Апсида (астрономија)

*:За архитектонскиот поим, видете [[апсида]].*
мини|десно|250п|Апсидите ги означуваат најблиските и најдалечните точки на орбитрачкото тело околу централното.
мини|десно|250п|Примери на „периапсида“ и „апоапсида“ во модел со две големи тела кои се движат по елиптични орбити околу нивните тежишта.

**Апсида** () — екстремна точка на орбитата на астрономски објект. Поимот во астродинамиката се однесува на растојанието измерено меѓу тежиштето на централното и орбитирачкото тело. Кога се работи за вселенските латала, поимот и сродните поими обично се употребуваат за означување на орбиталната висина на леталото од површината на централното тело.

## Потекло на поимот
Поимот „апсида“ потекнува од грчкиот збор ἀψίς (апсис), со значење „лак“. Кај елиптичните орбити постојат две апсиди, при што се употребува претставката „пери-“ (*περί*), со значење „блиску“, и претставката „ап-“ или „апо-“ (*ἀπ(ό)*), со значење „далеку“.

## Видови апсиди
Во зависност од видот на централното и орбитирачкото тело, се разликуваат повеќе сродни поими:
* кога телото кружи околу Сонцето, точката на најблиско растојание се нарекува „перихел“, а точката на најдалечното растојание „афел“;
* кога телото кружи околу други ѕвезди, точката на најблиско растојание се нарекува „периастрон“, а точката на најдалечното растојание „апастрон“;
* кога телото кружи околу Земјата, точката на најблиско растојание се нарекува „перигеј“, а точката на најдалечното растојание „апогеј“;
* кога телото кружи околу Месечината, точката на најблиско растојание се нарекува „перицинтион“, а точката на најдалечното растојание „апоцинтион“; и
* кога телото орбитра околу тежиштето, точката на најблиско растојание се нарекува „перицентар“ или „периапсида“, а точката на најдалечното растојание „апоцинтар“ или „апапсида“.

## Линија на апсиди
Правата линија којашто ги поврзува перицентарот и апоцентарот е позната како „линија на апсиди“. Ова всушност е големата оска на елипсата, односно нејзиниот пречник. За систем со две тела, тежиштето на системот лежи на оваа линија во еден или двете жаришта на елипсата. Кога едното тело е значително поголемо од осстанатото, може да се претпостави дека истото се наоѓа во жариштето. Сепак, без оглед на тоа дали ова е случај или не, двете тела се движат по слични елиптични орбити, при што секое од нив има жариште во тежиштето на системот, а нивните линии на апсиди се со должина којашто е обратнопропорционална на нивните маси. Историски, во геометриските системи, апсидите биле мерени од центарот на Земјата. Меѓутоа, во случајот на Месечината, тежиштето на Земјо-месечевиот систем или Земјиноо-месечевото тежиште како заедничко жариште за орбитите на Земјата и Месечината една околу друга изнесува околу 74% од растојанието од центарот на Земјата до нејзината површина.

## Математички формули
[мини|десно|250п|Кеплеровите [орбитални елементи: точката *F* е во перицентарот, точката *H* во апоцентарот, а црвената линија меѓу нив е линијата на апсидите]]
Следните формули се однесуваат на перицентарот и апоцентарот на орбитата:
* периицентар: максимална брзина  v_\mathrm{per} = \sqrt{ \tfrac{(1+e)\mu}{(1-e)a} } \, на најмало растојание r_\mathrm{per}=(1-e)a\!\,,
* апоцентар: минимална брзина  v_\mathrm{ap} = \sqrt{ \tfrac{(1-e)\mu}{(1+e)a} } \, на најголемо растојание r_\mathrm{ap}=(1+e)a\!\,,

додека во склад со Кеплеровите закони и зачувувањето на енергијата, овие две големини се константи за дадената орбита, односно:
* посебен релативен момент на импулс h = \sqrt{(1-e^2)\mu a},
* посебна орбитална енергија \varepsilon=-\frac{\mu}{2a},

каде:
* *a* е голема полуоска еднаква на \frac{r_\mathrm{per}+r_\mathrm{ap}}{2};
* *μ* р стандардниот гравитациски параметар; и
* *e* е занесувањето дефинирано како e=\frac{r_\mathrm{ap}-r_\mathrm{per}}{r_\mathrm{ap}+r_\mathrm{per}}=1-\frac{2}{\frac{r_\mathrm{ap}}{r_\mathrm{per}}+1}.

Треба да се забележи дека за претворање на височините над површината во растојанија меѓу орбитата и централното тело, полупречникот на централното тело е потребно да се додаде и обратно.

Аритметичката средина на двете растојанија е должината на големата полуоска *a*. Геометриската средина, пак, на двете растојанија е должината на малата полуоска *b*.

Геометриската средина на двете брзини е:
:\sqrt{-2\varepsilon}=\sqrt{\frac{\mu}{a}},

што е брзина на тело во кружна орбита, чиј полупречник е a.

## Поврзано
* Сонцестој
* Орбитални елементи

## Надворешни врски
* Апогеј-перигеј 
* Афел-перихел 

Категорија:Небесна механика
Категорија:Астродинамика
Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ
Категорија:Орбити