Ломжа

**Ломжа** () — град кој се наоѓа во Полска, во Подлаското Војводство, со население од 62 779 жители според податоци од 2014 година. Жори е седиште на истоимениот регион. Претходно, градот бил главен град на Ломшкото Војводство во периодот од 1975 до 1998 година. Градот исто така е седиште на епархија од 1925 година.

## Историја

Градот бил основан во 10 век, на местото на денешното село *Стара Ломжа*. За првпат местото се споменува во службена евиденција во 14 век. Ломжа своите градски права ги добил во 1416 година и станал важен политички и економски центар во средината на 16 век.

thumb|170px|left|Големата синагога, срушена во 1941 година

Полскиот принц Болеслав IV изградил палата во 12 век. Во 1444 година градот вовел посебен данок за превоз покрај реката Нарев, што дополнително придонело за развој на градот. Во 16 век во градот се одржувале саеми трипати годишно. Во 1618 година голем пожар уништил поголем дел од градот, а шест години подоцна епидемија убиела 5.021 лица. Серијата на катастрофи (вклучувајќи ја и шведската инвазија и козачките напади) резултирале со брзо опаѓање на градот.

Први извори за еврејски жители во градот датираат од 1494 година. Бројот на еврејското население во 1808 година изнесувало 157. Во 1881 година еврејското население изградило синагога и таа била дизајнирана од страна на Енрико Маркони по кое градот станал центар на ционистичкото движење.. Во 1931 година во градот живееле мало 8.912 Евреи.

thumb|right|285px|Панорама на градот

За време на Полско-советската војна од 1919-1921, Ломжа се нашол директно на патот кога започнало повлекување на руската армија по поразот во Битката кај Варшава.

Во септември 1939 година, за време на заедничката советска и германска инвазија на Полска, Ломжа во голема мера била разрушена од страна на нацистите за време на Битката кај Ломжа, а потоа била предадена на Црвената армија. Градот останал под советска окупација до започнувањето на Операција Барбароса, кога германските сили го зазеле градот. На 12 август 1941 година во градот било создадено гето во близина на стариот пазар. Нацистите во овој период извршиле масовни убиства. Бројот на евреите кои биле одведени во гето од околните села и градови се движел од 10.000 до 18.000. Повеќе од 2,000 луѓе биле убиени на планината Гелцин. Многу Евреи од неисхранетост и болести починале од дизентерија и тифус. Останатите евреи биле испратени во Аушвиц. Гетото било ликвидирано во крајната депортација на 1 ноември 1942 година. Само мал број на Евреи од Ломжа го преживеале холокаустот. Дел од еврејското население пронашле засолниште кај католичките полски семејства. На крајот на 1944 година, советските сили го ослободиле регионот. По конференцијата од Јалта, советските сили се повлекле. Бројот на население во овој период изнесувал 12.500 жители.

Во годините 1946-1975 најстариот дел на градот бил повторно изграден. Во овој период биле изградени нови станбени објекти, неколку индустриски капацитети како фабриката за памук и мебел, како и термоцентрала. Во овој период бројор на населението се зголемил на 30.000 жители.

## Географија

Ломжа е град во североисточниот дел на Полска, на околу 150 километри од Варшава и 80 километри од Бјалисток. градот се наоѓа по должината на реката Нарев и е дел од како дел од Подлаското Војводство од 1999 година.

## Економија

Економијата на градот е тесно поврзана со неговата природна средина, со земјоделски и шумарски индустрии кои претставуваат главни гранки на економскиот развој на регионот. Во градот е развиена прехранбената индустрија, електрониката, производство на градежни материјали и мебел, производство и преработка на земјоделски култури, како и туризмот и агро-туризмот.

Најголемите компании вработуваат помалку од 1.000 работници, иако голем број на фирми се вбројуваат во првите сто претприемачи. Меѓу нив најпознати се Пивара Ломжа, DOMEL (производител на прозорци), FARGOTEX, Konrad, фабрика за мебел Łomżaитн.

До крајот на 2007 година, бројот на население кои постојано биле вработени бил 13.408 жители, вклучувајќи 7.170 жени. Сепак, стапката на невработеност (од 2009 година) останала значително висока на 14,1%. Бројот на регистрирани компании до крајот на 2008 година изнесувал 6.421 од кои 6.280 припаѓале на приватниот сектор.

## Население



Ломжа е трет по големина град во Подлаското Војводство со 63.036 жители. На крајот на 2006 година, порастот на населението е позитивно и изнесува 1,3% на 1.000 жители со оглед на состојбата на миграција која била негативна (-520). Стапката на невработеност во мај 2008 година изнесувала 10,2%. Според податоците од 2006 година, просечниот приход по глава на жител изнесува 2,942.31 полски злоти.

### Население по години:

ImageSize  = width:750 height:180
PlotArea   = left:75 right:20 top:25 bottom:25
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period     = from:0 till:28000
ScaleMajor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:50 align:left
  bar:1808 from:0 till:1516
  bar:1808 color:cobar2 from:0 till:157
  bar:1827 from:0 till:3265
  bar:1827 color:cobar2 from:0 till:948
  bar:1857 from:0 till:5881
  bar:1857 color:cobar2 from:0 till:2608
  bar:1897 from:0 till:19223
  bar:1897 color:cobar2 from:0 till:8752
  bar:1921 from:0 till:22014
  bar:1921 color:cobar2 from:0 till:9131
  bar:1931 from:0 till:25022
  bar:1931 color:cobar2 from:0 till:8912
PlotData=
  textcolor:black fontsize:S 
  bar:1808 at: 1516 text: 1,516 shift:(-14,5)
  bar:1808 at: 157 text: 157 shift:(-45,5)
  bar:1827 at: 3265 text: 3,265 shift:(-14,5)
  bar:1827 at: 948 text: 948 shift:(-45,5)
  bar:1857 at: 5881 text: 5,881 shift:(-14,5)
  bar:1857 at: 2608 text: 2,608 shift:(-55,5)
  bar:1897 at: 19223 text: 19,223 shift:(-17,5)
  bar:1897 at: 8752 text: 8,752 shift:(-55,5)
  bar:1921 at: 22014 text: 22,014 shift:(-17,5)
  bar:1921 at: 9131 text: 9,131 shift:(-55,5)
  bar:1931 at: 25022 text: 25,022 shift:(-17,5)
  bar:1931 at: 8912 text: 8,912 shift:(-55,5)



ImageSize = width:800 height:300
PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
 id:linegrey2 value:gray(0.9)
 id:linegrey value:gray(0.7)
 id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
 id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:70000
ScaleMajor = unit:year increment:10000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:2000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
 color:cobar width:22 align:left
 bar:1939 from:0 till:28000
 bar:1946 from:0 till:13772
 bar:1950 from:0 till:14839
 bar:1955 from:0 till:18818
 bar:1960 from:0 till:19876
 bar:1965 from:0 till:22564
 bar:1970 from:0 till:25800
 bar:1975 from:0 till:29006
 bar:1980 from:0 till:40813
 bar:1985 from:0 till:51155
 bar:1990 from:0 till:59335
 bar:1995 from:0 till:63338
 bar:2001 color:cobar2 from:0 till:65265
 bar:2005 from:0 till:63819
 bar:2010 from:0 till:63221
 bar:2014 from:0 till:62779
PlotData=
 textcolor:black fontsize:S
 bar:1939 at: 28000 text: 28.000 shift:(-14,5)
 bar:1946 at: 13772 text: 13.772 shift:(-17,5)
 bar:1950 at: 14839 text: 14.839 shift:(-17,5)
 bar:1955 at: 18818 text: 18.818 shift:(-17,5)
 bar:1960 at: 19875 text: 19.875 shift:(-17,5)
 bar:1965 at: 22564 text: 22.654 shift:(-15,5)
 bar:1970 at: 25800 text: 25.800 shift:(-15,5)
 bar:1975 at: 29006 text: 29.006 shift:(-15,5)
 bar:1980 at: 40813 text: 40.813 shift:(-15,5)
 bar:1985 at: 51155 text: 51.155 shift:(-15,5)
 bar:1990 at: 59335 text: 59.335 shift:(-15,5)
 bar:1995 at: 63338 text: 63.338 shift:(-15,5)
 bar:2001 at: 65265 text: 65.265 shift:(-15,5)
 bar:2005 at: 63819 text: 63.819 shift:(-15,5)
 bar:2010 at: 63221 text: 63.221 shift:(-15,5)
 bar:2014 at: 62711 text: 62.779 shift:(-15,5)


### Старосна структура

690x480px

## Религија

Жителите на Ломжа се претежно римокатолици, иако во текот на вековите во градот живееле еврејско и протестантско население. Постојат докази за многу еврејски и протестантски надгробни споменици на гробиштата. Освен римокатоличко население, градот е исто така дом на една голема група на муслимани од чеченско потекло.


File:Katedra św. Michała Archanioła w Łomży, nr rej. A-39 z 28.02.1953 r..jpg|Катедрала Св. Михаил
File:Lomza katedra fc05.jpg|Влезот на катедралата
File:Lomza katedra fc11.jpg|Надгробен споменик од 1589 година
File:Zespół klasztorny OO Kapucynów w Łomży.jpg|Црква од 18 век


## Образование

Историјата на образованието во Ломжа датира од почетокот на 15 век, кога за првпат била основана парохија. Во 1614 година, Језуитите кои живееле во градот основале свое училиште.

Во моментов во градот постои добро развиена мрежа на јавни и приватни училишта на сите нивоа. Постојат седум основни училишта, десет средни училишта, шест универзитети (вклучувајќи и три приватни) и две училишта на уметноста. Нивото на образование во Ломжа е високо, според резултатите од испитите и листите на целата земја.


File:Łomża PWSIP.jpg|Академија за компјутерски науки и бизнис администрација
File:Łomża ILO.jpg|Зградата на првата гимназија, именувана по Тадеуш Кошќушко
File:Łomża Seminarium Duchowne.jpg|Зградата на Богословско училиште 


## Спорт

Историјата на спортот во Ломжа датира од крајот на 19 век, кога првите аматерски трки биле одржани во 1897 година. Две години подоцна, во градот бил основан спортски клуб за веслање.

Првиот фудбалски клуб бил основан на 16 април 1926 година, кој денес се вика ФК Ломжа. Постојат неколку спортски клубови во градот, кои се натпреваруваат во одбојка, кошарка, атлетика и боречки вештини. Во јуни 2009 година во градот се одржало финалето на фудбалскиот натпревар во кадетска категорија. Спортот во градот е поддржан од страна на Здружението за унапредување на физичката култура и спорт. Во 1998 година била отворена спортска арена за национални и меѓународни спортски настани, вклучувајќи затворени фудбалски натпревари и турнири во боречки вештини.

Во 2009 година бил потпишан договор за изградба на општински базен.


File:Stadion Lomza 2011.JPG|Стадион на кој се натпреварува ФК Ломжа
File:Łomża Orlik ILO.jpg|Спортски комплекс


## Луѓе
* Јулија - полска пејачка
* Јицхак Ајзик Херцог - израелски рабил
* Самуел Левин - американски лекар

## Збратимени градови

*  Маскатин (САД)
*  Новоград Волински (Украина)
*  Шолечники (Литва)
*  Ковно (Литва)
*  Талин (Естонија)
*  Седертелје (Шведска)
*  Сигтуна (Шведска)

## Наводи

## Надворешни врски

* Official website of Łomża City
* Official website of Łomża City for mobile devices 
* Łomża City in old documents 
* Historical Łomża 
* Łomża City in "Geographical Dictionary of Polish Kingdom and other Slavic countries, Vth volume" p. 699-704
* The website about monuments in Łomża
* 
* [Water Tower Sikorskiego street](http://www.polskaniezwykla.pl/web/place/22054,lomza-wieza-cisnien-(1954).html)

Категорија:Градови во Подлаското Војводство
Категорија:Градски окрузи во Полска