Токсичен отпад

**Токсичен или отровен отпад** — секој несакан материјал во сите форми кој може да предизвика штета (на пр., со вдишување, голтање или апсорпција преку кожата). Најчесто овој вид на отпад се прави од индустријата, производите за широка потрошувачка како телевизори, компјутери и телефони кои содржат отровни хемикалии и кои можат да го загадат воздухот и почвата и водата. Отстранувањето на таков отпад е голем проблем за јавното здравје. Зголемената стапка на рак кај луѓето и животните е поврзана со изложеност на токсични хемикалии. Отстранувањето на отровниот отпад често се смета за проблем со еколошката правда, бидејќи токсичниот отпад непропорционално се фрла во или во близина на маргинализираните заедници.

## Класификација
Отровнитев материјали се отровни нуспроизводи како резултат на индустрии како што се производството, земјоделството, градежништвото, автомобилската индустрија, лабораториите и болниците, кои може да содржат тешки метали, зрачење, опасни патогени или други отрови. Токсичниот отпад станал сè позастапен со започнувањето на Индустриската револуција, предизвикувајќи сериозни глобални проблеми. Отстранувањето на таков отпад станало уште поважно со додавањето на бројни технолошки достигнувања кои содржат отровни хемиски компоненти. Производи како што се мобилни телефони, компјутери, телевизори и сончеви панели содржат токсични хемикалии кои можат да ја оштетат животната средина доколку не се отстранат правилно за да се спречи загадувањето на воздухот и контаминацијата на почвите и водата. Материјалот се смета за отровен кога предизвикува смрт или штета со вдишување, голтање или апсорпција преку кожата.

Отпадот може да содржи хемикалии, тешки метали, зрачење, опасни патогени или други отрови. Дури и домаќинствата создаваат опасен отпад од предмети како што се батерии, употребувана компјутерска опрема и остатоци од бои или пестициди. Отровните материјали можат да бидат создадени од човекот, а други можат да се појават природно во животната средина. Не сите опасни супстанции се сметаат за отровни.

Програмата на Обединетите нации за животна средина (УНЕП) идентификувала 11 клучни супстанции што претставуваат ризик за здравјето на луѓето:

* **[[Арсен]]:** се употребува во изработка на електрични кола, како состојка во пестициди и како конзерванс за дрво. Класифициран е како канцероген.
* **[[Азбест]]:** е материјал што некогаш се употребувал за изолација на згради, а некои бизниси сè уште го употребуваат овој материјал за производство на материјали за покриви и сопирачки. Вдишувањето на азбестни влакна може да доведе до рак на белите дробови и азбестоза.
* **[[Кадмиум]]:** се наоѓа во батерии и пластика. Може да се вдишува преку чад од цигари или да се вари кога е вклучен како пигмент во храната. Изложеноста доведува до оштетување на белите дробови, иритација на дигестивниот тракт и заболување на бубрезите.
* **[[Хром]]:** се употребува како облога од тули за индустриски печки на висока температура, како цврст метал што се употребува за производство на челик и во хромирање, производство на бои и пигменти, конзервирање на дрво и штавење кожа. Познато е дека предизвикува рак, а продолжената изложеност може да предизвика хроничен бронхитис и оштетување на белодробното ткиво.
* **[[Медицински отпад|Клинички отпад]]:** како што се шприцеви и шишенца со лекови може да шират патогени и штетни микроорганизми, што доведува до разни болести.
* **[[Цијанид]]:** отров кој се наоѓа во некои пестициди и родентициди. Во големи дози, може да предизвика парализа, конвулзии и респираторен дистрес.
* **[[Олово]]:** се наоѓа во батерии, бои и муниција. Кога се проголта или вдишува, може да предизвика оштетување на нервниот и репродуктивниот систем, како и на бубрезите.
* **[[Жива]]:** се употребува за забни пломби и батерии. Исто така се употребува во производството на хлорен гас. Изложеноста може да доведе до вродени дефекти и оштетување на бубрезите и мозокот
* **ПХБ**, или полихлорирани бифенили, се употребувз во многу производствени процеси, од страна на комуналната индустрија и во бои и заптивни средства. Оштетувањето може да се случи преку изложеност, влијаејќи на нервниот, репродуктивниот и имунолошкиот систем, како и на црниот дроб.
* **ПОЗ**, перзистентни органски загадувачи. Тие се наоѓаат во хемикалии и пестициди и можат да доведат до дефекти на нервниот и репродуктивниот систем. Тие можат да се биоакумулираат во синџирот на исхрана или да перзистираат во животната средина и да се движат на големи растојанија низ атмосферата.
* **Силни киселини и алкалии** што се употребуваат во производството и индустриското производство. Тие можат да го уништат ткивото и да предизвикаат внатрешно оштетување на телото.

Отровниот отпад може да биде реактивен, запалив и корозивен. Во Соединетите Американски Држави, овие отпадоци се регулирани според Законот за зачувување и обновување на ресурсите (ЗЗОР). 

* Реактивните отпадоци се оние кои можат да предизвикаат експлозии кога се загреваат, мешаат со вода или се компресираат. Тие можат да испуштаат отровни гасови во воздухот. Тие се нестабилни дури и во нормални услови. Пример се литиум-сулфурните батерии.
* Запаливиот отпад има точки на палење помали од 60 степени целзиусови. Тие се многу запаливи и можат да предизвикаат пожар. Примери се растворувачи и отпадни масла.
* Корозивните отпадоци се течности способни да кородираат метални садови. Ова се киселини или бази кои имаат pH вредност помала или еднаква на 2, или поголема или еднаква на 12,5. Пример е киселината во батеријата.

Со зголемувањето на светската технологија, сè повеќе супстанции се сметаат за отровни и штетни за здравјето на луѓето. Растот на технологијата со ова темпо е исклучително застрашувачки за цивилизацијата и на крајот може да доведе до поголема штета или негативни исходи. Дел од оваа технологија вклучува мобилни телефони и компјутери. На ваквите предмети им е дадено името е-отпад или ЕЕЕ, што е скратеница од електрична и електронска опрема. Овој термин се употребува и за стоки како што се фрижидери, играчки и машини за перење. Овие предмети може да содржат отровни компоненти кои можат да се разградат во водоводните системи кога ќе се фрлат. Намалувањето на цената на овие стоки овозможило овие производи да се пренесуваат глобално без размислување или разгледување на управувањето со стоките откако ќе станат неефикасни или расипани.

Во САД, Агенцијата за заштита на животната средина (АЗЖД) и државните агенции за животна средина развиваат и спроведуваат прописи за складирање, третман и отстранување на опасен отпад. Агенцијата за заштита на животната средина (АЗЖС) бара со отровниот отпад да се ракува со посебни мерки на претпазливост и да се отстранува во назначени објекти низ целата земја. Исто така, голем број на градови во САД имаат денови за собирање каде што се собира отровен отпад од домаќинствата. Некои материјали кои можеби не се прифаќаат на редовните депонии се муниција, комерцијално генериран отпад, експлозиви/предмети чувствителни на удари, хиподермични игли/шприцеви, медицински отпад, радиоактивни материјали и детектори за чад.

Производите за домаќинството може да се идентификуваат по етикети со предупредување што може да вклучуваат складирање или отстранување на одредени производи. Во просечно американско домаќинство, секоја година се фрлаат приближно 15,5 фунти опасен материјал. За да се намали отровните отпад во домаќинствата, Одделот за еколошки услуги на Њу Хемпшир препорачува потрошувачите да бидат повнимателни при купување производи и да се обидат да ги избегнуваат оние со етикети со предупредување. Понатаму, потребно е да се почитуваат процедурите за безбедно складирање и секогаш да се работи внимателно кога се употребуваат производи за домаќинството исполнети со хемикалии.

## Опасни ефекти

#### Влијанија врз животната средина
Отровниот отпад има различни влијанија врз животната средина. Има потенцијал да ја контаминира почвата, да го намали квалитетот на воздухот, да ги загади водните патишта и да го зголеми ризикот од пожари. Бидејќи опасните хемикалии влегуваат во животната средина, истите е многу потешко да се отстранат. Како резултат на процесот на распаѓање на отровниот отпад, во атмосферата се ослободуваат многу штетни хемикалии.

#### Влијанија врз здравјето на луѓето
Отровниот отпад често содржи канцерогени материи, а изложеноста на нив преку одреден пат, како што е истекување или испарување од складиштето, предизвикува ракот да се појавува со зголемена фреквенција кај изложените лица. На пример, кластер од реткиот рак на крвта, полицитемија вера, бил пронајден околу депонија за отровен отпад во североисточна Пенсилванија во 2008 година.

Ризиците по здравјето на луѓето поврзани со изложеност на отровен отпад вклучуваат рак на желудникот, црниот дроб, белите дробови и бубрезите. Дополнително, исхемичната срцева болест, леукемијата, хоспитализацијата поради астма и предвременото породување се поврзани со изложеност на овие отровни хемикалии. Стапките на хоспитализација кај деца на возраст од 0 до 19 години се покажале во просек до 60% поголеми кај случаите на леукемија и 16% поголеми кај малигните тумори кога децата се изложени на токсичен отпад. Дополнително, возрасните се изложени на многу поголем ризик од тумори на тестисите и дојката. Иследувањата покажале дека изложеноста на жените на отровен отпад може да предизвика до 15% зголемување на смртноста од тумори на дојка. Изложеноста кај мажите доведува до зголемување од 19% на смртноста од тумори на дојка и зголемување од 76% на стапките на смртност од тумори на тестиси.

Дополнително, отровниот отпад може да има сериозни последици врз децата бидејќи нивните тела и мозоци сè уште се во развој, што ги прави почувствителни на штетни хемикалии. Изложеноста на загадувачи како олово, жива и други токсини е поврзана со когнитивни попречености, вклучувајќи понизок коефициент на интелигенција, нарушувања на вниманието и тешкотии во учењето. Овие ефекти можат да влијаат врз способноста на детето да успее во училиште и да ги следи нормалните развојни пресвртници.

#### Влијанија врз дивиот свет
Бидејќи штетните хемикалии од отстранувањето на отровен отпад влегуваат во животната средина, тоа има повеќекратни ефекти врз организмите и екосистемите што живеат во или во близина на тие области. Слично на луѓето, животните имаат зголемен ризик од опасни по живот здравствени ефекти, како што се рак, ендокрини нарушувања, ослабена функција на имунолошкиот систем и репродуктивни проблеми. Калифорнискиот кондор е пример за вид директно погоден од оловото од отстранувањето на токсичен отпад. Оловото било директно поврзано со прекумерното проретчување на лушпите од јајца во Конго, негативно влијаејќи врз стапките на репродукција.

Бидејќи организмите консумираат други организми, отровите можат да се биоакумулираат. Бидејќи растенијата или организмите на дното од синџирот на исхрана акумулираат отрови, а потоа се консумираат, токсините исто така се проголтуваат. Овие токсини можат да се акумулираат со текот на времето и преку трофички нивоа. Како резултат на биоакумулацијата на жива и во слатководните и во морските екосистеми, предаторските риби се значаен извор на жива во исхраната на луѓето и животните. 

## Еколошка правда
Отровниот отпад често завршува во заедници на обоени луѓе, домородни области и населби со ниски приходи поради комбинација од историска неправда, економска експлоатација и политичка запоставување. Според социологот Роберт Булард, еколошкиот расизам е коренот на маргинализираните заедници кои се соочуваат со непропорционален дел од еколошките опасности. Булард истакнува дека „расната и етничката нееднаквост се продолжува и зајакнува од локалните самоуправи во соработка со урбаните корпорации“, што помага да се објасни зошто овие опасни објекти често се поставуваат во посиромашни области каде што жителите имаат помала политичка моќ. На овие заедници честопати им недостасува политичка моќ и ресурси за да се спротивстават на поставувањето опасни објекти. Индустриите се насочени кон овие области бидејќи земјиштето е поевтино, а опозицијата е помалку организирана. Црвените линии и сегрегацијата низ историјата концентрирале поранливо население во запоставени области, што ги прави лесни цели за поставување рудници, фабрики и депонии. Како резултат на тоа, жителите се ранливи и имаат помалку опции за преселба. Дополнително, понекогаш се нудат работни места или економски инвестиции како оправдување за поставување загадувачки индустрии во овие маргинализирани заедници. Булард забележува дека ова често значи дека жителите мора да прифатат опасни услови за работа и живот само за да ги задржат своите работни места или да се грижат за своите семејства. Сепак, краткорочните придобивки не ги надминуваат долгорочните здравствени ризици, кои вклучуваат повисоки стапки на астма, рак и други болести.

Булард, исто така, објаснува дека владините агенции и регулативи честопати не успеваат подеднакво да ја спроведуваат заштитата на животната средина. Тој наведува дека „*владите (вклучувајќи ја и војската) честопати ја експлоатираат економската ранливост на сиромашните заедници и држави за да ги спроведат своите несоодветни и ризични операции*“, дозволувајќи поголемо загадување во областите кои веќе се во неповолна положба. Оваа системска нееднаквост значи дека многу жители страдаат од товарот на загадувањето, а не ја добиваат заштитата што ја заслужуваат. Генерално, делото на Булард јасно става до знаење дека овие еколошки неправди се длабоко поврзани со расните и економските нееднаквости вградени во нашето општество.

## Тековни иницијативи
Тековните иницијативи вклучуваат додавање на законски рамки како што е Законот за зачувување и обновување на ресурсите (ЗЗОР), кој управува со опасниот отпад од создавањето до отстранувањето, и Законот за сеопфатен одговор, компензација и одговорност во животната средина од 1980 година (CERCLA), кој се однесува на чистење на контаминирани места. Во 2024 година, Агенцијата за заштита на животната средина (АЗЖС) работела на регулирање на опасниот отпад за заштита на јавното здравје и животната средина преку федерални програми како што е иницијативата „*Justice40*“. Иницијативата „*Justice40*“ е федерална програма што се користи за промовирање на еколошката еднаквост преку поддршка на ранливите заедници. Според Кортни Линдвол, писателка во „*Консјумер рипортс*“, еден клучен аспект од напорите на АЗЖС бара „*најмалку 40 проценти од вкупните придобивки од федералните инвестиции во климата и инфраструктурата да одат кон дезинвестираните и преоптоварени заедници*“.  Сепак, на 20 јануари 2025 година, администрацијата на Трамп ја повлекла иницијативата „*Justice40*“.

### САД

Во 2020 година, над 70 милиони луѓе што живеат во Соединетите Американски Држави живееле во радиус од 3 милји од објект за опасен отпад. Демографијата на 22% од населението што живее во близина на овие локации била главно од малцинства и лица со ниски приходи. Поточно, EPA открила дека 26% од сите црнци во САД, 29% од сите Хиспанци, 28% од сите малцинства и 24% од сите домаќинства во САД под нивото на сиромаштија живееле во радиус од 3 милји од места за опасен отпад..

Големите корпорации како што се компаниите за нафтена индустрија *Shell* и *ExxonMobil*, хемиски и нафтени компании како *Huntsman Corp* и *Dow Incorporated*, компании за рударство и екстракција како *Freeport-McMoran* и *Southern Copper Corp*, како и други индустрии како што се производствената, фармацевтската и електронската индустрија, сите значително придонесуваат за токсичен отпад во Соединетите Американски Држави. Производните процеси на овие компании доведуваат до создавање токсичен отпад преку излевање на нафта, емисии и испуштање хемикалии во животната средина. Овие компании често го ставаат профитот пред здравјето на животната средина. На пример, откриено е дека неколку фабрики нелегално фрлаат загадувачи како тешки метали и токсични хемикалии, контаминирајќи ги локалните заедници и штетејќи го дивиот свет. Овие компании имаат политичка моќ поради нивното економско влијание и ресурси. Поради ова, тие можат нелегално да фрлаат отпад и да ги намалат трошоците и покрај прописите, што ја нагласува потребата од построго спроведување на прописите.

## Наводи

## Надворешни врски
* Information on toxic waste from the CDC
* TOXMAP: Environmental Health e-maps from the US National Library of Medicine 
* Toxic waste Argentinian law 
* 
* 
* Millions of Americans live near toxic waste sites. how does this affect their health?

Категорија:Загадување
Категорија:Отпад
Категорија:Опасен отпад