Зефир (митологија)

**Зефир** () — бог и персонификација на западниот ветер, еден од неколкуте богови на ветерот, Анемоите во грчката митологија и религија. Тој бил син на Еос (божицата на зората) и Астреј. Зефир е најнежниот и најповолниот од ветровите, поврзан со цвеќињата, пролетта, па дури и размножувањето.  Во митовите, тој е претставен како нежниот ветрец, познат по неговата невозвратена љубов кон спартанскиот принц Хијакинт. Заедно со Бореј, двајцата се најистакнатите богови на ветерот со релативно ограничени улоги во запишаната митологија. 

Зефир, слично како и неговите браќа, добил култ во античко време иако неговото обожавање било помало во споредба со Дванаесетте Олимпијци. Сепак, траги од него се наоѓаат во класична Атина и околните региони и градови-држави, каде што обично бил поврзан со култовите на другите богови на ветерот.

Негов еквивалент во римската митологија е богот **Фавон**.

## Етимологија
Старогрчката именка  е збор за ветер што дува од запад.  Неговото име е потврдено во микенскиот јазик како ze-pu2-ro (Линеарно Б: ), што укажува на можна прахеленска форма *Dzépʰuros. Понатамошно потврдување на богот и неговото обожавање како дел од Анемоите се наоѓа во зборовните форми , , , . Тоа е „свештеничка на ветровите“, што се наоѓа на таблите KN Fp 1 и KN Fp 13.

Традиционално, „Зефирос“ се поврзува со зборот  (зофос) што значи „темнина“ или „запад“. И двата пак се поврзани со праиндоевропскиот корен **(h₃)yebʰ-*, што значи „да се влезе, да се пробие“ (од кој  (oíphoō), што значи „да се има секс“, исто така е изведено).  Сепак, забележано е дека развојот на **Hi̯-* → *ζ-* е малку веројатен, а повеќето докази всушност укажуваат на спротивното. 

Исто така, може да има предгрчко потекло, иако Роберт Бикс не е сигурен ниту за тоа.  Поради неговата улога како западен ветер, неговото име и разни изведени од него се употребувале со значење „западен“,  на пример грчката колонија Еписефиријска Локрида во јужна Италија, западно од Грција.

## Семејство
[лево|мини|''Зефир и Флора'', околу 1720 година, од Антонио Корадини, [Викторија и Алберт (музеј)|Музеј „Викторија и Алберт“.]]

### Родители
Зефир, како и останатите богови на ветерот Анемои (Бореј, Еурос и Нот), се вели дека бил син на Еос, божица на зората, од нејзиниот сопруг и прв братучед Астреј, спореден бог поврзан со ѕвездите. Поетот Овидиј ги нарекува четворицата „браќа Астрејци“ во однос на нивното татковство. 

Според тоа, тој е брат на останатите деца на Еос и Астреј, имено петте ѕвездени богови и божицата на правдата Астреја. Неговите смртни полубраќа се Мемнон и Ематион, синови на неговата мајка Еос и тројанскиот принц Титон. Атинскиот драматург Есхил во својата драма од 5 век п.н.е. *„Агамемнон“* пишува дека Зефир е син на божицата Геја (мајката земја). Таткото, доколку воопшто постои, не е именуван.

### Сопружници и потомци
[мини|250x250пкс|Зефир со Хлора во ''[Пролет (Ботичели)|Пролет* од [[Сандро Ботичели]], околу 1470-тите–1480-тите, масло на платно.]]
Во грчката традиција, Зефир станал сопруг на [[Ирида (митологија)|Ирида]], божицата на виножитото и гласник на боговите. Според Нон, поет од доцната антика, заедно тие станале родители на [[Потос (митологија)|Потос]], богот на желбата, а според [[Алкеј|Алкеј од Митилена]] (поет од шест век п.н.е. од островот [[Лезбос]]), и на [[Ерос (митологија)|Ерос]], иако тој е почесто син на [[Арес]] и [[Афродита]]. Во истиот пасус, Зефир е опишан како човек со златна коса.

Со [[Харпија|харпијата]] [[Подарга]] (која е сестра на Ирида) тој станал татко на [[Балиј и Ксант]], двата брзи, зборувачки коњи што му биле дадени на [[Ахил]],   кога се спарил со неа додека таа пасела на ливада во близина на бреговите на Океанот, имплицирана во форма на кобила.  Квинт Смирнски исто така вели дека со Харпија го добил [[Арион (коњ)|Арион]], зборувачкиот коњ. Како и во случајот со Ерос, почестото потекло на Арион е различно, во овој случај олимпијците [[Деметра]] и [[Посејдон]].

Во некои извори, Зефир има син по име Карпос („плод“) од нимфата [[Хори]], кој се удавил во реката Меандер кога ветерот фрлил бран право во неговото лице, доведувајќи го неговиот љубовник Каламос во очај, кој потоа си го одзел животот.   Според [[Псевдо-Опијан]], тој станал и генитатор на тигри од неименуван сопруг. 

== Митологија ==

=== Западен ветер ===
[[Податотека:The_relief_panels_on_the_frieze_of_the_Tower_of_the_Winds._The_wind_god_Zephyrus.jpg|лево|мини|Релјеф на Зефир од [[Кула на ветровите|Кулата на ветровите]], [[Атина]].]]
Зефир, заедно со неговиот брат Бореј, е еден од најистакнатите од ветровите; тие често се споменуваат заедно од поетите, а заедно со трет брат, Нот (јужниот ветер) се сметале за трите корисни и поволни ветрови (источниот ветер, [[Евр (митологија)|Евр]], се сметал за лош знак). Тие се трите богови на ветерот споменати од [[Хесиод]], бидејќи античките Грци избегнувале да зборуваат за [[Евр (митологија)|Евр]].  Се сметало дека Зефир и Бореј живееле заедно во палата во [[Тракија]]. 

Сепак, во *„Одисеја“*, сите тие изгледа живеат на островот Еолија, бидејќи [[Зевс]] му ја доверил задачата на [[Еол]] да биде чувар на ветровите.  Еол ги прима [[Одисеј]] и неговата бедна посада и грациозно ги сместува еден месец. Додека се разделуваат, Еол му дава на Одисеј вреќа што ги содржи сите ветрови, освен самиот Зефир, кој е ослободен нежно да го однесе бродот на Одисеј назад кон [[Итака]]; колегите на екипажот на Одисеј глупаво ја отвораат вреќата, сметајќи дека содржи богатство, и ги ослободуваат сите други ветрови, одведувајќи ги бродовите назад кон Еолија.  Многу години подоцна, веднаш откако Одисеј ја напуштил [[Калипсо (митологија)|Калипсо]], морскиот бог [[Посејдон]] во бес ги ослободил сите четворица да предизвикаат бура и да кренат големи бранови за да го удават [[Одисеј]] во морето. 
[[Податотека:Rutxhiel_Zéphyr_et_Psyché.jpg|мини|240x240пкс]]
Во *„Илијада“*, Зефир е посетен од неговата сопруга [[Ирида (митологија)|Ирида]] во неговиот дом додека вечера со своите браќа ветрови. Тој сака да ги повика него и Бореј да дуваат на погребната клада на [[Патрокле]] по неговата смрт, додека [[Ахил]] се молел за нивна помош кога кладата не се запалила.  Во „ *Дионисијака“*, сите четворица живеат заедно со нивниот татко [[Астреј]]; Зефир свири слатки ноти со [[аул]] за [[Деметра]] кога таа ги посетува. 

Во митот за [[Купидон|Ерос]] и [[Психа (митологија)|Психа]], Зефир му служи на [[Ерос (митологија)|Ерос]], богот на љубовта, така што ја пренесува својата идна невеста, смртната принцеза [[Психа (митологија)|Психа]], со својот мек ветрец од карпата (каде што била оставена по предлог на пророк) до палатата на Ерос.  Подоцна, тој исто така, прилично неволно, им помага на двете сестри на Психа да се преобразат по истиот пат до палатата, кога Психа сака повторно да ги види.  Откако Ерос ја напушта Психа поради нејзиното предавство, двете сестри ја користат ситуацијата и секоја независно оди до карпата (откако двете биле излажани од Психа дека Ерос сака да ја направи своја нова сопруга), барајќи од Ерос да ги направи свои невести, а од Зефир да ги однесе во палатата. Но, овој пат Зефир не дејствува кога скокаат, и така паѓаат во смрт и стануваат храна за грабливите птици и дивите ѕверови долу. 

Се смета дека Зефир е поврзан со лебедите; во делата на [[Филострат Постариот]], тој им се придружува двапати во нивната песна, еднаш додека ги носат [[Ероти|Еротите]] и уште еднаш кога младиот [[Фетон]] е убиен возејќи ја огнената кочија на својот татко [[Хелиј (митологија)|Хелиј]].   Ова очигледно го симболизира верувањето дека лебедите започнале да пеат кога дувал благ западен ветер. 

=== Други митови ===
[[Податотека:Hyacinthus_and_Zephyrus_3.jpg|мини|Зефир и Хијакинт во меѓусебен секс на црвенофигурна вазна (5 век п.н.е.)]]
Во неговиот најзначаен мит, Зефир се заљубил во прекрасен спартански принц по име [[Хијакинт]], кој сепак го отфрлил и станал љубовник на друг бог, [[Аполон]].  Еден ден, кога принцот и Аполон играле фрлање диск, Зефир го оттргнал правецот на дискот на Аполон, пренасочувајќи го директно кон главата на [[Хијакинт]] и смртоносно ранувајќи го. Крвта на [[Хијакинт]]<nowiki/>потоа станала нов цвет, [[зумбул]].  Во некои верзии, Зефир е заменет од неговиот брат Бореј како бог на ветерот кој имал еднострана љубов кон убавиот принц.  Улогата на Зефир во овој мит ја одразува неговата поврзаност со цвеќињата и пролетта како нежниот западен ветер, кој, и покрај неговата традиционална нежност, сепак е суров љубовник, како сите ветрови.  Сепак, не секоја верзија од оваа приказна го претставува Зефир, а неговото учество е секундарна нарација; во многу од нив тој е отсутен, а смртта на [[Хијакинт]] произлегува од вистинска несреќа од страна на Аполон.  

Во друга прилика, друг убав млад човек по име [[Кипарис (митологија)|Кипарис]] („чемпрес“) и Зефир станале љубовници.  Младиот човек, сакајќи да ја зачува својата убавина, побегнал на планината Касиј во [[Сирија]], каде што се преобразил во чемпрес.   Овој мит, кој можеби е од хеленистичко потекло, се смета дека е моделиран според оној за [[Аполон и Дафна|Аполон и Дафне]].  Исто така, заедно со улогата на Зефир во приказната за [[Хијакинт]], се вклопува во моделот - кој го поставил и неговиот брат Бореј - за бог на ветерот кој се појавува во приказната за потеклото на едно растение.  Меѓутоа, во сите други раскажувања, Зефир е отсутен, а улогата на божествен партнер на Кипарис ја исполнува Аполон; понатаму, Кипарис е преобразен во чемпрес од Аполон по негово барање откако случајно го убил својот миленик елен, што му предизвикало многу тага. 

Зефир се појавува и во некои од дијалозите на сатиричниот автор [[Лукијан]] од [[Самосата]]; во *„Дијалози на морските богови“*, тој се појавува во два дијалози со својот брат Нот, богот на јужниот ветер. Во првиот, тие разговараат за аргејската принцеза [[Ија (митологија)|Ија]] и како таа била сакана и претворена во јуница од [[Зевс]] за да се скрие од неговата љубоморна сопруга [[Хера]], додека во вториот, Зефир ентузијастички ја раскажува сцената на која штотуку бил сведок, како Зевс се преобратил во бик, ја измамил друга принцеза, [[Феникија|феникијката]] [[Европа (митологија)|Европа]], да го јава, ја пренел на [[Крит]], а потоа се спарил со неа, додека Нот ја изразува својата љубомора и се жали дека не видел ништо значајно. 

== Во античката култура ==

=== Иконографија ===
[[Податотека:Pergamon-Altar_-_Pferde_3.jpg|мини|Коњите на олтарот во Пергамон, Берлин.]]
Како и сите други богови на ветерот, Зефир е претставен во античката грчка уметност со крилја, поради што понекогаш е тешко да се разликува од [[Ерос (митологија)|Ерос]], друг крилест млад бог, иако за разлика од Зефир, Ерос не е прикажан како ги брка мажите.  Во античките вазни, тој најчесто го брка младиот [[Хијакинт]] или веќе го држи во раце на еротски и сексуален начин; на црвенофигурна вазна во [[Бостонски музеј за ликовни уметности|Бостонскиот музеј за ликовни уметности]], еректираниот пенис на Зефир се втурнува во наборите на облеката на младиот човек додека летаат заедно,  додека вазната 95.31 од истиот музеј прикажува меѓучовечки односи меѓу двајцата.  Различни други вазни, исто така, прикажуваат сцени во кои Зефир го зграпчува и грабнува [[Хијакинт]].  

На [[Кула на ветровите|Кулата на ветровите]], часовничка кула/хоролог во римската агора во [[Атина]], фризот го прикажува Зефир покрај уште седум богови на ветерот над сончевите часовници. Зефир е претставен како безбрадосен млад човек кој носи наметка полна со цвеќиња.

На [[Пергамски олтар|Пергамскиот олтар]], кој ја прикажува битката на боговите против [[Гиганти|гигантите]] (позната како Гигантомахија), Зефир и другите три богови на ветерот се прикажани во облик на коњи кои ја влечат кочијата на божицата Хера на источниот фриз на споменикот; коњските форми на Анемоите се наоѓаат и во делата на Квинт Смирнеј, каде што четворицата браќа ја влечат кочијата на Зевс наместо тоа. 

=== Култ ===
Антички култ на боговите на ветерот е потврден во неколку антички грчки држави.  Според географот Павсаниј, ветровите биле заеднички обожавани во градот Титана, во Сикион, каде што местниот свештеник им принесувал жртва,  и во Коронеја, град во Беотија. Исто така е познато дека граѓаните на Лакијада во [[Атика]] подигнале олтар во чест на Зефир. Според фрагмент за кој се сомнева дека му се припишува на поетот Бакилид од 5 век п.н.е., еден [[Родос|родски]] земјоделец по име Евдем изградил храм во чест на богот на западниот ветер, во знак на благодарност за неговата помош. 

== Фавон ==
[[Податотека:Sandro_Botticelli_-_The_Birth_of_Venus_(detail)_-_WGA2772.jpg|лево|мини|Детал од Зефир со [[Аура (митологија)|аура]] од *„Раѓањето на Венера* “ од [[Сандро Ботичели]].]]
Римскиот еквивалент на Зефир се викал *'Фавон*' („помошникот“) кој имал власт над растенијата и цвеќињата, но „Зефир“ бил често употребуван и од Римјаните. Некои подоцнежни автори го опишуваат и како човек со крилја во главата.  Римскиот поет [[Хорациј]] напишал: 

За разлика од грчките автори, римските писатели сметале дека Зефир/Фавон не се оженил со [[Ирида (митологија)|Ирида]], туку со местната божица на вегетацијата и плодноста по име [[Флора (божица)|Флора]] (распознаена и поврзана од Овидиј со мала грчка нимфа по име [[Хлорида (нимфа)|Хлорида]] и нејзината легенда  ) откако ја грабнал додека таа се обидувала да избега од него; тој ѝ дал власт над цвеќињата, со што се надоместил за неговото насилство и грабнување врз неа.

Некои аналитичари сугерираат дека Карпус, синот што Зефир го имал со Хора (божица на сезоните), се претпоставува дека всушност бил роден како мајка на Флора, иако ова не е потврдено во ниту еден антички текст. 

== Галерија ==
<gallery mode="packed-hover" class="center" heights="150" caption="Зефир во уметноста">
Податотека:William-Adolphe_Bouguereau_(1825-1905)_-_Flora_And_Zephyr_(1875).jpg|алт=Flora and Zephyr by William-Adolphe Bouguereau, oil on canvas.| *Флора и Зефир* од Вилијам-Адолф Бугеро, масло на платно.
Податотека:Hermitage_hall_241_-_33_-_Luigi_Bienaimé_-_Zephyrus.jpg|алт=Statue of Zephyrus in Hermitage Hall.| Статуа на Зефир во Ермитаж Хол.
Податотека:Mosaico_de_Océano_(48928130318).jpg|алт=Zephyrus and Boreas surround Oceanus in a mosaic from Portugal.| Зефир и Бореј го опкружуваат [[Океан (бог)|Океан]] во мозаик од Португалија.
Податотека:John_Gibson-group_of_statues-Hermitage.jpg|алт=Zephyrus, Psyche and Eros, statue by John Gibson.| Зефир, Психа и Ерос, статуа од Џон Гибсон.
Податотека:Zephyr,_Greek_god_of_the_west_wind.jpg|алт=Zephyrus, 1878 engraving.| Зефир, гравура од 1878 година.
Податотека:Łazienki_-_Pałac_Myślewicki_-_05.jpg|алт=Statue of Zephyrus in Poland.| Статуа на Зефир во Полска.
Податотека:Antonio_Balestra_-_Zephyrus,_Flora_and_Cupid.jpg|алт=Zephyrus, Flora and Cupid by Antonio Balestra.| Зефир, Флора и Купидон од Антонио Балестра.
Податотека:Boucher_-_Venus_mit_Bacchus,_Ariadne_und_Zephir,_12168.png|алт=Zephyrus with Venus, Ariadne and Bacchus, eighteenth century.| Зефир со Венера, Аријадна и Бах, осумнаесетти век.
Податотека:Hyacinthus_and_Zephyrus_2.jpg|алт=Zephyrus and Hyacinthus red-figure, 440–420 BC.| Црвенофигурни ликови на Зефир и Хијакинт, 440–420 п.н.е.
Податотека:Hyacinthus_and_Zephyrus.png|алт=Hyacinthus and Zephyrus. Attic Red Figure Kylix. Attributed to Manner of Douris Painter, 500–450 B.C.| Хијакинт и Зефир. Атички црвен фигурен киликс. Се припишува на сликарот Дуриј 500–450 п.н.е.
Податотека:Antonio_Bonazza-Zephyrus-Upper_Gardens_of_Peterhof.jpg|алт=Statue of Zephyrus in the gardens of Peterhof.| Статуа на Зефир во градините на Петерхоф.
Податотека:Ca'_Rezzonico_-_Zefiro_e_Flora_(Inv.103)_-_Sebastiano_Ricci.jpg|алт=Zéphyr et Flore by Sebastiano Ricci, oil on canvas.| *Zéphyr et Flore* од Себастиано Ричи, масло на платно.
Податотека:Zephyrus,_the_west_wind;_in_the_summer_brings_very_sultry_weather,_but_in_the_spring_is_pleasant,_warm,_and_favorable_to_-_Stuart_James_&_Revett_Nicholas_-_1762.jpg|алт=Engraving of Zephyrus.| Гравирање на Зефир.
Податотека:Tiepolo,_Giovanni_Battista_-_The_Triumph_of_Zephyr_and_Flora_-_1734-35.jpg|алт=Zéphyr et Flore, by Giambattista Tiepolo, ca. 1730–1735 in Ca' Rezzonico, Venice.| *Zéphyr et Flore*, од [[Џовани Батиста Тјеполо|Џамбатиста Тјеполо]], ок. 1730–1735 во [[Ка' Рецонико]], [[Венеција]].
</gallery>

== Белешки ==


== Наводи ==


== Библиографија ==

* [[Aeschylus]], *Aeschylus*, with an English translation by Herbert Weir Smyth, Ph.D. in two volumes. 2.Agamemnon. Herbert Weir Smyth, Ph.D. Cambridge, MA: [[Harvard University Press]], 1926.
* [[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], *Apollodorus, The Library, with an English Translation by Sir James George Frazer, F.B.A., F.R.S. in 2 Volumes.* Cambridge, MA, Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. 1921. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text;jsessionid=C431BA809CA4DEA22A15DA9C666F3400?doc=Perseus%3atext%3a1999.01.0022%3atext%3dLibrary Online version at the Perseus Digital Library].
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  in two volumes: (Vol.&nbsp;1) ; (Vol.&nbsp;2) .
* 
* 
* 
* [[Hesiod]], *Theogony*, in *The Homeric Hymns and Homerica with an English Translation by Hugh G. Evelyn-White*, Cambridge, MA., Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. 1914. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0130%3Acard%3D1 Online version at the Perseus Digital Library].
* [[Homer]], *The Iliad with an English Translation by A.T. Murray, PhD in two volumes*. Cambridge, MA., Harvard University Press; London, William Heinemann, Ltd. 1924. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0134%3Abook%3D1%3Acard%3D1 Online version at the Perseus Digital Library].
* [[Homer]]; *The Odyssey with an English Translation by A.T. Murray, PH.D. in two volumes*. Cambridge, MA., Harvard University Press; London, William Heinemann, Ltd. 1919. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0136%3Abook%3D1%3Acard%3D1 Online version at the Perseus Digital Library].
* 
* 
* 
*  [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057 Online version at Perseus.tufts project.]
* [[Lucian]], *The Works of Lucian of Samosata*, translated by H. W. Fowler and F. G. Fowler, Oxford: [[The Clarendon Press]], 1905.
* [[Maurus Servius Honoratus]], *In Vergilii carmina comentarii. Servii Grammatici qui feruntur in Vergilii carmina commentarii;* recensuerunt Georgius Thilo et Hermannus Hagen. Georgius Thilo. Leipzig. B. G. Teubner. 1881. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.02.0053 Online version at the Perseus Digital Library].
* 
* [[Nonnus]], *Dionysiaca*; translated by [[W. H. D. Rouse|Rouse, W H D]], III Books XXXVI–XLVIII. [[Loeb Classical Library]] No. 346, Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. 1940. [https://archive.org/stream/dionysiaca03nonnuoft#page/n5/mode/2up Internet Archive].
* [[Pseudo-Oppian|Oppian]], *Cynegetica* in [[Oppian]], [[Colluthus]], [[Tryphiodorus]]. Oppian, Colluthus, and Tryphiodorus. Translated by A. W. Mair. Loeb Classical Library 219. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1928. [https://archive.org/details/oppiancolluthust00oppiuoft/mode/2up?view=theater Online version at Internet Archive.]
* [[Ovid]], *Ovid's Fasti: With an English translation by Sir James George Frazer*, London: W. Heinemann LTD; Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press, 1959. [https://archive.org/stream/ovidsfasti00oviduoft#page/n5/mode/2up Internet Archive].
* 
* [[Pausanias (geographer)|Pausanias]], *Pausanias Description of Greece with an English Translation by W.H.S. Jones, Litt.D., and H.A. Ormerod, M.A., in 4 Volumes.* Cambridge, MA, Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. 1918. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Paus.+1.1.1 Online version at the Perseus Digital Library].
* [[Quintus Smyrnaeus]], *Quintus Smyrnaeus: The Fall of Troy'', translated by A.S. Way, Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press, 1913. Internet Archive.
* 
* 
*  Online version at the Perseus.tufts library.

## Надворешни врски

* ZEPHYRUS from the Theoi Project
* The Warburg Institute Iconographic Database (images of Zephyrus)
* Warburg Institute Iconographic Database (ca 40 images of Flora and Zephyrus)

Категорија:Потомство на Геја
Категорија:Анемои