Рибни болести и паразити

Како и луѓето и другите животни, рибите страдаат од болести и паразити. Одбраната на рибите од болести е специфична и неспецифична. Неспецифичната одбрана вклучува кожа и лушпи, како и слојот на слуз што го лачи подкожницата (епидермот), кој ги заробува микроорганизмите и го спречува нивниот раст. Ако патогените ги прекршат овие одбрани, рибите можат да развијат воспалителни реакции што го зголемуваат протокот на крв во заразените области и испорачуваат бели крвни клетки кои се обидуваат да ги уништат патогените.

Специфичните одбрани се специјализирани одговори на одредени патогени што ги препознава телото на рибата, односно адаптивни имунолошки одговори. Во последниве години, вакцините станале широко користени во аквакултурата и украсните риби, на пример вакцини за комерцијални риби за храна како *Aeromonas salmonicida*, фурункулоза кај лосос, разни видови стрептококи кај талипијата и херпес вирус кај кои 

## Паразити
Паразитите кај рибите се многу честа природна појава. Паразитите можат да обезбедат информации за екологијата на популацијата на домаќинот. Во биологијата на рибарството, на пр. паразитските заедници можат да се употребуваат за разликување на различни популации од ист вид риба што коегзистираат во еден регион. Дополнително,паразитите поседуваат различни специјализирани особини и стратегии за живот што им овозможуваат да ги колонизираат домаќините. Разбирањето на овие аспекти на екологијата на паразитите, кои се од интерес сами по себе,може да ги осветли стратегиите за избегнување на паразити што ги користат домаќините.

Обично паразитите (но и патогените) треба да избегнуваат убивање на своите домаќини, бидејќи изумрените домаќини можат да значат изумрени паразити. Еволутивните ограничувања можат да дејствуваат така што паразитите ќе избегнат убивање на своите домаќини, или природната варијабилност во одбранбените стратегии на домаќинот може да биде доволна за да се одржат популациите на домаќинот во живот. Паразитските инфекции можат да го нарушат танцот на додворување кај машките *Gasterosteus aculeatus*. Кога тоа ќе се случи, женските ги отфрлаат, што укажува на силен механизам за селекција на отпорност на паразити.

Сепак, не сите паразити сакаат да ги одржат своите домаќини живи, а постојат и паразити со повеќестепен животен циклус кои се трудат да го убијат својот домаќин. На пример,некои тении предизвикуваат некои риби да се однесуваат на таков начин што птица грабливка може да ги фати. Птицата грабливка е следниот домаќин за паразитот во следната фаза од неговиот животен циклус. Поточно ,тенијата *Schistocephalus solidus* ја претвора заразената *Gasterosteus aculeatus* во бела боја, а потоа ја манипулира да прска покрај површината на водата, станувајќи лесни за гледање и фаќање за птица што минува.

Паразитите можат да бидат внатрешни (ендопаразити) или надворешни (ектопаразити). Еден пр. за внатрешен паразит е цевчестиот црв *Philometra fasciati*, кој е паразит во што се сместува во јајниците на женката црноперка. Возрасната женка цевчест црв е црвен црв кој може да достигне должина до 40 см, со дијаметар од само 1,6 мм; мажјаците се мали. Други внатрешни паразити се наоѓаат во жабрите на рибите, вклучувајќи цистични возрасни *Didymozoidae* метили и други.

Рибните жабри се исто така претпочитано живеалиште на многу надворешни паразити, прицврстени за жабрите, но живеат надвор од нив. Најчести се моногените и одредени групи паразитски копеподи, кои можат да бидат екстремно бројни. Други надворешни паразити што се наоѓаат на жабрите се пијавици, а во морската вода, ларви на гнатидни мокрици. Мокричните рибни паразити се паразити кои се претежно надворешни и се хранат со крв. Ларвите од семејството *Gnathiidae* и возрасните *Cymothoidae* имаат прободувачки и цицачки усни делови и канџести екстремитети прилагодени да се држат за своите домаќини. *Cymothoa exigua* е паразит на разни морски риби. Предизвикува атрофија на јазикот на рибата и го зазема неговото место во она што се верува дека е првиот откриен пример на паразит што функционално ја заменува структурата на домаќинот кај животните.

Иако паразитите генерално се сметаат за штетни, искоренувањето на сите паразити не би било нужно корисно. Паразитите сочинуваат дури или повеќе од половина од разновидноста на живиот свет; тие извршуваат важна еколошка улога (со ослабување на пленот) на која на екосистемите би им требало време да се прилагодат; а без паразити, организмите на крајот може да имаат тенденција кон бесполово размножување, намалувајќи ја разновидноста на сексуално диморфните особини. Паразитите даваат можност за пренос на генетски материјал меѓу видовите. Во ретки, ова може да олесни еволутивни промени што инаку не би се случиле или што инаку би траеле уште подолго. 

## Риби чистачи
[лево|мини|Две риби чистачи ''Labroides phthirophagus'', кои чистат ''[Mulloidichthys flavolineatus.*]]
Некои риби ги користат [[Риби чистачи|рибите чистачи]] за отстранување на надворешни паразити. Најпознати од нив се сините риби чистачи од родот *Labroides* кои се наоѓаат на коралните гребени во Индискиот Океан и Тихиот Океан. Овие мали риби одржуваат таканаречени „станици за чистење“ каде што други риби, познати како домаќини, ќе се соберат и ќе извршат специфични движења за да го привлечат вниманието на рибите чистачи. 

Повеќе од четириесет видови паразити може да живеат на кожата и во внатрешноста на океанските [[Mola mola|*Mola mola*]], мотивирајќи ги рибите да бараат олеснување на повеќе начини. Во умерените региони, пловечките полиња со алги се дом на риби кои ги отстрануваат паразитите од кожата на *Mola mola* што доаѓаат во посета. 

== Аквариумските риби ==
[[Податотека:Aquarium-NitrogenCycle.svg|десно|мини|Азотен циклус во обичен аквариум.]]
Украсните риби што се чуваат во аквариумите се подложни на бројни болести.

Во повеќето аквариуми, рибите се во високи концентрации, а волуменот на вода е ограничен. Ова значи дека заразните болести можат брзо да се шират кај повеќето или кај сите риби во аквариумот. Неправилниот циклус на азот, несоодветните аквариумски растенија и потенцијално штетните слатководни безрбетници можат директно да им наштетат или да го зголемат стресот врз украсните риби во аквариумот. И покрај ова, многу болести кај рибите во заробеништво може да се избегнат или спречат преку соодветни услови на водата и добро прилагоден екосистем во аквариумот. Труењето со амонијак е честа болест кај новите аквариуми, особено кога веднаш се полни со цел капацитет.

<gallery widths="200px" heights="200px">
Податотека:Hydropisie.jpg|алт=Goldfish with dropsy| Златна рипка со оток
Податотека:Columnaris_disease.jpg|алт=Columnaris in the gill of a chinook salmon| Болест во жабрите на лосос
Податотека:Henneguya_zschokkei.jpg|алт=The parasite Henneguya zschokkei in salmon beard| Паразитот *Henneguya zschokkei* кај брадата од лосос
Податотека:Tilapia_Pfiesteriosis.jpg|алт=Skin ulcers in tilapia exposed to Pfiesteria shumwayae| Чирови на кожата кај [[тилапија]] изложена на *Pfiesteria shumwayae*
</gallery>

== Ширење на болести и паразити ==
Фаќањето, транспортот и култивирањето на рибите како мамки може да шири штетни организми меѓу екосистемите, загрозувајќи ги. Во 2007 година неколку американски држави, вклучувајќи го и Мичиген, донеле прописи создадени за да го забават ширењето на болестите кај рибите, вклучително и екстремно фаталната [[Егтведова болест]], што се шири од рибите што се користат како мамки. Поради ризикот од пренесување на *Myxobolus cerebralis*, пастрмката и лососот не треба да се користат како мамка. Риболовците може да ја зголемат можноста за контаминација со празнење на кофи со мамки во местата каде што се врши риболов и со неправилно собирање или користење на мамките што ги користат. Транспортот на риби од една на друга локација може да го прекрши законот и да предизвика внесување риби и паразити кои се страни на екосистемот.

== Јадење жива риба ==
[[Податотека:Symptoms_of_Raw_fish_infection.png|мини|350x350пкс|Илустрација од разни симтоми на инфекција од јадење на сурова риба.    ]]
Иако не е здравствен проблем кај темелно зготвената риба, паразитите се проблем кога луѓето јадат сурова или лесно конзервирана риба како што се сашими,суши и други. Популарноста на ваквите јадења со сурова риба го прави важно потрошувачите да бидат свесни за овој ризик. Суровата риба треба да се замрзне на внатрешна температура од &#x2212;20°C, со времетраење од најмалку 7 дена за да се убијат паразити. Битно е да се биде свесен дека домашните замрзнувачи можеби не се доволно ладни за да убијат паразити.  

Традиционално, рибите што живеат цел или дел од својот живот во слатка вода се сметале за несоодветни за сашими поради можноста за паразити. Паразитските инфекции од слатководни риби се сериозен проблем во некои делови од светот, особено во Југоисточна Азија. Рибите што поминуваат дел од својот животен циклус во солена вода, како лососот, исто така можат да бидат проблем. Студија во Сиетл , Вашингтон, покажала дека 100 проценти од дивиот лосос имал ларви од тркалезни црви способни да инфицираат луѓе. Во истата студија, примероци од лосис кои што биле одгледувани на фарма немале никакви ларви од тркалезни црви. Историски гледано, паразитската инфекција кај луѓето што јадат сурова риба е ретка во развиениот свет, иако мета-анализата од 2020 година на достапните податоци покажала дека од 1980 година има нагло зголемување на паразитите кај видовите морски риби што се јадат сурови.

== Литература ==

* [https://web.archive.org/web/20101214173552/http://farmedanddangerous.org/uploads/File/Reports/SeaLice_FullReport.pdf Морски вошки и лосос: Подигнување на дијалогот за приказната за одгледуваниот и дивиот лосос,] *Watershed Watch Salmon Society*, 2004 година.

== Надворешни врски ==

* [https://web.archive.org/web/20090410091415/http://www.fishdeals.com/fish_diseases/stressdisease.shtml Помош при стрес и болести]
* [http://europa.eu/scadplus/leg/en/lvb/l12022.htm Европската Унија воспоставува рамка на мерки за ефикасна борба против одредени болести кај рибите и за спречување на нивното ширење.]   
* [http://www.watershed-watch.org/ Здружение за набљудување на лососот во сливот,] група за застапување на дивиот лосос во Британска Колумбија
* [http://www.watershed-watch.org/sealice.html Див лосос во неволја: *Врската помеѓу одгледуваниот лосос, морските вошки и дивиот лосос*] - Watershed Watch Salmon Society. Кратко анимирано видео засновано на рецензирани научни истражувања, со тематска статија *„Внимавајте на дивиот лосос“* .
* [http://www.watershed-watch.org/programs/AquaculturalRevolution.html Аквакултурна револуција: *Научен аргумент за промена на одгледувањето лосос''] - Watershed Watch Salmon Society. Краток видео документарец. Истакнати научници и претставници на Првите нации ги искажуваат своите мислења за индустријата за одгледување лосос и ефектите од инфестациите со морски вошки врз популациите на див лосос.
* Крајбрежна алијанса за реформа на аквакултурата на „Морски вошки“ . Преглед на интерактивните ефекти од одгледуваниот и дивиот лосос.
* Проблеми со одгледувањето лосос Крајбрежна алијанса за реформа на аквакултурата. Преглед на влијанијата од одгледувањето лосос врз животната средина.
* Рибните фарми ги насочуваат популациите на див лосос кон истребување. Biology News Net. 13 декември 2007 година.
* Салмонидни паразити Истражувачка група за морска екологија на Универзитетот „Сент Ендрус“.
* FishPEST - Софтверска алатка за екологија на рибни паразити 
Категорија:Болести кај животните
Категорија:Животински паразити