Стара пинакотека

**Стара пинакотека** (*Alte Pinakothek* на германски) — уметнички музеј на теренот на Kunstareal во Минхен, Германија. Таа е една од најстарите галерии во светот и во неа се наоѓа важна збирка на стари мајсторски слики. Името *Alte* (стар) Pinakothek се однесува на временското раздобје опфатено со збирката - од 14 до 18 век. Новата пинакотека (*Neue Pinakothek*), изградена во 1981 година, опфаќа уметност од 19 век, а *Pinakothek der Moderne*, отворена во 2002 година, изложува современа уметност. Сите три галерии се дел од Баварската државна сликарска збирка, организација на Слободната држава Баварија.

## Градба
Кралот Лудвиг I Баварски во 1826 година му нарачал на архитектот Лео фон Кленце да изгради нова зграда за галерија за Вителсбаховата збирка. *Alte Pinakothek* бил најголемиот музеј во светот и структурно и концептуално напреден, со добро осветлување на просторот. Дури и неоренесансната надворешност на пинакотеката јасно ја издвојува од типот музејски замок што бил вообичаен на почетокот на 19 век. Тоа е тесно поврзано со функцијата и структурата на објектот како музеј. Многу модерна во тоа време, по нејзиното отворање во 1836 година, зградата станала урнек за музејски згради во Германија и Европа и на тој начин станала урнек за нови галерии како што се Ермитаж во Санкт Петербург и галериите во Рим, Брисел и Касел.
лево|мини| Старата пинакотека
Зградата на музејот била сериозно загрозена од бомбардирањата за време на Втората светска војна, но била реконструирана и повторно отворена за јавноста на 7 јуни 1957 година, во присуство на претседателот Теодор Хојс. Директорот Ернст Бакнер го надгледувал проектот за реставрација и се погрижил зградата да остане доследна на своите првични архитектонски основи. Украсната предвоена внатрешност, вклучувајќи ја и големата лоџа кон јужната фасада на последниот кат, не е обновена. Во 2008 година ѕидовите на просториите на горниот кат биле покриени со нова ѕидна покривка со ткаена и обоена свила од Лион. Новата шема на бои на зелена и црвена се темели на дизајнот на просториите од времето на изградбата и истата преовладувала до 20 век. Веќе во времето на кралот Лудвиг I и неговиот архитект Лео фон Кленце, употребата на ѕидни облоги наизменично во црвена и зелена боја покажала продолжување на традицијата што датирала од Изложбата на стари мајстори од крајот на 16 век во многу големи уметнички галерии во Европа (Фиренца, Лондон, Мадрид, Санкт Петербург, Париз, Виена) и постои и денес.

## Историја
мини|Старата пинакотека, рачнo боена фотографија, околу 1890 година
Вителсбаховата збирка ја започнал војводата Вилијам IV (1508–1550), кој им нарачал на познати современи сликари да насликаат неколку историски слики, вклучувајќи ја и *битката на Александар кај Исус*, од Албрехт Алтдорфер. Изборниот кнез Максимилијан I (1597–1651) нарачал четири ловечки слики од Рубенс во 1616 година и стекнал многу други слики, особено дела на Албрехт Дирер. Тој дури ги добил и *Четворицата апостоли* на Дирер во 1627 година поради притисокот врз градските татковци на Нирнберг. Неколку години подоцна, 21 слика биле конфискувани и преместени во Шведска за време на окупацијата на Минхен во Триесетгодишната војна. Внукот на Максимилијан, Максимилијан II Емануел Баварски (1679–1726) купил голем број холандски и фламански слики кога бил гувернер на Шпанска Холандија. Така, во Антверпен во 1698 година, тој купил од Гизберт ван Колен 12 слики од Петер Пол Рубенс и 13 слики на Ван Дајк со слики од Рубенс од личниот имот на уметникот, кои затоа не биле наменети за продажба. За време на наследниците на Макс Емануел, немало купувања главно заради буџетски ограничувања.

Братучедот на Макс Емануел, Јохан Виљем, палатински изборен кнез (1690–1716), исто така собирал холандски слики. Тој го нарачал *Големиот последен суд* од Рубенс и го добил *Каниџјаневото свето семејство на* Рафаел како мираз на неговата сопруга. Карел Теодор, изборен кнез на Баварија (1742–1799), исто така ги претпочитал холандските сликари, меѓу другото, го стекнал и *Светото семејство* Рембрант. До крајот на 18 век, многу слики биле изложени во дворецот Шлајсхајм и биле достапни за јавноста.
лево|мини| Соба IX
По обединувањето на Баварија и Пфалц во 1777 година, галериите Манхајм, Диселдорф и Цвајбрикен биле преместени во Минхен, делумно за да ги заштитат збирките за време на војните што следеле по Француската револуција. 72 слики, вклучувајќи го и *Александар во Битката кај Ис*, биле пренесени со војската на Наполеон I (1769–1821)  во Париз во 1800 година, бидејќи Наполеон бил познат обожавател на Александар Велики. Лувр го имал до 1804 година, кога Наполеон се прогласил за цар на Франција и го зел за своја употреба. Кога Прусите го зазеле замокот Сен Клу во 1814 година како дел од Војната на Шестата коалиција, сликата наводно била пронајдена во бањата на Наполеон. Повеќето од сликите не биле вратени.

Со секуларизацијата, многу слики од цркви и поранешни манастири преминале во државни раце. Кралот Лудвиг I Баварски собирал главно рани германски и рани холандски слики, како и ремек-дела од италијанската ренесанса. Во 1827 година ја стекнал збирката Boisserée од 216 стари германски и стари холандски мајстори. Во 1828 година, кралот успеал да ја купи и збирката на принцот Валерштајн со 219 горногермански и горношвапски слики. Во 1838 година, Јохан Георг фон Дилис го објавил првиот каталог.

По раздобјето на кралот Луј I, купувањата речиси престанале. Само од 1875 година директорите Франц фон Ребер и Хуго фон Чуди обезбедиле важни нови аквизиции, како што се *[[Мадона со каранфил|„Мадона со каранфил“]]* на Леонардо да Винчи и *„Отфрлање на Христос“ на* Ел Греко.

Наклонетоста на Вителсбаховите владетели кон одредени сликари во голема мера ја зголемила збирката на со нивни дела, додека други биле запоставени. Од 1960-тите, Пинакотеката пополни некои од овие празнини: на пример, недостатокот на слики од 18 век, тој бил спасен со вклучување во збирка дела позајмени од две баварски банки. Меѓу овие слики беа *Кафезот за птици* на Никола Ланкре и *Мадам Помпадур* на Франсоа Буше.

Во април 1988 година, серискиот вандал Ханс-Јоаким Болман истурил киселина врз три слики од Албрехт Дирер, *Плач за Христос*, *Олтар на Паумгартнер* и *Матер Долароса,* предизвикувајќи штета проценета на 35 милиони евра. Во 1990 година, била купена *Ecse agnus dei*  на Дирк Баутс.

На 5 август 2014 година, музејот го отфрлил барањето на потомокот на банкарот Карл Хаген за враќање на *Das Zitronenscheibchen* на Јакоб Охтервелт, бидејќи биле незаконски добиен поради нацистичкиот прогон. Истрагата на музејот открила дека таа била легално купена по поштена цена во тоа време и дека интересот на семејството Хаген бил само во безбедноста на сликата.

## Збирка
мини|''Распнувањето на Христос'', Лукас Кранах Постариот
[мини|235x235пкс| ''[Мадона со каранфил*, Леонардо да Винчи]]
Музејот е под надзор на Баварската државна сликарска збирка, која исто така има голема збирка на илјадници европски слики од 13 до 18 век. Нејзината збирка на рани италијански, старогермански, старохоландски и фламански слики е една од најважните во светот.

Повеќе од 800 од овие слики се изложени во Старата пинакотека. Поради ограничениот простор во зградата, некои поврзани галерии низ Баварија, како што се барокните галерии во дворецот Шлајсхајм и дворецот Нојбург, исто така прикажуваат дела од старите мајстори. Од 2014 до 2017 година, музејските крила биле последователно затворани заради реновирање, а уметничките дела во затворените делови не биле достапни за гледање.

* *'Германски слики 14** **– 17** **век**:

Старата пинакотека ја има најобемната збирка на германски стари мајстори во светот. Меѓу многу други, има дела од [[Стефан Лохнер]] (''Поклонение на кон Христос Младенецот од Дева Марија (раѓање)''), [[Михаел Пахер]] (дел од олтарот ''на Црковните отци''), [[Мартин Шонгауер]] (''Свето семејство''), [[Албрехт Дирер]] (''Четири апостоли'', ''олтар Паумгартнер'', ''Автопортрет''), [[Ханс Балдунг Грин]] (''Грофот Кристоф Баденски''), [[Албрехт Алтдорфер]] (''[[Александровата битка кај Ис]]''), Кранах (''Оплакување Христово под крстот''), [[Ханс Холбајн Постариот]] (''Олтарот на Свети Себастијан''; средиштен панел: ''Мачеништво на Свети Себастијан''), [[Матијас Гриневалд]] (''Св. Еразмо и Маврикиј''), [[Ханс фон Ахен]] (''Триумф на вистината''), [[Адам Есхајмер]] (''Бегство во Египет'') и [[Јохан Лис]] (''Смртта на Клеопатра'').

* **Рани холандски слики од 15** **– 16** **век**:

Една од највпчатливите збирки во светот, особено раните холандски слики со ремек-дела како што се: [[Рохир ван дер Вејден]] (''Олтарот на Света Колумбија''), [[Дирк Баутс]] (''Ecce Agnus Dei''), [[Лукас ван Лејден]] (''Богородица и Младенецот со Марија Магдалена и дарител''), [[Јероним Бос|Хиеронимус Бош]] (фрагмент ''од Страшниот суд''), [[Ханс Мемлинг]] (''Седумте радости на Богородица'') и [[Jan Gossaert|Јан Госаер]], алијас Мабиз (''Данае'').

* **Холандски слики 17**  **–** **18** **век**:

Поради страста на Вителсбаховите владетели, овој дел се состои од многу извонредни слики. Меѓу мајсторите се [[Рембрант]] (''Симнување од крстот'', ''Свето семејство''), [[Франс Халс]] (''Портрет на Вилем Крос''), [[Питер Ластман]] (''Одисеј и Наусика'' ), Карел Фабрициус ( ''Автопортрет''), Жерар Терборх (''Болва''), Качер (''Момче со куче''), Јакоб ван Руисдаел (''Поплава со дабови дрвја'') и многу други.

* **Фламански слики 16** **– 18** **век**:

Збирката содржи ремек-дела на сликари како Јан Мабиз (''Данае''), [[Питер Бројгел Постариот]] (Сцена на пристаништето со Христос проповеда, Земја на Кокањ), [[Јан Бројгел Постариот]] (''Пристаниште со Христос проповедникот''), [[Петер Паул Рубенс|Питер Пол Рубенс]] (''Рубенс и неговата прва сопруга Изабела Брант'', ''Падот на проклетите'', ''Големиот последен суд''), [[Антонис ван Дајк]] (''Положување во гробот'', А''втопортрет'', ''Сузана и старецот''), Џејкоб Џордаенс (''Селска сатира'' ) и Адријан Брувер (''Вашка Барбарова)'' ).

Збирката на Рубенс, со 72 слики, е најголемата постојана збирка во светот.

* **Италијански слики 13** **– 18** **век**:

Италијанските готски слики се најстарите во галеријата, вклучувајќи ја и познатата ''Тајна вечера'' на [[Џото]], а потоа сите школи на [[Италијанска ренесанса|италијанското ренесансно]] и [[Барокна уметност|барокно сликарство]] се претставени со делата на Фра Анџелико (''Гробницата''), [[Доменико Гирландајо]] (''Марија со Исус и'' ''Свети Доминик), Михаил, Јован Крстител и Јован Евангелист''), [[Сандро Ботичели]] (''Оплакувањето на мртвиот Христос''), Филипо Липи (''Благовештението''), Лоренцо Лото (''Мистичниот брак на Света Катерина''), Рафаел (''Светото семејство во куќата на Каниџани'', ''Матијас под превезот'', ''Мадона Темпи''), [[Леонардо да Винчи]] (''[[Мадона со каранфил]]''), Антонело да Месина (''Благовештение''), [[Тицијан]] (''Успение'', ''Чарлс V''), [[Тинторето]] ( ''Христос во куќата на Марија и Марта'' ), [[Паоло Веронезе]] ( ''Амор со две кучиња'' ), [[Гвидо Рени]] ( ''Успение на Марија'' ), [[Luca Giordano|Лука Џордано]] ( ''Циничен филозоф''), [[Џовани Батиста Тјеполо|Тиеполо]] ( ''Почит на кралевите'' ), [[Francesco Guardi|Франческо Гварди]] ( ''Регата на каналот Дела Гуидека'' ), [[Каналето]] (''Пјацета во Венеција'') и други .

* **Француски слики од 16** **– 18** **век**:

И покрај тесната поврзаност помеѓу Вителсбах и Франција, ова е вториот најмал оддел со дела од, на пример: [[Клод Лорен]] (''Протерувањето на Агара'' ), [[Никола Пусен]] (''Мида и Бахус''), [[Франсоа Буше]] ( ''Мадам де Помпадур'', ''Портрет на Марија-Луиз О'Марфи''), [[Никола Ланкре]] (''Кафез за птици''), [[Жан-Батист-Симеон Шарден]] (''Жената чисти репа''), [[Морис Кантен де Ла Тур|Морис-Квентин де ла Тур]] (''Госпоѓа Феран медитира за Њутн''), [[Клод Жозеф Верне|Клод Џозеф Верне]] (''Источното пристаниште в зори'') и [[Жан-Оноре Фрагонар]] (''Девојката со кучиња'').

* **Шпански слики, 16** **– 18** **век*':

Иако ова е најмалиот дел, застапени се сите главни мајстори, како [[Ел Греко]] (*Соблекувањето на Христос* ), Де ла Круз (*Инфанта Изабела Клара Евгенија од Шпанија* ), [[Диего Веласкес|Веласкез]] (*Млад шпански господин*), [[Jusepe de Ribera|Јузепе де Рибера]] (*Свети Вартоломеј)*, [[Франсиско де Сурбаран]] (*Заробувањето на Света Катерина Александриска на планината Синај*, *Свети Фрањо во екстаза*) и Мурило ( *Момчето просјак јаде грозје и дињи* ). Сликите на [[Франсиско Гоја]] биле преместени во Новата пинакотека.

== Галерија ==
Избрани дела:<gallery>
Податотека:Giotto_di_Bondone_001.jpg|врска=Slika:Giotto_di_Bondone_001.jpg|алт=Giotto di Bondone, Kristus na križu med Marijo in Janezom, ok. 1300|[[Џото ди Бондоне]], *Христос на крстот меѓу Марија и Јован*, ок. 1300
Податотека:Albrecht_Dürer_104.jpg|врска=Slika:Albrecht_Dürer_104.jpg|алт=Albrecht Dürer, Avtoportret, 1500|[[Албрехт Дирер]], *Автопортрет*, 1500 
Податотека:Jacopo_de'_Barbari_001.jpg|врска=Slika:Jacopo_de'_Barbari_001.jpg|алт=Jacopo de' Barbari, Tihožitje z jerebico in zaščitno rokavico 1504|[[Јакопо де Барбари]], *Мртва природа со еребица и заштитна ракавица,*1504 
Податотека:Lorenzo_Lotto_037.jpg|врска=Slika:Lorenzo_Lotto_037.jpg|алт=Lorenzo Lotto, Mistična poroka svete Katarine, 1506–08|[[Лоренцо Лото]], *Мистичниот брак на Света Катерина*, 1506-08
Податотека:Tempi_Madonna_by_Raffaello_Sanzio_-_Alte_Pinakothek_-_Munich_-_Germany_2017.jpg|врска=Slika:Tempi_Madonna_by_Raffaello_Sanzio_-_Alte_Pinakothek_-_Munich_-_Germany_2017.jpg|алт=Rafael, Madonna Tempi, 1508|[[Рафаело Санти|Рафаел]], *Мадона Темпи*, 1508 часа
Податотека:Vanità_di_Tiziano.jpg|врска=Slika:Vanità_di_Tiziano.jpg|алт=Tizian, Prevzetnost, ok. 1516|[[Тицијан]], Д*рскост*, ок. 1516
Податотека:Pieter_Bruegel_d._Ä._037.jpg|врска=Slika:Pieter_Bruegel_d._Ä._037.jpg|алт=Pieter Bruegel starejši, Dežela Indija Koromandija, 1567|[[Питер Бројгел Постариот]], *Земја на Индија Коромандија*, 1567
Податотека:Albrecht_Altdorfer_-_Schlacht_bei_Issus_(Alte_Pinakothek,_München)_2.jpg|врска=Slika:Albrecht_Altdorfer_-_Schlacht_bei_Issus_(Alte_Pinakothek,_München)_2.jpg|алт=Albrecht Altdorfer, Bitka Aleksandra pri Isu, 1529|[[Албрехт Алтдорфер]], *Битката на Александар кај Ис* 1529 
Податотека:Infantin_Isabella_Clara_Eugenia_von_Spanien_1599.jpg|врска=Slika:Infantin_Isabella_Clara_Eugenia_von_Spanien_1599.jpg|алт=Juan Pantoja de la Cruz, Infanta Izabela Klara Evgenija, 1599|[[Хуан Пантоја де ла Круз]], *Инфанта Изабела Клара Евгенија,*1599
Податотека:Peter Paul Rubens - Rubens and Isabella Brant in the honeysuckle bower.jpg|врска=Slika:Peter Paul Rubens - Rubens and Isabella Brant in the honeysuckle bower.jpg|алт=Peter Paul Rubens, Avtoportret z ženo Izabelo Brant, 1609|[[Петер Паул Рубенс]], А*втопортрет со неговата сопруга Изабела Брант*, 1609
Податотека:Adam_Elsheimer_The_Flight_into_Egypt.jpg|врска=Slika:Adam_Elsheimer_The_Flight_into_Egypt.jpg|алт=Adam Elsheimer, Beg v Egipt, ok. 1609|Адам Елсхајмер, *Бегство во Египет*, ок. 1609
Податотека:Anthonis_van_Dyck_050.jpg|врска=Slika:Anthonis_van_Dyck_050.jpg|алт=Anthony van Dyck, Avtoportret, c. 1621|Антонис ван Дајк, *Автопортрет*, ок. 1621 часот
Податотека:Ofiara_Abrahama1.jpg|врска=Slika:Ofiara_Abrahama1.jpg|алт=Rembrandt van Rijn, Žrtvovanje Izaka, 1636|[[Рембрант ван Рајн]], *Жртвата на Исак*, 1636 
Податотека:Gerard_ter_Borch_d._J._012.jpg|врска=Slika:Gerard_ter_Borch_d._J._012.jpg|алт=Gerard ter Borch, Lovilka bolh|Герард тер Борх, *Болвотребач*
Податотека:Bartolomé_Esteban_Perez_Murillo_004.jpg|врска=Slika:Bartolomé_Esteban_Perez_Murillo_004.jpg|алт=Bartolomé Esteban Murillo, Beraška dečka jesta grozdje in melone, ok. 1645-1655|Бартоломе Естебан Муриљо, *Момче кое моли за храна*, ок. 1645-1655
Податотека:Resting_Girl_by_François_Boucher_(1753)_-_Alte_Pinakothek_-_Munich_-_Germany_2017_(crop).jpg|врска=Slika:Resting_Girl_by_François_Boucher_(1753)_-_Alte_Pinakothek_-_Munich_-_Germany_2017_(crop).jpg|алт=François Boucher, Portret Marie-Louise O'Murphy, 1737-1818)|Франсоа Буше, *Портрет на Мари-Луиз О'Марфи, 1737-1818)*
Податотека:Boucher_Marquise_de_Pompadour_1756.jpg|врска=Slika:Boucher_Marquise_de_Pompadour_1756.jpg|алт=François Boucher, Madame de Pompadour, 1756|Франсоа Буше, *Мадам де Помпадур,*1756 
Податотека:1770_Fragonard_Maedchen_mit_Hund_anagoria.jpg|врска=Slika:1770_Fragonard_Maedchen_mit_Hund_anagoria.jpg|алт=Jean-Honoré Fragonard, Dekle s psičkom, 1770-1775|Жан-Оноре Фрагонар, *Девојка со куче'', 1770-1775


## Наводи

## Литература

## Надворешни врски
* Официјална веб-страница (на германски)
* Панорама на Alte Pinakothek

Категорија:Појавено во 1836 година
Категорија:Организации во Минхен
Категорија:Музеи во Германија
Категорија:Координати на Википодатоците
Категорија:Врамена карта без назнака за OSM-однос на Википодатоците