open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вакцина против голема кашлица

**Вакцина против голема кашлица** — вакцина која штити од голема кашлица (пертусис). Постојат два главни типови на оваа вакцина: инактивирана вакцина која содржи цели клетки и ацелуларна. Целоклеточната вакцина има ефикасност од околу 78%, додека ацелуларната од 71–85%. Ефикасноста на вакцината се намалува помеѓу 2 и 10% секоја наредна година после вакцинирањето, при што тоа е поголемо кај ацелуларната вакцина. Вакцината е единствено достапна во комбинација со тетанус и дифтерија вакцини. Се смета дека вакцината против голема кашлица има спасено над 500.000 животи во 2002 година.

## Препораки
Вакцинирање на мајката за време на бременоста може да го заштити и бебето. Светската здравстена организација и Центарот за контрола и превенција на болеста на САД препорачуваат сите деца да бидат вакцинирани за голема кашлица и оваа вакцина да биде вклучена во календарот за редовна имунизација. Кај децата се препорачуваат три дози почнувајќи од шест неделна возраст. Дополнителни дози може да се дадат кај поголеми деца и возрасни. Тука спаѓаат и лица со ХИВ/СИДА.

## Безбедност
Ацелуларните вакцини почесто се користат во развиените земји поради помалиот број на несакани ефекти. Помеѓу 10 и 50% од лицата кои примиле целоклеточна вакцина развиваат црвенило на местото на инјектирање и треска. Фебрилни конвулзии се јавуваат кај помалку од 1% од примателите. Кај ацелуларната вакцина можна е кратка појава на оток на рамото. Несаканите ефекти од двете типови на вакцини, а особено од целоклеточната, се поретки кај помали деца. Целоклеточните вакцини не треба да се користат после седумгодишна возраст. Сериозни долгорочни невролошки проблеми не се поврзани со двата типа на вакцина.

## Историја
Вакцината била разработена во 1926 година. Се наоѓа на Списокот на есенцијални лекови на СЗО.

## Наводи

Голема кашлица
HLA-Cw4

мини|HLA-Cw4
**HLA-Cw4 (Cw4)** е серотип на човечки леукоцитен антиген во рамките на групата HLA-C серотип. (За повеќе општи информации за HLA серотиповите, ве молиме погледнете ја статијата: Историја и именување на антигени на човечки леукоцити.) Cw4 се определува со препознавање на антитела на α4 подмножество на HLA-Cw α-синџири. За серотипот Cw4, алфа ланецот е кодиран од алелната група HLA-Cw*04, а β-синџирот е кодиран со локусот B2M. Cw4 и Cw*04 се речиси синоними по значење. Cw4 е почеста во Југоисточна Европа, каде што е дел од хаплотипот Cw4-B35.

## Наводи

Категорија:Генетика
Хаплогрупа S-M230

**Хаплогрупата S-M230**, позната и како **S1a1b** (а претходно како S* или K2b1a4), е хоплогрупа на ДНК на човечки Y-хромозомот. Тоа е далеку од нумерички најзначајниот потклад на Хаплогрупата S1a (и нејзиниот единствен примарен потклад, Хаплогрупата S-P405).

S-M230 најчесто се наоѓа меѓу населенијата на висорамнините на Папуа Нова Гвинеја (Kayjser 2003). Забележан е и со пониск и на пониски честоти во соседните делови на Индонезија и Меланезија. (   )

## Потекло

## Распространетост
Една студија објавила дека е пронајдена хаплогрупата S-M230 во: 52% (16/31) од примерокот од висорамнините на Папуа Нова Гвинеја (PNG); 21% (7/34) од примерокот од Молуките; 16% (5/31) од примерокот од брегот на Папуа Нова Гвинеја; 12,5% (2/16) од примерокот на Толаи од Нова Британија; 10% (3/31) од примерокот од Мали Сундски Острови и; 2% (2/89) од примерокот од низините/брегот на Западна Нова Гвинеја. (   )

Еден потклад, Хаплогрупата S-M226.1 (S1a1b1d1a; претходно S1d) е пронајден на ниски честоти на Адмиралитетите и долж брегот на копното PNG. .

## Филогенетика

### Структура и позиција во рамките на Хаплогрупата С

; S1a

* S1a1 Z42413
** S1a1a
*** S1a1a1 P60, P304, P308
*** S1a1a2
** S1a1b M230, P202, P204 – „симнат“ во 2016 година од претходната позиција како базална **Хаплогрупа S*** (а претходно позната како Хаплогрупа К5)
*** S1a1b1 (M254) (претходно познат како K2b1a4a)
*** S1a1b1 (M254)
**** S1a1b1a (P57)
**** S1a1b1b (P61)
**** S1a1b1c (P83)
**** S1a1b1d (SK1891)
* S1a2 P79, P307
* S1a3 P315
** S1a3a Z41763
** S1a3b~ P401

: (Врз основа на дрвото ISOGG од 2017 година, дрвото ISOGG од 2015 година, ) дрвото на МКЦ од 2008 година    и други објавени истражувања.)

### Историја

Пред 2002 година, во академската литература имало најмалку седум системи за именување на филогенетското дрво на Y-хромозомот. Ова довело до значителна конфузија. Во 2002 година, главните истражувачки групи се собрале и го образувалеконзорциумот на Y-хромозомот (YCC) . Тие објавиле заеднички труд кој создал единствено ново дрво кое сите се согласиле да го користат. Подоцна, група граѓански научници со интерес за популациската генетика и генетската генеалогија образувале работна група за да се создаде аматерско дрво со цел да биде пред сè навремено. Табелата подолу ги обединува сите овие дела на местото на обележјето на МКЦ дрвото од 2002 година. Ова му овозможува на истражувачот што прегледува постара објавена литература брзо да се движи помеѓу номенклатурите.

#### Истражувачки публикации
Следниве истражувачки тимови по нивните публикации биле претставени во создавањето на дрвото на YCC.

#### 2005 YCC  дрво

#### 2008 YCC дрво
Од 2002 до 2008 година, таа била позната како **Хаплогрупа К5** . &#x5B; *[[Википедија:Се бара извор|<span title="This claim needs references to reliable sources. (January 2013)">Потребен е цитат</span>]]* &#x5D;

## Поврзано

### Генетика

### Y-DNA S поткладови

### Y-ДНК 'рбетот на филогенетското дрво

## Наводи

### Цитирани дела

* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Извори за табели за конверзија

* 
* 
*
* 
* 
* 
* 
* 

### Поврзано

* 
* 
* 

Категорија:Човечки Y-ДНК хаплогрупи
Категорија:Генетика
Y хромозомски конзорциум

**Конзорциумот на хромозомот Y** ( **YCC** ) бил  тим на научници кои работеле на разбирање на човечката Y хромозомска филогенетика и еволуција. Конзорциумот ги имал следните цели: веб-ресурси кои комуницираат информации во врска со нерекомбинантниот регион на Y-хромозомот, вклучувајќи нови варијанти и промени во номенклатурата. Конзорциумот спонзорирал литература во врска со ажурирањата во филогенетиката и . 

## Поврзано

* Меѓународно друштво за генетска генеалогија (ISOGG)
* Хаплогрупа на ДНК на човечки Y-хромозом

## Наводи

## Надворешни врски

* 
* Y-DNA Haplogroup Tree at ISOGG
Категорија:Филогенија
Категорија:Меѓународни научни организации
Категорија:Гени на хромозомот Y
Категорија:Генетика
Чевли за палуба

мини| Чевлите за  на палуба традиционално се носат без чорапи
**Чевли за палуба** (исто така познати како **чевли за чамци**  ) се од обично платно или кожа со гумени ѓонови што не се обележани, дизајнирани се за употреба и носење на брод. Моделот за шиење се сече на стапалата за да се обезбеди зафат на влажна палуба; кожената конструкција, заедно со нанесувањето на масло, е дизајнирана да одбива вода; а шиењето е многу издржливо. Чевлите за на палуба традиционално се носат без чорапи.

## Историја
Модерните чевли за на палуба биле измислени во 1935 година од Американецот Пол А. Спери од Њу Хевен, Конектикат, откако ја забележал способноста на неговото куче лесно да трча по мраз без да се лизга. Користејќи нож, тој ги исекол ѓоновите на чевлите, инспирирајќи чевли совршени за пловење и компанија наречена Sperry Top-Sider. Sperry Top-Siders се уште е популарен бренд на чевли за носење на брод денес, меѓу многу други, вклучувајќи ги Boatman Shoes, Portside, Sebago и Timberland. Чевли за на палуба носат и жени и мажи.

## Употреба
Морнарите користат бродски чевли, како што сугерира името; сепак, од 1970-тите тие станаале секојдневни обувки во крајбрежните области на Холандија, САД, Канада, Аргентина, Австралија, Кина, Франција, Италија, Португалија, Шпанија, Германија и Обединетото Кралство. Многу чевли за на палуба денес ги задржуваат традиционалните бели ѓонови што не се обележани, иако многу други имаат темни ѓонови што не се обележани. Тие обично имаат конструкција *со мок-пети* (како мокасини).

Тие делумно се гледаат како статусен симбол бидејќи сопственоста на брод е поврзана со богатството. Модата е широко популарна во многу земји од основно до факултетска возраст.&#x5B; *[[Википедија:Се бара извор|<span title="This claim needs references to reliable sources. (June 2020)">потребен е цитат</span>]]* &#x5D; Чевлите за на палуба се популарни за училиште, црква и секојдневно носење. Многу училишта со униформни барања дозволуваат да се носат чевли за на палуба бидејќи се делумно или целосно направени од кожа.

Во 1980-тите, тие станале моден тренд кој се вратил во доцните 2000-ти. Можат да се носат со секојдневна и облека и од сите возрасти и полови.

Sebago, Sperry Top-Siders и Eastland биле најпопуларните брендови и останале такви до заживувањето во 2000-тите. Чевлите за на палуба се вообичаена компонента на пријатната мода и поврзаниот начин на живот. Може да се носат со чорапи и панталони или шорцеви и без чорапи.

## Наводи

## Надворешни врски

* 
Категорија:Американски пронајдоци
Категорија:Историја на модата
Категорија:Чевли
Лито Валовито

**„Лито валовито“** — филм на режисерот Обрад Глушчевиќ. Главните улоги ги играат: Беба Лончар, Милена Дравиќ, Љубиша Самарџиќ и Борис Дворник.

## Синопсис
Во филмот се прикажуваат настани за време на туристичката сезона во еден далматински град. Тројца момчиња, секој на свој начин, почнуваат акција за освајување на странските туристки. Еден од нив, главниот Дон Жуан, е пример за другите двајца кои се трудат да го достигнат. На крајот, главниот заводник е заведен од една девојка и се жени со неа. Вториот ѝ се враќа својата девојка, а третиот се заљубува во една туристка која си заминува во својата земја... 

## Наводи

Категорија:Југословенски филмови
Категорија:Филмови на српскохрватски јазик
Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Далмација
Категорија:Филмови од 1966 година
Категорија:Филмови на Обрад Глушчевиќ
Категорија:Филмови со Беба Лончар
Категорија:Филмови со Милена Дравиќ
Категорија:Филмови со Љубиша Самарџиќ 
Категорија:Филмови со Борис Дворник
Бум (филм од 1963)

**„Бум“** (италијански: *Il Boom*) е италијански филм од 1963 година, во режија на Виторио де Сика (*Vittorio De Sica*). Сценариото е дело на Чезаре Ѕаватини (*Cesare Zavattini*). Главните улоги ги толкуваат: Алберто Сорди (Alberto Sordi), Џана Марија Канале (Gianna Maria Canale) и Елена Николаи (Elena Nicolai). 

## Синопсис
Џовани живее далеку над своите можности, принуден да ги задоволи материјалните потреби на сопругата. Таа, пак, интензивно ги задоволува своите сексуални нагони. Поради тоа, Џовани се наоѓа на работ на банкрот и, очаен поради мислата дека ќе го напушти жената, размислува на самоубиство. Тогаш, една кратка вест му дава надеж: еден богат човек нуди голем износ пари за оној што ќе му го донира окото...

## Наводи

Категорија:Италијански филмови
Категорија:Филмски комедии
Категорија:Филмови на италијански јазик
Категорија:Филмови од 1963 година
Категорија:Филмови на Виторио де Сика
Категорија:Филмови со Елена Николаи
Категорија:Филмови со Алберто Сорди
Категорија:Филмови со Џана Марија Канале
Категорија:Неореализам
Воајеризам

**„Воајеризам“** — облик на полово психичко нарушување кое се манифестира во тајно набљудување на интимните односи на другите луѓе, како: соблекување, полова активност и други лични активности. Американското психијатриско здружение го дефинира воајеризмот како чин на набљудување „поединци, најчесто непознати, ангажирани во полова активност, егзибионизам или разголување.“  Изразот потекнува од францускиот збор *voir* (што значи „гледа“). Некои облици на воајеризмот, Американското психијатриско здружение (American Psychiatric Association) ги смета за парафлија, особено ако тие предизвикуваат пречки во однесувањето на човекот. It is described as a disorder of sexual preference in the ICD-10. Меѓутоа, дијагнозата на психичко нарушување не се однесува на луѓето кои чувствуваат вообичаена полова возбуда предизвикана од гледање голотија или полова активност (на пример, при поглед на слика на гол човек или гледање филм со полови односи).

## Психолошка анализа на воајеризмот
Според Зигмунд Фројд, воајеризмот често е поврзан со егизбиционизмот при што процесот вообичаено се состои во следниве фази: најпрвин се јавува нагонот за набљудување како активност насочена кон други луѓе; потоа, надворешниот предмет се отфрла и човекот се свртува кон своето тело, со што активниот нагон се претвора во пасивен — да се биде набљудуван; најпосле, се воведува нов субјект кон кого се покажува егзибиционистот. Овде активната цел на половиот нагон се јавува пред пасивната, односно гледањето претходи на желбата да се биде набљудуван. Според тоа, на почетокот, воајеризмот е автоеротски чин, т.е. тој нема надворешен предмет, туку е свртен кон своето тело. Дури подоцна (по пат на споредба) доаѓа до замена на себеси со надворешен предмет (телото на некој друг). Со тоа, воајеризмот се разликува од садизмот, каде не постои оваа прелиминарна фаза, туку тој е од самиот почеток насочен кон надворешниот предмет.

## Воајеризмот како мотив во уметноста и во популарната култура
* „Дрворед“ — расказ на српската писателка Јелена Ленголд.

## Наводи

Категорија:Психијатрија
Категорија:Сексуални нарушувања
Длето

мини|226x226пкс|Современи длета
**Длето** — челична алатка што служи за длабење во дрво или во камен. За да користите длето, го ставате остриот раб на материјалот што сакате да го издлабите или обликувате, а потоа удирате на другиот крај од рачката на длетото со чекан. Силата од чеканот го придвижува сечилото во материјалот, овозможувајќи ви да издлабите мали парчиња и да создадете точни разрези или детални облици. Важно е да го држите длетото стабилно и да го удирате со контролирана сила за да избегнете оштетување на материјалот или повреда.

## Историја
Длетата се вообичаени во археолошките записи. Пронајдени се и материјали што биле издлабени од длета. Длетата постојат уште од древноста. Тогаш луѓето правеле длета од камен, како кремен или опсидијан. Ги користеле овие камени длета за да длабат работи како алатки, статуи, па дури и градби. Како што минувало времето, луѓето почнале да користат метал, како бронза и железо, за да прават длета. Металните длета биле многу поцврсти и можеле полесно да длабат материјали како дрво, метал и камен.

Низ историјата, длетата станале навистина важни алатки за секакви работни места. Дрводелците ги користеле за обликување на дрвото за изградба на куќи и мебел, додека вајарите ги користеле за длабење на прекрасни статуи и уметнички дела. Металците користеле длета за да го обликуваат металот во алатки и оружја.

## Наводи

## Надворешни врски

* Sharpening, Honing and Polishing Gouges and Other Carving Tools

__СОСОДРЖИНА__
__ИНДЕКС__
Категорија:Алати
Категорија:Металство
Категорија:Секачи
Куп на Македонија во ракомет 2022 (мажи)

**Куп на Македонија 2022** — 30. издание на Македонскиот  ракометен куп. Купот бил освоен од Вардар 1961.

## Завршен турнир
### Финале

## Поврзано
* Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2021/22
* Прва македонска ракометна лига 2021/22

## Наводи

2022
Категорија:Спортот во Македонија во 2022 година
Категорија:Ракометот во 2022 година
Ашик Кериб

**„Ашик Кериб“** (грузиски: აშიკ-ქერიბი) — советски филм од 1988 година во режија на Сергеј Параџанов и Давид Абашиѕе по сценариото на Гија Бадриѕе. Главните улоги ги играат: Јуриј Мгојан, Софико Чиаурели и Рамаз Чхикваѕе. Филмот, кој е заснован врз истоимениот краток расказ на Михаил Лермонтов, е последното остварување на Параџанов. Притоа, филмот е посветен на неговиот близок пријател Андреј Тарковски, кој умрел две години претходно. Покрај другото, филмот се одликува и со детален приказ на азербејџанската култура.

## Синопсис
Ашуг сака да се ожени со својата сакана, но нејзиниот татко е против бракот, зашто Ашуг е сиромашен, а таткото очекува богати понуди за својата „небесна ќерка“. Тогаш, девојката се заколнува дека ќе го чека саканиот илјада денови и ноќи, додека тој не се врати со многу пари. Така, Ашуг поаѓа на пат со цел да се збогати...

## Наводи

Категорија:Филмови на Сергеј Параџанов
Категорија:Советски филмови
Категорија:Експериментални филмови
Категорија:Историски филмови
Категорија:Филмови на Давид Абашиѕе
Категорија:Филмови со Рамаз Чхикваѕе
Категорија:Филмови со Софико Чијаурели
Категорија:Филмови со Јуриј Мгојан
Категорија:Филмови од 1988 година
Роберт Ц. Елстон

**Роберт Ц. Елстон** (роден на 4 февруари 1932) е британски  статистички генетичар и истакнат професор почесен професор на Универзитетот Кејс Вестерн Резерв. Тој е еден од епонимите на алгоритмот Елстон-Стјуарт и регресијата Хасеман-Елстон.

## Живот
Елстон е роден во Лондон, Англија во 1932 година.

Во 1970-тите тој работел со Џон Стјуарт за да го создаде алгоритмот Елстон-Стјуарт кој им овозможува на истражувачите да ја проценат веројатноста за генотипски податоци дадени за педигре.

Во 1980-тите Елстон работел на Медицинскиот факултет на Државниот универзитет во Луизијана во Њу Орлеанс работејќи на статистичка генетика. Елстон го напушти LSU за Универзитетот Кејс Вестерн Резерв во Кливленд во 1995 година, земајќи го со себе и останатиот персонал.

## Наводи

## Библиографија

* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Надворешни врски

* 
* 
Категорија:Родени во 1932 година
Категорија:Апсолвенти на Кембричкиот универзитет
Категорија:Апсолвенти на универзитетот „Корнел“
Категорија:Живи луѓе
Категорија:Генетика
Apple Vision Pro

мини|270x270пкс|Apple Vision Pro
**Apple Vision Pro** — слушалки со измешана реалност (опфаќа проширена и виртуелна реалност) од Apple, кои работат на основа на процесорот Apple M2 и помошниот чип Apple R1. Претставено на 5 јуни 2023 г. на WWDC 2023 и пуштено на 2 февруари 2024 г. во САД, Vision Pro може да се користи со струен адаптер или посебна батерија. Vision Pro е развиен како самостоен уред заснован на оперативниот систем visionOS, кој е дериват на iOS и е наменет да работи со примени за виртуелна и проширена реалност. Меѓутоа, доколку е потребно, уредот може да се поврзе и со Mac.

## Наводи

## Надворешни врски

* Матична страница

Категорија:Машинска опрема на Apple Inc.
Категорија:Периферни уреди
Категорија:Приказна технологија
__СОСОДРЖИНА__
__ИНДЕКС__
Мадам Веб (филм)

***Мадам Веб*** () — американски суперхеројски филм заснован на стриповите на Marvel Comics за Мадам Веб. Произведен е од Columbia Pictures и Di Bonaventura Pictures во соработка со Marvel и TSG Entertainment и распределен од Sony Pictures Releasing. Тој е четвртиот филм во медиумската франшиза „Вселената на Спајдермен од Sony“. Режисерка била Ес-Џеј Кларксон, таа го напишала и сценариото заедно со Мет Сазама, Бурк Шарплес и Клер Паркер, заснована на приказната од Керем Санга, Сазама и Шарплес. Главните улоги ги толкуваат Дакота Џонсон, Сидни Свини, Селест О'Конор, Изабела Мерсед, Тахар Рахим, Мајк Епс, Ема Робертс и Адам Скот.

Sony започнал да го развива филмот за Мадам Веб во својата заедничка вселена во септември 2019 г., а Сазама и Шарплес биле најмени да го напишат сценариото. Претходно Керем Санга подготвила нацрт-верзија. Кларксон се приклучила на проектот во мај 2020 г., а Џонсон добила улога на почетокот на 2022 г. Снимањето започнало во средината на јули 2022 г. и се одвивало во Бостон и низ Масачусетс до септември; Снимањето се одржало во Њујорк во средината на октомври и завршило до крајот на годината.

Премиерата на филмот „Мадам Веб“ се одржала на 12 февруари 2024 г. во театарот Regency Village во Вествуд (Лос Анџелес), и во американските кина на 14 февруари. Во Македонија, премиерата била на 15 февруари истата година. Филмот добил негативни одзиви од критичарите.

## Содржина
Болничарка од Менхетн, која по несреќа развива видовити способности што ѝ овозможуваат да ги гледа идните настани, е принудена да се соочи со откритијата за нејзиното минато; таа мора да заштити три млади жени од таинствен противник што ја сака нивната смрт.

## Наводи

## Надворешни врски

* Матична страница 

Категорија:Американски филмови
Категорија:Филмови на англиски јазик
Категорија:Филмови од 2024 година
Категорија:Американски акциони филмови
Категорија:Американски суперхеројски филмови
Народен театар Војдан Чернодрински

**Народен Театар Војдан Чернодрински** - Прилеп е македонска театарска установа која е формирана во 1950 година.

## Историја
Завесата на Театарот првпат се кренала на 18 февруари 1950 година, со изведбата на претставата "Кир Јања" од Ј.С Поповиќ, во режија на Аце Михајлоски. Првите глумци кои несебично гореле на сцената биле: Рампо Ачески, Борка Димкароска, Благоја Кепески, Борка Солеска, Блага Аламлиоска, Блага Батаклиева, Рада Смилеска, Маре Русеска, Владо Спиркоски, Аце Михајлоски, Нада Гешоска, Цане Настоски, Димче Шилоски. После доаѓаат и Димитар Гешоски, Кирил Жежоски, Благоја Ивчески, Благоја Спиркоски - Џумерко, Трајче Иваноски, Андон Јовановски, Цветанка Чавлеска, Најдо Тодески и Марјан Чакмакоски.

## Претстави
Низ годините, различните генерации глумци ределе премиери една по друга, имало и падови, но и успех на Театарот. Досега се прикажани околу 360 премиери, одиграни се над 7.500 претстави, кои ги гледале над 1,7 милиони луѓе. Најгледана и најиграна, изведена стопати, е "Солунски патрдии" од Миле Попоски во режија на Коле Ангеловски, па потоа "Од кол на кол", исто така во режија на Коле Ангеловски.

Театарот постигнал и голем успех и со претставите "Тапани во ноќта", Кавкански круг со креда", "Швејк..." во режија на Мартин Кочовски, со "Силјан штркот" според Марко Цепенков, во режија на Бранко Ставрев, потоа "Кумови", "Собирњн центар", "Туѓо сакаме, свое не даваме", "Колобан", "Молам за секс"... Белег на повеќедеценискиот растаж на Театарот дале и претставите "Спиро Црне" од Б.Р Платнар, во режија на Владимир Милчин, "Колобан" од Блаже Алексоски, во режија на Љубиша Георгиевски, "Арсениј" од Б.Р Платнар, "Полковникот птица" од Христо Бојчев и "Опера за три гроша" од Брехт, и двете во режија на Владо Цветановски.

Претстава што најмногу го сврте вниманието не само на македонската туку и на балканската публика е "Тапани во ноќта" од Брехт, во режија на Мартин Кочовски, која освои три награди на фестивалот МЕСС во Сараево и беше победник на 44. издание на МТФ "Војдан Чернодрински". Не помалку наградувана е "Кавкански круг со креда", која во 2011 година, беше прогласена за најдобра претстава на фестивалот "ЕХ Понто" во Љубљана, Словенија. Има освоено десетина награди на МТФ "Војдан Чернодрински".

Театарот во 2020 година, прослави 70-годишнина од неговото постоење, кој ја одбележа со претставата "Лажговци" од Антони Нелсон, во режија на Коле Ангеловски. Во претставата играат: Марјан Чакмакоски, Андон Јовановски, Виолета Чакарова, Трајче Иваноски, Цветанка Чавлеска, Најдо Тодески и Јасмина Мицовска-Станкоска.

Категорија:Театри во Македонија
Ветерник

**Ветерник**, **Вртеник** или **Вретеник** (, *Ветернико*, или *Βετεάρνικ*, *Ветеарник*, или *Βετέρνικ*, *Ветерник*; ) — поранешно село во Нестрамско, Егејска Македонија, денес во општината Нестрам во областа Западна Македонија, Грција.

## Географија
Селото се наоѓало во северното подножје на планината Грамошта, на левиот брег на реката Бистрица (Белица). Јужно од селото е тесната клисура Катафики, низ која реката се спушта од котлината на Грамошта во онаа на Загар.

## Историја
Во 1769 г. албански банди уништиле седум села во областа — Грамошта, Линотопи, Ветерник, Пискохори, Лагор, Омотско и Загар.

На крајот од XIX век Ветерник било влашко село во Костурската каза. За време на Илинденското востание во селото влегла четата на Коста Здрољов од Д’мбени, дел од големата чета на Васил Чакаларов, и се борела со башибозукот. Македонската чета го изгорела селото.

За време на Балканските војни селото е окупирано од грчка војска и во 1913 г. влегло во состав на Грција.

## Наводи

Категорија:Историски села во Нестрам
Атлантскиот модален хаплотип

Во човечката генетика, **атлантскиот модален хаплотип** (AMH) или хаплотип 15 е хаплотип на хромозомот Y од варијации на микросателитот Y-STR, поврзан со Хаплогрупата R1b. Откриен е пред многу SNP кои сега се користат за идентификување на Поткладите на R1b и референци за него може да се најдат во  постарата литература. Најтесно кореспондира со поткладот R1b1a2a1a(1) [L11].

АМХ е најчестиот хаплотип кај мажите во Атлантска Европа. Се карактеризира со следните маркерски алели:

* DYS388 12
* DYS390 24
* DYS391 11
* DYS392 13
* DYS393 13
* DYS394 14 (исто така позната како DYS19)

Достигнува највисоки фреквенции на Пиринејскиот Полуостров, во Велика Британија и Ирска. На Пиринејскиот Полуостров достигнува 70% во Португалија како целина, повеќе од 90% во Северозападна Португалија и скоро 90% во Галиција (СЗ Шпанија ), додека најголемата вредност се наоѓа меѓу Шпанија и Баскијците .

Една мутација во која било насока, би била AMH 1,15+. Множеството хаплотипови AMH 1.15 се нарекува и **атлантски модален кластер** или AMC.

## Поврзано

* Модален хаплотип
* Хаплотип
* Хаплогрупа
* Хаплогрупа R1b
* Список на Y-STR маркери

## Надворешни врски

* Некои дефиниции за хаплотип
* Некои варијации на DYS390
* Статија на PNAS за AMH и варијации на Британските острови

Категорија:Човечки Y-DNA модални хаплотипови
Категорија:Генетика
Хаплотип 35

Во човечката генетика, **Хаплотип 35**, исто така наречен ht35 или Ерменски модален хаплотип, е хаплотип на хромозомот Y од варијации на микросателитот Y-STR, поврзан со Хаплогрупата R1b . Се карактеризира со DYS393=12 (за разлика од атлантскиот модален хаплотип, друг хаплотип R1b, кој се карактеризира со DYS393=13). Припадниците на овој хаплотип се наоѓаат во голем број во Мала Азија и Ерменија, со помал број низ Средна Азија, Блискиот Исток, Балканот, на планините Кавкус и кај еврејската популација. Тие се присутни и во Британија во областите за кои е откриено дека имаат висока концентрација на Хаплогрупата Ј, што сугерира дека пристигнале заедно, можеби преку римските војници.    

## Поврзано

* Модален хаплотип
* Хаплотип
* Хаплогрупа
* Хаплогрупа R1b
* Список на Y-STR маркери

## Надворешни врски

* Хаплогрупа R1b (хаплотип 35)
Категорија:Генетика
Категорија:Човечки Y-DNA модални хаплотипови
Rs4680

Во генетиката, **rs4680** ( **Val158Met** ) е генетска варијанта. Тоа е единечен нуклеотиден полиморфизам (SNP) во генот *[[Катехол-O-метил трансфераза|Катехол-О-метил трансфереза (COMT]])* кој ја кодира катехол- *О* -метилтрансферазата. Единечната нуклеотидна замена помеѓу G--> A резултира со промена на аминокиселината од валин во метионин во генетски код 158. 

Алелот A или Met е поврзан со пониска ензимска активност (поради термонестабилност) и со истражувачко однесување.

Полиморфизмот е многу проучен во истражувањето за шизофренија, но од ноември 2011 година мета-анализата во базата на податоци *SzGene* покажува никаков или многу мал ефект. 

Неколку генетски студии на психологија на личноста ја испитувале поврзаноста на полиморфизмот со карактеристиките на личноста, вклучувајќи екстровертност, одбивност кон ризик и барање новина .     

## Наводи

Категорија:Генетика
Категорија:Биологија на биполарно растројство
Модален хаплотип

**Модален хаплотип** е предок хаплотип добиен од резултатите од ДНК тестот на одредена група луѓе, користејќи генетска генеалогија.

Двата најчесто дискутирани модални хаплотипи се Атлантскиот модален хаплотип (најчестиот хаплотип во делови од Европа, поврзан со Хаплогрупата R1b ) и Модалниот Хаплотип Коен (хаплотипот поврзан со еврејската традиција на Коханим). Сепак, специфичен модален хаплотип може да се одреди за кој било проект за презимеДНК базиран на генеалошки ДНК тест или друга тест група.

## Список на модални хаплотипови

## Наводи


## Поврзано

* Генеалошки ДНК тест
* Генетска генеалогија
Категорија:Генетска генеалогија
Категорија:Генетика
Сачма

мини|238x238пкс|Сачми
**Сачма** — ситно топче наполнето во фишеци што се користи како проектил кога сачмарката пука. Овие сачми обично се направени од олово, челик или други материјали и се спакувани заедно во внатрешноста на фишекот. Кога се пука со сачмарка, избувливата сила создадена од капислата и барутот во фишекот ја придвижува сачмата надвор од цевката во распространета шема. Оваа распространета шема им овозможува на сачмарките успешно да погодуваат цели на поширока област, што ги прави популарни за лов на птици и мал дивеч, како и за спортски дејности за гаѓање, како што е стрелање глинени гулаби.

Сачмите доаѓаат во различни големини, кои се означени со бројки или букви. Поголемите сачми вообичаено се користат за лов на поголем дивеч, додека помалите се користат за помал дивеч или за гаѓачки спортови.

## Наводи

## Надворешни врски

Категорија:Муниција
Категорија:Олово
__СОСОДРЖИНА__
__ИНДЕКС__
ABCD1

**ABCD1** е протеин кој ги пренесува масните киселини во пероксизоми.

## Функција
Протеинот кодиран од овој ген е член на суперфамилијата на транспортери на касети за врзување на ATP (ABC). ABC протеините транспортираат различни молекули низ екстра- и интра-клеточните мембрани. ABC гените се поделени на седум различни подфамилии (ABC1, MDR/TAP, MRP, ALD, OABP, GCN20, Бело). Овој протеин е член на подфамилијата ALD, која е вклучена во пероксизомалниот увоз на масни киселини и/или масни ацил-CoA во органелата. Сите познати пероксизомални ABC транспортери се полутранспортери на кои им е потребна партнерска молекула на половина транспортер за да формираат функционален хомодимерен или хетеродимерен транспортер. Овој протеин на пероксизомалната мембрана веројатно е вклучен во пероксизомалниот транспорт или катаболизмот на масни киселини со многу долг ланец.     

Дефектите во овој ген се идентификувани како основна причина за адренолеукодистрофија, рецесивно наследено демиелинизирачко нарушување на нервниот систем на Х-хромозомот.

## Интеракции
Се покажа дека ABCD1 комуницира со PEX19. 

## Наводи
 

## Поврзано

## Надворешни врски

* GeneReviews/NIH/NCBI/UW запис за X-поврзана адренолеукодистрофија
* ABCD1+protein,+human   
* Human  геном  и страница со детали за генот    
* Human   геном и страница со детали за генот    
Категорија:Гени на хромозомот X
Категорија:Генетика
Потсетник за таблети

**Потсетник за таблети** е секој уред што може да ги потсетува корисниците да ги земаат лековите. Традиционалните потсетници за апчиња се контејнери за таблети со прикачени електрични тајмери, кои може  претходно да се постават во одредени периоди од денот за да се вклучи алармот. Пософистицираните потсетници за таблети исто така можат да детектираат кога се отворени, и затоа кога корисникот е отсутен во времето кога требало да ги земе лековите, ќе биде потсетен за тоа кога ќе се врати. Овој потсетник може да биде изработен и во форма на светло, што им помага и на глуви или лицата со оштетен слух.

Понов тип на потсетник за таблети е мобилна апликација која го потсетува сопственикот да го земе лекот. Некои од овие апликации може ефикасно да го поддржат придржувањето на пациентите кон земање лекови. 

## Поврзано

* Дозер за апчиња
* Организатор на таблети

## Наводи

Категорија:Потрошувачка стока
Категорија:Извршни програми
Категорија:Фармација
Дозер за апчиња

**Дозерите за таблети** се ставки кои ослободуваат лекови во одредено време, се прецизира односно претходно се одредува времето, тоа им помага на пациентите да се придржуваат до нивниот пропишан режим на лекови. Тие исто така може да го предупредат пациентот дека е време да го земат лекот.

Некои уреди може да ја предупредат станицата за мониторинг доколку пациентот не го земе лекот навремено од уредот. 

## Поврзано

* Организатор на таблети

## Наводи

Категорија:Фармација
Стромаген

**Стромагенот** е производ кој е направен од матични клетки земени од коскената срцевина на пациентот и одгледувани во лабораторија. Откако коскената срцевина на пациентот е уништена со третман со зрачење на целото тело или хемотерапија, овие клетки се инјектираат назад во пациентот за да помогнат во обновата на коскената срцевина на пациентот. Стромагенот е проучен за спречување на болеста со трансплатирани клетки против домаќинот за време на трансплантација на матични клетки кај пациенти кои примаат третман за рак. Стромагенот се користи во клеточната терапија. Исто така наречени автологни проширени мезенхимални матични клетки OTI-010.  Трансплантацијата на периферни матични клетки може да им овозможи на лекарите да даваат повисоки дози на хемотерапија и да убијат повеќе туморски клетки. Сè уште не е познато и испитано дали Стромагенот го подобрува успехот на трансплантација на матични клетки кај жени со рак на дојка.  

## Наводи

Категорија:Фармација
Категорија:Биотехнологија
ПУ „Страшо Пинџур“ - Удово

**Основно училиште „Страшо Пинџур“** (официјално: **Подрачно основно општинско училиште „Страшо Пинџур“ - Удово**; скратено: **ПООУ „Страшо Пинџур“**) — подрачно основно училиште во селото Удово, претставува единка на истоименото училиште од селото Јосифово.

Училиштето е именувано по македонскиот партизан Страшо Пинџур.

## Местоположба

Објектот на училиштето се наоѓа во самото село Удово, во неговото Горно Маало.

## Настава

Во училиштето се изведува настава од прво до петто одделение и наставата се изведува единствено на македонски наставен јазик.

## Галерија


Податотека:ОУ „Страшо Пинџур“ - Удово 2.jpg|Влезот
Податотека:ОУ „Страшо Пинџур“ - Удово 3.jpg|Спортското игралиште
Податотека:ОУ „Страшо Пинџур“ - Удово 4.jpg|Поглед на училиштето и градинката


## Наводи

Категорија:Основни училишта во Општина Валандово
Удово
Категорија:Удово
АТП Ротердам

**АТП Ротердам** познат уште и како **Отворено тениско првенство на Ротердам** или **АБН АМРО Опен** е тениски турнир во машка конкуренција кој се одржува во Ротердам, Холандија. Турнирот се игра во арената Rotterdam Ahoy, обично во втората половина на февруари и моментално претставува еден од турнирите од АТП серијата 500. Првото издание било во 1972 година.

## Историја
Првото издание на АТП турнирот во Ротердам е одржано во 1972 година, а победник бил американецот Артур Еш. Следната година турнирот не бил одигран бидејќи терминт за одржување бил префрлен во месец март. Првобитно турнирот бил дел од серијата World Championship Tennis, а во 1978 година станал член на серијата Grand Prix. Од 1990 година е дел од АТП турнејата.

Финалето во 1984 година меѓу Иван Лендл и Џими Конорс прекинато е во вториот сет при резултат 6–0, 1–0 за Лендл поради дојава за поставена бомба; мечот никогаш не бил доигран бидејќи Лендл не бил подготвен да продолжи да игра.

Од 2004 година, директор на турнирот е Ричард Крајчек, поранешниот холандски тенисер и освојувач на Вимблдон во 1996 година.

Во 2012 година, турнирот забележал рекордна посетеност од 115.894 гледачи.

## Победници
### Поединечно
} Данил Медведев ||  Јаник Синер || 5–7, 6–2, 6–2
|-
|2024 ||  Јаник Синер ||  Алекс де Минор || 7–5, 6–4
|-
|2025 ||  Карлос Алкарас ||  Алекс де Минор || 6–4, 3–6, 6-2
|}

### Двојки

## Notes

## Надворешни врски
* 
* АТП Ротердам на страната на АТП

Категорија:АТП Ротердам
Ротердам
Категорија:АТП серија 500
Категорија:Тениски турнири во Холандија
Категорија:Тениски турнири на тврда подлога
Записите на ловецот

**„Записите на ловецот“** (руски: *Запи́ски охо́тника*) — збирка раскази на рускиот писател Иван Тургенев, првобитно објавени во списанието „СОвременик“ во текот на 1847-1851 година, а во 1852 година како посебно издание. Потоа, три раскази биле напишани и ставени во збирката во 1870-тите.

## Содржина
Збирката се состои од 25 раскази:
* Твор и Калинич
* Јермолај и воденичарката
* Малинова Вода
* Срескиот лекар
* Мојот сосед Радилов
* Еднодворецот Овсјаников
* Љгов
* Бегова Ливада
* Касјан од Красива Меча
* Бурмистр
* Канцеларија
* Намќор
* Двајцата спахии
* Лебеѓањ
* Татјана Борисовна и нејзиниот внук од брат
* Смрт
* Пејачи
* Петар Петрович Каратаев
* Состанок
* Хамлет од Шчигровскиот срез
* Чертопханов и Недопјускин
* Крајот на Чертопханов
* Живи мошти
* Татнат!
* Шумата и степата

## Наводи

Категорија:Дела на Иван Тургенев
Категорија:Руски раскази
Категорија:Книги од 1852 година
Лек без рецепт

**Лек без рецепт** — лек што може да се издава без лекарски рецепт (во случај на ветеринарни лекови без ветеринарен рецепт), бидејќи не ги исполнува критериумите за класификација како лек на рецепт. За нив се користи ознаката **BRp**. Во начело, лековите кои се издаваат без рецепт содржат активни состојки кои се користат безбедно долго време и не претставуваат голема опасност за пациентот, но потребна е и претпазливост при нивното користење.

## Мерила
Лековите што може да се продаваат без рецепт мора да ги исполнуваат следниве мерила:

* мора да имаат ниска вкупна токсичност и не смеат да имаат значителни репродуктивни, генотоксични или канцерогени својства;
* мора да претставуваат низок ризик од сериозни несакани ефекти и многу низок ризик од неочекувани сериозни несакани ефекти;
* не смеат да имаат интеракции со најчесто користените лекови што може да доведат до сериозни несакани ефекти;
* контраиндикациите, интеракциите, предупредувањата и меркита на претпазливост што се однесуваат на овој лек мора да бидат разбирливи за корисникот;
* ризикот од сериозни несакани ефекти е прифатлив само ако е можно превентивно да се исклучат ризичните групи на луѓе, без медицински надзор.

## Класификација
Понатаму, лековите без рецепт се класифицирани во две групи во зависност од местото на издавање: 

* Лекови без рецепт кои се достапни само во аптеките - безбедното самолекување бара надзор и советување во аптеките, особено за пациентот да добие информации за можни контраиндикации, неопходни предупредувања и мерки на претпазливост, можни интеракции со други лекови, несакани ефекти. Со советувањето во аптека дополнително се заштитува од можноста за неправилно дијагностицирање на болеста и можни последици поради ненавремено лекување, предозирање и злоупотреба на лекови, како и развој на отпорност на микроорганизмите на лекови.
* Лекови без рецепт, кои се продаваат во аптеки и специјализирани продавници - содржат главно активни состојки од растително потекло, нивното дејство е релативно благо и се користат за отстранување на поблаги симптоми, тие се релативно безопасни;

## Предности и слабости
Достапноста на лекови без рецепт може да игра позитивна улога, бидејќи овие лекови брзо и ефикасно ги ублажуваат медицинските проблеми за кои не е потребен медицински совет, го олеснуваат товарот на медицинските клиники и ја прошируваат достапноста на лекување дури и во оддалечените места каде што нема доктор. Сепак, употребата на лекови без рецепт и други облици на самолекување исто така претставуваат терапевтски ризици, како што се погрешна дијагноза, неправилен избор на лекување, неправилна употреба на лекот, недоволна или прекумерна доза, предоцна барање медицинска помош.

## Раширеност на употребата
Употребата на лекови без рецепт е доста честа појава. Често се користи и кај деца. Како што се зголемува достапноста на лекови без рецепт, така се зголемува и ризикот од несакани ефекти.

## Наводи

Категорија:Лекови
Делфина Акоста

**Делфина Акоста** (родена на 24 декември 1956 година) е парагвајска поетеса и раскажувач.

Акоста е родена во Асунсион,  и по професија таа е фармацевт. Заинтересирана за литература уште од младоста, таа ја започнала својата кариера како објавен поет кога некои од нејзините стихови се појавиле во *Патувачка поезија* во 1984 година  Меѓу нејзините дела има неколку збирки поезија и раскази.  Нејзината книга *Стихови на љубов и лудило* ја добива наградата ПЕН/Едвард и Лили Так за парагвајска литература во 2012 година. За својата работа има добиено и голем број други награди.    

## Творештво

* *Патувачка поезија* (1984)
* *Сите гласови, жена* (1986) 
* *Крстот на колибри* (1993)
* *Столбовите на Асунсион* (1987) 
* *Суштински стихови, како почит на чилеанскиот поет Пабло Неруда* (2001)
* *Романцеро на мојот град* (2003)
* *Патување*, раскази (1995) 
* *Мој драги* (2004)
* *Стихови на љубов и лудило*  

## Наводи

Категорија:Живи луѓе
Категорија:Родени во 1956 година
Категорија:Фармација
Категорија:Фармација по земја
Бернард Херман

**Бернард Херман** (англиски: *Bernard Herrmann;* роден **Максимилијан Херман**; 29 јуни 1911 24 декември 1975) бил американски композитор и диригент, а најпознат е по компонирање на музика за филм. Се смета за еден од најдобрите филмски композитори.

Бернард Херман добил Оскар за *[[Ѓаволот и Даниел Вебстер (филм)|„Ѓаволот и Даниел Вебстер“]]* (1941), а познат е по неговата соработка со Алфред Хичкок за кого ја компонирал музиката за филмските класици: *[[Човекот кој знаеше премногу (филм од 1956 година)|„Човекот кој знаеше премногу]]*“ (1956), *[[Вртоглавица (филм од 1958)|Вертиго]]* (1958), *[[Север-Северозапад (филм од 1959)|Север-северозапад]]* (1959), *[[Психо]]* (1960), *[[Птици (филм)|Птици]]* (1963) (како „консултант за звук“) и *[[Марни (филм)|Марни]]* (1964). Негова прва филмска музика била за првиот филм од Орсон Велс, *[[Граѓанинот Кејн]]* (1941). Други филмови за кој компонирал музика се: *[[Џејн Ер (филм од 1943 година)|Џејн Ер]]* (1943), *[[Ана и кралот на Сиам (филм)|Ана и кралот на Сијам]]* (1946), *[[Духот и г-ѓа Муир|Духот и госпоѓа Муир]]* (1947), *[[Денот кога Земјата застана|Денот кога земјата застана]]* (1951), *[[Кејп Феар (филм од 1962 година)|Кејп Фиар]]* (1962), *[[Фаренхајт 451 (филм од 1966 година)|Фаренхајт 451]]* (1966) и *Twisted Nerve* (1968). Херман напишал музика за филмови кои биле инспирирани од Хичкок, како: „ *[[Невестата носеше црно]]*“ од Франсоа Трифо (1968) и *[[Сестри (филм од 1972 година)|„Сестри“]]* од Брајан Де Палма (1972) и „ *[[Опсесија (филм од 1976 година)|Опсесија“]]* (1976). Компонирал музика за неколку фантастични филмови од Реј Харихаузен и компонирал за тв-серии, вклучувајќи ги *Have Gun – Will Travel* и *[[Зоната на самракот|Зона на самракот]]* од Род Серлинг. Негово последно дело, снимено непосредно пред неговата смрт, било за *[[Таксист (филм)|„Таксист“]]* од Мартин Скорсезе (1976). 

## Наводи

## Надворешни врски

* Здружение Бернард Херман
*   
* Имотот Бернард Херман
*  
* Некролог во списанието *[[Грамофон (списание)|Грамофон]]*
*   
* Бернард Херман на Soundtrackguide.net
* Дискографија Bernard Herrmann
* Копилето на Пучини во *филмски партитури месечно*
* Бернард Херман: Рани години во списанието *Саундтрак*
* Бернард Херман дела на Универзитетот во Калифорнија, библиотека Санта Барбара .
* Радио документарен филм Бернард Херман: Прослава на неговиот живот и музика од 1988 година

Категорија:Починати во 1975 година
Категорија:Родени во 1911 година
Категорија:Американски оперски композитори
Категорија:Композитори на класична музика од 20 век
Категорија:Американски филмски композитори
Категорија:Американски композитори на класична музика
Категорија:Добитници на Оскар
Жената на францускиот поручник (филм)

**„Жената на францускиот поручник“** () — филм од 1981, режиран од Карел Рајс (Karel Reisz) по сценариото на Харолд Пинтер, засновано врз истоимениот роман на Џон Фаулс (John Fowles). Главните улоги ги толкуваат: Мерил Стрип (Meryl Streep), Џереми Ајронс (Jeremy Irons), Лео Мекерн (Leo McKern) и Линзи Бакстер (Lynsey Baxter).

## Синопсис
Во филмот се испреплетени две љубовни приказни: едната се одвива во викторијанската ера, а другата во денешнината. Во првата приказна, лондонскиот џентлмен Чарлс (го игра Ајронс) пристигнува во мало место на морскиот брег со намера да ја побара раката на Ернестина (ја игра Бакстер), ќерката на еден угледен богат човек. Еден ден, додека Чарлс шета со својата свршеница, тој здогледува млада жена облечена во црнина за која Ернестина му кажува дека е некоја лесна жена која своевремено била заљубена во некој француски поручник. Жената се вика Сара (ја игра Стрип), а неа ја презира целото месно население, сметајќи ја за блудница. Кај Чарлс се раѓа интерес за Сара и постепено се вљубува во неа. Месниот лекар (го игра Мекерн) го известува дека Сара страда од тешка меланхолија и дека таа може да се излечи само ако го напушти местото, но таа го одбива тоа... Во втората приказна, двајца глумци, Мајк (го игра Ајронс) и Ен (ја игра Стрип) глумат во филм за жената на францускиот поручник при што за време на снимањето на филмот започнуваат љубовна врска, иако двајцата се во брак. Иако слични, двете приказни завршуваат различно...

## Наводи

Категорија:Филмови од 1981 година
Категорија:Британски филмови
Категорија:Филмови на англиски јазик
Категорија:Љубовни филмови
Категорија:Филмови засновани на романи
Категорија:Филмови снимени во Лондон
Категорија:Филмови снимени во Англија
Категорија:Филмови на Карел Рајс
Категорија:Филмови со Џереми Ајронс
Категорија:Филмови со Линзи Бакстер
Категорија:Филмови со Лео Мекерн
Категорија:Филмови со Хилтон Макреј
Категорија:Филмови со Емили Морган
Категорија:Филмови со Шарлот Мичел
Категорија:Филмови со Мерил Стрип
Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Англија
Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Лондон
Лек на рецепт

**Лек на рецепт** — лек што може да се издаде лекарски или ветеринарен рецепт. За разлика од него лекот без рецепт може да се издава или продава без рецепт. Лекот на рецепт исполнува најмалку едно од следниве мерила:

* дури и кога се користи правилно, може да биде непосредно или посредно опасно за корисникот доколку се користи без медицински надзор,
* поради честа неправилна употреба, постои голема веројатност непосредно или посредно да го загрози здравјето на корисникот,
* содржи активни состојки или препарати на активни состојки чии ефекти или несакани ефекти бараат дополнително истражување,
* постои во фармацевтски облик за парентерална употреба.

Во некои случаи, лековите со иста активна состојка може да се издаваат со или без рецепт, во зависност од болеста за која се наменети.

Режимот на издавање на лекот може да се промени на пазарот и некои нови лекови прво излегуваат на пазарот како лекови на рецепт, но кога ќе се соберат доволно безбедносни податоци, режимот се менува и овој лек може да се издава и без рецепт. Во Велика Британија, на пример, статините се веќе достапни без рецепт, но во повеќето други земји тие сè уште се достапни само на рецепт.

Лековите на рецепт може да се издаваат само во аптеки.

## Рекламирање
Лекот на рецепт не е дозволено да се рекламира на пошироката јавност, но е дозволено да се рекламира на стручната јавност (од лица кои се овластени да препишуваат и издаваат лекови), под условите утврдени со законската регулатива. Меѓу другото, сите својства на лекот мора да бидат избалансирано претставени во рекламирањето. Рекламирањето на лекот мора да ја поттикне неговата разумна и безбедна употреба, така што тој да биде претставен објективно и без претерување во неговите својства.

## Наводи

Категорија:Лекови
Марија Дауерер

**Марија Дауерер** (1624-1688) била шведски фармацевт ( аптекар). Таа била првата позната жена аптекар во Шведска.

Таа била ќерка на градскиот советник на Гетеборг, Тимон ван Шотинг и Клара ду Рес, а се омажила во 1646 година за аптекарот Георг Кристијан Даурер (1618-1664), кој истата година ја купил аптеката *Маркатан* во Стокхолм. Во последните години од животот на нејзиниот сопруг таа управувала со аптеката бидејќи тој бил  болен, а по неговата смрт ја наследила аптеката и лиценцата за работа во согласност со постоечките еснафски прописи. Таа управувала со аптеката до 1682 година, кога се пензионирала   продолжил да работи нејзиниот зет Јакоб Леонард Алмахер (1652–1724).

Во 17 век, единствените жени фармацевти биле вдовици кои ја наследиле дозволата од нивните покојни сопрузи. Оваа привилегија била укината во 1873 година, по што сите фармацевти требало да бидат формално обучени како такви, образование кое било отворено за жени во 1891 година, а првата дипломирана била Марта Лет.

## Наводи

Категорија:Починати во 1688 година
Категорија:Родени во 1624 година
Категорија:Фармација
Категорија:Фармација по земја
Категорија:Жени фармацевти
Маска (животно)

**Маска** — назив за мелез добиен со вкрстување на магарица со пастув. Маската е резултат на обратно вкрстување од мулето, кое е производ на магаре и кобила. Маската е различна од мулето и по физиологија и по нарав како последица на геномскиот отпечаток и исто така е поретка.

## Опис
Маската како и мулето се одликува хибридни особености.

Општо земено, и кај двата хибриди предните делови и главата на животното се слични на оние на таткото, додека задните делови и опашката се повеќе слични на оние на мајката. Маската вообичаено е помала од мулето, со пократки уши и полесна глава, опашката е ресеста како онаа на мајката магарица.

Посебните фенотипови на маската и мулето делумно се припишуваат на геномското втиснување - елемент на епигенетско наследување. Маските и мулињата се разликуваат по наравот и покрај тоа што споделуваат јадрени геноми. Се верува дека и ова може да се припише на дејството на впечатените гени.

## Плодност, стерилитет и реткост
Според повеќето извештаи, маските се стерилни и не се способни за репродукција. Мажјакот може да се пари, но емисијата не е плодна. Многу немаат сперма во емисијата, други имаат сперма која не е подвижна.

## Маската како мотив во уметноста и во популарната култура
* „Маски“ — збирка раскази на словенечкиот писател Тоне Селишкар.

## Поврзано
* Муле
* Коњ
* Магаре

## Наводи

Категорија:Добиток
Категорија:Домашни животни