Туризам во Босна и Херцеговина

**Туризмот во Босна и Херцеговина** — брзорастечки сектор што претставува важен дел во економијата на земјата. Туристичкото деловно опкружување постојано се развива со сè поактивен систем на промоција на туризмот.

Туристичките посети пораснале во просек за 24% на годишно ниво од 1995 до 2000 година. Солидниот раст на посети од европскиот регион во 2007 година во значителен дел се должи на силните перформанси на Јужна и Средоземна Европа (+ 7%). Особено, Босна и Херцеговина била меѓу посилните играчи со раст од 20%. Во 2013 година, Светскиот економски форум во својот Извештај за конкурентност за патувања и туризам објавил дека Босна и Херцеговина е осмата пријателска нација во светот кон туристите.

Во 2015 година, Босна и Херцеговина надмина 1 милион посети и го продолжил растот во 2016 година регистрирајќи 1.148.530 посети (+ 11,6%) во комбинација со 2.376.743 ноќевања (+ 10,9%). 67,6% од туристичките посети и 69% од ноќевањата дошле од странски држави. Според проценката на Светската организација за туризам, Босна и Херцеговина ќе ја има третата највисока стапка на раст на туризмот во светот помеѓу 1995 и 2020 година. Најголемите земји чии граѓани ја посетиле земјата во 2016 година биле Хрватска (11% посети, 11,9% ноќевања), Србија (8,9% посети, 8,4% ноќевања), Турција (10,7% посети, 8,0% ноќевања), Словенија (6,5% посети, 6,0% ноќевања) и Италија (5,4 % посети, 6,5% ноќевања). Покрај тоа, се проценува дека над 1 милион луѓе ја посетуваат Меѓугорје секоја година, но огромното мнозинство од посетителите не се регистритраат од страна на давателите на сместувачки услуги.

Серијата на патнички водичи, Лонли планет, го прогласил Сараево за 43-ти најдобар град во светот, и во декември 2009 година го навел Сараево како еден од првите десет градови што треба да се посетат во 2010 година. Со своето 43 место Сараево се нашло пред Дубровник, # 59, Љубљана # 84, Блед на # 90, Загреб на # 125 и Белград на # 143, со што Сараево е најдобриот рангиран град на Балканскиот Полуостров зад Атина, Грција.

Туризмот во Сараево главно е насочен кон историски, религиозни и културни аспекти. Во последниве години, инвестициите го направиле и трговски град, со респектабилна понуда во малопродажба. Градот бил домаќин на Зимските олимписки игри во 1984 година, кои во тоа време биле најголемите Зимски игри во однос на спортистите и медиумите.

Земјата ја обновува својата репутација како одлична ски-одредиште со своите олимписки планински ски-центри како што се Бјелашница, Игман и Јахорина.

Во 2017 година, 1.307.319 туристи ја посетиле Босна и Херцеговина, што претставува зголемување од 13,7% и имало 2.677.155 ноќевања, што претставува зголемување од 12,3% во однос на претходната година. Исто така, 71,5% од туристите потекнувале од странски земји.

Во 2018 година, 1.609.310 туристи ја посетиле Босна и Херцеговина, што претставува зголемување од 23,1% и имало 3.343.584 ноќевања, што претставува зголемување од 24,8% во однос на претходната година. Исто така, 71,2% од туристите потекнувале од странски земји.

Во 2019 година 1.990.451 туристи ја посетиле Босна и Херцеговина, што претставува зголемување од 23,6% и има 4,100.401 ноќевања, што претставува зголемување за 22,6% во однос на претходната година. Исто така, 74,4% од туристите потекнувале од странски земји.

## Економија и туризам

Туризмот ima голем придонес во босанската економија. Како резултат на тоа, Босна и Херцеговина има широка туристичка индустрија и брз развој на услужниот сектор благодарение на силниот годишен раст на туристичките пристигнувања. Земјата исто така има придобивки од тоа што е летно и зимско одредиште со континуитет во својот туризам во текот на целата година.

Како претежно планинска земја, Босна и Херцеговина поседува некои од најквалитетните скијачки одморалишта во Европа.

Во март 2012 година, Сараево победил на натпреварот за патувања на блогот „*Најдобар град што треба да се посети*“, победувајќи над стотина градови низ целиот свет.

Неодамна, градот Високо доживеал неверојатен пораст на туристичките посети заради наводното откритие на Босанските пирамиди, привлекувајќи над 10,000 туристи во првиот викенд во јуни 2006 година.

Меѓугорје станало едно од најпопуларните места за поклонение на католиците (и луѓе од други вери) во светот и се претвори во третото најважно религиозно место во Европа, каде секоја година повеќе од 1 милион луѓе го посетуваат местото. Се проценува дека 30 милиони аџии пристигнале во Меѓугорје од кога започнале познатите прилози во 1981 година.

Неум на јадранскиот брег има стрмни ридови, песочни плажи и неколку големи туристички хотели. Цените имаат тенденција да бидат пониски отколку во соседна Хрватска, што го прави популарен кај купувачите. Туризмот и трговијата што ја носи, е водечки придонес за економијата од областа. Туризмот во Неум е активна главно во крајбрежниот регион. Внатрешната област зад Неум има богата археолошка историја и недопрена земја и почнува да го развива земјоделскиот туризам.

Одморите во Босна станале популарни помеѓу жителите на Арапскиот Залив од Источна Арабија

## Туристички атракции

Туристичкото одделение на Босна и Херцеговина посочило дека најатрактивните придобивки од посетителите се поради - 1) духот на луѓето. 2) Градовите низ целата земја се добро поврзани со меѓуградските автобуси и 3) поголемите градови со околните природни места се лесно достапни во рок од еден ден. [21]

Некои од туристичките атракции во Босна и Херцеговина вклучуваат:
* Сараево „Олимпискиот град“. Економски, научен, културен, политички и трговски центар на Босна и Херцеговина. Наречен *Европски Ерусалим*.
* Мостар, „Градот на Неретва“, „Град на сонцето“;
* Тузла родно место на Меша Селимовиќ и познат по панонските „Солени езера“.
* Бања Лука, „Зелениот град“ со разни културни знаменитости како тврдината, реката и џамијата Ферхадија;
* Бихаќ и реката Уна со водопадите и реката Уна, во рамките на националниот парк Уна;
* Зеница, реката Босна и Врандук - средновековна тврдина со џамија;
* Градот Јајце на Босанските кралеви, основање на Југославија и водопадите
* Вишеград, местото на мостот Мехмед Паша Соколовиќ;
* Светилиште на Пресвета Богородица на Меѓугорје, католичко место за поклонение;
* Приедор, Стара градска џамија (Национално наследство), Национален парк Козара и најголемиот споменик на Босна во Втората светска војна во Мраковица;
* Реката Неретва и кањоните на реката Ракитница во Горна Неретва;
* Реката Требиштат и неговите водопади;
* Буна;
* Долниот кањон на реката Тара;
* Античката шума во Перуќица, едно од последните две праисториски преостанати шуми во Европа и кањонот на реката Сутјеска, и во рамките на националниот парк Сутјеска;
* Историското село Пошитjе;
* Планината Бјелашница и Јахорина, места каде се одржиле на Олимписките Зимски игри;
* Сребреница и нејзината природа;
* Могорјело, римска вила што потекнува од почетокот на четвртиот век. .
* Неум. Град на јадранскиот брег на Босна и Херцеговина.
* Добој и неговата тврдина од 13 век;
* Столац, населбата Беговина и надгробните споменици;
* Високо, град на босанските кралеви и место на наводните Босански пирамиди;
* Течањ, еден од најстарите градови во Босна со својот стар град;
* Бијељина, позната по земјоделството и селото Етно, Станишиќ.
* Лукавац - Езерото Модрак (Језеро Модрак) најголемото вештачко езеро во Босна и Херцеговина
* Травник - Родното место на Иво Андриќ и наоѓалиштето на стариот град Травник
* Острожачка тврдина - замок од 16 век изграден од Османлиите.
* Коњиц - познат по стариот град, вклучувајќи го и мостот Стара Ќуприја.
* Почитељ - историско село во близина на Чапљина.

## Светско наследство на УНЕСКО

Својства доставени на Тентативниот список:

*Сараево - единствен симбол на универзална мултикултура - континуиран отворен град (Н.И.) (1997)
*Пештера Вјетреница (2004)
*Природниот и архитектонски ансамбл на Јајце (2006)
*Историското градско место на Пошитиљ (2007)
*Природен и архитектонски ансамбл на Благај (2007)
*Природен и архитектонски ансамбл на Блидиње(2007)
*Природен и архитектонски ансамбл на Столац (2007)
*Природниот споменик Пештера Вјетреница со архитектонски ансамбл на село Завала (2007)

## Зимски спортови

За време на Зимските олимписки игри во 1984 година, планините на Бјелашница, Јахорина и Игман биле домаќини на скијачките настани. Ова се најпосетуваните планини за скијање во Босна и Херцеговина.

Скијачкиот центар Јахорина бил местото на женските алпинистички скијачки натпревари. Алпските натпревари за мажи се одржале во Бјелашница. На Игман биле одржани натпреварите во ски-скокање. Во меѓувреме, Велико Поле бил домаќин на биатлон, крос-кантри скијање и крос-кантри скијачки дел од нордиски комбинирани натпревари.

Сараево бил домаќин на Европскиот младински олимписки фестивал во 2017 година и заради тоа биле направени инвестиции за изградба на современ ски-лифт и извонреден добар стандард на сместување, особено во Бјелашница и Јахорина.

Планината Влашкиќ, исто така, станала главен центар за зимски туризам поради одличното сместување за скијање, сноубординг и други зимски спортови. Исто така, таа е одредиште за летен и еко туризам со многу пешачки патеки.

Планинскиот и националниот парк Козара изминатите години станал и туристичка атракција за скијање и пешачење.
## Региони и градови

Главниот град Сараево е познат по својата традиционална верска разноликост, со приврзаници на исламот, православието, католицизмот и јудаизмот кои живеат таму со векови. Поради оваа долга и богата историја на верска разноликост, Сараево честопати се нарекува „Европски Ерусалим“

Сараево има голема туристичката понуда и угостителскиот сектор има голем раст, благодарение на зголемувањето на бројот на туристите од година на година. Сараево, исто така има корист од тоа да биде и летно и зимско одредиште со континуитет во текот на годината. Туристичкиот водич Лонли Планет го има поставено градот на 43-тото место како најдобар град во светот, додека во 2009 година бил наведен како еден од првите десет градови за посета во 2010 година.

Во 2013 година, 302.570 туристи го посетиле Сараево, што е за 17,9% во споредба со 2012 година. Истата година имало вкупно 595,637 ноќевања, што е 18% повеќе отколку во 2012 година. Спортскиот туризам главно ги користи спортските зданија од Зимските олимписки игри во 1984 година, ски-центрите на планините Бјелашница, Игман, Јахорина, Требевиќ и Трескавица.

Сараево го посетуваат туристи бидејќи со векови претставувал важен трговски центар во текот на Отоманското Царство и и Австроунгарија. Примери на популарни одредишта во Сараево вклучуваат Вруток на Босна, катедралата и џамија Гази Хусрев Бег. Туризмот во Сараево главно е фокусиран на историски, верски и културни места и на зимските спортови.

### Мостар и Херцеговина

Мостар е важно туристичко одредиште во Босна и Херцеговина. Меѓународниот аеродром Мостар му служи на градот, како и на железничките и автобуските станици кои го поврзуваат со голем број национални и меѓународни одредишта. Стариот град на Мостар е важно туристичко одредиште со „Стари мост“ како негова најпрепознатлива одлика.

Партизанските меморијални гробишта во Мостар се уште еден важен градски симбол и се дизајнирани од архитектот Богдан Богдановиќ. Неговиот сакросантен квалитет се состои во единството на природата (вода и зеленило) со архитектонскиот израз на дизајнерот; споменикот бил вклучен во списокот на национални споменици во 2006 година.

„Трговскиот центар Рондо“, „Биосфера мол“, „Орка мол“ и трговскиот центар „Меркатор“ се некои од поновите атракции во градот. Во близина се наоѓа и католичката аџиларија Меѓугорје, како и дервишкиот манастир во Благај, градот Почитељ, водопадот Кравица, приморскиот град Неум, Столац со својата познатата некропола и остатоците од антички грчки град. Во близина на местата се наоѓа и паркот на природата наречен *Хутово Блато*, езерото Борашко, како и пештерата Вјетреница, најголемата и најважната пештера во Босна и Херцеговина.

Туристичките потенцијали на Требиње се големи. Градот има големи можности за развој на верски туризам. Како последица на бурната историја на градот во Требиње се наоѓа голем број на храмови. Постојат 15 храмови на православната црква, две католички цркви и една џамија. Многу православни храмови се изградени на темели на цркви од ранохристијанскиот период. Градот го опкружуваат манастирите: Добриќево, Дужи, Тврдош, Завала, Петро-Павловиот манастир и Херцеговската Грачаница.

Во текот на летото се одржуваат бројни манифестации, а туристите ги привлекуваат и излетничките места Ластва, Јазина, Оровац и Убла. Туристичка атракција претставува и пештерата Ветреница. Близината на Дубровник и Херцег Нови дополнително ги зголемува туристичките потенцијали на градот.

### Босанска Краина

Регионот Босанска Краина е познат по реките и зелениот пејзаж. Регионот вклучува и културни градови како Бања Лука, Приедор, Бихаќ и Јајце. Старите тврдини и замоци како замокот Острошац и замокот Велика Кладуша направени од Османлиите, а подоцна и од австриско-унгарците се познати места за национално наследство. Градот на босанските кралеви, основањето на Југославија и водопадите го прават градот Јајце кандидат на УНЕСКО.

Во Бања Лука се одржуваат неколку културно-забавни манифестации, како: „Лето на Врбас“, „Враќање в село“, „Кочиќев збор“, „Бањалучки летни игри“ итн. Во околината на Бања Лука се наоѓаат неколку туристички атракции:: Бањ Брдо - се наоѓа јужно од градот на надморска висина од 403 метри, а на неговиот врв се наоѓа споменикот посветен на загинатите партизани од Краина за време на Втората светска војна, дело на Антун Аугустинчиќ, Манастирот Траписти - се наоѓа во Делибашино село во кое во 1869 година дошле Трапистите, припадници на францускиот монашки ред од манастирот *La Trappe*. Откако добиле дозвола од труската власт, тие формирале заедница и набргу изградиле земјоделско-индустриски објекти за производство на пиво, сирење, тестенини, како и хидроцентрала, печатница, циглана, пекарница, ковачница итн, Крупа на Врбас - се наоѓа на главниот пат М-16, на оддалеченост од 25 километри јужно од Бања Лука. Тука, реката Врбас излегува од кањонот и влегува во Крупско поле при што во неа се влева реката Крупа. Областа обилува со природни и историски знаменитости, како: изворите на Крупа, водопади, Стрикина пештера, манастирот Св. Илија од 16 век, средновековниот град Гребен итн. Српске Топлице - претставуваат извори на термална вода, на оддалеченост од шест километри од Бања Лука.

## Национални паркови

Национални паркови на Босна и Херцеговина 

Национални паркови на Босна и Херцеговина 

## Статистика
Број на туристи во земјата

Број на туристи во Сараево

Во 2018 година, бројот на земји со над 10.000 посетители бил 23 
**Спосок на земји со над 10.000 посетители:**

## Наводи

## Надворешни врски

* 
*BiH promotional site by the Tourism Association of the Federation of Bosnia and Herzegovina 
*Bosnia Tourism - Comprehensive Guide 
*Banja Luka Travel Guide - android application
*Medjugorje day trip "Medjugorje is a place where Heaven touches the Earth."
*Highlander Adventures Nature Tourism in Bosnia
*Tourism in Bosnia and Herzegovina - Tourist Guide