Пат на темјанот

[врска=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f0/Shivta ruins in the Negev.jpg/300px-Shivta ruins in the Negev.jpg|десно|мини|300x300пкс| Пустинските градови во [Негев (Шивта) биле поврзани со средоземниот крај на древниот пат на темјанот и трговскиот  пат на зачините.]]
**Пат на темјанот**, како и „Патот на зачините“, бил многу важен за трговијата и вклучувал мрежа што ги опфаќала главните антички трговски патишта што го поврзуваат средоземниот свет со јужните и источните извори на темјан, зачини и луксузни стоки, кои се протегале од средоземните пристаништа преку Левант и Египет преку Северна Африка и Арабија сè до Индија. Трговијата со темјан од Јужна Арабија до Медитеранот цветала околу VII век пр.н.е. до 2. век. Патот на темјанот служел како канал за трговија со стоки, како што се арапскиот темјан и миро; Индиски зачини, скапоцени камења, бисери, абонос, свила и фини текстилни производи и Рогот на Африка со неговите ретки дрвја, перје, животински кожи, сомалиски темјан и злато.

## Рана историја
врска=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/Mer rouge1b.jpg/220px-Mer rouge1b.jpg|лево|мини| Трговијата со темјан, која го поврзувала Египет со земјите каде што се одгледува темјан, во голема мера зависела од пловидбата по Црвеното Море.
Египќаните тргувале во Црвеното Море, увезувале зачини, злато и егзотично дрво од „Земјата Пунт“ и од Арабија. Индиската стока била довезувана со арапски и индиски бродови во Аден. Равлинсон ги идентификува долго дебатираните „бродови на Таршиш“ како тирската флота опремена во Езион-Гебер која извршила неколку трговски патувања на исток, што довело до наоѓање злато, сребро, слонова коска и скапоцени камења. Оваа стока била претоварана во пристаништето Офир.

Според еден историчар:

## Копнена рута
[врска=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c2/Map of Aksum and South Arabia ca. 230 AD.jpg/220px-Map of Aksum and South Arabia ca. 230 AD.jpg|десно|мини| Економијата на Кралството Катабан (светло сина) се засновала на одгледување и трговија со зачини и ароматични производи, вклучувајќи [темјан и миро. Тие биле извезувани во Медитеранот, Индија и Абисинија, каде што биле високо ценети од многу култури, користејќи камили на патиштата низ Арабија и Индија.]]
Меѓу најважните трговски точки на Патот на темјанот од Персискиот Залив до Средоземното Море била Герха во Персискиот Залив, за која историчарот Страбон известил дека била основана од вавилонски бегалци како халдејска колонија. Герха влијаела на развојот на трговските патишта низ Арабија до Медитеранот и ја контролирала трговијата со ароматични производи со Вавилон во 1 век пр.н.е. Герха била едно од важните пристаништа за влез на стоки испорачани од Индија.

Поради својата истакната позиција во трговијата со темјан, Јемен привлекол доселеници од Плодната Полумесечина. Темјанот и мирото биле клучни за економијата на Јемен и биле препознаени како извор на богатство од владетелите. Неодамнешни истражувања откриле древен трговски пат низ источен Јемен во регионот Махра.

Асирски документи покажуваат дека Тиглат-Пилесер III напредувал преку Феникија до Газа. Газа на крајот била опустошена, а владетелот на Газа побегнал во Египет, но подоцна продолжил да дејствува како вазален владетел. Мотивот за нападот бил да се добие контрола врз трговијата со темјан во Јужна Арабија која цветала низ целиот регион.
врска=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/88/Tilglath pileser iii.jpg/200px-Tilglath pileser iii.jpg|лево|мини|200x200пкс| Тиглат-Пилесер III ја нападнал Газа за да ја контролира трговијата долж патот на темјанот.
И.Е.С. Едвардс ја поврзува Сиро-ефраимитската војна со желбата на Израелците и Арамејците да го контролираат северниот крак на патот на темјанот, кој досегал од Јужна Арабија и можел да се искористи за контрола кон Трансјордан. Археолошките натписи зборуваат и за плен донесен од земјата на му-у-на-а-а, можеби и Меунита спомената во Стариот завет. Некои научници ја препознаваат оваа група како Минејците од Јужна Арабија, кои се занимавале со трговија со темјан и кои ги окупирале северните трговски пунктови на патот на темјанот.

Ароматичните производи од Дофар и луксузните производи од Индија им донеле богатство на кралствата во Арабија. Ароматичните производи од Дофар биле испорачувани од природното пристаниште Хор Рори кон непристапниот западен брег на Јужна Арабија. Караваните ги носеле овие производи на север до Шабва, а од таму до кралствата Катабан, Саба, Минеј и Палестина и до Газа. На вкупната цена на овие луксузни стоки се додавале и трошокот за наплата на сопствениците на бунари и други објекти.

## Грчко-римско заобиколување на копнените патишта
врска=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/ff/Periplous of the Erythraean Sea.svg/220px-Periplous of the Erythraean Sea.svg.png|десно|мини| Римски поморски патишта со Индија според Periplus Maris Erythraei, 1 век од нашата ера Римјаните го заобиколиле копнениот пат со побрз и побезбеден пат.
Набатејците ја изградиле Петра, која стоела на половина пат помеѓу влезот во Акапскиот Залив и Мртвото Море во време кога Патот на темјанот од Арабија до Дамаск ја минувал копнената рута од Петра до Газа. Оваа позиција им дала на Набатејците контрола над трговијата по патот на темјанот. Со цел да се контролира патот на темјанот од Набатеа, била спроведена грчка воена експедиција која водела до Сван, која била изведена без успех под водство на Антигон Киклоп, еден од генералите на Александар Македонски. Набатејската контрола над трговијата се зголемила и се проширила на запад и на север. Замената на Грција со Римското Царство како администратор на средоземниот басен довело до повторно воспоставување на директна трговија со Истокот. Според историчарот, „Јужните Арапи протестираа поради пиратски напади врз римските бродови во Аденскиот Залив, што резултираше со тоа што Римјаните го уништија Аден и го фаворизираа западниот абисински брег на Црвеното Море“. Монополот на индиските и арапските посредници бил ослабен со развојот на монсунската трговија од страна на Грците преку откривањето на директен пат до Индија (Хипалус), принудувајќи ги партските и арапските посредници да ги прилагодат своите цени за да се натпреваруваат на римскиот пазар со стоката што Рим сега ја купувал по директен пат до Индија. Индиските бродови отпловиле во Египет, бидејќи поморските патишта на Јужна Азија не биле под контрола на некоја сигурна сила.
мини|Областите околу Арапскиот Полуостров според Periplus Maris Erithraei.
Според еден историчар:
[десно|мини|[Сасанидско Царство|Сасанидското Царство од 602 до 629 година]]

Темјанот од Дофар бил собиран во Моши (древен Сумхурам). Бил доставуван до Кана и транспортиран по копно до Шабва и понатаму на север во Наџран, Мека, Медина, Петра и Газа на Средоземното Море. Исто така бил испорачуван во Вавилон и Палмира преку Персискиот Залив.

Римската трговија со Индија продолжила да расте, а според Страбон (II.5.12):

## Опаѓање
На крајот на шестиот век, Исидор Севиљаски ги набројал ароматите што сè уште се увезувале во Визиготска Шпанија. Од ароматичните дрвја (*de arboris aromaticis*), Исидор во својата енциклопедија навел миро, бибер, цимет, *амом* ( кардамом?), кинески цимет; од ароматични растенија (*de herbis aromaticis*), ги навел: нард, шафран, кардамом. Овие биле тие што пристигнувале преку трговските патишта, останатите се достапни во Шпанија: темјан, алое, роза, љубичици, крин, линцура, пелин, анасон и други.

Со намалување на трговијата со темјан, Јемен го презел извозот на кафе преку пристаништето Ел Мока на Црвеното Море.

## Наводи

## Надворешни врски
* BBC Frankincense Trail Series
* "Frankincense Trail in Salalah, Oman"
* Wilford, "Ruins in Yemeni Desert Mark Route of Frankincense Trade", ''The New York Times'', Jan. 28, 1997
* Middle East Institute, The Story of Frankincense, Washington

Категорија:Историски патишта
Категорија:Бивши трговски патишта
Категорија:Историја на Арапскиот Полуостров
Категорија:Историја на Црвеното Море