Сива есетра

**Сива или бледа есетра** (***Scaphirhynchus albus***) — загрозен вид зракоперка, ендемска во водите на сливовите на реките Мисури и долните реки Мисисипи во Соединетите Американски Држави. Можеби дури стигнала и до реката Сент Кроа пред колонизацијата.

Именувана по својата бледа боја, таа е тесно поврзана со почестата лопатоносна есетра ( *Scaphirhynchus platorynchus* ), но е многу поголема, со просечна должина помеѓу 76 до 152 сантиметри во должина и 39 килограми во тежина во зрелоста.   Овој вид зема 15&nbsp;години за да созрее и се мресте ретко, но може да живее до еден век. Член на семејството есетра, Acipenseridae, кој потекнува од периодот креда пред 70 милиони години, бледата есетра малку се променила од тогаш. 

Во 1990 година, Службата за риби и диви животни на САД ја ставила оваа есетра на својот список на загрозени видови бидејќи во претходната деценија биле забележани малку млади единки, а видувањата значително се намалиле;  видот денес ретко се гледа во дивината. Тоа бил првиот вид риба во сливното подрачје на реката Мисури кој бил наведен како загрозен, а се смета дека губењето на неговото живеалиште е одговорно за неговото намалување. Огромното мнозинство од сливното подрачје на реката Мисури е канализирано и преградено, со што се намалуваат наслагите од чакал и бавно движечките странични канали кои се негови омилени места за мрестење. До средината на 20 век, бледата есетра била честа појава, а рибарите сметале дека фаќањето толку голема риба во слатка вода е наградувачко искуство. Видот се смета за добар вкус, а неговите јајца се користеле како кавијар, иако поретко од оние на многу други есетра. 

Напорите да се спречи изумирањето на видот имале скромен успех. Сивата есетра активно се одгледува во дванаесет инкубатори, а потомството се враќа во дивината секоја година. За подобро да се разбере однесувањето на бледата есетра, истражувачите имплантирале радио предаватели за да ги следат нивните движења и да помогнат во идентификувањето на можните области за мрестење. Федералните и државните агенции работат заедно за да го подобрат живеалиштето со обновување на областите за мрестење, бидејќи обновувањето на овие области е потребно за видот да преживее во дивината.

## Таксономија и етимологија
Таксономистите С.А. Форбс и Р.Е. Ричардсон ја класифицирале бледата есетра во 1905 година, групирајќи ја во родот *Parascaphirhynchus* и семејството Естери, кое ги вклучува сите есетри низ целиот свет. Нејзини најблиски роднини се лопаткова есетра (*Scaphirhynchus platorynchus* ), која е сè уште релативно честа, и критично загрозената алабамска есетра  (*Scaphirhynchus suttkusi* ), која наскоро може да изумре.   Овие три вида припаѓаат на подсемејството Scaphirhynchinae, кое има само уште еден род, *Pseudoscaphirhynchus*, претставен од три вида пронајдени во западно-средна Азија.

Зборот pallid значи „без боја“,  и во споредба со другите видови есетра, оваа е значително побледа.  Научното име за рибата е изведено од *Scaphirhynchus*, грчки збор што значи „уста како лопата“ и *albus* што на латински значи „бела“. 

## Биологија

### ДНК студии
За подобро да се заштити бледата есетра од истребување, било спроведено истражување на нејзината ДНК и ДНК-та на други тесно поврзани видови за да се проценат разликите во различните популации на бледа есетра и разликите помеѓу бледата и лопатковата есетра. Раните ДНК истражувања покажале дека бледата есетра и лопатковата есетра се еден вид.  Сепак, истражување од 2000 година што ги споредува ДНК секвенците кај трите членови на родот *Scaphirhynchus* (бледа, лопатка и алабамска есетра) покажале дека трите се различни видови.  Помеѓу 2001 и 2006 година, неколку проучувања испитале две популации на бледа есетра лоцирани во горниот дел од Големите Рамнини на реката Мисури и ги споредиле со јужната популација лоцирана во реката Атчафалаја во Луизијана. Овие ДНК студии заклучиле дека северните популации на бледата есетра се репродуктивно изолирани и се генетски различни од популацијата Атчафалаја. Сепак, се покажало дека генетската варијабилност кај бледата есетра е далеку помала од онаа меѓу нив и лопатковата есетра.  

Друга причина за ДНК тестирање била да се утврдат стапките на хибридизација помеѓу бледата и лопатковата есетра. Јужните популации имаат повеќе хибриди отколку што се наоѓаат во средните делови на сливот на реката Мисури, додека најсеверните популации имаат малку извештаи за хибриди. Хибридите се најчести во реката Атчафалаја во Луизијана, а секвенционирањето на ДНК кај овие хибриди покажало генетска разлика од бледата есетра, но врз основа на проценетите генетски маркери, тие биле генетски неразлични од лопатковата есетра. Поради оваа способност на два вида да се хибридизираат, некои биолози изразиле загриженост дека заштитата на еден вид што можеби не е генетски изолиран од друг претставува прекршување на Законот за загрозени видови. Не е познато дали хибридите се способни да се размножуваат или не, иако се чини дека се резултат на оплодување на јајца од бледа есетра од мажјаци од лопаткова есетра.

### Физички карактеристики
десно|мини|Детал и мерење на главата на бледа есетра одгледана во инкубатор
мини
Бледата есетра е еден од најголемите видови слатководни риби во Северна Америка. Тие генерално се долги помеѓу помеѓу 76 и 152 сантиметри во должина и тежат дури 39 килограми. Видот е древен и останал практично непроменет веќе 70 милиони години, уште од периодот креда. Бледата есетра има карактеристичен изглед кој е наречен „примитивен“, „диносаурусов“, па дури и „грд“. Иако визуелно слична, лопатковата есетра е многу помала и обично тежи не повеќе од 2,3 килограми. Бледите есетри се многу побледи по боја со сивкасто бели задни и странични делови, додека лопатковата есетра се кафеави. Бледите есетри стануваат побели како што стареат, а помладите примероци лесно се мешаат со возрасни лопаткови есетри бидејќи се слични по боја.  Како и лопатковата есетра, нивните опашки се хетероцеркални, при што горната опашна перка е подолга од долната перка, иако ова е поизразено кај бледата есетра. 

Како и кај другите есетри, бледата есетра нема лушпи или коски кои се наоѓаат кај „посовремените“ видови риби. Наместо тоа, тие имаат 'рскавични скелети со пет реда дебели 'рскавични плочи кои се протегаат по нивните страни, долни страни и грб, како и по поголемиот дел од главата. Овие дебели 'рскавични плочи се покриени со кожа и служат како заштитен оклоп. Коскената 'рскавица се протега и по задната страна, од грбната перка до опашката.

Устата и главата на бледата есетра се подолги од оние на лопатковата есетра. Кај двата вида, устата се наоѓа далеку поназад од врвот на муцката. Бидејќи немаат заби, тие ги употребуваат своите издолжени усти за да вшмукаат мали риби, мекотели и други извори на храна од речните дна. И двата вида имаат и четири мрени кои се спуштаат од муцката близу предниот дел на устата. Се верува дека мрените се сензорни карактеристики за пронаоѓање на извори на храна. Кај бледата есетра, двете внатрешни мрени се околу половина подолги од надворешните, додека кај лопатковата есетра, сите четири мрени се со иста должина. Внатрешните мрени на бледата есетра се поставени пред надворешните, но оние на лопатковата есетра се наоѓаат во суштина во права линија. Должината и позиционирањето на мрените е еден од најдобрите начини за разликување на двата вида.

### Репродукција и животен циклус
мини|Малолетник одгледан во рибник
Бледата есетра има долг животен век, живеејќи над 50, а можеби и до 100 години.    Тие немаат коски и лушпи, што го отежнува утврдувањето на нивната возраст и точното одредување колку долго живеат.  Како што е точно за многу долговечни видови, бледата есетра достигнува репродуктивна зрелост релативно доцна.  Мажјаците достигнуваат сексуална зрелост помеѓу 5 и 7 години, додека се верува дека женките стануваат способни за репродукција кога имаат најмалку 15 години. Едно проучување на девет женки покажало дека тие го започнуваат развојот на јајце клетките помеѓу 9 и 12 години, но не достигнуваат репродуктивна зрелост сè додека не наполнат 15 години. Размножувањето не се одвива секоја година; просечниот интервал помеѓу мрестењата е три години, иако други проучувања сугерираат интервал долг и до 10 години.   Мрестењето обично се одвива од мај до јули. 
мини|Долна страна на главата
Пред изградбата на брани на Мисури, бледата есетра се преселила стотици милји низводно за мрестење и барала карпести или тврди површини за да положи стотици илјади јајца.  Се проценува дека една женка бледа есетра фатена во горниот тек на реката Мисури носела 170.000&nbsp;јајца, што претставуваат над 11% од нејзината вкупна телесна тежина.  По оплодувањето, бледите јајца од есетра се изведуваат за 5 до 8&nbsp;дена, по што ларвите се враќаат низводно неколку недели. Како што ларвите развиваат опашки, тие бараат водни патишта со побавно движење и полека созреваат во период од дванаесет години. Стапката на преживување до зрелост за бледи ларви од есетра е исклучително ниска, а од стотиците илјади јајца што се несат, единствено неколку живеат до зрелост.

Со децении, не била забележана природна репродукција на бледа есетра, бидејќи сите риби кои биле уловени претставувале  постари примероци. Кон крајот на 1990-тите, млади бледи есетри биле откриени како живеат во обновена крајбрежна област на долниот тек на реката Мисури. Ова било првиот документиран примерок на диво мрестена бледа есетра во 50 години. Во 2007 година, било пријавено дека две женски бледи есетри се мрестиле во Националната рекреативна речна област Мисури, која се наоѓа низводно од браната Гевинс Поинт на реката Мисури. 

## Екологија

### Распространетост
мини|Малолетник во Националното рибно мрестилиште Неошо
Историскиот опсег на бледата есетра се протегал низ целата река Мисури и во реката Мисисипи. Историски гледано, видот бил редок до непостоечки во горниот дел на Мисисипи, веројатно поради недостаток на соодветно живеалиште. Денес, видот се смета за загрозен низ целиот свој опсег.  Од 2008 година, бледата есетра сè уште може да биде пронајдена низ целиот нејзин оригинален опсег, но нивниот број на популација значително се намалил од средината на 20 век. Реките Мисури и Мисисипи од Монтана до Луизијана, како и реката Атчафалаја во Луизијана, продолжуваат да бидат дом на стареечка популација на бледата есетра. Бледата есетра никогаш не била многу честа појава; уште во 1905 година, кога видот бил првпат идентификуван, тие претставувале само една од пет од сите есетри во долниот дел на реката Мисури и само една од 500 каде што реката Илиноис се среќава со Мисисипи.  Помеѓу 1985 и 2000 година, односот на бледите есетри во однос на сите фатени есетри се намалил од еден на околу 400 на еден на речиси 650. Проучување од 1996 година заклучило дека помеѓу 6.000 и 21.000 бледи есетри останале во нивното природно живеалиште во тоа време. 
десно|мини|Слика која покажува однесување на сифонско хранење
Шест области биле проучени за проценки на популацијата на диви бледи есетри и препораки за закрепнување од страна на Службата за риби и диви животни на Соединетите Американски Држави (СРДЖ) помеѓу 1990 година, кога видот бил прогласен за загрозен, и 2006 година. СРДЖ ги нарекол овие шест области на проучување за дивата популација „*области со приоритет за управување со закрепнување*“ (ОПУЗ). Во најсеверниот регион на студијата, познат како ОПУЗ 1, сместен помеѓу реката Маријас во Монтана и западните делови на резервоарот Форт Пек, останале само 45 диви (неинкубаторски) единки. Од нив, не биле забележани млади единки и популацијата се намалувала. Во ОПУЗ 2, сместена помеѓу браната Форт Пек, изворите на езеорто Сакакавеја и долниот тек на реката Јелоустоун до вливот на реката Тонгу, Монтана, останале само 136 диви примероци. Во ОПУЗ 3, која се протега од горниот тек на реката Ниобрара до езерото Луис и Кларк по должината на реката Мисури, не биле регистрирани автохтони популации. Сите собрани примероци изгледале како да се одгледувани во инкубаторски објекти. Сепак, овие примероци очигледно созревале и добро се прилагодувале на овој дел од реката. ОПУЗ 4 со приоритет за управување со обновување се протега од браната Гевинс Поинт до вливот на реките Мисури и Мисисипи. Овој регион ја вклучува и реката Плат. Тука, најмалку 100 уникатни примероци кои не се инкубаторски објекти се собрани во текот на периодот на студијата. Доказите, исто така, укажуваат на тоа дека во овој регион се одвива одредена дива репродукција. Во ОПУЗ 5, помеѓу вливот на Мисури и Мисисипи и Мексиканскиот Залив, биле документирани неколку стотици примероци. Повторно, некои докази сугерираат дека се случува природна репродукција, како што е докажано со обновувањето на неколку примери на незрели, неинкубаторски единки. Басенот на реката Атчафалаја е означен како ОПУЗ 6 и наодите таму биле слични на оние во ОПУЗ 4 и 5, но со поголем број уникатни единки, вкупно близу 500.

### Живеалиште
мини|Во Гевинс Поинт NFS
Бледата есетра претпочита умерени до брзи речни струи, а поголемиот дел од заробените примероци биле пронајдени во реки и потоци каде што струјата во просек е помеѓу 0,10 и 0,88 m/s. Тие исто така претпочитаат заматени водни патишта и длабочина на водата помеѓу 0,91 до 7,62 метри. Видот почесто се среќава таму каде што има изобилство од песочни подлоги, но живее и во претежно карпести водни патишта. Бледата есетра почесто ги претпочита брзите речни струи отколку лопатковата есетра.

Во едно истражување во Монтана и Северна Дакота спроведено и на бледата и на лопатковата есетра, двата вида биле опремени со радио предаватели за да можат истражувачите да ги следат нивните навики за пливање. Бледата есетра претпочитала пошироки речни канали, песочни насипи во средниот канал и бројни острови, и најчесто била забележана на длабочини на вода помеѓу 0,61 до 14,33 метри. Студијата, исто така, покажала дека бледата есетра се движела дури 21 километри на ден и до 9,2 km/h.  Се верува дека бледите есетри ги претпочитале калливите и генерално потоплите води што постоеле пред изградбата на браната на реката Мисури.

### Преференции за храна
Бледите есетри генерално се хранат на дното, пловејќи ги песочните делови на различните реки и потоци во нивното живеалиште. Иако малку се знае за прецизните навики во исхраната на овој вид, се смета дека се опортунистички хранители. Едно истражување кое ги испитувало содржините од желудниците на млади бледи есетри открило дека нивната исхрана била сезонски зависна. Различни инсекти се консумирале во некои сезони, а различни видови риби во други. Овие резултати го поддржуваат описот на навиките во исхраната на бледата есетра како опортунистички.  Рибата е поважна основна храна во исхраната за бледата есетра отколку за лопатковата есетра.  Во една студија која ги споредувала тенденциите во исхраната помеѓу возрасната лопаткова есетра и незрелата бледа есетра, откриено е дека бледата есетра консумира многу поголем број мали риби како што се ципринидите (рипчиња). Во друга студија спроведена во горниот регион на реката Мисури, испитувањето на желудникот на бледа есетра одгледувана во инкубаторски стамбени објекти покажала дека 82% од влажната тежина била мала риба, а остатокот биле инсекти слични на комарци, еднодневни муви и водни молци и мали количини на детритус и растителен материјал. 

## Зачувување
десно|мини|Вработените во USFWS пуштаат бледа есетра во реката Јелоустоун
Иако никогаш не се сметало дека е честа појава, популациите на бледата есетра брзо се намалиле кон крајот на 20 век и видот бил наведен како загрозен на 6 септември 1990 година. Владата на САД и поголемиот број на држави со популации на бледа есетра започнале напори за реставрација за да го спасат видот од истребување. Размножувањето на бледата есетра во дивината е ретко до непостоечко во повеќето области; затоа, потребна е човечка интервенција за да се обезбеди опстанок на видот.  Бледата есетра претходно се сметала за ценет вид трофеен дивеч, сè додека нивниот број не се намалил и не биле ставени на списокот на загрозени видови. Сите заробени бледи есетри денес мора да бидат вратени во дивината. Видот бил познат по тоа што бил многу вкусен, а икрата од женките се користела како кавијар.

Трасата и еколошките карактеристики на реката Мисури во северните држави на Големите Рамнини, Северна и Јужна Дакота, Небраска и Монтана, се значително изменети. Резултантните промени на реката Мисури во горните Големи Рамнини од канализацијата и зафаќањето го спречуваат преселувањето низводно. Намалените стапки на проток на вода и натоварувањата со седименти ставиле крај на сезонските поплави на поплавните рамнини во регионот. Од изградбата на браната Форт Пек во Монтана во 1937 година, и последователното бранување и канализација, реката Мисури изгубила над 90% од своите мочуришни и песочни екосистеми. Повеќе од 3,200 километри од реката Мисури се променети и само тој дел од реката над резервоарот Форт Пек во Монтана останува релативно непроменет.  Овие промени на реката имале штетно влијание врз голем број автохтони видови риби. Во 13-те американски држави каде што се наоѓа бледата есетра, само неколку други видови риби се наведени како критично загрозени.  Иако се преземаат значителни напори за да се обезбеди опстанокот на овој вид, реткоста на самоодржливите популации на бледата есетра гарантира дека таа ќе остане федерално заштитена со децении.

### Напори за зачувување на видовите
мини|Младенчиња од инкубатор кај браната Гарисон.
Две популации на бледа есетра во реките Мисури и Јелоустоун во Монтана се изложени на ризик од истребување, а моменталните проекции се дека популациите на диви бледи есетра во Монтана требало да исчезнат до 2018 година. Иако енергичен напор за порибување бил спроведен во 1996 година, сè додека бледите женки од есетра не достигнат репродуктивна зрелост некаде по наполнувањето на 15 години, напорите за закрепнување во Монтана нема да бидат лесно мерливи. Бирото за рекултивација на САД врши испуштање на изворска вода од браната Тибер на секои четири до пет години за да се обиде да создаде привид на годишна пролетна поплава за да се обноват и подмладат низводните поплавни рамнини. Овие импулсни ослободувања се прават во обид да се обнови соодветното живеалиште за бројни видови риби. 
десно|мини|Хируршки имплант на радио предавател кај сексуално зрела бледа есетра
Во Небраска, мал број бледи есетри се уловиле по должината на долниот тек на реката Плат. За разлика од поголемиот број на реки во речниот систем Мисисипи-Мисури, реката Плат има само неколку брани и тие се наоѓаат далеку спротиводно од нејзиниот влив со реката Мисури. Долниот тек на реката Плат е плиток со бројни песочни насипи и мали острови. Иако бледите есетри претпочитаат потурбулентни и подлабоки реки од Плат, помеѓу 1979 и 2003 година, над десетина бледи есетри, вклучувајќи и некои од инкубатори, се уловиле од реката Плат.  Голем број од овие бледи есетри се опремени со радио предаватели кои го следат нивното враќање во реката Плат кога нивото на водата и условите за заматеност се поволни. Совпаѓајќи се со поголемиот дел од бледите есетри што се уловиле, периодот што е генерално најповолен е во текот на пролетта и почетокот на летото. До средината на летото, намалувањето на нивото на водата и заматеноста на реката Плат ги охрабрува бледите есетри да се вратат во реката Мисури.
мини|Малолетници во инкубатор.
Долниот тек на реката Плат, долг повеќе од 48 километри, се протега од реката Елкхорн до нејзиното вливување во реката Мисури, има погодно живеалиште за мрестење за бледа есетра, иако не се пронајдени убедливи докази дека мрестењето се случува во овој регион. Заедно со долната река Јелоустоун, долната река Плат била идентификувана како еден од најдобрите од преостанатите региони со потенцијал за природно мрестење.

Во Мисури, во делот Лисабон Ботомс од Националниот резерват за риби и диви животни „Биг Мади“, ларви од диви бледи есетри биле собрани во 1998 година. Овие ларви кои не се одгледувани во инкубаторски стада биле првите пронајдени во долниот тек на реката Мисури во претходните 50 години.&nbsp;години. Обновувањето се случило по должината на страничниот канал на реката Мисури, кој бил развиен за да обезбеди соодветно живеалиште за мрестење на бледата есетра и други риби.  Страничниот канал очигледно го употребувала ларвата бледа есетра за заштита од побрзите струи на реката Мисури. 

Во 2007 година, Службата за риби и диви животни на Соединетите Американски Држави заклучила дека напорите за репродукција базирани на инкубатори треба да продолжат, заедно со следење на сите промени во популацијата, за да се утврди ефикасноста на човечката интервенција. Наодите од 2007 година, исто така, ја нагласиле потребата да се утврдат најверојатните области за мрестење, да се идентификуваат сите паразити или болести што можат да влијаат на репродуктивните способности на бледата есетра и да се испитаат инженерските можности што можат да дозволат рекреација на соодветни живеалишта без да се намали способноста на Службата за риби и диви животни на Соединетите Американски Држави да ги заштити луѓето од штетни и деструктивни поплави и да ја одржи својата способност да обезбеди соодветно зафаќање на вода за наводнување и рекреативни цели.

## Наводи

## Надворешни врски
* План за закрепнување на бледата есетра (датотека од 10 мб)
* Ревидиран план за закрепнување на бледата есетра
* Проект „Бледа есетра“ во Средната река Мисисипи
* Времето истекува, Њујорк Тајмс, 2015

Категорија:Есетри