Земјоделство во Русија

**Земјоделството во Русија** — главна гранка на економијата на Русија. Уделот на земјоделството е околу 4,5% (2016). Уделот на луѓето вработени во земјоделството е околу 9% (2015).

Обемот на земјоделското производство во Русија во 2017 година изнесувал 5,7 трилиони рубли (околу 100 милијарди долари). Водечката индустрија е растително производство, што опфаќа 54% од земјоделското производство, а уделот на сточарството - 46%. Структурата на земјоделското производство по видови фарми е: земјоделски организации - 53%, домаќинства - 35%, земјоделци - 13%. Русија е главен извозник на земјоделски производи. Особено, според извозот на пченица Русија е рангирана на прво место меѓу земјите во светот. Вкупниот обем на извоз на храна и земјоделски суровини од Русија достигнал највисока вредност во 2018 година - 25 милијарди долари. Уделот на храна и земјоделски суровини во рускиот извоз на стоки во моментов надминува 5%.

Земјоделството во Русија преживеало сериозен пад во текот на транзицијата во раните 1990-ти, кога било трансформирано од командна економија до пазарно ориентиран систем. По распадот на Советскиот Сојуз во 1991 година, големите колективни и државни фарми - столбот на советското земјоделство - морале да се соочат со ненадејната загуба на каналите за маркетинг и гаранцијата од државата за снабдување на производството и променливиот правен амбиент што создал притисок за реорганизација и реструктуирање. За помалку од десет години, бројот на добитокот се намалил за половина, повлекувајќи ја побарувачката за житарици, а површината засадена по зрно паднала за 25%. Употребата на минерални ѓубрива исто така се намалило. Повеќето фарми не можеле да си дозволат да купуваат нови машини и други капитални инвестиции. По речиси десетгодишниот период на опаѓање, руското земјоделство доживеало постепено постојано подобрување. Транзицијата кон пазарно-ориентиран систем вовеела елемент на фискалната одговорност, што резултирало со зголемена ефикасност, бидејќи фармерите се обидувале да ја одржат продуктивноста при прилагодување на ограничувањата на ресурсите.

## Историја
### До 1918 year

На почетокот на XX век во Руското Царство, земјоделството со жито било доминантна гранка на земјоделството. Житните култури учествувале со 88,6% од сите култури. Бруто производство за 1901-1913 година достигнало просек од околу 4 милијарди рубли (околу 2,1 милијарда долари), со целокупното производство на култури на 5 милијарди рубли.

Житото е главната руска извозна култура. Така, во 1913 година, уделот на житни производи изнесувал 47% од вкупниот извоз и 57% од извозот на земјоделски производи. Повеќе од половина од сите стоки биле извезени (1876-1888 - 42,8%, 1911-1913- 51%). Во 1909-1913 година, извозот на жито достигнал најмногу, 11,9 милиони тони од сите житни култури, од кои 4,2 милиони тони пченица и 3,7 милиони тони јачмен. 25% од извозот бил од Кубан. На светскиот пазар, извозот на житарици од Русија изнесувал 28,1% од вкупниот светски извоз. Со вкупна површина од околу 80 милиони хектари (105 милиони хектари во 1913 година), приносот на жито, сепак, бил еден од најниските во светот.

Главен стоковен произведувач на жито (над 70%) биле земјопоседниците и богатите селани, најголемиот дел од селанството (15-16 милиони поединечни селски фарми) во продажни производи изнесувало околу 28% на ниво на пазарна вредност од околу 15% (47% за сопствениците на земјиштето и 34% за богатите селани). Енергетскиот капацитет на земјоделството изнесувал 23,9 милиони литри. в. (1 КС = 0,736&nbsp;kW), од кои само 0,2 милиони литри механички (помалку од 1%). Енергетската опрема на селските фарми не надминувал 0,5 л. (по вработен), снабдување со енергија - 20 л. в. (на 100 хектари култури). Речиси сите земјоделски работи се вршеле рачно или со влечење во животно. Во 1910 година, на располагање на фармите имало 7,8 милиони плугови, 2,2 милиони дрвени и 4,2 милиони железни плугови, 17,7 милиони дрвени. Минералните ѓубрива (главно увезени) не сочинувале повеќе од 1,6 кг по хектар сеидба.

Земјоделството било спроведено со екстензивни методи; продуктивноста на земјоделството и сточарството била ниска (според приносот на жито во 1909-18 година - околу 7,4 по хектар, просечен годишен принос од млеко од крава - околу 1000 килограми). Заостанувањето на земјоделството, неговата целосна зависност од природни услови, биле причината за честите неуспеси на културите, масовната смрт на добитокот; во послабите години, гладот ги опфатил фармите на селаните.

Земјоделството било поткопано од Првата светска војна и од Руската граѓанска војна. Според податоците на пописот на земјоделството од 1917 година, трудовата машка популација во селото се намалила за 47,4% во споредба со 1914 година; бројот на коњи - од 20,9 милиони до 12,8 милиони. Бројот на добиток, површината под култури и приносот на земјоделските култури се намалил. Земјата била вовлечена во криза за храна.

### Советски период

Во 1923 година, житните култури изнесувале 63,9 милиони хектари. Во 1927 година, вкупната посеана површина изнесувала 112,4 милиони хектари. Просечниот принос на жито за годините 1924-1928 бил 7,5 ц/ха.

Во декември 1927 година, на XV-тиот Конгрес на КПСС, бил прогласен курс за колективизација на земјоделството. До 1938 година, 93% од селските фарми и 99,1% од посеаната област биле колективизирани. Енергетскиот капацитет на земјоделството се зголемило во 1928-40 од 21,3 милиони литри до 47,5 милиони; пресметана по работник - од 0,4 до 1,5. Воведувањето на земјоделски машини и зголемувањето на бројот на квалификуван персонал обезбедило значително зголемување на производството на основни земјоделски производи. Во 1940 година, бруто производството на земјоделството се зголемило за 41% во споредба со 1913 година како и зголемените приноси и продуктивност на домашните животни. Главните производствени единици на земјоделството станале колективните и државните фарми.

Во 1978 година, РСФСР собрала рекордна житна берба од 127 милиони тони. Во 1986 година, РСФСР собрала 30,9 милиони тони шеќерна репка, 43,5 милиони тони компири, 3,0 милиони тони сончоглед, 52,6 милиони тони млеко, 8,9 милиони тони месо.

### 1990-тите

Во 90-тите, руското земјоделство доживеало сериозна криза. На врвот на рецесијата во 1998 година, обемот на земјоделско производство во Русија бил само 53% од нивото од 1989 година. Особено силен бил падот на производството на добиток, производството на месо било намалено за повеќе од 2 пати.

Од 1999 година, земјоделството започнало да расте.

### 2000-тите

Во 2001/2002 година, за првпат по многу години, Русија извезела значително количество жито - повеќе од 7 милиони тони. Русија влегла во првите десет земји по извоз на пченица и во првите пет оо извоз на јачмен..

Во 2002 година, во рамките на земјишната реформа, бил донесен закон со кој се одобрува купување/продажба на земјоделско земјиште.

Во 2003 година било одлучено да се воведат квоти за увоз на месо..

Во 2006 година, Русија започнала со имплементација на приоритетниот национален проект „*Развој на АПК*“ чија цел е стимулирање на развојот на земјоделството преку обезбедување на голема државна поддршка за земјоделските производители.

Во 2000-тите, руското земјоделство се зголемило за 42%. Растот на растителното производство исто така се зголемило (57%), во однос на вкупното производство, индустријата целосно ги совладала ефектите од кризата од 1990-тите. Сточарството се зголеми за 27%. Подобрена била структурата на земјоделското производство: учеството на земјоделските организации и фармерите во производството се зголемило од 45% на 53%. Рускиот извоз на храна и земјоделски производи се зголемил за 10 пати и изнесувал 9,97 милијарди долари во 2009 година.

### 2010-тите

Во 2014 година, Русија достигнала највисока вредност на извозот на храна од 18,9 милијарди долари..

Во 2015 година, земјоделскиот раст изнесувал 2,6%. Производството на месо достигнало рекордно ниво во постсоветскиот период.

Во 2016 година, растот на земјоделското производство се зголемило на 4,4%. Биле добиени житни приноси (119 милиони тони), рекорди во модерната историја на Русија, вклучувајќи пченица, пченка, леќа, сорго, како и шеќерна репка, сончоглед, соја и зеленчук. На крајот на годината, Русија за првпат се рангирала на прво место во светот во извозот на пченица, пред САД и Канада. 25 милиони тони пченица биле продадени во странство, што е за 14% повеќе во однос на претходната година. Благодарение на рекордна жетва на шеќерна репка, Русија станала главен извозник на шеќер. Исто така, за првпат Русија го освоила првото место во светот во извозот на коријандер. Русија, исто така, првпат влегла во топ-10 како најголем светски производител на соја.

Во 2016 година, обемот на извозот на храна се зголемил во споредба со 2015 година за 4% и достигна 17 милијарди долари. Извозот на земјоделски производи и прехранбени производи го надминл извозот на оружје (15,3 милијарди долари).

Во 2017 година продолжил активниот раст на земјоделството, индексот на земјоделско производство забележал раст од 2,4%. Добиена била рекордна житна берба (над 134 милиони тони). Извозот на агропроизводи од Русија изнесувал рекордни 20,7 милијарди долари. На крајот на земјоделската година 2017/2018 година, Русија за првпат била рангирана на второто место меѓу земјите во светот во поглед на извозот на жито (на 4-то место во претходната земјоделска година) и повторно на 1-во место во извоз на пченица.

На крајот од 2018 година, уште еден рекорд на земјоделски извоз од Русија бил поставен од 25 милијарди долари (+ 20% од претходната година).

Во февруари 2019 година, Росстат ја зголемил проценката на жетвата за жито во Русија во 2018 година на 113.255 милиони тони (јануари проценка на Министерството за земјоделство на 110 милиони тони). Обемот на извозот (почнувајќи од октомври 2018 година и исклучувајќи ја трговијата со земјите од Евроазиската економска унија) изнесувал повеќе од 18 милиони тони жито, што е за 17% повеќе од истиот период минатата година.

## Гранки
### Растително производство

Бидејќи најголем дел од обработливата земја се наоѓа на север, учеството на земјоделското земјиште е 13% од вкупната површина на Русија (вклучувајќи обработливо земјиште - 8%). Русија има 10% од сите обработливи површини во светот. Над 4/5 обработливо земјиште во Русија паѓа во Централниот регион на Волга, Северен Кавказ, Урал и во Западен Сибир. Повеќето (70%) земјоделско земјиште се наоѓа во европскиот дел на земјата (вклучувајќи ги и 18,7% во регионот на Волга, 16,2 во Урал, 11,5 во економските региони на Северен Кавказ), а Западен Сибир се издвојува со Уралскиот економскиот регион - 16,3%. Според земјоделскиот попис од 2016 година, 44% од обработливо земјиште во Русија не се користи.

Најголем дел од површината се користи за житарици и лешници (59% во 2015 година), вклучувајќи 34% за пченица, 11% за јачмен, 4% за овес и 3% за пченка. Остатокот е фуражни култури (21%), индустриски култури (16%), компири и дињи (4%).

Главни култури:

* житарки (бруто принос во 2016 година - 119 милиони тони, 4 место во светот), вклучувајќи ја и пченицата - 70 милиони тони, како историски максимум, а во 2017 година овој рекорд бил срушен - 85 милиони тони., 
* шеќерна репка (48 милиони тони, прво место во светот)
* сончоглед (11 милиони тони, второ место во светот)
* соја (3,2 милиони тони)
* компири (31 милиони тони, 3 место во светот)
* зеленчук (16 милиони тони)

### Животинско производство

Во Русија е развиено сточарското производство на месни проиозводи,  млеко и производи волна.

Главните видови сточарски производи произведени во Русија:

* месо (во 2015 година, произведени 9,6 милиони тони, 4 место во светот) [37] (во 2016 година, 9 929,0 илјади тони)
* говедско месо (1,6 милиони тони) (во 2016 година, 1,623.5 илјади тони)
* свинско месо (3,1 милиони тони) (во 2016 година, 3.388,4 илјади тони)
* живинарско месо (4,5 милиони тони) (во 2016 година, 4.630,9 илјади тони)
* Други видови месо (0,3 милиони тони) (во 2016 година, 76,4 илјади тони) Јагнешко и козјо месо во 2016 година произвело 209,7 илјади тони (465,8 илјади тони жива тежина), во 2015 - 204,5 илјади тони
* млеко (30,8 милиони тони)
* јајца (42,6 милијарди парчиња)
* волна (56 илјади тони)
* мед (68 илјади тони)
мини|Комбинатот на регионот Ростов
Во структурата на производство на сите видови месо во 2016 година, преовладува живината - 46,6%, свинско месо изнесува 34,1%, говедско месо - 16,4%, јагнешко и козјо месо - 2,1% и други видови на месо - 0 , 8%. 15 години порано, во 2001 година, уделот на месо од живина (19,8%) бил понизок од учеството на говедско месо (42,0%) и свинско месо (33,8%). Треба да се напомене дека учеството на свинското месо во вкупното производство на месо во текот на годините останува релативно стабилно (32-34%).

## Потрошувачка

## Извоз

Во 2016 година, најголемо учество во извозот на прехранбени производи од Русија била пченицата - 27,7% од вкупниот обем на извоз на храна. Ова било проследено со замрзнати риби - 12,9%, сончогледово масло - 9,5% и пченка - 5,6%..

Главните земји кои увезуваат храна од Русија (според податоците за 2016 година) се Кина (10%), Турција (9%), Египет (8%), Јужна Кореја (8%), Казахстан (7%).

Според И.И. Смирнов, со бруто жетва од 125 милиони тони, Русија може да прехрани од 160 до 200 милиони луѓе со нивото на снабдување со храна во развиените земји.

## Региони

Структура на земјоделското производство во Русија од страна на федералните окрузи (според податоците за 2015 година):

* Централен федерален округ - 26%
* Приволшки федерален округ - 23%
* Јужен федерален округ - 16%
* Сибирски федерален округ - 12%
* Севернокавкаски федерален округ - 8%
* Северозападен федерален округ - 5%
* Далекуисточен федерален округ - 3%
* Кримски федерален округ - 1%

Меѓу субјектите на федерацијата, водачите во земјоделското производство се Краснодарскиот крај, Ростовската област и Белгородската област.

## Наводи

## Надворешни врски

*, Agriculture in the Black Sea Region (BS-AGRO.COM)
* 
* Foundation for Agrarian Development Research (FADR) English and Russian.
* Agroresources Net (all Russian)