Anchusa officinalis

***Anchusa officinalis***, е вид цветни тревни растенија од родот Anchusa од семејството Boraginaceae. 

## Опис
лево|мини|Влакнестите стебла на ''Anchusa officinalis''
Стеблото е вертикално, најчесто во горната половина силно разгрането, поретко неразгрането, покриено со испакнати влакна од влакна, поставени на брадавични израстоци. Листовите се линеарно-ланцетни, ланцетни до издолжено-елиптични, цели или назабени, долги 45–130 (200) mm, широки 6–20 (25) mm, базалните и долните стеблести листови се поголеми, постепено се стеснуваат во петиоли, средните и горните стеблести листови се неподвижни, често проширени или заоблени во основата, покриени од двете страни со влакна од влакна на брадавични израстоци.Ова растение со добро развиени стебла најчесто расте од 40 до 70 сантиметри високо, но може да достигне 100 сантиметри височина во идеални услови. Може да биде едногодишно, двегодишно или повеќегодишно растение.Целото растение е покриено со кратки, груби влакна. Растенијата имаат силен корен кој може да биде долг и до еден метар.

Стеблото има листови кои се обликувани како тесна глава на копје, со најширокиот дел во средината и стеснувајќи кон двата краја. Листовите лоцирани пониско на стеблата имаат свои лисни стебла, додека оние кон краевите на стеблата имаат основи кои го затвораат стеблото. Листовите се распоредени наизменично на стеблото. Должината на листовите е 6–20 сантиметри, а ширината е 1–2,5 сантиметри.
лево|мини|Цвеќиња ''од Anchusa officinalis''
Цветните гроздови (соцветија) на краевите на стеблата се густо наредени со цветови по едната страна од стеблото. Кога се нови, цветовите се темно розови или црвеникави по боја и обично стануваат темно виолетово-сини со бел центар како што стареат. Сепак, тие можат да бидат и виолетови, црвеникави, бели или жолтеникави по боја.Споените ливчиња во венчето се од 6 до 11.милиметри долги и 6–11милиметри широки. Кога цветаат, чашкините ливчиња може да бидат 5–7милиметри долги, но тие перзистираат до плодоносење и стануваат 8-12 долги милиметри. Белиот центар на цветовите се лушпи што го затвораат грлото на цветот. Сезоната на цветање е од јуни до август во Европа.
лево|мини|Цвет одблизу ''на Anchusa officinalis''
Плодот се нарекува оревче, стврднатиот лобусен јајник на растението. Секој е 2 милиметри широки за околу 3–4 милиметри долги. Секој плод може да има до четири семиња, но обично ќе има помалку. Цветовите се самоинкомпатибилни и зависат од услугите на опрашувачите за да се постигне добро сврзување на семето. Семето може да се произведува од август до октомври.

### Хемија
мини|Цвет, дисециран и отворен за да се покаже внатрешната структура
Најчестите растителни хемикалии што се наоѓаат во обичната буглоса се оние добиени од фенолна киселина. Специфичните соединенија вклучуваат кумаринска киселина, салвијанска киселина, кофеинска киселина, неохлорогенска киселина, салвијанолна киселина и рузмаринска киселина. Флавоноидите и флавоноидите се присутни во помала, но сепак значајна количина. Тие вклучуваат афзелин, кемпферол 3-О-рутинозид и рутин.

## Распространетост и живеалиште
Потекнува од Европа и мали делови од западна Азија, но е избегнато одгледување за да расте на дополнителни локации во Европа и Америка. Цветовите се познати по нивната популарност кај бумбарите поради големиот проток на нектар. Растенијата се користеле во традиционалната медицина, но ја изгубиле популарноста до почетокот на 1800-тите. Тие сè уште се садат во градините поради нивната популарност кај пчелите и нивните сини цветови. Автохтониот опсег на видот е во Европа од Франција до Русија западно од Уралските Планини, а потоа на југ во Казахстан. Воведен е и на дополнителни места во Европа, како што се Обединетото Кралство, Ирска, Белгија и Финска.  Исто така, е воведен и во Северна Америка и се наоѓа на брегот на Пацификот од Британска Колумбија до Калифорнија и во многу од државите на Карпестите Планини, вклучувајќи ги Ајдахо, Монтана, Јута и Колорадо. Во источниот дел на САД, се наоѓа во Конектикат, Илиноис, Мејн, Масачусетс, Мичиген, Њу Хемпшир, Њу Џерси, Њујорк, Охајо, Онтарио, Пенсилванија, Род Ајленд и Висконсин. На други места, расте и во североисточна Аргентина.  

Расте во разновидни средини како што се песочни тревни површини во крајбрежните дини, пустелии кои порано биле развиени или обработливи области, во грмушести заедници, на падините на поранешните каменоломи и покрај патиштата.

Во Македонија познато е во: Скопска Црна Гора, клисурата на Радика, Отешево, Пелистер на Голема Ливада, Галичица, Добра вода, Преспа, Претор, Радуша, Крива Паланка и др.

## Таксономија
Како и кај многу растенија и други видови, првото научно име ѝ го дал на *Anchusa officinalis* Карл Лине во 1753 година.  Во исто време, тој погрешно идентификувал некои примероци како посебен вид, *Anchusa angustifolia*, кој сега се смета за синоним на *Anchusa officinalis* subsp. *officinalis*. Оттогаш, се објавени уште 39 видови и подвидови кои сега се сметаат за синоними.

Од 2024, *Anchusa officinalis* L. е наведена од Растенија на светот (POWO) и Флора на светот (WFO) како прифатено име за овој вид.

### Подвидови
мини|Илустрација од германска флора, 1796 година
Од 2024 година, се препознаваат два подвида. Автономниот Anchusa officinalis subsp. officinalis и Anchusa officinalis subsp. intacta. Подвидот intacta првпат е опишан и именуван од Август Гризебах во 1844 година. Во 2003 година, ботаничарите Федерико Селви и Масимо Бигази (1953–2006) објавиле труд каде подобро го дефинирале односот на ssp. intacta со остатокот од видот и пронашле докази дека потекнува од хибридизација со анадолскиот роднина Anchusa leptophylla.

### Имиња
Името за родот *[[Anchusa]]* е ботанички латински, изведено од грчкиот збор „agchousa“ или „egchousa“, име за растенијата од кои се правела ружа. Од грчкиот збор „egchousizein“, да се стави на ружа. Името на видот, или биномна номенклатура, *officinalis* е придавка што се користи во средновековниот латински јазик и значи работилница. Ова име се применувало на многу растенија кои имале вообичаена употреба.

Ова растение често се нарекува „обичен воловски“ во Соединетите Американски Држави, разликувајќи го од *[[Anchusa arvensis]]* кој често се нарекува едноставно „воловски“. Ова име се однесува на сините цветови што укажуваат на синкавиот јазик на кравата, од средновековниот латински „buglossus“, што значи волски јазик. 

За овој вид често се користат имињата „обичен алканет“ или едноставно „алканет“, но само алканет повремено се користи за други видови како што се Alkanna tinctoria, Pentaglottis sempervirens, Brunnera macrophylla, или за родот *Anchusa* како целина. Ова име доаѓа на англиски јазик преку шпанскиот јазик од маварскиот арапски „al-hannat“, иако растенијата немаат никаква врска едно со друго.

## Екологија
десно|мини|''Anchusa officinalis'' во Барановице во близина на Васош, ЈЗ Полска
Растението обезбедува голема количина нектар за опрашувачите. Било оценето на деветто место по производство на нектар (нектар по единица покривка годишно) во истражувањето за растенија во Велика Британија спроведено од проектот Agriland. Бумбарите и кукавичките бумбари ги посетуваат цветовите на обичната бумбарка значително почесто од другите пчели, честопати претставувајќи над 90% од посетителите на цвеќињата. Вообичаениот европски вид, *Bombus subterraneus*, е оној кој е посебно идентификуван како опрашувач. Женките од специјализираниот вид пчели *[[Hoplitis adunca]]* ги посетуваат цветовите од родот *[[Змијоглавка|змијоглавки]]* само за да соберат полен, но често ги посетуваат и другите сини цветови како *Anchusa officinalis* за да соберат нектар.

### Статус на плевел
Обичниот буглос се смета за штетен плевел во државата Вашингтон од 1988 година, со забрани за транспорт или продажба на растенија во државата. Слично е наведен како штетен плевел во Орегон на нивната „Листа Б“ и „Листа Т“, како регионално чест плевел кој е во фокусот на превентивна контрола. Во Британска Колумбија е наведен како инвазивно растение и „регионален штетен плевел“ во Регионалниот округ Кутени Баундари. Претставува проблем во земјоделството и поради конкуренцијата со попосакуваните видови фуражни култури на полињата и поради предизвикувањето гниење на балираното сено поради високата содржина на влага во неговите лисја.

## Употреба

### Декоративна употреба
Понекогаш се сади како растение за во кујни, градини со билки или диви цвеќиња. Отпорна е на студ, способна да издржи зимски температури барем до -20°C. Во градинарски услови, потребна е добра дренажа, особено во влажни клими. Иако во суви клими со типично добро дренирани почви, како Колорадо, се одгледува во релативно влажни подрачја. Во градините семето се сади штом почвата може да се обработи.Повисоките растенија се закопуваат за да се спречи мрзнење. Тие се зимски отпорни во зоните 3-10 на USDA.

### Кулинарска употреба
Младите листови и младите изданоци, кога влакненцата се сè уште меки, се јадат во јужна Франција и делови од Германија. Како и листовите од спанаќ, тие се варат на пареа или се варат пред консумирање. Младите листови понекогаш се користат и во салати. Сепак, пиролизидинскиот алкалоид ликопсамин е пронајден во семето и горните делови на растението. Иако нема записи за токсични ефекти кај луѓето или животните, слични незаситени пиролизидински алкалоиди предизвикале токсични ефекти и се потребни понатамошни студии бидејќи цветовите на растението повремено се продаваат како состојка во храната.

### Традиционална употреба
Иако лекарите во негово време го сметале Николас Калпепер за „нешто како измама“, неговата книга *„Англискиот лекар зголемен“* била исто така многу популарна, пет изданија од неа биле печатени пред 1698 година. Калпепер пишувал за *Anchusa officinalis.* Тој тврдел дека растението има многу доблести, вклучително и дека лекува каснувања од змија и извонредното тврдење дека „ако некој што неодамна го изел, само плукне во устата на змија, змијата веднаш умира“.

Во европскиот медицински хербализам се користел пред околу 1810 година поради тоа што има „лековити и фреонирачки“ својства (лаксатив и намалување на температурата). Сепак, лекарот и ботаничар Вилијам Вудвил напишал: „бидејќи сите вообичаени миризливи растенија се ладувачки и лаксативни, овие својства не се посебна препорака за растението“. Грчкиот лекар во 1 век , Педаниј Диоскорид, пишувал за адстрингентното дејство на коренот на растението. Тој исто така рекол дека е ефикасен за лекување на изгореници и стари чиреви кога коренот се вари во масло. Подготовките од коренот се користеле и надворешно за лекување на болка и смирување на кожата, како и за поттикнување на заздравувањето на раните. Ботаничарот од доцниот среден век, Хиеронимус Бок, го препорачувал за лекување на депресија и зајакнување на срцето. Иако и Леонарт Фукс и Бок напишале дека може да се користи за лекување на депресија, Вудвил ја припишува целата негова наводна ефикасност на фактот дека се додавал во вино. Генерално се смета за застарен како лек поради нивоата на пиролизидински алкалоиди во растението.

## Наводи

## Надворешни врски

* 

Категорија:Ботанички таксони опишани од Карл Линеј
Категорија:Растенија опишани во 1753 година
Категорија:Флора на Шведска
Категорија:Флора на Франција
Категорија:Флора на Данска
Категорија:Флора на Македонија