Ахелој (митологија)

[мини|Херакле се бори со Ахелој; [Стамнос|Стамносот му се припишува на Олтос, околу 525 &#x2013; 475 п.н.е., Лондон, Британски музеј E437.]]
**Ахелој** (старогрчки: Ἀχελώϊος, а подоцна ) — бог поврзан со реката Ахелој, најголемата река во Грција во старогрчката религија и митологија. Според Хесиод, тој бил син на титаните Океан и Тетида. Исто така, се вели дека е татко на Сирените, неколку нимфи и други потомци.

Ахелој можел да го промени својот облик и, во облик на бик, се борел против Херакле за правото да се ожени со Дејанира, но бил поразен. Тој бил вклучен и во легендата за аргискиот херој Алкмеон. 

## Етимологија
Името Ἀχελώϊος е веројатно предгрчко, неговото значење не е сосема сигурно. Неодамнешните иследувале покажале дека е семитско по потекло, при што почетното Ах- произлегува од акадскиот *aḫu* („брег на реката“), или *aḫû* („морски брег“) и наставката -ελώἴος, од акадскиот *illu* („воден тек“ или „вода на реката што напаѓа копно“). Според бугарскиот лингвист Иван Дуриданов, тракиското име на реката *Ахелој* (алтернативно, *Ахелон*), кое се наоѓа во близина на Анхијало, кај Црното Море, е сродно на грчкиот збор, а двете имиња потекнуваат од праиндоевропскиот корен **ɘku̯el*, што значи „вода“.

## Семејство
мини|Херакле и Ахелј на римска ѕидна слика од Салата на Августалите .
Според Хесиод, Ахелој, заедно со сите други речни богови, бил син на титаните Океан и Тетида. Според митографот од шестиот век, Акусилај, Ахелој бил „најстариот и најпочитуваниот“ од потомците на речниот бог Океан. Сервиј, раскажувајќи традиција со непознато потекло, известува дека за Ахелој се вели дека бил син на Земјата (т.е. Геја).

Ахелој имал разни потомци.  Се вели дека тој е татко на Сирените.  Според поетот од 3 век п.н.е., Ликофрон, Сирените биле ќерки на Ахелој, од неименувана „мелодична мајка“ (што можеби значи дека мајката била муза), додека Овидиј ги нарекува Сирените едноставно ќерки на Ахелој, без да ја споменува нивната мајка. Друг поет од 3 век п.н.е., Аполониј Родоски, ја прави мајката муза Терпсихора, додека според други извештаи, таа била музата Мелпомена, или калидонската принцеза Стеропа.. Од Перимеда, ќерката на Еол, се вели дека Ахелој ги родил Хиподамант и Орест.

Се вели дека Ахелој бил татко (без да се споменуваат мајки) на неколку нимфи поврзани со разни познати извори. Меѓу нив биле Пирена, нимфата на изворот во Коринт, Касталија, нимфата на изворот во Делфи, и Дирке, нимфа на изворот (и потокот што течел од него) во Теба, која се поврзала со Дирка, која била тетка на Антиопа. Платон ги смета „нимфите“ за ќерки на Ахелој, а поетот од 5 век п.н.е. Панијасид се смета дека исто така се осврнал на „ахелезиски нимфи“. Тој бил и татко (повторно без да се споменува мајката) на втората жена на Алкмеон, Калироја, чие име значи „прекрасниот извор“. Ваквите примери укажуваат на можноста за традиција во која Ахелој се сметал за татко на сите извори или, барем, на нимфите поврзани со нив.

## Митологија
### Херакле и Дејанира
[мини|Дејанира го гледа Херакле како се бори против Ахелој, скршениот рог на речниот бог лежи на земја; [Кратер (сад)|кратер од атички столб, Лувр G365 (околу 460 &#x2013; 450).]]
Ахелој бил додворувач на Дејанира, ќерка на Енеј, кралот на Калидон; тој се преобразил во бик и се борел со Херакле за правото да се ожени со Дејанира, но бил поразен, а Херакле се оженил со Дејанира. Приказната за Ахелој, во форма на бик, кој се бори со Херакле за Дејанира, очигледно е раскажана уште во 7 век п.н.е., во изгубена поема од грчкиот поет Архилох, додека според резимето на изгубена поема од грчкиот поет Пиндар од почетокот на 5 век п.н.е., за време на натпреварот, Херакле скршил еден од роговите на бикот на Ахелој, а речниот бог успеал да го врати својот рог така што го заменил за рог од Амалтеја. 

Софокле, во својата драма *„Жените од Трахида“* (околу 450 &#x2013; 425 п.н.е.), ја раскажува својата приказна за Дејанира, како Ахелој и се додворувал во облик на бик, змија и получовек/полубик: Зашто мојот додворувач беше речниот бог, Ахелој, кој во три форми секогаш ме бараше од мојот татко - доаѓајќи понекогаш како бик во видлива форма, понекогаш како змија, сјајна и извиткана, понекогаш со волско лице и човечка сурла, додека од неговата густа сенчеста брада прскаа извори со вода од фонтана. Во очекување дека таков додворувач ќе ме фати, секогаш се молев во мојата беда да умрам, пред да се приближам до таа брачна постела. Но, конечно, за моја радост, славниот син на Зевс и Алкмена дојде и се зближи со него во борба и ме избави од него.

- Софокле; превод од Ричард Џеб 
Во подоцнежните записи, Ахелој не го добива назад својот рог, како што прави во поемата на Пиндар. Овидиј, во својата поема *[[Метаморфози (Овидиј)|„Метаморфози]]* “ (8 н.е.), го прикажува Ахелој како раскажува поинаква приказна. Во оваа варијанта, Ахелој се бори со Херакле и губи три пати: прво во својата нормална (човечка?) форма, потоа како змија и конечно како бик. Херакле му откинал еден од роговите на бикот на Ахелој, а Најадите го наполниле рогот со овошје и цвеќиња, преобразувајќи го во „рог на изобилството“. Според *Фабулите* (пред 207 година од н.е.), од латинскиот митограф Хигин, Херакле им го дал скршениот рог на „хесперидите (или нимфите)“, и токму „овие божици“ го наполниле рогот со овошје и го нарекле „корнукопија“. Според Страбон, во некои верзии на приказната Херакле му го дал рогот на Ахелој на таткото на Дејанира, Енеј, како свадбен подарок. Додека неколку извори го сметаат Ахелој за татко, од различни мајки, на Сирените, според грчкиот учител по реторика од 4 век од н.е. Либаниј, тие се родени од крвта што ја пролеал Ахелој кога Херакле му го скршил рогот. 

Кршењето на рогот на Ахелој било рационализирано како пренасочување на реката Акарнанија од страна на Херакле. И Диодор Сицилиски и Страбон даваат такви извештаи.Според Диодор, Херакле го пренасочил текот на реката Ахелој, додека според Страбон, некои писатели „претпоставувајќи ја вистината од митовите“ рекле дека, за да му угоди на неговиот свекор Енеј, Херакле ја ограничил реката со „насипи и канали“. На овој начин, Херакле ја победил бесната река и со тоа создал голема количина нова плодна земја и „одредени поети, како што ни се кажува, го претвориле ова дело во мит“ (Диодор). Според двата извештаи, оваа нова богата земја на делтата на реката Ахелој станала позната како рогот на изобилството на Амалтеја.

Џозеф Фонтенроуз во оваа приказна видел можен одраз на древна традиција на судирот меѓу Зевс и Ахелој. За латинските поети за време на римскиот царски период, од Пропертиј па наваму, приказната за натпреварот меѓу Херакле и Ахелој за Дејанрија продолжила да биде популарна, со Ахелој како „стереотипниот несреќен љубовник“.

### Алкмеон
Ахелој одиграл улога во приказната за аргискиот јунак Алкмеон, кој ја убил својата мајка Ерифила поради нејзиното предавство кон неговиот татко Амфиарај, и требало да биде религиозно прочистен. Според Аполодор, Алкмеон прво бил прочистен од Фегеј, кралот на Псофида, но сепак земјата Псофида станала неплодна поради присуството на проколнатиот Алкмеон. Како што раскажува Тукидид, пророштвото на Аполон му кажало на Алкмеон дека треба да најде земја за живеење што сè уште не постоела во времето на смртта на неговата мајка. По долги патувања, Алкмеон конечно стигнал до изворите на реката Ахелој, каде што бил прочистен од речниот бог и ја примил ќерката на Ахелој, Калироја, за жена, а на устието на реката открил земја новосоздадена од наслаги од речна тиња, каде што можел да го ослободи својот дом од својата клетва.  Подоцна, според Аполодор, Ахелој му наредил на Алкмеон да ја предаде огрлицата и облеката - причината за предавството на неговата мајка - во Делфи, што тој го сторил.
[мини|''„Гозбата во Ахелој“'', од [Петер Паул Рубенс|Рубенс, околу 1615 година]]

### Создавање на острови
Овидиј, во своите *Метаморфози*, го вклучува речниот бог во две приказни за преобразувањето во врска со создавањето острови во близина на устието на реката Ахелој. Според Овидиј, Ехинадните Острови некогаш биле пет локални нимфи. Еден ден, нимфите им принесувале жртви на боговите на бреговите на Ахелој, но заборавиле да го вклучат и самиот Ахелој. Речниот бог толку се налутил што ги прелеал своите брегови со бесна поплава, однесувајќи ги нимфите во морето. Како што ја раскажува приказната Ахелој:Ги кинев шумите од шумите, полињата од полињата; и со местото каде што стоеја, ги однесов нимфите, кои конечно се сетија на мене тогаш, во морето. Таму мојот потоп и морето, обединети, ја расцепија неподелената земја на толку многу делови колку што сега ги гледате Ехинадите таму меѓу брановите.

- Овидиј 

Ахелој продолжува да го опишува создавањето на друг остров: „далеку подалеку од останатите, има еден остров што го сакам: морнарите го нарекуваат Перимела.“ Таа беше ќерка на Хиподамант, чија невиност Ахелој ѝ ја одзеде. Нејзиниот разбеснет татко ја фрли од висока карпа во морето. Но, Ахелој му се помоли на Посејдон да ја спаси, а како одговор Посејдон ја претвори девојката во остров.

## Вода и вино
Името на Ахелој може да се однесува на водата воопшто. Така, Еврипид може да има куќа, далеку од самата река Ахелој, која е попрскана со „вода на Ахелој“, или да им наложи на слугите да „го донесат Ахелој“ [*Ἀχελῷον φέρειν*] за да изгасне оган, додека комичниот драматург Аристофан, во својата *[[Лисистрата]]*, го наведува водачот на женскиот хор, додека истура вода врз машкиот хор, да каже „Ахелој, тргни!“. 

Особено, неговото име се користело за да се означи водата што се мешала со вино за пиење. Примерите вклучуваат три фрагменти од денес изгубените атички драми од петтиот век п.н.е. Фрагмент од Софокле има еден стих: „Значи, Ахелој тече со вино кај нас“, а фрагмент од сатиричка драма од Ахеј прикажува несреќни сатири кои се жалат дека премногу „од Ахелој“ се меша со виното што им се дава да го пијат. Фрагмент од Аристофан прикажува лик кој се жали на последиците од пиењето ненаводнето вино: Имав силен напад на повраќање, бидејќи виното ме разбуди, без никаква мешавина од Ахелој

- Аристофан; превод од Џефри Хендерсон.Овидиј, во своите *„Фасти“*, го употребува името на Ахелој како замена за вода кога го поврзува пиењето вино со носењето цвеќе на косата:Никаква сериозна работа не прави оној чие чело е украсено со венци; водата од потокот која тече не ја точат оние што ја врзуваат косата со цвеќиња: сè додека твојот поток, Ахелој, не беше испрскан со сок од грозје, никој не се грижеше да ја набере розата.

- Овидиј

Вергилиј го смета Либер (Дионис) за одговорен за мешањето на „напивките на Ахелој“ со вино. Додека според Хигин, човек по име Керас бил првиот што измешал вино со „реката Ахелој во Етолија“, објаснувајќи дека затоа зборот за „мешање“ на грчки е *cerasai*. Ахелој е исто така митолошки поврзан со Дионис и виното, преку неговата врска со Дејанира и нејзиниот татко Енеј. Постојат различни приказни за Енеј (чие име значи „Винар“) Дионис и потеклото на виното.Според Аполодор, Енеј бил првиот смртник на кого Дионис му дал лоза. Хигин објаснува дека на Енеј му била дадена лозата и упатства за лозарство од богот на виното, како награда за неговото „дарежливо гостопримство“ што ги игнорирал заблудите на богот за неговата сопруга и ја родил Дејанира.

## Култ
Ахелој бил селско-земјоделски бог на водата чија важност претставувала одраз на земјоделската важност на реките и нивните плодни речни делти. Оваа врска се одразува и во поврзаноста на скршениот рог на Ахелој со рогот на изобилството.  Очигледно, некои антички Грци сметале дека жртвите на Ахелој се уште поважни од оние на божицата на земјоделството Деметра. Многу натписи сведочат за култот на Ахелој, кој бил особено поврзан со пророштвото во Додона. Иако имал рана важност, неговиот култ ослабнал во значење од крајот на четвртиот век п.н.е. 

Уште од времето на Хомер, Ахелој очигледно се сметал за важно божество низ цела Грција.  Нарекувајќи го Ахелој „крал“, Хомер го споменува Ахелој (заедно со Океан) како моќна река, употребувајќи го како мерка за силата на (уште помоќниот) Зевс:

::Со [Зевс] не се бори ниту кралот Ахелј, ниту големата моќ на длабокиот Океан, од кого течат сите реки и секое море, и сите извори и длабоки бунари; но дури и тој се плаши од молњата на големиот Зевс и неговата страшна грмотевица, кога таа ќе падне од небото.

- Хомер

Во митологијата е јасно изразено дека Ахелој е најмоќната од реките (освен можеби самиот Океан), што би било во согласност со тоа што Акусилај го смета Ахелој за „најстариот и најпочитуваниот“ од потомците на речниот бог на Океан. Сепак, некои антички научници сметале дека стихот: „ниту големата моќ на длабокиот Океан“ е лажен, што всушност би го направило Ахелој - наместо Океан - извор на сите други води.  Коментар на *[[Илијада]]* 21.195, зачуван на Оксиринхус Папирус 221, содржи фрагмент од песна, веројатно од епската традиција, во која се споменува дека „водите на сребрениот Ахелој“ се извор на „целото море“. Коментар од крајот на 5 век п.н.е. за орфичка теогонија, зачуван на Дервенскиот Папирус, цитира поетски фрагмент во кој реките се нарекуваат „тетиви на Ахелој“. Истиот Оксиринхус Папирус, исто така, цитира антички стихови кои очигледно ги изедначуваат Ахелој и Океан, и дека „многу луѓе ѝ принесуваат жртви на Ахелој пред да ѝ жртвуваат на Деметра, бидејќи Ахелој е името на сите реки, а жетвата доаѓа од водата“.

[мини|Можна култна маска од Ахелој, со дупки за клинови каде што можеби биле прицврстени бронзени рогови и уши и маската била закачена; мермерна маска од [Маратон (Грција)|Маратон, Берлинска антиквена колекција SK 100]]

Ахелој како култна фигура бил запишан уште во седмиот век п.н.е. Географот од 2 век, Павсаниј, известува дека видел, во близина на Мегара, олтар на Ахелој подигнат од „тиранинот“ од седмиот век п.н.е., Теаген од Мегара. Ахелој бил единствениот речен бог кој постигнал панхеленски култен статус. До петтиот век п.н.е. тој делел многу светилишта со своите ќерки нимфи. Ахелој се појавува на многу релјефи кои често вклучуваат нимфи. Ваквите релјефи биле дадени како посветувања во светилишта. Вотивен релјеф (Атина 1488), посветен на „Пан и нимфите“, го прикажува Хермес како води три нимфи во пештера, со релјефна глава на Ахелој прикажана на ѕидот од пештерата. На сличен вотивен релјеф (Атина 1859), Ахелој е прикажан како бик со човечка глава. Ахелој можел да биде почитуван и во форма на стилизирани вотивни маски, слични на култните маски на богот на виното Дионис. Добро познат пример за таква култна маска, која се смета за Ахелој, е мермерна маска (околу 490 &#x2013; 470 п.н.е.) од Маратон (Берлин SK 100).

Според грчкиот историчар Ефор од почетокот на 4 век п.н.е., пророчиштето во Додона обично додавало на своите изјави заповед да му се принесуваат жртви на Ахелој, и дека, додека луѓето принесувале жртви на нивната локална река, само реката Ахелој била почитувана насекаде, при што името на Ахелој често се споменувало во заклетви, молитви и жртви, „сè што се однесува на боговите“. . Ефор, објаснувајќи ја „загатката“ зошто името Ахелој се користело со значење вода, рекол дека, поради честата пророчка заповед во Додона да му се принесуваат жртви на Ахелој, се сметало дека под „Ахелој“ пророчиштето не ја означувало реката, туку „водата“ воопшто. 

Платоновиот „*Фајдар*“ го прикажува Сократ, шетајќи по селата покрај реката Илис, како наидува на „свето место на некои нимфи и на Ахелој, судејќи според фигурите и статуите“. Покрај олтарот на Ахелој во близина на Мегара, Павсаниј споменува и дел од олтарот во Амфијареонот во Ороп посветен на „нимфите и на Пан, и на реките Ахелој и Кефис“, и Мегарската ризница во Олимпија, која содржела посвета што ја претставува борбата на Херакле со Ахелој.

## Речни богови и бикови
Ахелој како бик во приказната за неговиот натпревар со Херакле е дел од грчката традиција, можеби стара колку и Хомер (или постара), за поврзување на реките и речните богови со бикови. Страбон известува дека според некои „Ахелој, како и другите реки, бил наречен „како бик“ поради рикањето на неговите води, а исто така и поради свиоците на неговите потоци, кои се нарекувале Рогови“.  Оваа поврзување се одразува во фактот дека Грците ги прикажувале речните богови како делумно бик барем од архајскиот период па наваму.  Исто така, постои древно поврзување помеѓу роговите и плодноста што ја обезбедуваат реките, како што може да се види во приказната за рогот на изобилството.]]

Ахелој бил популарна тема во античката грчка уметност. Постојат многу прикази на неговата борба со Херакле за Дејанира, со над дваесет зачувани примери само во атичкото вазно сликарство.  Ахелој се појавува и во многу вотивни релјефи заедно со други божества, честопати вклучувајќи нимфи. Во овие контексти, во кои идентитетот на фигурата како Ахелој е потврден со натпис, речниот бог е карактеристично прикажан во форма на човек-бик, т.е. бик со човечко лице, глава или торзо со рогови и уши како бик и брада слична на бизон, или во цела фигура, или во скратена форма на торзо, глава или особено маска од човек-бик. Иконографијата на човек-бик на Ахелој веројатно потекнува од ориенталната уметност.  Многу поретко, Ахелој може да се најде прикажан и во човечка форма. Освен грчката уметност, Ахелој бил честа фигура и во етрурската уметност. 

### Ахелој и Херакле
Натпреварот на Ахелој со Херакле бил предмет на многу вазни слики, уште од втората четвртина на шестиот век п.н.е., а во поголемиот дел од овие вазни, Херакле може да се види како го зграпчува Ахелој за неговиот единствен рог.  Веројатно најраната верзија на сцената (околу 600 &#x2013; 560 п.н.е.) се појавува на фризот на фигурата на среднокоринтска киликсна чаша (Брисел A1374), која го прикажува Херакле како се бори со рогатиран кентаур, со човечо торзо и тело на бик или коњ, набљудуван од фигурата на старец (Енеј?) и жена (Дејанира?). Најраните (околу 570 п.н.е.) атички верзии (Њујорк 59.64, Бостон 99.519) го прикажуваат Ахелој како бик со машка глава и брада.   Иако многу рани прикази на оваа сцена го претставуваат Ахелој како кентаур, до петтиот век п.н.е. тој најчесто е претставен како бик со човечко лице.

мини|Дејанира (лево) како невеста со превез гледа десно; Херакле, со крената палка, го држи Ахелој (во неговата карактеристична форма на човек-бик) за рог; скршен рог лежи на земја; Ахелој истура вода од устата. Илустрација од Лувр G365 (на сликата погоре).
На еден подоцнежен пример (околу 525 &#x2013; 475 п.н.е.), атички црвенофигурен стамнос од Черветери кој му се припишува на Олтос (Британски музеј E437), Ахелој (идентификуван со натпис) е прикажан со горено човечки торзо, прикачен на долго змијолико тело, со рибја опашка. Ова е слично на приказите на морскиот бог Тритон кои се појавуваат на многу други атички вазни. Херакле (исто така идентификуван со натпис) се смета дека е спремен да го скрши единствениот рог на речниот бог.  На нешто подоцнежен (околу 475 &#x2013; 425 п.н.е.) црвенофигурен атички столбен кратер (Лувр G365), скршениот рог на Ахелој лежи на земја, додека Херакле го држи Ахелој за другиот рог и му се заканува со палка држена над него. Фигури што ги прикажуваат Енеј и Дејанира (како на Лувр G365), а исто така и Атена и Хермес, понекогаш се вклучени во сцената.
[лево|мини|[Херакле (десно), подарен од Хермес (во средината) на Зевс (седи лево). Страничната страна од седиштето на Зевс е украсена со маска на Ахелој, идентификувана со натпис подолу. Мермерен вотивен релјеф пронајден во близина на реката Илисос, Национален археолошки музеј, Атина 1778 година.]]

Павсаниј известува дека ја видел сцената претставена на престолот на Амикле,а исто така и во Мегарската ризница во Олимпија, каде што опишува дека видел „мали фигури од кедрово дрво инкрустирани со злато“ меѓу кои, покрај Ахелој, биле и Зевс, Дејанира, Херакле и Арес кои му помагале на Ахелој.

### Вотивни релјефи
Почнувајќи од крајот на петтиот век п.н.е., Ахелој се појавува и на многу вотивни релјефи. Таквите релјефи често ги вклучуваат неговите ќерки, нимфите..  Три мермерни атички релјефи (Атина 1445, 1448 и 1859) имаат форма на пештера, со четири фигури во средината, маж кој води три нимфи, сите држејќи се за раце собрани околу мал камен олтар (можеби танцуваат). Ахелој, заедно со други фигури, е претставен како врежан во ѕидот на пештерата. Во два од нив (1448 и 1859, прикажан погоре) машката средишна фигура е Хермес, а во другиот тој е Пан. Вотивните релјефи без нимфи се исто така чести. Вотивен релјеф (Атина 1778), посветен на Зевс и пронајден во близина на реката Илисос, го прикажува Зевс како седи на камено седиште украсено со лицето на Ахелј.

### Други контексти
Иако приказите на Ахелој во форма на човек-бик во сцените на Херакле и вотивните релјефи се многу чести, многу почести се приказите на човек-бик без придружба од други фигури. Во овие контексти &#x2014; каде што ниеден натпис не дозволува сигурна идентификација &#x2014; се претпоставува толкувањето на таков поединечен човек-бик како Ахелој.  Особено, прикази на човек-бик се наоѓаат на монетите на многу градови во Голема Грција, Сицилија и на други места. Покрај вазните слики, вотивните релјефи и монетите, прикази на човек-бик може да се најдат и на многу други видови артефакти, вклучувајќи скапоцени камења, накит, бронзи, и архитектонски теракоти.

## Можни потекла
Тоа што Ахелој, наместо Океан, можеби бил, во некоја постара варијанта на *Илијада*, изворот на „сите реки... и секое море“, и дека неговото име често се употребувало со значење „вода“ (заедно со други докази од антички извори), им укажува на современите научници дека Ахелој можеби му претходел на Океан како оригинален грчки бог на водата.
[десно|мини|[Бронза|Бронзена монета искована во Енијада, околу 215 година п.н.е., на која на задната страна е прикажан речниот бог Ахелој како бик со човечко лице.]]

Едно неодамнешно проучување се обидело да покаже дека и формата и суштината на Ахелој, како бог на водата првенствено прикажан како бик со човечко лице, имаат корени во Стара Европа во бронзеното време и дека по исчезнувањето на многу староевропски култури, традициите патувале кон Блискиот Исток на почетокот на 4-тиот милениум п.н.е. (Убаидски период), и конечно мигрирале во Грција, Италија, Сицилија и Сардинија со патувачките морнари за време на доцното бронзено време до ориентализираниот период. Иако ниту еден култ на Ахелој не опстојал во текот на сите овие генерации, иконографијата и општиот *мит* лесно се ширеле од една култура во друга, а сите примери на бикови со човечко лице се наоѓаат околу областа на Средоземно Море, што укажува на одреден меѓукултурен континуитет.

Ахелој бил исто така важно божество во етрурската религија, тесно поврзан со водата како во грчката традиција, но исто така носел значајни хтонски асоцијации. Иконографијата на бик со човечко лице за прв пат била приспособена за да го претстави Ахелој од страна на Етрурците во 8 век п.н.е., а Грците подоцна ја прифатиле истата традиција.

Водечките излагачи во грчкиот и етрурскиот свет биле јасновидци-исцелители и платеници за време на железното време , а Ахелој како бик со човечко лице станува симбол што го употребувале платениците во грчкиот свет со векови. Овие претходни фигури веројатно ги приспособиле митолошките и иконографските традиции на Асалухи (исто така Асарухи),  , „кнежевскиот бизон“ од блискоисточните традиции што „се издига на површината на земјата во извори и мочуришта, на крајот течејќи како река“.

## Река Ахелој
Ахелој извира во планинскиот масив Пинд, се влева во Јонското Море во близина на Ехинадните острови во западна Грција и ги делила древни Акарнанија и Етолија. Сервиј раскажува приказна за потеклото на реката. Тој вели дека еден ден Ахелој, за кого се вели дека е син на Земјата, ги изгубил своите ќерки Сирените, и во својата тага ја повикал својата мајка, која го примила во своите прегратки, и на тоа место, Земјата предизвикала да избие река, која го носи неговото име.

Псевдо-Плутарх дава поинаква приказна за тоа како реката го добила своето име. Тој вели дека порано се викала Тестиј, по син на Марс и Писидика, кој скокнал во реката откако открил дека по грешка го убил својот син Калидон. На сличен начин, реката го добила името Ахелој, по син на Океан и нимфата Наис, кој скокнал во реката откако открил дека по грешка спиел со својата ќерка Клеторија. 

Страбон известува дека во „пораните времиња“ реката се нарекувала Тоас. Според Страбон, некои писатели „претпоставувајќи ја вистината од митовите“ припишувале разни легенди во врска со богот на реката, на карактеристиките на самата река Ахелој. Овие писатели напишале дека, како и другите реки, Ахелој била наречена „како бик“, поради бучните води на реката и нејзините меандри (за кои тој вели дека се нарекувале рогови). Слично на тоа, Ахел била наречена „како змија“ поради големата должина на реката и многуте змиски свиоци.

Ахелој било вообичаено име на река. Во античко време имало уште неколку реки со тоа име. Покрај „кралот Ахелој“,  Хомер очигледно знаел за река Ахелој во Лидија, во близина на планината Сипил: на осамените планини, на Сипил, каде што, велат луѓето, се креветите на божиците, на нимфите што брзо се движат во танцот околу Ахелај,

- Хомер, Илијада

Страбон споменува уште две реки по име Ахелој, едната во Ахаја во близина на Дима, исто така наречена Пејрос, другата во Тесалија во близина на Ламија. Павсаниј споменува уште една, притока на Алфеј во Пелопонез, во близина на планината Ликеј во Аркадија. Множеството реки со исто име, можеби поради изедначувањето на речниот бог со водата,  исто така се смета за сугерирање на можноста дека Ахелој првично бил „првобитниот извор на целата вода“.

## ''Метаморфози''
Овидиј, во своите *[[Метаморфози (Овидиј)|„Метаморфози“]]*, дава описен интерлудиум кога Тезеј е гостин на Ахелој, чекајќи да се смири бесната поплава на реката: „Тој влезе во темната зграда, направена од сунѓереста пемза и груб туф. Подот беше влажен со мек мов, а таванот беше опкружен со слатководни школки и школки од остриги.“

## Наводи

## Извори
* Andolfi, Ilaria, *Acusilaus of Argos' Rhapsody in Prose: Introduction, Text, and Commentary*, Walter de Gruyter GmbH & Co KG, 2019. .
* Apollodorus, *Apollodorus, The Library, with an English Translation by Sir James George Frazer, F.B.A., F.R.S. in 2 Volumes.* Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. 1921. Online version at the Perseus Digital Library.
* Apollonius of Rhodes, *Apollonius Rhodius: the Argonautica*, translated by Robert Cooper Seaton, W. Heinemann, 1912. Internet Archive.
* Aristophanes, *Fragments*, edited and translated by Jeffrey Henderson, Loeb Classical Library No. 502, Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press, 2007. Online version at Harvard University Press. .
* Aristotle, *[[Metaphysics]]* in  *Aristotle in 23 Volumes*, Vols.17, 18, translated by Hugh Tredennick, Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press, London, William Heinemann Ltd. 1932.  Online version at the Perseus Digital Library.
* Ashton, Emma, ''Mixanthrôpoi: Animal-human hybrid deities in Greek religion''. Centre International d'Étude de la Religion Grecque Antique, 2011. Presses universitaires de Liège, 2017.  (print).  (digital). .
* Boardman, John (1978), *Greek Sculpture: The Archaic Period*. New York and Toronto, Oxford University Press, 1978. .
* Boardman, John (1982), "Herakles, Theseus and Amazons" in *The Eye of Greece: Studies in the Art of Athens*, editors: Donna Kurtz, Brian Sparkes, Cambridge University Press, 1982. .
* Burkert, Walter, *The Orientalizing Revolution: Near Eastern Influence on Greek Culture in the Early Archaic Age*, translated by Walter Burkert, Margaret E. Pinder, Harvard University Press, 1995. .
* Campbell, David A., *Greek Lyric, Volume I: Sappho and Alcaeus*,  Loeb Classical Library No. 142, Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press, 1994. . Online version at Harvard University Press.
* Boethius, *Boethius. Theological Tractates. The Consolation of Philosophy.* Translated by H. F. Stewart, E. K. Rand, S. J. Tester. Loeb Classical Library 74. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, 1973. .  Online version at Harvard University Press.
* Claudian, *Claudian with an English Translation by Maurice Platnauer*, Volume II, Loeb Classical Library No. 136. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press; London: William Heinemann, Ltd.. 1922. . Internet Archive. 
* Collard, Christopher and Martin Cropp, *Euripides Fragments: Oedipus-Chrysippus: Other Fragments*,  Loeb Classical Library No. 506. Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press, 2008. . Online version at Harvard University Press.
* D'Alessio, G. B., "Textual Fluctuations and Cosmic Streams: Ocean and Acheloios", *Journal of Hellenic Studies*, Vol. 124, 2004. pp.&nbsp;16–37. .
* Diodorus Siculus, *Library of History, Volume III: Books 4.59-8*. Translated by C. H. Oldfather. Loeb Classical Library No. 340. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, 1939. . Online version at Harvard University Press. Online version by Bill Thayer.
* Dio Chrysostom, *The Sixtieth Discourse: Nessus or Deïaneira*, in *Dio Chrysostom: Discourses 37-60*. Translated by H. Lamar Crosby. Loeb Classical Library 376. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, 1946. . Online version at Harvard University Press. Online version at Bill Thayer's LacusCurtis.
* Euripides, *Bacchae. Iphigenia. at Aulis Rhesus.* Edited and translated by David Kovacs. Loeb Classical Library No. 495. Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press, 2003. .  Online version at Harvard University Press.
* Fontenrose, Joseph Eddy, *Python: A Study of Delphic Myth and Its Origins*, University of California Press, 1959. .
* Fowler, R. L. (2000), *Early Greek Mythography: Volume 1: Text and Introduction*, Oxford University Press, 2000. .
* Fowler, R. L. (2013), *Early Greek Mythography: Volume 2: Commentary*, Oxford University Press, 2013. .
* Freeman, Kathleen, *Ancilla to Pre-Socratic Philosophers: A Complete Translation of the Fragments in Diels, Fragmente der Vorsokratiker* (1948), July 13, 2012 2012, Kindle Edition.
* Gais, Ruth Michael, "Some Problems of River-God Iconography", *American Journal of Archaeology* 82 (1978), pp. 355-370. .
* Gantz, Timothy, *Early Greek Myth: A Guide to Literary and Artistic Sources*, Johns Hopkins University Press, 1996, Two volumes:  (Vol. 1),  (Vol. 2).
* Grimal, Pierre, *The Dictionary of Classical Mythology*, Wiley-Blackwell, 1996. .
* Hard, Robin, *The Routledge Handbook of Greek Mythology: Based on H.J. Rose's "Handbook of Greek Mythology"*, Psychology Press, 2004, . Google Books.
* Hesiod, *[[Theogony]]*, in *The Homeric Hymns and Homerica with an English Translation by Hugh G. Evelyn-White*, Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. 1914. Online version at the Perseus Digital Library.
* Homer, *The Iliad with an English Translation by A.T. Murray, Ph.D. in two volumes*. Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press; London, William Heinemann, Ltd. 1924. Online version at the Perseus Digital Library.
* Hyginus, Gaius Julius, *[[Fabulae]]* in *Apollodorus' *Library* and Hyginus' *Fabulae*: Two Handbooks of Greek Mythology, Translated, with Introductions by R. Scott Smith and Stephen M. Trzaskoma*, Hackett Publishing Company,  2007. .
* Isler, Hans Peter (1970), *Acheloos: Eine Monographie.* Bern: Francke, 1970.
* Isler, Hans Peter (1981), s.v. Acheloos, in *[[Lexicon Iconographicum Mythologiae Classicae]] (LIMC)* I.1 AARA-APHLAD, Artemis Verlag, Zürich and Munich, 1981. . Internet Archive.
* Isler, Hans Peter (2006) s.v. Achelous 2, in ''Brill's New Pauly Online'', Antiquity volumes edited by: Hubert Cancik and, Helmuth Schneider, English Edition by: Christine F. Salazar, Classical Tradition volumes edited by: Manfred Landfester, English Edition by: Francis G. Gentry, published online: 2006.
* Jannot, J.R., "Achéloos, le taureau androcéphale et les masques cornus dans l'Étrurie archaïque", in *Latomus*, T. 33, Fasc. 4 (OCTOBRE-DÉCEMBRE, 1974), pp.&nbsp;765–789 (36 pages). .
*Jebb, Richard Claverhouse, *Sophocles: The Plays and Fragments, with critical notes, commentary, and translation in English prose. Part V: The Trachiniae*, Cambridge University Press, 1902.
* Jones, Prudence J., *Reading Rivers in Roman Literature and Culture*, Lexington Books, 2005. . .
* Kaltsas, Nikolaos, *Sculpture in the National Archaeological Museum, Athens*, Getty Publications, 2002. .
* Kerényi, Carl, *The Heroes of the Greeks*,  Thames and Hudson, London, 1959.
* Kerényi, Carl, *The Gods of the Greeks*,  Thames and Hudson, London, 1951.
* Kern, Otto. *Orphicorum Fragmenta*, Berlin, 1922. Internet Archive.
* Larson, Jennifer, "A Land Full of Gods: Nature Deities in Greek Religion", in *A Companion to Greek Religion*, edited by Daniel Ogden, Wiley-Blackwell, 2010. .
* *[[Lexicon Iconographicum Mythologiae Classicae]] (LIMC)* I.2 AARA-APHLAD, Artemis Verlag, Zürich and Munich, 1981. . Internet Archive.
* Lloyd, W. Watkins, "Observations on Coins of elides" in *The Numismatic Chronicle and Journal of the Numismatic Society*, Vol. 10 (April, 1847–January, 1848), pp. 108-126. .
* Lloyd-Jones, Hugh, *Sophocles: Fragments*, Edited and translated by Hugh Lloyd-Jones, Loeb Classical Library No. 483, Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press, 1996. . Online version at Harvard University Press.
* Luce, Stephen Bleecker, "Heracles and Achelous on a Cylix in Boston" in *American Journal of Archaeology: The Journal of the Archaeological Institute of America*, Macmillan Company, 1923. .
* Lycophron, *Alexandra* (or *Cassandra*) in *Callimachus and Lycophron with an English translation by A. W. Mair; Aratus, with an English translation by G. R. Mair*, London: W. Heinemann, New York: G. P. Putnam 1921. Internet Archive.
* Macrobius, *[[Saturnalia (Macrobius)|Saturnalia]], Volume II: Books 3-5*, edited and translated by Robert A. Kaster, Loeb Classical Library No. 511, Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press, 2011. Online version at Harvard University Press. .
* March, Jenny. *Cassell's Dictionary of Classical Mythology*, 2001. .
* Molinari, Nicholas, and Nicola Sisci. *Potamikon: Sinews of Acheloios. A Comprehensive Catalog of the Bronze Coinage of the Man-Faced Bull, with Essays on Origin and Identity.* Oxford: Archaeopress Archaeology, 2016. . .
* Most, G.W., *Hesiod: The Shield, Catalogue of Women, Other Fragments*, Loeb Classical Library, No. 503, Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press, 2007, 2018. . Online version at Harvard University Press.
* Mussini, Elena, "La diffusione dell’iconografia di Acheloo in Magna Grecia e Sicilia. Tracce per l’individuazione di un culto", in *Studi Etruschi*, vol. LXV&ndash;LXVIII, 2002, pp. 91&ndash;119.
* Natalis Comes, *Mythologiae: Venice 1567*, New York, Garland Publishing, 1976. . Internet Archive.
* Nonnus, *[[Dionysiaca]]*; translated by Rouse, W H D, I Books I&ndash;XV. Loeb Classical Library No. 344, Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. 1940. Internet Archive.
* Nonnus, *[[Dionysiaca]]*; translated by Rouse, W H D, II Books XVI&ndash;XXXV. Loeb Classical Library No. 345, Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. 1940. Internet Archive.
* Nonnus, *[[Dionysiaca]]*; translated by Rouse, W H D, III Books XXXVI&ndash;XLVIII. Loeb Classical Library No. 346, Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. 1940. Internet Archive.
* Ovid, *[[Amores (Ovid)|Amores]]*, Christopher Marlowe, Ed. Online version at the Perseus Digital Library.
* Ovid, *[[Fasti (poem)|Ovid's Fasti]]: With an English translation by Sir James George Frazer*, London: W. Heinemann LTD; Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press, 1959. Internet Archive.
* Ovid. *Heroides. Amores.* Translated by Grant Showerman. Revised by G. P. Goold. Loeb Classical Library No. 41. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, 1977. . Online version at Harvard University Press.
* Ovid. *[[Metamorphoses]], Volume II: Books 9-15*. Translated by Frank Justus Miller. Revised by G. P. Goold. Loeb Classical Library No. 43. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, 1984, first published 1916. . Online version at Harvard University Press.
* Parada, Carlos, *Genealogical Guide to Greek Mythology*, Jonsered, Paul Åströms Förlag, 1993. .
* Pausanias, *Pausanias Description of Greece with an English Translation by W.H.S. Jones, Litt.D., and H.A. Ormerod, M.A., in 4 Volumes.* Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. 1918. Online version at the Perseus Digital Library.
* Philostratus the Younger, *[[Imagines (work by Philostratus)|Imagines]]*, in *Philostratus the Elder, Imagines. Philostratus the Younger, Imagines. Callistratus, Descriptions.* Translated by Arthur Fairbanks. Loeb Classical Library No. 256. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, 1931.  . Online version at Harvard University Press. Internet Archive.
* Plato, *[[Phaedrus (dialogue)|Phaedrus]]* in *Plato in Twelve Volumes*, Vol. 9 translated by Harold N. Fowler, Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. 1925. Online version at the Perseus Digital Library.
* Propertius, *Elegies* Edited and translated by G. P. Goold. Loeb Classical Library 18. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, 1990.  Online version at Harvard University Press.
* Schironi, Francesca, *The Best of the Grammarians: Aristarchus of Samothrace on the Iliad*, University of Michigan Press, 2018. .
* Schefold, Karl, Luca Giuliani, *Gods and Heroes in Late Archaic Greek Art*, Cambridge University Press, 1992 .
* Seneca, *[[Hercules Oetaeus]]*, in  *Seneca, Tragedies, Volume II: Oedipus. Agamemnon. Thyestes. Hercules on Oeta. Octavia.* Edited and translated by John G. Fitch. Loeb Classical Library No. 78. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, 2018. . Online version at Harvard University Press.
* Servius, *Commentary on the Georgics of Vergil*, Georgius Thilo, Ed. 1881. Online version at the Perseus Digital Library (Latin).
* Sidonius Apollinaris, *Sidonius. Poems. Letters: Books 1-2*. Translated by W. B. Anderson. Loeb Classical Library 296. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, 1936. . Online version at Harvard University Press.
* Smith, William (1854), *[[Dictionary of Greek and Roman Geography]]*, London. Online version at the Perseus Digital Library.
* Smith, William (1873), *[[Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology]]*, London. Online version at the Perseus Digital Library.
* Sophocles, *[[The Women of Trachis|The Trachiniae]]* in  *The Trachiniae of Sophocles. Edited with introduction and notes by Sir Richard Jebb*, Sir Richard Jebb, Cambridge, Cambridge University Press, 1898. Online version at the Perseus Digital Library.
* Stafford, Emma, *Herakles: Gods and Heroes of the Ancient World*, Routledge, 2012. .
* Statius, *Statius with an English Translation by J. H. Mozley*, Volume I, *Silvae*, *Thebaid*, Books I&ndash;IV, Loeb Classical Library No. 206, London: William Heinemann, Ltd., New York: G. P. Putnamm's Sons, 1928. . Internet Archive
* Strabo, ''Geography'', translated by Horace Leonard Jones; Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press; London: William Heinemann, Ltd. (1924). LacusCurtis, Online version at the Perseus Digital Library, Books 6&ndash;14
* Thucydides, *Thucydides translated into English; with introduction, marginal analysis, notes, and indices. Volume 1.*, Benjamin Jowett. translator. Oxford. Clarendon Press. 1881. Online version at the Perseus Digital Library.
* Tripp, Edward, *Crowell's Handbook of Classical Mythology*, Thomas Y. Crowell Co; First edition (June 1970). .
* West, M. L. (1983), *The Orphic Poems*, Clarendon Press. .
* West, M. L. (2003), *Greek Epic Fragments: From the Seventh to the Fifth Centuries BC*, edited and translated by Martin L. West, Loeb Classical Library No. 497, Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press, 2003.  . Online version at Harvard University Press.
* Williamowitz-Moelledorff, Ulrich von, *Der Glaube der Hellenen*, Vol. 1, Darmstadt 1959 (Berlin 1931).
* Wilkins, John, *The Boastful Chef: The Discourse of Food in Ancient Greek Comedy*, Oxford University Press, 2000. .

## Надворешни врски

* 
* Theoi Project - Potamos Akheloios
* 
* The Warburg Institute Iconographic Database (images of Achelous)

Категорија:Деца на Океан
Категорија:Потомство на Геја