Гаќест глувчар

**Гаќестиот глувчар** () е средно голема граблива птица. Се среќава во арктичките и субарктичките региони на Северна Америка и Евроазија за време на сезоната на парење, а се сели на југ зиме. Ја има и во Македонија.

Гнездата типично се сместени на карпи, гребени или дрвја. Големината на леглото зависи од достапноста на храна, но обично несат 3-5 јајца. Ловат над отворена земја, хранејќи се главно со мали цицачи. Оваа птица е една од неколкуте што можеме да ја видиме како лебди на небото.

## Опис
Гаќестиот глувчар е релативно голема граблива птица со должина од 46 до 60 см и распон на крилјата од 120 до 153 см. Тежината може да им биде од 600 до 1660 грама, а женките се типично поголеми и потешки од мажјаците. Покрај стандардните мерки, крилјата на оваа птица се долги 39.2-48.3 см, а опашката 20.1-25.5 см. Перјето му е претежно кафеаво но и доста прошарано. Се среќаваат разни варијанти на бои, посветли, потемни, кај мажјаците, кај женките, кај младенчињата. Заедничко кај сите е белата долга опашка со една или повеќе темни ленти на краевите. Краевите на крилјата се толку долги што ја престигнуваат опашката кога птицата стои.
Нозете му се со перје (и самиот назив го кажува тоа, па и научниот, *lagopus* значи „влакнест“), како адаптација на студената животна средина. Канџите му се релативно мали заради пленот кој го лови.

Тоа е единствениот јастреб со оваа големина кој редовно лебди над едно место, со брзо мавтање на крилјата.

## Таксономија
Гаќестиот глувчар е јастреб од родот глувчари (*Buteo*), група умерено големи грабливки со широки крилја, кратки опашки и широки робусни тела.

Има најмалку 3 подвида на гаќести глувчари (*Buteo lagopus*):
**B. l. lagopus* е номинираниот подвид. Тој се размножува во северна Европа и Азија и има релативно темно перје. Грбните пердуви му се хомогено кафеава боја во контраст со посветлата глава;
**B. l. sanctijohannis* се размножува во Северна Америка. Тој е светол, грбот му е прошаран и е малку помал од *B. l. lagopus*.
**B. l. kamtchatkensis* се размножува од северен Сибир до северна Северна Америка. Има посветло перје кога ќе се спореди со *B. l. sanctijohannis* и во просек е поголем од сите три подвида.

## Живеалиште
Гаќестиот глувчар се размножува во средини како тундра и тајга во Северна Америка и Евроазија меѓу северни географски ширини од 61 и 76°. Птиците од Северна Америка се селат во централни САД, а од Евроазија во јужна Европа и Азија. Ова е единствен член од родот кој го има и на двата северни континенти со целосна субарктичка распространетост. За време на зимските месеци, од ноември до март, претпочита мочурливи живеалишта, прерии, земјоделски региони, каде се храни претежно со глодачи.

Местата за размножување се обично отворени простори, без шума. Зависно од снежната покривка, преселниците се враќаат на оваа територија во април, мај. Територијата што ја опфаќа зависи од снабденоста со храна, и е околу 10-15 км2 зимно време, а не се знае многу за територијата на размножување. Тие не се премногу територијални птици.

## Поведение
### Исхрана
Гаќестиот глувчар е месојад, хранејќи се со мали цицачи што претставува 62-98% од неговата исхрана. Покрај цицачите, овој вид се храни и со птици, претежно мали врапчевидни, како и со инсекти.
Исхраната му е опортунистичка, повремено надополнувајќи ја со мрша.

### Размножување
Половата зрелост овој јастреб ја постигнува на двегодишна возраст. Размножувањето се случува обично во мај, но зависи од пристигнувањето од преселбата. Се смета дека е моногамен, парејќи се со ист партнер низ годините. Нема докази за спротивното.

Гнездото го градат брзо откако ќе пристигнат на територијата на размножување и им треба 3-4 недели да го завршат. Гранчиња, стапчиња и стари пердуви се материјалите од кои е изградено. Гнездото е 60-90 см во пречник и 25-60 см во висина. Го сместуваат на гребени и карпести предели. Женките несат 1-7 јајца, но почесто 3-5. Ги квачи само женката во период од најмалку 31 ден. Мажјакот ја храни женката за време на инкубацијата. Откако ќе се испилат на младенчињата им требаат 4-6 недели пред да го напуштат гнездото, а зависат од исхраната на родителите уште дополнителни 2-4 недели.

### Долговечност и смртност
Гаќестиот глувчар што ќе ја достигне зрелоста може да живее 19 години во дивина. Една женка што живее во зоолошката во Ајдахо е стара над 25 години. Но, птиците што живеат во дивина тешко ги преживуваат првите две години. Смртноста произлегува од изгладнување кога нема доволно храна за лов, од ниските температури особено во времето на квачењето, уништувањето од страна на луѓето, како и од други грабливци. Шансите за опсатнок се зголемуваат кога пилињата ќе се здобијат со перје и кога ќе почнат самите да ловат. Смртта им се заканува и кога летаат најчесто заради човечките активности, како што се удари во згради и автомобили, труење од оловото во пленот или нелегалниот лов и заробување.

Најчесто страдаат јајцата и младенчињата од разни грабливци, како што се: арктичката лисица, кафеавата мечка, лакомецот, ако можат да стигнат до гнездото. Птичјите „чистачи“, како гавраните, на пример, исто така, може да бидат закана за младенчињата на овој вид. Кога се возрасни, тие страдаат од поголемите орли, јастреби и птици од својот вид во борби за територијата.

### Огласување
Возрасниот гаќест глувчар ќе се огласи ако некој натрапник навлезе во територијата на размножување. Огласувањето може да се опише како надолно развлечено свиркање *куи виук* или долго опаѓачко *кјее-еер*. Овој крик, птицата го испушта во лет или од повисока позиција на секои 15-30 секунди. За време на додворувањето двата пола испуштаат свиркачки звуци кои завршуваат со с’скање. По копулацијата, женката испушта *клук* звук, младенчињата испуштаат молежливи звуци додека ја чекаат храната од своите родители.

## Наводи

## Надворешни врски

* Rough-legged Hawk ''Buteo lagopus''  – USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter
* Rough-legged Hawk – Cornell Lab of Ornithology
* Picture Link: Rough-Legged Hawk in Westmoreland, NH
* Stamps: Rough-legged Hawk
* How to ID a Rough-legged Hawk video
* Buzzard video

Категорија:Птици на Македонија
Категорија:Јастреби