Американската еколошка војна против Виетнам

[мини|250x250пкс| Прскање со дефолијант од авиони C-123 Provider. [Јужен Виетнам, 1966 година]]
**Еколошката војна на САД против Виетнам** е употреба на хемиски агенси од страна на американската армија за време на Виетнамската војна, што резултирало со бројни цивилни жртви и тешки еколошки последици.

За време на војната , американската армија испрскала 72 милиони литри дефолијант Агент портокал во Јужен Виетнам за да ги уништи шумите, вклучително и 44 милиони литри кои содржат 2,3,7,8-тетрахлородибензодиоксин. 2,3,7,8-TCDD е упорна супстанца, која влегува во човечкото тело со вода и храна, предизвикува разни заболувања на црниот дроб и крвта, масивни вродени деформитети на новороденчињата и нарушување на нормалниот тек на бременоста. Откако американската војска употребила дефолијатори по војната, загинале неколку десетици илјади луѓе. Вкупно, има приближно 4,8 милиони жртви на прскање со дефолијант во Виетнам, вклучувајќи три милиони директно засегнати.

Војската на САД исто така користела гасови и предизвикала формирање на вештачки облаци и кисели дождови со третирање на облаците со хемикалии и закиселување на атмосферата. Прскањето со хемикалии  предизвикале силни пожари во џунглата  .

## Употреба на дефолијант
[десно|мини|250x250пкс| Хеликоптер [Bell 205/UH-1 Iroquois/Huey|UH-1D на 336-та воздухопловна компанија прска дефолијати во делтата Меконг, на 26 јули 1969 година.]]
Во август 1961 година, под притисок на ЦИА и Пентагон, американскиот претседател Џон Кенеди одобрил употреба на хемикалии за уништување на вегетацијата во Јужен Виетнам. Целта на прскањето била да се уништи вегетацијата од џунглата, што ќе го олесни откривањето на единиците на северно виетнамската армија и герилците на НЛФ.

Првично, за експериментални цели, јужно виетнамските авиони под раководство на американската војска користеле прскање со дефолијант над мали шумски области во областа Сајгон (сега градот се вика  Хо Ши Мин). Во 1963 година, поголема област на полуостровот Ка Мау (денешна провинција Ка Мау ) била третирана со дефолијати. Откако добила успешни резултати, американската команда започнала со масовно користење на дефолијатори.

Како дел од операцијата Ранч Рака, сите области на Јужен Виетнам и многу области на Лаос и Камбоџа биле изложени на хемиски напад. Покрај шумските површини, се зафатиле и  подрачја со обработливи ниви, градини и плантажи со каучук. Од 1965 година, дефолианти се прскаат над полињата на Лаос (особено во неговите јужни и источни делови), од 1967 година - во северниот дел на демилитаризираната зона. Во декември 1971 година, претседателот Никсон наредил да се запре масовната употреба на хербициди, но нивната употреба била дозволена подалеку од американските воени инсталации и големите населени области.

Американските трупи првенствено користеле четири формулации за хербициди: виолетова, портокалова, бела и сина. Нивните главни компоненти биле: 2,4-дихлорофеноксиоцетна киселина, 2,4,5-трихлорофеноксиоцетна киселина, пиклорам и какодилна (диметиларсинска) киселина. Најактивно се користела портокаловата формулација (против шумите) и сината (против ориз и други земјоделски култури). За подобра атомизација на хемикалиите, на нив е додаден и керозин или дизел гориво.

## Механичко уништување на вегетацијата
Американската војска исто така употребила и масовно бомбардирање на џунглата за да ја уништи вегетацијата. Во периодот од 1965-1973 година, 17 милиони воздушни бомби биле фрлени врз Јужен Виетнам, а 217 милиони артилериски гранати  експлодирале. 

Армијата на САД употребила тешка трага опрема - „снопови“ од 33-тонски булдожери за отстранување на површинскиот слој, по што почвата станала несоодветна за земјоделство (технологија „ римски плуг“). Покрај тоа, се практикувало и уништување на брани и објекти за наводнување .

## Употреба на гасови
Хемикалии се користеле и против луѓето. Конкретно, американската армија користела хемиски агенси:

* CS - ортохлоробензилиден малонитрил и неговите формулации
* CN - хлороацетофенон
* ДМ - адамзит или хлородихидрофенарзазин
* ЦНС - форма на рецепт на хлоропикрин
* BAE - бромоацетон
* BZ - хинуклидил-3-бензилат.

Според самата американска војска, гасовите биле користени во несмртоносни концентрации. Сепак, како што истакнал Френсис Кан, професор на Медицинскиот факултет во Сорбона, во Виетнам биле создадени услови (употреба во големи количини во затворен простор) каде што гасот CS бил смртоносно оружје.

Во 1998 година, програмата на американскиот телевизиски канал CNN тврделе дека за време на операцијата Заден ветер во Лаос, Американците користеле нервен гас сарин, но последователните истраги спроведени од самиот канал и Министерството за одбрана на САД не нашле за тоа докази.

## Еколошки последици
Големата употреба на хемикалии од страна на американските војници довело до страшни последици. Мангровите шуми (500 илјади хектари) биле речиси целосно уништени, погодени биле 60% (околу 1 милион хектари) од џунглата и 30% (повеќе од 100 илјади хектари) низински шуми. Од 1960 година, приносите на плантажите на каучук се намалиле за 75%. Американските трупи уништиле од 40 до 100% од посевите на банани, ориз, слатки компири, папаја, домати, 70% насади со кокос, 60% од хевеа, 110 илјади хектари плантажи со касуарина.

Како резултат на употребата на хемикалии, еколошката рамнотежа на Виетнам сериозно се променила. Во погодените подрачја од 150 видови птици останале само 18, водоземците и инсектите речиси целосно исчезнале, бројот на риби во реките се намалил и нивниот состав се променил. Микробиолошкиот состав на почвата бил нарушен и растенијата биле отруени. Бројот на видови дрвја и грмушки во тропските прашуми нагло се намалил, во погодените области останале само неколку видови дрвја и неколку видови трнливи треви, несоодветни за сточна храна.

Промените во фауната на Виетнам резултирале со поместување на еден вид црн стаорец од други видови кои се носители на чума во Јужна и Југоисточна Азија. Во видовниот состав на крлежите се појавиле крлежи кои носат опасни болести. Слични промени се случиле во видниот состав на комарците, наместо безопасни ендемични комарци, се појавиле комарци кои носат маларија.

## Поврзано

* Агент Оринџ
* Тактики на изгорена земја
* Екоцид

## Наводи

## Надворешни врски

* Кунцевич А.Д., Назаркин Ју. К. Хемиско војување на САД во Индокина, 1987 година
* Khozin G. Необјавена војна против природата   // Околу светот, бр. 10 (2625), 1977 г.
* Скот-Кларк Ц. Леви А. Spectre orange   // The Guardian, 29 март 2003 година
* Виетнам: војна и животна средина // Неделен број на зелена левица, бр. 106, 14 јули 1993 година
Категорија:Еколошко злосторство
Категорија:Хемиско оружје
Категорија:Еколошки последици од војната