Marchantia polymorpha

***Marchantia polymorpha*** ― вид на голема талоидна џигерница од класата Marchantiopsida. *M. polymorpha* е многу променлива по изглед и содржи неколку подвидови. Овој вид е диоичен, има одделни машки и женски растенија. *M. polymorpha* има широка распространетост и е среќавана низ целиот свет.

## Распространетост
*Marchantia polymorpha* subsp. *ruderalis* има циркуполарна борео-арктичка космополитска распространетост, која се наоѓа ширум светот на сите континенти освен Антарктикот.

## Живеалиште
*Marchantia polymorpha* расте на засенчена влажна почва и карпи во влажни живеалишта, како што се бреговите на потоци и базени, омброгени тресетишта, мирогени тресетишта и меки дини. Додека повеќето сорти растат на влажни подлоги, *Marchantia polymorpha* var. *aquatica* е полуводна и често се среќава како се доселува во мочуришта, како и мали езерца кои немаат доследна водена маса.

Видот често расте во вештачки живеалишта како што се градини, патеки и стаклени градини и може да биде хортикултурен плевел. Еден начин на ширење е со производството и продажбата на млад расад во тумбази. Тумбази со млад расад засадени со *M. polymorpha*, често во друштво со *Bryum argenteum*, најчесто се одгледуваат во еден регион на земјата, се превезуваат во друг регион за да продолжат со растот и се испраќаат до малопродажна местоположба пред да бидат засадени. Растенијата имаат потенцијал да ги соберат или распрснуваат овие видови во секоја точка на пренос.

Познато е дека *Marchantia polymorpha* може да користи вештачка светлина за да расте на места кои инаку се лишени од природна светлина. Студијата од пештерата Нијагара, покажала дека во такви услови, *Marchantia polymorpha* може да произведе геми, што покажува дека растението може да се размножува во осветлени пештери. Исто така е пријавено од Кристалната пештера во Висконсин.

## Екологија
Важна придобивка од *M. polymorpha* е тоа што често е првата вегетација што се појавува по голем шумски пожар. Изложената минерална почва и високите концентрации на вар присутни по силен пожар обезбедуваат поволни услови за образување на гаметофити. По инвазијата на изгорената површина, *M. polymorpha* брзо расте, понекогаш покривајќи го целото место. Ова е важно за спречување на ерозија на почвата што често се случува по силни пожари, предизвикувајќи значителна, долгорочна, еколошка штета.

Покрај тоа, *M. polymorpha* го обновува хумусот во изгорената почва и со текот на времето го подига квалитетот на почвата до точка каде што може да се воспостави друга вегетација.  Не само што *M. polymorpha* ја обезбедува изгорената почва и го подобрува нејзиниот квалитет, туку по одреден момент, кога ќе се обнови здравјето на почвата, веќе не може да се натпреварува со вегетацијата што првично ја населувала областа.

Во студијата на Министерството за земјоделство на Соединетите Држави во североисточна Минесота, *M. polymorpha* доминирала во пејзажот 3 години по силен пожар, но по 5 години била заменета со лишаи. По сличен пожар во Њу Џерси *, M. polymorpha* ја покривала земјата 2-3 години, но потоа била заменета со месни грмушки и форбии. Во Алјаска следните вегетативни проследувања биле забележани по пожар, што повторно укажува дека по рехабилитацијата на почвата, првобитната флора се враќа и се натпреварува со *M. polymorpha*.

## Морфологија
мини|300x300пкс| Талус of ''Marchantia polymorpha'' subsp. ''ruderalis'' покажува дихотомно разгранување и гемски чашки.
[280п|мини|Подготовка на нативен [Микроскопски препарат|препарат од талус на *Marchantia polymorpha*.]]
Таа е талусна џигерница која образува розета од сплескани тали со чаталести гранки. Талите растат до 10 цм во должина и со ширина до 2 цм. Обично има зелена боја, но постарите растенија можат да станат кафеави или виолетови. Горната површина има шема на повеќеагонални ознаки. Долната страна е покриена со многу кореновидни ризоиди кои го прикачуваат растението за почвата. Сложените маслени тела во *Marchantia polymorpha*, како и кај сите видови Marchantiopsida, се ограничени на специјализирани клетки каде што го заземаат речиси целиот меѓуклеточен простор.

## Животен циклус и размножување
мини|300x300пкс| Животниот циклус на ''Marchantia polymorpha.''

### Животен циклус
Животниот циклус има алтернација на генерации. Плоидните гаметофити произведуваат плоидни гамети, јајце-клетка и сперма, кои потоа се спојуваат за да образуваат диплоиден зигот. Зиготот подоцна се развива во спорофит кој подоцна создава плоидни спори преку мејоза.

### Размножување
мини|300x300пкс| Женски (лево) и машки (десно) гаметофори на ''Marchantia polymorpha'' subsp. ''ruderalis.''

#### Полово размножување
Растенијата произведуваат размножувачки структури слични на чадор познати како гаметофори. Гаметофорите на женските растенија се состојат од стебленце со ѕвездени зраци на врвот. Тие содржат архегонија, органите кои ги произведуваат јајце-клетките. Машките гаметофори се на врвот со сплескан диск кој содржи антеридија кои произведуваат сперматозоиди.

#### Бесполово размножување
Овој вид се размножува бесполово со геми кои се произведуваат во чашките на гемите. Геми имаат облик на леќа и се ослободуваат со капки вода. Растенијата направено на овој начин можат значително да ја прошират колонијата.
мини|300п|Одблиску поглед на гема на ''Marchantia polymorpha''.

## Биолошки показател за загадување
Министерството за земјоделство на Соединетите Држави ја проучувало *M. polymorpha* за нејзината употреба во рехабилитација на нарушените места поради неговата способност да толерира високи концентрации на олово во почвите, заедно со други тешки метали. За возврат, колониите на *M. polymorpha* може да бидат показател дека местото има високи концентрации на тешки метали, особено кога се наоѓаат во густи колонии со малку други присутни вегетативни видови.  Студијата од градот Лоха во тропскиот Еквадор, покажала дека, кога растела во урбана средина, *M. polymorpha* биоакумулирала четири тешки метали, алуминиум, бакар, железо и цинк.

## Човечка употреба
Историски било сметано дека лекува заболувања на црниот дроб поради неговите согледани сличности со обликот и текстурата на животинскиот. Ова е пример за доктрината на препознавање.

*Marchantia polymorpha* ги произведува антигабичните бис[бибензили] дихидростилбеноиди плагиохин Е, 13,13'-О-изопроилиденерикардин Д, рикардин H, маршантин Е, неомаркантин А, маршантин А и маршантин Б. Неговата силна фунгицидна способност успешно се користи во лекувањето на габите на кожата и ноктите.

## Поврзано

* Marchantiopsida
* *[[Marchantia]]*
* Диоцесија
* Гемa (ботаника)

## Галерија

## Наводи

* Алтланд, Џејмс. ''Marchantia polymorpha'' . Пристапено на 3 ноември 2022.
* Британско бриолошко друштво (2010) ''Marchantia polymorpha'' Пристапено на 3 ноември 2022.
* Метјуз, Робин Ф. (1993) ''Marchantia polymorpha'' . Пристапено на 3 ноември 2022.
* Равен, Питер Х.; Реј Ф. Еверт и Сузан Е. Ајхорн (1999) *Биологија на растенијата*, В.Х. Фримен, Њујорк.
* Рук, Ерл Ј.С. (1999) ''Marchantia polymorpha'' . Пристапено на 3 ноември 2022.
* Smith, AJE (1989) *The Liverworts of Britain and Ireland*, Cambridge University Press, Кембриџ.
* Walkowiak, Radoslav Janusz (2020) ''Кратки белешки на Marchantia polymorpha'' . CTC PAPER 2020.

## Надворешни врски

* 
* 
* Фотографии со ''Marchantia polymorpha'' 
* Marchantia polymorpha: Taxonomy, Phylogeny and Morphology of a Model System

Категорија:Marchantiales