Дамаск

**Дамаск** (арапски: دمشق‎ *Dimashq*) — главен град и најверојатно најголемиот град во Сирија, по падот на населението на Алеп поради Битката за градот. Градот во Сирија е познат како *ash-Sham* (арапски: الشام‎) како и со прекарот „град на јасминот“ (арапски: مدينة الياسمين Madīnat al-Yāsmīn). Покрај тоа што е еден од најстарите постојано населени градови во светот, Дамаск е главен културен центар на Левант и арапскиот свет. Градот има проценето население од 2.503.000 лица од 2022 година.

Градот се наоѓа во југозападна Сирија и претставува центар на голема метрополитенска област од 2,6 милиони луѓе (2004). Географски вграден во источното подножје на планината Антилибан на 80 километри од источниот брег на Средоземјето на 680 метри надморска височина, Дамаск има степска клима поради дождовниот ефект. Реката Барада тече низ Дамаск.

Првото населување на градот се случил во вториот милениум п.н.е., и во текот на својата историја Дамаск бил избран за главен град на Омејадскиот Калифат од 661 до 750 година. По победата на династијата на Абасидите, седиштето на исламската власт била преместена во Багдад. Дамаск забележал политички пад за време на ерата на Абасидите, но повторно добил значење во периодите на Ајубидите и Мамелуците. Денес, Дамаск е седиште на централната влада и сите владини министерства.

## Потекло на поимот

Името на Дамаск првпат се појавило на географската список на Тутмос III како 𓍘𓄟𓊃𓈎𓅱 / 𓍘𓄟𓈎𓅱𓈉 „*Т-м-с-к*“ во XV век п.н.е. Етимологијата на античкото име Т-м-с-к е неизвесна. Истото е потврдено како 𒀲𒀴𒋙 „*Имерису*“ на акадски јазик, 𓍘𓄠𓈎𓅱 „*Т-м-с-к*“ на египетски, Даммаш (דמשק) на арамејски јазик и Даммешек (דמשק) на библиски хебрејски јазик. Голем број акадски правописи можат да се најдат во писмата од Амарна, од 14 век п.н.е.: *Dimasqa*, *Dimasqi* и 𒁲𒈦𒀸𒋡 *Dimàsqa*. Подоцна арамејските манифестации на името често вклучуваат наметлива решетка (буква r), можеби под влијание на коренот dr, што значи "живеалиште". Така, англиското и латинското име на градот е „*Дамаск*“, кое е увезено од грчкото *Δαμασκός*, кое потекнува од кумранското *Darmeśeq* (דרמשק) и *Дармсук* (ܕܪܡܣܘܩ) на сириски, што значи „ добро наводнето земјиште“. На арапски јазик, градот се нарекува *Димаш-ша-Шами* (دمشق الشام), иако ова честопати се скратува или на Димаш или аш-Шам од страна на граѓаните на Дамаск, Сирија и другите арапски соседи и Турција (како што е Шам). Аш-Шам е арапски термин за „*Левант*“ и за „*Сирија*“. Историски, *Baalshamin* или *Ba'al Shamem* (арамејски: ܒܥܠ ܫܡܝܢ, Господар на Небесата), семитски бог на небото во Ханаан/Феникија и Античка Палмира.

## Географиија

Дамаск бил изграден на стратешка местоположба на висорамнина од 680 метри надморска височина и околу 80 километри од Средоземјето, заштитено од планинскиот масив Антилибан, снабден со вода од реката Барада, и крстосница меѓу трговските патишта: патот север-југ, кој го поврзува Египет со Мала Азија, и пустината на исток-запад, која го поврзува Либан со долината на реката Еуфрат. Планинскиот масив Антилибан ја одбележуваат границата меѓу Сирија и Либан. Планинскиот масив има врвови над 10 000&nbsp;ft и ги блокира врнежите од Средоземното Море, така што регионот Дамаск понекогаш е сушен. Меѓутоа, во античките времиња ова било ублажено од реката Барада, која извира од планинските потоци кои се хранат со топење на снегот. Дамаск е опкружен од страна на Гута, наводнувано обработливо земјиште, каде што многу од зеленчук, житарици и овошје, кои се одгледуваат уште од античко време. Мапите на Римска Сирија покажуваат дека реката Барада се вливала во езеро источно од Дамаск. Денес ова се вика Бахира Атаба, кое во годините на сурова суша тоа дури и не постои.

Современиот град има површина од 105 км2, од кои 77 км2 се урбани, додека Џебел-Касион ја зазема останатата површина.

Стариот град Дамаск, опкружен со градските ѕидини, лежи на јужниот брег на реката Барада, каде е речиси сува. На југоисточниот, северниот и североисточниот дел, градот е опкружен со приградски области чија историја се протега назад до средниот век: Мидан на југозапад, Саруџа и Имара на север и северозападн. Овие населби првично се појавиле на патиштата кои воделе надвор од градот, во близина на гробовите на религиозни личности. Во далечните села во XIX век се развиле на падините на Џабал Касион, со поглед на градот, веќе на местото на населбата Ал-Салихиџа, центриран на важно светилиште на средновековниот андалусискиот шеик и филозоф Ибн Араби. Овие нови населби првично биле населени од курдски војници и муслимански бегалци од европските региони на Отоманското Царство кои паднале под христијанска власт. Така тие биле познати како *Ал-Акрад* (Курдски) и *Ал-Мухаџирин* (Мигрантски). Тие се наоѓаат на 2-3 километри северно од стариот град.

Од крајот на 19 век, современиот административен и трговски центар започнал да се развива западно од стариот град, околу Барадата, на областа позната како Марижа или „*На ливадата*“. Марижа наскоро станало име на првично централниот плоштад на модерниот Дамаск, со градската сала. Судовите, поштата и железничката станица биле изградени на повисоко ниво малку на југ. На европскиот станбен квартал наскоро започнало да се гради патот што води меѓу Марижа и Салихиџа. Комерцијалниот и административниот центар на новиот град постепено се префрлил малку на север кон оваа област.

Во XX век, поновите населби се развиле северно од Барада, а до одреден степен и на југ, кон оазата на Гута. Во 1956-1957 новото соседство на Јармук станало втор дом на илјадници палестински бегалци. Планерите на градот претпочитале да ја зачуваат Гаута колку што е можно повеќе, а во подоцнежниот XX век некои од главните области за развој се на север, во западниот дел на Меже и неодамна по должината на долината на Барада во Думар, на северозапад и на падините на планините на Берзе на североисток. Посиромашните области, често изградени без официјално одобрување, главно се развиле јужно од главниот град.

### Клима

Дамаск има пустинска клима според Кепенова класификација на климата, поради ефектот на дождовна сенка на планините Антилибан и доминантните океански струи. Летата се сува и жешки со помала влажност. Зимите се ладни и малку дождливи, додека снежните врнежи се ретки. Годишните врнежи од дожд се околу 130 мм, што се случуваат од октомври до мај.

## Историја
### Рано населување

Јаглерод-14 кој датира во Тел Рамад, во предградието на Дамаск, сугерира дека локацијата можеби била населена уште од втората половина на седмиот милениум пред нашата ера, веројатно околу 6300 п.н.е. Сепак, постои доказ за населба во поширокиот слив на реката Барада, кој датира од 9000 година п.н.е., иако во ѕидините на Дамаск не постоела голема населба до вториот милениум п.н.е.

Некои од најраните египетски записи се од т.н. Букви од Амарна од 1350 п.н.е., кога Дамаск бил управуван од кралот Бирџаваза. Регионот Дамаск, како и остатокот од Сирија, станал бојно поле околу 1260 п.н.е., помеѓу Хетитите од север и Египќаните од југ, кој конфликт завршил со потпишан договор помеѓу Хатушили III и Рамзес II. Пристигнувањето на морските народи, околу 1200 п.н.е., го означил крајот на бронзеното доба во регионот и довело до нов развој на војувањето. Дамаск бил само периферниот дел од оваа слика, што најмногу влијаело на поголемите населени центри на древна Сирија. Сепак, овие настани придонеле за развојот на Дамаск како нов влијателен центар кој се појавил со премин од бронзеното време до железното време.

Дамаск е спомнат во Битие 14:15 во времето на Војната на кралевите. Според еврејскиот историчар од 1 век, Јосиф Флавиј, во неговата книга „Антиката на Евреите“, Дамаск (заедно со Лаџат), бил основан од Уз, син на Арам Во книгата се вели:

Никола Дамаскин, во четвртата книга од неговата историја, вели така: „Аврам владееше во Дамаск, како странец, кој дојде со војска од земјата над Вавилон, ја нарече земјата на Халдејците: но по долго време го извади и го отстрани од таа земја со својот народ и отиде во земјата, која ја нарече Хананската земја, но сега е позната како земјата на Јудеја.

### Арамејски Дамаск

Дамаск не е документиран како важен град до доаѓањето на Арамејците, семитски луѓе од Месопотамија, во 11 век п.н.е. До почетокот на првиот милениум п.н.е., биле формирани неколку арамејски кралства, бидејќи Арамејците го напуштиле нивниот номадски начин на живот и формирале федеративни племенски држави. Едно од овие царства било Арамејски Дамаск, во центарот на главниот град Дамаск. Арамејците, кои влегле во градот без битка, го смениле името во „Димашк“ за нивниот нов дом. Забележувајќи го земјоделскиот потенцијал на сè уште неразвиената и ретко населена област, ти го воспоставиле системот за дистрибуција на вода на Дамаск преку изградба на канали и тунели преку кое ја зголемиле ефикасноста на реката Барада. Истата мрежа подоцна се подобрила од Римјаните и од Омејадите и сè уште претставува основа на водниот систем на стариот дел од градот денес. Арамејците првично го претвориле Дамаск како база на лабавата федерација на арамејски племиња, познати како Арам-Цоба, со седиште во долината Бека.

Кралот Езрон, кој бил негиран од царството на федерацијата, побегнал од Бека и го окупирал Дамаск во 965 п.н.е., соборувајќи го од власт на градскиот племенски гувернер, по кое го основал независното тело Арамејски Дамаск. Со оглед на тоа што оваа нова држава се проширила на југ, таа спречила Кралство Израел да се шири на север и двете кралства наскоро започнале воени судири, бидејќи и двете кралства се обидувале да доминираат во хегемонија на истокот. Во времето на внукот на Езрон, Бен-Хадад I (880-841 п.н.е.), и неговиот наследник Хазаил, Дамаск го анектирал Башан (денешен регион Хауран) и преминал во офанзива против Израел. Овој конфликт продолжил до почетокот на 8 век п.н.е., кога Бен-Адад II бил заробен од Израел по неуспешно опколување на Самарија. Како резултат на тоа, тој им доделил на Израел трговски права во Дамаск.

Друга можна причина за договорот меѓу Арамејски Дамаск и Израел била заедничката закана од Новоасирското Царство кое се обидувало да се прошири во средоземниот брег. Во 853 п.н.е., царот Бар Хадад II од Дамаск предводел коалиција во Левант, која вклучувала сили од северното кралство Арамејски Емат и војници што ги снабдил царот Ахаб од Израел, во Битката кај Каркар против Новоасирското Царство. Арамејски Дамаск излезел како победник, привремено спречувајќи ги Асирците да се вмешаат во Сирија. Меѓутоа, откако царот бил убиен од неговиот наследник, Хазаил, сојузот Левант пропаднал. Арамејски Дамаск се обидел да го нападне Израел, но бил прекинат од обновената асирска инвазија. Хазаил наредил повлекување во ѕидините на градот Дамаск, додека Асирците го ограбиле остатокот од царството. Не можејќи да влезат во градот, тие ја прогласиле својата превласт во долините Хауран и Бека.

До 8 век п.н.е., Дамаск практично го зазеле Асирците и градот влегол во мрачно доба. Сепак, тој останал економски и културен центар на Блискиот Исток. Во 727 година, во градот имало револт, но истиот бил задушен од страна на асирските сили. Откако Асирија предводена од Тиглат-Пилесар III заминала во голема кампања на отфрлање на револтот низ Сирија, Дамаск станал потполно потчинет од нивното владеење. Позитивен ефект од ова била стабилноста на градот и придобивките од трговијата со зачини и темјан со Арабија. Сепак, асирската власт се намалила од 609-605 п.н.е., а Сирија и Палестина паднале во орбитата на Египет на фараонот Нехо II. Во 572 п.н.е., цела Сирија била освоена од страна на Нововавилонското Царство, но статусот на Дамаск под Вавилон е релативно непознат.

### Грчко-римски период

Дамаск бил освоен од Александар Велики. По смртта на Александар во 323 п.н.е., Дамаск станал место за борба помеѓу Селевкидите и Птоломете. Контролата на градот често се предавала од една империја до другата. Селевк I Победникот, еден од генералите на Александар, го направил градот Антиохија главен град на неговата огромна империја, што довело до пад на важноста на Дамаск во споредба со новите градови, како Латакија на север. Подоцна, Димитриј III Филопатор го обновил градот според грчкиот хиподамачки систем и го преименувал во „Димитријас“. 

Во 64 п.н.е., римскиот генерал Гнеј Помпеј Велики го анектирал западниот дел на Сирија. Римјаните го окупирале Дамаск и потоа го приклучиле во лига на десет градови познати како Декаполис, кои самите биле инкорпорирани во провинцијата Сирија и добиле автономија.

Градот Дамаск бил целосно редизајниран од Римјаните откако Помпеј го освоил регионот. Сè уште денес Стариот град во Дамаск ја задржува правоаголната форма на римскиот град со две главни оски: *Декуманус Максимус* (исток-запад, денес познат како Виа Ректа) и *Кардо* (север-југ). Римјаните изградиле монументална порта која сѐ уште постои на источниот крај на Декуманус Максимус. Портата првично имала три свода: централниот лак бил за кочии, додека страничните сводови за пешаци.

Во 23&nbsp;г. п.н.е. на Ирод Велики му било доделено земјиште контролирано од Зенодор од страна на Октавијан Август, а некои научници веруваат дека Ирод, исто така, добил контрола над Дамаск. Контролата на Дамаск се вратила во Сирија или по смртта на Ирод Велики или била дел од земји што им биле дадени на Ирод Филип, кои биле дадени на Сирија со неговата смрт во 33/34 година.

Некои научници сугерираат дека контролата над Дамаск била стекната од Арета IV Филопатрис помеѓу смртта на Ирод Филип во 33/34 година и смртта на Арета во 40 година, но постојат значителни докази дека Аретас кој го контролирал градот пред 37 година и многу причини зошто тоа не можело да биде подарок од Калигула помеѓу 37 и 40 н.е. Всушност, сите овие теории не произлегуваат од ниеден вистински доказ надвор од Новиот завет.

Дамаск станал метропола до почетокот на II век, а во 222 година бил надграден во колонија од страна на императорот Септимиј Север. За време на Пакс Романа, Дамаск и римската провинција Сирија генерално започнале да напредуваат. Значајноста на Дамаск како град на каравани била видлива со трговските патишта од Јужна Арабија, Палмира, Петра и свилените патишта од Кина, кои сите се приближувале кон неа. Градот ги задоволил римските барања за источниот луксуз. Околу 125&nbsp;г. римскиот цар Адријан го промовирал градот Дамаск во Коилесирија.

Денес има малку остатоци од архитектурата на Римјаните, но градското планирање на стариот град имало траен ефект. Римските архитекти ги здружиле грчките и арамејските темели на градот и ги споиле во нов изглед со околу 1.500 метри надморска височина, опкружен со градски ѕидини. Градскиот ѕид содржи седум порти, но само источната порта останала од римскиот период. Римски Дамаск лежи претежно на длабочина до пет метри под модерниот град.

Старата околија на Баб Тума била развиена на крајот од римско-византиската ера од локалната православна заедница. Според Дела на светите апостоли, и Апостол Тома и Свети Петар живееле во ова соседство. Римокатоличките историчари исто така го сметаат Бабу Тума за родно место на неколку папи, како што се Папа Јован V и Папа Григориј III.

### Исламско-арапски период

Првата индиректна интеракција на Мухамед со народот во Дамаск била кога тој испратил писмо во кое напишал: „Мир на оној кој ги следи вистинските упатства. Бидете информирани дека мојата религија ќе владее насекаде. Треба да го прифатите исламот и она што е под твоја команда ќе остане твое“.

Откако поголемиот дел од сириската територија била освоено од Праведниот Калифат за време на владеењето на калифот Омар, самиот Дамаск бил освоен од муслиманско-арапскиот генерал Халид ибн ал-Валид во август - септември 634 година. Неговата армија претходно се обидела да го освои градот во април 634 година, но без успех. Кога Дамаск паднал во муслиманско-арапски раце, Византијците, вознемирени од губењето на нивниот најпрестижниот град на Блискиот Исток, решиле да ја сопрат контролата над неа. Во времето на царот Ираклиј I, Византијците мобилиирале армија, напредувајќи во јужниот дел на Сирија за време на пролетта 636 година и, следствено, силите на Халид Ибн ал-Валид се повлекле од Дамаск за да се подготват за обновената конфронтација. Во август двете страни се сретнале по должината на реката Јармук, каде што војувале во истоимената голема битка што завршила со решавачка муслиманска победа, зацврстувајќи го муслиманското владеење во Сирија и Палестина

 
Додека муслиманите управувале со градот, населението во Дамаск останало претежно христијанско, источно-православно и монофизитско - со растечка заедница на муслиманите од Мека, Медина и Сирија. Гувернер на градот станал Муавија I, а Дамаск станал главен град на Сирија. По смртта на калифот Али во 661 година, Муавија I бил избран како калиф на големата исламската империја. Поради големиот број на средства, неговиот клан, Омејади, и поради неговите традиционални економски и социјални врски со Хиџа, како и христијанските арапски племиња во регионот, Муавија I го прогласил Дамаск како главен град на целиот калифат. Со издигнувањето на калифот Абд ал-Малик во 685 година, бил воведен исламски систем и сите суфицитивни приходи на провинциите на калифатот биле предавани во касата во Дамаск. Арапскиот јазик исто така бил прогласен како службен јазик, давајќи им на муслиманското малцинство на градот предност пред христијаните што зборувале арамејски во управните работи. Од клучно значење е да се напомене дека, во времето кога Дамаск бил освоен од муслиманите, мнозинството Арапи биле или пагани или христијани. Самиот Дамаск бил претежно арамејски со арапски луѓе.

Наследникот на Абд ал-Малик, Ал-Валид започнал со изградба на Големата џамија во Дамаск во 706 година. Местото првично било христијанска катедрала посветена на Свети Јован и муслиманите ја задржале посветеноста на зградата на Јован Крстител. До 715, џамијата била завршена. Ал-Валид починал истата година и бил наследен од Сулејман Ибн Абд ал-Малик, а потоа и од Умар II. Со овие наследници, статусот на Дамаск започнал постепено да слабее, за да Сулејман го изберње градот Рамла како негова резиденција, а подоцна Хишам го избрал Ресафа. По 743 година, калифатот на Омејадите - којшто тогаш се протегал од Шпанија до Индија - започнал да се распарчува на повеќе делови како резултат на раширените револти. За време на владеењето на Марван II во 744, главниот град на калифатот се преместил во Харан во северниот дел на Џазира.

На 25 август 750, Абасидите, кои веќе ги победиле Омејадите во Битката кај Заб во Ирак, го освоиле Дамаск откако се соочиле со мал отпор. Со подемот на Абасидскиот Калифат, Дамаск останал во сенка на новата престолнина Багдад. Во првите шест месеци од владеењето на Абасидите, започнал револт кој немал позначајни резулати. Сепак, последниот од истакнатите Омејади бил погубен, традиционалните официјални претставници на Дамаск биле остракизирани, а армиските генерали од градот биле отпуштени. Потоа, семејните гробишта на Омејадите биле осквернавени и градските ѕидини биле срушени, намалувајќи го Дамаск во провинциски град со мало значење. Тој приближно исчезнал од пишаните документи за следниот век, а единственото значително подобрување на градот била куполата во Големата џамија изградена во 789 година. Во 811 година, далечните остатоци од династијата на Омејадите извршиле силно востание во Дамаск, кое на крајот било задушено.

Ахмад ибн Тулун, турски гувернер што бил избран од Абасидите, ја освоил Сирија, вклучувајќи го и Дамаск, од неговите господари во 878-79 година. Во чин на почит кон претходните владетели на Омејадите, тој подигнал светилиште на местото на гробот на Муавија во градот. Тулунидското владеење на Дамаск било кратко, кое траело само до 906 година, пред да биде заменето од страна на Карматите кои биле приврзаници на шиитскиот ислам. Поради нивната неспособност да контролираат огромна количина на земјиште што го окупирале, тие се повлекле од Дамаск и новата династија, Ихшидидите, ја презеле контролата над градот. Тие ја задржале независноста на Дамаск до 967 година. Следувал период на нестабилност во градот, со напади на Карматите во 968 година, на Византија во 970 година, и зголемување на притисоците од Фатимидите на југ и Хаманидите на север.

Шимиските Фатимиди добиле контрола во 970 година, разгорувајќи ги непријателствата меѓу нив и сунитските Арапи на градот, кои често биле претворани во нереди. Еден Турчин, Алптакин ги протерал Фатимидите пет години подоцна, и преку дипломатија, ги спречи Византијците да се обидат да го анектираат градот. Меѓутоа, до 977 година, Фатимидите на чело со ал Азис, ја зеле контролата над градот и ги спречиле дисидентите на сунитите. Арапскиот географ, Ал-Мукадаси, го посетил Дамаск во 985 година, забележувајќи дека архитектурата и инфраструктурата на градот биле величествени, но условите за живеење биле страшни. Според Ал-Азиз, градот видел краток период на стабилност што завршило со владеењето на Ал-Хаким (996-1021). Во 998 година, стотици граѓани на Дамаск биле заобиколени и погубени. Три години по мистериозното исчезнување на ал-Хаким, арапските племиња во јужна Сирија формирале сојуз за да спрове масовно побунување против Фатимидите, но сојузот бил уништен од страна на гувернерот на Фатимиде, турскиот гувернер на Сирија и Палестина, Ануштакин ал-Дузбари, во 1029 година. Победата го дал почетокот на второто владеење над Сирија, но и тој бил прогонет од властите на Фатимидите во Алеп, каде што починал во 1041 година. Од тој датум до 1063, нема познати податоци за историјата на градот. Дотогаш, на Дамаск му недостасувало градска администрација, имал лоша економија и значително намалена популација.

### Селџучки и Ајубидски период

Со доаѓањето на Селџуците во доцниот 11 век, Дамаск повторно станал главен град на независната држава. Со грдаот владеел Тутуш I, почнувајќи од 1079 година и тој бил наследен од неговиот син Дукак во 1095 година. Селуџите го основале судот во Дамаск. Градот, исто така, доживеал проширување на верскиот живот преку приватни донации за финансирање на религиозни институции (медреса) и болници. Дамаск наскоро станал еден од најважните центри за пропагирање на исламската мисла во муслиманскиот свет. По смртта на Дукак во 1104 година, неговиот ментор (атабег), Тугтигин, ја презел контролата над Дамаск и линијата на Буридите на династијата Селџук. Под Дукак и Тохтекин, Дамаск доживеал стабилност, покачен статус и обновена улога во трговијата. Покрај тоа, сунитското мнозинство во градот можело да биде дел од поголемата сунитска рамка ефикасно управувана од разни турски династии, кои, пак, биле под морален авторитет на Абасидите во Багдад.

Додека владетелите на Дамаск биле преокупирани во конфликтот со нивните Селџуците во Алеп и Дијарбакир, Крстоносците, кои пристигнале во Левант во 1097 година, го освоиле Ерусалим, Либан и Палестина. Дукак се чини дека бил задоволен со владеењето на крстоносците како тампон зона меѓу неговата власт и Фатимидскиот Калифат во Египет. Сепак, Тохтекин ги видел западните окупатори како закана за Дамаск, кој во тоа време номинално ги вклучувала Хомс, долината Бека, Хауран и Голанските висорамнини како дел на нејзините територии. Со воена поддршка од Мавдуд од Мосул, Тохтекин успеал да ги запре нападите на крстоносците во Голан и Хауран. Мавдуд бил убиен во Големата џамија во 1109 година, лишувајќи го Дамаск од поддршката на северот на муслиманите и принудувајќи го Тохтекин да се согласи на примирје со крстоносците во 1110 година.

По смртта на Третакин во 1128 година, неговиот син Таџ ал-Дин Бури станал номинален владетел на Дамаск. Имад ал-Дин Зенги, ја презел власта во Алеп и добил мандат од Абасидите да го продолжи својот авторитет во Дамаск. Во 1129 година околу 6.000 Исмаили муслимани биле убиени во градот заедно со нивните водачи. Сунитите биле поттикнати од гласини дека имало заговор од страна на Исмаилите, кои ја контролирале стратешката тврдина во Банијас, за да им помогне на крстоносците во освојувањето на Дамаск во замена за контрола на Тир. Набргу по масакрот, крстоносците имале за цел да ја искористат нестабилната ситуација и да започнат напад врз Дамаск со речиси 60.000 војници. Сепак, Бури се здружил со Зенги и успеал да ја спречи нивната војска да стигне до градот. Бури бил убиен од исмаилиски агенти во 1132 година и наследен од неговиот син, Шамс ал-Мулк Исмаил, кој владеел тирански, додека тој самиот не бил убиен во 1135 година по тајни наредби од неговата мајка, Сафват ал-Мулк Зумурруд, по кое бил наследен од Шихаб ал-Дин Махмуд, негов брат. Во меѓувреме, Зенги, со намера да го стави Дамаск под негова контрола, се оженил со Сафват ал-Мулк во 1138 година. Владеењето на Махмуд тогаш завршило во 1139 година откако тој бил убиен од релативно непознати причини од страна на членовите на неговото семејство. Муин ед Дин Унур, неговиот мамук, ја презел делотворната моќ на градот, предизвикувајќи го Зенги - со поддршката на Сафват ал-Мулк - да ја опсади Дамаск истата година. Како одговор, Дамаск се здружил со Кралство Ерусалим, за да се спротивстави на силите на Зенги. Како резултат на тоа, Зенги ја повлечел својата војска и се фокусирал на кампањи против северна Сирија.

Во 1144 Зенги ја освоил Едеса, тврдина на крстоносците, што довело до нов крстоносен поход од Европа во 1148 година. Во меѓувреме, Зенги бил убиен и неговата територија била поделена меѓу неговите синови, од кои еден, Нур ад Дин, емир на Алеп се сојузил со Дамаск. Кога пристигнале европските крстоносци, тие и благородниците на Ерусалим се согласиле да го нападнат Дамаск. Нивната опсада, сепак, доживеала комплетен неуспех. Кога градот се чинело дека е на работ на колапс, војската на крстоносците одеднаш се придвижила против друг дел од ѕидовите, и истите биле одбиени назад. До 1154 година, Дамаск бил под контрола на Нур ад-Дин.

Во 1164, кралот Амалрик I Ерусалимски го нападнал Фатимидски Египет, кој побарал помош од Нур ад-Дин. Нур ад-Дин го испратил својот генерал Ширку, а во 1166 година Амалрик бил поразен во Битката кај Ал-Бабеин. Кога Ширку починал во 1169 година, тој бил наследен од неговиот внук Јусуф, попознат како Саладин, кој ја поразил заедничката крстоносно-византиска опсада на Дамиета. Саладин на крајот го симнал калифот на Фатимидите и се етаблирал како Египетски султан. Тој, исто така, започнал да ја потврдува својата независност од Нур ад-Дин, а со смртта на Амалрик и Нур ад-Дин во 1174 година, тој бил добро поставен за да започне со контролата над другите сириски терирории на Дамаск и Нур ад-Дин. Во 1177 година Саладин бил поразен од страна на крстоносците во Битката кај Монтжисар, и покрај неговата бројна супериорност. Саладин, исто така, го опседнал Керак во 1183, но бил принуден да се повлече. Тој конечно започнал целосна инвазија на Ерусалим во 1187 година и ја уништил крстоносната војска во Битката кај Хатин во јули. Акр паднал набргу потоа, а Ерусалим Опсада на Ерусалим (1187)Жбил заземен во октомври. Овие настани ја шокирале Европа, што резултирало со Третата крстоносна војна во 1189 година, предводена од Ричард I од Англија, Филип II Август од Франција и Фридрих I Барбароса, Светиот римски цар.

Преживеаните крстоносци, придружувани од нови пристигнувања од Европа, го поставиле Ако на долга опсада која траела до 1191 година. По повторното заробување на Ако, Ричард го победил Саладин во Битката кај Арсуф во 1191 година и Битката кај Јафа во 1192 година, враќајќи го најголемиот дел од брегот за христијаните, но не можел да го поврати Ерусалим или некоја од внатрешните територии на кралството. Крстоносната војна завршила со Договорот од Јафа во 1192 година. Саладин дозволил поклонение да се направи во Ерусалим, дозволувајќи им на Крстоносците да ги исполнат своите завети, по што сите се вратиле дома. Домашните крстоносци, барони, започнале да го обноват своето царство од Ако и другите крајбрежни градови.

Саладин починал во 1193 година, и имало чести конфликти меѓу различни владетели на Ајубидските султани во Дамаск и Каиро. Дамаск бил главен град на независни владетели на Ајубидите помеѓу 1193 и 1201, од 1218 до 1238, од 1239 до 1245 и од 1250 до 1260. Во други времиња тој бил владеен од владетелите на Ајубидите во Египет.

### Мамелучки период

Ајубидското владеење (и независност) завршило со монголската инвазија врз Сирија во 1260 година, а по монголскиот пораз во Битката кај Ајн Џалут истата година, Дамаск станал главен град на провинцијата на Мамелучкиот Султанат со владеење од Египет, по повлекувањето од Монголците. Црната смрт од 1348-1349 година убила половина од населението на градот.

Во 1400 година Тимур го опседнал Дамаск. Мамелучкиот султан испратил делегација од Каиро, меѓу кои и Ибн Халдун, кој преговарал со него, но по нивното повлекување го ставил градот во отпад. Џамијата била изгорена, а мажите и жените биле однесени како робови. Голем број на занаетчии на градот биле однесени во главниот град на Тимур во Самарканд. Тоа биле најсреќните граѓани: многумина биле заклани, а нивните глави биле наредени во поле надвор од североисточниот агол на ѕидините, каде што градскиот плоштад сѐ уште го носи името *burj al-ru'us*, односно „Кулаа со глави“.

### Отомански период

На почетокот на 1516 година, Отоманците, претпазливи за опасноста од сојуз меѓу Мамелуците и персиските Сефевиди, започнале кампања на освојување против Мамелучкиот Султанат. На 21 септември, гувернерот на Дамаск побегнал од градот, а на 2 октомври хутба во Големата џамија била прознесена во името на Селим I. Потоа, победничкиот султан влегол во градот, останувајќи три месеци. На 15 декември, тој го напуштил Дамаск со намера да го освои Египет. По неговото враќање во октомври 1517, султанот наредил изградба на џамија, текија и мавзолеј во светилиштето на Ибн Араби. Ова требало да биде прв од големите османлиски споменици на Дамаск. За време на овој период, според отоманскиот попис, Дамаск имал 10.423 домаќинства.

Османлиите останале во следните 400 години, освен краткото по окупација од страна на Ибрахим-паша од Египет од 1832 до 1840 година. Поради нејзината важност како појдовна точка за еден од двата големи каравани во Мека, Дамаск бил третиран со поголемо внимание од страна на Портата. Во 1560 година била изградена џамија Текије и ан за аџии на патот кон Мека, завршен од познатиот отомански архитект Мимар Синан, а наскоро потоа била изградена и медреса.

Под османлиско владеење, христијаните и Евреите биле сметани за диими и им било дозволено да ги практикуваат своите верски обичаи. За време на аферата во Дамаск од 1840 година, против членовите на еврејската заедница во Дамаск биле покренати лажни обвиненија за ритуално убиство. Освен тоа, масакрот на христијаните во 1860 година бил исто така еден од најозлогласените инциденти на овие векови, кога борбите меѓу Друзите и Маронитите на планината Либан се прелеале во градот. Неколку илјади христијани биле убиени, а многумина биле спасени преку интервенцијата на алжирскиот емир Абд ал-Кадир и неговите војници (три дена по започнувањето на масакрот). Христијанската четвртина од стариот град (најчесто населена со католици), вклучувајќи и голем број цркви, била запалена. Христијанските жители на озлогласената сиромашна и рефрактерна област Мидан пред ѕидовите (претежно православни) биле заштитени од нивните муслимански соседи.

Американскиот мисионер Милер забележува дека во 1867 година населението на градот било околу" 140.000, од ​​кои 30.000 биле христијани, 10.000 Евреи и 100.000 муслимани со помалку од 100 протестантски христијани.

### Модерен период

Во раните години на XX век, националистичкото чувство во Дамаск започнало да презема политички замав, во голема мера како реакција на програмата за туркификација на Комитетот за унија и напредок, формирана во Истанбул во 1908 година. Во текот на Првата светска војна започнало т.н. Арапско востание.

На 1 октомври 1918 година, Томас Едвард Лоренс влегол во Дамаск, заедно со Австралиската трета коњска бригада Два дена подоцна, 3 октомври 1918 година, силите на арапскиот револт предводени од принцот Фејсал I, исто така влегле во Дамаск.. Воената влада под Шукри-паша била именувана, а Фајсал бил прогласен за крал на Сирија. Политичката напнатост се кренала во ноември 1917 година, кога новата болшевичка влада во Русија го открила Сајкс-Пиковиот договор со кој Велика Британија и Франција се договориле да го поделат Арапскиот исток меѓу нив. Нов проглас на Франко-британците на 17 ноември ветувал целосно и конечно ослободување на народите долго угнетувани од Турците. Сирискиот национален конгрес во март усвоил демократски устав. Меѓутоа, Версајската конференција доделила на Франција мандат за Сирија, а во 1920 година француската армија ги преминала планините Антилибан, ја поразила малата сириска одбранбена експедиција во Битката кај Мајсалун и влегла во Дамаск. Французите го направиле Дамаск како главен град на Мандатот на Лигата на народите за Сирија.

Кога во 1925 година Големиот сириска бунт во Хауран се проширил во Дамаск, Французите биле потиснати со тешко оружје, бомбардирање и гранатирање на градот на 9 мај 1926 година. Како резултат на тоа, областа на стариот град помеѓу Ал-Хамидиа Саук и Медхат Паша Сук биле изгорени, имало многу смртни случаи, и оттогаш е познат како Ал-Харика. Стариот град бил опкружен со бодликава жица за да ги спречи бунтовниците да се инфилтрираат од Гаута, а надвор од северните бедеми бил изграден нов пат за да се олесни движењето на оклопни возила.

На 21 јуни 1941 година, 3 недели во кампањата на сојузниците во Сирија и Либан, Дамаск бил окупиран од француските сили од мешан британски индиски и слободни француски сили. Французите се согласиле да се повлечат во 1946 година, што довело до целосна независност на Сирија. Дамаск останал главен град.

До јануари 2012 година, судирите меѓу редовната армија и бунтовниците стигнале до периферијата на Дамаск, наводно спречувајќи ги луѓето да заминат или да стигнат до своите куќи, особено кога безбедносните операции таму се интензивирале од крајот на јануари до февруари.

## Стопанство

Историската улога што Дамаск ја играл како важен трговски центар се сменила во последниве години поради политичкиот развој во регионот, како и со развојот на модерната трговија.. Повеќето стоки произведени во Дамаск, како и во Сирија, се дистрибуираат до земјите на Арапскиот полуостров. Во Дамаск, исто така, се одржувала годишна меѓународна трговска изложба секоја есен, од 1954 година.

Туристичката индустрија во Дамаск има голем потенцијал, но сегашната граѓанска војна ги попречува овие можности. Изобилството на културното богатство во Дамаск е скромно вработено уште од доцните 1980-ти години со развојот на многу сместувачки и транспортни претпријатија и други поврзани инвестиции. Од раните 2000-ти години, во стариот град се отвориле бројни бутици, хотели и кафулиња, кои привлекуваат многу европски туристи. Во 2009 година бил изграден нов канцелариски простор и станал достапен на пазарот на недвижности. Секторот за недвижности е запрен поради тероризмот и егзодусот на населението.

Дамаск е дом на широк спектар на индустриски активности, како што се текстил, преработка на храна, цемент и разни хемиски индустрии. Поголемиот дел од фабриките се управувани од страна на државата, но ограничената приватизација, покрај економските активности предводени од приватниот сектор, била дозволена од почетокот на 2000-тите со либерализацијата на трговијата што се одвивала. Традиционалните ракотворби и занаетчиските бакарни гравури сè уште се произведуваат во Стариот град.

Берзата во Дамаск официјално била отворена за трговија во март 2009 година, како единствена берза во Сирија. Таа моментно е сместена во областа Базех, во рамките на финансиските пазари во Сирија и Комисијата за хартии од вредност.

## Демографија

Проценетата популација на Дамаск во 2011 година изнесувала 1.711.000. Дамаск е центар на преполната метрополитенска област со околу 5 милиони жители. Метрополијата во Дамаск ги вклучува градовите Дума, Хараста, Дараја, Ал-Тал и Јарамана.

Стапката на пораст на градот е повисока од сириската како целина, што главно се должи на миграцијата од руралните средини и приливот на млади сириски мигранти привлечени од можностите за вработување и образование. Сепак, населението во Дамаск се смета дека е намалено во последниве години како резултат на тековната сириска граѓанска војна.

### Етничка припадност

Најголемиот дел од жителите на градот се сириски Арапи. Курдите се најголемото етничко малцинство со население од околу 300.000. Тие претежно престојуваат во населбите Вади ал Машари и Рукн ал-Дин. Другите малцинства вклучуваат Ерменци, Арамејци, Черкези и мала грчка заедница. Меѓу малцинствата во градот има мала палестинска заедница.

### Религија

Исламот е доминантна религија во градот. Мнозинството муслимани се Сунити, додека Алавитите и Дванаестниците имаат значително малцинство. Алавитите живеат првенствено во Мезех 86 и Сумарија. Дванаестниците првенствено живеат во близина на шиитските места на Сајудах Рукаја и Сајида Зајнаб. Се верува дека во Дамаск има повеќе од 200 џамии, од кои најпозната е Омајадската џамија. Христијаните претставуваат околу 15% -20% од населението. Неколку источно-христијански обреди имаат свое седиште во Дамаск. Христијанските области во градот се Баб Тума, Ал-Каса и Гасани. Во градот има неколку цркви, од кои најмногу е позната античката капела на Свети Павле. Врховната црква на Сириската православна црква е со седиште во Дамаск, Баб Тома. Оваа црква е независна од сириската православна црква со седиште во Средниот Исток во Дамаск и има свое водство и структура во Индија, иако и двете практикуваат иста или слична деноминација на христијанството. Во Сирија има 700.000 сириски православни членови.

## Историско наследство

Дамаск има богатство на историски места кои датираат од многу различни периоди од историјата на градот. Речиси е невозможно да се ископаат сите урнатини на Дамаск кои лежат до 2,4 метри под денешното ниво. Тврдината на Дамаск се наоѓа во северозападниот агол на Стариот град. Дамаскинската Права улица (спомената во извештајот за преобраќањето на Свети Павле во Дела 9:11), исто така позната како Виjа Ректа, била главната улица на исток-запад на Римскиот Дамаск и се проширила над 1.500 метри. Денес таа се состои од улицата Баб Шарки и Сук Медхат Паша, покриениот пазар. Улицата Баб Шарки е исполнета со мали продавници и води кон старата христијанска четвртина Баба Тума (портата на Св. Тома). Пазарот Мидхат-паша е исто така главен пазар во Дамаск и бил именуван по Мидхат-паша, османлискиот гувернер на Сирија, кој го реновирал. На крајот од улицата Баб Шарки се доаѓа до домот на Ананија, подземна капела, која била подрум на куќата на Ананија. Големата џамија во Дамаск е една од најголемите џамии во светот, а исто така е една од најстарите места на континуирана молитва од порастот на исламот. Се вели дека светилиштето во џамијата го содржи телото на Свети Јован Крстител. Мавзолејот каде што бил погребан Саладин се наоѓа во градините надвор од џамијата. Џамијата Саидах Рукаја е светилиште на најмладата ќерка на Хусеин ибн Али. Античкиот дел на Амара е исто така во непосредна близина од овие наоѓалишта. Друго големо посетено место е џамијата Саидах Зајнаб, каде што се наоѓа гробот на Зајнаб бинт Али.

Шиитите, Фатмидите и Давуди Борах веруваат дека по Битката кај Карбала (680 година), во Ирак, калифот од Омајадите Езид ја донел главата на имамот Хусеин во Дамаск, каде што за првпат се чувала во дворот на Језид Махал, кој сега е дел од комплексот на џамијата. Сите други преостанати членови на семејството Имам Хусеин (оставени живи по Карбала), заедно со шефовите на сите други придружници, кои биле убиени во Карбала, биле исто така доведени во Дамаск. Овие членови биле чувани како затвореници на периферијата на градот (во близина на Баб ал-Сагир), каде што другите глави биле чувани на истата локација, сега наречена „*Raous-us-sohda-e-karbala*“.

Харат Ал Јехуд или еврејска четврт е неодамна обновена историско туристичко одредиште популарнo меѓу Европејците пред избувнувањето на граѓанската војна. Туристите можат да уживаат во населбите и сценските антички домови напуштени од сосема оддалечената сириска еврејска заедница.

### Ѕидини и порти

Стариот град Дамаск со приближна површина од 86,12 хектари е опкружен со бедеми на северните и источните страни и дел од јужната страна. Постојат седум постојни градски порти, од кои најстарите датираат од римскиот период. Овие се, во насока на стрелките на часовникот од север од цитаделата:

*Баб ал-Фарадис (порта на овоштарниците, или на рајот)
*Баб ал-Салам (порта на мирот), на северната граница на Стариот град
*Баб Тума (порта на Тома) во североисточниот агол
*Баб Шарки (источна порта) на источниот ѕид, единствената која го задржила римскиот план
*Баби Кисан на југоисток, 
*Баб ал-Сагир (Малата порта)
*Баб ал-Џабија на влезот во Сук Мидхат Паша, на југозапад.

### Цркви во стариот дел на градот

*Капела на Свети Павле
*Куќа на Свети Ананија
*Маријамитска катедрала во Дамаск
*Катедралата на Успението на Пресвета Богородица
*Црква Свети Јован Дамаскин
*Црква Свети Павле 
*Сириска православна катедрала Свети Ѓорѓи

### Исламски локации во стариот дел на градот

*Џамија на Омејадите, исто така позната како Големата џамија во Дамаск
*Саидах Рукаја џамија
*Гробишта Баб Ал-Сагир 
*Мавзолеј на Саладин
*Џамија на Наби Хабел

### Медреси

*Медраса Ал-Адилија 
*Библиотека Аз-Захирија 
*Мадраса Нур ал-Дин

### Каравансарај

*Јакмак
*Асад Паша
*Сулејман Паша

### Стари куќи

*Азм Палас.
*Bayt al-Aqqad.
*Мактаб Анбар
*Беит ал-Мамлука.

### Закани за иднината на стариот град

Поради брзиот пад на населението во Стариот Дамаск (помеѓу 1995 и 2009 година, околу 30.000 луѓе се преселиле надвор од стариот град за посовремено сместување), сè поголем број на објекти се напуштени или паѓаат во занемареност. Во март 2007 година, локалната власт објавила дека ќе ги сруши зградите на Стариот град по должината на ѕидовите на ѕидините од 1.400 метри како дел од шемата за реконструкција. Овие фактори резултирале со ставање на Стариот град од страна на Фондот за светски споменици на неговата листа за следење на 100-те најзагрозени локации во светот за 2008 година.

### Сегашната состојба на стариот Дамаск

И покрај препораките на Центарот за светско наследство на УНЕСКО:

* Сук ал-Атик, заштитена тампон-зона, бил срушен за три дена во ноември 2006 година;
* Улицата Крал Фајсал, традиционален занаетчиски регион во заштитена тампон-зона во близина на ѕидините на Стариот Дамаск помеѓу Цитаделата и Баб Тома, е загрозен од предложениот автопат.
* Во 2007 година, Стариот град Дамаск, а особено областа Баб Тума, бил признаен од Фондот за споменици како едно од најзагрозените локации во светот

Во октомври 2010 година, Фондот за глобално наследство го нарекол Дамаск едно од 12-те локации за културно наследство на работ на непоправлива загуба и уништување.

## Образование

Дамаск е главен центар за образование во Сирија. Тој е дом на Универзитетот Дамаск, кој е најстариот и најголем универзитет во Сирија. По донесувањето на законската регулатива со која се дозволува отворање на приватни повисоки институции, во градот и во околината биле основани неколку нови универзитети, вклучувајќи:

*Сириски виртуелен универзитет
*Меѓународен универзитет за наука и технологија
*Сириски приватен универзитет
*Арапски меѓународен универзитет
*Универзитет Каламун
*Приватен универзитет Јармук
*Меѓународен универзитет Вади

Институтите играат важна власт во образованието, вклучувајќи:

*Висок институт за бизнис администрација
*Висок институт за применета наука и технологија
*Висок институт за драмски уметности
*Национален институт за администрација

## Сообраќај

Главниот аеродром е Меѓународниот аеродром Дамаск, на околу 20 км оддалечен од градот, со врски со неколку градови од Блискиот Исток. Пред почетокот на сириската граѓанска војна, аеродромот имал поврзаност со многу азиски, европски, африкански и јужноамерикански градови. Улиците во Дамаск често се тесни, особено во постарите делови на градот, а брзинските испакнатини се користат за ограничување на брзината на возилата.

Јавниот сообраќај во Дамаск интензивно зависи од минибусите. Постојат околу сто линии кои работат во градот, а некои од нив се протегаат од центарот на градот до околните населби. Нема распоред за линиите, и поради ограничениот број на официјални автобуски постојки, автобусите обично застануваат каде и да патникот треба да се качи или да се симне. Бројот на автобуси кои служат со иста линија е релативно висок, што го минимизира времето на чекање. Линиите не се нумерирани.

Во 2008 година, владата објавила план за изградба на метрото Дамаск.

## Култура

Дамаск бил избран како арапски главен град на културата во 2008 година. Подготовката за свеченоста започнала во февруари 2007 година со формирање на Административен комитет со претседателски декрет.

### Музеи

*Национален музеј на Дамаск
*Палата Азем
*Воен музеј
*Музеј Октомвриска војна 
*Музеј на арапска калиграфија
*Бимаристан Нур ал-Дин

## Спорт

Најпопуларни спортови вои градот се фудбал, кошарка, пливање, тенис, пинг-понг и шах. Дамаск е дом на многу фудбалски клубови кои учествуваат во Сириската Премиер Лига, вклучувајќи ги и Ал Џаиш, Ал-Шорта, Ал-Вахда и Ал-Мајд. Многу други спортски клубови се наоѓаат во неколку области на градот: Барада, Нидал, Ал-Мухафаза, Касиун итн.

Петтите и седмите Панарапски игри се одржале во Дамаск во 1976 и 1992 година соодветно.

## Белешки

## Наводи

## Надворешни врски


Дамаск
Категорија:Градови во Сирија
Категорија:Области во Сирија