open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Винко Ошлак

мини| Винко Ошлак
**Винко Ошлак** (роден на 23 јуни 1947 година) е словенечки автор, есеист, преведувач, колумнист и есперантист од австриската покраина Корушка.

## Живот
Роден е во градот Словењ Градец, кој тогаш бил дел од Социјалистичка Република Словенија во поранешна Југославија. По завршувањето на основното и средното образование во родната словенечка Корушка, се запишал на Универзитетот во Љубљана, каде што студирал политички науки. Поради економски причини, ги напуштил студиите и се посветил на новинарството. Како посветен римокатолик, бил активен во словенечката христијанска интелектуална поткултура околу алтернативното списание "Ревија 2000". Меѓу другите, станал близок пријател со словенечкиот христијански социјалистички поет и дисидент Едвард Коцбек, кој силно влијаел на духовниот и интелектуалниот развој на Ошлак.

Поради неговиот критички став кон титоистичкиот режим, Ошлак не можел да најде работа како новинар и работел како физички работник. Во 1983 година, по притисоци од југословенската тајна полиција, одлучил да се пресели во Австрија. Се населил во Клагенфурт, Корушка, и се вклучил во културните активности на корушките Словенци. Се запишал на Академио Интернациа де ла Шценцој во Сан Марино, каде што дипломирал по филозофија во 1991 година со теза за државната филозофија на Новалис. Две години подоцна, добил магистерска титула на истата институција со теза насловена "Идентитет и комуникација во случајот на словенечкото малцинство во Корушка".

Ошлак има напишано неколку книги со есеи на словенечки, германски и есперанто. Исто така, пишува колумни во неколку словенечки и австриски списанија. Во 2003 година, ја добил наградата Рожанц, највисокото признание за есеистика во Словенија.

Од 1989 до 2006 година, Ошлак работел како службеник во словенечката секција на Католичката акција за Римокатоличката епархија Гурк. Во овој период, се појавувал во јавноста како католички интелектуалец. Сепак, во 2006 година, ја напуштил Римокатоличката црква и се приклучил на евангелистичката заедница, критикувајќи го политичкото вмешување на Римокатоличката црква и нејзиниот недостаток на посветеност на христијанската есхатологија.

Од 2004 година, Ошлак служел како претседател на есперантистичкиот центар на Меѓународниот П.Е.Н.

Во 2023 година, на Словенечкиот книжевен саем, Ошлак ја добил литературната награда Светлобница за романот "Писмо до Филемон", кој бил објавен од издавачката куќа Дружина. Романот бил претставен во Галеријата Дружина. 

Во јули 2024 година, Ошлак го објавил романот "Писмо до Филемон", кој бил награден на минатогодишниот натпревар на Дружина, Светлобница. Романот бил објавен и на есперанто. 

Ошлак исто така работел како преведувач од германски, англиски и есперанто на словенечки и на есперанто, преведувајќи дела од автори како Тагоре, Ганди, Стефан Цвајг, Капудер, Ребула, Иван Цанкар, Вацлавик, Новалис и Кант. 

Тој живее и работи во Клагенфурт.

## Наводи
*Short biography
*Biography in the journal Dnevnik
*Article on Ošlak in the journal Mladina
*Evangelical Mission in Esperanto. 

Категорија:Родени во 1947 година
Категорија:Живи луѓе
Категорија:Есеисти
Дејан Жидан

**Дејан Жидан** (роден на 16 октомври 1967 година во Марибор, Словенија) ― словенечки политичар, поранешен лидер на Социјалдемократите и поранешен претседател на Државниот збор на Словенија. По професија е ветеринар. Служел како министер за земјоделство, шумарство и храна од 2010 до 2012 година во владата на Борут Пахор. Во 2011 година бил избран за член на Државниот збор. Во 2013 година станал министер за земјоделство и животна средина во владата на Аленка Братушек. Во март 2014 година, Жидан бил прогласен за најпопуларен словенечки политичар според јавното мислење. По изборите за Европскиот парламент, го заменил Игор Лукшич како вршител на должноста претседател на Социјалдемократите.

Во август 2018 година, Жидан започнал официјална посета на Република Македонија како претседател на Државниот збор на Република Словенија.

Во 2020 година, Жидан ја предал лидерската позиција на Социјалдемократите на Тања Фајон.

Категорија:Живи луѓе
Категорија:Родени во 1967 година
Категорија:Словенечки политичари
Замок Цекин

десно|мини|300x300пкс| Замокот Чекин во Градскиот парк Тиволи, Љубљана
**Замок Цекин** (, ) — замок на северниот раб на паркот Тиволи во Љубљана, главниот град на Словенија. Се наоѓа веднаш до салата Тиволи во округот Шишка. Во него се наоѓа Музејот на современата историја на Словенија.

## Име
Замокот е именуван по Лоринц (или Лауренц) Сзојени (1741–1805),  сопругот на Ивана Ламберг, која го добила објектот. Името Сзојени било словенизирано од страна на жителите на градот во Цекин.

## Историја
Замокот бил нарачан во 1720 година од Леополд Ламберг врз основа на плановите на виенскиот барокен архитект Фишер фон Ерлах. Во текот на последните години на француската управа на Љубљана, од 1812 до 1813 година, бил користен како привремен престој од страна на Ежен де Бохарне, вицекралот на Италија и командант на наполеонските војски во Илирските провинции. Во средината на 19 век, замокот го купил германско-словенецот од Готче, Петер Кослер, кој живеел таму до неговата смрт. По Втората светска војна, замокот бил национализиран од комунистичките власти на Народна Република Словенија. Од 1990 до 1992 година, замокот бил реновиран од инженерот Јуриј Кобе, кој исто така додал и комуникациска кула. За својата работа ја добил наградата Плечник, најпрестижната словенечка награда во архитектурата.

## Музеј
Од 1951 година, во замокот е сместен Музејот на современа историја. Музејот вклучува збирки од Првата светска војна, меѓувоениот период, Втората светска војна, повоена Југославија и независна Словенија. Ова вклучува многу историски предмети, вклучувајќи архиви, уметнички дела и фотографии.
## Наводи

Категорија:Музеи во Словенија
Андреј Визјак

**Андреј Визјак** (роден на 6 август 1964 година) е словенечки политичар. Тој има служено на неколку министерски позиции во словенечката влада, вклучувајќи министер за економија (2004–2008), министер за труд, семејство и социјални работи (2012–2013) и министер за животна средина и просторно планирање (2020–2022). Неговата кариера е обележана со контроверзии, вклучувајќи спорен закон за водите и објавување на снимки од разговори со бизнисменот Бојан Петан, што довело до губење на политичката поддршка и негово повлекување од функцијата.

## Ран живот и кариера
По завршувањето на средното образование во Брежице, Визјак дипломирал на Факултетот за електротехника и компјутерски науки на Универзитетот во Љубљана и магистрирал електротехника. 

Првата работа му била во фабриката Литострој во Љубљана. Како млад истражувач, работел во Институтот „Јожеф Стефан“ на истражувачки и развојни проекти од областа на компјутерската автоматизација на индустриските процеси за потребите на фабриката за пулпа и хартија „Видем Кршко“. 

Во 1994 година започнал да работи како трудов инспектор во Инспекторатот за труд на РС во единицата Кршко. 

Категорија:Родени во 1964 година
Категорија:Живи луѓе
Категорија:Словенечки политичари
Јанез Подобник

мини|277x277пкс| Подобник во 2020 година
**Јанез Подобник** (роден на 17 септември 1959 година во Церкно, Словенија) е словенечки конзервативен политичар и лекар. 

## Биографија
Дипломирал медицина на Универзитетот во Љубљана во 1984 година и работел како општ лекар во Идрија од 1984 до 1990 година.

Во 1990 година, Подобник се вклучил во политиката за време на демократизацијата позната како Словенечка пролет. Станал првиот не-комунистички градоначалник на Идрија по Втората светска војна. Во 1992 година бил избран за член на Државниот збор на Словенија. Од 1996 до 2000 година, за време на коалициската влада меѓу Словенечката народна партија и Либералната демократија на Словенија, служел како претседател на Државниот збор. Во 1997 година, неуспешно се кандидирал за претседател на Словенија, губејќи во вториот круг од тогашниот претседател Милан Кучан.

Подобник бил реизбран во парламентот во 2000 година и служел како лидер на парламентарната група на Словенечката народна партија од 2000 до 2004 година. Во 2003 година бил избран за претседател на партијата. Во 2004 година, партијата влегла во централно-десничарската влада предводена од Јанез Јанша, а Подобник станал министер за животна средина и простор. Во ноември 2007 година, Подобник поднел оставка од позицијата претседател на Словенечката народна партија, која претрпела пораз на парламентарните избори во септември 2008 година.

Подобник е посветен римокатолик. Тој е оженет и има едно дете, Рок. Неговиот брат, Марјан Подобник, исто така е политичар и бил претседател на Словенечката народна партија од 1992 до 2000 година, како и заменик премиер од 1997 до 2000 година. 

## Наводи

Категорија:Апсолвенти на Љубљанскиот универзитет
Категорија:Живи луѓе
Категорија:Родени во 1959 година
Категорија:Словенечки политичари
31 дивизија (југословенски партизани)

31-ва Словенечка дивизија била југословенска партизанска дивизија формирана на 6 октомври 1943 година во Западна Словенија. Била формирана од 7-ма Словенечка бригада, 16-та Словенечка бригада и Толминска бригада. Пред да биде преименувана при приклучувањето во 9-тиот корпус на 22 декември 1943 година, оваа дивизија била позната како 26-та Триглавска дивизија. Дивизијата дејствувала претежно во Словенија за време на своето постоење.
Категорија:Словенија во Втората светска војна
Категорија:Дивизии на НОВЈ
Градско собрание (Марибор)

мини| Градското собрание на Марибор во 2022 година
**Градското собрание на Марибор** (позната и како *Ротовж*) е значајна историска зграда лоцирана на Главниот плоштад во Марибор, Словенија. Изградена во 1515 година во доцноготски стил, таа била преуредена во ренесансен стил од 1563 до 1565 година од страна на италијански мајстори. Во средината на 19 век, зградата добила доцнокласичен изглед, но во периодот од 1952 до 1954 година била реновирана и вратена на својот оригинален изглед од 16 век.

Еден од највпечатливите елементи на Градската куќа е балконот (лоѓија) украсен со релјеф на градскиот грб, опкружен со два лава и годината 1565. Фасадата е збогатена со пиластри. Над источниот дел се издига барокна кула со куполест покрив, за чија изградба постои интересна приказна: "Работата за изградба на кулата му била доверена на мајстор градител, но бидејќи му биле платени премалку златници, од гнев не ја изградил кулата во средината."

Во текот на својата историја, Градската куќа служела за различни намени. Денес, покрај градските канцеларии, во неа се наоѓа и ресторан со словенечка национална кујна, Тоти Ротовж. На плоштадот пред зградата се наоѓа Чумната колона, споменик кој ја одбележува чумата "црна смрт" што го опустошила градот во 1680 година.

Градската куќа на Марибор претставува значаен споменик на културното наследство на градот и е популарна туристичка атракција, која сведочи за богатата историја и архитектонски развој на Марибор.

## Наводи

Категорија:Градска општина Марибор
Ула Ложар

**Ула Ложар** (родена на 24 јануари 2002 година) — словенечка пејачка која стекнала популарност уште од млада возраст, особено преку своите настапи на значајни музички натпревари.

## Клучни моменти од кариерата на Ула Ложар
Во 2014 година, на само 12 години, Ула ја претставувала Словенија на Детскиот натпревар за песна на Евровизија во Малта. Со песната „Ниси сам (Твојата светлина)“, таа станала првата претставничка на Словенија на овој детски музички фестивал. Нејзиниот настап бил поздравен за својата емоционалност и вокална изведба, со што го стави словенечкиот млад талент на европската сцена.

Во 2019 година, Ула учествувала на ЕМА 2019 – словенечкиот избор за Евровизија. Со песната „Петоки“, таа се пласирала на третото место. Иако не ја освоила победата, нејзиниот настап доби пофалби од критичарите и публиката.

## Наводи

Категорија:Живи луѓе
Категорија:Учесници на Детскиот избор за песна на Евровизија
Категорија:Родени во 2002 година
Категорија:Словенечки пејачи
Ирена Мајцен

**Ирена Мајцен** (родена на 2 март 1958 година во Ново Место, Словенија) е словенечка политичарка и агроном. 

## Биографија
Дипломирала на Биотехничкиот факултет при Универзитетот во Љубљана во 1980 година. По дипломирањето, работела во Земјоделската задруга во Словенска Бистрица како агроном. Во 1991 година била избрана за член на Извршниот совет на Општина Словенска Бистрица, а подоцна раководела со одделенијата за земјоделство, храна, шумарство и економија, како и за животна средина, просторно планирање, транспорт и комуникации.

Мајцен била ко-основач и национален потпретседател на Словенечката народна партија. Во 2005 година била избрана за градоначалник на Општина Словенска Бистрица и повторно избрана во 2006 година, служејќи до 2010 година. Во 2010 година се приклучила на Демократската партија на пензионерите на Словенија (DeSUS). Во 2014 година била назначена за министер за животна средина и просторно планирање во владата на Миро Церар, позиција која ја задржала до 2018 година.

По завршувањето на мандатот како министер, Мајцен продолжила да биде активна во политиката и во рамките на DeSUS, каде што служела како потпретседател до март 2021 година.

## Наводи

Категорија:Апсолвенти на Љубљанскиот универзитет
Категорија:Луѓе од Ново Место
Категорија:Живи луѓе
Категорија:Родени во 1958 година
Категорија:Словенечки политичари
Божидар Дебењак

мини| Божидар Дебењак
**Божидар Дебењак** (роден на 7 мај 1935 година) е словенечки марксистички филозоф, социјален теоретичар и преведувач.

## Биографија
Роден е во Љубљана, Словенија, тогаш дел од Кралството Југославија. Во 1961 година станал професор на Универзитетот во Љубљана. Повеќе од триесет години предавал марксистичка теорија и историја на филозофијата на Универзитетот во Љубљана; Меѓу неговите ученици биле многу познати словенечки филозофи и социолози, меѓу кои и Славој Жижек, Младен Долар, Растко Мочник, Рената Салецл и Тончи Кузманиќ. Тој е еден од првите научници што ја вовел мислата за франкфуртската школа во наставните програми на југословенските универзитети.

Напишал неколку книги, најмногу за марксистичката теорија, вклучувајќи монографија за мислата на Фридрих Енгелс (Фридрих Енгелс: Историја и отуѓување, 1970), во која го претставил Енгелс како „подсвестен историски материјалист од Марксовиот“, кој „успеал да постави посветла разграничена линија помеѓу историјата и природата“. Неговото дело Вовед во марксистичката филозофија (1977) било објавено во 4 изданија и беше една од највлијателните синтези на марксистичката мисла во Словенија.

Превел и неколку дела, главно од германски јазик, меѓу кои и неколку дела од Карл Маркс (особено младиот Маркс ), Фридрих Енгелс, Роза Луксембург, Теодор Адорно, Макс Хоркхајмер, Херберт Маркузе, Карл Корш, Ленин, Јирген Хабермас и Мартин Лутер. Тој, исто така, ги превел Хегеловата *Феноменологија на умот* и *[[Славата на Војводството Крањска]]* Валвасор (заедно со сопругата и синот) и бил коавтор на еден од најсеопфатните словенечко-германски речници. 

Бил оженет со Дорис Дебењак (родено Кирш), словенечки преведувач со Готшерско потекло и претседател на Друштвото на доселениците на домородните готшери. 

Категорија:Марксистички теоретичари
Категорија:Апсолвенти на Љубљанскиот универзитет
Категорија:Родени во 1935 година
Урош Брежан

**Урош Брежан** (роден на 12 април 1972 година) е словенечки економист и политичар. Од 1 јуни 2022 година, тој ја извршува функцијата министер за животна средина и просторно планирање на Република Словенија.

## Образование
Во 1991 година, Брежан завршил средно образование во Гимназијата Толмин и продолжил со студии на Економскиот факултет во Љубљана. Во 2001 година, дипломирал со тезата "Значењето на маркетингот на Пошочје како туристичка дестинација".

## Кариера
Пред дипломирањето, Брежан работел како раководител на информативната канцеларија во Студентската организација на Љубљана. Во 2001 година, се вработил во компанијата М Сервис, каде што останал до 2004 година. Следната година, започнал работа во Развојниот центар Пошо како проектен менаџер.

### Градоначалник на општина Толмин
Во 2006 година, Брежан првпат се кандидирал за градоначалник на општина Толмин и бил избран со 68% од гласовите. Повторно бил реизбран во 2010, 2014 и 2018 година. На 2 јуни 2022 година, поради новата функција, ги предал своите должности на заменичката градоначалник, Маша Клавора. 

### Министер за животна средина и простор
Од 1 јуни 2022 година, во 15-тата словенечка влада под водство на Роберт Голоб, Брежан ја презел функцијата министер за животна средина и просторно планирање. На сослушувањето, кое успешно го поминал на 31 мај 2022 година, истакнал дека одговорното користење на природните ресурси и воспоставувањето дијалог се клучни приоритети.

## Наводи

Категорија:Живи луѓе
Категорија:Родени во 1972 година
Категорија:Словенечки политичари
Павел Гантар

**Павел Гантар** (роден на 26 октомври 1949 година) е словенечки политичар и социолог. Меѓу 2008 и 2011 година, тој бил претседател на Државниот збор на Словенија. Од февруари 2012 до нивното распуштање во 2015 година, бил претседател на социјално-либералната вонпарламентарна партија ЗАРЕС.

## Ран живот и образование
Гантар е роден во Горња Вас, близу Шкофја Лока, во тогашната Социјалистичка Федеративна Република Југославија. По завршувањето на средното образование за столарство, се запишал на Факултетот за политички науки при Универзитетот во Љубљана, каде што студирал социологија. За време на студентските години, активно учествувал во студентски активности и во 1971 година бил ко-основач на радикалната алтернативна студентска група "13 ноември". По дипломирањето во 1974 година, станал асистент на Факултетот за општествени науки при Универзитетот во Љубљана. Во 1984 година, студирал на Универзитетот во Есекс, каде што се запознал со либералната критика на марксизмот. По враќањето во Љубљана, бил назначен за претседател на партиската ќелија на Комунистичката партија на Факултетот за општествени науки. Во 1985 година, ја искористил оваа позиција за да ја брани есеистката Споменка Хрибар, која била обвинета за клевета на Народноослободителната војна на Југославија. Поради оваа постапка, Гантар бил исклучен од Комунистичката партија на Словенија.

Во 1989 година, Гантар докторирал социологија на Универзитетот во Загреб. Во 1990 година, се приклучил на Либерално-демократската партија и бил избран за член на Парламентот на Словенија на првите слободни избори по Втората светска војна. Меѓу 1994 и 2000 година, служел како министер за животна средина во владата на Јанез Дрновшек. Во 2001 година, станал министер за информатичко општество во владата предводена од Јанез Дрновшек, а подоцна од Антон Роп. Во 2004 година, по поразот на Либерално-демократската партија, Гантар бил избран за пратеник во Државниот збор, каде што служел како опозициски пратеник до 2008 година. Во 2007 година, се приклучил на новоформираната социјално-либерална партија ЗАРЕС, предводена од Грегор Голобич. Во 2008 година, повторно бил избран во Државниот збор и наскоро потоа бил избран за негов претседател, наследувајќи го Франце Цукјати.

Категорија:Апсолвенти на Љубљанскиот универзитет
Категорија:Живи луѓе
Категорија:Родени во 1949 година
Категорија:Словенечки социолози
Категорија:Словенечки политичари
Карл Ерјавец

**Карл Виктор Ерјавец** (роден на 21 јуни 1960 година) е словенечки правник и политичар. Тој бил претседател на Демократската партија на пензионерите на Словенија (DeSUS) од 2005 до јануари 2020 година и повторно од декември 2020 до март 2021 година. Во словенечката влада служел како министер за одбрана (2004–2008 и 2018–2020), министер за животна средина и просторно планирање (2008–2010) и министер за надворешни работи (2012–2018).

Ерјавец е роден во Аисо, Белгија, во семејство на словенечки емигранти. Во 1972 година, неговото семејство се вратило во Словенија, тогаш дел од Социјалистичка Федеративна Република Југославија. Дипломирал право на Универзитетот во Љубљана во 1985 година.

По демократизацијата во 1990 година, Ерјавец започнал кариера во јавната администрација како шеф на општинската администрација во Крањ. Во 1993 година, се приклучил на Словенечката христијанско-демократска партија. Од 1995 до 2000 година, бил секретар на Омбудсманот за човекови права, Иво Бизјак. Во 2000 година, кога Бизјак бил назначен за министер за правда, Ерјавец станал државен секретар во Министерството за правда, каде што се истакнал со своите активности против корупцијата во правосудниот систем.

## Политичка кариера
Во 2004 година, Ерјавец се приклучил на Демократската партија на пензионерите на Словенија (DeSUS) и бил избран за пратеник во Државниот збор. Истата година, бил назначен за министер за одбрана во владата на Јанез Јанша. Во 2005 година, бил избран за претседател на DeSUS. По парламентарните избори во 2008 година, партијата влегла во коалициската влада на Борут Пахор, а Ерјавец бил назначен за министер за животна средина и просторно планирање. Во 2010 година, поднел оставка од таа функција поради критики од Државниот ревизор за управувањето со отпадот. 

Во 2012 година, Ерјавец бил назначен за министер за надворешни работи во втората влада на Јанез Јанша и ја задржал таа позиција до 2018 година. Потоа, од 2018 до 2020 година, повторно служел како министер за одбрана. Во јануари 2020 година, се повлекол од позицијата претседател на DeSUS, но повторно бил избран во декември 2020 година. Сепак, во март 2021 година, поднел оставка од лидерската позиција во партијата.

Категорија:Апсолвенти на Љубљанскиот универзитет
Категорија:Живи луѓе
Категорија:Родени во 1960 година
Категорија:Словенечки политичари
Армигатус

**Армигатус** е изумрен род на морски клупеоморфни риби кои припаѓаат на редот Ellimmichthyiformes. Овие риби живееле во Креда (албански до кампањски, пред околу 103-72 милиони години); нивните фосилни остатоци се пронајдени во Мексико, Европа, Блискиот Исток и Северна Африка, што укажува на тоа дека родот се движел низ морето Тетис.

## Етимологија
Латинското генеричко епитет "Armigatus" значи носител на оклоп. Специфичниот епитет "brevissimus" значи "најкраток, најмал".

## Опис
Армигатус има забен појас сличен на остеоглосид, голем отвор во предниот сератохијал и серија субтриаголни дорзални шкуте, што доведува до нивното научно име.

## Видови

* † ***А.*** ***brevissimus*** ( Blainville, 1818),  типовиот вид, од кеноманецот од Либан (Хакел и Хајула во формацијата Санин ), Италија ( Сицилија ), Словенија ( Комен ) и Германија ( Формација Хеселтал ). 
* † ***А.*** ***elatus*** ( Коста, 1850) од Албанецот Pietraroja Plattenkalk од Италија (= *Histiurus elatus* Costa, 1850 ) 
* † ***А.*** ***namourensis*** Forey *et al.*, 2003   од Намура, од Санинската формација во Либан.
* † ***А.*** ***alticorpus*** Forey *et al.*, 2003   од Намура и Хакел, од Санинската формација во Либан.
* † ***А.*** ***oligodentatus*** Vernygora и Murray, 2016  од кеноманската/раната туронска формација Акрабу во Мароко .
* † ***А.*** ***dalmaticus*** Murray et al., 2016 од кампанските наоѓалишта на Далмација, Хрватска . 
* † ***А.*** ***carrenoae*** Алварадо-Ортега *и сор.*, 2020 година од албанската формација Тлауа од Мексико. 
* † ***А.*** ***felixi*** Than-Marchese *и сор.*, 2022 година од албанската формација Тлауа од Мексико. 
* † ***А.*** ***plinii*** Marramà & Carnevale, 2023 година од Албанецот Pietraroja Plattenkalk од Италија 

## Наводи
Категорија:Харинговидни

Категорија:Изумрени видови
Белоностомус

**Белоностомус** (од грчки: βέλος belos, 'стрела' и грчки: στόμα stóma, 'усно') е род на праисториски риби со зраковидни пера кои ги опишал Луис Агаѕи во 1844 година. Тој е член на редот Аспидоринхиформес, група на риби познати по своите карактеристични издолжени рилици.

Фосили на Белоностомус се пронајдени ширум светот во морски депозити, иако некои видови се познати од слатководни живеалишта. Најстарите познати видови потекнуваат од горниот јура во Германија и Англија, а најмладите познати видови се од доцниот маастрихт. Еден примерок е пронајден од доцниот палеоценски период во членот на реката Тонг во Северна Дакота, што би сугерирало дека овој род бил единствениот аспидоринхчеан кој преживеал во кенозоик ера, иако постои можност овој фосил да бил преработен од претходни формации.

Веројатно консумирал планктони или други мали риби, иако еден примерок од периодот доцна јура во Германија бил пронајден со ринхоцефален *хомеосаурус* како стомачна содржина.

Непознатите остатоци се познати од цел свет, вклучувајќи ја Голфската обала на Соединетите Американски Држави (Алабама, Арканзас и Тексас), Австралија, Белгија, Либан и Русија.
мини| † ''Б.'' ''tenuirostris'' (Агасиз, 1835) од Јура од Паинтен, Германија

## Наводи

Категорија:Фосили
Категорија:Праисториски видови
Киберпипа

**Киберпипа** (словенечки: Kiberpipa) бил хакерски простор и културен центар во Љубљана, Словенија, основан во 2001 година како дел од институтот K6/4. Во текот на своето функционирање, Киберпипа служело како место за состаноци, работилници и настани поврзани со технологијата и електронската уметност.

Киберпипа била позната по своите настани, вклучувајќи семинари, предавања и работилници, кои привлекуваа ентузијасти и професионалци од различни области. Во периодот од 2005 до 2013 година, во просториите на Киберпипа се одржувале околу 150 настани годишно. 

Во 2013 година, поради одлуката на Студентската организација на Универзитетот во Љубљана да го преуреди просторот за други намени, Киберпипа се преселила на нова локација. Меѓутоа, поради недостиг на ресурси и поддршка, во 2015 година, Киберпипа престанала со своето функционирање.

## Влијание и наследство
мини| Киберпипа предавање во 2010 г
Иако Киберпипа повеќе не постои, нејзиното влијание се чувствува во словенечката технолошка и културна сцена. Многу од поранешните членови и учесници продолжиле со своите активности во други организации и проекти, пренесувајќи ги вредностите на отворениот изворен код и електронската уметност.

## Наводи

Категорија:Организации во Словенија
Аипихтис

**Аипихтис** (*Aipichthys*) е изумрен род на коскени риби кои веројатно се полифилети. Порано бил класифициран во *Polymixiiformes*, а сега се смета дека е далечен роднина на опахот.

## Видови
Пет видови традиционално биле сместени во родот Аипихтис, но редескрипцијата на типичниот вид во 2016 година сугерираше дека родот е полифилетичен, со само типичниот вид како член на родот. Другите четири вида не биле преместени од родот од авторите и се наречени „Аипихтис“.

* *Aipichthys pretiosus* Steindachner, 1860 ( Комен варовник, Волчји Град, Комен, Словенија) (тип видови)
* *Аипихтис мол* (Pictet, 1850) (Хакел и Хјула, Либан)
* *Aipichthys nuchalis* (Диксон, 1850) (Горна кеноманска англиска креда, Вашингтон, Сасекс, ОК)
* *Aipichthys oblongus* Gayet, 1980 (Хакел и Хјула, Либан)
* *Aipichthys velifer* Woodward, 1901 година (Хакел и Хјула, Либан)

## Наводи

Категорија:Изумрени видови
Бледски стратешки форум

**Бледскиот стратешки форум** е глобална платформа за идеи основана од Владата на Република Словенија.

Продуцира настани, дискусии, тркалезни маси, проекти, анализи и публикации. 

## Меѓународна конференција на Бледскиот стратешки форум
Годишната меѓународна конференција на Бледскиот стратешки форум, одржано во Блед, Словенија, е собир на учесници од различни области за размена на мислења и идеи. Станува збор за владин проект на Република Словенија кој се фокусира на области кои се усогласени со словенечките надворешно-политички приоритети. Настанот традиционално се одржува на крајот на лето (обично непосредно пред Генералното собрание на ОН во септември), секоја година под различен наслов што ја води содржината на сесиите.

### Историја
Бледскиот стратешки форум започнал во 2006 година, во време кога Словенија тргнувала на својот пат на европска и евроатлантска интеграција по пристапувањето во ЕУ и НАТО во 2004 година. Настанот бил создаден врз основа на успешното словенечко претседавање со ОБСЕ. Местото - Блед - бил избран поради живописниот алпски амбиент и важност.

Во 2011 година, беше додаден Стратешкиот форум Млад Блед. Оттогаш, Јанг БСФ прераснал од еднодневен спореден настан во самостојна тридневна меѓународна конференција за млади учесници. Од 2012 до 2019 година, на програмата било и Бизнис БСФ, кој подоцна бил интегриран во главниот дел.

центар|мини|623x623пкс| Факти и бројки на Бледскиот стратешки форум 2023 година
Во текот на годините, настанот бил домаќин на околу 60 шефови на држави и влади, 380 министри и 150 претставници на меѓународни организации, како и над 250 претставници на тинк-тенк и 1500 претставници на медиумите.

## Наводи
Категорија:Настани во Словенија
Категорија:Блед
Коелодус

**Коелодус** е изумрен род на морски и можеби слатководни пигнодонтови риби. Содржи само еден дефинитивен вид, К. сатурнус Хекел (C. saturnus Heckel, 1854), од Доцна Креда (Туронски до Сантонски период) во Словенија. Други видови од Доцна Јура до Еоценот исто така се припишувани на овој род врз основа на изолирани забни елементи, но нивното припаѓање на Коелдус е несигурно, и овој род веројатно претставува не-монопхилетичка категорија. Потенцијален дијагностички карактер е редот на заби пред артикулацијата со три редовни, високо издолжени заби.

## Таксономија
мини| Реставрација на ''К. сатурнус''Неколку поранешни видови во овој род, базирани на целосни фосилни примероци, како што се К. костае Хекел (C. costae Heckel), 1856, К дискус Хекел(C. discus Heckel 1856), К грандис (C. grandis), К. пирхурис Хекел (C. pyrrhurus Heckel, 1854) К. субдискус Венц (C. subdiscus Wenz), 1989, К. росадои Силва Сантос (C. rosadoi Silva Santos), 1963 и К тонкоенесис (C. toncoensis Benedetto & Sanchez), 1972, биле преименувани во родовите Оклоедус и Костапикнодус (Costapycnodus), и многу од овие таксони кои се базирани само на забите можеби припаѓаат таму. Други, како што е поранешниот К. муенестри (C. muensteri), сега се класифицирани во родот Аномоедус (Anomoeodus).

Неопределени остатоци се познати од формацијата Чехбања во Унгарија и Кем Кем во Мароко. Имено, овие формации, покрај другите формации од кои се познати остатоците *од Коелод* ширум светот, се слатководни наоѓалишта, што укажува на потенцијално амфидромски начин на живот за *Коелод* со оглед на неговата појава и во морските средини. Можно е слатководните и солените средини да служеле како засолниште за *Коелод*, што му овозможило да го преживее настанот на изумирање на Креда-Палеоген.

## Наводи

Категорија:Изумрени видови
Категорија:Фосили
Франц Серафин Метелко

мини|306x306пкс| Пример за предложеното сценарио на Метелко: адаптацијата на Валентин Станич на поемата „Царот и игуменот“ од Готфрид Август Бургер
**Франц Серафин Метелко**, познат и како Фран Метелко (14 јули 1789 – 27 декември 1860), бил словенечки римокатолички свештеник, автор и филолог, најпознат по неговиот предлог за ново писмо за словенечкиот јазик, наречено Метелковица, кое требало да го замени традиционалното Бохоричево писмо, користено од крајот на шеснаесеттиот век.

Метелко е роден во селото Шкоцјан во Долењска, тогаш дел од Хабсбуршката монархија. Студирал теологија и филозофија во Љубљана. Во 1814 година бил ракоположен за свештеник, а во 1817 година започнал да предава словенечки јазик на Лицејот во Љубљана.

Во 1825 година објавил книга на германски јазик со наслов „Словенечки учебник за Кралството Илирија и соседните провинции“. По совет на лингвистот Јернеј Копитар, неговата новосоздадена азбука (која наскоро станала позната како *метелчица* – „Метелкова азбука“) била фонетска, при што секој знак одговарал на одреден звук во говорниот јазик. Сепак, таа била доста сложена, содржела непотребни или излишни знаци за глоталниот *h* и групите *lj, nj* и *šč*, како и непознати знаци преземени од кирилицата. Дополнително, Метелко ја базирал својата фонологија врз неговиот локален долнокрањски дијалект, што не било прифатливо за повеќето современи словенечки автори.

Предлогот на Метелко дополнително ја влошил „војната за словенечката азбука“, која започнала со обидот на Петер Дајнко да воведе нова, пофонетска азбука наместо традиционалната Бохоричева азбука (*бохоричица*). Главниот противник на Метелко, филологот Матија Чоп, го убедил чешкиот научник Франтишек Челаковски да објави остра критика на Метелковата азбука, со што значително ги намалил нејзините шанси за успех. Чоп, исто така, ги наговорил локалните австриски образовни власти да ја забранат Метелковата азбука во училиштата, што било официјално спроведено со декрет во 1833 година. Сепак, „војната за азбуката“ продолжила сè до 1840-тите, кога конечно била прифатена малку изменета верзија на Гаевата латиница, која се користи и денес.

Метелковата азбука останала во јавната меморија благодарение на сатиричната поема на Франце Прешерн со наслов „Како правилно се пишува зборот каша“, која ја исмејувала војната за азбуката како бесмислена.

Метелко исто така бил собирач на народни песни и аматерски поет. Улицата Метелкова, каде што се наоѓа автономниот социјален и културен центар Метелкова во центарот на Љубљана, е именувана по него.

Починал во Љубљана.

## Надворешни врски

Категорија:Починати во 1860 година
Категорија:Родени во 1779 година
Категорија:Словенечки свештеници
Категорија:Словенечки филолози
Приморска дијалектна група

мини|300x300пкс|Карта на регионални групи на словенечки дијалекти врз основа на хоризонтална поделба
**Приморската дијалектна група** (*primorska narečna skupina*) е група на многу хетерогени словенечки дијалекти. Приморските дијалекти се зборуваат во поголемиот дел од словенечкото Приморје (освен во планинските области околу Толмин и Церкно, каде што се зборуваат рувтските дијалекти) и во западниот дел на Внатрешна Краина. Тие исто така ги зборуваат Словенците во италијанските покраини Трст и Горица, како и во планинските области Венецијанска Словенија и Резија).

## Фонолошки и морфолошки карактеристики
Меѓу другите карактеристики, оваа група се одликува со дифтонгизација на јат > ie и o > uo, како и доцна деназализација на *ę и *ǫ. Западните дијалекти во оваа група го зачувале тонскиот акцент, додека останатите имаат нетонски акцент на стрес.

## Одделни дијалекти и поддијалекти

* Резијански дијалект, се зборува во долината Ресија (Италија)
* Обсошки дијалект; се зборува во долината Горна Соча
* Терски дијалект; се зборува во горната долина Торе (Италија) и во областа Брегињ (Словенија)
* Надишки дијалект; се зборува во долината Натисон во венецијанска Словенија (Италија) и во западните делови на регионот Горица (Словенија)
* Бришки дијалект; се зборува во Брда област во Словенија и во Италија, како и во некои предградија на Горица (Италија)
* Крашки дијалект; се зборува во северозападните делови на Карстното плато, во долната долина Випава и во долината Соча, како и во некои предградија на Горица и Трст (Италија)
** Бањшки потдијалект; се зборува на висорамнината Бањшице
* Истарски дијалект; се зборува во словенечка Истра и делови од италијанската провинција Трст
** Рижански потдијалект; се зборува во северна словенечка Истра и делови од провинцијата Трст (Италија)
** Шеврински поддијалект; се зборува во јужна словенечка Истра
* Нотрањски дијалект; се зборува во западна Нотрањска, горната долина Випава и јужната карстна висорамнина, како и во повеќето предградија на Трст (Италија) населени со Словенија
* Чишки дијалект; се зборува во неколку села во словенечка Истра на границата со Хрватска

Категорија:Словенечки дијалекти
Хидроцентрала Фала

мини| Хидроелектрарна Фала во 1960 година
**Хидроцентралата Фала** (исто така **Фала хидроелектрична централа** или **Фала ХЕЦ**) е хидроелектрана на реката Драва во Селница об Драви.

Хидроцентралата Фала започнала во 1918 година и е најстара на реката Драва. 

## Наводи

Категорија:Драва
Категорија:Хидроелектрани во Словенија
Хидроелектрична централа Медводе

мини| Хидроцентралата Медводе во 2018 година
**Хидроелектричната централа Медводе** е хидроелектрана во Словенија. Хидроцентралата се наоѓа на реката Сава во Медводе.

Хидроцентралата е делумно изградена со присилна работа од католички свештеници кои биле политички затвореници по Втората светска војна. Хидроелектраната Медводе е управувана од хидроелектрични централи Љубљана Сава.

## Наводи

Категорија:Хидроелектрани во Словенија
БицикеЉ

мини|250x250пкс| БицикеЉ станица
[мини|250x250пкс| Станица на БицикеЉ во центарот на градот [Љубљана]]**БицикеЉ** — јавна програма за изнајмување велосипеди во градот Љубљана, Словенија, која започнала во 2011 година. Таа се нуди како јавна услуга од страна на Градската општина Љубљана и се управувала со концесија од Еуроплакат.

## Систем
Системот БицикеЉ се состои од 840 велосипеди и 84 станици, на растојание од 300 до 500 метри едни од други. Станиците се опремени со автоматски терминал за изнајмување за заклучување и отклучување на приближно 20 велосипеди секоја. Првите 60 минути на изнајмување на велосипед се бесплатни. По првите 60 минути, часовната стапка за изнајмување на сите дополнителни часови се наплаќа од банкарската сметка на корисникот. 

## Историја
Повеќе од 16.200 корисници се регистрирале во рок од два месеца откако системот бил воведен во 2011 година. До крајот на 2018 година имало 37.000 активни корисници. До крајот на јули 2019 година, БицикеЉ имал 180.831 акаунт. Во 2021 година, 17% од граѓаните на Љубљана имале годишна претплата и биле извршени речиси 8 милиони возења.

## Наводи

## Надворешни врски

* Веб-страницата Bicikelj    

Категорија:Сообраќајот во Љубљана
Церкљански дијалект

**Церкљанскиот дијалект** (*cerkljansko narečje* или *cerkljanščina*) е словенечки дијалект во групата на рувтски дијалекти. Се зборува најмногу во општините Церкно и Идрија во западна Словенија. За разлика од многу други дијалекти од истата група, кои претрпеле пад во бројот на говорници поради емиграција и урбанизација, Церкљанскиот дијалект останува широко зборуван и е признат во поширокиот регион на Приморска по своите карактеристични фонетски особини.

## Географско проширување
Овој дијалект се говори во водосливите на реките Требушчица, Каномљица, Идријца (од Идрија до по задната страна на Долња Требуша) и Церкница. Покрај Идрија и Долња Требуша, тој ги вклучува населбите Церко, Шентвишка Гора, Горни Новак, Долни Новак, Војско, Оталеж и Сподња Идрија.

## Фонолошки и морфолошки карактеристики
Церкљанскиот дијалект не поседува акцентиран тон. Дијалектот има комплетно аканје, изразени количествени контрасти меѓу акцентираните долги и кратки самогласки, скратени дифтонзи, иновативна словенечка палатализација на *k, g, h* (на пример, *ščìera*  *e*. Претрпел е ослабување на *g* > [ɦ], долгиот *jat* > *i*, краткото *ə* > *ò*, *w* > *j* пред *e* и *i*, и кратките акцентирани *i* > *è* и *u* > *ò*. Финалното *-b* > *ph/f* и финалното *-d* > *th/t*. Мека *l* > (*j*)l, мека *n* > (*j*)n, и тврда *l* > Ø.

## Друго
Изток Млакар, словенечкиот кантавтор, навистина има изведено неколку песни на церкно дијалект. 

## Наводи

Категорија:Словенечки дијалекти
Бастун

мини|241x241пкс|Бастун
**Бастун** или **бастум** — посебно изработен стап со свиткана рачка за потпирање при одење. Некои се наменети како модни додатоци или дури и за самоодбрана. Бастуните доаѓаат во многу облици и големини, а некои се колекционерски. Иако лицата со попреченост можат да ги користат за потпора, бастуните не се наменети да носат целосна тежина како патериците. Историски гледано, некои бастуни криеле оружја како мечеви или ножеви.

## Потекло
Во XVII и XVIII век, бастуните станале клучен дел од облеката на европските господа. Трендот можеби започнал со Луј XIV, кој често носел бастун, веројатно затоа што носел високи потпетици. Богатите поединци трошеле огромни суми на украсни бастуни. Луј XIV имал еден со копче во облик на орел со 24 дијаманти, додека францускиот регент Филип II го ставил познатиот дијамант „Регент“ на својот бастун. Модните луѓе можеле да потрошат и до 40.000 франци годишно на нив. Дури и Волтер, кој тврдел дека избегнува раскош, поседувал 80 бастуни, додека Русо, познат по својот едноставен начин на живот, имал 40. Грофот Брул од Дрезден имал 300 бастуни, секој со соодветна табакера за неговите 300 костуми. 

Трендот се проширил и во Америка. Бенџамин Френклин добил бастун со златна глава како подарок од француска обожавателка додека бил амбасадор во Франција. Во своето завештание од 1789 г., тој го оставил на Џорџ Вашингтон, а сега е сместен во Смитсоновскиот институт.

## Наводи

## Надворешни врски

* Walking-Stick Papers (Robert Cortes Holliday, 1918)&nbsp;– Project Gutenberg ebook
* Walking Stick & Cane History Published with permission
* Self-Defence with a Walking Stick (Pearson's Magazine, January 1901)__СОСОДРЖИНА__
__ИНДЕКС__
Категорија:Воени обележја
Категорија:Ортопедија
Категорија:Старост
Категорија:Потрошувачка стока
Категорија:Модни додатоци
Категорија:Пешачење
Категорија:Турцизми
Правен факултет Марибор

**Факултетот за правни науки во Марибор** (словенечки: Pravni fakultet Univerze v Mariboru) е еден од факултетите на Универзитетот во Марибор, Словенија. Основан е во 1975 година и претставува втор најголем и втор најстар универзитет во Словенија, по Универзитетот во Љубљана.

## Историја
Факултетот за правни науки во Марибор започнал со своето функционирање како дел од Универзитетот во Марибор, кој бил основан во 1975 година. Во текот на своето постоење, факултетот се развивал и проширувал, нудејќи различни правни програми и специјализации. Факултетот активно соработува со бројни меѓународни институции и универзитети, што овозможува студентите и наставниците да учествуваат во разменски програми, конференции и заеднички истражувачки проекти. 

## Локација и инфраструктура

Факултетот се наоѓа во Марибор, вториот по големина град во Словенија. Просториите на факултетот се модерно опремени, со цел да се обезбедат најдобри услови за образование и истражување. 

Категорија:Факултети во Словенија
Меѓународен центар за графички уметности (Љубљана)

мини| Центарот во 2015 г
**Меѓународниот центар за графички уметности** (словенечки: Mednarodni grafični likovni center) во Љубљана е основан во 1986 година за да му даде на меѓународното Љубљанско биенале на графичките уметности - кој има подолга, непрекината традиција од 1955 година - свое место. Преку поголемиот дел од својата историја, директор бил Зоран Кржишник.

Музејот има богата колекција на графики од интернационални модернистички уметници, која се состои од повеќе од четири илјади предмети. Заедно со таквите интернационални уметници како Пабло Пикасо, Роберт Раушенберг, Ненси Сперо, Манџелос, Иван Пицел, Дора Маурер, Мале Лајс, Осип Задкин, Ѓорѓи Галантаи и други, колекцијата вклучува целосни или делумни опуси на Лојзе Шпаќал, Владимир Макуч, Даниело Јејчиќ, Јанез Берник, Тинца Стеговец, најдобрите графичари на Словенија.

Освен својата главна колекција, музејот има и Колекција на графики и оригинални печатени епхемери основана во 2000 година, која се состои од постери, фензини и други предмети, вклучувајќи ги сите уметнички новинарски проекти на виенскиот музеј „in progress“, објавени во дневниот весник *Стандард* од 1990 до 2002 година, како и сите изданија на хибридниот весник *Поинт Д Ирони*.

## Поврзано
* Графичко училиште Љубљана
* Академија на убави уметности Љубљана

Категорија:Музеи во Љубљана
Уставен суд на Словенија

**Уставниот суд на Словенија** е највисоката судска инстанца во Словенија која има надлежност да ги оценува уставноста и законитоста на законите и другите прописи, како и да ги штити правата и слободите на поединците.

Уставниот суд бил основан со донесувањето на Уставот на Република Словенија на 23 декември 1991 година. Неговото основање било одговор на потребата за независна и непристрасна институција која ќе гарантира почитување на уставните принципи и заштита на правата на граѓаните.

Уставниот суд се состои од девет судии кои се избрани од страна на Државното собрание на Република Словенија. Судиите се избираат на мандат од девет години и можат да бидат повторно избрани.

## Наводи

## Надворешни врски

* https://www.us-rs.si/ 

Категорија:Уставни судови
Категорија:Врамена карта без назнака за OSM-однос на Википодатоците
Категорија:Статии со текст на германски
Категорија:Словенечко право
Пумпна хидроцентрала Авче

**Пумпната хидроелектрична централа Авче** (словенечки: ČHE Avče) е првата ваква централа во Словенија, сместена во близина на селото Авче во западниот дел на земјата. Се градела од 2004 до 2010 година, со вкупна инвестиција од 122 милиони евра.

Горниот резервоар се наоѓа на висина од 625 метри надморска висина, близу до селото Каналски Врх, и има капацитет од 2,17 милиони кубни метри. Долниот резервоар е постоечкиот акумулационен простор Ајба на реката Соча. Меѓу нив се протега 2.216 метри долг тунел со дијаметар од 2,6 до 3,3 метри и ефективна падина од 521 метар. 

Централата работи со пумпање на вода од долниот резервоар во горниот за време на периоди на ниска побарувачка на електрична енергија и ја користи произведената електрична енергија за пумпање. Кога побарувачката е висока, водата се пушта назад низ турбината за да се генерира електрична енергија. Оваа операција овозможува флексибилно управување со производството на електрична енергија и стабилизирање на мрежата. 

Пумпната хидроелектрична централа Авче претставува значаен чекор во развојот на обновливите извори на енергија во Словенија и игра клучна улога во стабилизацијата на електричната мрежа.
## Наводи

Категорија:Хидроелектрани во Словенија
Томаж Берлочник

алт=|десно|мини|325x325пкс|Томаж Берлоцник.
**Томаж Берлочник** (роден 1968) е словенечки деловен директор, машински инженер и кошаркарски администратор, главно познат како поранешен извршен директор на словенечката компанија Петрол Груп. Исто така, тој е претседател на машкиот кошаркарски клуб Цедевита Олимпија и поранешен претседател на кошаркарскиот клуб Олимпија Љубљана.

## Ран живот и образование
Берлочник дипломирал по машински инженеринг на Универзитетот во Љубљана. На истиот универзитет, тој магистрирал бизнис администрација во 1997 година. 

## Деловна кариера
По дипломирањето, Берлочник ја продолжи својата кариера како проект менаџер во одделот за обновување на компаниите на Словенечкиот фонд за развој.

Во текот на 2000-те, Берлоцник беше генерален директор на словенечките компании Донит Теснит и Берли. Во февруари 2010 година, тој стана извршен директор на Истрабенз. Ја напушти Истрабенз по една година.

На 1 февруари 2011 година, Берлоцник станал извршен директор и претседател на управниот одбор на Петрол Груп, најголемата словенечка компанија за распределба на нафта. Во февруари 2015 година, тој повторно бил именуван за свој втор петгодишен мандат како извршен директор на компанијата.

Берлочник бил член на надзорниот одбор на словенечките компании Елан, Словенске железнице, Телеком Словенија и Петрол. 

## Администраторска кариера во кошарка
Во јули 2017 година, Берлочник стана претседател на машката кошаркарска екипа Олимпија Љубљана. За време на неговиот мандат како претседател на клубот, Олимпија го освоила шампионатот во словенечката лига 2017-2018 г.
На 8 јули 2019 година, Берлочник бил именуван за претседател на новоформираниот професионален кошаркарски клуб Цедевита Олимпија.

Категорија:Апсолвенти на Љубљанскиот универзитет
Категорија:Родени во 1968 година