Примарна хипероксалурија

**Примарната хипероксалурија** е ретка состојба ( автосомно рецесивна ) што резултира со зголемена екскреција на оксалат (до 600 милиграми на ден од нормалните 50 милиграми на ден) при што вообичаени се оксалатни камења.

## Патофизиологија

мини|150x150пкс| Оксалат

Натрупувањето на оксалат во телото предизвикува зголемена бубрежна екскреција на оксалат ( хипероксалурија ) што пак резултира со камења во бубрезите и мочниот меур . Камењата предизвикуваат уринарна опструкција (често со силна и акутна болка), секундарна инфекција на урината и оштетување на бубрезите. Примарната хипероксалурија се предизвикува  од генетски дефекти кои резултираат со хиперпродукција на оксалат. Ова е различно од секундарната хипероксалурија,  што се предизвикува од зголемување на диететската и интестиналната апсорпција на оксалат или прекумерното внесување на претходници на оксалат.

Оксалатните камења кај примарната хипероксалурија имаат тенденција да бидат тешки, што резултира со релативно рано оштетување на бубрезите (во тинејџерските години до раната зрелост), што ја нарушува екскрецијата на оксалат што доаѓа до дополнително забрзување на акумулацијата на оксалат во телото. 

По развојот на бубрежна инсуфициенција, пациентите може да добијат депозити на оксалат во коските, зглобовите и коскената срцевина. Тешките случаи може да развијат хематолошки проблеми како што се анемија и тромбоцитопенија . Таложењето на оксалат во телото понекогаш се нарекува „оксалоза“ за да се разликува од „оксалурија“ што се однесува на оксалат во урината.

## Знаци и симптоми
Примарната хипероксалурија е автосомно рецесивно заболување, што значи дека и двете копии на генот ја содржат мутацијата. И двајцата родители мора да имаат по една копија од овој мутиран ген за да го пренесат на своето дете, но тие обично не покажуваат знаци или симптоми на болеста.

Еден камен во бубрегот кај деца или повторливи камења кај возрасни често е првиот предупредувачки знак за примарна хипероксалурија. Другите симптоми се движат од повторливи инфекции на мочните патишта, силна болка во стомакот или болка во страната, крв во урината, до хронично заболување на бубрезите и откажување на бубрезите . Возраста на почетокот на симптомите, прогресијата и сериозноста може многу да варираат од едно до друго лице, дури и меѓу членовите на истото семејство. Некои поединци може да имаат благи случаи кои остануваат недијагностицирани во зрелоста; други може да развијат тешки компликации за време на детството, што може да резултира со рана смрт.

## Дијагноза
Дијагнозата на примарна хипероксалурија се сомнева врз основа на презентираните одлики на пациентот како што се камења во бубрезите кај доенчиња или деца, рекурентни бубрежни камења кај возрасни или семејна историја на хипероксалурија. Кај овие пациенти се препорачува анализа на камења и анализа на урина за да се исклучат секундарните причини за хипероксалурија. Дефинитивната дијагноза на примарна хипероксалурија бара генетско тестирање. Ова се изведува со помош на генски панел кој ги покрива познатите мутации за сите три типа на примарна хипероксалурија.

### Класификација
Трите главни типа на примарна хипероксалурија (PH1, PH2 и PH3) се поврзани со мутации во специфични гени вклучени во метаболизмот на глиоксилат, претходник на оксалат. Овие мутации резултираат со намалено производство или активност на белковините кои се вклучени во нормалното разградување на глиоксилат, што резултира со прекумерно производство на оксалат. Мутациите во гените *AGXT* и *GRHPR* предизвикуваат PH1 и PH2, соодветно, преку намалено производство или активност на белковините што тие ги создаваат, што го запира нормалното разградување на глиоксилат. Слично на тоа, мутациите во генот *HOGA1* предизвикуваат PH3 поради мутации со губење на функцијата што резултира со нарушена протеинска функција.

PH1 се смета за најчеста и брзо напредувачка форма, која опфаќа околу 80%, од сите моментално дијагностицирани случаи и PH2 и PH3 кои сочинуваат приближно 10% секој од тековните случаи. Сепак, неодамнешните докази сугерираат дека PH2 и PH3 не се толку доброќудни како што се мислеше претходно, при што до 50% од пациентите со PH2 развиваат бубрежна инсуфициенција ( хронична бубрежна болест [ХББ] стадиум 5).

Се препорачува зголемен внес на вода и алкализација на урината за да се спречи таложење на оксалати во мочните патишта. Покрај тоа, витаминот Б6 (пиридоксин) се користи за лекување на PH1 бидејќи аланин глиоксилат трансаминазата бара пиридоксин како кофактор. Кај приближно една третина од пациентите со PH1, третманот со пиридоксин ја намалува екскрецијата на оксалати и го спречува формирањето на бубрежни камења. Спротивно на тоа, ограничувањето на внесот на оксалати е од ограничена употреба бидејќи главниот извор на оксалат е ендоген кај примарна хипероксалурија.

Лумасиран, терапевтски лек за интерференција на РНК, е индициран за третман на примарна хипероксалурија тип 1 (PH1) кај возрасни и деца од сите возрасти и е достапен во рамките на Шемата за ран пристап до лекови на ОК (ЕАМС). Лумасиран бил одобрен за медицинска употреба во Европската унија и во Соединетите држави во ноември 2020 година.

### Третман на бубрежна инсуфициенција кај примарна хипероксалурија

Бубрежната инсуфициенција е сериозна компликација која бара третман сама по себе. Дијализата може да ја контролира бубрежната инсуфициенција, но има тенденција да биде неадекватна за отстранување на вишокот оксалат. Бубрежната трансплантација е поефикасна и е примарен третман на тешка хипероксалурија. Сепак, на крајот, трансплантација на црн дроб (често покрај бубрежна трансплантација) е потребна за да се поправи основниот метаболички дефект.

## Наводи

Категорија:Бубрежни заболувања