Бангладеш

**Бангладеш** (); офиц. **Народна Република Бангладеш** ) — држава во Јужна Азија која излегува на Бенгалскиот Залив и го зазема осмото место по населеност во светот. Главен и најголем град е Дака, а најголемо пристаниште и второ место по големина е Читагонг.

## Потекло на името

## Историја

### Постара историја
[мини|лево|[Џамија на шеесет кубиња|Џамијата на шеесет кубиња од 15 век претставува светско наследство на УНЕСКО]]

На подрачјето на денешниот Бангладеш (Бенгал) се одржале будистички кралства до 13 век.

Во 1201&nbsp;г. Бенгал преминува под власта на делхиските султани, а потоа во земјата преовладувал исламот. Домашните исламски владетели владееле сè до 1576&nbsp;г., кога могулскиот владател Акбар ја приклучил Бенгалија кон Могулското царство. Во почетокот на 18 век државата почнала да пропаѓа, се зголемила моќта на локалните силници, а во средината на 18 век се засилило влијанието на Британската источноиндиска компанија, која по задушувањето на Бенгалското востание во 1757&nbsp;г. добила монопол над трговијата и собирањето данок.

### Колонијален период
Меѓу 1757 и 1854&nbsp;г. Бенгал бил цел на британските освојувачи во Индија; подоцна стопанската и политичката цел се префрила во з. Индија. Големото востание против Британците (1857&nbsp;г.) почнало во Бенгал и било поврзано со сè поголемата противречност меѓу муслиманското население и хиндуистичките велепоседници. По задушувањето на востанието во 1858&nbsp;г., сите територии на Источноиндиската компанија ги презела британската влада и ги здружила во колонијата Британска Индија.

### Дел од Пакистан
Во 1906&nbsp;г. е основана Муслиманската лига, политичка организација на муслиманите во Британска Индија која барала поделба на Индија и основање самостојна муслиманска држава. На 14.8.1947&nbsp;г. е прогласена Исламска Република Пакистан, составена од два потполна различни делови меѓу кои постоеле многу остри политички спротивности. На парламентарните избори во 1970&nbsp;г., во Источен Пакистан победила Лигата Авами под водство на шеикот Муџибур Рахман, која барала поголема автономија за источниот дел на Пакистан.

### Независен Бангладеш
На 1.3.1971&nbsp;г. пакистанскиот претседател Јахја Хан го одложил првото заседание на новиот парламент и во И. Пакистан пратил војска за да ги запре безредијата. Тие за малку можеле да прераснат во граѓанска војна. На 26.3.1971&nbsp;г. И. Пакистан прогласил независност и се преименувал во Бангладеш. Уште од самиот почеток Индија ги поддржувала бунтовниците и им се придружила во војната против пакистанската војска, која се предала на 16.12.1971&nbsp;г.

Со уставните промени во 1975&nbsp;г. многу се засилила положбата на претседателот на републиката. Претседателот на владата М. Рахман (1972-1975&nbsp;г.) станал претседател на републиката (1975&nbsp;г.), ги забранил опозициските партии и вовел еднопартиски систем, но настрадал како жртва на воен преврат. Власта ја презел генералот Зиа ур Рахман, подоцна претседател на републиката (1977-1981&nbsp;г.) кој паднал како жртва на новиот државен удар, исто како и неговиот наследник Абдус Сатар (1982&nbsp;г.). По него власта ја презел генералот Хосаин Мохамед Ершад (1983-1990&nbsp;г.), но морал да отстапи под притисокот на засилената опозиција.

По 1991&nbsp;г. најважни политички партии се Бангладешката народна партија (БНП) и Лигата Авами, меѓу кои постојат големи спротивности, државата често ја потресуваат демонстрации и штрајкови.

На 1.1.1997&nbsp;г. во сила стапил договорот со Индија за заедничко користење на водите на Ганг, а на 2.12.1997&nbsp;г. Владата потпишала мировен договор со верското движење Шанти бахини, кое 24 години се борело за правата на припадниците на будистичката вера.

## Административна поделба
thumb|right|240px|Карта на областите во Бангладеш

Бангладеш е поделен на 8 административни области (বিভাগ, „бибаг“). Секоја од нив е наречена по нејзиниот административен центар. Областите понатаму се делат на окрузи (জেলা, „зила“) кои пак се делат на подокрузи (উপজেলা, „упазила“).

### Предложени области
Поради порастот на населението, предложени се уште три области со цел да се олесни обемот административната работа:

* Комила ()
* Фаридпур ()

## Географија и клима
мини|десно|300п|Топографска карта на Бангладеш
### Клима
Климата е монсунска со високи температури преку целата година и обилни врнежи кои го носи јз.монсун (дождлив период јуни-октомври), во периодот на си. монсуни (ноември-март) има многу малку врнежи. Најмногу врнежи се крајбрежните делови, планините на ЈИ и подножјето на планината Каси-Џаинтија на С(3000-5000 мм), а во другите делови има 1300-2000 мм врнежи. Во почетокот и на крајот на дождливиот монсунски период чести се тропските циклони.

### Води
Најголеми реки се Ганг (Падма, 2510 км) и Брамапутра (Џамуна, 2840 км). Низводно во Дака се спојуваат во една река Мегна (264 км; од крајот на 18 век). уште во 1770&nbsp;г. главниот ракавец на реката Ганг била реката Хугли која тече низ Калкута; тогаш Брамапутра течела и од Дака. Бидејќи реките носат голема количина тиња и песок, течат меѓу природни насипи над околната низина и скоро при секоја поплава ги менуваат коритата. Поплавите погодуваат 3\4 од територијата и траат 3-6 месеци ( од јуни до ноември). По 1991&nbsp;г. по селата почнале да се градат издигнати бетонски засолништа, каде за време на поплавите се засолнува селското население; со тоа прилично се намалува бројот на загинатите.

## Државно уредување
Според Уставот од 16.12.1972&nbsp;г., Бангладеш е парламентарна република. Со уставните промени од 7.8.1991&nbsp;г. многу се смалени овластувањата на претседателот на републиката - пренесени се на парламентот, а исламот е прогласен за државна религија. Право на глас имаат сите бангладешки државјани на возраст над 18 години.

Парламентот го избира претседателот на републиката секои пет години, а повторно може да биде избран само уште еднаш. Го именува претседателот на републиката, како и претседателот на владата и министрите кои мораат едновремено да добијат и мнозинство гласови од парламентот.

Националното собрание (*Џатија сангсад*) е еднодомно и има 330 членови; 300 се избираат на општи избори секои пет години, а 30 места се резервирани за жените кои на општите избори ги избираат избраните делегати.

## Стопанство

[thumb|300px|Дака е комерцијален и финансиски столб на земјата, и најголемиот урбан економски центар во [Југоисточна Азија]]

Независно од стопанскиот раст во 90-тите години на 20 век, Бангладеш останува една од најсироманшните држави во светот, многу зависна од странска помош. Го погодува непродуктивната и голема државна управа, корупцијата и оптоварениот со мали кредити банкарски систем, но продуктивно е делувањето на невладините организации и посебните установи кои непосередно соработуваат со локалните организации и домашните дарители на помош.

### Туризам

Туризмот е многу скромен (203.000 странски туристи, најмногу од Индија); главни одредишта се Дака и долгите плажи покрај Кокс Базар и Текнафу.

### Сообраќај

##### Патен сообраќај
Бангладеш има 207.500 км патишта од кои 10% асфалтирани. На 23.6.1998&nbsp;г. е отворен 4,8 км долгиот патничко-железнички мост Бангабанду преку Брамапутра со кој за првпат се поврзани з. и и. дел на државата, а во 2004&nbsp;г. и 6 км долгиот мост преку реката Падме.
##### Железнички сообраќај
Државата има 2706 км железнички пруги (884 км со растојание меѓу шините од 1676 мм и 1882 км со растојание од 1000мм); сите се изградени уште во колонијалниот период.
##### Бродски сообраќај
Трговската морнарица има 40 брода со вкупна носивост од 441.000 т. Најголемо морско пристаниште е Читагонг. а помали се Калма и Монгла во делтата. Бангладеш има и 8400 км внатрешни патишта по кои се изведуваат 3\4 на товарниот и патничкиот сообраќај; главни пристаништа се Дака, Чандпур, Навабганџ, Барисал и Кулна.
##### Воздушен сообраќај
Бангладеш има 8 аеродроми со редовен патнички сообраќај; најголемиот меѓународен аеродром е покрај Дака (Zia international). Национален превозник е "Biman Bangladesh airlines", кој е во државна сопственост.

## Население, јазик и религија
Бројот на населението во Бангладеш во минатото многу брзо се зголемувал (1961&nbsp;г.: 50,8 мил.; 1988&nbsp;г.: 101,1 мил.), а во 90-тите години на 20 век, со програмите за планирање на семејството, порастот донекаде е забавен (1989&nbsp;г.: наталитет: 33,2 промили, природен прираст 21,6 промили). Речиси сите жители се Бенгалци (98%), зборуваат индоевропски бенгалски јазик и го пишуваат со посебно бенгалско писмо. Во планините Читагонг живеат 12 народи сродни на Бурманците:, најмногу се Чакмаи, Мармаи, Трипури и Мрои. Малкуте небенгалски народи живеат на крајниот север (Сантоли, Касиии, Гарои). Постојат големи културни и јазични разлики меѓу муслиманските Бенгалци и тибетско-бурманските будистички народи во планините на И, потиснати на маргините на општеството.

Бангладеш е една од најгустонаселените земји во светот; поголемиот дел од населението живее на село и се занимава со земјоделство. Преовладуваат различни видови селски населби по должината на патиштата и на природните насипи покрај реките, каде што сигурноста е малку поголема од годишните поплави. Многу села не се приклучени ниту на патната, ниту на електричната мрежа. Заради големата сиромаштија во провинцијата, се е поинтезивно доселувањето во градовите, особено во Дака (1961&nbsp;г.: 556.700 жит.; 1991&nbsp;г.:6,1 мил.). Поголеми градови (2001&nbsp;г.) се: Дака (5,64 мил., метрополитенскa област, 10,4 мил.), Читагонг (2,20 мил.), Кулна (811.000), Раџхаши (403.000).

### Религија
Според верската припадност жителите се главно сунитски муслимани (86%), потоа хиндуисти (12%), будисти и христијани.

## Култура во Бангладеш

## Музика во Бангладеш

## Спорт во Бангладеш

## Поврзано
* Бенгал
* Бенгалски Залив
* Бенгалски јазик

## Наводи

* „Државите на светот“ - Младинска књига, Скопје

## Надворешни врски
* Национален портал на Бангладеш


Категорија:Поранешни колонии на Британија
Категорија:Држави во Јужна Азија
Категорија:Бенгал
Категорија:Држави во Азија
Категорија:Држави и територии настанати во 1971 година
Категорија:Членки на Комонвелтот