Јавно погубување

[алт=Execution of Louis XVI|мини| [Погубување на Луј XVI, бакарна гравура, 1793 година]]
**Јавното погубување** — форма на смртна казна на која „членовите на пошироката јавност можат доброволно да присуствуваат“. Оваа дефиниција го исклучува присуството на само мал број сведоци повикани да ја осигураат извршната одговорност. Историската цел на ваквите прикази била да ги одвратат поединците од спротивставување на властите или законите. Присуството на вакви настани било историски охрабрувано, а понекогаш дури и задолжително.

Иако денес повеќето земји ги гледаат јавните погубувања со одвратност, тие биле речиси насекаде практикувани во одреден период од историјата. Во многу моменти во минатото, јавните егзекуции биле попреферирани отколку егзекуциите зад затворени врати поради нивниот капацитет за одвраќање. Сепак, вистинската ефикасност на оваа форма на терор е спорна. Тие, исто така, им овозможувале на осудените можност да го одржат нивниот последнен говор, ова дало шанса на државата да ја покаже својата моќ пред оние што потпаѓале во нејзината јурисдикција и на јавноста и доделила нешто што се сметало за голем спектакл. Јавните погубувања и дозволиле на државата да ја прикаже својата супериорност над политичките противници.

## Историја

### Античкиот свет
[мини| [Христово распнување|Распнувањето на Исус, прикажано од Џејмс Тисо]]
Луѓето биле распнати во античка Македонија, Персија, Ерусалим, Феникија, Рим и Картагина.

### Кина
Јавните егзекуции биле вообичаени појави во Кина барем од времето на династијата Танг. 

### Средновековен ислам
Постојат извештаи за јавни егзекуции во раниот ислам.

### Средновековна Европа
Документираните јавни егзекуции датираат од доцниот средновековен период, а врвот го достигнале во доцниот шеснаесетти век. Овој врв делумно се должи на судењата врз вештерки од раниот модерен период. Во доцниот среден век, џелатите користеле сè побрутални методи дизајнирани да нанесат болка на жртвата додека е жива и да создадат спектакл со цел да ги одвратат другите од извршување на злосторства. Суровоста на начинот на погубување (вклучувајќи го и износот на измачување на жртвите пред вистинското погубување) исто така била повеќе или помалку екстремна во зависност од самото кривично дело. Казните честопати се повикувале на моќта на „прочистувањето“ на земјата (закопување), водата (давење) и огнот (горење жив). Жртвите, исто така, биле обезглавени, распарчени, обесени и тепани. Телата или деловите од телата честопати биле изложени на јавни места, а властите се труделе да обезбедат посмртните остатоци да останат видливи што е можно подолго.

Сепак, смртната казна не се користела во сите делови на Европа. Владимир Велики ја укинал смртната казна во Киевска Русија по неговото преобраќање во христијанство во 988 година.

### Модерна Европа
Во текот на седумнаесеттиот век, употребата на предсмртна тортура се намалила; наместо тоа, телата биле осквернавени по смртта за прикажувачки причини. До почетокот на осумнаесеттиот век, бројот на смртни казни во Западна Европа опаднал за околу 85% во однос на претходниот век, бидејќи правниот систем се префрлил кон оној кој ги зема во предвид човековите права, како и порационален пристап кон кривичната правда кој се фокусирал на идентификување на најдобрите методи за одвраќање.  Сепак, имало неколку оживувања во текот на осумнаесеттиот и деветнаесеттиот век, особено за време на социјалните немири. Егзекуциите биле осудени од просветителските мислители од осумнаесеттиот век како Џереми Бентам и Чезаре Бекарија. Просветителските мислители не биле универзално против јавните егзекуции - многу анатоми сметале дека егзекуциите се корисни затоа што обезбедувале здрави делови од телото за проучување и експериментирање. Луѓето, исто така, сметале дека постморталната тортура (која обично била дел од јавна егзекуција) била непочитување кон мртвите и верувале дека тоа може да ја спречи жртвата да влезе во рајот.
[мини|307x307пкс| Јавно [Гарот|гаротирање на 23-годишната Хуан Олива Монкуси, на 4 јануари 1879 година во *Кампо де Гвардијас* во Мадрид, поради обид за атентат на кралот на Шпанија Алфонсо XII.]]
Првото модерно укинување на смртната казна било во Тоскана во 1786 година.

Во Европа, во 19-тиот и почетокот на 20-тиот век се помалку се практикувал спектаклот на јавната смртна казна и се префрлиле кон приватни егзекуции и лишување од слобода (на пр. затворање, условна казна, општествено корисна работа, итн.). Ова се совпаднала со општата тенденција да се заштити целата смрт од очите на јавноста.

Во Велика Британија, 1801 година се случило последното јавно погубување на ридот Тајбурн, по што сите егзекуции во Јорк се случиле во ѕидовите на замокот Јорк (но сепак јавно), така што „влезот во градот не треба да се вознемирува со влечење криминалци низ улици“. Во Лондон, осудените на смрт во Олд Бејли останувале во затворот Њугејт и чекале да им биде извршена пресудата на улица. Како и во Тајбурн, толпата што доаѓала да гледа продолжила да биде голема и непослушна. Последното јавно погубување во Велика Британија се случило во 1868 година, по што смртните казни биле извршени во приватноста на затворите.

Во Франција, властите продолжиле со јавните егзекуции до 1939 година. Егзекуциите станале приватни откако се појавил таен филм за смртта на серискиот убиец Еуген Вајдман со гилотина и го скандализирал процесот. Се појавиле вознемирувачки извештаи за гледачите кои ја впивале крвта на Вајдман во партали за сувенири, а како одговор претседателот Алберт Лебрун забранил јавни егзекуции во Франција поради „промовирање на пониски инстинкти на човечката природа“.

Нацистичка Германија користела јавна егзекуција со бесење, пукање и обезглавување.

### Соединети Држави
Последното јавно погубување во САД се случило во 1936 година.  Како и во Европа, практиката на егзекуција била преместена во приватноста на коморите. Гледањето останувало достапно за оние кои биле поврзани со лицето што се погубувало, семејствата на жртвите, а понекогаш и новинари.

Френсис Ларсон напишала во нејзината книга од 2014 година *Отсечено: Историја на изгубени глави и пронајдени глави:*„Додека имаше јавни егзекуции, имаше толпи да ги видат. Во Лондон на почетокот на 19 век, можеби имаше 5.000 гледачи да гледаат стандардно бесење, но толпи до 100.000 гледачи доаѓаа да видат убиен познат криминалец. Бројките речиси не се променија со текот на годините, околу 20.000 гледачи го гледаа Рејни Бетеакако виси во 1936 година, што испадна дека е последното јавно погубување во САД“ 

## Модерно време
[мини| Јавното бесење на убиецот Али Мохамадзаде во [Иран во 2013 година]]
Повеќето земји целосно ја укинале смртната казна, или во закон или во пракса.

Според Амнести интернешенал, во 2012 година „се знаело дека биле извршени јавни погубувања во Иран, Северна Кореја, Саудиска Арабија и Сомалија“. Амнести интернешенал не ги вклучува Сирија, Авганистан и Јемен во нивната листа на земји што јавно погубуваат, но има извештаи за јавни егзекуции извршени таму од државни и недржавни актери, како што е ИСИЛ.  Кувајт понекогаш погубувал луѓе на јавно место. Затворениците се одведени на бесилка и откако високо рангиран полициски службеник ќе го даде потпишаниот налог, затворениците се обесени.

Во САД, членовите на јавноста можат да го посетат затворот каде што треба да се изврши погубување.

Привремениот заменик директор на Амнести интернешенал за Блискиот Исток и Северна Африка, Равја Раге, го критикувал кувајтското погубување на пет лица, вклучително и едно за дело поврзано со дрога, како враќање на егзекуциите со „енергичност“, повикувајќи на воспоставување мораториум на егзекуциите, кон укинување на смртната казна. Егзекуциите биле објавени на 27 јули 2023 година, по пауза од пет години, почнувајќи од 2017 година.

## Поврзано

* Јавни погубувања во Иран
* Јавни погубувања во Северна Кореја

## Наводи

Категорија:Смртна казна