Младина

**Младина** е словенечки неделен левичарски политички и актуелно-новински магазин. Од 1920-тите години, кога бил првпат објавен, станал глас на протест против властите. Денес, неделните изданија на *Младина* се дистрибуираат низ целата земја. *Младина* се смета за еден од највлијателните политички магазини во Словенија.

*Младина* служи како центар за истражувачко новинарство во Словенија од 1980-тите години, кога нејзиното иновативно "поткопувачко" известување и критичкото (и тогаш многу контроверзно) социополитичко покривање помогнале во поттикнувањето на распадот на Југославија.

*Младина* исто така се објавува дигитално на интернет, а нејзината веб-страница одржува опширен архив на статии.

## Историја и профил
*Младина* преминала низ многу изданија во текот на својата историја, која трае речиси еден век, понекогаш работела под партиска или државна контрола, а понекогаш функционирала како независен издавач со критички став и улога на стражар на јавниот интерес.

### 1920–1945: Потекло
*Младина* првпат е основана во 1920 година како официјален глас на Младинската секција на Југословенската комунистичка партија во Словенија. Така, започнала како младински магазин. По забраната на Комунистичката партија во 1921 година, журналот продолжил да циркулира полуилегално. Во текот на овој период, бил глас не само на комунистите, туку и на радикалната левица и антикапиталистичката младина воопшто. Познати личности како поетот Сречко Косовел (кој исто така кратко време бил уредник), писателот Лудвик Мрзел и историчарот Франце Клопчиќ објавувале во магазинот. Во 1930-тите, за време на диктатурата на кралот Александар I од Југославија, *Младина* престанала да постои поради владината репресија. Била повторно основана во јануари 1943 година - за време на Втората светска војна - како гласник на подземното антифашистичко отпорничко движење. По 1945 година, повторно била трансформирана во официјален глас на Младинската секција на Комунистичката партија на Словенија.

### 1945–1991: За време на комунистичка Југославија
Во 1982 година, Конгресот на Сојузот на социјалистичката младина на Словенија донел одлука да ја трансформира *Младина*, зголемувајќи ја нејзината уредничка автономија, што ја направило глас на растечката внатрешна опозиција на младите комунисти против главниот тек на словенечката гранка на Лигата на комунистите на Југославија. До 1984 година, *Младина* била во криза. Нова генерација уредници ја презела и ја трансформирала уморната партиска публикација во тинејџерски фензин, чии продажби првично пораснале на скромни 7.000 примероци. Сепак, новиот правец на магазинот не опфаќал само покривање на поп настани; новонајдената слобода била искористена од словенечките интелектуалци за да ја претворат *Младина* во политичка опозициска публикација и магазинската брзо станала популарен глас на опозицијата, веднаш растејќи во популарност. Откритијата за словенечките корупциски скандали го зголемиле тиражот на 30.000.

Така, магазинот се развил во "авангардно, опозициско неделно издание", а до крајот на 1980-тите години главната цел на *Младина* била промовирање на демократска трансформација преку неограничена политичка критика. Таа се фокусирала на промена од младинска култура кон истражување на табу политички конфликти во југословенското општество, вклучувајќи го и третирањето на кршења на човековите права, слобода на говорот и медиумите, економски прашања и самоуправување на работниците, привилегиите на југословенската политичка елита, репресијата на младинската култура, екологијата и политичката репресија, истражувала болни историски теми и ја критикувала заостанатото наследство на Јосип Броз Тито, Федералната влада, Комунистичката партија и, особено, Армијата. *Младина* играла клучна улога во развојот на словенечкото граѓанско општество. "Ние ги тестиравме границите и се обидувавме да поместиме се понатаму и понатаму", изјавил Франци Заврл, тогашниот уредник на магазинот, во интервју од 1995 година.

*Младина* имала шарени наслови кои обично вклучувале иконски сатирични и провокативни дизајни кои станале симбол на југословенската цивилна реформа и движењето на отпорот. Нејзината популарност достигнала врв во периодот непосредно пред одвојувањето на Словенија, кога достигнала тираж од 65.000 примероци неделно, и станала популарна низ цела Југославија како единственото "радикално критичко списание" во масовната циркулација. Станала култна омилена публикација за југословенските студенти и младината.

Во 1987 година, конкурсот за дизајн на постер за годишната Штафета на младоста, традиционална југословенска трка на младите која имала за цел да го прослави роденденот на југословенскиот лидер Јосип Броз Тито, била освоена од страна член на Ноје Словенише Кунст, словенечки авангарден уметнички колектив. Дизајнот подоцна бил откриен дека бил базиран на нацистичка пропагандна слика на нацистичкиот уметник Рихард Клајн, преобликувана во стилот на социјалистички реализам кој традиционално го фаворизирала југословенската држава, како суптилен протест против култот на личноста на Тито. *Младина* се обидела да ја прикаже сликата на својата насловна страна, но обидот бил забранет од цензорите; ако *Младина* навистина го реализирала ова и го објавела дизајнот на насловната страна, списанието ќе било забрането. Наместо тоа, уредниците решиле да ја избегнат оваа ултиматумска одлука и ја објавиле сликата на внатрешната страница како централна слика, печатејќи критички напис што го дискутирал инцидентот под насловот "На место на насловната страна" на насловната страна.

Поради своето влијание и радикални ставови, *Младина* била гледана како "неПријатељ на државата" и затоа била под постојан надзор од властите, особено поради своето пацифистичко определување, што се манифестирало, помеѓу другото, во нејзината цврста опозиција на продажбата на оружје од Југославија на земјите во развој.

#### Доцните 1980-ти: Клучна улога во притисокот за словенечка независност
Извештаите на *Младина* "ги притискаа границите додека тие не почнале да паѓаат"; списанието имало директна и клучна улога во  распадот на Југославија.

Кон крајот на 1980-тите, дописникот на *Младина*, Јанез Јанша, му доставил на уредникот Франци Заврл транскрипт од состанок на партијата на Лигата на комунистите на Југославија. Транскриптот открил дека југословенските федерални власти вршеле притисок врз претседателот на СР Словенија, Милан Кучан, да преземе мерки против сè поголемото непочитување и опозиција на *Младина* и ја обвиниле дека списанието е поддржано од ЦИА. *Младина* решила да објави исечоци од транскриптот од состанокот, што било забрането со југословенското законодавство. Кучан на крајот попуштил под притисокот, а тајната полиција го уапсила Јанша и одзела класифициран воен документ при рација; јурисдикцијата на истрагата била пренесена на федералните воени власти, а истрагата на крајот довела до Лубљанскиот процес. Поради масовните протести и противењето на постапките против Јанша и новинарите на *Младина*, Кучан одбил да ја ограничи слободата на медиумите во Словенија, и покрај растечките притисоци од федералните власти (вклучувајќи барања за затворање на *Младина*), и најавил дека ќе го измени словенечкиот устав за да добие поголема автономија од Белград, започнувајќи со движењето на Словенија кон независност. Последователните обиди од страна на претседателот на СР Србија, Слободан Милошевиќ, и делови од Лигата на комунистите на Југославија да ја вратат Словенија во рамки ќе довеле до распадот на Југославија.

##### Судењето во Љубљана
Најбурниот период за *Младина* бил пролетта на 1988 година; списанието имало централна улога во пресудниот Лубљански процес (познат и како Процес против четворицата или ЈБТЗ процесот, од иницијалите на четирите мажи уапсени). Југословенските власти исто така барале списанието да биде затворено.

На почетокот на 1988 година, четворица мажи биле уапсени и обвинети за нивното ракување со класифицирани воени документи пронајдени во канцелариите на *Младина*. Документите ги опишувале плановите на Југословенската народна армија за воведување на воен закон во Словенија во случај на вонредна состојба. Еден од уапсените бил слободен новинар и дописник за одбрана на *Младина*, Јанез Јанша, кој тогаш бил исто така истакнат член на Лигата на социјалистичката младина на Словенија (Јанша подоцна стана премиер на Словенија). Другите уапсени биле двајца уредници на списанието (Давид Ташиќ и Франци Заврл) и еден воен наредник (Иван Боршнер). Апсењето на двајцата уредници на *Младина* било силно оспорувано од јавноста, а тоа ја зголеми продажбата на списанието на 70.000 примероци. *Младина* станала се повеќе популарна низ Југославија, и покрај јазичните разлики во земјата. "Ние сме официјалната преса, тие се алтернативата" изјавиле уредниците на *Младина* на конгресот за алтернативната младинска култура во Јужна Европа во Болоња во декември 1988 година.

Последователните судски постапки, одржани во Лубљана, се воделе на српскохрватски јазик, а не на словенечки, што предизвикало големо незадоволство во СР Словенија. Процесот бил време на обединување на Словенците во подготовките за раздвојувањето на земјата од Југославија и предизвикал масовни протести во Лубљана, вклучувајќи спонтани дневни демонстрации пред зградата на воениот суд каде што се одржувал процесот (во кои присуствуваа околу 15.000 луѓе на денот кога била изречена пресудата). Во следство на тоа, бил основан Комитетот за заштита на човековите права (КЗЧП).

### 1991–денес: Независна Словенија
*Младина* се залагала за „политички плурализам, толерантно, модерно општество и сузбивање на етничкото насилство“, што ја направило важен фактор во создавањето на независна словенечка нација-држава. Распределбата и досегот на списанието во другите (поранешни) југословенски републики во голема мера престанале со распадот на Југославија. Со демократската транзиција, *Младина* се фокусирала на покривање на новооснованата политичка елита и нивното одговорно делување, вклучувајќи го и поранешниот дописник и сè повеќе контроверзен политичар од десниот спектар, Јанез Јанша, кој своето издигање на национално ниво го должи на работата со списанието. Во 1990 година, Јанша наводно предложил на уредничкиот одбор на *Младина* да стане партиско списание за политичката партија што ја формира, но бил одбиен. Јанша повеќепати го тужел колумнистот на *Младина*, Владо Михељак.

Во 2003 година, тиражот на *Младина* изнесувал 19.300 примероци, што ја направило најчитаното неделно списание во земјата.

*Младина* ја обвинила владата на Јанша во периодот 2004-2008 дека вовела рекламно ембарго на *Младина* и *Дневник*, две публикации кои биле критички настроени кон владата, како дел од напорите на Јанша да го контролира медиумскиот простор. *Младина* објавила дека државните претпријатија селективно и казнено ја прекинале рекламната соработка со овие публикации, пренасочувајќи ги рекламите кон појдовните медиуми кои биле повеќе наклонети кон владата. Во одговор на нападите на владата на нејзината независност, *Младина* нашла сигурно прибежиште кога била купена од италијанско велепоседничко друштво основана од словенечки бизнисмени-емигранти.

Карикатуристот на *Младина*, Томаж Лавриќ, ја добил наградата Прешерн за 2017 година за неговото дело (Лавриќ претходно бил номиниран за наградата). Во април 2017 година, Музејот на современа уметност во Љубљана организирал изложба на кориците на *Младина* и значајни статии од периодот на 1980-тите.

Во октомври 2017 година, илустрација на насловната страна на *Младина* за темата на каталонскиот конфликт за независност (попосебно насилството од страна на полицијата врз Каталонците кои учествувале во референдумот прогласен за неуставен од Шпанија) била преработена во графити мурал во каталонскиот град Олот.

#### Уставниот суд и Европскиот суд за човекови права случаи на слобода на изразување
Во 2005 година, за време на парламентарна расправа за истополови бракови, пратеникот од Словенската народна партија, Сречко Пријатељ, побарал од собранието да „замислите татко кој доаѓа да го земе своето дете од училиште...“, по што Пријатељ имитирал маж кој разговара со своето дете со стереотипен геј глас, при што изведувал ефеминирани рачни гестови. Журналист на *Младина* потоа напишал во еден напис дека изведбата на Пријатељ само демонстрирала „просечен [интелектуален] опсег“ на „церебрален банкрот“. Пријатељ поднел тужба за клевета против списанието. Првиот суд пресудил во корист на тужителот и пресудата била потврдена од повисокиот суд. По отфрлањето на жалбата на *Младина* од страна на Уставниот суд, списанието поднело жалба до Европскиот суд за човекови права, кој во 2014 година ја поништил одлуката на националните судови и ја оправдал *Младина*. Одлуката на ЕСПЧ утврдила дека слободата на изразување на *Младина*, како што е предвидено во Европската конвенција за човекови права, била прекршена и одлучено е дека словенечката држава треба да и плати на *Младина* 10.000 евра во надомест на штета поради оштетената репутација што списанието ја доживеало за време на судскиот процес.

#### Сведоштво на собраниската комисија
Парламентарна комисија која истражувала наводни неправилности во дистрибуцијата и набавката на стентови (предводена од пратеничката на Словенската демократска партија, Јелка Годец) го повикала главниот уредник на *Младина*, Грега Реповж, да сведочи; италијанската компанија KB 1909, која поседувала мнозински удел во *Младина* преку една од своите подружници, исто така, поседувала подружница која била вклучена во дистрибуција на медицински материјали и која била обвинета за илегални бизнис практики. Пратеничката Годец изјавила дека нејзината намера е да процени дали јавни средства добиени од компанијата за медицински материјали биле пренасочени за финансирање на *Младина*.

Во текот на неговото сведочење, Реповж ги негирал обвинувањата на Годец и тврдел дека KB 1909 влегла во сопственоста на *Младина* за да ја обезбеди новинарската независност на списанието по политичкиот притисок од Владата на Јанша (предводена од партијата на Годец, СДС). Реповж понатаму изјавил дека лично го организирал договорот за стекнување на *Младина* со KB 1909 откако претходниот мнозински сопственик на списанието, Франци Заврл (преку неговата компанија, Пристоп), рекол дека има намера да го продаде списанието на братот на тогашниот премиер Јанша ако Реповж не најде друг купувач. Реповж исто така нагласил дека не искусил никакво уредничко мешање од страна на матичната компанија, и покрај тоа што *Младина* продолжила да го критикува бизнисот и практиките во словенечкото здравство. Реповж ја обвинил Годец дека ги користи своите истражни овластувања за да го дискредитира него и списанието во политички цели. Други членови на комисијата исто така биле критични кон истражувањето на претседателката и ги довеле во прашање нејзините мотиви. Здружението на новинари на Словенија го осудило истражувањето, истакнувајќи дека постапките на политичарите од СДС создаваат впечаток дека комисијата била формирана единствено за да го дискредитира списанието и нагласувајќи дека комисијата побарала да се предадат доверливи деловни документи од списанието, што ги надминува нејзините законски овластувања.

#### Комитетот на Европскиот парламент за сведочење за перење пари
Во ноември 2017 година, политичари од Словенечката демократска партија (СДС) се состанале и сведочеле пред специјалната комисија на Европскиот парламент за перење пари (ПАНА комисија) за наводно перење пари извршувано преку државната банка Нова љубљанска банка (НЛБ) за да му помогне на Исламската Република Иран да ги заобиколи меѓународните санкции. Сведочењето вклучувало драматични тврдења, како што е изјавата: „Според наодите на ЕУ и САД институции, Иран потрошил средства, перани преку Словенија, за да финансира: материјали потребни за изградба на јадрени оружја, компоненти на хемиски оружја и за шпиони кои навлегле во јадрени, безбедносни и одбранбени институции на ЕУ и САД“.

Прогресивната алијанса на социјалистите и демократите исто така побарала од политичкиот новинар на Младина, Борут Мекинa, да сведочи пред комисијата и да изнесе алтернативен поглед на ова прашање. Во одговор, главниот уредник на Нова24ТВ, поврзана со СДС, напиша уреднички текст во кој го опишал Мекинa како „журналист на наливни мастила“, а Младина како „медиум за лажни вести“ во сопственост на матични компании регистрирани во даночни раеви и го обвинил списанието дека е индиректно во сопственост на НЛБ. Англиската верзија на текстот потоа била распределена до сите членови на ПАНА комисијата. Мекинa одговорил така што ги упатил членовите на страницата на Младина на Википедија.

Во текот на своето сведочење, Мекинa тврдел дека СДС претерува со сериозноста на овој случај за политички цели; во меѓународни термини, износот на средствата кои биле измолзени преку Словенија бил минимален, а процесот помалку субверзивен, додека бројни други европски банки учествувале во перењето пари (и тоа во многу поголема мера). Мекинa изјавил дека Анже Логар (кој раководел со истражна комисија на словенечкиот парламент за банкарски прашања и сведочел во име на СДС) открил информации за наводната операција за перење пари во 2015 година, но СДС одлучил да ги задржи информациите до скоро пред парламентарните избори во 2018 година, за политички причини. Мекинa исто така ги обвинил СДС за давање на бројни многу погрешни или очигледно неточни изјави во своето сведочење (вклучувајќи го тврдењето на СДС дека животот на Логар бил во опасност поради неговите истражувачки напори). Мекинa ја претставил операцијата за перење пари од страна на европските банки како дел од поголем конфликт меѓу Европа и САД во врска со политиката на Блискиот Исток. Мекинa исто така посочил дека СДС слично го обвинил претседателот Данило Трк за „меѓународен тероризам“ пред меѓународната заедница во 2010 година. Во заклучок, тој ги обвинил СДС дека поттикнуваат очигледна состојба на национална опасност со обраќање кон транснационални институции (кои, за разлика од домашните, ќе ги прифатат тврдењата на партијата без резерва), сè во потрага по политички и изборен профит.

#### Карикатура на насловната страница на Орбан и дипломатски спор со Унгарија
*Младина* одамна е позната по сатирични и политички провокативни насловни страници. На 22 март 2019 година, *Младина* објавила број со играна статија во која детално е опишана Словенечката демократска партија посветена на поддршката на Фидес во рамките на Европската народна партија, со што го спречи исфрлањето на Фидес од ЕПП. Изданието, исто така, имало комична насловна од цртан филм на која се прикажува унгарскиот пратеник Орбан како дава нацистички поздрав  и носи лента со унгарско знаме додека бил љубовно прегрнат од политичарите на СДС (со еден од нив држејќи словенечко знаме со унгарската тробојка). Насловот на *Младина* бил широко покриен од унгарските опозициски медиуми.

Приказот на Орбан бил жестоко укоренен од унгарскиот амбасадор во Словенија и од унгарскиот прес-секретар. Протестот на амбасадорот бил исфрлен од списанието, кое објавило „поправена и љубезна“ насловна страница, сега прикажувајќи го Орбан, со цвет во косата и испружено маслиново гранче, додека карикатуристот на *Младина* на шега објавил саркастично „извинување“.

На 5 април, словенечкото Министерство за надворешни работи го отфрлило официјалното барање на унгарската амбасада на тема спорната насловна страница *на Младина*, со која се повикуваат словенечките власти да и помогнат на унгарската влада во спречувањето на „слични инциденти“ во иднина./{ Министерството одговори со изјавата „[ние] строго ја почитуваме слободата на говорот и слободата на печатот и никогаш нема да се мешаме во која било уредувачка политика на медиумите“. Барањето на Унгарија било осудено од Здружението на словенечки новинари, повеќе пратеници на словенечката владина коалиција, претседателот, премиерот и други истакнати политичари.

## Содржина
Содржината на списанието обично вклучува едиторијали, опис/колумни, покривање вести, истражувачко известување, политичка и социјална анализа и коментар, интервјуа, културно и научно покривање (на пр. филмски рецензии) и сатирична/комична содржина (вклучувајќи уредувачки цртани филмови, стрипови и сатирична поезија). Младина, исто така, периодично објавува подолготрајни подолги специјални изданија кои содржат серија интервјуа или посветено покривање на одредена тема (често вклучува религија, историја или политика; минатите теми вклучувале фашизам, Исус, Библијата, Карл Маркс, Владимир Путин,, Ислам Октомвриската револуција, и Ангела Меркел.

Заменик-уредник на „Младина“, Али Жердин, рекол дека новинарите на магазинoт не се воени против владата, туку скептични новинари кои се обидуваат да ја поттикнат владата да донесе подобри одлуки. На пример, во 2003 година, кога Словенија влегла во НАТО, изјавите во „Младина“ довеле до обвинувања дека магазинoт е анти-НАТО. Жердин го одбранил магазинoт со тврдење дека владата не би ја сметала неуспехот на референдумот како глас против НАТО.

Религијата била чест предмет во „Младина“. Магазинот бил критичен кон Римокатоличката црква, како на пример противењето на реабилитацијата на Грегориј Рожман, и се спротивставил на политиките на словенечкиот кардинал Франц Роде, Опус Деи и други конзервативни струи во Црквата. Магазинот исто така бил обвинуван за поттикнување на антикатолички настроенија, најпознато од страна на писателот и есеист Драго Јанчар во неговиот есеј „Словенечки маргиналии“, објавен во 1999 година. Во 2004 година избувнала контроверза околу тоа дали треба да им се дозволи на муслиманите да изградат џамија во Љубљана. Многу од муслиманите во Словенија се прва или втора генерација потомци на имигрантски работници од другите поранешни југословенски региони (главно Бошњаци и Албанци), а неколку шовинистички и десничарски групи се спротивставиле на изградбата на џамија во Љубљана, додека „Младина“ целосно ја поддржала нејзината изградба. Меѓутоа, согласно со својот либерален став, „Младина“ била една од ретките печатени медиуми во Словенија што ги објавила контроверзните карикатури на Мухамед во 2006 година. „Младина“ била последователно критикувана за својата одлука да ја објави сликата, вклучително и од претседателот Јанез Дрновшек, кој го обвинил магазинот за откажувањето на планираната посета на суданска делегација за време на планираните мировни преговори што требало да се одржат во Словенија. „Младина“ одговорила на критиките укажувајќи дека сликата била користена во својот вистински контекст, и дека повеќе словенечки медиуми исто така објавиле такви слики пред и по тоа.

Иво Стандеκер бил уредник на рубриката за вести во *Младина*, кој работел во Сараево кога бил убиен во јуни 1992 година.

## Забележителни соработници
Неколку познати личности соработувале со списанието во текот на неговата историја. Тие вклучуваат: социолог и музичар Грегор Томц, новинар и политичар Јанез Јанша, филозоф Славој Жижек, филозоф и литературен теоретичар Растко Моќник, политички теоретичар Томаж Мастнак и Власта Јалушиќ, новинар Јуриј Густинчиќ, социолог и публицист Бернард Нежмах, филмски критичар Марцел Штефанчиќ Млаѓи, правник и активист за човекови права Матеуж Кривиц, карикатурист Томаж Лаврич, уметничкиот колектив Ново словенско уметништво и многу други.

## Поврзано

* Список на списанија во Словенија

## Библиографија

* Бендерли Џил и Еван Крафт. „Независна Словенија: потекло, движења, перспективи“. Њујорк: Њујорк, 1994 година
* Cox John K. „Slovenia: Evolving Loyalties“. Њујорк: Routledge, 2005 година
* Грин, Питер. „Се гледа дека војната влијае на гласањето на Словенија за НАТО“. *Њујорк Тајмс* 22 март 2003 година, доцно издание. :
* Рамет Сабрина П. и Даница Финк-Хафнер. „Демократска транзиција во Словенија“. Тексас: Тексас A&M University Press, 2006 година
* Румени Интернет – „Словенија. *Списание Младина*, Словенија“. Што е *списание Младина* . 2007 20 септември 2007 https://web.archive.org/web/20071026044540/http://yellow.eunet.si/yellowpage/0/mediji1/mladina/mladina.html
* Жижек, Славој. „Бранителите на верата“. *Њујорк тајмс* 12 март 2006 година, доцно издание. :

## Наводи


Категорија:Комунистичка партија на Југославија
Категорија:Словенечки списанија