Лид

[мини|десно|250п|Лично напишана партитура за лидовата балада „Шумски цар“ (''Erlkönig'') од [Франц Шуберт]]
**Лид** (герм. *Lied*, множ. *Lieder*, но поточно: *Kunstlied*) — германски збор, со буквално значење на „песна“; меѓутоа во светот поимот се користи за песните во романтистичката музика, наречени и уметнички песни. Попрецизно, поимот најточно се користи за песни засновани на германски поеми од достатно висока книжевна вредност, највеќе за време на XIX век, започнувајќи со Франц Шуберт и кулминирајќи со Хуго Волф. Обично лидовите се аранжирани за еден пејач и пијано. Понекогаш тие се собираат во *Liederkreis* („циклус песни“) — низа песни (обично три или повеќе) со заедничка приказна или тема. Најпознати творци од овој жанр на романтистичката музика се композиторите Франц Шуберт и Роберт Шуман.

## Историја
За германските говорници, поимот „лид“ има долга историја започнувајќи од  трубадурските песни (*[[Minnesang]]*) од XII век, преку народните песни (*Volkslieder*) и црковните песни (*Kirchenlieder*), па до трудовите песни (*Arbeiterlieder*) или протестни песни (*Kabarettlieder, Protestlieder*) од XX век.

Во Германија, славното доба на песната (лидот) дошло во XIX век. Германските и австриските композитори компонирале музика за глас и клавијатура и пред тоа, но сега, со расцутот на германската книжевност во класицистичкото и романстистичкото доба композиторите нашле висока инспирација во поезијата која го зачнала жанрот наречен лид. Зачетоците на оваа традиција можат да се видат во песните на Моцарт и Бетовен, но дури Шуберт наоѓа нов баланс помеѓу зборовите и музиката, како нова апсорпција во музиката на значењето на зборовите. Шуберт искмпонирал прек 600 песни, од кои некои во низи и циклус песни кои раска
уваат приказна — авантурата на душата, наместо на телото. Оваа традиција ја продолжиле Шуман, Брамс и Хуго Волф, а во XX век, Рихард Штраус и Густав Малер. Корпусот на песни во лидската традиција, како и италијанскиот мадригал три века пред тоа, е еден од најбогатите производи на човековата чувствителност.

## Други национални традиции

Лидската традиција е тесноповрзана со германскиот јазик. Но постојат паралели и на други места, особено во Франција, со мелодиите на композитори како Берлиоз, Форе, Дебиси и Франсис Пуленк, додека во Русија, со песните на Мусоргски и Рахманинов. И Англија доживеала расцут на песната во XX век, и нејзини претставници се Вон Вилијамс и Бенџамин Бритен.
Полскиот композитор Станислав Моњушко (1819 - 1872) искомпонирал 278 песни. 276 биле составени во 12 книжиња наречени called „Домашна песнарка“ (*Śpiewnik Domowy*). Песните обработувале поеми на најпознатите полски поети од тоа време, како на пример Адам Мицкевич.

## Библиографија

Hallmark, Rufus, ed.  *German Lieder in the Nineteenth Century*.  New York:  Schirmer, 1996.
Parsons, James, ed.  *The Cambridge Companion to the Lied*.  Cambridge:  Cambridge University Press, 2004. http://www.cambridge.org/uk/catalogue/catalogue.asp?isbn=052180471X 

## Надворешни врски
* Песнарка на лидови и уметнички песни 

Категорија:Историја на германската музика
Категорија:Романтизам
Категорија:Видови песни
Категорија:Германизми
Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ