open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Црн јасен

**Црн јасен** () — вид на јасен домороден во јужна Европа и југозападна Азија, од Шпанија и Италија на север до Австрија и Чешка, и на исток преку Балканот, Турција и западна Сирија до Либан и Ерменија.

## Опис
Црниот јасен е листопадно дрво со средна големина кое расте во висина од 15 до 25 м, со пречник на стебло до 1 м. Кората е темно сива, останува мазна дури и на стари дрвја.

Пупките се бледо розово-кафеави до сиво-кафеави, со густа покривка од кратки сиви влакна.

Листовите се во спротивни парови, шилести, долги 20 до 30 см, со 5 до 9 летоци; ливчињата се широки, јајцевидни, 5-10 мм долги и 2-4 см широки, со ситно назабена и брановидна маргина, и кратки, но различни лисни дршки долги 5-15 мм. Есенската боја е променлива, жолта до виолетова.

Цветовите растат во густи метлички долги 10-20 см откако ќе се појават новите лисја на крајот на пролетта, секој цвет со четири тенки кремасти бели ливчиња долги 5-6 мм. Тие се опрашувани од инсекти.

Плодот е витка самара долг 1,5-2,5 см, семето широко 2 мм и крилото широко 4-5 мм, зелен а зрее во кафена боја.

## Одгледување и употреба
Црниот јасен често се одгледувал како украсно дрво во Европа северно од неговиот роден опсег поради своите украсни цвеќиња - видот понекогаш се нарекувал и „цветен пепел“. Некои култивирани примероци биле накалемени на подлоги на *[[бел јасен|Fraxinus excelsior]]*, со често многу забележлива промена на кората на линијата на калемењето до пукнатината на кората на видот на подлогата.

Зашеќерен екстракт од сокот може да се добие со рез на кората, ова било споредувано во доцниот средновековен период (посведочено од околу 1400 г. ) со библиската мана, што го довело до англиското име на дрвото и некои од народните имиња од неговата родна област (*fresno del maná* во шпански, *frassino da manna* на италијански). Всушност, шеќерот маноза и шеќерниот алкохол манитол ги добиваат своите имиња од екстрактот.

## Наводи

## Надворешни врски

* 
* Производство на мана во Сицилија
* ''Fraxinus ornus''   — информации, единици за генетско зачувување и сродни ресурси. Европска програма за генетски ресурси на шумите (EUFORGEN)

Категорија:Јасен
Категорија:Статии со микроформати за вид
Категорија:Украсни дрва
Категорија:Таксони опишани од Карл Линеј
Категорија:Флора на Македонија
Категорија:Растенија опишани во 1753 година
Трета среќа (филм)

**„Трета среќа“** (српски: *Трећа срећа*) — југословенски филм од 1995 година, во режија на Драгослав Лазиќ. Главните улоги ги играат: Радош Бајиќ, Ања Поповиќ, Велимир Бата Живојиновиќ и Милена Дравиќ.

## Синопсис
Секула останува сам со децата, па затоа го менува името и заминува кај својот богат вујко. Вујкото се подготвува да се ожени со жена која е многу помлада од него, која истовремено му се допаѓа и на Секула, а која ја бара мафијата. На крајот се прави тројна свадба: вујкото се жени со месната гатачка, роднината се жени со една танчерка, а неговиот најстар син со својата девојка.

## Наводи

Категорија:Југословенски филмови
Категорија:Српски филмови
Категорија:Филмови од 1995 година
Категорија:Филмови на Драгослав Лазиќ
Категорија:Филмови на српски јазик
Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Србија
Категорија:Филмски комедии
Категорија:Филмови со Радош Бајиќ
Категорија:Филмови со Бата Живоиновиќ
Категорија:Филмови со Милена Дравиќ
Категорија:Филмови со Ања Поповиќ
Нож (филм од 1967)

**„Нож“** — југословенски филм од 1967 година, во режија на Жика Митровиќ. Главните улоги ги играат: Велимир Бата Живојиновиќ, Љубиша Самарџиќ, Раде Марковиќ, Дара Чалениќ и Вера Чукиќ.

## Синопсис
Мистериозното убиство на еден млад пејач на забавна музика во кое се заплеткани неколку личности, долго време претставува нерешива тајна за искусниот полициски инспектор. Тој го запознава светот на музичарите, продуцентите, манекените и комарџиите, повремено запаѓајќи во опасни ситуации, за на крајот да го открие убицот во кој никој дотогаш не се сомневал.

## Наводи

Категорија:Југословенски филмови
Категорија:Српски филмови
Категорија:Филмови од 1967 година
Категорија:Филмови на Жика Митровиќ
Категорија:Филмови на српски јазик
Категорија:Филмови на српскохрватски јазик
Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Србија
Категорија:Филмови со Љубиша Самарџиќ
Категорија:Филмови со Вера Чукиќ
Категорија:Филмови со Бата Живоиновиќ
Категорија:Филмови со Дара Чалениќ
Категорија:Филмови со Раде Марковиќ
Одиме понатаму

**„Одиме понатаму“** (српски: *Идемо даље*) — југословенски филм од 1982 година, во режија на Здравко Шотра. Главните улоги ги играат: Велимир Бата Живојиновиќ, Драган Николиќ, Данило Бата Стојковиќ и Ена Беговиќ.

## Синопсис
Непосредно по ослободувањето, во еден мал град во Србија доаѓа млад учител, поранешен партизан (го игра Николиќ). Неговата партизанска „педагогија“ доаѓа до судир со старите наставни методи во училиштето. Децата секогаш се на страната на својот учител кого го прифаќаат како искрен другар. Меѓутоа, за време на наставата, во детските души длабоко се врежани немилите настани од војната.

## Наводи

Категорија:Југословенски филмови
Категорија:Српски филмови
Категорија:Филмови од 1982 година
Категорија:Филмови на Здравко Шотра
Категорија:Филмови на српски јазик
Категорија:Филмови на српскохрватски јазик
Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Србија
Категорија:Филмови со Драган Николиќ
Категорија:Филмови со Данило Бата Стојковиќ
Категорија:Филмови со Бата Живоиновиќ
Категорија:Филмови со Ена Беговиќ
Категорија:Филмови за училишта
Црвен кантарион

**Црвен кантарион** (науч.: *Centaurium erythraea*) — име на родот Скриеносеменици од фамилијата Lincura, како и на најпознатиот и најраспространет вид на Балканот.

## Опис
Едногодишно или двегодишно зеленасто растение со розови цветови собрани на врвот на стеблото во штитно соцветие. 

Нејзиното стебло е мазно, квадратно, високо до 40 см. Цвета од јуни до август. Цветовите обично се во нијанси од светло до темноцрвена. Може да се најде во шумски ливади или ридови, како и на песочни места.

## Употреба
Црвен кантарион е растение со широк спектар на лековити дејства. Содржи еритроцентаурин, есенцијално масло, шеќер, восок и друго. Неговото најпознато дејство е како амаро ароматичен (горчлив лек) за поттикнување апетит, лачење на гастрични и цревни сокови. Сличен е, иако помалку ефикасен од линцура. Заедно со питом пелин се користи за намалување на нивото на шеќер во крвта кај постарите лица, потоа при анемија, жолтица, крварење при тешки воспаленија со плакнење. Покрај чај, ова растение може да се користи и во форма на тинктури и лековити вина.

## Наводи

## Надворешни врски
*Фото галерија, 2024

Категорија:Линцуровидни
Категорија:Лековити растенија
Категорија:Таксони опишани од Карл Линеј
Категорија:Растенија опишани во 1753 година
Категорија:Флора на Македонија
Категорија:Флора на Европа
Зајачко стапало

**Зајачко стaпало**, исто така познато како **дрво avens**, **трева** Бене, **колвар** и **трева Свети Бенедикт** (латински *herba benedicta* ), е повеќегодишно растение од семејството на рози (Rosaceae), кое расте на засенчени места (како што се шумските рабови и во близина на жива ограда) во умерените региони на Евроазија. Воведен е во Северна Америка, каде што формира природни хибриди со *Geum canadense.*

Зајачко стапало, прилично редовно се хибридизира со *Geum rivale* (водени авени), бидејќи тие се тесно поврзани и се појавуваат заедно. Всушност, феноменот е толку впечатлив што хибридите некогаш биле третирани како вид, наречени *Geum intermedium* Ehrh.

## Опис
Обично достигнува висина помеѓу 20 и 60 см, дрвените венчиња цветаат помеѓу Мај и Август, а неговите цветови се 1 – 2 см во пречник, има пет светло жолти ливчиња. Цветовите на хермафродит се мирисаат и опрашуваат од пчели. Плодовите имаат бруси, кои се користат за растурање со тоа што се фаќаат во крзно на зајаци и други животни. Корените го содржат соединението еугенол, кое исто така е присутно во каранфилчето и се користи како зачин во супите, а исто така и за ароматизирање на пивот.
Податотека:(MHNT) Geum urbanum - Buds and flower.jpg|Пупки и цвет
Податотека:(MHNT) Geum urbanum - flower.jpg|Цвеќе
Податотека:(MHNT) Geum urbanum - Fruit.jpg|Недозреано овошје


## Распространетост
Зајачко стапало може да биде пронајдено низ цела Европа (неговите области се повеќе расфрлани во јужна Иберија и во Русија, а целосно отсуствува од северна Скандинавија, Исланд, Фарските Острови, Шетланд, Малта, Балеарските и Егејските острови). Се јавува и во планините Атлас во Мароко, Алжир и Тунис, во Турција и Левант, Кавказ и Ерменските висорамнини, околу планините Алборз во Иран, а поретко во западен Сибир и во планините на Средна Азија до Западни Хималаи.

## Во фолклорот
Во фолклорот, дрвените авени се заслужни за моќта да ги избркаат злите духови и да штитат од бесни кучиња и отровни змии. Поврзано е со христијанството бидејќи неговите лисја растеле по три, а ливчињата по пет (потсетувале, соодветно, на Света Троица и Петте рани). Астролошки, се вели дека со него управува Јупитер.

## Во хербалната медицина
Билкарите користат дрвени шуми за лекување на разни болести, но нема научни докази дека има некаква корист.

## Наводи

## Користена литература

* Howard, Michael. *Traditional Folk Remedies* (Century, 1987), pp 99–100.

## Надворешни врски

* Видео и коментар за Geum urbanum и Geum rivale

Категорија:Ботанички таксони опишани од Карл Линеј
Категорија:Флора на Обединетото Кралство
Категорија:Флора на Европа
Категорија:Флора на Македонија
Категорија:Лековити растенија
Категорија:Растенија опишани во 1753 година
Боцкокрила калуѓерка

**Боцкокрила калуѓерка** (латински: Vanellus *spinosus*) е вид на птица од фамилијата Charadriidae.

## Распространетост
Боцкокрила калуѓерка се размножува околу источното Средоземје и во широк појас од потсахарска западна Африка до Арабија . Грчките и турските одгледувачи се преселници, но другите популации се резидентни. Видот се намалува во својот северен опсег, но го има во изобилство во поголемиот дел од тропска Африка, а се гледа во речиси секое мочуришно живеалиште во неговиот опсег. Ова птица е една од видовите за кои се применува *[[AEWA|Договорот за зачувување на африканско-евроазиските водни птици преселници]].*

Во источна и јужна Африка видот забележал зголемен опсег, влегувајќи во Замбија за прв пат во 1999 година и се проширил на југ и на запад.

## Опис
Овие се впечатливи и непогрешливи птици. Тие се средноголеми со црна круна, граден кош, лента на предната страна и опашка. Лицето, остатокот од вратот и стомакот се бели, а крилјата и грбот се светло кафени. Нозете се црни. Неговиот впечатлив изглед е дополнет со неговата бучна природа, со гласен повик.

## Екологија и поведение
Овој вид претпочита мочуришта и слични слатководни живеалишта. Се хранат со инсекти и други безрбетници, кои ги собираат од земја.

Снесува четири жолтеникави јајца.  Познато е дека птицата понекогаш ги користи канџите за напад на животни и, ретко, луѓе, кои премногу се доближуваат до изложените потомци на птиците.

## Наводна симбиоза за чистење
Хенри Шерен ја идентификувал „птицата со крилја со млазови“ како птицата „трохилус“ за која грчкиот историчар Херодот  рекол дека е вклучена во она што сега би се нарекло симбиоза за чистење со нилски крокодил. Сепак, не постои сигурен доказ дека овој или кој било друг вид всушност има таква врска.

## Галерија

Податотека:Vanellus spinosus egg.jpg|Јајце во гнездо
Податотека:Vanellus spinosus MHNT.jpg|Јајце - MHNT
Податотека:Spur-winged lapwing chick.jpg|Пиле
Податотека:Spur-winged Lapwing (Vanellus spinosus) (21152292885).jpg|Возрасен
Податотека:Spur-winged lapwing (Vanellus spinosus) in flight.jpg|Горната страна на крилата 
Податотека:Vanellus spinosus, Yeruham Park, israel.jpg|Долната страна на крилјата


## Надворешни врски
*  
* 
* 
* 
* 

## Наводи

Категорија:Статии со микроформати за вид
Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј
Категорија:Калуѓерки (птици)
Категорија:Незагрозени видови според МСЗП
Црвеникава млечка

**Црвеникава млечка** () чест вид на печурка со средна големина од родот на млечките (*Lactarius*), чии многу членови се општо познати како млечни шапки. Има темноцрвена циглена боја, а расте со борови или бреза.

## Таксономија
Опишан првично од Џовани Антонио Скополи, а подоцна и од шведскиот татко на модерната микологија Елиас Магнус Фрис. Специфичниот епитет *руфус* е референца за неговата боја.

## Опис
Шапката е до 10 сантиметри во пречник. Тоа е темна тула, залив или црвено-кафеава. Отпрвин е конвексен и често има мала централна газда (умбо), но подоцна се израмнува, на крајот добива плитка централна депресија. Површината е сува и мат. Собојното, но побледо стебло често станува шупливо со возраста. Жабрите се малку пониски, кремасти, подоцна стануваат обоени како капачето, само побледи. Отпечатокот на спори е кремасто-бел, со блага лосос нијанса. Месото е бело, како и (обилното) млеко, кое на почетокот има благ вкус, постепено станува многу жешко и луто по една минута или така.

## Распространетост и живеалиште
*Lactarius rufus* се појавува од доцната пролет до доцната есен. Често е во северните умерени зони во Европа и Северна Америка. Најчесто се среќава кај боровни дрвја, но може да се појави и кај брезата, четинарите или смреките. Тоа е вообичаено во северна Калифорнија и северозападниот дел на Тихиот Океан од крајот на летото до почетокот на зимата.

## Јадливост
*Lactarius rufus* генерално не се препорачува за консумирање, дури и се смета за отровен поради присуството на токсини кои можат да предизвикаат гастрични нарушувања. Сепак, на некои места се користи како зачини по посебен третман, а микологот Дејвид Арора забележал дека се јаде во скандинавските земји по конзервирањето, а исто така споменува дека може да има разлики во јадењето во северноамериканските и европските верзии на печурка. Таа е една од најчестите диви печурки што се собираат за храна во Финска.

## Поврзано

* Список на млечки (печурки)

## Наводи

## Надворешни врски
* 

Категорија:Млечки (печурки)
Категорија:Статии со микроформати за вид
Категорија:Габи на Европа
Категорија:Габи на Северна Америка
Acaulospora polonica

***Acaulospora polonica*** бил вид на габа од фамилијата Acaulosporaceae. Формирал арбускуларна микориза и везикули во корените. Пронајден во Полска како растел под *[[Туја|Thuja occidentalis]]*, тој бил опишан како нов вид во 1988 година.

## Наводи

Категорија:Статии со микроформати за вид
Категорија:Габи на Европа
Adustomyces

***Adustomyces*** е габичен род од фамилијата Pterulaceae. Родот е монотипичен, кој го содржи единствениот ресупинат вид ***Adustomyces lusitanicus*** (оригинално именуван *Stereum repandum* var. *lusitanicum* од Камил Торенд во 1913 година), пронајден во Европа и Африка.  *Адустомицес* бил опишан од швајцарскиот миколог Валтер Јулих во 1979 година.

Категорија:Статии со микроформати за вид
Категорија:Статии со извори на француски (fr)
Категорија:Габи на Европа
Категорија:Габи на Африка
Lactarius baliophaeus

***Lactarius baliophaeus*** е припадник на големиот род Млечки (печурки) во редот Russulales. Опишан како нов во науката од микологот Дејвид Пеглер во 1969 година, видот е пронајден во Гана,  Бенин,  и Замбија. Плодните тела од типот колекција биле пронајдени како растат во земјата под *Касија*. Тој е тесно поврзан со *[[Lactarius subbaliophaeus]]*, вид опишан од Того во 2014 година. И двете се класифицирани во делот ''Lactarius'' ''Nigrescentes''. Lactarius baliophaeus се јаде и се користи како храна.

## Поврзано

* Список на видови ''Млечки (печурки)''

## Наводи

Категорија:Статии со микроформати за вид
Категорија:Млечки (печурки)
Категорија:Јадливи габи
Категорија:Габи на Африка
Clavaria rosea

мини|Clavaria rosea

***Clavaria rosea*** е вид на корални габи од фамилијата Clavariaceae. Има овошни тела слични на корали со „раце“ до 4 см висина и 3 мм дебели. Ливчињата се мазни, неразгранети, розови и имаат заоблени врвови. Држката е до 1.1 см долги и 2 мм дебела и црна. Спорите се мазни, хијалини (проѕирни), инамилоидни, во облик на пипка и се со димензии 7-10 на 2-3 Мм. Опишан во 1811 година од шведскиот лекар и натуралист Јохан Вилхелм Далман, овој вид се наоѓа во Азија, Европа и Северна Америка, каде што расте поединечно на земја во мешани шуми.

## Надворешни врски

* 

Категорија:Статии со микроформати за вид
Категорија:Габи
Категорија:Флора
Категорија:Габи на Европа
Категорија:Габи на Северна Америка
Категорија:Габи на Азија
Кисела детелина

**'Кисела детелина** или **обична киселица** () — вид на ризоматозна цветна билка од семејството на киселиците (*Oxalidaceae*), често во поголемиот дел од Европа и делови од Азија. Специфичниот епитет *acetosella* се однесува на неговиот кисел вкус. Заедничкото име **дрвената киселица** често се користи за други растенија од родот *Oxalis* . Во поголемиот дел од својот асортиман, тој е единствениот член од својот род и оттука едноставно познат како „ кисела детелина “. Додека обичната дрвена киселица може да се користи за да се разликува од повеќето други видови на *Оксалис*, во Северна Америка, *Оксалис Монтана* се нарекува и обична дрвна киселица. Познат е и како *Алилуја* бидејќи цвета помеѓу Велигден и Педесетница, кога се пеат Псалмите кои завршуваат со Алилуја.

## Опис
лево|мини| ''Оксалис ацетосела'', Ото Вилхелм Томе ''Флора фон Дојчланд Остеррајх и дер Швајц'' (1885)
Ова растението има тролисто сложени листови, ливчињата во облик на срце и превиткани низ средината, кои се јавуваат во групи од по три на ливчиња до  долго. Цвета од пролет до средината на летото со мали бели шазмогамни цветови со розови ленти. Црвени или виолетови цветови, исто така, се појавуваат ретко. Во текот на ноќта или кога врне, цвеќињата се затвораат и листовите се преклопуваат.

Како и кај другите видови киселица од дрво, листовите на ова растение понекогаш се јадат. Оксалат наречен „сал ацетосела“ порано се извлекувал од растението преку вриење.
[мини|220x220пкс| ''Oxalis acetosella'' расте во Феникс Парк, [Даблин, Ирска.]]
Друг сличен цвет на киселата детелина е и *Anemonoides nemorosa* (дрвена анемона). И двете имаат бели цветови, мали се и се среќаваат на дрвенести засенчени места. Меѓутоа, *Anemonoides nemorosa* има палматно лобуси лисја и нема вистински ливчиња, туку големи сепали кои се ливчиња.

## Живеалиште
Киселата детелина рассте во шуми и засенчени места на северната полутопка.

## Распространетост
Ова растение најчесто се среќава во Велика Британија и Ирска.

## Забелешка
Обичната кисела детелина од дрво понекогаш се нарекува шамрок и се дава како подарок на Денот на Свети Патрик . Ова се должи на нејзиниот трифолен лист налик на детелина и на раните референци за јадење шамрок. И покрај ова, општо прифатено е дека растението опишано како шамрок е вид на детелина, обично помала детелина ( *[[Мала детелина|Trifolium dubium]]* ).

## Наводи

## Надворешни врски

* Den virtuella floran: ''Oxalis acetosella'' 
* Giftpflanzen.com &mdash; Waldsauerklee 
* oxalis-acetosella.com &mdash; ''Oxalis acetosella''  

Категорија:Киселица (род)
Категорија:Статии со микроформати за вид
Категорија:Приземни растенија
Категорија:Лековити растенија
Категорија:Ботанички таксони опишани од Карл Линеј
Категорија:Флора на Европа
Категорија:Флора на Азија
Категорија:Растенија опишани во 1753 година
Див броќ

**Див броќ** (*Rubia peregrina*) — зелјство повеќегодишен растителен вид кој припаѓа на семејството на слама и кафе (броќови).

## Етимологија
Името на родот *Rubia* потекнува од латинскиот збор ** што значи „црвено", бидејќи корените на некои видови (главно *Rubia tinctorum*) се користеле уште од античко време како растително црвена боја.

## Опис
Стеблото е дрвенесто, без влакна, квадратно и достигнува просечно 50-250 см должина. Зимзелените листови се неподвижни, сјајни и кожести. Малите цветови имаат пет ливчиња и се бледо зелено-жолтеникави, околу 5-7&nbsp;мм во пречник, Цветниот период трае од април до јуни. Хермафродитските цвеќиња се опрашуваат со инсекти ( ентомогамија ). Плодовите се месести зелени бобинки, црни кога зреат, околу 5 мм во пречник.

## Распространетост
Дивиот броќ главно е присутен во Средоземна Европа (Португалија, Шпанијa, Франција, Италија, Грција и поранешна Југославија ), во Велика Британија и во Северна Африка.

## Живеалиште
Овој плевел отпорен на стрес е типичен за средоземниот пилинг. Расте во грмушки, жива ограда, камени површини и покрај патиштата и патеките. Претпочита суви почви, на надморска височина од 0-1,000 метри надморска височина.

## Галерија

Податотека:Rubia peregrina3.jpg|Растение на *Rubia peregrina*
Податотека:Rubia peregrina 1.jpg|Растение на *Rubia peregrina*
Податотека:Rubia peregrina01.jpg|Цвеќето на Rubia pregerina
Податотека:Rubiaceae - Rubia peregrina-2.JPG|Плодови на *Rubia peregrina*
Податотека:Rubiaceae - Rubia peregrina-3.JPG|Зрели плодови на *Rubia peregrina*
Податотека:Rubiaceae - Rubia peregrina-4.JPG|Листови од *Rubia peregrina*


## Синоними

* *Rubia* anglica Huds. (1762)
* *Rubia angustifolia* L. (1767)
* *Rubia lucida* L. (1767)
* *Rubia bocconii Petagna* ( 1787)
* *Rubia longifolia* Poir.
* *Рубија го располага Хофманс* . & Врска (1824)
* *Rubia requienii* Duby (1830)
* *Rubia dalmatica* Scheele (1844)
* *Rubia angustifolia var. requienii* ( Диби ) Најман (1879)
* *Rubia peregrina var. dalmatica* ( Шиле ) Најман (1879)
* *Rubia peregrina var. Луцида* (Л.) Најман (1879)
* *Rubia peregrina var. раскош* ( Хофманс. & Врска ) Најман (1879)
* *Rubia erratica* Bubani (1899)
* *Rubia reiseri* Halácsy ex Hayek (1930)
* *Rubia peregrina subsp. longifolia* ( Poir. ) О.Болос (1969)
* *Rubia peregrina var. requienii* (Duby) Cardona (1974)
* *Rubia peregrina subsp. requienii* (Duby) Cardona & Sierra (1980)
* *Rubia agostinhoi* Dans. и Силва
* *Rubia peregrina subsp. агостинхои* (Dans. et Silva) Valdés et G.López 

## Наводи

* Виртуелен хербариум
* Растенија за иднината
* M. Antonielli, M. Ceccarelli, N. Pocceschi ''Rubia peregrina'' L.: плевел отпорен на стрес

## Надворешни врски

* Schede di botanica
* Acta planarum

Категорија:Статии со микроформати за вид
Категорија:Ботанички таксони опишани од Карл Линеј
Категорија:Растенија опишани во 1753 година
Acaulospora alpina

***Acaulospora alpina*** бил вид на габа од фамилијата Acaulosporaceae. Формирал арбускуларна микориза и везикули во корените. Габата била откриена во Швајцарија, во ризосферата на алпски пасишта на надморска височина помеѓу 1.800 и 2.700 метри. 

Категорија:Статии со микроформати за вид
Категорија:Габи на Европа
Гола ситница

**Гола ситница** (Herniaria glabra), познато и како **зелена килавица**, е растение од фамилијата Каранфили и расте во Северна Америка и Европа. Содржи херниарин, метокси аналог на умбелиферон.

## Наводи

## Надворешни врски

* 

Категорија:Ботанички таксони опишани од Карл Линеј
Категорија:Флора на Европа
Категорија:Флора на Македонија
Категорија:Растенија опишани во 1753 година
Планински дупчец

**Планински дупчец** или **продубец** () — растение од јужна Европа, од Шпанија кон исток до Турција. Формира грмушки високи околу една нога, со мали листови не повеќе од еден сантиметар, и ливчиња кои цветаат жолтеникаво бели. На планинските падини свртени кон југ, може да се најде дури 2400 метри на Алпите. 

Растението им било познато на античките Грци, едно од неколкуте растенија наречени *χαμαίπιτυς*, како што спомнал Плиниј Постариот во неговото латинско дело *Historia Naturalis*.

## Таксономија
Признаени се два подвида: номинираниот подвид *T. m. Монтанум* и *Т.м. helianthemoides* (Адамовиќ) Баден.

## Наводи

Категорија:Билки
Категорија:Флора на Македонија
Категорија:Флора на Македонија
Високопланинска седефка

Високопланинска седефка (латински: *Boloria pales*), е пеперутка од фамилијата шареници. Се среќава од Кантабриските планини и Пиринеите преку Алпите и Апенинските планини на исток до Балканот, Карпатите, Кавказот и Средна Азија до западна Кина.
мини|Boloria pales пеперутка
Распонот на крилата е 25-30&nbsp;мм. Возрасните се на крило од јуни до август во зависност од локацијата. Има една генерација годишно.

Ларвите се хранат со различни растенија со низок раст, но претпочитаат видови виола.

## Надворешни врски

* lepiforum.de
* funet.fi
* schmetterlinge-deutschlands.de 
* Фауна Европа: Таксономија 

Категорија:Статии со микроформати за вид
Бела коприва

***Lamium album***', вообичаено наречена ""бела коприва"" или ""бела мртва коприва"", е цветно растение во семејството Lamiaceae. Може да се најде низ Европа и Азија, расте во различни живеалишта, од отворени пасишта до шуми, генерално на влажна, плодна почва.

## Опис

*Lamium album* е тревно повеќегодишно растение кое расте до  високо, со зелени, четириаголни стебла. листовите се долги  и  широки, триаголни со заоблена основа и со назабена маргина и ливче долго до ; како и многу други членови на Lamiaceae, тие изгледаат површно слични на оние на убодичката коприва (*Urtica dioica*), но не боцкаат, па оттука и вообичаеното име "мртва коприва". Цветовите се бели, растат во вртежи ('вертициластери') на горниот дел од стеблото, поединечните цветови се долги . Цветовите ги посетуваат многу видови инсекти, но најмногу инсекти со долг јазик, како пчелите.

## Распространетост
*L. album*се пронаоѓа во Евроазија, од Ирска на Запад до Јапонија на Исток. Се јавува како два подвида, *album* во западниот опсег и подсп. „barbatum“ на далечниот исток, континентална Азија и Јапонија.  Вообичаено ја има во Англија, ретко на запад и во северна Шкотска и е воведно во источна Ирска.

## Одгледување и употреба
Младите листови се можат да се јадат, да се користат во салати и да се готват како зеленчук.

Пчелите, особено бумбарите ги привлекуваат цвеќињата кои се добар извор на ран нектар и полен, па оттука растението понекогаш се нарекува „пчелна коприва““.

## Живеалиште
На Британските Острови *L. album* се наоѓа на патиштата, околу жива ограда и на отпадни места.

## Хемија
Два фенилпропаноидни гликозиди, ламалбозид (2R-галактозилактеозид) и актеозид, флавонол р-кумароилгликозид, тилирозид, 5-кафеоилхинска киселина (хлорогена киселина), заедно со рутозид и кверцетин и каемферол 3-О-гликозид може да се изолираат од цветовите на *L. album*. Растението исто така содржи иридоид гликозиди ламалбид, албозид А и Б и кариоптозид as well as the hemiterpene glucoside hemialboside.

*L.album* бил омилен извор на хлорофил и други растителни пигменти за Михаил Цвет, пронаоѓачот на адсорпционата хроматографија.

## Во фолклор
Дестилацијата на цвеќињата се смета дека „го развеселува срцето, дава добра боја на лицето и ги прави виталните духови посвежи и живи.

## Наводи

* Flora Europaea: ''Lamium album''
* Plants for a Future: ''Lamium album''

## Надворешни врски

album
Категорија:Флора на Азија
Категорија:Ботанички таксони опишани од Карл Линеј
Категорија:Растенија опишани во 1753 година
Категорија:Флора на Европа
Byssomerulius corium

***Byssomerulius corium*** е чест вид на кора габа од фамилијата Irpicaceae.  Габата првпат била опишана како *Thelephora corium* од Кристијан Хендрик Персон во 1801 година. Ераст Пармасто го направи типот на неговиот новоограничен род *Byssomerulius* во 1967 година.

## Распространетост
*Byssomerulius corium* е високо распространета габа и е забележана во Африка, Азија, Австралија, Европа и во Јужна, Централна и Северна Америка.

## Наводи

Категорија:Статии со микроформати за вид
Категорија:CS1-одржување: повеќе имиња: список на автори
Категорија:Статии со извори на латински (la)
Категорија:Габи на Европа
Категорија:Габи на Северна Америка
Категорија:Габи на Азија
Категорија:Габи на Африка
Категорија:Габи на Австралија
Категорија:Габи на Јужна Америка
Сива пупавка

**Сива пупавка** () вид на агарична габа од семејството на пупавките (*Amanitaceae*). Се наоѓал во Азија, Европа и Северна Америка, каде што растел во листопадни шуми.

*Amanita excelsa* var. **spissa** може да се јаде, но постои озбилен ризик да се помеша со многу отровната *Amanita pantherina*.

*Amanita excelsa* var. *alba* не се јаде.

## Наводи
 

## Надворешни врски

Категорија:Статии со микроформати за вид
Категорија:Пупавка
Категорија:Нејадливи габи
Категорија:Габи на Европа
Категорија:Габи на Северна Америка
Категорија:Габи на Азија
Adelolecia kolaensis

***Adelolecia kolaensis*** е вид на корстозни лишаи кои припаѓаат на фамилијата Lecanoraceae.

Роден е во Европа и Северна Америка.
## Наводи

Категорија:Статии со микроформати за вид
Категорија:Габи на Европа
Категорија:Габи на Северна Америка
Drosera microphylla

***Drosera microphylla***, **златното виножито**, е исправенa повеќегодишна туберкуларна вид од месојадните растенија на родот *Drosera*. Тој е ендемичен за Западна Австралија и расте на гранитни површини или во песочни или латеритни почви. D. microphylla произведува мали, кружни, ливчиња месојадни листови долж исправените држки кои можат да бидат 10-40 см висока. Цвета од јуни до септември, покажувајќи ги големите златни сепали и помалите ливчиња со променлива боја. Во популациите во близина на Перт, ливчињата се црвени, додека бојата на ливчињата во близина на Албани има тенденција да биде портокалова. Некои растенија источно од Есперанс имаат бели ливчиња.

D. microphylla првпат била опишана и именувана од Стефан Ендлихер во 1837 година. Во 1848 година, Жил Емил Планшон го опишал новиот вид *D.calycina*, која подоцна била сведена на синоним за  D. microphylla. Џорџ Бентам ја опишал новата сорта D. microphylla var. *малолетно* во 1864 година. Овој таксон исто така бил сведен на синоним за D. microphylla. Конечно, во нејзината таксономска монографија од 1906 година на семејството Droseraceae, Лудвиг Дилс опиша и нова сорта, D. microphylla var. *macropetala*, кој исто така подоцна била сведена на синоним.

## Поврзано

* Список на видови 

## Наводи

Категорија:Габи
Категорија:Флора
Loxsoma

Категорија:Статии со микроформати за вид
***Loxsoma*** е копнеен род на папрат ендемичен на Нов Зеланд со еден вид, ***Loxsoma cunninghamii***.

мини|Loxsoma

Во првобитната публикација, името било напишано ***Loxoma***, но подоцна било напишано ***Loxsoma***, и ова сега е зачуваниот правопис.

## Наводи

Категорија:Флора на Нов Зеланд
Категорија:Флора
Agaricus abruptibulbus

мини|Agaricus abruptibulbus

***Agaricus abruptibulbus*** е вид на печурки од родот *Agaricus*. Попозната е како **нагло-луковичен агарикус**  или **рамна крушка печурка**. За прв пат опишан од микологот Чарлс Хортон Пек,  овој јадлив вид со луковично стебло мириса малку на анасон и пожолтува кога е модрин или исечен. Печурката е со средна големина, со бела капа со жолта боја на тенок шип што има широка, рамна светилка на основата.

## Таксономија и класификација
Видот првично бил именуван како *Agaricus abruptus* од американскиот миколог Чарлс Хортон Пек во 1900 година.  Во својата публикација *Извештај за државниот ботаничар од* 1904 година, тој го смени името во *Agaricus abruptibulbus* . Тој објасни дека Елиас Магнус Фрис претходно именувал еден вид од подродот *Flammula*, кој го нарекол *Agaricus abruptus*; подродот подоцна бил подигнат на ранг на род, а видот го добил името *Flammula abruptus*. Според преодните номенклатурни конвенции од тоа време, не беше јасно дали *Agaricus abruptus* ќе остане достапен за употреба, па затоа го смени името.

Некои американски автори сметаат дека овој вид е синоним за *А.&nbsp;silvicola*, додека некои во Европа го синонимизираа со сличниот вид *А.* Американските миколози, Стив Трудел и Џозеф Амирати забележале во теренскиот водич од 2009 година: „Името *А.&nbsp;abruptibulbus* се применува на форми со луковични основи на шипки, но варијацијата во обликот на стап е толку голема што употребата на ова име е во голема мера напуштена.“

## Распространетост
Габата е пријавена во Њујорк, Мисисипи,  Квебек, Канада,  и Германија .

## Наводи

## Надворешни врски

Категорија:Статии со микроформати за вид
Категорија:Јадливи габи
Категорија:Статии со извори на германски (de)
Категорија:Габи на Европа
Категорија:Габи на Северна Америка
Свиена детелина

**Свиена детелина** () — вид на детелина домородна на истокот на САД. Се наоѓа во подрачја со природни чистинки, вклучувајќи и шуми, полјани и прерии, често во кисели почви. Тоа е едногодишно растение кое дава бели до темнорозови цветови доцна напролет.

Како и многу домородни детелини од истокот на САД, популацијата на свиени детелини значително се има намалена во последните 200 години. За овој вид, гасењето на пожари е посочено како значајна причина за опаѓање.

## Галерија

Податотека:T. reflexum macro.jpg|Trifolium reflexum - блиску до цвеќето
Податотека:T. reflexum top.jpg|Врвот на цветот
Податотека:T. reflexum leaf.jpg|Адаксијална страна на листот, покажувајќи шеврони и благ пубертет
Податотека:T. reflexum bract.jpg|Пубецентно стебло, стипул и ливчиња


## Наводи

Категорија:Детелина
Категорија:Таксони опишани од Карл Линеј
Категорија:Флора на САД
Категорија:Статии со микроформати за вид
Culcita macrocarpa

***Culcita macrocarpa***, **волнена папрат од дрво**, бил вид папрат од фамилијата Culcitaceae роден во Макаронезија и делови од Пиринејскиот Полуостров, каде што можеби бил воведен.

## Опис
*Culcita macrocarpa* било големо растение кое можело да достигне до  во висина и имал реси до  долго. Неговите ризоми биле густо обложени со долги свилени, светло кафени влакна. Стиповите биле една третина од должината на сечилото, имал голи убоди и раши и сјајно зелено, кожено, триаголно сечило на врвот. Серумите биле заштитени со закривените лобуси на сечилото.

## Распространетост и живеалиште
лево|мини| ''Culcita macrocarpa'' stipes
*Culcita macrocarpa* била ендемична за Португалија и Шпанија, и на Пиринејскиот Полуостров и на Макаронезија. Можел да се најде на сите Азорски Острови освен Грациоза, на островот Мадејра дел од архипелагот Мадејра и во Тенерифе на Канарските Острови. Тоа било многу ретко во Санта Марија. На Пиринејскиот Полуостров се среќавал во северните кантабриски и астуриски брегови, северна Галисија и во планинските области околу Порто и покраината Кадис. Популациите пронајдени во Иберија можеби се резултат на вовед.

Растел на силикозни карпести падини, особено во длабоки долини под зимзелени шуми и во близина на крајбрежните области, понекогаш во грмушки до  кота. Обично се наоѓал во близина на водопади или потоци кои обезбедуваат влага во форма на спреј. Овој вид барал сенка и топли температури во текот на целата година, со висока атмосферска влажност за да цвета.

Растел во сите видови почви, но избегнувал варовнички подлоги и бил особено честа појава на тревниот слој на високите планински шуми на Азорите.

## Закани
*Culcita macrocarpa* била загрозена од претворањето на шумите во плантажи. Во континентална Португалија, каде што бил класифициран како критично загрозен, пожарот бил главната закана за видот, а плантажите со еукалиптус предизвикувале сушење на почвата што го спречувал видот да расте.

## Наводи

Категорија:Статии со микроформати за вид
Категорија:Речиси загрозени видови според МСЗП
Сандрин Бони

**Сандрин Бони-Лена** - климатолог родена во Франција, која моментално е директор на Францускиот национален центар за научни истражувања на Универзитетот Сорбона, Париз.

## Награди
* 2012: Наградата за меморијално предавање на Бернард Хаурвиц доделена од Американското метеоролошко друштво (AMS).
* 2017: наградата Жерар-Меги на Академијата на науките .
* 2017: Легија на честта.
* 2018: Сребрен медал на Францускиот национален центар за научни истражувања .

## Наводи

Категорија:Климатолози
Категорија:Живи луѓе
Категорија:Жени климатолози
Boletopsis grisea

мини|Boletopsis grisea

***Boletopsis grisea*** бил вид на габа од фамилијата Bankeraceae. Овошните тела биле сиви, месести полипори кои растеле на земја во микоризална асоцијација со шкотскиот бор ( *Pinus sylvestris* ). Се наоѓал во Азија, Северна Америка и Европа.

## Таксономија
Габата првпат била опишана во 1874 година како вид на *полипор* од американскиот миколог Чарлс Хортон Пек во 1874 година, кој ја направил колекцијата на типови во Копаке, Њујорк.  Аполинарис Семенович Бондарцев и Ролф Сингер го префрлиле во *Болетопсис* во 1941 година.

## Опис
Овошното тело бил месести полипор кој расте од земја. Сивата капа била конвексна и неправилна со сува површина. Под шапката имало бели пори. Виткото шипче било во иста боја како и шапката.

## Распространетост и живеалиште
*Boletopsis grisea* се наоѓал во Европа, и во Канада и во САД,  растел на кисели почви сиромашни со хранливи материи.  Имал микоризална асоцијација со шкотскиот бор ( *Pinus sylvestris* ), како и со лишаи и растенија како подлога.

## Статус
*B. grisea* бил загрозен вид во Европа, каде што е вклучен во потесниот список за вклучување во Бернската конвенција за зачувување на европскиот див свет и природните живеалишта од страна на Европскиот совет за заштита на габите. Снимен бил од 15 земји и се појавувал на пет Регионални црвени листи. Заканите за габата вклучувале уништување на шумите, загадување на воздухот и употреба на ѓубрива и вар што се користеле за зголемување на производството на дрва.

## Истражување
Истражувањата идентификувале п- терфенилни соединенија кои давале активност на чистење на слободните радикали во лабораториските тестови. Осум фенолни соединенија биле изолирани и идентификувани од овошните тела, вклучително и три кои го инхибирале ензимот 5 -липоксидаза.

## Наводи

## Надворешни врски

* 

Категорија:Статии со микроформати за вид
Категорија:Статии со извори на кинески (zh)
Категорија:Статии со извори на германски (de)
Категорија:Габи на Европа
Категорија:Габи на Северна Америка
Категорија:Габи на Азија
Bovista paludosa

***Bovista paludosa*** бил вид на габа што припаѓал на фамилијата Lycoperdaceae.

Потекнувал од Евроазија.

## Наводи

Категорија:Статии со микроформати за вид
Категорија:Габи на Европа
Категорија:Габи на Азија
Lactarius porninsis

***Lactarius porninsis***, млечна шапка од **ариш**, е припадник на родот со големи млечни капачиња Млечки (печурки) од родот Russulales. Се наоѓа во Европа и Азија, каде што расте во микоризална асоцијација со ариш.

## Таксономија
лево|мини| Холотип цртеж на Ролан
Видот бил опишан од францускиот ботаничар Леон Луј Ролан во 1889 година. Ролан го собрал видот во Цермат, Швајцарија. *Lactarius porninae* е правописна варијанта.  Ото Кунце го сместил во родот *Lactifluus* во 1898 година  Специфичниот епитет *порнинс* му оддава почит на колегата на Ролан, М.

## Опис
Шапката е првично хемисферично со маргина која се тркала навнатре, подоцна се израмнува за да стане конвексна или рамна со втиснат центар и маргина што малку се криви нагоре; достигнува 3-13 сантиметри во пречник. Површината на шапката има текстура на филц и е малку леплива на допир. Неговата боја е портокалова до жолто-кафеава или портокалово-кафеава, со концентрични прстени кои се најбледи во близина на маргината. Тенките, натрупани жабри имаат приврзаност до благо неиздржливо на штипката и се со бледо розова- блескава боја. Цилиндричниот стап е со димензии 2-9 сантиметри долг и 0,7-2,5 сантиметри  дебела и малку се стеснува и во близина на врвот и на основата. Има мазна површина и боја се движи од бледо кремаста до розово-блескава боја.

Отпечатокот на спорите е крем, додека спорите се елипсоидни, со димензии 6,3-9,6 на 5,2-7,3µm. Имаат нецелосно мрежеста површина со гребени до 0,5&nbsp;µm висока. Базидиите (клетките кои носат спори) се малку клешти, четири спори и се со димензии 40-50 на 10-13&nbsp;µm.

## Јадливост
Овошните тела на *Lactarius porninsis* се јадат. Тој е еден од неколкуте видови *Lactarius* што се продаваат на руралните пазари во Кина.

## Живеалиште и распространетос
*Lactarius porninsis* е микориза со ариш. Вообичаено е во планинските шуми во Средна Европа, каде што плодува од јули до ноември. Во Азија, го има во Кина  и Јапонија.

## Хемија
Овошните тела содржат естери на масни киселини, кои, кога овошното тело е повредено, брзо се претвораат во сесквитерпен порнизал и порнизол од типот на фарнесан. Овие хемикалии се дел од хемискиот одбранбен систем активиран со рана кој помага во заштитата на печурката од паразити и грабливци.

## Поврзано

* Список на видови ''Lactarius''

## Наводи

## Надворешни врски

* Фло

Категорија:Јадливи габи
Категорија:Млечки (печурки)
Категорија:Статии со извори на кинески (zh)
Категорија:Статии со извори на германски (de)
Категорија:Статии со извори на француски (fr)
Категорија:Габи на Македонија
Категорија:Габи на Европа
Категорија:Габи на Азија
Гроздовник

**Гроздовник** (, син. *Botrychium virginianum*) — вид на повеќегодишни папрати од фамилијата аддер-јазици. Монотип е во родот, што значи дека е единствениот вид во него. Во некои делови на Северна Америка се нарекува „ѕвечарска папрат“, поради неговата навика да расте на места каде што има ѕвечарки. Папратот од ѕвечарка претпочита да расте во богати, влажни шуми во густа сенка и нема да толерира директна сончева светлина.

## Опис
Тоа е нискорастечки вид, обично е висок или помал за една нога. Листот излегува во рана пролет и ќе старее кон крајот на летото. Листот е приближно триаголен и 15-50 см во големина и се држи приближно паралелно со земјата. Листот е 3-4 пати шилест составен, светло зелена боја и се чувствува мек на допир. Стеблото е кружно и двобојно, во основата е розово или светло кафеаво, но зеленикаво поблиску до гранките или лисјата. Диплоидниот број е 184.

Папратот од ѕвечарка има одделни плодни и стерилни лисја, кога е присутен, стерилниот лист се појавува на половина пат до стебленцето, а плодниот лист постои на врвот. Спорите се фрлаат кон крајот на пролетта. Како и другите папрати, папратот ѕвечарка се подложува на алтернација на генерации и формата опишана во овој напис е спорофитот.

## Таксономија и генетика
Неодамнешното истражување утврди дека митохондриите се генетски химери. ДНК од некои членови на Santalales, веројатно вид имела, е пренесена во митохондријалниот геном на овој вид папрат. Се верува дека овој трансфер можеби помогнал да се овозможи космополитска глобална дистрибуција на ова растение.

Ова растение долго време беше вклучено во родот *Botrychium*, но беше единствено во родот поради бројот на хромозомите и другите потписи, вклучително и вклучувањето на претпоставената ДНК од имела во нејзините митохондрии. Неодамнешните истражувања покажаа дека ова растение е сестра со сите други ботрихиоидни растенија, вклучувајќи го и родот *Botrychium* sensu stricto и родот *Sceptridium*, со исклучок на еден познат вид, претходно вклучен во *Botrypus*, кој е *B. strictus* . Се покажа дека тоа растение е сестра со сите други ботрихиоиди, вклучувајќи го и *B. virginianus*, па затоа мора да се одвои во својот род.

## Распространетост
Ова е вид со широк опсег. Го има во многу делови на Соединетите Американски Држави, во планините на Мексико, во Австралија, во некои делови од Азија, како Хималаите, а се среќава и во Норвешка, во регионот Карелија во Финска и Русија и околу Заливот Ботна, иако во ниту еден друг дел од Европа . Тој е голем и сочен и се вари и јаде на Хималаите.

## Наводи

Категорија:Змиски јазици
Категорија:Ботанички таксони опишани од Карл Линеј
Категорија:Флора на Кина
Категорија:Растенија опишани во 1753 година
Паскал Браконо

**Паскал Браконо** — климатски научник за климатски и еколошки науки во Институтот Пјер Симон Лаплас. Таа била вклучена во пишувањето на четвртиот и петтиот извештај за проценка на IPCC.

## Ран живот и образование
За време на нејзините докторски студии, Браконо работела на модели на тропски океани користејќи статистички методи. Таа е заинтересирана за азиските и африканските монсуни за време на холоценот. Браконо била една од првите која користела тридимензионален модел на споен океан за да ја покаже важноста на повратните информации од океанот во почетокот на глацијалот. Работела на Ел Нињо и холоценската инсолација. Во 1992 година била назначена за француска Комисија за алтернативни енергии и атомска енергија.

## Истражување и кариера
Браконо е професор по климатски промени на Институтот „Пјер Симон Лаплас“. Таа е член на групата „Моделирање на одговорот на Земјата на повеќекратни антропогени интеракции и динамика (MERMAID)“. Нејзината работа го разгледува спојувањето океан-атмосфера, закиселувањето на океаните и климатските симулации. Браконо ги проучува минатите клими за подобро да ја разбере улогата на климатските повратни информации. Работела и на осен наклон и прецесија за време на интерглацијалниот период. Браконо била вклучена во Проектот за интеркомпарација за моделирање на палеоклима, кој ги анализира резултатите од климатските модели.

Во 2014 година, на Браконо ѝ бил доделен грант од 2,7 милиони евра од фондацијата БНП Париба за климатски истражувања. Таа била вклучена во четвртиот и петтиот извештај за проценка на IPCC. Таа била избрана да биде вклучена во состанокот за определување на опсегот на Шестиот извештај за оценување на IPCC во 2017 година. Во 2017 година Браконо напишала писмо до Емануел Макрон за да изрази загриженост за повлекувањето на Франција од јадрената енергија. Во 2019 година Браконо била избрана за офицер на Заедничкиот научен комитет на Светската програма за истражување на климата.

### Награди

* Медал Миланкович во 2009 година од страна на Европската Унија за геонауки 
* 2012 - Легија на честа
* 2015 - избрана за член на Европската академија

## Наводи

Категорија:Носители на Легијата на честа
Категорија:Живи луѓе
Категорија:Климатолози
Категорија:Жени климатолози
Хелга Вејс

**Хелга Вејс** (родена 1961 година во Филах)  — австриски индустриски еколог, климатски научник и професор по индустриска екологија и климатски промени на Институтот за општествени науки на Универзитетот Хумболт во Берлин. Таа раководи со *FutureLab* „Социјален метаболизам и влијанија“ на Институтот за истражување на климатските влијанија во Потсдам (ПИК).

## Живот
Вејс дипломирала на Универзитетот во Виена со магистерски студии по микробиологија во 1995 година  Докторирала по културни студии на Универзитетот во Берлин во 2002 година. Во 2006 година дипломирала на Универзитетот Алпен-Адрија со Венија Доценди (Хабилитација) по социоекологија. Од 1991 до 2009 година имала различни научни улоги на Факултетот за интердисциплинарни истражувања и континуирано образование во Виена. Таа била гостин-професор на Универзитетот во Сент Гален и на Факултетот за шумарство и еколошки студии на Јеил. Од 2009 до 2012 година била копретседавач на ПИК истражувачки домен II: Климатски влијанија и ранливост, и од 2012 до 2018 година на доменот на истражување за интердисциплинарни концепти и методи. 

## Работа
Истражувањето на Вејс се фокусира на општествено одговорното производство на суровини и енергија, претворање на суровините во стоки и услуги и нивна употреба и отстранување во животната средина како отпад, емисии и топлина, кои заедно го сочинуваат социјалниот метаболизам.

Вејс е активна во јавната дебата за средствата за справување со климатската криза. Кога ја објавила својата студија за намалување на урбаните отпечатоци на стакленички гасови во 2017 година, таа рекла: „*Градовите ширум светот мора да бидат охрабрени и овозможени да го следат целиот нивен спектар на емисии. Само тогаш може да се остварат неопходните и амбициозни планови на многу градови за усогласување со лимитот од 2 степени*.“  

## Избрани публикации

* Со Питер-Пол Пиклер, Тим Цвикел, Абел Чавес, Тино Кречмер, Џесика Седон: *Намалување на урбаните отпечатоци од стакленички гасови*. Во: *Научни извештаи*, 7, 2017.
* Со Фридолин Краусман, Кристоф Аман, Нина Ајзенменгер, Карл-Хајнц Ерб, Клаус Хубачек, Марина Фишер-Ковалски: *Физичката економија на Европската унија: споредба меѓу земјите и детерминанти на материјалната потрошувачка*. Во: *Еколошка економија*, 58 (4), стр.&nbsp;676–698.
* Со Сангвон Су: *Индустриска екологија: Улогата на произведениот капитал во одржливоста*. Во: *Зборник на трудови на Националната академија на науките*, 112(20), 2015, стр.&nbsp;6260–6264.

## Наводи

Категорија:Живи луѓе
Категорија:Еколози
Категорија:Родени во 1961 година
Категорија:Климатолози
Carbonea supersparsa

***Carbonea supersparsa*** е вид лихениколозна габа која припаѓа на фамилијата Lecanoraceae. Распространета е на северната полутопка. Во Исланд е пријавено дека расте на *Lecanora cenisia* во близина на Egilsstaðir и *Lecanora polytropa* во близина на Seyðisfjörðurзџ.

## Наводи

Категорија:Статии со микроформати за вид
Категорија:Габи на Европа
Категорија:Габи на Северна Америка
Agaricus freirei

***Agaricus freirei*** е вид на габа од фамилијата Agaricaceae. *Agaricus freirei* многу наликува на *А. hondensis*, и, врз основа на сличностите во секвенците на ДНК, е близок роднина.  Опишан како нов во науката во 2001 година, *А. freirei* се наоѓа во крајбрежните региони на Шпанија.

## Надворешни врски

* 

Категорија:Статии со микроформати за вид
Категорија:Статии со извори на француски (fr)
Категорија:Флора
Категорија:Габи
Категорија:Габи на Европа