Географија на Шкотска

мини|Топографска мапа на Шкотска
**Географијата на Шкотска** варира, од руралните низини до недопрените планини, и од големите градови до ретко населените острови. Се наоѓа во Северна Европа, Шкотска сочинува една третина од островот Велика Британија, како и 790 околни острови кои ги опфаќаат главните архипелази на Шетландските Острови, Оркниските Острови и Внатрешните и Надворешните Хебриди.

Шкотска има само една копнена граница, а таа е со Англија, која се протега 60 милји во североисточна насока од Солвејскиот Ферт на запад до Северно Море на источниот брег. Одделен од Северниот Проток, островот Ирска се наоѓа на  21 километар од  Шкотската земја. Атлантскиот Океан ги допира бреговите на западна и северна Шкотска и нејзините острови, влијае на умерената, поморската клима на земјата.

Шкотска го содржи најголемиот дел од планинскиот терен во Велика Британија. Топографијата на Шкотска се разликува од геолошка карпеста фрактура која го преселува шкотскиот континент од Хеленсбург до Стоунхафен. Разгранетоста одделува два посебно различни физиографски региони, имено шкотските висорамнини на север и на запад и шкотските низини на југ и исток. Хајленд го сочинува поголемиот дел од планинскиот терен на Шкотска, вклучувајќи го и највисокиот врв, Бен Невис.

Ниските подрачја, во јужниот дел на Шкотска, се рамни и се дом на поголемиот дел од населението, особено на тесниот појас на земјата помеѓу Клајдскиот Ферт и Фортскиот Ферт познат како Централен појас. Глазгов е најголемиот град во Шкотска, иако Единбург е главниот град и политички центар на земјата. Додека ниските простори се помалку покачени, висорамнините и планинскиот терен се наоѓаат во Јужните Висови.

Изобилството на природни ресурси како што се јаглен, железо и цинк значително придонеле за индустрискиот раст на Шкотска во текот на 19 и почетокот на 20 век. Денес, енергијата е главна компонента на економијата на Шкотска. Шкотска е најголемиот производител на нафта на Северно Море во Европската унија, производствениот потенцијал на обновливите извори на енергија во Шкотска се појави како важен економски и еколошки проблем во последниве години.

## Геологија и геоморфологија
Површината на Шкотска опфаќа 32% од областа на Обединетото Кралство (Велика Британија).

Геоморфологијата на Шкотска е формирана под дејство на тектонските плочи и последователна ерозија. Главната поделба на Шкотска е Хајленд границата, која го дели земјиштето на "планини" на север и запад, и "низини" на југ и исток. Шкотските Гори во голема мера се планини и претставуваат највисока почва во Велика Британија, тие се отсечени од Големиот Глен во Грампијанските Планини до на југоисток и на северозападните височини. Шкотските низини може понатаму да се поделат на Јужни Гори, и обработливо земјиште од Централниот појас и источна Шкотска.

Шкотска има неспоредлива разновидност на геологијата за површината од нејзина големина. Тоа е, исто така, потеклото на многу значајни откритија и важни фигури во развојот на науката.

Најстарите карпи на Шкотска се Луизијан, кои биле формирани во периодот прекембриски, пред 3 милијарди години. Тие се меѓу најстарите карпи во светот. Понатамошни седиментни депозити биле формирани преку периодот Камбриан, од кои некои од метаморфизирани карпи во серијата Далрадиан.

За време на силуриан периодот (439-409), областа која станала Шкотска била дел од континентот на Лаврентија. Преку Јапес океанот на југ бил континентот на Балтица. Двата континенти постепено се судриле, приклучувајќи се кон Шкотска во областа која ќе стане Англија и Европа. Овој настан е познат како каледонски орогени. Силурските карпи формираат во Шкотска ги формираат Јужните височини, који биле засилени од морското дно за време на судирот. На горите, исто така, се наметнува како резултат на овој судир, и може да биде толку високо како модерните Алпите во тоа време. Стариот црвен песочник бил поставени во низинските подрачја во текот на овој период. Вулканска активност се случила низ Шкотска како резултат на судирот на тектонските плочи, со вулкани во јужна Шкотска и магмена комора на север, кои денес го формираат гранит планините како што се Карингормс.

За време на Карбонифероус периодот (363-290), Шкотска лежела близу до екваторот. Во текот на овој период се случиле неколку промени во нивото на морето. Депозитите на јаглен и депозитите на Ланаркшир и понатамошни седиментни депозити, датираат од тоа време. Повеќе вулканска активност се формирала во седиштето Артур во Единбург, меѓу другите ридови. Од страна на Триас, Шкотска била пустина, поради потеклото на големи песочни излети на југозапад. Иако големи количини на креда карпи би биле поставени над Шкотска, тие не ја преживеале ерозијата, како што е и алката на Англија.

Со тек на време, тектонските плочи повторно се движеле, одвојувајќи се во модерната Северна Америка и Европа со создавањето на Атлантскиот Океан. Поделбата се случила западно од Шкотска, оставајќи синџир на поранешни вулкански локации преку Хебриди, вклучувајќи ги Островот Скај и Св. Килда. Ова бил последниот период на формирање на карпи во Шкотска.

## Физичка географија
мини|Шкотска гледана од вселената
### Екстремни точки
Екстремните точки на шкотскиот континент се:

* Север: Велигденска глава, Даннет главата, Каитнес
* Исток: Кит Инч, Питерхед, Абердееншир
* Југ: Мул Галовеј, Дамфрис и Галовеј
* Запад: Коррахад Морд, Ардмаркурн (глава), Лохбарер

Често е уште погрешно наведено дека Џон О' Гроата е најсеверната точка на копното Шкотска.

Екстремните точки на Шкотска, вклучувајќи ги и оддалечените острови, се:

* Север: Излезен оџак, северно од Нест, Шетландските Острови
* Исток: Врзани Скери, Надворешни Скери, Шетландските Острови
* Југ: Мул Галовеј, Дамфрис и Галовеј
* Запад: Рокал, чијшто меѓународен статус е оспорен.

Географскиот центар на Шкотска лежи неколку милји од селото Њутонморе во Баденоч, далеку на север од модерните населби. Географскиот центар на копното сам лежи во близина на врвот на Шиехалион.

### Користење на земјиштето
Вкупната површина на Шкотска е 7.710.000 хектари. Тревите и грубите пасишта сочинуваат 67% од површината, шумите 17%, урбаниот развој 8%, култури и необработени 7% и друго земјоделско земјиште сочинуваат 2%.

мини|Бен Невис
### Топографија, планини и ридови
Шкотска содржи најпланински терен во Велика Британија. Голем дел од највисоките височини лежат на север и западно од границата на Хајленд и. Остриот Калин, на островот Скај, претставува главен планински венец кој не се наоѓа на шкотскиот копнен дел. Се наоѓа на западниот крај на Грампските Планини, на надморска височина од 1344 метри, Бен Невис е највисоката планина во Шкотска и Велика Британија. Бен Макдуи и Браериач се, односно, вториот и третиот највисоки врвови во Шкотска. Двете се сместени во Карингормс, планинскиот венец во источните висорамнини, што е највисока висорамнина во Британија.

Во јужниот дел на Шкотска се наоѓаат Јужните планини, огромен, тркалезен планински ланец кој е помалку солиден и пошумен од Хајленд. Пократок од Хајленд, највисоката планина во опсегот е Меррик, на 843 метри (2,766 сантиметри).

Постојат низи на потивки ридови, дури и во централните низини на Шкотска. Таквите опсези ги вклучуваат Очил, Стирлинг, Кампси, надвор ги имаме Глазгов и Ломонд Хилс во Фајф.

### Крајбрежје
Континенталниот дел на Шкотска опфаќа 6100 милји од крајбрежјето. Вклучувајќи ги и бројните острови, ова се зголемува до некои 10250 милји. Особено западниот брег е силно вдлабен, со долги ковчези одделени со фјорд како морето. Источниот брег е редовно, со серија големи естуариски долини и долги песочни плажи, на пример во Абердин.

Големи поморски брегови вклучуваат Лох Фин, Лох Лонг, Лох Рајан, Лох Лине, Лох Торидон, Лох Еве и на островот на Луис, Лох Симор.

### Острови
Шкотска има околу 790 острови, од кои повеќето се наоѓаат надвор од северниот и западниот брег на земјата. Северните Острови и Западните острови на Шкотска може да се најдат во три главни групи: Шетландските Острови, Оркни Острови и Хебриди кои можат да се поделат на внатрешните хебриди и надворешните хебриди. Шетланд и Оркни, заедно со Саемот Остров и Строма се нарекуваат Северни Острови. Со вкупна површина од 8.000 квадратни километри, Луис и Харис (се бројат како два острови, но всушност е само еден).

Многу од овие острови се зафатени од силната плима, помеѓу Скарба и Јура. Други силни плими се наоѓаат во Пентланд Ферт меѓу копното на Шкотска и Оркни, и "Сивиот пес" меѓу Скарба и Лунга.

### Реки
Десетте главни реки на Шкотска, по должина, се:

# Реката Тај - 120 милји
# Реката Спеј - 107 милји
# Реката Клајд - 106 милји
# Реката Твид - 97 милји
# Реката Ди - 85 милји
# Реката Дон - 82 милји
# Реката Форт - 65 милји
# Реката Финдхорн - 63 милји
# Реката Деверон - 61 милја
# Реката Аннан - 50 милји

Должината на сливот меѓу речните системи тече на запад кон Атлантскиот Океан и Северното Море е долг.

### Растојанија до други земји
Единствената копнена граница на Шкотска е со Англија, и се протега по течението на Река Твид на источниот брег и Солвеј Ферт на запад. Атлантскиот Океан се граничи со западниот брег и Северното Море е на исток. Од островот Ирска се наоѓа само 19 милји од југозападниот полуостров на Кинтре на исток, Норвешка се наоѓа 190 милји на исток, Фарските Острови 170 милји на север, и Исланд, 460 милји на северозапад.

## Клима
Благите температури и рамномерно распределените врнежи во текот на целата година се карактеристични за умерената, и морската клима на Шкотска.

Климата на Шкотска е умерена и многу променлива, но ретко екстремна. Шкотска се затоплува со северниот дел на Атлантскиот Океан и со оглед на северната положба на земјата, има многу поблаги услови од областите на слични географски широчини, како што се Лабрадор во Канада.

Просечните температури се пониски отколку во остатокот од Велика Британија, со најстудена досега температура на Велика Британија е -27.2&nbsp;°C регистрирана во Браемар во Грампијанските Планини. Зимскиот максимален просек е 5.0 до 5.7&nbsp;°C , со средна вредност на летната максимума 14.9 до 16.9&nbsp;°C. Западните крајбрежни области на Шкотска се потопли отколку во источните и во внатрешноста, поради влијанието на атлантските струи и постудените температури на површината на Северното Море, сепак, за време на ретки топли магии, западот е поладен од истокот. Највисоката температура регистрирана на Скотските граници на 9 август 2003 била 32,9&nbsp;°C на Грејкрук).

Врнежите се значително различни во Шкотска - западните висорамнини на Шкотска се едно од највлажните места во Велика Британија со годишни врнежи до 4577 мм. Поради планинската топографија на западните висорамнини, овој вид на врнежи е природен, со топол, влажен воздух принуден да се издигне при контакт со планинскиот брег, каде што, следователно, се лади и кондензира, формирајќи облаци.

Хебрејскиот остров Тири добил вкупно 329 часа на сонце во мај 1946 година, а повторно во мај 1975 година, најголем број на часови со сонце што било забележано во еден месец во Шкотска. Во најдолгиот дел во годината не постои целосна темнина над северните острови на Шкотска. Лервик, во Шетланд, има четири часа повеќе дневна светлина од Лондон, иако ова се менува во средината.

Заедно со останатите британски острови, ветерот преовладува од југозапад, со топол, влажен и нестабилен воздух од Атлантикот. Најтиражните области на Шкотска се на север и запад, со делови од надворешните хебриди, Оркнеј и Шетланд, кои се соочуваат со преку 30 дена со годишно ниво.

## Човечка географија
Според Генералниот регистар за Шкотска, вкупното население во Шкотска изнесувало 5.168.500 во јуни 2008 година, што претставува пораст од 2.1% од пописот во 2001 година. Шкотскиот удел во Бројот на населението во Обединетото Кралство во последниве години опаѓа и изнесува нешто над 8,5%, поради диференцијалните стапки на раст во домашните.

Во споредба со остатокот од Европа, Шкотска има ниска густина на население на 65 луѓе на квадратен километар. Сепак, Шкотска е високо урбанизирана област , со 82% од населението кои живеат во населени места од 3.000 луѓе или повеќе. Како резултат на тоа, мнозинството од населението живее во Централниот појас на Шкотска, околу главните градови на Глазгов и Единбург. Други концентрации на населението го вклучуваат североисточното крајбрежје на Шкотска - главно опкружувајќи го градот Абердин и околината - и околу Инвернес. Со густина на населеност од 8 луѓе на квадратен километар, шкотските висорамнини се најретко населен дел од земјата и една од најретко населените области во Европа.

Речиси 100 шкотски острови се населени, најнаселен е Луис со 16.782 луѓе кои живееле во 2001 година. Помеѓу 1991 и 2001 година, вкупниот број на луѓе што живеат на шкотските острови се намалило за 3%. Спротивно на тоа, островите како Тири, Скје и Еиг доживеале зголемување на нивните популации во текот на истата деценија.

## Економска географија
Се проценува дека бруто-домашниот производ на Шкотска во 2006 година изнесува 124 милијарди фунти, што резултира со БДП по глава на жител од околу 24.000 фунти. Големи индустрии вклучуваат банкарство и финансиски услуги, челик, транспортна опрема, нафта и природен гас, и виски.

## Наводи

Категорија:Географија на Шкотска