Култ на личноста кон Нурсултан Назарбаев

мини|373x373пкс|Нурсултан Назарбаев
**Култот на личноста кон Нурсултан Назарбаев** () — израз кој се користи во политичкото и медиумското опкружување за да се опише природата на политичката и социолошката слика на Нурсултан Назарбаев, по аналогија со идеите за култот на личноста на другите лидери на земјите во светот.

## Манифестации на култот на личноста

### Во популарната култура
Неделата на документарни филмови „*Тунгиш-Први*“, посветена на одбележувањето на Денот на првиот претседател на Казахстан, се одржува во Нур-Султан, според официјалната веб-страница на главниот град. „*Денеска, на првиот ден, беа објавени два филма „Јади Анаси“, во кои самиот претседател зборува за својата мајка.* *А вториот филм се вика „Придружници“, односно, овде кој веќе студирал со претседателот, кој работел со него, веќе го откриваат како личност, како претседател, покажуваат и кажуваат каква личност е тој*“, цитира. веб-страницата на официјалниот претставник на „Центар Назарбаев“,  Оксана Лоскутова. Според организаторите, во текот на неделата ќе бидат претставени осум документарни филмови кои го отсликуваат животот и делото на претседателот на Казахстан. Секој ден е посветен на различни фази во историјата на независен Казахстан и улогата на Нурсултан Назарбаев во развојот на државата. „*Покрај тоа, по презентацијата на филмовите, учесниците ќе разговараат за интересни моменти од животот на Елбаси*“, се вели во пораката.

Главниот уредник на веб-страницата *Abai.kz,* Даурен Куат, смета дека речиси сите песни за Астана имаат плитко значење, составени од официјални лица кои преку зборот го вметнуваат името на Нурсултан Назарбаев. Сите тие се натпреварувачки песни и се напишани по шаблони. Според казахстанскиот писател Максат Маликула, повеќето од песните за Астана се компонирани за профит и по нарачка одозгора и поради тоа не можат да добијат популарност кај слушателите .

Исто така, во чест на Нурсултан Назарбаев, именувани се различни медали  и ордени, доделени за посебни заслуги во државните и јавните активности.

Првиот слог од неговото име „Нур“ е додаден во програмата за преселување, на името на џамиите Нур-Астана и Нур Гасир, на името на селото Нуркент , на името на областа на градот на Актобе, на име на партијата Нур Отан (од 2022 година „Аманат“), медиа холдинг Нур Медија , Интернет портал НУР. КЗ  и Нурбанк.

### Во топонимијата
[мини| Улица Назарбаев во [Аман]]
Најмалку 9 улици се именувани по првиот претседател на Казахстан. Улици во Јордан и Турција се именувани по Нурсултан Назарбаев. Во регионите на Русија, по него се именувани улици во Ингушетија, Чеченија  и Татарстан. Во Чеченија, по него е именуван и лицеј .

Три паркови го носат името Елбаси: во Ош (Киргистан), во Актобе (поранешен парк именуван по Абаи) и арборетум во Алмати (даб засаден лично од Нурсултан) во Казахстан. Аеродромот и железничката станица во Нур-Султан се именувани по Назарбаев .

Во 1998 година, планинскиот врв во северната падина на гребенот Тиен Шан Заилиски Алатау станал познат како Врв Нурсултан.

Со својот указ од 28 август 2004 година, Назарбаев го отворил Музејот на првиот претседател на Република Казахстан, кој раскажува за неговиот живот и улога во изградбата на нова независна држава Казахстан . Во чест на Нурсултан Назарбаев, именувани се културните институции, вклучувајќи ја Библиотеката на првиот претседател на Република Казахстан , два центри „*Историски и културен центар на првиот претседател*“ во Темиртау и „*Центарот Назарбаев*“ во Астана, 20 елитни училишта и главниот универзитет во земјата „Универзитет Назарбаев“, кои исто така биле создадени на иницијатива на самиот Нурсултан Назарбаев.

На 20 март 2019 година, веднаш по полагањето заклетва, новиот претседател на државата, Касим-Жомарт Токаев, донел одлука главниот град на земјата, Астана, да се преименува во Нур-Султан во чест на првиот претседател кој поднел оставка на 19 март 2019 година . На 23 март, Токаев потпишал декрет за преименување на градот .

### Споменици
[мини| Споменик во [Анкара]]
За време на неговиот живот, на Нурсултан Назарбаев му биле подигнати неколку споменици: Претседателскиот парк во Алма-Ата , Талдикорган , барелеф со него во Нур-Султан . Во Украина (каде што студирал идниот претседател) , во градот Комрат во Гагаузија , во градот Чолпон-Ата во Киргистан  и во Анкара . На 10 јули 2018 година, во чест на 78-от роденден на Назарбаев, била отворена скулптура во Националниот музеј во Астана, копирајќи ја композицијата на споменикот на 16-тиот американски претседател Абрахам Линколн во Вашингтон .

### Празници
1 декември е Денот на првиот претседател, кој исто така е државен празник и слободен ден. Во пресрет на Денот на првиот претседател, повеќе од 3.000 студенти масовно ја изразуваат својата љубов кон претседателот .

Неговиот роденден се совпаѓа со државниот празник *Денот на главниот град*. 7 мај е роденден на неговата прва ќерка и Ден на бранителот на татковината. И двата денови се празници.

## Водач на нацијата
Амзибек Жолшибеков, говорејќи на пленарната седница, предложил шефот на републиката Назарбаев да биде доживотен лидер на нација. Други пратеници предложиле проширување на гаранциите за неповредливост на имотот на првиот претседател и членовите на неговото семејство кои живеат со него. Во оваа насока, група пратеници предложиле да се воведат соодветни законски измени..

Пратеникот меѓу догото, изјавил: 
:: „Дополнително, за појасно регулирање на статусот на имунитетот на првиот претседател - водач на нацијата, се предлага да се утврди дека тој не може да одговара ниту кривично ниту административно за дела сторени од него во периодот на извршување на овластувањата на претседателот.

* На 12 мај 2010 година, пратениците на Маџилис, долниот дом на парламентот на Казахстан, едногласно ги усвоиле амандманите на пакетот нацрт-закони кои му даваат на претседателот Назарбаев статус на лидер на нацијата. Така, пратениците се согласиле дека шефот на државата и членовите на неговото семејство се целосно ослободени од кривична одговорност. Меѓу другото, сметките предвидуваат кривична одговорност за оштетување на сликите на првиот претседател на Казахстан, јавни навреди и искривување на фактите од неговата биографија. Исто така, во Нур-Султан ќе бидат создадени Музејот на првиот претседател и бистата на шефот на државата.

За прашањето за воведување на институцијата „Водач на нацијата“ биле донесени два предлог-закони:

* Предлог на уставен закон на Република Казахстан „За воведување на дополнувања и измени на некои уставни закони на Република Казахстан за прашањата за подобрување на законодавството во областа на обезбедување на активностите на првиот претседател на Република Казахстан - Лидерот на нацијата“ и
* Предлог-закон на Република Казахстан „За изменување и дополнување на некои законски акти на Република Казахстан за прашањата за подобрување на законодавството во областа на обезбедувањето на активностите на првиот претседател на Република Казахстан - Водачот на нацијата“.

Во однос на овластувањата, нацрт-уставниот закон на Република Казахстан „За воведување на дополнувања и измени на некои уставни закони на Република Казахстан за подобрување на законодавството во областа на обезбедување на активностите на првиот претседател на Република Казахстан - Водач на нацијата“ го утврдува следново:

* се обраќа на жителите на Казахстан, државните органи и службеници со иницијативи за најважните прашања за градење на државата, внатрешната и надворешната политика и безбедноста на земјата, кои се предмет на задолжително разгледување од страна на соодветните државни органи и службеници; 
* зборува пред Парламентот на Република Казахстан и нејзините комори, на состаноци на Владата на Републиката кога се разговара за прашања важни за земјата; раководи со Собранието на народот на Казахстан; да биде член на Уставниот совет, Советот за безбедност на Република Казахстан. Иницијативите што се развиваат во главните насоки на внатрешната и надворешната политика на државата се координирани со Првиот претседател на Република Казахстан - Водачот на нацијата.— О лидере нацииНа 13 мај 2010 година, Сенатот на Казахстан (Горниот дом) на парламентот ги одобрил амандманите на законодавството со кои на претседателот Нурсултан Назарбаев му се дава статус на „*лидер на нацијата*“ . На 3 јуни истата година, Назарбаев одбил да го потпише нацртот , но, сепак, не ставил вето. Во согласност со дупките во казахстанското законодавство, закон што не е потпишан, но не е вратен од претседателот во парламентот, стапува на сила 30 дена откако ќе биде примен на потпис од претседателот. Така, од 14 јуни 2010 година, Нурсултан Назарбаев бил прогласен за водач на нацијата .

Кривичниот законик на Казахстан има член на смртна казна за повредување на животот на претседателот на државата .

## Рангови, титули и награди
На 12 мај 2010 година, пратениците на Маџилис, долниот дом на казахстанскиот парламент, едногласно ги усвоиле амандманите на пакетот закони со кои на претседателот Назарбаев му се дава статус на лидер на нацијата. Така, народните пратеници се согласиле дека Нурсултан Назарбаев до крајот на својот живот е обдарен со моќ независно од статусот на претседателот (координација на иницијативите што се развиваат во главните насоки на внатрешната и надворешната политика на државата). Исто така, во согласност со измените, тој и членовите на неговото семејство се целосно ослободени од кривична одговорност. Меѓу другото, сметките предвидуваат кривична одговорност за оштетување на сликите на првиот претседател на Казахстан, јавни навреди и искривување на фактите од неговата биографија.
мини|291x291пкс| Портрети во канцелариски оддел
Исто така, во Нур-Султан ќе бидат создадени Музејот на првиот претседател и бистата на шефот на државата . На 13 мај 2010 година, Сенатот на Казахстан (Горниот дом) на парламентот ги одобрил амандманите на законодавството со кои на претседателот Нурсултан Назарбаев му се дава статус на „водач на нацијата“ . На 3 јуни истата година, Назарбаев одбил да го потпише нацртот , но, сепак, не ставил вето. Во согласност со казахстанското законодавство, закон што не е потпишан, но не е вратен од претседателот во парламентот, стапува на сила 30 дена откако ќе биде примен на потпис од претседателот. Така, од 14 јуни 2010 година, Нурсултан Назарбаев е прогласен за „Водач на нацијата“, што предизвикува двосмислена и често критичка оценка во некој дел од заедницата на Казахстан .

Името на претседателот, или деривати на името, се дадени и на безброј споменици, паркови, музеи, средни училишта и институции низ целата земја.

Според рускиот политиколог Андреј Грозин, изразен во 2013 година, Казахстан бил на исто ниво со Таџикистан во однос на степенот на култот на личноста и, можеби, за две години Казахстан ќе може да го достигне Туркменистан.

## Цитати
Владимир Нехорошев, поранешен пратеник од претседателската партија Нур Отан, е сигурен дека Нурсултан Назарбаев е повеќе од државник, тој е дијамант. „*Денес луѓето точно велат: тој не е човек на годината, тој е човек на векот!* *Нашиот прв претседател, благословен од Семоќниот! Мора да има срце во мозокот, во главата! Затоа, сите негови работи се многу длабоко обмислени. Во никој случај не може да се сомнева во мудроста на одлуките што ги носи*“, изјавил Владимир Нехорошев на конференцијата „*Улогата на лидерот на нацијата во развојот на парламентаризмот во Казахстан*“ што се одржала во пресрет на празникот во Астана .

„*Кога Нурсултан Назарбаев патува во регионите, тој обично е пречекан од преполни стадиони со „позитивни“ граѓани, „благодарни работници“ и „млади луѓе кои гледаат самоуверено во иднината*“, напишала новинарката на „*Централ Азија Монитор*“, Сауле Исабаева. „*Вообичаеното работно патување на претседателот, преку напорите на локалните власти, се претвора во помпезно шоу со песни, танци и пофалби - во најлошите традиции од советското минато*“ .

## Споменици
Во мај 2009 година, на иницијатива на Унијата на урбанисти на Казахстан, бил завршен споменикот „Козак Ели“ во Астана во близина на Палатата на независноста. Во центарот на бронзената скулптура се појавил барелеф „*Народот и претседателот*“ - со ликот на Нурсултан Назарбаев наспроти позадината на народот, како персонификација на единството и стремежот кон иднината .

Првиот споменик на претседателот на Казахстан за време на неговиот живот бил подигнат во 2011 година во паркот на Првиот претседател во Алма-Ата во чест на 20-годишнината од независноста на земјата. Монументалната и скулптурална композиција „Казахстан“ е изработена од бронза, гранит и мермер и ја претставува фигурата на Назарбаев на позадината на стилизиран златен орел, чии крилја ги симболизираат двата главни града во земјата - Алма-Ата и Астана.

Во 2016 година, во административниот центар на регионот Алмати, градот Талдикорган, бил подигнат втор споменик на претседателот - во паркот, на Алејата на државните симболи на Република Казахстан. Висината на бронзениот споменик е 4,2 m; основата е висока 4,5 m, и споменикот е изработен од кафеав кургански гранит. По должината на бронзената патека на гранитните ѕидови се наоѓаат и симболите на Република Казахстан: знаме, химна, грб и Уставот. Споменикот бил фрлен од пиедесталот за време на масовните протести во Казахстан на 5 јануари 2022 година .

Во јули 2018 година, во Националниот музеј во главниот град бил подигнат споменик на Назарбаев, кој потсетува на композицијата на споменикот на 16-тиот американски претседател Абрахам Линколн. На скулптурата стои натпис на казахстански јазик: „*Мојот сон е Казахстан да биде вечна земја.* *Времето ќе помине, луѓето ќе си заминат. Но, независноста ќе остане. Првиот претседател на Република Казахстан Елбаси Нурсултан Назарбаев“*.

Во јули 2020 година, споменик на Назарбаев бил подигнат на Универзитетот за национална одбрана во главниот град на републиката, Нур-Султан. Споменикот е целосна статуа на Водачот на нацијата во воена униформа, иако Назарбаев не служел во вооружените сили.

На 3 јули 2021 година, претседателот Токаев отворил споменик на Назарбаев во главниот град во чест на неговиот 81-ви роденден на територијата на новиот парк на раскрсницата на улиците Алихан Бокеихана и Кери, Жанибек Кандар. Назарбаев е прикажан како седи на стол .

Истиот ден бил отворен уште еден споменик на Назарбаев во градот Туркестан .

## Мислења за постоењето на култ на личноста
Многу политичари, новинари, како Жасарал Куанишалин и други, го забележуваат култот на личноста на Назарбаев .

Досим Сатпаев:
::*Во изминатите неколку години, од страна на многу наши функционери, претставници на елитата, навистина може да се забележи ефикасна поддршка за овој тренд поврзан со култот на личноста на првиот претседател*.

Болат Рискожа:
:*Казахстан долго време живее под култот на личноста на Назарбаев, велат противниците на претседателот. Но, со ова не се согласуваат неговите поддржувачи, кои се и партиски соработници. Но, постојат мислења дека самите обични луѓе се виновни за култот на личноста*.

Според политикологот Дилјарам Аркин, култот на личноста на Назарбаев почнува да се шири надвор од Казахстан .

## Протести против култот на личноста
Од 2007 до 2008 година постоело „монархистичко“ движење „Нур-Отар“, кое настапувало на улични акции, на кое движењето го исмеувало култот на личноста на Назарбаев. Името на движењето е во склад со провладината партија Нур-Отан и од казахстански е преведено како „*Свето стадо*“ .

На 3 февруари 2009 година, група млади пред канцеларијата на партијата Нур-Отан во Алма-Ата протестирале против ширењето на култот на Назарбаев .

Претставниците на Комунистичката партија на Украина (ЦПУ) на 16 декември 2013 година почнале да собираат потписи за отстранување на бистата на претседателот на Казахстан во Днепроѕержинск. Тие ја објасниле својата иницијатива со протест против кривичното гонење на работничките активисти во Казахстан, особено, масовните протести во Жанаозен во 2011 година .

Во 2016 година започнале протести на кои се слушаале пароли против владеењето на Нурсултан Назарбаев.

Во 2018 година, протестите продолжиле поради почетокот на движењето „Демократски избор“ (забрането од судот на Казахстан, но признаено како мирно движење од судовите на Европа).

Во 2019 година поради протестна активност Нурсултан не се кандитирал за уште еден мандат, но заминал во Советот за безбедност, всушност, задржувајќи ја власта

Во 2022 година, за време на Јануарските протести, биле уништени многу билборди со името на Нурсултан Назарбаев, а во градот Талдикорган бил срушен дури и споменик во чест на Нурсултан Назарбаев.

## Масовно преименување на централните улици на градовите и главниот град
На 20 март 2019 година, вршителот на должноста претседател Токаев предложил да се преименуваат централните улици на градовите и главниот град во чест на Назарбаев. Според експертот, вкупните трошоци поврзани со преименувањето се околу 125 милиони долари (или 47.301.250.000 тенге).

## Поврзано
* Култ на личноста
* Култ на личноста кон Хејдар Алиев
* Култ на личноста кон Јосиф Сталин

## Наводи

## Надворешни врски
* https://web.archive.org/web/20131022134727/http://rus.azattyq.org/section/nazarbaev_personality_cult/1823.html
* http://www.respublika-kaz.info/news/politics/27169/ 
* https://web.archive.org/web/20131113163201/http://baursak.kz/blog/politic/504.html#. UmbW-VNgu2Y
* https://web.archive.org/web/20131023062145/http://www.neweurasia.tv/cgi-bin/datacgi/database.cgi?file=News&report=SingleArticleRu2005&ArticleID=0016889
* http://www.zagranburo.info/tor-halvorssen-nazarbayev-much-hu/ 
* Фејсбук група Против култот на личноста на Назарбаев https://www.facebook.com/groups/280201912129313/412308295585340

Категорија:Култ на личноста
Категорија:Поими по идеологија
Категорија:Политика на Казахстан