Богдан Филов

**Богдан Димитров Филов** (на ; ,  – , ) — бугарски археолог, историчар на уметност и политичар.

Тој бил претседател на Советот на министрите на Царството Бугарија за време на Втората светска војна. За време на неговиот премиерски мандат Бугарија станала седмата држава која се приклучила на Силите на Оската.

## Биографија

### Ран живот и образование
Филов потекнувал од трговско семејство. Дел од своето образование го стекнал во Империјална Германија, студирајќи класична филологија и археологија во Лајпциг, Фрајбург и Вирцбург. Докторирал во Фрајбург во 1906 година со дисертација за римските легии во провинцијата Мезија, која била објавена како книга. Од 1907 до 1909 година, се специјализирал за археологија, нумизматика и музеологија во Бон, Париз и Рим. По враќањето во Бугарија, од 1 мај 1906 година започнал да работи во Националниот археолошки музеј во Софија, каде што подоцна станал директор од 1910 до 1920 година.

### Академска кариера и археолошки придонеси
Филов бил водечка фигура во археологијата на античкиот период во Бугарија. Во 1912 година, ги започнал првите систематски истражувања на античкиот град Кабиле кај Јамбол. Ископувал на повеќе локации, како Хисар (1909–1910), црквата Света Софија во Софија (1910–1912), црквата Свети Георги (1915, 1921, 1932), црквата во Бојана (1920), некрополата во Дуванли кај Пловдив (1929–1931) и гробницата во Мезек кај Свиленград (1931–1933). За време на Балканските војни (1912–1913) и Првата светска војна (1915–1918), водел експедиции во Источна Тракија, Егејска и Вардарска Македонија, како и Поморавието, каде што спасил и документирал над 400 артефакти, вклучително и од некрополата Требеништа кај Охрид.
[лево|мини|Богдан Филов заедно со други професори од Софискиот универзитет во посета на царот [Фердинанд I во Кобург во 1929 год.]]
Во 1920 година, станал професор по археологија и историја на уметноста на Универзитетот во Софија, каде што основал катедра за археологија. Го основал Бугарскиот археолошки институт (1920–1940), бил декан на Факултетот за историја и филологија (1924–1925) и ректор (1931–1932). Организирал го IV Конгрес за византологија во Софија во 1934 година и бил избран за претседател на Бугарската академија на науките во 1937 година, функција што ја држел до 1944 година. Неговите дела вклучуваат "*Раните бугарски уметности*" (1919), "*Историја на раната бугарска уметност*" (1932) и преку 250 публикации за тракиски некрополи, римски локации и византиски минијатури. Бил член на меѓународни научни друштва и добитник на почесни докторати од универзитетите во Атина (1937), Берлин (1939), Будимпешта (1941) и Падова (1942).

### Политичка кариера
[мини|Богдан Филов и [Бенито Мусолини во Рим, 1941]]Филов влегол во политиката како сојузник на царот Борис III. Во 1938 година, станал министер за народно просветување, а на 15 февруари 1940 година, по оставката на Георги Ќосеиванов, бил назначен за премиер. Служел до 9 септември 1943 година. За време на неговиот мандат, Бугарија на 7 септември 1940 година го потпишала Договорот од Крајова, со кој ја вратила јужна Добруџа од Романија. На 14 февруари 1941 година, Бугарија потпишала пакт за ненапаѓање со Силите на Оската, а на 1 март 1941 година се приклучила на Тројниот пакт, станувајќи седма земја во Оската. На 3 март 1941 година, германски трупи влегле во Бугарија за да ја нападнат Југославија и Грција. Бугарија, под Филов, окупирала делови од Грција (Егејска Тракија и Македонија) и Југославија (Вардарска Македонија и Пиротскиот регион) од април 1941 година, но избегала директно учество во војната колку што било можно, без декларација на војна против СССР. На 13 декември 1941 година, под притисок од Нацистите, Бугарија објавила "симболична војна" против САД и Велика Британија, што довело до сојузнички бомбардирања од 1943 година. По смртта на царот Борис III на 28 август 1943 година, Филов станал член на Регентскиот совет за малолетниот цар Симеон ІІ, заедно со принцот Кирил и Никола Михов, до 9 септември 1944 година.

### Смрт
По влегувањето на советските сили во Бугарија во 1944 година и воспоставувањето на комунистичка влада, Филов и членовите на Регентскиот совет биле уапсени. На 1 февруари 1945 година, Народниот суд ги осудил на смрт него и 92 други функционери за соработка со Нацистите. Биле погубени со стрелање истата ноќ. Неговиот имот бил конфиску ван, а неговата сопруга Евдокија Петева-Филова била протерана. Смртната пресуда била укината од Врховниот суд на Бугарија на 26 јуни 1996 година. Неговиот дневник бил објавен во 1986 година. Постхумно, Филов е рехабилитиран по 1989 година, со улици именувани по него, но неговото наследство останува поделено: како научник, тој е ценет за придонесите во бугарската култура и археологија, додека како политичар, тој е критикуван за улогата во сојузот со Оската и депортациите.

## Надворешни врски

Категорија:Премиери на Бугарија
Категорија:Бугарски историчари
Категорија:Членови на БАН
Категорија:Предавачи на Софискиот универзитет
Категорија:Членови на Пруската академија на науките
Категорија:Членови на Баварската академија на науките
Категорија:Членови на Гетингенската академија на науките
Категорија:Бугарски археолози