Росток

[мини|десно|[Росточки универзитет|Росточкиот универзитет, еден од најстарите универзитети, основан во 1419.]]

**Росток** () — најголемиот град во северниот дел на германската сојузна покраина Мекленбург-Западна Померанија. Росток се наоѓа на реката Варнов; округот Варнеминде 12 километри на север од центарот на градот се наоѓа на брегот на Балтичкото Море.

Росток е дом на еден од најстарите универзитети во светот, Росточкиот универзитет основан во 1419.

Територијата на градот Росток се протега околу 20 километри долж реката Варнов до Балтичкото Море. Најголемиот дел од градот се наоѓа на западната страна на реката. На источниот дел на неговата територија се наоѓаат индустриски објекти и шумата Ростокер Хајде.

## Географија

мини|Сателитска слика на Росток
мини|Градските делови на Росток

Росток се наоѓа во близина на средината на брегот на Балтичкото Море во Мекленбург-Западна Померанија. Низ градот поминува реката Варнов.

Приморскиот дел на Росток, Росток-Варнеминде, е околу 16 километри на север од историскиот стар дел на градот. Западниот и југоисточниот дел се најнаселени делови на градот. Морското пристаниште е на исток од Росток. Росток се протега на 21,6 километри од Балтичкото Море на југ и 19,4 километри од исток на запад.

### Градски делови

Територијата на Росток е поделена 31 градски дел. За статистички цели оформени се 21 градски округ (обележани со букви). Понатаму некои градски делови се поделени на свои посебни делови. Сите овие делови припаѓаат на еден од петте градски зони: Северозапад 1, Северозапад 2, Исток, Запад и Центар.

### Клима

## Историја
### Рана историја

мини|лево|upright|Потврда за градскита права во 1218

Во  век Полапските Словени основале населба на реката Варнов наречена *Roztoc* (што означувало *проширување на река*); името Росток потекнува од тоа име. Данскиот крал Валдемар I го наредил градскиот пожар во 1161.

Потоа, местото било населено од германските трговци. Првично, имало три различни града:

* Стар град (*Altstadt*) околу Стариот плоштад (*Alter Markt*) со Црквата Св. Петар (*St. Petri*),
* Среден град (*Mittelstadt*) околу Новиот плоштад (*Neuer Markt*) со Црквата Св. Богородица (*St. Marien*) и
* Нов град (*Neustadt*) околу Хмељскиот плоштад (*Hopfenmarkt*, сега Универзитетски плоштад) со Црквата Св. Јаков (*St. Jakobi*, сега уништена).

### Ханза

Подемот на градот започнал со членството во Ханзата. Во  век бил моќен поморски пристаништен град со 12.000 жители и најголем град во Мекленбург. Бродовите за крстарење во Балтичкото Море се граделе во Росток. Во 1419, еден од најстарите универзитети во Северна Европа, Росточкиот универзитет, бил основан.

### до  век

На крајот на  век војводите на Мекленбург го наследиле правото за владеење со градот Росток, кое дотогаш било само номинално право на владеење и всушност градот бил независен. Тие го искористиле бунтот, познат како *Domfehde*, неуспешно востание на сиромашното население. Постојаните конфликти со војводите и постојаното ограбување довело до опаѓање на економската и политичката моќ.

мини|десно|План на Росток во 1780-90

Стратегиската местоположба на Росток ја провоцирала морнарицата на соперниците. Данците и Швеѓаните го окупирале градот двапати, прво во текот на Триесетгодишната војна (1618–48) и повторно од 1700 до 1721. Подоцна, Французите, под Наполеон, го окупирале градот околу една деценија до 1813. Тоа било во соседниот Либек-Ратекау дека Блихер, кој бил всушност роден во Росток и кој бил еден од неколкуте генерали кои се бореле по Битката кај Јена, им се предале на Французите во 1806. Ова било веднаш по бесните улични борби во Битката кај Либек, во која тој ја предводел коњаницата; исцрпените Пруси, со време се предале, немале ниту храна ниту муниција.

### век

мини|Вообичаено шарени куќи со калкани во Росток

Во првата половина на  век Росток ја повратил поголемиот дел од неговата економска важност, во прво време се должело на трговијата на пченицата, а од 1850-тите на индустрија, особено на неговата бродоградбена индустрија. Првиот произведен пропелер во Германија бил конструиран овде.

Градот се зголемил и во големина и во население, со нови квартови кон југ и запад од древните граници на градот. Два значајни настани влијаеле кон зголемување на населението околу 1900:
# Штајнтор-Форштат (*Steintor-Vorstadt*) на југ, се протега од стариот градски ѕид до објектите на новата железничка станица (*Lloydbahnhof*, сега Главната железничка станица). Било дизајнирано да биде станбен четврт и се состоел главно од големи семејни куќи, единствено населени од богатите граѓани.
# Крепелинер-Тор-Форштат (*Kröpeliner-Tor-Vorstadt*) на запад, дизајниран како станбен кварт за работничкото население како и за објекти за мала и средна индустрија, како што се *Mahn & Ohlerich's Brewery* (сега *Hanseatische Brauerei Rostock*). Главното бродоградилиште, *Neptun* било во близина на брегот на реката.

### век

мини|десно|Росток во 1910

Во  век, важни авионски производствени капацитети се наоѓале во градот, како што се *Arado Flugzeugwerke* во Варнеминде и *Heinkel* со објекти на различни места. Во своите објекти во Росток-Марине да го направат тест-авионот, светски познатиот авион-џет ги направил и своите пробни летови. Авионската индустрија доживеала катастрофа на крајот на Втората светска војна.

Големи делови од центарот на градот биле уништени во Втората светска војна од сојузничкото бомбардирање во 1942 и 1945. Преку обновата и понатамошното проширување, градот станал главен индустриски центар на Источна Германија со пристаништето, кое се развило како првична порта кон светот. Многу од историскиот центар бил верно изграден и големиот дел од историскиот карактер се повратил. Ова вклучувала неколку згради, со карактеристични вертикални тули — одлика на градовите на Ханзата.

мини|лево|Разорениот Росток во 1942 г.

По повторното обединување на Германија во 1989/1990, Росток ја изгубил своето претходно повластено место како главно морско пристаниште во поранешната Источна Германија и станал само едно од неколкуте германски пристаништа, сега сместено во еден од најмалку индустријализираните области на обединета Германија. И покрај големите инфраструктурни инвестиции, економијата на градот опаѓала во 1990-тите, но сега повторно расте.

Населението на Росток се намалило од околу 260.000 во 1989 на околу 200.000 денес, првично поради субурбанизацијата, но исто така и поради емиграција во попросперитетните западни региони на Германија.

## Политика
### Симболи

мини|десно|Грб
[мини|'''[Motto*': Во рамките на твоите ѕидови може да биде хармонија и среќа]]

Во долгата историја на Росток, градот имал три различни грбови познати како *Signum*, *Secretum* и *Sigillum*. Сигнум, кој може да се проследи до 1367, бил донесен последен и сè уште е грб на градот.

Знамето отсликува златен [[грифон]] на сина позадина, како и боите на [[Ханза]]та, сребрена и црвена. Грбот не само што може да се види на знамиња, куќи и автобуски постојки, туки и на мостови, олуци, огради, бродови и ресторани.

=== Администрација ===

Од  век, владејачко тело со градот е Градскиот совет (*Rat*), прво составен од десет, подоцна од 24 олдермени (*Ratsherren*). Претседавач со советот бил [[градоначалник]]от на градот. Во  век имало дури три градоначалници. Од 1925, на чело на градот стои некој со титула [[градоначалник]]. Избиран со векови од Градскиот совет, сега тој е избиран директно од граѓаните на Росток, по реформата во 2002.

[[Податотека:Rostock asv2018-05 img37 NeuerMarkt.jpg|мини|Градско собрание (мешавина на барокен и тулноготски стил)]]

Градскиот парламент (*Bürgerschaft*) ги претставува граѓаните. Претставниците се избран на 5 години. Бројот на претставници, моментално е 53.

* 13 [[Левица (Германија)|Linke]]
* 10 [[Социјалдемократска партија на Германија|SPD]]
* 9  [[Христијанско демократска унија (Германија)|CDU]]
* 5  [[Сојуз ’90/Зелени|Grüne]]
* 4  [[Слободна демократска партија (Германија)|FDP]]
* 4  ЗА РОСТОК - про OB
* 3  Сојуз за Росток (Rostocker Bund)
* 5  други

Претседавач на градскиот парламент од *Präsident der Bürgerschaft*. Тој ги води и ги подготвува седниците и заедно со градоначалникот го претставуваат градот.

Роланд Метлинг (независен), бил избран за градоначалник на Росток во првиот круг со 58,2% од гласачите на 27 февруари 2005.

=== Партнерски градови ===

Росток има потпишани договори за партнество со следниве градови:



Исто така, Росток е и член на меѓународната мрежа [[Ханза|Нова Ханза]].

== Главни знаменитости ==
=== Росток ===



[[Податотека:Rostock Heiligengeisthof.jpg|мини|„Двор на Светиот Дух“ (*Heiligengeisthof*).]]

Едно од најсликовитите места во Росток е Новиот плоштад (*Neuer Markt*), со Градското собрание (првично изградено во  век во тулна готика, но опширно проширено во  век, со додавање на [[барок]]на фасада и салата за банкети. Исто така на плоштадот се наоѓаат шест оригинални, убаво обновени куќи со калкани од  и  век. Другите историски градби во ханзеатски стил кои некогаш се наоѓале на плоштадот биле уништени во сојузничкото бомбардирање во 1942 и обновени во едноставен стил.

Керкхофхаус (*Kerkhofhaus*) од  век (веднаш зад Градското собрание) се смета за најдобро сочувана готска куќа со тули во Росток.

Црквата Свети Богородица (*Marienkirche*) — импозантна црква во тулна готика. Изградена во  век, била проширена и изменета кон крајот на  век во моментов крстообразна базилика. Огромната кула не била завршена сè до крајот на  век. Внатре се наоѓа [[астрономски часовник]], поставен во 1472 од Ханс Дирингер.

[[Податотека:Rostock Kröpeliner Straße.jpg|мини|лево|Крепелинер Штрасе (*Kröpeliner Straße*) - главната шопинг-улица.]]

Главната пешачка улица е Крепелинер Штрасе (*Kröpeliner Straße*), која води источно од Новиот плоштад до Крепелинската порта (*Kröpeliner Tor*) од  век, поранешна градска порта. Главната зграда на [[Росточки универзитет|Росточкиот универзитет]] се наоѓа на Универзитетскиот плоштад (*Universitätsplatz*), во близина на средината на улицата, пред фонтаната за младоста (*Brunnen der Lebensfreude*).

Манастирот Св. Катарина (*Kloster St Katharinen*), некогашен францискански [[манастир]] основан во 1243 и прошируван неколкупати во текот на  и  век. Сега е дом на Академијата за музика и театар.

Црквата Св. Никола (*Nikolaikirche*) во тулна готика, која е најстарата црква во Росток, е изградена во средината на  век. Била тешко оштетена во текот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] и потоа обновена. Сега објектот се користи како изложбен центар и концертна сала, поради нејзината извонредна акустика.

Некои делови од средновековниот [[бедем]] и четири градски порти сè уште постојат и можат да се погледнат во градот.

=== Варнеминде ===

[[Податотека:Warnemünde Altstadt (03) 2006-09-21.jpg|мини|Александриненштрасе (*Alexandrinenstraße*) во [[Варнеминде]].]]
[[Податотека:Rostock22.jpg|мини|*Speicher* (канцелариска зграда) ноќе. Седиште на *AIDA Cruises*.]]

[[Варнеминде]] е приморски дел на Росток и главна атракција на градот. Месното население и туристите сакаат да уживаат во морскиот стил на старите куќи, долгите плажи, светилникот и старото рибарско пристаниште.

== Стопанство ==

Економијата е под силно влијание на поморските индустрии (особено [[Бродоградилиште|бродоградбата]]), високотехнонолошките индустрии ([[информатичка технонологија]], [[биотехнологија]], медицинско инженерство), [[Росточки универзитет|Росточкиот универзитет]], [[Туризам|туризмот]] и услужниот сектор. Исто така, Росток е едно од најголемите пристаништа во Германија и на Балтичкото Море. Поголеми компании во градот се:

;Поморска индустрија
* *Caterpillar Inc.* — производител на дизелски бродски мотори
* *Deutsche Seereederei Rostock* — велепоседничко друштво за сообраќај, крстосувачи, имот и туризам
* *F. Laeisz* — производител на едрилици
* *Neptun Werft* — бродоградилиште
* *Nordic Yards Warnemünde* — бродоградилиште
* *Schiffselektronik Rostock*
* *Tamsen Maritim* — бродоградилиште

;Инженерство
* *Nordex* — голем производител на [[Ветерна турбина|ветерни турбини]]
* *Suzlon* — петти најголем производител на ветерни турбини во светот
* *Liebherr* — производител на кранови

;Туризам
* *AIDA Cruises* — германска компанија за крстосувачи
* *Scandlines* — германско-дански фериботски оператор

;Друга индустрија
* *Hanseatische Brauerei Rostock* — пиварница
* *IKEA*
* Универзитетска болница
* *Yara International* — производител на хранливи состојки за растенија

== Образование ==

[[Податотека:Rostock Botanischer Garten 1.jpg|мини|Историската ботаничка градина на Росточкиот универзитет]]

Во Росток се наоѓа еден од најстарите универзитети во светот. Основан во 1419, [[Росточки универзитет|Росточкиот универзитет]] е третиот најстар универзитет во Германија со постојано работење, еден од најстарите универзитети во светот. Нуди дипломски и постдипломски програми во евангелистичка теологија, филозофија и уметност, природни науки и математика, право, инженерство и поморство, земјоделство и животна средина, медицина, политички и општествени науки. Универзитетот поседува и одржува [[ботаничка градина]], Ботаничка градина на Росточкиот универзитет.

Академијата за музика и театар (*Hochschule für Musik und Theater*) нуди дипломски студии во уметничките полиња. Основана во 1994, институцијата е спој на поранешното училиште за драма „Ернст Буш“ и истурениот дел на музичката школа од Берлин „Ханс Ајслер“. Денес, училиштето е дел од Асоцијацијата на балтички музички академии (АВАМ), сојуз на 17 музички конзерваториуми на Балтичкото Море и Израел. Уникатно во Европа е постдипломскиот степен во пијано дуо перформанс. Училиштето поседува голема оперска сцена (*Katharinensaal*) и две сали за камерна музика. Таму има концерти секој ден во текот на годината.

Во Росток се наоѓа и Институтот за демографски истражувања „Макс Планк“, Институтот за катализи Лајбниц, како и два дела на институтите Фраунхофер, еден за компјутерска графика и еден за големи структури во производната технологија.

== Култура ==

[[Податотека:Rostock Theater im Stadthafen.jpg|мини|Народниот театар во Росток]]

=== Настани ===

Градот е дом на годишниот фестивал [[Регата Ханза]], кога поради многуте едрилици и музејски експонати изложени во морето, го посетуваат над 1,5 милиони посетители.

Се одржува е годишен џез-фестивал, кој се одржува во јуни, наречен Балтичко Море-Џез (*Ostsee-Jazz*).

=== Музеи и зоолошка градина ===

[[Податотека:Rostock Kempowski Archiv.jpg|мини|Архив на [[Валтер Кемповски]]]]

* Уметничка галерија Росток (*Kunsthalle Rostock*)
* Културоисториски музеј (*Kulturhistorisches Museum*)
* Музеј за Штази (*Dokumentations- und Gedenkstätte der Bundesbeauftragten für die Unterlagen des Staatssicherheitsdienstes der ehemaligen Deutschen Demokratischen Republik*)
* Музеј за локалната историја во Варнеминде (*Heimatmuseum Warnemünde*)
* Бродоградбен и бродски музеј (*Schiffbau- und Schifffahrtsmuseum*)
* Зоолошка градина Росток
* Архив на Валтер Кемповски

=== Музика и театар ===

* Народен театар Росток (*Volkstheater Rostock*)
**Северногерманска Филхармонија (*Norddeutsche Philharmonie*)
**Пејачка академија Росток (*Rostocker Singakademie*)
* Мала комедија Варнеминде (*Kleine Komödie Warnemünde*)
* Бина 602 (*Bühne 602*)
* Фестивал Мекленбург-Западна Померанија

=== Настани ===

* Фестивал на краткиот филм (*Kurzfilmfestival FiSh*)
* Културна недела Росток (*Rostocker Kulturwoche*)
* Културно лето
* Пристаништен фестивал Росток (*Rostocker Hafenfest*)
* Булевар-фестивал
* Варнеминдска недела

=== Спорт ===

[[Податотека:Ostseestadion.JPG|мини|[[ДКБ-Арена]], дом на [[ФК Ханза Росток]]]]



== Сообраќај ==

[[Податотека:Rostock-hbf-nord.jpg|мини|десно|Главната железничка станица Росток (*Rostock Hauptbahnhof*)]]
[[Податотека:A'Rosa Blu Stern .jpg|мини|лево|Бродот за крстарење *A'Rosa Blu* го напушта Росток во летото 2003]]

=== Патен ===

До Росток може да се стигне преку автопатот А1 од [[Хамбург]] преку [[Либек]] на А20 и со А19 од [[Берлин]] и А20 од [[Шчеќин]] во [[Полска]].

=== Јавен превоз ===

[[Податотека:Liniennetz Rostock und Umgebung.png|мини|Сообраќајна мапа на Росток]]

Главната железничка станица Росток (*Rostock Hauptbahnhof*) нуди брзи железнички врски до [[Хамбург]] и [[Берлин]] и оттаму до скоро секој друг европски град.

Во градот постои широка градска мрежа на трамваи, автобуси и фериботи. Првиот приватно финансиран тунел во Германија поминува под реката [[Варнов]] и така го поврзува источниот дел на Росток со западниот дел.

=== Фериботски ===

[[Податотека:Sunset over Rostock harbour.jpg|мини|десно|150п|Пристаништето Росток на зајдисонце]]

Росток е најголемото германско балтичко пристаниште. Росток е исто така дом на големо [[ферибот]]ско [[пристаниште]]. Тоа е главна база за фериботските оператори, како што се *Scandlines*, *Tallink* и *TT-Line*, кои го поврзуваат Росток со неколку главни скандинавски одредишта. Како последица на тоа, Росток добива најголем број на туристи од бродови за крстарење во Германија секоја година.

Фериботски линии има за:

* [[Талин]], [[Естонија]]
* [[Хелсинки]], [[Финска]]
* [[Гедсер]], [[Данска]]
* [[Трелеборг]], [[Шведска]]

=== Воздушен ===

Најблиските меѓународни аеродроми се во [[Хамбург]] и [[Берлин]]. Има летови преку [[Минхен]] од локалниот аеродром [[Аеродром Росток-Лаге|Росток-Лаге]]. Постојат и голем број авионски полиња за мали авиони, н.п. [[Пурксхоф]].

== Познати луѓе ==

Ова е всушност нецелосен список на познати луѓе, кои се родиле тука, живееле или придонеле за богатството на градот Росток:

* *Луѓе што студирале или истражувале во Росток'':
**Хајнрих Шлиман — станал доктор на науки
**Алберт Ајнштајн — ја добил неговата прва титула доктор на науки во Росток
**Магнус Пегел — математичар
**Фриц Ројтер — писател
**Рудолф Штајнер — основач на антропозофијата
**Уве Јонсон — писател
**Арно Еш — политичар
* Гебхард Леберехт фон Блихер — пруски генералфелдмаршал
* Џон Бринкман — писател
* Валтер Кемповски — писател
* Ернст Хајнкел — воздухопловен пионер
* Валтен Халштајн — политичар
* Јоаким Гаук — претседател на Германија од 18 март 2012
* Јан Улрих — велосипедист
* Брита Камрау — пливачка
* Паул Валден — научник
* Андре Грајпел — велосипедист
* Паул Мартенс — велосипедист

## Наводи

## Надворешни врски

* Официјална страница на градот
* Историја на градот 
* Европски пат на брик-готиката: Росток 


Категорија:Ханза
Категорија:Пристанишни градови во Германија
Категорија:Градови во Мекленбург-Западна Померанија
Категорија:Пристанишни градови на Балтичкото Море
Категорија:Универзитетски градови во Германија
Категорија:Градови во Мекленбург
Категорија:Безокружни градови во Мекленбург-Западна Померанија
Категорија:Германско-дански гранични премини
Категорија:Населени места основани во 11 век