Старошпански јазик

[мини|десно|250п|[Пиринејски Полуостров|Пиринејскиот Полуостров во 1200 година]]
**Старошпански** — ран облик на шпанскиот којшто е образуван за време на алфонсијанската ера преку развој на првобитните облици на јазикот. Оваа јазична епоха се протега во периодот од околу 1200 до 1450 година. Како центри за развој на јазикот се сметаат Бургос (Фердинанд III Кастиљски) и подоцна Толедо (Алфонсо X Кастиљски).

Различните јазици на северот на Шпанија, кои се развиле од народниот латински, јасно се разликувале еден од друг уште во текстовите на глосите запишани во 10. односно 11. век во манастирите Санто Доминго де Силос и Сан Миљан де ла Когоља. Еден монах од манастирот Сан Миљан де ла Когоља го напишал текстот „Емилијански глоси“, во којшто се зборува за западноарагонскиот (или наварско-арагонски), јазик којшто се има развиено од народниот латински. Западноарагонскиот и астуриско-леонскиот јазик подоцна биле „кастиљанизирани“ и со тоа за време на владеењето на кралот Алфонсо X се развиле во старошпански. Во манастирот Сан Миљан де ла Когоља меѓу другото во 12. и 13. век живеел и работел монахот Гонсало де Берсео (околу 1198-1264), кој важи за првиот познат поет на новиот народен шпански јазик.

Еден од најважните текстови на старошпански е „Песна за Сид“, еп од непознат автор, инспириран од животот на шпанскиот благородник Родриго Дијаз де Вивар, попознат како „Ел Сид“. Епот е еден од најраните дела на шпанската литература.

## Историја на постанокот на јазикот
Географскиот регион којшто се смета за точка на настанување на кастиљскиот јазик (шпанскиот јазик) е сместен јужно од Кантабриските Планини ( или *Sistema Cantábrico*), планински венец во Северна Шпанија, којшто се протега западно од Пиринеите.
 
Името на регионот Кастиља за првпат се споменува во латински документ од 800 година, каде што се зборува за една црква „во подрачјето на Кастиља“ (шпански: *in territorio Castelle*) или поточно:

Во својата хроника, Алфонсо III Леонски, крал на Астурија од 9. век, го запишал следното:

Всушност, името на регионот потекнѕва од многуте кастели (, шпански: *castillos*), коишто биле изградени за одбранбени цели против нападите на Берберите и Арабјаните.

## Фонологија
[мини|десно|400п|Шема на средновековната шпанска [гласовна промена. **Castellano medieval**: старошпански (1200-1450); **Castellano clásico**: средновековен шпански (1450-1650); **Castellano contemporáneo**: современ шпански (од 1650).]]
Некои фонолошки особености на согласките се следните:
* безвучна венечна слеана согласка /ts/: прикажана со буквата **ç** пред самогласките **a**, **o**, **u** и со **c** пред самогласките **e** и **i**;
* звучна венечна слеана согласка /dz/: прикажана со буквата **z**;
* безвучна венечна струјна согласка /s̺/: прикажана со буквата **s** на почетокот или крајот од зборот и пред и по согласките и со **ss** меѓу самогласки;
* звучна венечна струјна согласка /z/: прикажана со буквата **s** меѓу самогласки и пред звучни согласки;
* безвучна задновенечна струјна согласка /ʃ/: прикажана со буквата **x**; и
* звучна задновенечна струјна согласка /ʒ/: прикажана со буквата **j** и со **g** пред самогласките **e** и **i**.

Старошпанскиот систем на самогласки е прикажан во табелата во продолжение:

:

## Пример на текст на старошпански
Во продолжение е претставен извадок на текст (стихови: 330–365) од делото „Песна за Сид“ ([//upload.wikimedia.org/wikipedia/hu/1/14/Oración-Cid.ogg слушнете го текстот со старошпански изговор]):

## Поврзано
* Ладино
* Шпански јазик
* Средновековен шпански јазик

## Наводи

## Литература
* Annegret Alsdorf-Bollee, Ingrid Neumann-Holzschuh: *Spanische Sprachgeschichte.* 5. Auflage. Klett, Stuttgart 2009, ISBN 3-12-939624-1.
* Stefan Barme; Michael Frings: *Einführung in das Altspanische.* ibidem Verlag, Stuttgart 2014, ISBN 978-3-8382-0683-7.
* Federico Hanssen: ''Spanische Grammatik auf historischer Grundlage.'' Niemeyer, Halle a.S. 1910
* Birgit Hittenberger: *Vom Altlatein zum Altspanisch.* Books on Demand, 2009, ISBN 3-6403-2853-1.
* Daniel Jacob: ''Von der Subjekt-Relevanz zur Gegenwartsrelevanz: Gebrauch und Entwicklung der Perfektperiphrase aver + Partizip Perfekt Passiv im Altspanischen.'' In: Andreas Kablitz; Bernhard König, Margot Kruse, Christian Schmitt, Wolf-Dieter Stempel (Hrsg.): ''Romanistisches Jahrbuch.'' Bd. 46, 1995, Walter de Gruyter, Berlin / New York 1996
* Adolf Keller: ''Altspanisches Lesebuch: Mit Grammatik und Glossar.'' F. A. Brockhaus, Leipzig 1890
* Carlos E. Sánchez Lancis: ''Estudio de los adverbios de espacio y tiempo en el español medieval.'' Dissertationsschrift, Universidad Autónoma de Barcelona, Barcelona 1990 
* Rafael Lapesa: *Historia de la lengua española.* Ed. Gredos, Madrid 1988.
* Paul M. Lloyd: *From Latin to Spanish. Vol. 1: Historical phonology and morphology of the Spanish language.* American Philosophical Society, Philadelphia 1989, ISBN 0-8716-9173-6.
* Bodo Müller: *Diccionario del español medieval.* Sammlung romanischer Elementar- und Handbücher: Reihe 3, Wörterbücher 12, Universitätsverlag Winter Heidelberg 1994.
* Adolf Mussafia: *Über die Quelle der altspanischen "Vida de S. Maria Egipciaca".* Wien 1863.
* Friedrich Hansen: ''Spanische Grammatik auf historischer Grundlage.'' Max Niemeyer, Halle 1910
* Ralph Penny: *A History of Spanish Language.* Cambridge University Press, Cambridge 1995, ISBN 0-5218-0587-2.
* David A. Pharies: *Breve historia de la lengua española: Spanish edition.* University of Chicago Press, 2010, ISBN 0-2266-6685-9.
* Montse Batllori Dillet, Francesc Roca Urgell: ''Los determinantes y los cuantificadores en español medieval y moderno.'' XXVIII Simposio de la Sociedad Española de Lingüística. Madrid (ESP) 1998
* Claus Pusch: ''Spanische Sprachwissenschaft.'' Narr, Tübingen 2011

Категорија:Шпански јазик
Категорија:Средновековни јазици