на дон Хаиме пристигнува неговиот син Хорхе (го игра Рабал), кој веднаш презема активности за обработка на поседите. Виридијана, пак, ги собира просјаците од селото и ги сместува во куќата. Меѓутоа, еден ден, искористувајќи го отсуството на Виридијана и Хорхе, просјаците прават гозба во куќата. По враќањето на Виридијана и Хорхе, питачите ја напуштаат куќата, но двајца од нив го врзуваат Хорхе и се обидуваат да ја силуваат Виридијана. Во последен миг, Хорхе се освестува и го наговара едниот просјак да го убие другиот, а тогаш пристигнува полицијата која го апси другиот просјак. Утредента, Хорхе ги кани Виридијана и Рамона на партија карти.

## Наводи

Категорија:Мексикански филмови
Категорија:Шпански филмови
Категорија:Црно-бели филмови
Категорија:Филмови на шпански јазик
Категорија:Филмови од 1961 година
Категорија:Филмови на Луис Буњел
Категорија:Филмови со Фернандо Реј
Категорија:Филмови со Силвија Пинал
Категорија:Филмови со Франсиско Рабал
Категорија:Филмови со Маргарита Лозано
Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Мексико
Категорија:Филмови за свештеници
Категорија:Добитници на Златната палма
Кале (Отовица)

**Кале** или **Градиште** — археолошко наоѓалиште кај велешкото село Отовица. Претставува градиште од доцноантичкото време. На 2 км североисточно од Башино Село, од левата страна на патот Велес-Езеро Младост, на висок рид со зарамнето плато има видливи остатоци од високи ѕидови од утврдувањето. Во внатрешноста се среќаваат многубројни фрагменти од керамички садови, архитектонска пластика и градежен материјал. Најдени се и монети од V-VI век. Наодите се чуваат во Музејот на Македонија во Скопје.

## Поврзано
*Бела Вода — населба од римското време;
*Теќе — населба од бронзеното и доцноантичкото време;
*Отовица;
*Список на археолошки наоѓалишта во Велешко;

## Наводи
Липовица (Бистрица)

**Липовица** — населба од доцноантичко време. На 1,5 километри североисточно од селото Бистрица, на површина од 2 хектара се среќаваат фрагменти од керамички садови, тегули, имбрекси и грамади од камен. Од овде потекнува и една бронзена византиска монета што се чува во Народниот музеј во Велес.

## Наводи

Категорија:Бистрица (Велешко)
Теќе (Отовица)

**Теќе** — археолошко наоѓалиште кај велешкото село Отовица. Претставува населба од бронзеното и доцноантичкото време. На 2 км источно од Башино Село, на просторот помеѓу подножјето на врвот Кале и малата височинка наречена Теќе, на местото каде Отавичка Река се влева во Езерото Младост, при подготовките на садење на лозјата се откриени голем број фрагменти од керамички садови карактеристични за бронзеното време. Исто така, по површината се среќаваат и фрагменти од  керамички садови, питоси и градежен материјал од доцноантичкото време. Наодите се чуваат во Народниот музеј во Велес и во Музејот на Македонија.

## Поврзано
*Кале - Градиште — градиште од доцноантичкото време;
*Отовица;
*Список на археолошки наоѓалишта во Велешко;

## Наводи
Јасеново (Владиловци)

**Јасеново** — некропола од римско време. На 1 километар западно од селото Владиловци, во подножјето на планинскиот врв Јасенова Глава, при изградбата на патот за манастирот се откриени римски гробови со конструкција од тегули и камени плочи. Оттука потекнува и надгробна стела со старогрчки натпис, која се чува во Музејот на Македонија во Скопје.

## Поврзано
* Стара Црква — населба и некропола од доцноантичко време и средновековна црква со некропола

## Наводи

Категорија:Владиловци
Кале (Бусилци)

**Кале** — градиште од доцноантичко време. На 2,5 километри југоисточно од селото Бусилци, од левата страна на реката Бабуна, на височинка со зарамнето плато спорадично се среќаваат фрагменти од керамички садови, питоси и многу градежен материјал.

## Наводи

Категорија:Бусилци
Стара Црква (Владиловци)

**Стара Црква** — населба и некропола од доцноантичко време и средновековна црква со некропола. На 500 метри западно од селото Владиловци, од левата страна на патот што води кон селото, на површина од 0,7 хектара, при обработувањето на земјата се пронајдени ѕидови на повеќе објекти, а по површина се среќаваат фрагменти од керамички садови, питоси, тегули и камени блокови. Видливи се и гробови со конструкција од камени плочи и тегули. Според преданието на мештаните, овде имало црква.

## Поврзано
* Јасеново — некропола од римско време

## Наводи

Категорија:Владиловци
Ивановско Маало (Богомила)

**Ивановско Маало** — населба од доцноантичко време. На североисточната страна од селото Богомила, на еден срт со зарамнето плато и површина од 0,7 хектари се среќаваат фрагменти од керамички садови, питоси и многу градежен материјал.

## Наводи

Категорија:Богомила
Бакла

**Бакла** (*Vicia faba*) – градинарско растение со бели цветови и плод од зрна покрупни од грав. Таа е едногодишно растение од фамилијата бобови (Fabaceae), со крупно семе кое се користи во исхраната како и гравот. Позната е и како **фава грав**.

## Опис
Баклата е едногодишно растение со неразгранети, шупливи, четвртести исправени стебла, висока до 1 м. Листовите се меснати, синкавозелени со лисната дршка која продолжува во зашилен врв на кој има 2–3 пара седечки јајчести ливчиња. Залисците се крупни и срцести. Соцветијата се состојат од 2 до 4 крупни пеперужести бели и миризливи цвета. Мешунките во почетокот се исправени, а подоцна висечки. Попречниот пресек им е кружен, долги се од 8 до 12 см и околу 1–2 см широки. Младите се зелени и зелјести, а зрелите темномрки, кожести. Внатре мешунката е преградена со попречни ѕидови, содржи 2–5 грашести семки големи до 3 см.

## Живеалиште
Баклата е редок посев кој се одгледува на влажни места, на богато земјиште.
Се сее во втората половина на март. Се бере кога повеќето  мешунки се созреани - поцрнат.

## Распространетост
Преко 100 вида бакла се одгледуваат Стариот Свет. Во Северна Америка и во Канада, баклата релативно малку се одгледува.

## Употреба
Баклата се користи како зеленчук. Во исхраната се користат млади мешунки или семе, богати со хранливи материи. 100 грама зрело сирово семе содржи 25 грама белковини, јаглехидрати, влакна и минерали.

## Историја
Оваа мешунка била одгледувана уште во доцниот неолит, веројатно прво во Алжир или во југозападна
Азија, подоцна, во железното врем веќе била раширена ширум Европа. Баклата била една од најважните намирници на средоземните цивилизации, особено кај Старите Грци и Римјани. Пред гравот да биде донесен од Америка во Европа, (пред XVI, XVII век) вариваta (слични на оние кои денес се прават од грав), биле подготвувани од бакла.
Денес баклата најмногу се одгледува во Кина и Етиопија.

## Здравствен аспект
Поленот и сировото семе од бакла содржат алкалоиди (вицин) кои може да предизвикаат  хемолитичка анемија кај лицата кои имаат наследно нарушување на метаболизмот на еритроцита – недостаток на ензимот гликозо - 6 фосфат дехидрогеназ. Оваа состојба е позната како фавизам и често се јавува во подрачја зафатени од маларија. Хемолизата на еритроцити индуцирани од фавизам делува неповолно на развојот на предизвикувачот на маларија ''Plasmodium falcipacrum'', па во извесна смисла претставува заштита од оваа болест.

Баклата е богата со аминокиселина Л-доп, која е претходник на допаминот, па им се препорачува на оболените од Паркинсоновата болест, бидејќи нивниот организам слабо произведува допамин.

## Галерија

Слика:Illustration Vicia faba1.jpg|*Vicia faba*
Слика:Tuinboon voor zaad.jpg|Зрели мешунки од бакла
Слика:Fava beans 1.jpg|Семе од бакла во мешунките
Боб у берберском селу, Тунис.jpg|Семе од бакла во корпа (Берберско село, Тунис).


## Наводи

## Надворешни врски
* здрава храна 
* сокобањско грне - пихтије од боба 

Категорија:Зеленчук
Категорија:Ботанички таксони опишани од Карл Линеј
Категорија:Растенија опишани во 1753 година
Категорија:Лековити растенија