Разбирање на поезијата

***Разбирање на поезијата*** бил влијателен американски универзитетски учебник и поетска антологија од Клинт Брукс и Роберт Пен Ворен, првпат издадена во 1938. Книгата влијаела врз Новата критика и достигнала четврто издание во 1976.

Учебникот „имал големо влијание ... на учењето поезија на универзитетско ниво во Америка.“ Меѓууниверзитетскиот институт за студии ја именувал книгата како една од „педесетте најдобри книги настолетието“.

*Разбирање на поезијата* според еден напис на мрежното место на *Модерна американска поезија* „озаконува многу од таканаречените ново-критички идеи во еден разбирлив приод кон проучувањето на литературата. Нивната книга и нејзината придружна книга, *Разбирање на прозата* (1943), го менуваат од корен изучувањето на литературата на универзитетите и се здобива со многу следбеници кои доминирале со катедрите за англиски јазик во шеесеттите години од минатиот век.“

Дури и тие кои се многу критични за приодот на учебникот кон поезијата го признале досегот и влијанието на книгата. Поетот Рон Силимен ја нарекол „хегемонскиот учебник за поезија во тој период.”

Според Вореновиот некролог во *[[Њујорк тајмс]]*: „*Разбирањето на поезијата* и *Разбирањето на прозата*, кои тој ги напишал со господин Брукс, научиле една цела генерација како да читаат литературни делз и помогнале Новата критика да стане доминантна во декадата околу Втората светска војна. Тоа бил еден приод кон критиката што го почитувал делото како самостојно, како една ракотворба чија структура и суштина би можеле да бидат анализирани без оглед на општествени, биографски и политички детали.“

Пишувајќи во *Кварталниот преглед на [[Вирџинија]]*, Харолд Б. Свин рекол: „Помеѓу делата и податотеките на универзитетскиот наставен кадар во англискиот говорен свет, малку дела од овој век го достигнале влијанието на двата негови [на Брукс] учебника напишани во соработка со Ворен, *Разбирање на поезијата* (1938) и *Разбирање на прозата* (1943).“ Тие го промениле изучувањето на литературата во илјадници училници во период од 25 години. Дури и Пол де Ман, деконструктивист и одбивен на многумина од спротивниот табор на критика, видел дека од технички аспект „многу малку се имало случено во американската критика до иновативното дело на Новата критика.“ Види ги Демановите Алегории на читањето (1979). Брукс и Ворен добиле универзално признание за менување на фокусот на читање поезија (и проза) како што стекнал и Ричардс помеѓу војните. Брукс ќе биде запаметен по две од неговите дела за поезија, учебникот и Урната [*Убаво искованата урна: студии за структурата на поезијата* (1947)].“

## Содржина
Овие содржини се однесуваат на третото издание (1960), кое може да се разликува од други изданија во некои аспекти, особено во песните употребени како примери.

### Предговор
„Поезијата ни дава знаење. Таа е знаење за нас самите во однос со светот на искуството гледано не статистички, туку во поглед на човечки цели и вредности.“ - ***Од предговорот***

Поезијата е по природа „драматична“, велат авторите, дефинирајќи драматично како нешто конкретно што вклучува процес и судир во напор да се најде суштината. Има и други размислувања за поезијата, како нешто различно од знаење, авторите признаваат, но тоа е „претпоставката зад оваа книга“.

За песните не треба да се мисли дека носат пораки или изнесуваат изјави кои можат да бидат преточени поконцизно или попрецизно во проза. Наместо тоа, читателот мора „да се препушти“ на влијанието на песната како целина, што вклучува разбирање на формата на песната. Всушност, видот на знаење што поезијата им го дава на читателите може да биде разбрано „само преку формата“. Читателите би требало внимателно да ги набљудуваат општествените настани, слики, ритми и искази на песната.

Опкружувањето е исто така важно. Формата на една песна е обид на личноста да се занимава со одреден проблем, „поетски и личен“. Песните се напишани во едно историско и културно опкружување, читателот исто така има свое опкружување и треба да ги разбере „драматичните значења на формата“.

#### Предговор на третото издание

За третото издание, авторите додале во предговорот (во дел со датум 24 јануари, 1960) дека воведите кон неколку делови биле проширени, некои расправи од претходното издание биле испуштени, други додадени. Вежбите биле изменети и проширени; изборот на песните бил изменет за подобро прикажување на некои периоди; два додатока биле тргнати („Повеќезначност, Додатна димензија и Прикриена метафора“ и “Песната  видена во поширока перспектива“), со многу голем дел од материјалот ставен во вежби и расправи; “Како настануваат песните: намера и значење“ било подобрено со додавање нов материјал; Дел VII, „Песни за анализа“, станал антологија, иако не е систематски преглед на модерната поезија.

### Вовед

Луѓето комуницираат не само да соопштат информации за деловно-практични причини, тие исто така изразуваат чувства и ставови. Кажување шега, минување на времето во разговор и поздравување со стари пријатели се некои примери, а поезијата е нешто друго. Некои искази – вклучувајќи многу од нив кои се однесуваат на вредности, емоции, чувства, ставови и мислења - не можат да бидат соопштени преку пренесување практични информации или со научна прецизност. Како науката, така и литературата (а особено поезијата) користат посебен јазик со цел да се постигне прецизност за работи различни од науката.

Во секојдневниот живот, луѓето мораат да користат форми на комуницирање кои употребуваат некои од методите на поезијата вклучувајќи воведни статии, проповеди, политички говори, реклами и написи во списанија. Сепак, кога приоѓаат кон песните, многу луѓе ги мешаат практичните или „научни“ видови на комуникација со поетска комуникација, понекогаш како начин на оправдување на нивниот интерес за поезијата и така паѓаат во одредени замки.

Една грешка е „потрагата по порака“ – барање само на некој корисен став или идеја во една песна. Краток прозен исказ би бил подобар од една песна за соопштување совет. Во поезијата се работи за нешто друго.

Друга грешка е мислењето дека поезијата се занимава само со емоции или чувства, па дури и мислење дека поезијата може да изрази една емоција, како на пример тага, на начинот на кој солзите би ја изразиле или да побуди чувство кај читателот. Но поезијата никогаш не може да го направи тоа така како што може да го направи реално искуство, велат авторите и песна, како на пример Китсовата *[[Ода за славејот]]*, искористена како пример овде, навистина може да го пренесе поетовото толкување на едно искуство.

Трета честа грешка е обидот за механичко комбинирање на првите две, дефинирање на поезијата како “прекрасен исказ за нешто многу вистинито“ или “вистина“ со “украси“. Оваа грешка може да води кон сфаќање на песните како збирови на убави зборови допадливи поради нивното поврзување со пријатни нешта. Но дури и Шекспир, и Милтон напишале убави делови обработувајќи непријатни и немили теми. Претставените работи не го обликуваат самите поетскиот ефект, што зависи од „начинот на кој поетот нив ги употребува.“

Овие грешки песната ја гледаат на механички повеќе отколку на органски начин во кој елементите (како метрика, рима, метафоричен јазик, заедно со став и емоција) треба да бидат разбрани, да дејствуваат на еден основен, близок, органски начин еден со друг.

Воведот исто така кажува (но не ја развива мислата) дека песните се по природа драматични, со еден говорител кој реагира на некоја ситуација, сцена или идеја.

### „I. Наративни песни“

Во “Предговорот“ воведувајќи расправи за одделни песни, авторите велат дека поезијата го опфаќа општиот човечки интерес што луѓето го имаат за други луѓе (кој друг пат може да биде изразен во статии од весници, за нешта на пример како одметници, љубовници кои убиваат љубовници или други трагедии) и го ставаат во една форма „што го одржува тоа“ дури и откако почетната љубопитност се намалува.

Песните кои кажуваат приказна ја користат природната љубопитност на читателот за тоа како ќе излезе приказната (најочигледниот начин на кој стануваме заинтересирани за литература), дури и читателите или слушателите кои го знаат крајот сè уште уживаат во песната. Суштината на приказната може да биде јасно видлива како во [кој?] „*Френки и Џони*“ или помалку забележлива како во „*Надвор, Надвор*“ од Роберт Фрост. Раскажувањето е начин за поетот да предизвика одредени емоционални реакции и идеи кај читателите.

Користејќи ја баладата „*[[Џони Армстронг]]*“ како пример, авторите покажуваат како една песна, многу повеќе отколку роман или расказ, употребува голи „факти“ на еден драматичен начин што им дава емоционално и интелектуално значење, без разлика дали читателот или слушателот ги анализирал тие или други елементи. Песните се поконцентрирани или „позбиено“ организирани отколку прозата во тоа што се насочени кон прикажување групирани, строго одбрани детали на еден сосредоточен, внимателно подготвен начин, давајќи им поголем „интензитет “. Со прикажување конкретни, јасни изкази, поетот може да изрази емоционално влијание, како и информација што поапстрактен јазик не може да го направи. Читателот исто така може да биде вовлечен во подиректна проценка на една песна преку извлекување идеи од наговестувањата, и тоа подобро отколку поетот поетот да даде експлицитни изјави. Не мора секоја импликација на песната свесно да биде разбрана за читателот да ужива во делото.

Темата на песната може да биде комплетно опишана (да даде поцелосно разбирање на песната) без процесот да прерасне во „потрага по порака“ ако читателот разбира дека „песната  ѝ  ја дава силата на темата“, а не обратно.

### „II. Дескриптивни песни“

Песните во овој дел им даваат на читателите претстава за некоја сцена или предмет покажувајќи го впечатокот што тие му го дале на поетот, било преку неговите чувства или преку неговата замисла. Пренесувањето свежи, живи впечатоци, е основно за добра поезија, тврдат авторите.

Описите во поезијата се тесно поврзани со нашите животи и нашите вредности како што се и приказните. Кога поетот опишува еден предмет тој е одделен од неговиот контекст во природниот свет и поради тоа му изгледа различен на читателот. Чувствуваме дека тоа носи асоцијации, емоционални или интелектуални или двете, што природниот објект не го прави. Ако ништо друго, знаеме дека поетот го избрал предметот за опишување и ние се прашуваме зошто.

### „III. Метрика“

Ритмичкиот јазик во поезијата е еден од начините во кој може да го видиме стремежот на песните кон висок степен на организација – во поезијата има тенденција за многу поголемо нагласување на ритамот отколку во прозата.

Стих, посебна форма на ритам во јазикот, е еден од елементите што кога се поврзува со други елементи во песната, се здружува да оформи поезија. Ритамот е често поврзан со моќни или силни состојби на чувства и додека поезијата не се однесува само на емоционалните елементи на човечкото искуство, таа навистина се обидува „адекватно да ги застапи“ тие елементи. „Поезијата е резултат на врска помеѓу различни елементи и не секогаш е содржана посебно во секој одделен елемент. Она што важи е соединувањето на сите елементи.“ (страна 152, трето издание)

Стихот може да изгледа безначаен, но тој е моќен начин на “воспоставување  силен впечаток на единство”. Строфите го прават истото. Тие покажуваат “одредена формалност“ на текстот и го насочуваат нашето внимание. Бидејќи поезијата често не е во склад со здравиот разум, метричката форма, на некој начин, му дава на читателот надеж дека текстот на крајот ќе има смисла, дури и дека сите делови на песната на крајот ќе имаат смисла.

Метриката исто така може да биде суптилен начин за поетот да нагласи или да не нагласи нешто. Со повремено прекинување на метричкиот модел поетот, на пример,  може да истакне некој збор. Некои метрички ситуации не даваат по автоматизам одредени ефекти – употребата на метриката постигнува ефект само во рамки на контекстот на смисла и чувство. Истото се однесува и на формите на строфите кои се вредни за разгледување само додека помагаат во добивање на одреден ефект на било која песна. Слободниот стих, со променливи должини на редовите, а понегогаш практично идентичен со прозата, употребува одредени должини и прекинувања на редовите за да го сврти вниманието на одредени зборови или детали.

### „IV. Тон“

Во песните, тонот е изразување на став. Тонот е исто така поврзан со поетскиот глас.

### „V. Метафорика“

Метафора, компарација, персонификација.

### „VI. Тема: Исказ и идеја“

### „VII. Песни за обработка“

Песните овде едноставно се прикажани без „критички помагала“ кои би го насочувале студентот. Предвидено е песните да се сметаат модерни (иако, барем во третото издание, авторите признаваат дека тоа подразбира да се вклучи Џерард Менли Хопкинс). Со поети кои се релативно нови и повеќето сè уште живи, делата доаѓаат од истиот свет како и студентот. Песните се ставени во “природни групирања“ како олеснување, иако, исто така би можеле да се направат и други групирања на истите песни.

### „VIII. Како настануват песни: Намера и значење“

Самата песна е тоа што е важно за читателот, но знаејќи нешто за потеклото на една песна може да ни помогне подобро да ја разбереме и да ја цениме неа и поезијата воопшто. Разбирањето на културниот контекст на книжевното дело е исто така важно.

### Позадина на книгата

Книгата завршува со поимник, „Белешка за версификација“ и  „Индекс на автори и наслови“.

## Историја на издавање

Книгата била преработувана за секое ново издание:

* Прво издание, 1938
* Второ издание, 1950
* Трето издание, 1960, Холд, Рајнхарт и Винстон, ДОО.
* Четврто издание, 1976
      o  ISBN 0-03-076980-9
      o  ISBN 978-0-03-076980-1

## Надворешни врски
* http://www.writing.upenn.edu/~afilreis/50s/understanding-poetry.html Web page at the University of Pennsylvania describing the book
* http://writing.upenn.edu/~afilreis/50s/marvell-per-newcrits.html Online excerpt from the second edition of book (on Andrew Marvell's "Horatian Ode")

Категорија:Нова критика
Категорија:Американска книжевност
Категорија:Книжевна критика
Категорија:Теорија на книжевноста