open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Перодршка

мини| Перодршки и перца.
**Перодршка** — мала дршка изработена од дрво, метал, пластика или кој било друг материјал, на чиј крај се става перце, обично метално, кое кога ќе се натопи со мастило се користи за пишување или цртање.

Перцето се заглавува во перодршката благодарение на еластичноста на металот што му овозможува на перцето да остане на своето место во текот на пишувањето. Перодршката и перцето ја замениле претходната употреба на гускини пера за пишување. Во 1960-тите, перодршката била заменета со пенкало или хемиско пенкало. Денес, перодршката се користи за калиграфија и е најпрактичната алатка за овој вид пишување.

## Користење
Перодршката се користела во текот на шеесеттите години. Причината за користење на овој вид на пера била поради високите цени на пенкалата. Дури и по воведувањето на хемиското пенкало, некои училишта не дозволиле негово користење бидејќи е неопходно да се знае како да се користи перодршка. Перцата и денес сè уште се користат, некои фабрики се активно вклучени во нивното производство.

## Наводи

Категорија:Пишување
Паралелен заем

**Паралелен заем** (англиски: *Parallel loan*) — финансиски аранжман во кој две претпријатија меѓусебе си одобруваат заеми во две валути. Паралелниот заем е претходник на валутниот своп.

## Одлики
Паралелните заеми биле создадени во раните 1970-ти со цел да се заобиколат девизните контроли во Обединетото Кралство. Во тоа време, за да ги поттикне домашните инвестиции, британската влада вовела данок на девизните трансакции. Паралелниот заем вклучува четири учесници, на пример, британска фирма, нејзината подружница во Канада, канадска фирма и нејзината подружница во Британија. Ако британската фирма сака да ја финансира инвестицијата на нејзината подружница во Канада, таа треба да земе заем на домашниот пазар (деноминиран во фунти), а потоа фунтите да ги претвори во канадски долари. Меѓутоа, ако на таа трансакција се плаќа данок, тогаш британската фирма ќе настојува да го избегне данокот, а тоа може да го направи со паралелниот заем. Имено, двете фирми (британската и канадската) може да се задолжат на домашните пазари (британската фирма да земе заем во фунти, а канадската во долари), а потоа британската фирма да ѝ даде заем на британската подружница на канадската фирма, додека канадската фирма да ѝ даде заем на канадската подружница на британската фирма. На тој начин, бидејќи целиот аранжман се извршува на домашните пазари, односно не вклучува никакви девизни трансакции, двете фирми можат да ги избегнат девизните контроли. Сепак, паралелните заеми имаат и слаби страни, затоа што е потребно време за да се пронајде друга фирма која има спротивни потреби од првата. Ваквата потрага може да потрае подолго време или да биде неуспешна. Освен тоа, паралелниот заем, всушност, се состои од два посебни заема кои се независни еден од друг. Оттука, ако едниот должник не го врати заемот, должникот во другиот заем сè уште е одговорен за својата обврска.

## Наводи

Категорија:Финансии
Категорија:Меѓународни финансии
Мирче Доневски

**Мирче Доневски** (Скопје,  - , ) — македонски театарски, филмски и телевизиски глумец.

## Филмографија

## Надворешни врски
* 

Категорија:Глумци од Скопје
Категорија:Македонски филмски глумци
Категорија:Македонски театарски глумци
Категорија:Македонски телевизиски глумци
Категорија:Југословенски глумци
Кисел оранж 7

**Кисел оранж 7**, исто така познат како **2-нафтол оранж** или **β-нафтол оранж**, ― вид на азо боја. Користен е за боење на волна. Се произведува со азо спојување на β-нафтол и дериват диазониум на сулфанилна киселина.
[мини|лево|250п|[Синтеза на β-нафтол оранж.]]

## Наводи

Категорија:Органски натриумски соли
Категорија:Киселински вапсила
Категорија:Бензенсулфонати
Категорија:Азовапсила
Ензимска хидролиза

[мини|250п|Ензимска хидролиза на [скроб.]]
Во биохемијата, **ензимската хидролиза** ― постапка во кој ензимите го олеснуваат расцепувањето на врските во молекулите со додавање на елементите на водата (т.е. хидролиза). Таа игра важна улога во варењето на храната.

Може да биде користена за да се обезбеди обновлива енергија, како и со целулозниот етанол.

## Поврзано

* Киселинска хидролиза
* Алкална хидролиза
* Дигестивен ензим

## Наводи

Категорија:Систем за варење
Воена диктатура

**Воена диктатура** е диктатура во која војската поседува целосна или значителна контрола врз политичкиот авторитет, а диктаторот најчесто е офицер со висок воен чин.

Спротивна состојба е цивилната контрола врз војската.

## Создавање и развој
Повеќето воени диктатури се формираат по *[[државен удар]]* со кој била соборена претходната влада. Но, има и случаи кога цивилната влада формално била зачувана, но војската *[[де факто]]* има контрола врз неа. На пример, од 1916 година до крајот на Првата светска војна, Германското Царство било управувано како ефективна воена диктатура, затоа што генералите имале целосна контрола врз Кајзер Вилхелм Втори, така што канцеларот и министрите им служеле на нивните интереси. Исто така, владеењето во Царството Јапонија по 1931 година се смета за воена диктатура, затоа што армијата и морнарицата имале законско право да стават вето на формирањето. на непожелни влади (исто така и да ја принуди на оставка на постоечката влада која ја изгубила нивната наклонетост), и бидејќи министерските места во владата кои традиционално ги пополнувале цивили, почнало да се пополнуваат со активни офицери.

Воените диктатури може постепено да обноват значајни компоненти од цивилната влада додека високиот воен командант сè уште ја поседува извршната политичка моќ. На пример, чилеанската воена диктатура под Аугусто Пиноче во 1980 година спровела референдум по кој бил донесен нов устав, со кој се легитимизирал владеењето на режимот.

## Поврзано

* Цивилна контрола на војската
* Стратократија
* Воена хунта

## Наводи

Категорија:Воена социологија
Категорија:Воени диктатури
Орхидометар

мини|300x300пкс| Шема на орхидометар.
**Орхидометар** (или **орхиометар**) ― медицински инструмент кој се користи за мерење на волуменот на тестисите.

Орхидометарот бил воведен во 1966 година од швајцарскиот педијатриски ендокринолог Андреа Прадер од Универзитетот во Цирих. Се состои од низа од дванаесет бројчани дрвени или пластични монистри со зголемена големина од околу 1 до 25 милилитри. Лекарите понекогаш неформално ги нарекуваат „Прадерови топки“, „монистри за медицинска грижа“ или „ендокрина бројаница“.

Монистрите се споредуваат со тестисите на пациентот, а волуменот се отчитува од грутката која најмногу одговара по големина. Предпубертетските големини се 1-3 мл, големината на пубертетот се смета за 4 мл па нагоре, а големината за возрасни е 15-25 мл.

Орхидометарот може да се користи за прецизно одредување на големината на тестисите. Несовпаѓањето на големината на тестисите со другите параметри на созревање може да биде важен знак за разни болести. Малите тестиси може да укажуваат на примарен или секундарен хипогонадизам. Големината на тестисите може да помогне да се направи разлика помеѓу различните видови на предвремен пубертет. Бидејќи растот на тестисите обично е првиот физички знак за вистински пубертет, една од најчестите употреби е како потврда дека пубертетот започнува кај момче со одложен пубертет. Големите тестиси (макроорхидизам) може да бидат трага за една од најчестите причини за наследна генерализирана попреченост во учењето, кревкиот Х синдром.

Стивен Шалет, водечки ендокринолог кој работи за болницата Кристи во Манчестер, наводно изјавил за *The Observer*: „Секој ендокринолог треба да има орхидометар. Тоа е неговиот стетоскоп“.

Орхидометрите најчесто се користат и за мерење на волуменот на тестисите кај овните.

## Поврзан концепт
Постојат бројни клинички скали и системи за мерење за да се дефинираат гениталиите како нормални машки или женски, или „абнормални“, вклучувајќи ја Прадеровата скала, Квиглиевата скала и сатиричниот Фалометар.

## Поврзано

* Тестис

## Наводи

## Дополнителна литература

* 
* Taranger, J., Engström, I., Lichtensten, H., Svenberg-Redegren, I., "Somatic Pubertal Development", *Acta Pediatr. Scand.* Suppl. 1976, vol. 258, pp.&nbsp;121–135

Категорија:Медицинска опрема
Категорија:Меѓуполовост и медицина
Категорија:Тестис
Категорија:Воведено во 1966 година
Категорија:Инструменти за димензии
Категорија:Машки гениталски постапки
Пипемидинска киселина

**Пипемидинската киселина** е синтетички произведено хемиско соединение од групата пиридопиримидини. Соединението е инхибитор на гираза и затоа се користеше како лек за антибиотска терпија за инфекции на мочните патишта. Соединението е познато под трговското име Палин®, порано употребувано за лекување на бактериски инфекции на долните мочните патишта (мочниот канал и мочниот меур).

Пипемидинската киселина е структурно слична на кинолоните; во споредба со налидиксинската киселина, таа има дополнителен супституент на пиперазин како додаток на друг атом на азот во секундарниот прстен (пиримидин).

Во 1974 година Данипон Фармацеутикалс го добил патентот за пипемидинска киселина. Во Европа, антибиотикот е достапен под трговското име *Палин<sup>®</sup>*, *Дебластон<sup>®</sup>*. Во 2018, Комисијата за медицински производи за употреба кај луѓе препорачала да се стави во мирување дозволата за пипемидинска киселина во Европа.

## Наводи


Категорија:Пиперазини
Категорија:Кетокиселини
Тинтометар

**Тинтомитер** () ― стопанско друштво основано во 1885 година од Џозеф Вилијамс Ловибонд, син на истакнат сопственик на пиварница во Гринич, Лондон. Џ.В. Ловибонд го развил првиот практичен колориметар во светот како средство за обезбедување на висок квалитет на неговото пиво. До моментот на неговата смрт во 1918 година, тој се поставил како пионер во полето на науката за боја и неговото друштво, Tintometer Limited, била веќе позната низ целиот свет по својот опсег на инструменти и стручност во полето на колориметријата. Друштвото продолжило да се засилува и како што бил постигнат напредок и во истражувањето на науката за боја и во развојот на инструменти, стандардите на Ловидонд станале специфични за многу производи ширум светот.

## Извори

* The Tintometer Ltd
* Мерење на боја

## Поврзано

* Ловибондови степени
* Харолд Хортон Шелдон за подоцнежен изум на бојномерачки уред.

Категорија:Лабораториска опрема
Тигециклин

**Тигециклин** е полусинтетички антибиотик и првиот член на класата на глицициклини, деривати на тетрациклините. Тигециклин припаѓа на групата резервни антибиотици. Тигециклин заобиколува два важни механизми на отпор: испустната пумпа (ефлукс пумпа) и механизмите за заштита на рибозомите. Тигециклин има многу широк спектар на дејство кој вклучува грам-позитивни, грам-негативни, атипични и мулти-отпорни бактерии.

## Oбласти на примена
Тигециклин е индициран кај возрасни и деца од 8-годишна возраст за лекување:

* комплицирани инфекции на кожата и меките ткива (освен инфекции на дијабетична нога),
* комплицирани интра-абдоминални инфекции кога другите алтернативни антибиотици не се соодветни.

Тигециклин не делува против Pseudomonas aureginosa.

Тигециклин покажал зголемена смртност во клиничките студии; особено, текот на болеста се чини дека е понеповолен кај пациенти кои развиваат суперинфекција за време на терапијата со тигециклин - особено во случај на пневмонија стекната во болнички услови. Пациентите треба внимателно да се следат за развој на суперинфекција.

Доколку по почетокот на терапијата се утврди дека фокусот на инфекцијата не одговара на одобрените индикации, се препорачува алтернативна антибактериска терапија.

## Механизам на дејство
Тигециклинот во основа делува како класичните тетрациклини, но се врзува за рибозомите со пет пати поголем афинитет и на тој начин предизвикува заштитните белковини да станат неефикасни.

Тигециклинот не се транспортира надвор од бактериската клетка со испустната пумпа (ефлукс пумпа) и затоа е ефикасен и против патогени кои се веќе отпорни на други активни супстанции.

## Метаболизам
Помалку од 20% се метаболизираат, период на полураспад е 42 часа. 60% се преку жолчката и фецесот, 33% се излачува во урината.

## Наводи


Категорија:Анилиди
Категорија:Антибиотици
Категорија:Карбоксамиди
Бретонци

**Бретноци** (;  or *Vretoned,* ) се келтска етничка група во Бретања. Тие водат потекло од Британците кои емигрирале од југозападна Велика Британија, особено од Корнвол и Девон, за време на Англо-Саксонското освојување на Британија. Тие мигрирале во бранови од 3-ти до 9-ти век (најинтензивно од 450 до 600) во Арморика, која по нив била наречена Бретања.

Главниот традиционален јазик во Бретања е бретонскиот (*Brezhoneg*), зборуван во Долна Бретања (т.е., западниот дел од полуостровот). Бретонски јазик зборувале околу 206,000 луѓе во 2013. Друг главен малцински јазик во Бретања е Гало; кој се зборува во Горна Бретања, каде што бретонскиот е помалку доминантен. Како дел од групата на Британски јазици, бретонскиот е тесно сврзан со корнскиот, а подалеку и со велшкиот, додека јазикот гало спаѓа во групата на Романски *[[оилски јазици]]*. Моментално, најголем дел од Бретонците зборуваат на француски јазик.

## Наводи

Категорија:Келти
Васил Тренески

**Васил Стефанов Тренески** (1921 во Коњско, Охридско — 15 април 1945 во Винковци, Хрватска) македонски партизан, учесник во НОБ.

## Животопис
Васил Стефанов Тренески е роден во 1921 година во селото Коњско. По занимање бил земјоделец. Доброволно пристапува кон НОБ на 7 август 1944 година. Како борец на Првата македонска ударна бригада, 2 чета, 3 баталјон учествува на Сремскиот фронт и загинува храбро во борбата кај Винковци на 15 април 1945 година.

## Наводи

Категорија:Родени во 1921 година
Категорија:Починати во 1945 година
Категорија:Учесници во НОБ
Цефтаролин

**Цефтаролин е антибиотик од групата на цефалоспорини**.

Цефтаролин е антибиотик од 5-та генерација на цефалоспорини. Цефтаролин има висока ефикасност против стафилококи отпорни на метицилин (MRSA) и други мултиотпорни проблематични бактерии ( VISA, VRSA, PRSP ) и против грам-негативни бактерии, но не и против ентеробактерии (Enterobacteriaceae) кои формираат бета-лактамази со проширен спектар (extended spectrum beta lactamases, ESBL) и неферментатори.

Лекот беше развиен од јапонската фармацевтска компанија Такеда и одобрен од ФДА како *Тефларо* во октомври 2010 година за парентерална терапија на возрасни со пневмонија стекната од заедницата и акутни инфекции на кожата и меките ткива.  Во август 2012 година следеше одобрување за земјите од ЕУ под името *Зинфоро*. 

## Литература

* P. Jungmayr: ''Ново оружје против проблематичните бактерии.'' Во: *германски аптекарски весник.* 24 јануари 2013 година.
* Andes D, Craig WA: *Фармакодинамика на нов цефалоспорин, PPI-0903 (TAK-599), активен против Staphylococcus aureus отпорен на метицилин во модели на инфекции на бутовите и белите дробови: Идентификација на фармакокинетско-фармакодинамска цел [[in vivo]].* Во: *Антимикробни агенси и хемотерапија .* Том 50, бр.4, 2006 година, стр. 1376-1383.
* Jaqueline C, Caillon J, Mabecque V, Miegeville A, Hamel A, Bugnon D, Yiong Ge J, Potel G: *In Vivo Ефикасноста на цефтаролин (PPI-0903), нов цефалоспорин со широк спектар, во споредба со линезолид и ванкомицин против метицилин -Резистентен и ванкомицин-среден Staphylococcus aureus кај модел на ендокардитис на зајаци.* Во: *Антимикробни агенси и хемотерапија .* Том 51, бр. 9, 2007 година, стр. 3397-3400.
* Talbot GH, Thye D, Das A, Ge Y: *Фаза 2 студија на цефтаролин наспроти стандардна терапија во третман на комплицирани инфекции на кожата и структурата на кожата.* Во: *Антимикробни агенси и хемотерапија .* Том 51, бр.10, 2007 година, стр. 3612-3616.
* D Parish, N Scheinefeld: *Цефтаролин фосамил, дериват на цефалоспорин за потенцијален третман на MRSA инфекција.* Во: *Тековно мислење за истражни дроги .* Том 9, бр. 2, 2008, стр. 201–209.
Категорија:Соли на карбоксилните киселини
Категорија:Антибиотици
Ѓоре Ќулукоски

**Ѓоре Ристов Ќулукоски** (1924 во Мешеишта, Охридско — 12 април 1945 во Шид, Србија) македонски партизан, учесник во НОБ.

## Животопис
Ѓоре Ристов Ќулукоски е роден во 1924 година во селото Мешеишта. По занимање бил земјоделец. Доброволно пристапил кон НОБ на 15 август 1944 година. Како борец на Првата македонска ударна бригада, загинува на Сремскиот фронт на позицијата кај Шид. на 12 април 1945 година.

## Наводи

Категорија:Родени во 1924 година
Категорија:Починати во 1945 година
Категорија:Учесници во НОБ
Иљо Петроски

**Иљо Настев Петроски** (18 јули 1923 во Велестово, Охридско — 10 ноември 1946 во Скопје) македонски партизан, учесник во НОБ.

## Животопис
Иљо Настев Петроски е роден на 18 јули 1923 година во селото Велестово. Се занимавал со земјоделство. Кон НОБ пристапил доброволно во септември 1944 година, во составот на Првата македонска ударна бригада. Се разболува како борец и се лекува во воената болница во Скопје. Ослободен од воената обврска, умира на 10 ноември 1946 година.

## Наводи

Категорија:Родени во 1923 година
Категорија:Починати во 1946 година
Категорија:Учесници во НОБ
Иљо Блажески

**Иљо Тасев Блажески** (1925 во Свиништа, Охридско — 9 мај 1945 во Загреб, Хрватска) македонски партизан, учесник во НОБ.

## Животопис
Иљо Тасев Блажески е роден во 1925 година во селото Свиништа. По занимање бил земјоделец. Се приклучил доброволно кон НОБ во септември 1944 година. Како борец на Првата македонска ударна бригада, 3 чета, 1 баталјон, загинува кај Загреб, на 9 мај 1945 година.

## Наводи

Категорија:Родени во 1925 година
Категорија:Починати во 1945 година
Категорија:Учесници во НОБ
Окксазолидинони

**Оксазолидиноните** се антибиотици од групата на инхибитори на белковинската синтеза. Линезолид е претставник на оксазолидиноните и се користи како резервен антибиотик, кај инфекции со грам-позитивни бактерии, во случај на неколкукратна отпорност кон другите класи на антибиотици.

Тие се членови на групата заситени хетероциклични соединенија кои носат и атом на азот и кислород во петчлен прстен и содржат карбонилна група. Ова произведува цикличен естер (лактон), или цикличен амид (лактам), или  кетон или карбамат (уретан). Главните соединенија на групата се 1,3- оксазолидин и 1,2-оксазолидин (изоксазолидин), од кои се добиени три оксазолидинони.
центар|мини|700x700пкс| Од лево кон десно: 1,2-оксазолидин-3-он, 1,2-оксазолидин-4-он, 1,2-оксазолидин-5-он; 1,3-оксазолидин-2-он, 1,3-оксазолидин-4-он, 1,3-оксазолидин-5-он

## Употреба како антибиотици
Оксазолидиноните се инхибитори на биосинтезата на белковините (исто како и тетрациклините, аминогликозидите, линкозамидите и макролидите). Оксазолидиноните го инхибираат започнувањето на синтезата на пептидната нишка на местото каде што се собираат рибозомот, гласникот ''РНК'' и почетничкиот комплекс од tRNA-аминокиселина, т.е. го инхибираат формирањето на иницијаторниот (почетничкиот) комплекс. Тие најчесто имаат бактериостатски ефект врз Грам-позитивните бактерии;

Пример на супстанци од групата на оксазолидинони:

-линезолид;

-тедизолид.

Категорија:Антибиотици
Климе Митески

**Климе Наумов Митески** (1924 во Свиништа, Охридско — 16 ноември 1944 во Кичево) македонски партизан, учесник во НОБ.

## Животопис
Климе Наумов Митески е роден во 1924 година во селото Свиништа. По занимање бил земјоделец. Кон НОБ се приклучил доброволно во септември 1944 година. Како борец на Првата македонска ударна бригада, загинува во борбите против балистите кај Кичево, на 16 ноември 1944 година.

## Наводи

Категорија:Родени во 1924 година
Категорија:Починати во 1944 година
Категорија:Учесници во НОБ
Полимиксини

мини| Колистин (полимиксин Д)
**Полимиксините** се група полипептидни антибиотици кои првпат биле изолирани од соеви на *[[Bacillus]] polymyxa* во 1947 година. Полимиксините се сметаат за резервни антибиотици. 

Слично на клеточната мембрана, тие имаат својство поларитет. Како резултат на тоа, тие се вградуваат во клеточната мембрана на грам-негативните бактерии и ја нарушуваат нивната пропустливост. Поради ова, овие антибиотици имаат бактерицидно дејство, но само против бактериите кои опстојуваат надвор од клетките (екстраклеточни бактерии). Полимиксините вклучуваат *полимиксин* Б и колистин (колистин = полимиксин Д).

Кога се користат парентерално, полимиксините може да имаат токсични несакани ефекти, особено на нервниот систем ( невротоксичност ) и бубрезите ( нефротоксичност ). Тие се контраиндицирани кај бубрежна инсуфициенција. Според тоа, во човечката медицина, препаратите на колистин се користат парентерално во форма на подобро толериран пролек колистиметат натриум (CMS). Поради лошата ресорпција, колистините не можат да се аплицираат орално.

## Литература

* апарат за гаснење итн&nbsp;ал. (Ед. ): *Фармакотерапија кај придружни животни и фарма* . Пол Пари Верлаг, 7.&nbsp;Издание 2006, стр.&nbsp;266, ISBN 3-8304-4160-6 .
* Карл Вурм, А.М. Волтер: *Заразни болести.* Во: Лудвиг Хајлмајер (ед. ): *Учебник по интерна медицина.* Спрингер-Верлаг, Берлин/Гетинген/Хајделберг 1955 година; 2. Издание исто 1961, стр.9-223, овде: стр.55.
Категорија:Циклични пептиди
Богдан Милески

**Богдан М. Милески** ( во  —  во ) македонски партизан, учесник во НОБ.

## Животопис
Богдан бил роден во 1914 година во селото Грешница. Често одел на печалба. Кон НОБ доброволно се приклучил во 1943 година. Како дел од НОБ загинал во борбите за ослободување на градот Кичево, на 13 октомври 1944 година.

## Наводи

Категорија:Родени во 1914 година
Категорија:Починати во 1944 година
Категорија:Учесници во НОБ
Даптомицин

**Даптомицин** е антибиотик и прв претставник на групата циклични липопептиди на пазарот. Даптомицин во моментов е најмоќниот бактерициден антибиотик на пазарот. Лекот главно се користи за инфекции на кожата и меките ткива со грам-позитивни *проблематични микроби* ( на пр.  отпорен на метицилин, скратено MRSA).

## Структура
мини|Структурна формула
Даптомицин е цикличен липопептид. Се состои од аминокиселински прстен и страничен синџир на деканоил.

## Механизам на дејство
Даптомицин има бактерицидно дејство. Липопептидот се инкорпорира во клеточната мембрана на грам-позитивни бактерии на начин зависен од калциум. Ова доведува до формирање на мембрански пори, преку кои главно излегуваат јони на калиум. Ова создава деполаризација на мембранскиот потенцијал. Понатаму, според експерименталните наоди , бактериската ДНК, РНК и синтезата на белковините е нарушена, што предизвикува бактерицидно дејство.

Важно и интересно е што инкорпорирањето на порите се одвива исклучиво во мембраната а не во клеточниот ѕид. Ова ја спречува лизата на клетките. Затоа, даптомицин е бактерициден антибиотик без лиза на клетките.

Во студија од 2016 година, научниците од универзитетите во Бон и Амстердам, Универзитетот Рур во Бохум, Универзитетот во Њукасл и германскиот центар за истражување на инфекции (DZIF) покажаа дека даптомицин ја инхибира синтезата на бактерискиот клеточен ѕид.

## Фармакокинетика
Лекот мора да се администрира интравенски, бидејќи не се апсорбира доволно ентерално. Супстанцијата може да се администрира како 30-минутна инфузија или како 2-минутна инјекција. Доаѓа во форма на прашок и треба да се администрира еднаш дневно во тек на 7-14 дена (видете го упатството во пакувањето за дозата). Преминувањето на крвно-мозочните и плацентарните бариери е само во мала мера. Екскрецијата главно се одвива непроменета во бубрезите, така што кај пациенти со бубрежна инсуфициенција потребно е да се продолжи интервалот на дозирање ( клиренс 

Категорија:Циклични пептиди
Mонобактами

**Монобактамите** се лекови кои се користат како антибиотици. Претставник на монобактамите е азтреонам. 

Монобактамите се резервни антибиотици.

## Производство и структура
Монобактамите се полусинтетички антибиотици. Тие се произведени од грам-негативни бактерии, а потоа синтетички модифицирани. Како и многу други β-лактамски антибиотици, тие содржат моноцикличен β-лактамски прстен, но *не* и друг споен прстен. 

## Примена
Монобактамите се стабилни кон β-лактамаза, но не се отпорни кон β-лактамази со проширен спектар (ESBL). Тие не се апсорбираат од гастроинтестиналниот тракт и затоа мора да се администрираат парентерално. Нивниот спектар на активност вклучува само грам-негативни патогени. Тие не покажуваат ефект врз анаеробните и грам-позитивните бактерии. Нивната терапевтска област на примена е главно ограничена на лица со алергии на пеницилин и цефалоспорин.

## Ставки

Категорија:Антибиотици
Ретапамулин

**Ретапамулин** е локален антибиотик. Тоа е првиот лек од новата класа на плевромутилински антибиотици што е одобрен за човечка употреба. Се продава како маст под брендовите **Altabax** и **Altargo**.

Ретапамулинот бил одобрен од Управата за храна и лекови на САД во април 2007 година за третман на бактериски инфекции на кожата како што е импетиго. Во мај 2007 година, ретапамулин доби одобрение во ЕУ од Европската агенција за лекови за истата индикација.

Клиничките испитувања покажале ефикасност на лекот против одредени грам-позитивни бактерии, вклучително и MRSA.

## Индикации
Ретапамулин е индициран за локален третман на импетиго поради *[[Staphylococcus aureus]]* (S. aureus осетлив на метицилин) или *[[Streptococcus pyogenes]]*.

## Фармакологија

### Механизам на дејство
Ретапамулин е инхибитор на синтезата на белковините. Лекот селективно ја инхибира бактериската белковинска синтеза преку интеракција на место на 50S подединица на бактерискиот рибозом преку интеракција која се разликува од другите антибиотици.

## Наводи

Категорија:Азотни хетероциклични соединенија
Категорија:Карбоксилатни естри
Категорија:Кетони
Категорија:Вторични алкохоли
Категорија:Тиоетри
Атанас Бабушковски

**Атанас Тошев Бабушковски** (15 јуни 1923 во Цапари, Битолско — 16 април 1945 во Врпоље, Хрватска) македонски партизан, учесник во НОБ.

## Животопис
Атанас Тошев Бабушковски е роден на 15 јуни 1923 година во селото Цапари. По занимање бил општ работник. Во редовите на НОБ се приклучил на 11 септември 1944 година. Учествувал со 15. корпус во борбите на Сремскиот фронт. Загинал во Врпоље на 15 април 1945 година. Бил одликуван со орден за храброст.

## Наводи

Категорија:Родени во 1923 година
Категорија:Починати во 1945 година
Категорија:Учесници во НОБ
Категорија:Луѓе од Цапари
Спиро Спасевски

**Спиро Ристев Спасевски** (1924 во Драгош, Битолско — 1944 во Прилеп) македонски партизан, учесник во НОБ.

## Животопис
Спиро Ристев Спасевски е роден во 1924 година во селото Драгош. По занимање  бил земјоделец. Кон НОБ се приклучил на 1 септември 1944 година. Бил борец во составот на Петтата македонска бригада. Загинал во борбите за ослободување на Прилеп, во есента 1944 година.

## Наводи

Категорија:Родени во 1924 година
Категорија:Починати во 1944 година
Категорија:Учесници во НОБ
Митре Балевски

**Митре Стојанов Балевски** (9 април 1917 во Витолиште, Прилепско — 1945 во Дабница, Прилепско) македонски партизан, учесник во НОБ.

## Животопис
Митре Стојанов Балевски е роден на 9 април 1917 година во селото Витолиште. По занимање бил земјоделец. Кон НОБ се приклучил на 15 август 1944 година. Бил борец на Десеттата македонска бригада, загинал во селото Дабница, во 1945 година.

## Наводи

Категорија:Родени во 1917 година
Категорија:Починати во 1945 година
Категорија:Учесници во НОБ
Категорија:Луѓе од Витолиште
Вангел Стевановски

**Вангел Вељанов Стевановски** (14 јануари 1927 во Крстоар, Битолско — 27 април 1945 во Уљаник, Хрватска) македонски партизан, учесник во НОБ.

## Животопис
Вангел Вељанов Стевановски е роден на 14 јануари 1927 година во селото Крстоар. Се занимавал со земјоделство. Во НОБ влегол во составот на Четиринаесеттата македонска бригада. Учествувал во борбите што се воделе на Сремскиот фронт. Загинал во една борба против непријателот на 27 април 1945 година во Уљаник.

## Наводи

Категорија:Родени во 1927 година
Категорија:Починати во 1945 година
Категорија:Учесници во НОБ
Миоза

**Миоза** е констрикција на зеницата. Спротивната состојба, мидријаза, е дилатација на зеницата. Анизокорија е состојба кога едната зеница е повеќе дилатирана од другата.

## Причинители

### Возраст
* Сенилна миоза (намалување на големината на зеницата кај постари луѓе)

### Болести
* Хорнеров синдром
* Хеморагија во понсот (интракранијална хеморагија)
* Наследни заболувања  
* Кластерна главоболка со птоза
* Иридоциклитис
* Фатална фамилијарна инсомнија
* Афакија

### Лекови
* Опиоиди како фентанил, морфин, хероин и метадон (исклучок е петидин)
* Производи кои содржат никотин, како цигари, тутун за џвакање или гуми за џвакање.
* Имидазолини како клонидин, нафазолин, оксиметазолин и тетрахидрозолин
* Антипсихотици, како рисперидон, халоперидол, хлорпромазин, оланзапин, кветиапин
* Холинергични агенси како ацетилхолин  
* Ацетилхолинестераза инхибитори
* Серотонински антагонисти, како ондансетрон (антиеметик)
* Некои лекови кои се користат во хемотерапија, како камптотекин
* Миртазапин, норадренергичен и специфичен сератонергичен антидепресив (NaSSA)
* Некои МАО-инхибитори.
* Пилокарпин и сите други парасимпатомиметици
* Во некои ретки случаи, изложеност на иперит
* Органофосфати

## Наводи

## Надворешни врски

Категорија:Медицински знаци
Категорија:Офталмологија
Список на светско наследство на УНЕСКО во Полска

**Список на светско наследство на УНЕСКО во Полска** - список на места во Полска вклучени во списокот на светско наследство на УНЕСКО . Во моментов, на списокот има 17 локалитети (15 локалитети на културно наследство и 2 локалитети на природно наследство). На листата на чекање за номинација има 5 објекти.

## Објекти впишани на списокот на светско наследство на УНЕСКО во Полска

## Објекти впишани на списокот за номинација

Категорија:Светско наследство во Полска
Лаконски јазик

**Лаконски јазик**, познат и како **Лакон** или **Лакона**, ― океански јазик, кој е зборуван на западниот брег на островот Гауа во Вануату.

## Имиња
Изворното име на јазикот, лакон, првично се однесува на областа каде што е зборуван ‒ имено Лаконскиот Залив, што одговара на западниот брег на Гауа. Алтернативното име лакона е од мотскиот јазик. Овие имиња се изведени од праторескобенкскиот облик * *laᵑgona*, со непознато значење.

Лаконскиот имал четири дијалекти, наречени катареуски (катареу, ), вуриски (вури*,* ), тоглатареуски (тоглатареу) и тоглански (тогла).

## Фонологија
Лаконскиот има 16 фонемски самогласки. Тие се 8 кратки /i ɪ ɛ æ a ɔ ʊ u/ и 8 долги самогласки /iː ɪː ɛː æː aː ɔː ʊː uː/.

Историски гледано, фонемизацијата на должината на самогласките потекнува од компензаторното издолжување на кратките самогласки кога алвеоларниот трил  бил изгубен како слог на крај.

## Граматика
Системот на лични заменки во лаконскиот ја спротивставува клузивноста и разликува четири броја (еднина, двоина, троина, множина).

Просторната референца во лаконскиот се заснова на систем на геоцентрични (апсолутни) насоки, што е типично за океанските јазици.

## Наводи

## Библиографија

* 
* .
* 
* 
* 

## Надворешни врски

* Делови од Книгата за заедничка молитва во на лаконски од проектот „Кантербери“
* Книга со традиционални приказни, еднојазична на лаконски јазик (страница на јазичарот А. Франсоа)
* Детален список и карта на бенкските и тореските јазици, што го прикажува опсегот на лаконскиот .
* Аудио снимки на лаконскиот јазик, со отворен пристап, од А. Франсоа (извор: *Pangloss Collection*) .
* Paradisec има збирки со материјали на лаконски јазик, вклучувајќи ги теренските белешки на Артур Капел (AC2) и дигитализирани микрофилмски слики од Тихоокеанското бирото за ракописи (PAMBU) .
Категорија:Јазици во Вануату
Категорија:Торба (покраина)
Категорија:Торес-бенксови јазици
Линезолид

**Линезолид** (трговско име *Zyvoxid*) е антибиотик и спаѓа во групата на оксазолидинони, една од најновите групи на антибиотици достапни.

Линезолид се користи исклучително како резервен антибиотик.

## Фармакологија

### Механизам на дејство
Линезолид ја спречува синтезата на белковини кај бактеријата преку уникатен механизам. Линезолид се врзува за 23S рибозомалната РНК, која е дел од 50S-рибозомалниот комплекс и со тоа го спречува формирањето на 70S иницијаторен комплекс, кој е важен за отпочнување на транслацијата (синтезата на белковини). Линезолид е исто така реверзибилен, неселективен инхибитор на ензимот моноаминооксидаза (МАО-инхибитор).
### Примена и спектар на дејство
Кај инфекциите предизвикани од грам-позитивни бактерии, линезолид брзо станал многу важен нов резервен антибиотик. Линезолид е единствениот интравенски и орално достапен антибиотик ефикасен против МРСА. Покрај стандардниот антибиотик за МРСА, ванкомицин, кој беше воведен пред неколку децении, линезолид денес има важна улога особено кај тешки болнички инфекции со МРСА и кај мултирезистентната тубрекулоза.

* *Осетливи бактерии кон линезолид:* стафилококи, вклучително и S. aureus вклучувајќи и соеви отпорни на метицилин (МРСА), ентерококи, вклучително и ванкомицин-резистентни ентерококи (ВРЕ), стрептококи вклулително и соеви отпорни на пеницилин.
* *Клиничка употреба:*
** пневмонија стекната во болнички услови или во  заедницата, како и
** тешки инфекции на кожата и меките ткива (во случај утврдена осетливост на грам-позитивниот патоген кон линезолид).

### Несакани ефекти
Несакани ефекти се супресија на коскената срцевина, а со тоа и тромбоцитопенија, анемија, неутропенија. Пријавени се и главоболки и гастроинтестинални иритации.

### Интеракции
Линезолид го зголемува нивото на серотонин во централниот нервен систем со инхибиција на ензимот моноамин оксидаза (МАО). Како резултат на тоа, истовремена апликација на линезолид со други лекови кои го зголемуваат нивото на серотонин, на пример антидепресивни лекови од СИРС-тип, може да доведе до животозагрозувачки серотонин синдром.

### Фармакокинетика
Линезолид може да се администрира интравенски или орално без прилагодување на дозата и независно од земањето оброк. Линезолид е 100% биорасположлив. При орална андминистрација со препорачаното дозирање максималното плазма ниво после 1 до 2 часа изнесува над инхибиторната концентрација за најважните грам-позитивни патогени. Полуживотот е околу 5 часови.

## Наводи


Категорија:Антибиотици
Категорија:Анилиди
Категорија:Анилини
Категорија:Неопходни лекови според Светската здравствена организација
Категорија:Хепатотоксини
Квантуншка изнајмена територија

**Квантуншка изнајмена територија** (, *Канто-шу*; традиционален кинески: 關東州; пинјин: *Guāndōngzhōu*) била територија на полуостровот Љаодунг која Јапонското Царство ја изнајмила од Кина во периодот од 1905 до 1945 година.

Во 1895 година со Договорот од Шимоносеки по победата во Првата кинеско-јапонска војна, Јапонија за прв пат го стекнала Квантунг од династијата Ќинг. Квантунг се наоѓал на воено и економски значајниот јужен врв од полуостровот Љаодунг на влезот од Бохајското Море; во територијата припаѓал и пристанишниот град Ријоџун (Порт Артур/Лушунку). Јапонија, неколку недели подоцна со Тројната интервенција го загубила Квантунг и Ќинг во 1898 година наемот го префрлила на Руското Царство, кое управувало со територијата (под името  Руски Далијан) и брзо ја развивала инфраструктурата и градот Даирен (Далиј/Далијан). Јапонија, со Договорот од Портсмут (1905) по победата во Руско-јапонската војна, повторно го добила под закуп Квантунг и продолжила со брзиот развој на територијата и добила екстратериторијални права познати под името Јужноманџуриска железничка зона. Јапонија, со својот ултиматум до Кина познат како Дваесет и едно барање го продолжила закупот со Република Кина и го искористила Квантунг како база за започнување на Втората кинеско-јапонска војна. Изнајмената територија Квантунг престанала да постои по капитулацијата на Јапонија во Втората светска војна во август 1945 година.

## Поврзано
* Кинеско-јапонски односи
* Јапонска колонијална империја
* Јужноманџуриска железница
* Манчукуо
* Руски Далијан
* Руско-јапонска војна

## Наводи

## Извори

* 
* 
* 
* 
* 
* Young, C. Walter. *The International Legal Status of the Kwantung Leased Territory* (1931) 

Категорија:Држави и територии настанати во 1895 година
Категорија:Жолто Море
Категорија:Историја на Манџурија
Категорија:Статии со текст на јапонски
Категорија:Статии со текст на традиционален кинески
Категорија:Статии со текст на упростен кинески
Категорија:Статии со текст на кинески
Категорија:Поранешни јапонски колонии
Категорија:Бохајско Море
Категорија:Кинеско-јапонски односи
Амиодарон

**Амиодарон** е антиаритмичен лек кој се користи во третман на кардијална дисритмија. Тука спаѓаат вентрикуларна тахикардија (VT), вентрикуларна фибрилација (VF), како и атријална фибрилација и пароксизмална суправентрикуларна тахикардија. Доказите за негова ефикасност при кардијален застој се слаби. Може да се зема преку уста, интравенски, или интраосеално. Кога се користи преку уста може да бидат потребни неколку недели за да се постигнат неговите ефекти.

## Наводи

Категорија:Лекови кои делуваат на кардиоваскуларниот систем
Категорија:Неопходни лекови според Светската здравствена организација
Категорија:Хепатотоксини
Олратски јазик

**Олратски јазик**, познат и како **Олрат**, ― поранешен океански јазик на островот Гауа, во северниот дел на Вануату. Исчезнал во 2009 година, со смртта на нејзиниот последен говорник Матен Вомал.

## Име
Изворното име олрат (напишано на МФА како ) е ендоним. Роберт Кодрингтон споменува место јужно од селото Лакон под мотското име Улрата. Неколку децении подоцна, Сидни Реј накратко го спомнал јазикот во 1926 година под истото мотско име ‒ но не дал јазичарски информации.

## Јазик
лево|мини|250x250пкс|
Во 2003 година, останале само тројца говорници на олратскиот, кои живееле на среднозападниот брег на Гауа. Нивната заедница го напуштила нивното внатрешно село Олрат во првата половина на 20 век и се споила во поголемото село Јолап каде лаконскиот е доминантен.

Александр Франсоа го идентификува олратскиот како посебен јазик од неговиот непосреден лаконски сосед, на фонолошка, граматичка, и лексичка основа.

### Фонологија
Олрат има 14 фонемски самогласки. Тие се 7 кратки /i ɪ ɛ a ɔʊ u/ и 7 долги самогласки /iː ɪː ɛː aː ɔː ʊː uː/.

Историски гледано, фонологизацијата на должината на самогласките потекнува од компензаторното издолжување на кратките самогласки кога звучната заднонепчена струјна согласка  била изгубен-како слог на крај.

### Граматика
Системот на лични заменки во олратскиот ја спротивставува клузивноста и разликува четири броеви (еднина, двоина, троина, множина).

Просторната референца во oлратскиот се заснова на систем на геоцентрични (апсолутни) насоки, што е вообичаено за океанските јазици.

## Наводи

### Библиографија

* 
* .
* 
* 
* 
* 

### Надворешни врски

* Јазична карта на северен Вануату, што го прикажува опсегот на олратскиот на островот Гауа .
* Книга со традиционални приказни, еднојазична на олратски јазик (страница на лингвистот А. Франсоа)
* Пристап до аудио снимки со олратскиот јазик (дел од збирката Панглос, НЦНИ)
* Петиција да се создаде ISO код за Олрат
Категорија:Јазици во Вануату
Категорија:Загрозени јазици во Океанија
Категорија:Торба (покраина)
Категорија:Критично загрозени јазици
Категорија:Торес-бенксови јазици
Албендазол

мини|Албендазол
**Албендазол** е супстанца од групата на бензимидазол карбамат, кој се користи како антихелминтик (лек против црви). Најмногу се да се користи против разни цевчести црви кои живеат во цревата и ткивата, како некои форми на ларви на одредени тении кои живеат во органи (на пр. мозок, црн дроб, бели дробови ), на пример свинска тенија, лисичка тенија и триделна кучешка тенија.

Албендазол е лек на избор во третманот на цистицеркоза и алвеоларна и цистична ехинококоза кај луѓето, или како додаток или во комбинација со хируршки методи или, доколку вторите се контраиндицирани, како единствена терапевтска мерка во форма на долгорочен третман. Албендазолот може да се користи и за лекување на микроспоридија (на пр. енцефалитозооноза).

Како и сите бензимидазоли, тој предизвикува изгладнување и погинување на црвот главно преку нарушување на преземањето на гликоза и го спречува формирањето на плодни јајца поради нарушен развој на вретениот апарат како и нарушувања во метаболизмот.

Албендазол се администрира орално. Употребата за време на бременоста е контраиндицирана.

Албендазол слабо се апсорбира од дигестивниот тракт, веројатно поради неговата слаба растворливост во вода. Доколку се земат заедно со масен оброк, апсорпцијата се зголемува за фактор 5. Уште при првиот премин преку црниот дроб, албендазол се метаболизира до албендазол-сулфоксид, при што се смета дека метаболизираната форма е одговорна за дејството против црвите. Полуживотот во крвта изнесува  8,5 часа а се исфрла главно со жолчката.

## Наводи




Категорија:Неопходни лекови според Светската здравствена организација
Категорија:Тиоетри
Бензимидазол

**Бензимидазолот** е хетероциклично органско хемиско соединение формирано со соединување на бензен и имидазол. Соединенијата со оваа основна структура се нарекуваат **бензимидазоли**, чијшто најважен претставник во природата е соединението N-рибосилдиметилбензимидазол, кое се јавува како лиганд за кобалт во <sub>витаминот</sub> Б12. Сепак, тоа е исто така поврзано со пурин и аденин, во кои пиримидин го заменува бензенот.

## Синтеза
Бензимидазолот може да се подготви со кондензација на о-фенилендиамин со мравја киселина или еквивалентен триметил ортоформат.

: \mathrm{C_6H_4(NH_2)_2 + HC(OCH_3)_3 \longrightarrow C_6H_4N(NH)CH + 3\ CH_3OH}

## Употреба
Бензимидазолот служи како почетен материјал за производство на деривати добиени од него. Дервиватите кои се добиваат се користат како лекови (на пр.омепразол, флубендазол, домперидон), антихелминтик (ATC P02CA на пример, албендазол), пластика (на пример, полибензимидазол) и бои (на пр. полибезимидазол).

Тие се користат и како фунгициди (MBC фунгициди), каде механизмот на дејство се заснова на спречување на клеточната делба (митоза) со уништување на градежните блокови на апаратот на вретеното. Бидејќи ова е само една точка на напад во метаболизмот на габата, постои висок ризик од отпор (резистенција). Имаат лековито, но немаат превентивно (заштитно) дејство. Некои од овие деривати се:

* карбендазим
* тиофанат-метил
* фуберидазол
* фенбендазол
* мебендазол
* тиабендазол

Карбендазим е вистинската активна состојка, додека тиофанат-метил и беномил се претвораат во карбендазим во растението. Соединенијата како што се нетобимин и фебантел, кои како такви не содржат структура на бензимидазол, туку се формираат од супстанциите во организмот, се нарекуваат **пробензимидазоли**.

Категорија:Ароматични бази
Категорија:Прости ароматични прстени
Фредерик VIII Дански

**Фредерик VIII** (целосно име: **Кристијан Фредерик Вилхелм Карл** ; 3 јуни 1843&nbsp;— 14 мај 1912) — крал на Данска од 29 јануари 1906 до неговата смрт во 1912 година.

Тој бил најстар син на кралот Кристијан IX, наречен *Свекор на Европа*, Фредерик бил поврзан со кралското семејство низ цела Европа. Бил наследник на данскиот престол, а како престолонаследник поминал повеќе од 42 години. За време на долгото владеење на неговиот татко (1863 – 1906), тој во голема мера бил исклучен од политичките работи. Учествувал во данско-германската војна во која Данска ги загубила војводствата Шлезвиг, Холштајн и Лауенбург.

По смртта на неговиот татко во 1906 година, стапил на престолот на 62-годишна возраст. Фредерик VIII бил либерален монарх, и за разлика од татко му бил многу поприфатлив за новиот парламентарен систем воведен во Данска во 1901 г., поради тоа што бил реформски настроен и благонаклонет кон демократијата. Меѓутоа, поради тоа што доцна застанал на престолот, владеењето на Фредерик траело само шест години, во чиј тек бил измачуван од кревко здравје.

## Семејство
Се оженил со принцезата Луиза од Шведска (1851 – 1926), со која имал осум деца:

* Кристијан X (1870 - 1947) - престолонаследник и крал на Данска (1912 - 1947)
* Хокон VII (1872 - 1957) - дански принц и норвешки крал (1905 - 1957)
* Луиз од Шаумбург-Липе (1875 – 1906) - принцеза; се омажила со принцот Фридрих од Шаумбург-Липе во 1896 година
* Харалд (1876 – 1949) - дански принц; генерал мајор
* Инјеборг од Вестерготланд (1878 – 1958) - принцеза; се омажила во 1897 година со принцот Карл, војводата од Вестергетланд
* Тира (1880 – 1945) - данска принцеза; не се омажила и немала деца
* Густав (1887 – 1944) - дански принц; не се оженил и немал деца
* Дагмар (1890 – 1961) - принцеза; се оженил со Јорген Кастенскјолд во 1922 година

## Наводи

## Надворешни врски

* Кралската лоза  на веб-страницата на Данската монархија
* Фредерик VIII на веб-страницата на Кралската данска колекција во палатата Амалиенборг

Категорија:Дански монарси
Категорија:Носители на Големиот крст на Легијата на честа
Категорија:Гликсбурговци (Данска)
Категорија:Починати во 1912 година
Категорија:Родени во 1843 година
Категорија:Статии со извори на дански (da)
Категорија:Статии со извори на француски (fr)
Категорија:Статии со извори на шведски (sv)
Категорија:Статии со извори на шпански (es)
Категорија:Статии со извори на тајландски (th)
Категорија:CS1: јулијанско-грегоријанска датумска несигурност
Категорија:CS1-грешки: недостасува списание
Категорија:Врски за Wayback од предлошката „Семарх“
Категорија:Статии со извори на германски (de)
Категорија:Статии со извори на јапонски (ja)
Инхибитор на плазминоген активатор

Со поимот **инхибитор на плазминоген активатор** (англиски: plasminogen activator inhibitor) се означуваат белковини во крвта, кои имаат улога во коагулацијата на крвта. Тие делуваат како инхибитори на фибринолизата. До денес се познати четири типови на инхибитори на плазминоген активаторот, од кои тип 1 има најзначајна улога.

*Инхибиторот на активаторот на плазминоген тип 1 (PAI-1)* е главниот инхибитор на ткивниот специфичен плазминоген активатор *(* t-PA) и урокиназата, кои го претвораат неактивен плазминоген во плазмин. Задачата на плазминот е да ги разложи фибринските полимери, кои како производи на коагулација го запираат крварењето со тоа што го разградуваат фибринот и фибриногенот. Со тоа, плазминот има спротивно дејство од тромбинот, кој има улога да доведува до брза хемостаза преку формирање на тромб, со тоа што го претвора фибриногенот во леплив и нерастворлив фибрин кој потоа полимеризира. PAI-1 припаѓа на суперфамилијата белковини наречени серпини. Документиран е (редок) наследен дефицит на PAI-1 предизвикан од мутација на генот *SERPINE1*.

Инхибиторот на активаторот на плазминоген тип 1 се синтетизира од ендотелијалните клетки, мегакариоцитите, како и во адипоцитите на висцералната маст, во зависност од нивната состојба на полнење. 80% од активноста на PAI-1 во крвта е присутна во тромбоцитите. Во примарното на дефектот на васкуларниот ѕид, активираните тромбоцити лачат PAI-1 и со тоа спречуваат предвремена лиза (разложување) на фибринот на местото на раната.

Кај адипозитас (дебелина), со зголемувањето на висцералното масно ткиво, присуството на дијабетес мелитус тип 2 или на метаболички синдром, постои зголемување на секрецијата на PAI-1 од страна на масните клетки (адипоцити), а со тоа и зголемување на ризикот од формирање на периферни тромби со можност за емболија и срцев или мозочен инфаркт.

Категорија:Инхибитори на протеази
Категорија:Гени на хромозомот 7
Антихелминтик

**Антихелминтик** (од анти- и , *hélmins „црв“)* или **вермицид** (од латински vermis "црв“ и -цид што стои за "уништувачки“) — лек за инфекции предизвикани од црви. Најчесто станува збор за супстанци кои специфично го напаѓаат метаболизмот на хелминтите.

## Механизми на дејство
Човечките патогени црви може да се поделат на тении (цестоди), цевчести црви (нематоди) и метили (трематоди).

Антихелминтиците делуваат преку закочување на енергетскиот метаболизам на црвите или пак доведуваат до парализа на црвите преку запирање на преносот помеѓу нервните клетки во црвите.

Се разликуваат средства кои се орално биодостапни и можат да се користат кај системски инфекции со црви и средства кои не се апсорбираат од гастроинтестиналниот тракт и затоа се индицирани при наезда на црви во цревата.

Бензимидазолите како мебендазол и албендазол се првенствено ефикасни против цевчестите црви. Ефектот се јавува преку прикачување за микротубулите на црвната клетка со што се нарушуваат процесите на интраклеточен транспорт како на пример преземањето на гликоза. Како резултат на тоа, дигестивниот тракт на црвите дегенерира и тие умираат. Празиквантел е ефикасен против тенија и метили. Празиквантелот ги отвора калциумовите канали во клеточната мембрана на црвната клетка. Калциумот посредува во мускулната контракција. Со навлегување на калциум во клетката доаѓа до трајна контракција на мускулната цевка (спастична парализа) на телото на црвот.

## Супстанции
Збирна табела за некои активни супстанции што се користат како антихелминтици:

## Наводи

Категорија:Антихелминтици