Марио Капеки

**Марио Рамберг Капеки** (роден на 6 октомври 1937 година) е молекуларен генетичар роден во Италија и добитник на Нобеловата награда за физиологија и медицина во 2007 година за откривање метод за создавање глувци во кои е исклучен специфичен ген, познат како нокаут глувци . . Тој ја поделил наградата со Мартин Еванс и Оливер Смитис. Во моментов е истакнат професор по човечка генетика и биологија на Медицинскиот факултет на Универзитетот во Јута.

## Живот
Марио Капеки е роден во Верона, Италија, како единствено дете на Лучано Капеки и Луси Рамберг, ќерка родена во Италија на импресионистичката сликарка Луси Дод Рамберг од американско потекло и германскиот археолог Валтер Рамберг. Неговите родители не биле во брак, а поради хаосот во Европа предизвикан од Втората светска војна, приказната за неговиот ран живот е извонредна, но деталите се нејасни. Во 1941 година тој и неговата мајка живееле во близина на Болцано, околу 160 милји северно од неговиот татко во Реџо Емилија, кога неговата мајка била уапсена и депортирана поради пишување памфлети и припадност на антифашистичка група. Пред нејзиното апсење  таа направила планови за вонредни ситуации со продажба на нејзините работи и давајќи ги приходите на блиското селско семејство за да се грижи за нејзиното дете. Сепак, не поминало долго пред Марио да заврши на улиците на Болцано. Во јули 1942 година, неколку месеци пред неговиот петти роденден, италијанските записи сугерираат дека тој бил повторно обединет со својот татко во Реџо Емилија, што Марио навистина го потврдил, но изјавил дека останал со својот татко само неколку кратки периоди и дека тој главно живеел на улица додека не бил сместен во сиропиталиште кон крајот на војната.

Марио за малку ќе умрел од неухранетост. Неговата мајка ја преживеала војната во Германија (дел од причината зошто деталите од неговиот ран живот се нејасни е тоа што таа никогаш не би зборувала за своите искуства), а кога тоа завршило таа започнала едногодишна потрага по него. Конечно го пронашла на неговиот деветти роденден во болнички кревет во Реџо Емилија болен од треска и хранет со дневна чинија кафе од цикорија и кора од леб. Таа го однела во Рим, каде го имал првото капење откако бил под нејзина грижа и каде, со пари испратени од неговиот вујко, Едвард Рамберг, американски физичар во RCA, се договориле да заминат во САД. Тој и неговата мајка се преселиле во Пенсилванија за да живеат во „намерно кооперативна заедница“ наречена Bryn Gweled, која била кооснована од неговиот вујко. (Другиот вујко на Капеки по мајка, Волтер Рамберг, исто така бил истакнат американски физичар. ). Дипломирал на училиштето Џорџ, квакерски интернат во округот Бакс, Пенсилванија, во 1956 година.

Капеки ја добил својата диплома по хемија и физика во 1961 година на колеџот Антиохија во Охајо. Капеки дошол во MIT како дипломиран студент со намера да студира физика и математика, но во текот на неговите студии, тој се заинтересирал за молекуларна биологија. Неговата промена на интересот била поттикната од претпочитањето да работи со малку научници и да спроведе експерименти за кои не била потребна употреба на големи машини. Тој потоа се префрлил на Харвард за да се приклучи на лабораторијата на Џејмс Д. Вотсон, ко-откривач на структурата на ДНК. Капеки го добил својот докторат по биофизика во 1967 година  на Универзитетот Харвард, со неговата докторска теза завршена под менторство на Вотсон.

Капеки бил помлад соработник на Друштвото на соработници на Универзитетот Харвард од 1967 до 1969 година. Во 1969 година станал доцент на Катедрата за биохемија на Медицинскиот факултет Харвард. Во 1971 година е унапреден во вонреден професор. Во 1973 година се приклучил на факултетот на Универзитетот во Јута. Од 1988 година Капеки е и истражувач на Медицинскиот институт Хауард Хјуз. Тој е член на Националната академија на науките. Тој одржал говор за Програмата на Универзитетот Дјук за генетика и геномика како дел од нивната серија на истакнати предавачи. Тој бил говорник на Предавањата на Ракер во 2010 година по биологија и медицина и за истакнатото предавање на Корнел по клеточна и молекуларна биологија на Универзитетот Корнел. Тој е член на Фондацијата Италија-САД.

Откако Нобеловиот комитет јавно објавил дека на Капеки му е доделена Нобеловата награда, Австријката Марлен Бонели тврдела дека Капеки е нејзиниот одамна изгубен полубрат. Во мај 2008 година, Капеки се сретнал со Бонели, тогаш 69, во северна Италија и потврдил дека таа е негова сестра.

## Глувци со нокаут
Капеки ја добил Нобеловата награда за создавање на нокаут глушец. Ова е глушец, создаден со генетски инженеринг и ин витро оплодување, во кој одреден ген е исклучен. За оваа работа, Капеки ја добил Нобеловата награда за медицина или физиологија во 2007 година, заедно со Мартин Еванс и Оливер Смитис, кои исто така придонеле.

Капеки, исто така, спровел систематска анализа на семејството на гени на глувчето Хокс. Ова семејство на гени игра клучна улога во контролата на ембрионалниот развој кај сите повеќеклеточни животни. Тие ја одредуваат поставеноста на клеточниот развој во правилен редослед по оската на телото од глава до пети.

## Почести

* 1969 – Награда Ели Лили за биолошка хемија
* 1992 година - Награда Бристол-Мајерс Сквиб за истакнати достигнувања во истражувањето на невронауката
* 1993 – Меѓународна награда на фондацијата Гарднер за достигнувања во медицинските науки
* 1993 – Меѓународна награда на фондацијата Гарднер
* 1994 – Награда на Фондацијата за истражување на ракот на Џенерал Моторс Алфред П. Слоан Џуниор
* 1996 – Награда во Кјото за основни науки
* 1996 – Германска награда за молекуларна биоаналитика
* 1997 – Френклин медал за унапредување на нашето знаење за физичките науки
* 1998 – Лекторија на Феодор Линен
* 1998 година – Розенблат награда за извонредност
* 1998 – Бакстер награда за истакнати истражувања во биомедицинските науки
* 1999 година - Хелен Лоу Бамбергер Колби и Џон Е.
* 2000 – Предавања по животни науки за Колеџ де Франс
* 2000 – Награда за истакнати алумни Хорас Ман, колеџ Антиохија
* 2000 – Италијанска награда за истражување на генетиката Premio Phoenix-Anni Verdi
* 2001 – Награда Алберт Ласкер за основни медицински истражувања, ко-победник со Мартин Еванс и Оливер Смитис
* 2001 – Шпанска награда Хименез-Дијаз
* 2001 – Награда за пионери на напредокот
* 2001 – Национален медал на науката
* 2002 – Награда за медал Џон Скот
* 2002 – Награда Масри од Медицинскиот факултет Кек, Универзитетот во Јужна Калифорнија
* 2003 – Меѓународна награда на Фондацијата Пезколер-AACR за истражување на ракот
* 2002–2003 – Волф награда за медицина
* 2005 – Награда за развојна биологија Марш на Димес
* 2007 – Награда за биотехнологија и медицина Јакоб Хескел Габај
* 2007 – Нобеловата награда за физиологија или медицина, ко-добитник со Мартин Еванс и Оливер Смитис
* 2008 – Награда за истакнат научник на Американското здружение за срце
* 2011 – Награда Катедра Сантјаго Грисолија, Валенсија Шпанија
* 2011 – Награда Мајк Хог, Центар за рак на Универзитетот во Тексас, Андерсон
* 2012 – УЦСФ медал
* 2012 – Почесен докторат на Медицинскиот факултет на Универзитетот во Болоња, Италија
* 2013 година – Почесен докторат на Универзитетот Кардиф, Обединетото Кралство
* 2013 – Почесен докторат на Универзитетот Бен-Гурион, Израел
* 2013 година - Златен медал на историското друштво на колеџот Тринити за исклучителен придонес во јавниот дискурс, Даблин, Ирска
* 2014 – Главен говорник на Конгресот на идни медицински лидери
* 2015 – Награда за животно дело на Американската асоцијација за истражување на ракот
* 2017 – Награда ISTT од Меѓународното друштво за трансгенски технологии 

## Наводи

## Надворешни врски

* Биографија на Медицинскиот институт Хауард Хјуз 
* Краткиот разговор на Марио Капеки: „Раѓањето на таргетирање на гени“
*   вклучувајќи го и Нобеловото предавање на 7 декември 2007 г. *Gene Targeting 1977 - денес*
* Биографија на Институтот за хумана генетика Еклс
* Биографија на Универзитетот во Јута
* Интервјуа со Марио Капеки од ДНК ''интерактивниот'' центар за учење на ДНК Долан
* Капеки анимација од ДНК на Центарот за учење Долан ''ДНК од почетокот''
* Интервју со Dr Capecchi ''Futures in Biotech 63: Како да се користи глушец''

Категорија:Носители на Националниот научен медал
Категорија:Добитници на Волфовата награда за медицина
Категорија:Апсолвенти на Харвард
Категорија:Италијански нобеловци
Категорија:Добитници на Нобеловата награда за физиологија или медицина
Категорија:Американски нобеловци
Категорија:Американски генетичари
Категорија:Живи луѓе
Категорија:Членови на Националната академија на науките на САД
Категорија:Родени во 1937 година
Категорија:Генетика