Економија на Бангладеш

мини|300x300пкс|Читагонг е втор по големина град во Бангладеш и негово главно пристаниште
**Економијата на Бангладеш** е пазарна економија во развој . Номинално е 35-та по големина во светот и 30-та по големина според паритетот на куповната моќ; таа е класифицирана меѓу Следните единаесет економии во развој со среден приход и пограничен пазар . Во првиот квартал на 2019 година, Бангладеш бил седма најбрзо растечка економија во светот со стапка од 7,3% реален БДП на годишно ниво. Дака и Читагонг се главните финансиски центри на земјата, каде што се сместени берзата Дака и берзата Читагонг . Финансискиот сектор на Бангладеш е втор по големина во Индискиот Потконтинент . Бангладеш е една од најбрзо растечките економии во светот .

Во деценијата од 2004 година, БДП на Бангладеш просечно растел од 6,5%, што во најголем дел бил резултат на неговиот извоз на готова облека, дознаки и домашниот земјоделски сектор . Земјата спроведува извозно ориентирана индустријализација, а нејзините клучни извозни сектори вклучуваат текстил, бродоградба, риболов и морски плодови, производи од јута и кожа . Исто така, има развиено самостојна индустрија во фармацевтски производи, челик и преработка на храна . Телекомуникациската индустрија во Бангладеш со години бележи рапиден раст, примајќи големи инвестиции од странски компании. Бангладеш исто така има значителни резерви на природен гас и е седми по големина производител на гас во Азија. Прекуморските истражувачки активности се зголемуваат на нејзината поморска територија во Бенгалскиот Залив. Исто така, има големи наслаги од варовник . Владата го промовира проектот  како дел од нејзините напори за развој на растечкиот сектор на информатичка технологија во земјата.

Бангладеш е стратешки важен за економиите на североисточна Индија, Непал и Бутан, бидејќи пристаништата во Бангладеш обезбедуваат поморски пристап за овие региони и земји без излез на море . Кина, исто така, на Бангладеш гледа како на потенцијална порта за нејзиното југозападно море, вклучително и Тибет, Сечуан и Јунан .

Почнувајќи од 2019 година, приходот по глава на жител во Бангладеш се проценува според податоците на ММФ на 5.028 американски долари (ПКМ) и 1.906 американски долари (номинален). Бангладеш е член на Организацијата за економска соработка Д-8, Здружението за регионална соработка на Јужна Азија, Меѓународниот монетарен фонд, Светска банка, Светската трговска организација и Азиската банка за инвестиции во инфраструктура . Економијата се соочува со предизвици на тесните грла во инфраструктурата, бирократска корупција и невработеност кај младите.

## Економска историја

### Антички Бенгал
Источен Бенгал - источниот сегмент на Бенгал - бил историски просперитетен регион. Делтата на Ганг обезбедувала предности на блага, скоро тропска клима, плодна почва, изобилство вода и изобилство на риби, диви животни и овошје.  Стандардот на живеење се верува дека бил повисок во споредба со другите делови на Јужна Азија.  Уште во XIII век, регионот се развивал како аграрна економија.  Бенгал претставувал раскрсница на трговски патишта на Југоисточниот пат на свилата .

### Бенгалски султанат
мини|Поморски врски на Бенгалскиот Султанат
мини|Баглах бил вид на брод што многу го користеле трговците во Индискиот Океан, Арапското Море, Бенгалскиот Залив, Малачкиот Проток и Јужнокинеското Море
Економијата на Бенгалскиот Султанат наследила претходни аспекти на Султанатот во Делхи, вклучувајќи одгледување на нане, бирократија и систем на сопственост на земјиште познат како џагир. Производството на сребрени монети испишано со името на султанот од Бенгал било знак за суверенитетот на Бенгал. Бенгал бил поуспешен во овековечувањето на чисто сребрена кованица од Делхи и другите современи азиски и европски влади. Имал три извори на сребро. Првиот извор бил остатокот од сребрената резерва на претходните кралства. Вториот извор бил данок на плаќање на подредените кралства кои се плаќале во сребрена злато. Третиот извор бил за време на воените походи кога бенгалските сили ги разрешиле своите територии на сметка на соседните држави.

Очигледна живост на бенгалската економија во почетокот на 15 век уште повеќе пораснала кога земјата започнала да не му плаќа данок на Делхи, по независноста на Бенгалија и запирањето на одливот на богатство. Сведочењето на Ма Хуан за процутната бродоградителска индустрија било дел од доказите дека Бенгал уживал значителна трговија преку морето. Проширувањето на производството на муслин, серикултурата и појавата на неколку други занаети биле наведени во списокот на предмети на Ма Хуан, извезени од Бенгал во Кина. Бенгалската испорака постоела со кинеската, додека последната не се повлекла од Индискиот Океан во средината на 15 век. Сведочењето на европските патници како Лудовико ди Вартема, Дуарте Барбоса и Томе Пирес сведочат за присуството на голем број богати бенгалски трговци и сопственици на бродови во Малака . Историчарката Рила Мукерџи напишала дека пристаништата во Бенгал можеби биле ентропота (без давачки). увезувале стоки и повторно ги извезувале во Кина.

Во Бенгал постоела енергична традиција на бродоградба. Традицијата за изградба на бродови е докажана во поморските походи на султанатот во делтата на Ганг. Трговијата меѓу Бенгал и Малдивите, заснована на ориз и школки, најверојатно се вршела преку бродовите со арапски стил познати како багала. Кинеските извештаи укажуваат на бенгалски бродови кои се истакнати во водите на Југоисточна Азија. Пловило од Бенгал, веројатно во сопственост на сунганот Бенгал, можело да собере три мисии за оддавање почит - од Бенгал, Брунеи и Суматра - и очигледно бил единствениот пловен објект што бил способен за таква задача. Бенгалските бродови биле најголемите пловни објекти што патувале во тие децении во водите на Југоисточна Азија.

Сите големи деловни трансакции биле извршени во смисла на сребрена *така*. Една сребрена паричка вредела 10.250 школки. Бенгал се потпирал на увоз од Малдивите. Поради плодното земјиште, имало изобилство земјоделски производи, вклучувајќи банани, овошни овошја, калинка, шеќерна трска и мед. Домородните култури вклучувале ориз и сусам. Зеленчукот меѓу другото вклучувал и ѓумбир, сенф, кромид и лук. Имало четири вида вина, вклучувајќи кокос, ориз, *катран* и *кајанг* . Бенгалските улици биле добро обезбедени со простории за јадење, куќи за пиење и бањи. Постоеле најмалку шест варијанти на фино платно од муслин. Свилени ткаенини имало и во изобилство. Бисери, килими и гри се други важни производи. Најдобрата разновидност на хартија е направена во Бенгал од кора од црница . Високиот квалитет на хартијата се споредува со лесната бела ткаенина од муслин.

Европејците го споменувале Бенгал како „*најбогата земја со која тргуваат*“. Бенгал претставувал источен дел на исламска Индија. Како и Гуџаратскиот Султанат на западниот брег на Индија, Бенгал на исток бил отворен кон морето и акумулирал профит од трговијата. Трговци од целиот свет тргувале во Бенгалскиот Залив . Извозот на памучен текстил бил единствен аспект на бенгалската економија. Марко Поло го истакнал значењето на Бенгал во трговијата со текстил. Во 1569 година, венецијанскиот истражувач Цезар Фредерик напишал за тоа како трговците од Пегу во Бурма тргувале со сребро и злато со Бенгали.  Трговски патишта преку копно, го поврзувале Бенгал со северна Индија, Средна Азија и Блискиот Исток.

### Могулски Бенгал
[лево|мини|250x250пкс|Жеена во [Дака облечена во фин бенгалски муслин, 18 век.]]
Во времето на Могулското Царство , Бенгал работел како центар на трговијата со муслин, свила и бисери низ целиот свет. Локално, голем дел од Индија зависел од бенгалски производи како што се ориз, свила и памучни текстили . Во странство, Европејците зависеле од бенгалски производи, како што се памучни текстили, свила и опиум; На пример, Бенгал учествувал со 40% во увозот на Холандија од Азија. Бенгал испраќал калтар во Европа, продавал опиум во Индонезија, извезувал сурова свила во Јапонија и Холандија и произведувал памучни и свилени текстили за извоз во Европа, Индонезија и Јапонија. Вистинските плати и животниот стандард во Бенгал од 18 век биле споредливи со Велика Британија, која пак имала највисок животен стандард во Европа.

За време на ерата на Могулското Царство, најважниот центар за производство на памук бил Бенгал, особено околу неговиот главен град Дака, што довело до тоа муслинот да се нарекува „*дака*“ на далечните пазари како што е Средна Азија. Бенгалските земјоделци брзо научиле техники на одгледување црница и свила, правејќи го глаен свиларски регион за производство на светот. На пример, Бенгал учествувал со повеќе од 50% од текстилот и околу 80% од свилата што ги увезувале Холанѓаните од Азија.

Бенгал исто така имал голема бродоградба . Индраџит Реј го проценува производството на бродоградба во Бенгал во текот на шеснаесеттиот и седумнаесеттиот век на 223.250 тони годишно, во споредба со 23.061 тони произведени во деветнаесет колонии во Северна Америка од 1769 до 1771 година. Тој исто така ја оценува поправката на бродот како многу напредна во Бенгал.  Бенгалската бродоградба била напредна во споредба со европската бродоградба во тоа време. Важна иновација во градењето на бродови била воведување на дизајн на палубата во бродовите, што резултирало со трупови кои биле посилни и помалку склони кон истекување од структурно слабите трупови на традиционалните европски бродови. Британската Источноиндиска компанија подоцна започнала да прави дупликат од овој модел на граба во 1760-те, што довело до значителни подобрувања во пловидноста и навигацијата за европски бродови за време на индустриската револуција .

### Британски Бенгал
Британската компанија од Источна Индија, која ја презела целосната контрола над Бенгал во 1793 година со укинување на Низаматот (локално правило), избрало да ја развие Калкута, денес главен град на Западен Бенгал, како нивен трговски и административен центар за териториите на компанијата во Јужна Азија . Развојот на Источен Бенгал потоа бил ограничен на земјоделството.  Административната инфраструктура од крајот на XVIII и XIX век ја засилило функцијата на Источен Бенгал како примарен земјоделски производител - главно ориз, чај, памук, шеќерна трска и јута - за преработувачите и трговците од цела Азија и пошироко.

### Современ Бангладеш
По независноста од Пакистан, Бангладеш ја следел социјалистичката економија со национализирање на сите индустрии, што се покажало како критична грешка преземена од владата на Лигата Авами . Некои од истите фактори што го направиле Источен Бенгал во просперитетен регион станале неповолни страни во текот на деветнаесеттиот и дваесеттиот век. Како што се зголемувало очекуваното траење на животот, ограничувањата на земјиштето и годишните поплави сè повеќе станувале ограничувања за економскиот раст.  Традиционалните земјоделски методи станале пречки за модернизација на земјоделството.  Географијата сериозно го ограничил развојот и одржувањето на современ систем за транспорт и комуникација.

Поделбата на Британска Индија и појавата на Индија и Пакистан во 1947 година сериозно го нарушиле економскиот систем. Обединетата влада на Пакистан ги проширила обработливите површини и некои постројки за наводнување, но руралното население генерално станало посиромашно помеѓу 1947 и 1971 година, бидејќи подобрувањата не биле во чекор со зголемувањето на руралното население. Петгодишните планови на Пакистан се определиле за стратегија за развој засновани на индустријализација, но најголемиот дел од буџетот за развој му припаднале на Западен Пакистан, односно современ Пакистан.  Недостатокот на природни ресурси значело дека Источен Пакистан бил многу зависен од увозот, создавајќи проблем со платниот биланс.  Без значителна програма за индустријализација или соодветна аграрна експанзија, економијата на Источен Пакистан стабилно опаѓала.  Вината била ставена од разни набудувачи, но особено кај оние во Источен Пакистан, за лидерите на Западен Пакистан, кои не само што доминирале во владата, туку и во поголемиот дел од растечката индустрија во Источен Пакистан.

Бидејќи Бангладеш ја следел социјалистичката економија со национализирање на сите индустрии по нејзината независност, земјата доживеала бавен раст на производство на искусни претприемачи, менаџери, администратори, инженери и техничари. Имало критичен недостиг на основни житни храна и други основни производи поради нарушувања во времето на војната.  Надворешните пазари за јута биле изгубени поради нестабилноста на снабдувањето и зголемената популарност на синтетичките замени.  Девизните ресурси биле малку, а банкарските и монетарните системи не биле сигурни.  Иако Бангладеш поседувал голема работна сила, огромните резерви на недоволно обучени и недоволно платени работници биле главно неписмени, неквалификувани и недоволно вработени.  Индустриските ресурси што можат да се искористат од комерција, освен природниот гас, не се постигнале.  Инфлацијата, особено за основните производи за широка потрошувачка, се движела меѓу 300 и 400 проценти.  Војната за независност го осакатил сообраќајниот систем.  Стотици патни и железнички мостови биле уништени или оштетени, а возниот парк бил несоодветен и бавно се поправал.  Новата земја сè уште се опоравувала од силниот циклон што ја погодил областа во 1970 година и предизвикал 250.000 смртни случаи.  Индија се појавила веднаш со критично измерена економска помош во првите месеци откако Бангладеш постигнал независност од Пакистан.  Помеѓу декември 1971 година и јануари 1972 година, Индија му исплатила 232 милиони американски долари помош на Бангладеш од политичко-економската помош што Индија ја добила од САД и СССР . Официјален износ на исплата сè уште не е објавен.

По 1975 година, лидерите на Бангладеш започнале да го свртуваат вниманието кон развој на нови индустриски капацитети и санација на нејзината економија. Статичкиот економски модел усвоен од овие рани лидери, сепак - вклучувајќи ја и национализацијата на голем дел од индустрискиот сектор - резултирала со неефикасност и економска стагнација.  Почнувајќи од крајот на 1975 година, владата постепено му давала поголем обем на учеството на приватниот сектор во економијата, модел што продолжил и понатаму.  Многу државни претпријатија биле приватизирани, во полето на банкарството, телекомуникациите, авијацијата, медиумите.  Неефикасноста во јавниот сектор се зголемила сепак со постепено темпо; се зголемил и надворешниот отпор кон развој на најбогатите природни ресурси на земјата; и секторите на електрична енергија, вклучително и инфраструктурата, кои придонеле за забавување на економскиот раст.

Во средината на 1980-тите, постоеле охрабрувачки знаци на напредок. Економските политики насочени кон поттикнување на приватните претпријатија и инвестиции, приватизација на јавните индустрии, враќање на буџетската дисциплина и либерализација на режимот на увоз биле забрзани.  Од 1991 до 1993 година, владата успешно го следела унапредениот објект за структурно прилагодување (ESAF) со Меѓународниот монетарен фонд (ММФ), но не успеала да ги следи реформите во голем дел поради преокупираноста со домашните политички проблеми на владата.  Кон крајот на 90-тите години, владините економски политики станале позасилени, а некои придобивки биле изгубени, што било истакнато со огромниот пад на странските директни инвестиции во 2000 и 2001 година.  Во јуни 2003 година, ММФ одобрил 3-годишен план од 490 милиони американски долари како дел од Центарот за намалување на сиромаштијата и растот за Бангладеш, чија цел била поддршка на владината програма за економски реформи до 2006 година.  Седумдесет милиони долари биле ставени на располагање веднаш.  Во иста насока Светска банка одобрила 536 милиони американски долари без камати.  Економијата бележи постојан раст на реалниот БДП од најмалку 5% од 2003 година. Во 2010 година, Владата на Индија ја продолжила кредитната линија во вредност од една милијарда долари за да се спротивстави на тесните односи на Кина со Бангладеш.

Бангладеш историски има голем трговски дефицит, финансиран главно преку приходи за помош и дознаки од работници во странство. Девизните резерви значително опаднале во 2001 година, но се стабилизирале во опсег од 3 до 4 милијарди американски долари (или покритие на увозот од околу 3 месеци).  Во јануари 2007 година, резервите изнесувале 3,74 милијарди долари, а потоа се зголемиле на 5,8 милијарди долари до јануари 2008 година, во ноември 2009 година тој надминал 10,0 милијарди долари, а заклучно со април 2011 година 12 милијарди американски долари според централната банка на Бангладеш.  Зависноста од странска помош и увоз исто така се намалила постепено од раните 1990-ти. Според Банката од Бангладеш, резервата била 30 милијарди долари во август 2016 година

Во последната деценија, сиромаштијата паднала за околу една третина со значително подобрување на индексот на човечки развој, писменост, очекуван животен век и потрошувачка на храна по глава на жител. Со раст на економијата близу 6% годишно, повеќе од 15 милиони луѓе ја надминале сиромаштијата од 1992 година.

## Макро-економски тренд
Ова е графикон на трендот на бруто домашниот производ на Бангладеш по пазарни цени проценет од Меѓународниот монетарен фонд со бројки во милиони бангладешка така. Сепак, ова го одразува само формалниот сектор на економијата.

Средните плати биле 0,58 американски долари за еден час во 2009 година.

Следната табела ги прикажува главните економски индикатори во периодот 1980–2019 година. Инфлацијата под 5% е зелена.

## Економски сектори

### Земјоделството
десно|мини|300x300пкс|Карта што ги покажува областите на растење на главните земјоделски производи.
Поголемиот дел од Бенгалците денес заработуваат од земјоделството. Иако оризот и јутата се примарни култури, пченката и зеленчукот добиваат поголемо значење.  Поради проширувањето на мрежите за наводнување, некои производители на пченица се префрлиле на одгледување пченка што се користи претежно како храна за живина.  Чајот се одгледува на североисток.  Поради плодната почва во Бангладеш и нормално изобилството на водоснабдување, оризот може да се одгледува и да се бере трипати годишно во многу области.  Поради низа фактори, трудоинтензивното земјоделство во Бангладеш постигнало стабилно зголемување на производството на жито за храна и покрај често неповолните временски услови.  Овие вклучуваат подобра контрола на поплавување и наводнување, генерално поефикасна употреба на ѓубрива и воспоставување подобра дистрибуција и рурални кредитни мрежи.  Со произведени 28,8 милиони метрички тони во периодот 2005–2006 година (јули – јуни), оризот е главна култура на Бангладеш.  За споредба, производството на пченица во периодот 2005–2006 година било 9 милиони метрички тони.  Притисокот на населението продолжува да носи сериозен товар на производниот капацитет, создавајќи дефицит во храната, особено на пченицата.  Странската помош и комерцијалниот увоз ја пополнуваат празнината  но сезонскиот глад („ монга “) останува проблем. Невработеноста останува сериозен проблем, а зголемената загриженост за земјоделскиот сектор во Бангладеш ќе биде неговата способност да апсорбира дополнителна работна сила.  Наоѓањето алтернативни извори на вработување ќе продолжи да биде застрашувачки проблем за идните влади, особено со зголемениот број селани без земја кои веќе сочинуваат околу половина од руралната работна сила.  Поради ранливоста на земјоделците кон разни ризици, најсиромашните во Бангладеш се соочуваат со бројни потенцијални ограничувања на нивната способност да го подобрат земјоделското производство и нивните средства за живот. Овие вклучуваат реален и перципиран ризик за инвестирање во нови земјоделски технологии и активности (и покрај нивниот потенцијал за зголемување на приходот), ранливост на шокови и стресови и ограничена можност за ублажување или справување со нив и ограничен пристап до информациите на пазарот.

### Производство и индустрија
Многу нови работни места - претежно за жени - се создадени од динамичната приватна готова облека за индустрија во земјата, која растела со двоцифрена стапка во поголемиот дел од 90-тите години на минатиот век. До крајот на 90-тите години на минатиот век, околу 1,5 милиони луѓе, претежно жени, биле вработени во секторот за облека, како и производи од кожа, особено обувки (единица за производство на чевли). Во текот на 2001–2002 година, извозната заработка од готова облека достигнала 3.125 милиони американски долари, што претставува 52% од вкупниот извоз на Бангладеш. Бангладеш ја надминал Индија во извозот на облека во 2009 година, нејзиниот извоз бил 2,66 милијарди американски долари, пред индиското од 2,27 милијарди американски долари и во 2014 година извозот се искачил на 3,12 милијарди долари месечно. Во фискалната 2018 година, Бангладеш успеал да собере 36,67 милијарди американски долари приходи од извоз на произведена стока, од кои 83,49 проценти се од секторот за производство на облека.

Источен Бенгал бил познат по својот фин муслин и свилена ткаенина уште пред британскиот период. За предивото и ткаенината им завидувале на поголемиот дел од предмодерниот свет. Аристократијата во Азија и Европа носела бенгалски муслин, свила и брокат. Воведувањето на машински текстил од Англија кон крајот на XVIII век ја напишала несреќата за скапиот и долготраен процес на разбој на рацете. Одгледувањето памук изумрело во Источен Бенгал, а текстилната индустрија станала зависна од увезено предиво. Оние што заработувале за живот во текстилната индустрија биле принудени потполно да се потпрат на земјоделството. Преживеале само најмалите остатоци од некогаш просперитетна индустрија.

Другите индустрии кои покажале многу силен раст вклучуваат фармацевтската индустрија, бродоградба, информатичка технологија, кожа, индустрија за челик, и лесна индустрија.
мини|Фабрика за текстилна ткаенина во Бангладеш
Текстилната индустрија на Бангладеш, која вклучува трикотажа и готова облека (РМГ) заедно со специјализирани текстилни производи, е носител број еден во земјата за извоз, со 21,5 милијарди долари во 2013 година - 80% од вкупниот извоз на Бангладеш од 27 милијарди долари. Бангладеш е втор во светскиот извоз на текстил, зад Кина, која извела текстил во вредност од 120,1 милијарди долари во 2009 година. Индустријата вработува скоро 3,5 милиони работници. Тековниот извоз е двојно зголемен од 2004 година. Платите во текстилната индустрија во Бангладеш се најниски во светот заклучно со 2010 година. Земјата се смета за најстрашен соперник на Кина, каде што платите рапидно се зголемуваат, а валутата апресира. Од 2012 година, платите останале ниски за 3 милиони луѓе вработени во индустријата, но немирите во работната сила се зголемиле и покрај енергичните владини активности за воспоставување мир во работната сила. Сопствениците на текстилни фирми и нивните политички сојузници имале моќно политичко влијание во Бангладеш. Индустријата за урбана облека создала повеќе од еден милион работни места во формалниот сектор за жени, придонесувајќи за високото учество на трудот во Бангладеш. Иако може да се тврди дека жените кои работат во индустријата за облека се подложени на небезбедни услови за работна сила и ниски плати, Дина М. Сидиќи тврди дека и покрај тоа што условите во фабриките за облека во Бангладеш „*во никој случај не се идеални*“, тие сепак им даваат на жените во Бангладеш можност да заработат свои плати. Како доказ, таа укажува на стравот создаден од усвојувањето на законот „*Харкинс Бил*“ (за спречување на детски труд) во 1993 година, што предизвикал сопствениците на фабрики да отпуштат „околу 50 000 деца, од кои многумина им помагале на своите семејства, принудувајќи ги да бидат во нерегулирана сектор, ео пониски плати и многу помалку безбедни занимања како што се кршење тули, домашни услуги и влечење рикша “.

И покрај тоа што условите за работа во фабриките за облека не се идеални, тие имаат тенденција да бидат финансиски посигурни од другите занимања и „*да ги зголемат економските можности на жените за трошење, заштеда и инвестирање на своите приходи*“. И мажените и невенчаните жени им испраќаат пари на своите семејства како дознаки, но овие заработени плати имаат повеќе од економски придобивки. Многу жени во конфекциската индустрија стапуваат во брак подоцна, имаат пониски стапки на плодност и достигнуваат повисоки нивоа на образование.

По масовните немири во трудот во 2006 година , владата формирала Одбор за минимална плата, вклучително и бизнис сектор и претставници на работници, кои во 2006 година поставиле минимална плата еквивалентна на 1,662,50 таки, или 24 долари месечно. Во 2010 година, по широко распространетите протести на трудот со вклучени 60.000 работници во јуни 2010 година, од страна на Одборот, се разгледувал контроверзен предлог со кој ќе се зголеми месечниот минимум на 50 американски долари месечно, сè уште далеку под работничките барања од 5.000 таки, или 72 американски долари. На 28 јули 2010 година било објавено дека минималната плата ќе се зголеми на 3.000 таки, околу 43 американски долари.

Владата, исто така, верува дека е неопходна одредена промена. На 21 септември 2006 година, тогашната премиерка Каледа Зија ги повикала фирмите за текстил да обезбедат безбедност на работниците со усогласување со меѓународното законодавство за труд на говорот што го отворила *Изложбата за облека и текстил во Бангладеш* (BATEXPO).

Многу западни мултинационални компании користат работна сила во Бангладеш, што е една од најевтините во светот: 30 евра месечно во споредба со 150 или 200 во Кина. Четири дена се доволни за извршниот директор на една од петте најдобри глобални текстилни марки да го заработи тоа што ќе го заработи работничка во облека од Бангладеш во нејзиниот живот Во април 2013 година, најмалку 1.135 текстилни работници загинале при уривање на нивната фабрика. Други фатални несреќи поради нехигиенски фабрики кои го зафатиле Бангладеш се: во 2005 година се срушила фабрика и предизвикало смрт на 64 лица. Во 2006 година, во серија пожари загинале 85 лица, а други 207 биле повредени. Во 2010 година, околу 30 лица починале од задушување и изгореници во два сериозни пожари.

Во 2006 година, десетици илјади работници се мобилизирале во едно од најголемите штрајкувачки движења во земјата, што влијаело на скоро сите 4000 фабрики. Здружението на производители и извозници на облека од Бангладеш (БГМЕА) ги користела полициските сили за сузбивање. Тројца работници биле убиени, стотици други ранети со куршуми или затворени. Во 2010 година, по ново штрајкувачко движење, скоро 1.000 луѓе биле повредени меѓу работниците како резултат на репресијата.

### Бродоградба и кршење брод
десно|мини|300x300пкс|BNS ''Durgam'' во Бангладеш
Бродоградбата е растечка индустрија во Бангладеш со голем потенцијал. Поради потенцијалот на градење на бродови во Бангладеш, земјата се споредува со земји како Кина, Јапонија и Јужна Кореја . Осврнувајќи се на зголемената количина на извозни зделки обезбедени од бродоградежните компании, како и ниската цена на работна сила достапна во земјата, експертите сугерираат дека Бангладеш може да се појави како главен конкурент на глобалниот пазар на мали и средни бродови што одат на океанот.

Бангладеш ја има и најголемата индустрија за бродско рециклирање во светот која вработува над 200.000 Бенгалци и претставува половина од целиот челик во Бангладеш.  .

*Khulna Shipyard Limited* (КСИ) со над пет децении репутација ја водела индустријата за изградба на бродови во Бангладеш и изградила широк спектар на бродови за домашни и меѓународни клиенти. КСИ изградила бродови за морнарицата на Бангладеш, армијата на Бангладеш и крајбрежната стража на Бангладеш според договорот на Министерството за одбрана.

### Финансии
До 80-тите години на минатиот век, во финансискиот сектор на Бангладеш доминирале државните банки. Со големата реформа направена во финансиите, приватните трговски банки биле основани преку приватизација. Следната програма за реформи во финансискиот сектор била започната од 2000 до 2006 година со фокус на развојот на финансиските институции и усвојување на регулативи и надзор засновани врз ризик од Бенгалската банка. До денес, банкарскиот сектор се состои од 4 СЦБ, 4 државни специјализирани банки кои се занимаваат со финансирање на развој, 39 приватни комерцијални банки и 9 странски комерцијални банки.

### Информациско-комуникациска технологија
Секторот за информатичка технологија во Бангладеш е сè поголем пример за тоа што може да се постигне по немилосрдните напори на сегашната влада да создаде квалификувана работна сила во ИКТ секторот. Работната сила во ИКТ се состои од приватен сектор и независна квалификувана работна сила во ИКТ. ИКТ-секторот придонесува за економскиот раст на Бангладеш. Советникот за ИКТ на премиерот, Саџиб Вазед се надевал дека Бангладеш ќе стане главен играч во ИКТ секторот во иднина. Во последните години, Бангладеш забележал огромен раст во ИКТ-секторот. Бангладеш е пазар од 160 милиони луѓе со огромно трошење на потрошувачите околу мобилни телефони, телекомуникации и интернет. Бангладеш има 80 милиони  корисници на интернет, што се проценува на раст од 9% во користењето на Интернет до јуни 2017 година, напојувано со мобилен интернет. Бангладеш во моментов има активни 23 милиони  корисници на Фејсбук. Бангладеш во моментов има 143,1 милиони корисници на мобилен телефон.  Бангладеш извезува програмска опрема, игри, надворешно изведување и услуги во вредност од 800 милиони долари  во европските земји, САД, Канада, Русија и Индија до 30 јуни 2017 година. Помладиот министер за ИКТ дивизија на Министерството за пошта, телекомуникации и информатичка технологија изјавил дека Бангладеш има за цел да ги зголеми своите извозни приходи од секторот за информатичка и комуникациска технологија (ИКТ) на 5 милијарди долари до 2021 година.

## Инвестиции
Капитализацијата Берзата Дака во Бангладеш преминала 10 милијарди долари во ноември 2007 година и марката од 30 милијарди долари во 2009 година и 50 милијарди американски долари во август 2010 година. Бангладеш имал берза со најдобри перформанси во Азија за време на неодамнешната глобална рецесија помеѓу 2007 и 2010 година, поради релативно ниските корелации со берзите на развиените земји.

Големите инвестиции во недвижнини од страна на домашни и странски жители на Бангладеш, довеле до огромен бум на згради во Дака и Читагонг.

Неодамнешните трендови за инвестирање во Бангладеш (2011) кога Саудиска Арабија се обидува да обезбеди јавни и приватни инвестиции во нафта и гас, електрична енергија и транспортни проекти, Обединетите Арапски Емирати (ОАЕ) сакаат да инвестираат во растечката индустрија за изградба на бродови во Бангладеш, охрабрени од компаративната предност на трошоците, Тата, водечка индустриска мултинационална компанија со седиште во Индија, ќе инвестира 1500 таки за воспоставување автомобилска индустрија во Бангладеш, Светска банка инвестира во рурални патишта за подобрување на квалитетот на живеење, руандаските претприемачи сакаат да инвестираат во фармацевтскиот сектор во Бангладеш со оглед на неговиот потенцијал на меѓународниот пазар, Самсунг се обидел да изнајми 500 индустриски парцели од органот за извозни зони за да воспостави центар за електроника во Бангладеш со инвестиција од 1,25 милијарди американски долари, Националниот одбор за приходи (НБР) е подготвен да ги повлече објектите за даночни попусти за инвестиции во пазар на капитал од страна на одделни даночни обврзници од фискалната 2011-12 година. Во 2011 година, Јапонската банка за меѓународна соработка го рангирала Бангладеш како 15-то најдобро одредиште за инвестиции за странски инвеститори.

### Пад на пазарот во периодот 2010-11 година
Пазар на капитал доживеал голем пад во текот на 2010 година и 2011 година. Милиони инвеститори банкротирале како резултат на падот на пазарот. Се верува дека несреќата била предизвикана вештачки за да имаат корист неколку играчи на штета на големите играчи.

### Компании
На списокот се вклучени десет најголеми компании од Бангладеш според вредноста на тргувањето (милиони во БДТ) во 2018 година.

### Состав на економски сектори
мини|Фабрика за фармацевтски производи во Газипур .
Здружението на производители и извозници на облека од Бангладеш (БГМЕА) предвидувал извоз на текстил од 7,90 милијарди американски долари заработени во 2005-06 година на 15 милијарди американски долари до 2011 година. Делумно овој оптимизам произлегол од тоа колку добро се снаоѓал во секторот од крајот на квотите за текстил и облека.

Според извештајот на Програмата за развој на Обединетите нации „*Размислувања за шиење: Како да се реализираат придобивките од човечкиот развој во светот после по квотата*“, Бангладеш можел да го надомести падот на европската продажба преку птварање нови пазари во Соединетите Американски Држави.

„[*Во 2005 година] имавме огромен раст.* *Текстилниот режим без квоти се покажа како голем поттик за нашите фабрики* “, изјавил пред новинарите претседателот на БГМЕА, СМ Фазлул Хоке, откако била откриена стапката на раст на секторот од 24 проценти.

Оптимистички тон имал и претседателот на Здружението на производители и извозници на трикотажа од Бангладеш (БКМЕА), г-дин Фазлул Хоке. Во интервју за Јунајтед њуз Бангладеш, тој ја пофалил стабилната стапка на раст, велејќи: „*Квалитетот на нашите производи и неговата конкурентност во однос на цените му помогнаа на секторот да постигне таков ... огромен успех*“.

Плетената облека забележала најголем раст кај сите текстилни производи во 2005-06 година, со пораст од 35,38 проценти на 2,82 милијарди американски долари. Меѓутоа, во надолна линија, силниот раст на секторот дошол во услови на нагли падови на цените на текстилните производи на светскиот пазар, при што растот последователно зависи од големото зголемување на обемот.

На барањето на Бангладеш да се зголеми количината на трговија со текстил, помогнало и ограничувањата на кинескиот текстил од САД и ЕУ. Американската граница го ограничува растот на увозот на кинески текстил на 12,5 проценти следната година и помеѓу 15 и 16 проценти во 2008 година. Договорот на ЕУ слично управува со растот на увозот до 2008 година.

Бангладеш може да продолжи да има корист од овие ограничувања во следните години, сепак климата на пад на глобалните цени на текстилот ги принудува стапките на платите да бидат центарот на напорите на нацијата да го зголеми уделот на пазарот.

Тие нудат низа стимулации за потенцијалните инвеститори, вклучително 10-годишен даночен одмор, бесцарински увоз на капитални добра, суровини и градежни материјали, ослободувања од данок на доход на плати исплатени на странски државјани за три години и ослободувања од данок на дивиденда за периодот на даночниот одмор.

Целокупната стока произведена во зоните може да се извезува без давачки, покрај што Бангладеш има корист од генерализираниот систем на преференции на американските, европските и јапонските пазари и е исто така опремен со статус на најпосакувана нација од САД.

Понатаму, Бангладеш не воведува плафон за инвестиции во ЕПЗ и дозволува целосно враќање на профитот.

Забрането е формирање на работнички синдикати во рамките на ЕПЗ, како и штрајкови.

Бангладеш е светски лидер во своите напори да се стави крај на употребата на детски труд во фабриките за облека. На 4 јули 1995 година, Здружението на производители и извозници на облека од Бангладеш, Меѓународната организација на трудот и УНИЦЕФ потпишале меморандум за разбирање за елиминација на детскиот труд во секторот за облека. Спроведувањето на овој пионерски договор започнал во есен 1995 година, а до крајот на 1999 година, детскиот труд во трговијата со облека бил практично елиминиран. Трудоинтензивниот процес на бродско рециклирање бил развиен до тој степен што сега ги исполнува повеќето домашни потреби од челик во Бангладеш. Другите индустрии вклучуваат шеќер, чај, кожни производи, весник, фармацевтски производи и производство на ѓубрива .

Владата на Бангладеш продолжува да се додворува на странски инвестиции, нешто што го направи прилично успешно во производството на електрична енергија и истражување и производство на гас, како и во други сектори како што се мобилна телефонија, текстил и фармацевтски производи. Во 1989 година, истата година потпишала билатерален договор за инвестиции со САД, а исто така формирала и Одбор за инвестиции за поедноставување на постапките за одобрување и почетнички постапки за странските инвеститори, иако во пракса одборот не направил многу за да ги зголеми инвестициите. Владата го создала органот за зона за обработка на извозот во Бангладеш за управување со различните зони за обработка на извозот. Агенцијата моментално управува со ЕПЗ во Адамџи, Читагонг, Комила, Дака, Ишварди, Карнафули, Монгла и Утара . Владата му дала дозвола на приватниот сектор да гради и да работи со првична конструкција на ЕПЗ на корејска ЕПЗ започната во 1999 година. Во јуни 1999 година, AFL-CIO поднел петиција до Владата на САД да му го забрани пристапот на Бангладеш на американските пазари според генерализираниот систем на преференции (ГСП), наведувајќи го неуспехот на земјата да ги исполни ветувањата дадени во 1992 година за да се овозможи слобода на здружување во ЕПЗ.

## Меѓународната трговија
Неодамна, пандемијата КОВИД-19 нанела огромна штета на скоро сите сектори на економијата, меѓу другото, особено, тоа предизвикало намалување на извозот за 16,93 проценти, а на увозот за 17 проценти за 2019-2020.
мини|300x300пкс|Карта на извозот на Бангладеш (2016)
Во 2015 година, најголем извоз на Бангладеш се неплетените машки костуми (5,6 милијарди американски долари), плетените маици (5,28 милијарди долари), плетените џемпери (4,12 американски долари), неплетените женски костуми (3,66 американски долари) и неплетените машки кошули (2,52 милијарди долари)  Во 2015 година, најголем увоз на Бангладеш е ткаен памук (1,33 милијарди американски долари), рафинирана нафта (1,25 милијарди долари), лесен чист ткаен памук (1,12 американски долари), суров памук (1,01 милијарда долари) и пченица (900 милиони американски долари).

Во 2015 година, најголемите извозни одредишта на Бангладеш се САД (6,19 американски долари), Германија (5,17 милијарди долари), Велика Британија (3,53 милијарди долари), Франција (2,37 милијарди долари) и Шпанија (2,29 милијарди долари). Во 2015 година, највисоко потекло за увоз е Кина (13,9 милијарди долари), Индија (5,51 милијарди долари), Сингапур (2,22 милијарди долари), Хонгконг (1,47 милијарди долари) и Јапонија (1,36 милијарди долари).

## Жените од Бангладеш и економијата
мини|Стапки на учество на труд кај мажи и жени
Заклучно со 2014 година, учеството на жените во работната сила е 58% според податоците на Светска банка, а учеството на мажите со 82%.

Во извештајот на Светска банка од 2007 година било наведено дека областите во кои учеството на женската работна сила се зголемило најмногу, се во областа на земјоделството, образованието и здравството и социјалната работа. Над три четвртини од жените во работната сила работат во земјоделскиот сектор. Од друга страна, Меѓународната организација на трудот известува дека учеството на женската работна сила е зголемено само во професионалните и административните области помеѓу 2000 и 2005 година, покажувајќи зголемено учество на жените во секторите за кои е потребно високо образование. Податоците за вработеноста и учеството на работната сила од Светска банка, ООН и МОТ варираат и честопати се под извештаи за работата на жените поради неплатена работна сила и неформални работни места во секторот.  Иако овие полиња се претежно платени, жените доживуваат многу различни работни услови од мажите, вклучувајќи ги разликите во платите и работните бенефиции. Женските плати се значително пониски од платите на мажите за истата работа со жени кои плаќаат дури 60-75 проценти помалку од она што го прават мажите.

Еден пример за акција што се презема за подобрување на женските услови во работната сила се невладините организации . Овие невладини организации ги охрабруваат жените да се потпрат на сопствените заштеди, наместо надворешните средства да им овозможат на жените зголемено донесување одлуки и учество во семејството и општеството. Сепак, некои невладини организации кои се занимаваат со микроекономски прашања меѓу одделни семејства не успеваат да се справат со пошироки макроекономски прашања што спречуваат целосна автономија и напредување на жените.

## Историска статистика
мини|Чаршиите се популарни места за трговија со секојдневни потреби во домаќинството.
Бангладеш направил значителни чекори во перформансите на економскиот сектор од независноста во 1971 година. Иако економијата значително се подобрила во 90-тите години на минатиот век, Бангладеш сè уште страда во областа на надворешната трговија во Јужна Азија. И покрај големите пречки во растот, како што се неефикасноста на државните претпријатија, рапидно растечката работна сила што не може да се апсорбира од земјоделството, несоодветното напојување  и бавната имплементација на економските реформи, Бангладеш направил некои напредувања во подобрувањето на климата за странски инвеститори и либерализација на пазарите на капитал ; на пример, преговарал со странски фирми за истражување на нафта и гас, ја подобрил дистрибуцијата на гас за готвење низ целата земја и иницирал изградба на цевководи и централи на природен гас. Напредокот во однос на другите економски реформи е запрен поради противењето на бирократијата, синдикатите на јавниот сектор и другите групи на интереси.

Особено силните поплави од 1998 година го зголемиле протокот на меѓународна помош . Досега глобалната финансиска криза немала големо влијание врз економијата. Странската помош бележи постепен пад во последните неколку децении, но економистите сметаат дека ова е добар знак за самодоверба. Постои и драматичен раст на извозот и приливот на дознаки што и помогна на економијата да се шири со стабилна стапка.

Бангладеш е на списокот на најмалку развиени земји на ООН (ЛДЦ) од 1975 година. Бангладеш ги исполнил условите да се признае како земја во развој во март 2018 година. Бруто национален приход на Бангладеш (БДП) 1.724 американски долари по глава на жител, Индекс на човечки средства (НВО) 72 и Индекс на економска ранливост (ЕВИ) 25,2.

### Бруто извоз и увоз

## Поврзано

* Академија за рурален развој во Бангладеш
* Електричен сектор во Бангладеш
* Автомобилска индустрија во Бангладеш
* Сектор РМГ во Бангладеш
* Список на компании на Бангладеш
* Список на најголемите трговски партнери на Бангладеш
* 3G (земји)
* Корупција во Бангладеш

## Наводи

## Надворешни врски

*     
* Економски вести од Бангладеш 
* Буџет на Бангладеш 2007 - 2008 година
* Накратко буџет 2016–17
* Резиме на статистика за трговија на Светска банка Бангладеш, 2007 година