open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Туризам во Грузија

мини|Лого на Националната администрација за туризам на Грузија
**[[Туризам|Туризмот]] во [[Грузија]]** — важна компонента на економијата на земјата. Туристичкиот сектор обезбедува околу 7,3 % од БДП на земјата (2016 година; во 2015 година 6.6%)  и е брзо растечка индустрија. Трошоците за странски посетители во Грузија имаат значително влијание врз платниот биланс - околу 61,4 % од приходот од извоз на услуги во Грузија претставува туризмот . Во 2016 година 6,35 милиони странски туристи ја посетиле земјата (за 7,6 повеќе од една година порано). Странските туристи, во просек, доаѓаат во земјата 5,1 денови.

Туризмот е промовиран од *Националната администрација за туризам на Грузија*; во 2015 година учествувал на 26 меѓународни и домашни саеми за туризам, спровел маркетинг кампањи на девет целни пазари и 64 студии за печатот. 

## Инфраструктура (хотели и одморалишта)
Според извештајот на Националната администрација за туризам, во Грузија до 2016 година имало околу 1700 хотели. Во Тбилиси имало 14.837 легла .

Оперираат хотели од следниве меѓународни хотелски ланци: Кордиард од Мериот , Меркур , Милениум хотел , Хилтон хотели и одморалишта , Холидеј Ин , Шератон хотели и одморалишта  и Радисон .

Во крајбрежната зона на Аџарија има санаториум и медицински установи, главно создадени во времето на Советскиот Сојуз. Работат планински одморалишта.

## Статистика

### 2015

Земјата ја посетиле 5,87 милиони странски туристи. Туристите во земјата во првите три квартали потрошиле околу 1,45 милијарди долари. Туристичкиот сектор обезбедил околу 6,6 % од БДП на земјата.

### 2016

Земјата ја посетиле 6,35 милиони странски туристи (+7,6) %); странските туристи во просек остануваат во земјата 5,1 денови 

Туристите во земјата во првите три квартали потрошиле околу 1,68 милијарди долари (+11) %). туристичкиот сектор обезбедил околу 7,3 % од БДП на земјата. 

### 2018

Во 2018 година 1,4 милиони граѓани на Руската Федерација ја посетиле земјата (секој петти турист (21 %) бил од Русија).

### 2019

Нискобуџетните авиокомпании (Рајанер и Визаир) работат во земјата.

Наспроти позадината на антируските протести во Грузија во јуни 2019 година - од 8 јули, на иницијатива на Русија, повторно бил откажан директниот воздушен сообраќај меѓу Русија и Грузија   ; Мал пад на бројот на руски туристи (кои требало да пристигнат преку трети земји) бил неутрализиран со зголемувањето на бројот на туристи од други земји.

## Туристи по земја

Граѓаните од следните земји кои ја посетиле Грузија во 2015, 2016, 2017 и 2018 година   :

Поради укинување на визните ограничувања, бројот на посетители од Иран во 2016 година се зголемил за 485 % Значително е зголемен и бројот на посетители од Израел - за 55 % 

## Наводи
Национален парк Швајцарија

**Националниот парк Швајцарија** (,    , , ) — национален парк на западните Ретски Алпи, во источна Швајцарија. Тоа е во рамките на кантонот од Граубунден, меѓу Цернец, С-шанф, Шкуол и Фуорн Пас во Енгадин долината на границата со Италија.

Тој е дел од светските Бисферни резервати на УНЕСКО.

## Опис
Основана е на 1 август 1914 година, национален празник на Швајцарија. Тој бил еден од најраните национални паркови во Европа.

Од 2009 година, тој е единствениот Национален парк во Швајцарија, иако има планови да се создадат повеќе. Има површина од 174.2 км² и е најголемото заштитено подрачје на земјата.

Во паркот, не е дозволено: да се остават обележани патеки, да се запали оган или да се спие надвор од *Камана Клуоза,* планинската колиба сместена во паркот. Исто така е забрането да се вознемируваат животни или растенија или да се носи дома што било пронајдено во паркот. Кучињата не се дозволени, дури и на поводник. Поради овие строги правила, Швајцарскиот национален парк е единствениот парк на Алпите што е категоризиран од страна на '''МСЗП''' како строг природен резерват, највисоко ниво на заштита.

Центар за посетители се наоѓа во градот Ерненез. Патот низ паркот води преку превојот Фуорн (или *Офенсап*) до Јужен Тирол во Италија.

Покрај Швајцарскиот национален парк, Швајцарија има и шеснаесет регионални паркови за природа.

## Забележителни врвови

* Пиз Писоц, 3.173 м.
* Пиз четиримесечија, 3.165 м.
* Пиз да ла Аква, 3.126 м.
* Пиз Часхауна, 3.071 м.

## Галерија

Податотека:Swiss National Park 023.JPG|
Податотека:Swiss_National_Park_130.JPG|
Податотека:Swiss_National_Park_038.JPG|
Податотека:Swiss_National_Park_060.JPG|
Податотека:Swiss_National_Park_123.JPG|
Податотека:Piz Nair and Buffalora P10 .jpg|
Податотека:Tafel Nationalpark Macun.JPG|


## Наводи

## Поврзано

* Паркови на природата во Швајцарија
* Про Натура
* Список на национални паркови

## Надворешни врски

* Официјална веб страна
* Факти за швајцарскиот национален парк 
*            
* 

Категорија:Координати на Википодатоците
Категорија:Биосферни резервати во Швајцарија
Еколошко право

**Еколошко право**  е колективен поим кој опфаќа аспекти на законот кои обезбедуваат заштита на животната средина. Поврзан, но посебен сет на регулаторни режими, сега под силно влијание на еколошките правни принципи, се фокусираат на управување со специфични природни ресурси, како што се шумите, минералите или риболовот. Другите области, како што е проценката на влијанието врз животната средина, можеби не се вклопуваат во двете категории, но сепак се важни компоненти на законот за животна средина.

## Историја

## Наводи

Категорија:Заштита на животната средина
Категорија:Еколошко право
Категорија:Општествени науки за животната средина
Васил Тодоровски

**Васил Божинов Тодоровски** ( во  —  во ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.

## Животопис
Произлегува од многу сиромашно семејство. Основното и граѓанското училиште ги завpшил со одличен успех. Во 1939 година се населил во Скопје. Учел во Втората машка гимназија, каде во 1941 година се запознал со напредното движење и активно соработувал во народно-ослободителната борба против окупаторот. Учествувал во сите акции на средношколската младина. Активно дејствувал во редовите на младината за придобивање на нови приврзаници за оружената борба на македонскиот народ. Растурал илегално летоци и собирал народна помош. Бил уфрлен во бугарската фашистичка организација „*[[Браник (организација)|Браник]]“*, со цел да ја известува организација за секоја акција на фашистичката младина. Во септември 1944 година стапил во Дванаесеттата македонска ударна бригада. Бил учесник во сите борби на Бригадата. Подоцна со Петнаесеттиот македонски корпус заминал на Сремскиот фронт. Како искусен борец бил поставен за политички комесар на заштитната чета во Четириесет и втората дивизија. По пробивот на германско-усташкиот фронт, во април 1945 година, храбро загинал во Срем. По завршетокот на војната, неговите посмртни останки биле пренесени и закопани на партизанските гробишта во Скопје.

## Наводи


Категорија:Учесници во НОБ
Декларација на Конференцијата на Обединетите Нации за човековата околина

**Декларацијата на Конференцијата на Обединетите нации за човековата околина** или **Стокхолмска декларација** била усвоена на 16 јуни 1972 година од Конференцијата на Обединетите нации за човековата околина на 21-от пленарен состанок како прв документ во меѓународното еколошко право што го признава правото на здрава животна средина. Во декларацијата, нациите се согласиле да прифатат одговорност за какви било влијанија врз животната средина предизвикани од нивните постапки.

## Содржина на Декларацијата
Документот започнува со седум прокламации кои ја покриваат глобалната природа на еколошките проблеми и наведува дека за решавање на нив ќе биде потребна голема соработка меѓу народите. Овие прокламации заклучуваат дека напорите за зачувување и подобрување на животната средина ќе имаат корист за сите луѓе и нивните потомци.  Потоа, во декларацијата се наведени дваесет и шест принципи кои треба да ги водат нациите преку нивните одговорности. Акциониот план е поделен во три категории, вклучувајќи проценка на животната средина наречена Земјенчасовник, управување со животната средина и 109 мерки за поддршка. 

## Следење
Декларацијата од Рио од 1992 година ја „реафирмира“ Декларацијата од Стокхолм и се обидува да ја надгради истата.

## Надворешни врски

*
* Воведна белешка од Гинтер Хендл, белешка за процедуралната историја и аудиовизуелен материјал за *Декларацијата на Конференцијата на Обединетите нации за човековата околина (Стокхолмшка декларација)* во историските архиви на Аудиовизуелната библиотека на Обединетите нации за меѓународно право

## Наводи

Категорија:Документи на Обединетите нации
Делта Ориноко

**Делтата Ориноко** е огромна речна делта на реката Ориноко, сместена во источна Венецуела.

## Локација
Делтата Ориноко е еден од осумте природни региони на Венецуела. Ја опфаќа целата држава Делта Амакуро и неколку квадратни километри од државата Монагас и државата Сукре, сочинувајќи ги сите устија на Ориноко. Поделен е на два дела: главен, на најсеверниот дел од системот, сместен помеѓу Кано Манамо и левиот брег на Кано Арагуао, каде што се основани мнозинството села, вклучувајќи ја и главниот град на државата Тукупита, и секундарното, помеѓу десниот брег на Кано Арагуао и Рио Гранде.

Народот Варао живее во регионот.

## Хидрологија
Делтата е во облик на вентилатор, формирана од реката Ориноко додека се разделува на бројни дистрибутери, наречени *кањос*, кои навиваат низ делтата на патот кон морето. Главниот дистрибутер е наречен Рио Гранде, кој се испразнува на југ-југоисток преку јужниот дел на делтата, а вториот голем дистрибутер е Кано Манамо, кој тече кон север по западниот раб на делтата. Површината на овој регион е приближно 43.646 км2. Делтата Ориноко се одликува со тоа што не е центрична, нема лагуна и е океанска, нешто слична на делтата на реката Нигер. Секојдневните плими и осеки ја носат морската вода нагоре во „кањос“, предизвикувајќи „макарео“ или порока и го менуваат правецот на проток на вода, барем на површината.

## Животна средина
Преовладувачката вегетација е во екорегионот на мочуришните шуми Делта Ориноко.  По должината на крајбрежјето и речните маргини има делови од мангрови Амазон-Ориноко-Јужна Кариба, поточно екорегионот мангрови на Гвајана.   На запад, и поблиску до крајбрежјето, има закрпи на екорегионот на мочуриштата Ориноко. 

## Наводи

## Надворешни врски

* Директориум за туризам во Венецуела
* Гео-еколошка карактеризација на Делта дел Ориноко (Универзитет во Тексас)

Категорија:Земјишни облици на Јужна Америка
Категорија:Речни делти
Категорија:Координати на Википодатоците
Категорија:Биосферни резервати во Венецуела
Блажо Томашевски

**Блажо Томашевски** ( во  —  во ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.

## Животопис
Произлегува од сиромашно селско семејство. Завршил основно училиште, па се занимавал со земјоделство. По ослободувањето на Скопје, тој стапил во Шеснаесеттата македонска ударна бригада, со која веќе на 12 април 1945 година бил на позициите кај Шид. Учествувал во големиот пробив на непријателските утврдени позиции. Во тие борби, храбро загинал кај Илинци. По ослободувањето на земјата, неговите посмртни останки биле пренесени и закопани во родното село Глуво.

## Поврзано

* Коце Томашевски
* Борисав Ј. Томашевски
* Неделко А. Томашевски
* Никола Б. Томашевски
* Билбил Томашевски
* Стево Н. Томашевски
* Атанас Н. Томашевски

## Наводи


Категорија:Учесници во НОБ
Коце Томашевски

**Коце Атанасов Томашевски** ( во  —  во ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.

## Животопис
Израснал во сиромашно семејство. Основно училиште завршил во родното село, а потоа се занимавал со земјоделство и чување на добиток. Со Шеснаесеттата македонска ударна бригада учествувал во ликвидирањето на одметнатите балистички банди во Скопска Црна Гора и Косово, а потоа заминал во Срем каде со yспex завршил тримесечна воена обука. На 12 април 1945 година учествувал во пробивот на германските позиции. Во една од натамошните борби, поточно во битката за ослободувањето на Славонска Пожега, загинал. Бил закопан на борбената позиција.

## Поврзано

* Блажо Томашевски
* Борисав Ј. Томашевски
* Неделко А. Томашевски
* Никола Б. Томашевски
* Билбил Томашевски
* Стево Н. Томашевски
* Атанас Н. Томашевски

## Наводи


Категорија:Учесници во НОБ
Горјан Јовановски

**Горјан Јовановски** (р. 1993, Скопје) — македонски еко-активист, претприемач и софтверски инженер, кој работи на подигнување на свеста за загадувањето на воздухот преку технологија. Во 2014 година, тој ја создал мобилната апликација Мој Воздух, која користи отворени податоци за визуелизирање на загадувањето на воздухот, а нејзиното лансирање предизвикало протести на национално ниво во Македонија и Србија од страна на граѓаните кои бараат локалните власти да преземат посериозни активности за решавање на ова прашање.

## МојВоздух

Мој Воздух (од 2019 **AirCare**) е мобилна апликација која користи податоци од мерните станици за квалитет на воздухот за да го мапира и визуелизира загадувањето на Балканот. Лансиран во декември 2014 година, а во моментов има над 200.000 преземања. МојВоздух акумулира податоци од владините, волонтерските и сателитските мерни станици од Европската вселенска агенција, собирајќи ги за полесен пристап од крајните корисници. Во апликацијата се прикажуваат мерните вредности за присуство честички, азот диоксид, јаглерод моноксид, сулфур диоксид и озон.

Лесниот пристап до информации преку апликацијата довело до повеќе протести на национално ниво во Македонија и Србија и одговор на македонската влада насловен како „План за чист воздух“. За МојВоздух имаат пренесено повеќе меѓународни медиумски куќи како Форбс и *[[Гардијан]],* како и американската аеронаутичко-вселенска управа НАСА и Обединетите нации.

Во 2020 година, Горјан бил прогласен за Европски млад иноватор од Светскиот самит за награди на ОН, за неговата работа на подигнување на свеста за загадувањето на воздухот преку МојВоздух.

## Поврзано
* Семрежен активизам
* Загадување на воздухот
* Екологија

## Наводи

Категорија:Живи луѓе
Категорија:Македонски природозаштитници
Категорија:Македонски стопанственици
Категорија:Луѓе од Скопје
Скакунка

**Скакунка** - река во Украина во Виничка Област. Десната притока на Соб (слив на Јужен Буг). Што тече низ селата Јасенки и Лукашова, како и низ градот на Липовец, каде што се влева во Соб за 93&nbsp;км од устата. Должина&nbsp;- 12&nbsp;км.


Landscape near Skakunka River in Lypovets (Mar 2021).jpg|Скакунка во Липовец


## Извори

* Олександр Роговий. Соб. Краєзнавчі нариси.&nbsp;— Вінниця: 2012.&nbsp;— с. 8.

Категорија:Реки во Украина
Ивон Скенел

**Хонора Џозефин Ивон Скенел** ― професор по еколошко право на колеџот Тринити, Даблинска правна школа, Ирска. Магистрирала на Кембричкиот универзитет и докторирала на колеџот Тринити, Даблин.

Покрај предавањата, таа работи како советник во законот за животна средина, планирање и климатски промени во адвокатската фирма на адвокатот Артур Кокс во Даблин, функција што ја извршува од април 1990 година. Таа во мигов е и директор на одборите на рудниците Тара, ирското претпријатие „Шуми“ и Ирскиот превозен систем. Таа го напишала водечкиот учебник во Ирска на таа тема. Таа е квалификувана баристерски адвокат во адвокатското тело „Гостилницата на кралот“. Таа ја добила наградата „Духот на Колумбо“ за нејзиниот придонес во животната средина во 1994 година и била изучител на Френсис Е. Луис на Вашингтоновата и Лиова универзитетска правна школа, во Вирџинија, САД во 1996 година. Таа е широко објавувана во голем број рецензирани списанија, вклучувајќи го „*Irish Planning and Environmental Journal*“*.* Таа водела кампања со нејзиниот колега професор Ивана Басик против предложениот амандман на ирскиот устав во 2002 година, со што би се отстранило самоубиството како основа за абортус.

## Публикации

### Книги

* „Закон за животна средина и употреба на земјиште“ (Thomson Round Hall) (Brehon Series) (2005)
* „Закон за животна средина и планирање“, Irish Academic Press, 1995 година
* „Директива за живеалишта во Ирска“ (со Кларк, Канон, Дојл) (Центар за политика и закон за животна средина) (1999 г.; Препечатена 2000 година).
* „Ирска, Меѓународна енциклопедија на закони“, Хаг, Kluwer, 1994 година.
* „Закон и пракса во врска со контролата на загадувањето во Ирска“, (2. изд.) Лондон, Graham and Trotman, 1982 година.
* „Закон и пракса во врска со контролата на загадувањето во Ирска“, Лондон, Graham and Trotman.

## Наводи

Категорија:Апсолвенти на Кембричкиот универзитет
Категорија:Живи луѓе
Категорија:Ирски правници
Категорија:Ирски активисти
Тисеранов параметар

**Тисеранов параметар** (или **Тисеранова инваријанта**) — вредност добиена со пресметка користејќи неколку орбитални елементи (голема полуоска, орбитално занесување и наклон) на релативно мало тело и поголемо „растроено тело“. Се користи за разликување на различните видови на орбити. Наречен е по францускиот астроном Феликс Тисеран и важи за ограничени проблеми на три тела, каде сите три имаат значајно различна маса.

## Дефиниција

За мало тело со голема полуоска a\,\!, орбиталното занесување e\,\! и орбиталниот наклон i\,\!, во однос на орбитата на поголемото растројувачко тело со голема полуоска a_P, параметарот се дефинира вака:

:T_P\ = \frac{a_P}{a} + 2\cos i\sqrt{\frac{a}{a_P} (1-e^2)}

Квазизапазувањето на Тисерановиот параметар е последица од Тисерановиот однос.

## Примени
* TJ, Тисерановиот параметар во однос на Јупитер како растројувачко тело честопати се користи за разликување на астероидите (обично T_J > 3) од кометите од Јупитеровото осемејство (обично 2).
* Астероидната група дамоклоиди are defined by a Тисерановиот параметар на Јупитер од 2 или помалку ().
* Приближно постојаната вредност на параметарот пред и по заемодејството со (средбата) служи за одредување дали набљудуваното орбитирачко тело е истото што и претходно забележаното во Тисерановиот критериум.
* Квазизапазувањето на Тисерановиот параметар ги ограничува достижните орбити со помош на гравитациски маневар со цел истражување на надворешниот Сончев Систем.
* TN, Тисерановиот параметар во однос на Нептун е предложен како начин на разликување на речиси расеаните (засегнати од Нептун) од проширено расеаните заднептунци (незасегнати од Нептун; како на пр. 90377 Седна).
* Тисерановиот параметар може да послужи како показател за присуството на среднотешка црна дупка во средиштето на Млечниот Пат користејќи ги движењата на орбитирачките ѕвезди.

## Сродни поими

Параметарот се изведува од една од таканаречените Делонееви стандардни променливи, со кои се изучува растроената Хамилтонова во еден трителесен систем. Занамарувајќи ги вишите поими на растројување, запазена е следнава вредност:

: \sqrt{a (1-e^2)} \cos i

Следствено на тоа, растројувањата може да доведат до резонанца помеѓу орбиталниот наклон и занесување, позната како Козаина резонанца. Речиси кружните високонаклонети орбити со тоа стануваат многу занесени во замена за помал наклон. На пример, таквиот механизам може да доведе појава на околусончеви комети, бидејќи големата занесеност со постојана голема полуоска дава мал перихел.

## Поврзано
* Тисеранов критериум
* Проблем на три тела

## Наводи

## Надворешни врски
* Тисеранов параметар — страница на Дејвид Џуит 
* Тисеранов критериум 

Категорија:Небесна механика
Категорија:Астродинамика
Категорија:Орбити
Џејн Нишида

**Џејн Тошико Нишида** (родена на 26 април 1955 година) ― адвокат и владин функционер од Соединетите Држави. Таа е главен заменик-помошник администратор во Кабинетот за меѓународни и племенски работи на Агенцијата за заштита на животната средина на Соединетите Држави. Нишида служела како вршител на должноста администратор на Агенцијата за заштита на животната средина од 20 јануари 2021 година до 11 март 2021 година.

## Ран живот и образование
Нишида е родена во Бетесда, Мериленд на 26 април 1955 година. Се стекнала со диплома за меѓународни односи од колеџот „Луис и Кларк“ во 1977 година и докторска диплома од Правниот центар на Џорџтауновиот универзитет во 1980 година.

## Кариера
Нишида била советник во Генералното собрание на Мериленд во периодот 1981–1984 година, а потоа работела во законодавната канцеларија на гувернерот до 1991 година. Таа тогаш била извршен директор на фондацијата Чесапик Беј во периодот 1991–1995 година. Нишида била секретар за животна средина на Мериленд од 27 март 1995 година до 26 април 2002 година. Нишида тогаш станала виш специјалист за животна средина во Светската банка. Таа започнала да работи за ЕПА во 2011 година.

## Наводи

## Надворешни врски

* 

Категорија:Живи луѓе
Категорија:Родени во 1955 година
Санде Урдаревски

**Санде Перов Урдаревски** ( во  — )  македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.
лево|мини|Спомен плоча на сите загинати борци во НОВ од селото Чучер-Сандево, меѓу кои и Санде Урдаревски

## Животопис
Завршил основно училиште во селото. Се занимавал со земјоделство и сточарство. Неговото село мошне рано станало главна база на партизанските одреди. Со тоа станал симпатизер на Народноослободителното движење. Откако добил покана за да го отслужи воениот рок, заминал во редовите на бугарската фашистичка војска. Но, набргу избегал и се приклучил во Сврлишкиот партизански одред. Со одредот учествувал во акциите на просторот меѓу Бела Паланка и Бабушница во Србија. Бил учесник во повеќе борби противбројни окупаторски сили: Германци, четници, Љотиќевци. Подоцна живеел илегално во околните села на Ниш, а потоа во градот. Од големите напорни борби на терен тој тешко оболел. Бил префрлен на лечење во болница. Таму му ја ампутирале ногата, за да го спасат, но здравјето не му се подобрувало, по што починал во 1943 година.

## Поврзано

* Александар Урдаревски
* Никола Урдаревски
* Живко Урдаревски
* Стоилко Урдаревски
*Трипун Урдаревски
* Стојан Урдаревски
* Неделко Урдаревски
* Благоја Урдаревски
* Љубе Урдаревски
* Младен Урдаревски
* Перо Урдаревски

## Наводи


Категорија:Учесници во НОБ
Живко Ќоќоров

**Живко Крстов Ќоќоров** ( во  —  во ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.

## Животопис
Произлегува од сиромашно семејство. Се занимавал со земјоделство и чување на добиток. На 21 септември 1944 година стапил во редовите на Шеснаесеттата македонска ударна бригада, со која учествувал во борбите против силните балистички сили, како и во акциите против Германците во Качаничка Клисура. По ослободувањето на Македонија во состав на Бригадата учествувал во акциите за ликвидирање на заостанатите балистички банди на Косово. Потоа, заминал на Сремскиот фронт и се борел за ослободувањето на Војводина и Хрватска. На 16 април 1945 година во една битка кај селото Будровци, храбро загинал. Бил закопан на селските гробишта.

## Наводи


Категорија:Учесници во НОБ
Бојко Усов

**Бојко Стоилков Усов** ( во  —  во ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.

## Животопис
Произлегува од сиромашно семејство. Oсновно училиште завршил во селото. Се занимавал со земјоделство и чување на добиток. По формирањето на Шеснаесеттата македонска ударна бригада, речиси веднаш стапил во нејзините редови. Учествувал во тешките борби против балистите, кои вршеле грабежи и злосторства по селата на Скопска Црна Гора. Потоа се борел против моторизираните германски колони во Качаничката Клисура. По ослободувањето на Македонија, учествувал во ликвидирањето на балистичките банди на Косово. Во составот на Петнаесеттиот македонски корпус учествувал во ликвидирањето на германските трупи во Срем. Во борбите кај Банова Јаруга бил тешко ранет, на 20 јуни 1945 година. Се лечел во партизанските болници, каде и починал. Бил закопан во Славонска Пожега.

## Поврзано

* Стево Усов

## Наводи


Категорија:Учесници во НОБ
Права на природата

**Права на природата** е правна и јуриспрудендална теорија која ги опишува инхерентните права поврзани со екосистемите и видовите слично на концептот на основните човекови права. Концептот за правата на природата ги оспорува законите од дваесеттиот век како генерално втемелени на погрешната концепција на природата како „ресурс“, нешто што треба да биде поседувано, искористено и деградирано. Застапниците тврдат дека законите втемелени во правата на природата го насочуваат човештвото да дејствува соодветно и на начин во согласност со модерната, системски-базирана наука, што покажува дека луѓето и природниот свет се темелно меѓусебно поврзани.

## Основни принципи

Застапниците на правата на природата тврдат дека, како што човековите права сè повеќе се признаваат во законот, така и правата на природата треба да бидат признати и вметнати во човечката етика и закони. Ова тврдење е поткрепено со две размислувања: дека истата етика што ги оправдува човековите права, исто така ги оправдува правата на природата и дека сопственото преживување на луѓето зависи од здравите екосистеми.

## Наводи

Категорија:Заштита на животната средина
Категорија:Еколошко право
Категорија:CS1-одржување: користи параметар authors
Категорија:Статии со извори на шпански (es)
Категорија:Статии со извори на португалски (pt)
Анте Хаџимитровски

**Анте Хаџимитровски - Ацо** ( во  —  во ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.

## Животопис
Произлегува од службеничко семејство. Основно училиште завршил во градот и го продолжил образованието во гимназија. Потоа продолжил да учи во Софија. Во септември 1942 година се запишал во Воената академија. Таму се здружил со уште 6 прогресивно ориентирани Македонци, со кои редовно одржувале состаноци како актив, трудејќи се да бидат во тек со настаните во Македонија. Во средината на јули 1943 година, кога бил дојден во Скопје на летниот распуст, добил врска и заминал во Шарпланинскиот одред. Во ноември 1943 година, со одредот заминал за Дебарца, каде била формирана Првата македонско-косовска бригада. Подоцна заминал во посебна единица на Козјак. Таму се приклучил во Кумановскиот партизански одред, а подоцна и во редовите на Третата македонска ударна бригада. Бил учесник во сите победоносни борби на Бригадата. Во нападот за ослободувањето на Пробиштип смелиот и примерен командир на чета, храбро загинал на 3 април 1944 година. Неговите соборци со закопале во Пробиштип.

Градските власти и населението на Пробиштип, секоја година го чествуваат токму овој датум (3 април)  како одлучувачки за слободата на градот Пробиштип.

## Наводи


Категорија:Учесници во НОБ
Категорија:Жртви на Бугарската окупација на Македонија во Втората светска војна
Александар Христовски (Бошков)

**Александар Бошков Христовски** ( во  —  во ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.

## Животопис
Завршил основно училиште и го продолжил образованието во гимназија. Уште пред да ја заврши гимназијата заминал во партизани. Во септември 1944 година стапил во Третиот баталјон на Дванаесеттата македонска ударна бриrада, со која учествувал во сите борби во близината на Скопје, како и во самото ослободување на градот. По ослободувањето на Скопје бил префрлен во Шеснаесеттата македонска ударна бригада и со неа учествувал во ослободувањето на другите окупирани делови на Југославија. Во април 1945 година храбро загинал при пробивот на Сремскиот фронт. Неговите посмртни останки биле пренесени и закопани на скопските градски гробишта.

## Наводи


Категорија:Учесници во НОБ
Степска смрчка

алт=Степска смрчка|мини|Степска смрчка
**Степска смрчка ''(Morchella steppicola)*** е [[Вид (биологија)|вид]] на јадлива [[печурка]], од родот Смрчки (*Morchella)* од [[Семејство (биологија)|фамилијата]] *Morchellaceae* од редот на *Pezizales.'' Степската смрчка e рудерална габа, која претежно расте на депонии, бара хидролизирана целулоза и затоа е претежно близу или под распадната хартија, особено картон или партали што стоеле две до четири години на отворено. Инаку претпочита песочна почва. Најчестиот смрчак во нашата земја. Многу често се појавува на копно и во Словенија, Хрватска, Херцеговина и Црна Гора. Нема град на овие простори каде што нема да го најдете на буниште. Се појавува меѓу првите во сезоната, од средината на март до крајот на мај.

## Опис
Капата е висока 3-6 см, а на најшироко ниво на дното широко 2,4-4 см; овално издолжена и потесна кон врвот, но скоро редовно не симетрична, така што може да биде скоро праволиниска од едната страна и заоблена од другата. Главните, подигнати и подебели,  двојни ребра честопати формираат поголеми јами (со пречник до 1 сантиметар); Од нив, на пониско ниво, секундарните ребра се разгрануваат, потенки и наизменични, и прават помали дупки во длабочината на поголемите. Повеќето од издолжените ребра се континуирани, но не се протегаат по целата должина паралелно, особено во долната половина прво се виткаат, прават кадрици и лавиринти. Попречните ребра не само што се послаби, туку претежно и не ја достигнуваат другата главна, така што јамата останува отворена од едната страна. кога се затворени, јамите се претежно четириаголни, но издолжени - парелопипедски. Младата капа често е бела, но наскоро ја добива основната сива сива боја. Капата кај зрелите смрчки е исто така розово-месеста боја до пурпурно-розова боја (форма), маслинесто кафеава (форма) или кафеаво до сиво-сива боја, која сепак му припаѓа на видот. Главните ребра стануваат црни.

Хименот се наоѓа само во јамите, односно во продолженијата, на нерамната површина. Имаат иста боја како ребрата, додека не поцрнат. Спорите се со кремова боја.

### Стебло
Стеблото е со големина од 4-6 / 1,5-2,5 см, најчесто цилиндрично, може да се задебели на дното, а потоа претежно со еден жлеб што се протега во јамата. Голи, без зрна надвор. Шупливо како и капата.

### Месо
Месото е танко,восочно бело од долната страна посипано со зрнца. Доста еластично но не и жилаво. Вкусот е сладок(да не се јаде сирово) мирисот е пријатен но неодреден.

## Јадливост
Првокласна и многу ароматична печурка, само треба да се внимава да не е премногу стара, т.е. дека одвнатре мозолчињата не почнале да стануваат црвено-кафеави. Ако капата се распадне, тоа е исто така знак на застареност. Темелно измиени и темелно исцедени, најдобро е да се зготви пржен или печен, но сепак е многу вкусен подготвен на кој било начин, само не суров. Лесно се суши и е уште подобар е тогаш..

## Слични видови
Високиот смрчак, во многу погледи неверојатно е сличен на него, се разликува претежно во зрната на дршката, големи се и видливи.

## Надворешни врски
* 

Категорија:Јадливи габи
Категорија:Габи на Европа
Мадам де... (филм од 1953)

**„Мадам де...“** — (француски: *Madame de...*) - француски филм од 1953 година, во режија на Макс Офилс (Max Ophüls) по сценариото на Марсел Ашар (Marcel Achard), засновано врз романот на Луј де Вилморан (Louise de Vilmorin). Главните улоги ги толкуваат:  Шарл Боје (Charles Boyer), Даниел Дариу (Danielle Darrieux) и Виторио де Сика (Vittorio De Sica).

## Синопсис
Во филмот се прикажува судбината на едни обетки кои ги менуваат сопствениците во низа на раскинувања на врските и нови љубовни врски. Еден француски генерал (го игра Боје) ѝ подарува обетки на сопругата, но таа е принудена да ги продаде откако запаѓа во финансиски проблеми. Кога ги здогледува во придавницата, генералот одлучува да ги купи и ѝ ги поклонува на својата љубовница. Соочена со големи долгови поради нејзината страст кон комарот, таа ги заложува обетките, а едне италијански благородник (го игра де Сика) ги купува за една посебна француска жена...

## Наводи

Категорија:Француски филмови
Категорија:Црно-бели филмови
Категорија:Филмови на француски јазик
Категорија:Филмови од 1953 година
Категорија:Филмови на Макс Офилс
Категорија:Филмови со Шарл Боје
Категорија:Филмови со Виторио де Сика 
Категорија:Филмови со Даниел Дариу
Категорија:Филмови засновани на романи
Дебора Сивас

**Дебора А. Сивас** - адвокат за животна средина од Соединетите Држави, во моментот професор во Стенфордската правна школа. Нејзината моментална одговорност се судски спорови за животната средина, одговорност и заштита.

## Наводи

 

Категорија:Живи луѓе
Категорија:Американски адвокати
Ванг Цанфа

**Ванг Цанфа** (поедноставен кинески: 王灿 发; традиционален кинески: 王燦 發) ― кинески професор на Кинескиот универзитет за политички науки и право и основач и директор на Центарот за правна помош на жртвите од загадување со седиште во Пекинг (ЦППЖЗ). Ванг Цанфа е стручњак за еколошко право и учествувал во изготвувањето на многу кинески регулативи за животна средина. Професорот Ванг, исто така, обезбедил обука за животната средина на стотици адвокати и судии и воспостави мрежа на застапници за животна средина во Кина.

Во 1998 година, Ванг Цанфа го основал ЦППЖЗ, кој бил првиот центар кој обезбедувал правна помош на луѓето и заедниците повредени од загадувањето низ Кина. Додека професорот Ванг бил директор, ЦППЖЗ примил преку 10,000 телефонски повици на својата телефонска линија за помош и разгледа над 100 случаи. Професорот Ванг претставувал 1,700 тужители во една акција и донел пресуда од 730.000 долари против фабрика за хартија и хемиска фабрика во Шандонг. Ванг Цанфа има добиено многу награди и бил признат на списокот на списанието „*Time Magazine*“ за „Јунаци на животната средина“ во октомври 2007 година.

## Поврзано

* Центар за правна помош на жртвите од загадување
* Проценка на влијанието врз животната средина

## Наводи

Категорија:Родени во 1958 година
Категорија:Живи луѓе
Категорија:Кинески адвокати
Габриел Екштајн

мини|Габриел Екштајн
**Габриел Е. Екштајн** () ― адвокат роден во Израел и професор на Правната школа при Тексашкиот A&M универзитет.

Екштајн е роден во Израел. Студирал геологија и меѓународни односи на Кентскиот државен универзитет пред да стане магистер по меѓународни работи на Флоридскиот државен универзитет. Екштајн станал доктор по правни науки, проследено со магистер по право во меѓународно право за животна средина на Вашингтонскиот правен колеџ.

Екштајн му била дадена дозвола за вршење на адвокатска дејност во Њујорк, Западна Вирџинија и Вашингтон. Тој служел како советник за голем број национални и меѓувладини организации, вклучително и агенција за меѓународен развој на Соединетите Држави, Организацијата на американските држави и УНЕСКО. Во Првната школа при Тексашкиот технички факултет, Екстејн предавал како вонреден професор од 2003 година, а подоцна бил назначен за раководител за правни води во 2006 година Тој се префрлил на Правната школа при Тексашкиот веслејан универзитет во 2010 година и се приклучил на Правната школа при Тексашкиот A&M универзитет во 2013 година. Во 2018 година, Екштајн бил избран за претседател на Меѓународното здружение за водни ресурси.

## Наводи

Категорија:Професори на Тексашкиот универзитет „А и М“
Категорија:Апсолвенти на Кентскиот државен универзитет
Категорија:Живи луѓе
Чини (езеро)

**Езерото Чини**, попознато локално како **Тасик Чини**, е езеро во областа Пекан, Паханг, Малезија. На езерските крајбрежја живеат домородците Јакун на Оранг Асли.

(5.085 хектари) е второто по големина езеро со слатка вода во полуостровот Малезија и е составено од 12 езера. Реката Чини, која се испушта од езерото, се влева во реката Паханг. Реката е со брана за да се задржи длабочината на езерото за време на сувата сезона. Сепак, ова ја нарушило природната екологија на езерото и предизвикало смрт на дрвјата на неговиот брег поради покачениот водостој.

Тасик Чини е едно од статусите на УНЕСКО за Бисоферни резервати во полуостровот Малезија, додека другиот е Опсегот Крокер во источна Малезија.

## Флора и фауна
Езерото е опремено и со богата био-диверзифицирана бујна тропска пустина која е дом на 138 видови флора, 300 видови не-водни живи и 144 видови слатководни риби. Помеѓу август и септември езерото се трансформира во пловечка градина со илјадници бели и розови лотосови цвеќиња кои ја покриваат површината.

## Легенди
Езерото нуди мирна околина потопена во митови и легенди кои останале неразјаснети до ден-денес. Според легендата на Оранг Асли, езерото е населено со змеј наречен Нага Сери Гумум (понекогаш се нарекува „ Чудовиштето од Лох Нес во Малезија“). Се верува дека го содржи античкиот потонат Кмерски град на дното на езерото.

## Загадување
Оранг Асли (домородното население) кои живеат на бреговите на Тасик Чини се жалат дека езерото е загадено. Водач на заедницата во село Оранг Асли, Ток Батин Аванг Алок, рекол дека активностите за сечење и рударство создавале загадување и тоа им создало проблеми на локалните жители. Децата кои се бањаат во езерото се жалат на чешање. Рибите уловени во езерото станале несоодветни за јадење. Луѓето Оранг Асли не можат да одат во области за да соберат корени што се користат во традиционалната медицина, бидејќи областите се затворени за рударство.

Д-р Хедри Аднан од азиските јавни интелектуалци рекол дека брзите промени кај езерото може да предизвикаат распаѓање на екосистемот до 2030 година. Генералниот секретар на Транспаренси Интернешнл, Џози Фернандес, исто така, рекол дека езерото ризикува и да го изгуби статусот на Биосферен резерват во УНЕСКО.  Сепак, Ментри Бесар од Паханг, Аднан Јакоб рекол дека државниот здравствен оддел утврдил дека квалитетот на водата е нормален по тримесечно истражување, додека калливите води се појавуваат само во близина на државниот исламски и малезиски царински совет и насадите на РИСДА во близина на езерото.

## Слики

Податотека:Malaysia 269.jpg|Информативна табла
Податотека:Malaysia 239.jpg|Туристичка табла кај езерото Чини
Податотека:Malaysia 242.jpg|Река Чини


## Поврзано

* Географија на Малезија

## Наводи

Категорија:Координати на Википодатоците
Категорија:Биосферни резервати во Малезија
Ионел Истрати

**Ионел Истрати** (, роден во Кишинев, 24 декември 1990 година) - молдавски пејач и композитор. Тој стана познат по учеството во талент шоуто „Глас на Романија“ во 2011 година.

## Клипови

* IONEL ISTRATI — EU NUMAI, NUMAI (official video)
* Ионел Истрати — Люблю тебя (Official video)
* Ionel Istrati — Одиноко (Official video) HD + Lyrics
* IONEL ISTRATI — POATE (official video)

## Врска
* Официјална страница

## Наводи

Категорија:Родени во 1990 година
Категорија:Родени на 24 декември
Категорија:Пејачи
Категорија:Молдавска музика
Категорија:Композитори
Список на ѕвездени јата

Ова се **списоци на [[ѕвездено јато|ѕвездени јата]]**:

* Список на галактички групи и јата
* Список на расеани ѕвездени јата
* Список на збиени ѕвездени јата

## Поврзано
* Список на суперјата

Ѕвездени јата
*
Шестар (галаксија)

**Шестар** (**ESO 97-G13**) — Сејфертова галаксија во соѕвездието Шестар. Сместена е 4 степени под галактичката рамнина, на оддалеченост од 4,0 Мпс (13 Мсг). Се вбројува меѓу најблиските поважни галаксии до Млечниот Пат. Галаксијата претрпува бурни промени и веројатно исфрла гасовити прстени. Најнадворешниот прстен има пречник од 1400 светлосни години, а највнатрешниот има 260. Иако може да се види со мал телескоп, галаксијата за првпат е забележана дури во 1977 г. бидејќи лежи близу до рамнината на Млечниот Пат, прикриена од галактичка прашина. Шестар е Сејфертова галаксија од типот II и е една од најблиските познати активни галаксии до Млечниот Пат, иако веројатно е малку подалеку од Кентаур A.

Галаксијата ја произвела суперновата SN 1996cr, утврдена една деценија по нејзината експлозија. Првпат е забележана во 2001 г. како сјајно променливо тело на слика од вселенскиот рендгенски телескоп „Чандра“, но потврдена како супернова неколку години подоцна.

Шеста е една од дванаесетте големи галаксии наречени „совет на џинови“ кои ја опкружуваат Месната Група во Месниот Лист.

## Наводи

## Надворешни врски
* 
* Опсерваторијата „Чандра X“ испитува мали и големи црни дупки во блиска галаксија 
* Слика и информации од Европската вселенска агенција 
* 

Категорија:Шестар (соѕвездие)
Категорија:Сејфертови галаксии
50779
97-G13
Категорија:Астрономски тела откриени во 1977 година
Список на ѕвезди во соѕвездието Шестар

Ова е список на позначајни те ѕвезди во соѕвездието **[[Шестар (соѕвездие)|Шестар]]**, надолно подредени по сјајност.

## Поврзано
* Список на ѕвезди по соѕвездие

## Наводи
*
*
*
*
*
*
*


Шестар
SN 1994D

**1994D** — супернова од типот Ia во краината на галаксијата NGC 4526. Откриена е во 1994 г. од Р. Треферс, А. Филипенко, С. Ван Дајк и М. Ричмонд користејќи се со автоматизираниот 30-инчен (76,2&nbsp;см) телескоп во Лојшнеровата опсерваторија во Лафајет, САД.

## Наводи

## Надворешни врски
* Светлински криви и спектри  — Отворен каталог на супернови  

Категорија:Супернови
Категорија:Астрономски тела откриени во 1994 година
Додаток:Дресови на ФК Манчестер Сити

Овој додаток ги содржи дресовите на фудбалскиот клуб Манчестер Сити, почнувајќи од сезоната 2004-2005 до тековната 2022-2023.

## Заднина
Домашните бои на Манчестер Сити се небесно сина (дрес) и бела (шорцеви). Потеклото на боите кои се употребуваат во опремата кога клубот е домаќин е нејасно, но постојат докази дека клубот носи сина боја уште од далечната 1892 година или порано. Гостинскиот дрес традиционално бил во костенлива боја, но во последните години биле користени и други бои како сива, црна, темносина, виолетова и зелена боја. Во сезоната 2011-2012 година, тие имале пругаст втор дрес со црвено-црни верикални ленти, инспириран од оној што *Ѓраѓаните* го носеле во 1969 и 1970 година, еден од најуспешните периоди во историјата на клубот и тој одново им донел среќа.

## Домашни дресови

## Гостински дресови

## Трети дресови
{|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|
|

Категорија:ФК Манчестер Сити
Категорија:Додатоци за дресови на фудбалски екипи
Антибиотска отпорност

**Антибиотска отпорност** (**антибиотска резистенција** — појава кога микробите развиваат механизми кои ги штитат од дејството на антимикробните агенси. Поимот **антибиотска отпорност** се однесува на појавата кога бактериите стануваат резистентни на дејството на антибиотиците. Резистентните микроби е потешко да бидат третирани, потребни се поголеми дози на лекови, или е потребна примена на алтернативни лекови кои може да имаат поголема токсичност. Тие исто така може да бидат и поскапи. Микробите резистентни на повеќе антимикробни агенси се нарекуваат мулти-лек резистентни.

## Механизми
Постојат пет главни механизми по кои бактериите покажуваат отпорност кон антибиотиците:
# Онеспособување или модификација на лекот: на пример, ензимска деактивација на пеницилин Г кај некои пеницилин-резистентни бактерии преку создавање на β-лактамази. Најчесто протективните ензими создадени од бактериските клетки вршат адиција на ацетил или фосфатна група на специфично место на антибиотикот, што ја намалува неговата способност да се врзе за бактериските рибозоми и да ја наруши белковинската синтеза.
# Промена на таргет- или врзувачкото место: на пример, промена на PBP—врзувачкото место на пеницилините кај MRSA и другите пеницилин-резистентни бактерии.
# Промена на метаболните патишта: на пример, некои сулфонамид-резистентни бактерии немаат потреба од пара-аминобензоева киселина (PABA), значаен претходник во синтезата на фолна киселина и нуклеински киселини која е инхибирана од страна на сулфонамидите, наместо тоа, како и кај клетките од цицачите тие ја користат фолната киселина.
# Намалена акумулација на лек: преку намалување на пермеабилноста или зголемување на активниот ефлукс
# Делење и рециклирање на рибозомот

## Наводи

Категорија:Еволутивна биологија
Категорија:Здравствени катастрофи
Категорија:Ветерина
Андреа Христовски

**Андреа Иванов Христовски - Шварц** *(некаде забележан како Андре Христов)* ( во  —  во ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.мини|Список на загинатите селани во Беличица, меѓу кои е и Андреа Христоски|лево|308x308пкс
## Животопис
Произлегува од трговско семејство, кое во национално - ослободителната борба на македонскиот народ дало неколкумина истакнати револуционери. Имал завршено средно образование. Поради репресалиите на балистите, го напуштил родниот град и се доселил во Скопје. По окупацијата на Македонија се поврзал со Народноослободителното движење и активно учествувал во оруженото востание. На партизаните им се приклучил на територијата на својот роден крај. Во една борба против окупаторските сили на 19 септември 1944 година, бил заробен кај селото Беличица. Кога се случил познатиот масакр во Беличица, извршен од страна на балистите. Андреа, заедно со уште двајца соборци, Сретен Тофиловски и Младен Симоски - Требош биле доведени во Тетово. 

Сретен Тофиловски имал 9 прострелни рани и бил ослободен од водачот на балистите Џемо Хаса, додека Младен и Андреа, биле стрелани на 21 септември, 1944 година во дворот на црквата ''Свети Никола'', каде се ѝ закопани.

## Поврзано
* Масакр во Беличица
* Младен Симоски
* Сретен Тофилоски

## Наводи


Категорија:Учесници во НОБ
Петре Христовски

**Петре Б. Христовски** ( во  —  во ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.

## Животопис
Произлегува од сиромашно семејство. Основно училиште завршил во селото, а потоа се занимавал со земјоделство и чување на добиток. Есента 1944 година стапил во Шеснаесеттата македонска ударна бригада, во чиј состав водел крвави борби против балистичките банди во Скопска Црна Гора и против Германците во борбите за ослободување на Скопје. Борбата против балистите ја продолжил на Косово, до конечното нивно уништување. Потоа учествувал и во завршните операции за ослободување на Југославија. По пробивот на Сремскиот фронт, ја продолжил борбата против непријателот. На 16 април 1945 година храбро загинал, во големата борба за ослободување на Врпоље. 

## Поврзано

* Коста Христовски 

## Наводи


Категорија:Учесници во НОБ
Киро Христовски

**Киро Николов Христовски** ( во  —  во ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.

## Животопис
Завршил основно образование. Се занимавал со земјоделство. Во ноември 1944 година стапил во Треттата македонска ударна бригада. Бил распореден во Вториот баталјон. Учествувал во борбите за ослободување на Македонија од германскиот фашистички окупатор, како и од балистичките банди. Потоа ја продолжил борбата против нив и на Косово. Како примерен борец, бил поставен за командир на вод. Во пробивот на Сремскиот фронт, во борбите кај Илинци, Товарник, Шид и другите места се истакнал како храбар борец. Кај Врпоље, кога загинал командирот на митралеската чета, застанал на чело на четата и со успех го заменил. Многу често лично одел да ги извидува непријателските позиции. Во извршувањето на една таква задача бил погоден од непријателски рафал в гради, во моментот кога ја издавал заповедта за отворање на оган против откриената непријателска позиција.

## Наводи


Категорија:Учесници во НОБ