Дом ин свет

***Дом ин свет*** („Дом и свет“) — поранешно католичко културно и литературно списание објавено во Словенија.

## Историја и профил

„Дом и свет“ бил издаван од 1888 до 1943 година. Неговата долготрајна конкуренција со национално-либералниот журнал "Љубљански звон" била важен дел од словенечката културна сцена кон крајот на 19-тиот и почетокот на 20-тиот век; историчарот Петер Красзтев ја опишува „јасната разлика помеѓу либералниот и конзервативниот“ пристап што двата журнали ги понудиле како „ударна и нехарактеристична за регионот“.

„Дом и свет“ беше основан во 1888 година од конзервативниот католички уредник Франчишек Лампе. Тој се противеше на природно-реалистичките и авангардните експерименти со модернизмот, особено на декадентното движење, напаѓајќи ги словенечките и други словенски писатели кои ги сметале за свои регионални претставници, како што се Антон Ашкерц и Јарослав Вршлицки. Наместо тоа, уредувачката линија „стабилно се противеше на лабавењето на литературната форма и инсистираше на христијанско-националните и панславистичките вредности“. Сепак, беше трудољубива во известувањето за модернизмот и странската литература: во своите први неколку години на печат, објавуваше дискусии за „арт за арт“ и делата на Шопенхауер и Толстој, а во 1901 година објави темелно прегледување (од Лампе) на последните 20 години од европската литература.

Неговата уредувачка линија останала конзервативна и се противела на модернизмот до почетокот на 20-тиот век, под влијание на интегралистичкиот католички теолог Антон Мајнич. Во 1914 година, списанието ја презело под поотворен уредувачки правец под новото уредништво на Изидор Цанкар, истакнат либерален католички есеист и историчар на уметноста. Под Цанкар, списанието почнало да разгледува уметност од повеќе естетска перспектива и помогнал на словенечката католичка елита да ја изгуби својата антиинтелектуална репутација.  Во текот на 1920-те и 1930-те години, списанието ја усвоило умерена и либерално-конзервативна позиција, иако ја задржал релативно отворената уредувачка политика кон други струи на словенечкото католицизам, особено христијанската левица. Во тие две декади, списанието станало еден од најпрогресивните ставови кон литературата во Словенија, станувајќи платформа за експресионистички и модернистички експерименти. Тој исто така објавувал бројни преводи од странски јазици, особено од католички автори како што се Пол Клодел, Жорж Бернанос, Мигел де Унамунo, Г. К. Честертоун и Т. С. Елиот.

Голем раскол во списанието се случил во 1937 година, кога христијанскиот социјалистички автор и мислител Едвард Коцбек објавил есеј под наслов "Размислувања за Шпанија" (Premišljevanja o Španiji), каде што остро ја критикувал улогата на католичкиот висок клир во Шпанската граѓанска војна, особено неговата поддршка за про-фашистичкото востание на генерал Франциско Франко. Есејот предизвикал голема контроверза во католичката јавност во Словенија, што завршило со оставка на уредникот на часописот, Франце Коблар.Коцбек и неговото окружување ја напуштиле "Дом и свет", формирајќи нов часопис наречен "Дејствување" (Dejanje). Скандалот сериозно го оштетил угледот на часописот.

По инвазијата на Југославија и последователната италијанска окупација на Љубљана во април 1941 година, *Дом ин свет* било единственото големо словенечко литературно списание кое продолжило да се објавува.  По нацистичката германска окупација на Љубљанската Покраина во септември 1943 година, и таа престанала да се објавува.

Сите изданија на списанието се слободно достапни онлајн на Дигиталната библиотека на Словенија .

## Соработници
Покрај веќе споменатите, други писатели кои придонеле за *Дом во свет* го вклучиле и историчарот Симон Рутар ; интелектуалецот Богдан Радица ; поетите Франсе Балантич, Миран Јарц, Јожа Ловренчич, Јанез Ремиц, Антон Водник, Јоже Удович и Божо Водушек ; писателите Франце Бевк, Фран Салешки Финжгар, Франц Ксавер Мешко и Иван Прегељ ; драматурзите Франце Кунстељ и Станко Мајцен ; книжевните критичари Јакоб Шолар и Франце Водник ; книжевните историчари Тине Дебељак и Иван Графенауер ; теологот Алеш Ушеничник ; политичкиот теоретичар Андреј Госар ; политичарите Јанез Евангелист Крек и Евген Лампе ; музичарот и есеист Мариј Когој ; етнологот Рајко Ложар ; и историчарот на уметност Воислав Моле.
## Наводи

Категорија:Словенечка книжевност