Зеленика

[thumb|232px|[Шимшир (*Buxus sempervirens*)]]
thumb|232px|''Buxus colchica''
thumb|232px|Лисја на ''Buxus sinica''
thumb|232px|Лисја на ''Buxus henryi''
thumb|232px|Лисја и капсули на ''Buxus wallichiana''
thumb|232px|right|Кора на зеленика
thumb|right|232px|Детал од кора на зеленика

**Зеленика** или **шимшир** (науч. *Buxus*) — род од околу 70 видови во семејството зеленики (*Buxaceae*).

Зелениката води потекло од западна и јужна Европа, југозападна, јужна и источна Азија, Африка, Мадагаскар, најсеверна Јужна Америка, Средна Америка, Мексико и Карибите, со тоа што најголемиот број видови се тропски или суптропски; само европските и некои азиски видови се отпорни на мраз. Центри на диверзитет наоѓаме во Куба (околу 30 вида), Кина (17 вида) и Мадагаскар (9 вида).

Ова се бавнорастечки зимзелени грмушки и мали дрва, кои растат до висина од 2-12 м (ретко до 15 м). Листовите се спротивставени, заоблени, ланцеолатни и кожести; кај највеќето видови се мали, со должина од 1,5-5 см и широчина од 0,3-2,5 см, но долги и до 11 см и 5 см во ширина кај *B. macrocarpa*. Цветовите се мали и жолтозелени, со обата пола на едно растение. Плодовите се мали капсули долги по 0,5-1,5 см (до 3 см кај *B. macrocarpa*) и содржат по неколку мали семиња.

Родот се дели на три генетски посебни отсека, секој од различен регион - еден од Евроазија, друг од Африка (соврен северозападна Африка) и Мадагаскар, и трет од Америка. Африканските и американските отсеци се генетски посродни од евроазискиот отсек (Балтазар и др., 2000).

### Одбрани видови
;Европа, северозападна Африка, Азија
* *[[Buxus austro-yunnanensis]]* (**јинанска зеленика**; југозападна Кина)
* *[[Buxus balearica]]* (**балеарска зеленика**; Балеарски Острови, јужна Шпанија, северозападна Африка)
* *[[Buxus bodinieri]]* (Кина)
* *[[Buxus cephalantha]]* (Кина)
* *[[Buxus cochinchensis]]* (Малезија)
* *[[Buxus colchica]]* (**грузиска зеленика**; Западен Кавказ)
* *[[Buxus hainanensis]]* (**хајнанска зеленика**; Кина: Хајнан)
* *[[Buxus harlandii]]* (**Харландова зеленика**; јужна Кина)
* *[[Buxus hebecarpa]]* (Кина)
* *[[Buxus henryi]]* (**хенриева зеленика**; Кина)
* *[[Buxus hyrcana]]* (**касписка зеленика**; Елбрус, источен Кавказ)
* *[[Buxus ichangensis]]* (Кина)
* *[[Buxus latistyla]]* (Кина)
* *[[Buxus linearifolia]]* (Кина)
* *[[Buxus megistophylla]]* (Кина)
* *[[Buxus microphylla]]* (**јапонска зеленика**; Кореја, Кина; долго време одгледувана во Јапонија)
* *[[Buxus mollicula]]* (Кина)
* *[[Buxus myrica]]* (Кина)
* *[[Buxus papillosa]]* (западни Хималаи)
* *[[Buxus pubiramea]]* (Кина)
* *[[Buxus rivularis]]* (Филипини)
* *[[Buxus rolfei]]* (Борнео)
* *[[Buxus rugulosa]]* (Кина, источни Хималаи)
* *[[Buxus rupicola]]* (Малезија)
* *[[Buxus sempervirens]]* (**[[Шимшир]]** или **европска зеленика**; Македонија, западна и јужна Европа, освен далечниот југозапад)
* *[[Buxus sinica]]* (**кинеска зеленика**; Кина, Кореја, Јапонија)
* *[[Buxus stenophylla]]* (Кина)
* *[[Buxus wallichiana]]* (**хималајска зеленика**; Хималаи)
;Африка, Мадагаскар
* *[[Buxus acuminata]]* (Африка: Заир; син. *Notobuxus acuminata*)
* *[[Buxus calcarea]]* (мадагаскарска ендемска)
* *[[Buxus capuronii]]* (мадагаскарска ендемска)
* *[[Buxus hildebrantii]]* (источна Африка: Сомалија, Етиопија)
* *[[Buxus humbertii]]* (**Хамбертова зеленика**; Мадагаскарска ендемска)
* *[[Buxus itremoensis]]* (мадагаскарска ендемска)
* *[[Buxus lisowskii]]* (Конго)
* *[[Buxus macowanii]]* (**’ртска зеленика**; источна и северна Јужна Африка)
* *[[Buxus macrocarpa]]* (мадагаскарска ендемска)
* *[[Buxus madagascarica]]* (**мадагаскарска зеленика**; Мадагаскар, Комори)
* *[[Buxus monticola]]* (мадагаскарска ендемска)
* *[[Buxus moratii]]* (Мадагаскар, Комори)
* *[[Buxus natalensis]]* (**наталска зеленика**; источна ЈАР; син. *Notobuxus natalensis*)
* *[[Buxus obtusifolia]]* (источна Африка; син. *Notobuxus obtusifolia*)
* *[[Buxus rabenantoandroi]]* (мадагаскарска ендемска; син. *B. angustifolia* ГЕ Шац & Лоури *нон* Мил.)
;Америка
* *[[Buxus aneura]]* (Куба)
* *[[Buxus bartletii]]* (Средна Америка)
* *[[Buxus brevipes]]* (Куба)
* *[[Buxus citrifolia]]* (Венецуела)
* *[[Buxus crassifolia]]* (Куба)
* *[[Buxus ekmanii]]* (Куба)
* *[[Buxus excisa]]* (Куба)
* *[[Buxus heterophylla]]* (Куба)
* *[[Buxus imbricata]]* (Куба)
* *[[Buxus lancifolia]]* (Мексико)
* *[[Buxus macrophylla]]* (Средна Америка)
* *[[Buxus mexicana]]* (Мексико)
* *[[Buxus muelleriana]]* (Куба)
* *[[Buxus olivacea]]* (Куба)
* *[[Buxus pilosula]]* (Куба)
* *[[Buxus portoricensis]]* (Порторико)
* *[[Buxus pubescens]]* (Мексико)
* *[[Buxus rheedioides]]* (Куба)
* *[[Buxus vahlii]]* (**валова зеленика** или **мазна зеленика**; Порторико; син. *B. laevigata*)

### Симболика и употреба
Зелениките често се користат како жива ограда и во украсно поткастрување, а цврстото дрво (наречено „шимшир“) е особено вреднувано за дрворез и дрвени печати за печатење. Фактот што цветовите се незабележителни значи дека растението се одгледува за листовите. Зелениката особена примена наоѓа кај живата ограда, украсното поткастрување, и лавиринти во формални градини. Ако ѝ се даде време, живата ограда може да порасне огромна. Меѓутоа често се кастри во мал формат, како кај познатите градини на Виландрискиот дворец во Франција.

Скопската населба Зелениково е именувана по ова растение, заради неговото изобилие во тоа подрачје.

Зелениката традиционално се користела за израборка на белите шаховски фигури.

## Зелениката како тема во музиката
* „Ој зелено, зеленико“ - македонска народна песна.

## Поврзано
* Зелениче

## Литература
* Balthazar, M. von, Peter K. Endress, P. K., и Qiu, Y.-L. 2000. Phylogenetic relationships in Buxaceae based on nuclear internal transcribed spacers and plastid *ndhF* sequences. *Int. J. Plant Sci*. 161(5): 785–792 (онлајн).

## Наводи

## Надворешни врски

* За зелениката (со карта на распределеност)  

Категорија:Зеленики
Категорија:Растенија за бонсаи