Оперска куќа

[десно|мини|280x280пкс|[Театро ди Сан Карло во Неапол, најстарата работна оперска куќа во светот.]]
**Оперска куќа** — театарска зграда што се користи за изведба на опера. Обично вклучува сцена, подиум за оркестар, седишта за публика, задни сцени за костуми и гарнитури за градење.

Додека некои објекти се изградени специјално за опери, други оперски куќи се дел од поголемите центри за изведувачки уметности. Навистина терминот *оперска куќа* често се користи како поим за престиж за кој било голем центар за изведувачки уметности.

## Историја
[мини|[Метропола Опера-Тетре де Мец|Опера-театар од Мец, изграденa од Дјук де Бел-Остров во текот на XVIII век, таа е најстарата оперска куќа што работи во Франција.]]
Првата јавна оперска куќа била Театро Сан Касијано во Венеција, отворена во 1637 година. Италија е земја каде што операта била популарна низ вековите меѓу обичните луѓе, а и кај богатите покровители и таа продолжува да има многу работни оперски куќи како што се Театро Масимо во Палермо (најголемиот во Италија), Театро ди Сан Карло во Неапол (најстарата работна оперска куќа во светот) и Театро Ла Скала во Милано. Спротивно на тоа, во Лондон немало оперска куќа кога Хенри Персел компонирал, а првата опера во Германија била изградена во Хамбург во 1678 година.

Во XVII и XVIII век, оперските куќи често биле финансирани од владетели, благородници и богати луѓе кои користеле покровителство на уметноста за да ги поддржат своите политички амбиции и социјална позиција. Со подемот на буржоаските и капиталистичките социјални форми во XIX век, европската култура се оддалечи од својот покровителски систем во јавно поддржан систем.

Раните оперски куќи на Соединетите држави служеле за различни функции во градовите, каде се одржувале танци на заедницата, саеми, *[[водвил претстави]]*, како и опери и други музички настани. Во 2000-тите години, повеќето оперски и театарски дружини се поддржани од средства од комбинација на државни и институционални грантови, продажба на билети и приватни донации.

## Одлики
[десно|мини|[Гранд театар, Варшава|Големиот театар, Варшава околу. 1890 година.]]
[десно|мини|[Државна опера во Виена|Операта во Виенскиот суд, околу. 1898 година.]]
[мини|Кралска кутија на [Маркгрофовска оперска куќа|Маркгрофовската опера во Бајројт]]
Театро Сан Карло во Неапол, отворен во 1737 година, го претстави аудиториумот во форма на потковица, најстариот во светот, модел за италијанскиот театар. На овој модел беа изградени последователни театри во Италија и Европа, меѓу другите, дворскиот театар на Палатата Казерта, кој стана модел за другите театри. Со оглед на популарноста на операта во Европа од XVIII и XIX век, оперските куќи биле обично големи, честопати содржеле повеќе од 1.000 места. Традиционално, најголемите оперски куќи во Европа изградени во XIX век содржеле од околу 1.500 до 3.000 места, како примери се бриселскиот Ла Моне (по реновирање, 1.700 места), театарот за опера и балет во Одеса (со 1.636), Големиот театар во Варшава (главната аудиториум со 1.841), Парискиот дворец Гарние (со 2.200), Кралската опера во Лондон (со 2.268) и Виенската државна опера (новиот аудиториум со 2.280). Современите оперски куќи од XX век, како што се Њујорк ОК Метрополитска опера (со 3.800) и Воената спомен опера во Сан Франциско (со 3.146) се поголеми. Многу опери се посоодветни да бидат претставени во помали театри, како што е венецијанската Ла Фениче со околу 1.000 места.

Во традиционалната опера, аудиториумот е во форма на буквата „У,“ а должината на страните го одредува капацитетот на публиката. Околу ова има нивоа на балкони, а честопати, поблиску до сцената, има кутии (мали преградни делови од балкон).

Од последниот дел на XIX век, оперските куќи често имаат оркестарски подиум, каде што оркестарски играчи можат да седат на ниво под публиката, така што тие можат да свират без да ги надгласат гласовите што пеат. Ова е особено точно за Вагнер Бајројт Фестпилхаус каде подиумот е делумно покриен.

Големината на оперскиот оркестар варира, но за некои опери, ораториуми и други дела, таа може да биде многу голема; за некои дела од романтичен период (или за многу од оперите на Ричард Штраус), може да бидат повеќе од 100 играчи. Слично на тоа, една опера може да има голема број на ликови, хор, танчери и двојни улоги. Затоа, една голема оперска куќа ќе има обемни простории за соблекувални. Оперските куќи често имаат продавници и простории за градење костуми и простории за складирање на костуми, шминка, маски и својства на сцената, а може да имаат и пробни простори.

Големите оперски куќи низ целиот свет често имаат високо механизирана сцена, со големи сценски лифтови што дозволуваат тешките гарнитури брзо да се менуваат. На пример, во Метрополитен операта, сетовите често се менуваат за време на акцијата, додека публиката гледа, дури пејачите се качуваат или спуштаат додекта пејат. Ова се случува во продукциите на Мет на опери, како што се *[[od makedonija summ|Аида]]* и *[[Приказни за Хофман]]*. Кралската опера во Лондон, која била преобликувана кон крајот на 90-тите години на минатиот век, го задржала оригиналниот аудиториум од 1858 година во неговото јадро, но се додале и нови нови простори во бекстејџот и крилата, како и дополнителен простор за изведба и јавни површини. Слично се случи и при реновирањето на миланската оперска куќа Ла Скала помеѓу 2002 и 2004 година.

Иако сценатата, осветлувањето и другите аспекти на производство на оперските куќи честопати ја користат најновата технологија, традиционалните оперски куќи не користеле системи за зајакнување на звукот со микрофони и звучници за да ги засилат пејачите, бидејќи обучените оперски пејачи вообичаено можеле да ги проектираат своите немплифицирани гласови во салата. Меѓутоа, од 90-тите години на минатиот век, некои оперски куќи започнаа да користат суптилна форма на засилување на звукот наречена акустично подобрување (види подолу).

Честопати, оперите се презентираат на нивните оригинални јазици, што може да се разликува од првиот јазик на публиката. На пример, вагнеровска опера претставена во Лондон може да биде на германски јазик. Затоа, од 1980-тите, модерните оперски куќи помагаат на публиката обезбедувајќи преводи на матичниот јазик, проекции на зборовите над или близу до сцената. Во поново време, електронско либрето системи почнаа да се користат во некои оперски куќи, вклучувајќи ги њујоршката Метрополитен опера, миланската Ла Скала и Крозби театарот на операта Санта Фе, кои обезбедуваат два реда текст на одделни екрани прикачени на задниот дел од седиштата за да не се мешаат во визуелните аспекти на изведбата. На нив има повеќе јазици од кои може да се избере, а можат и комплетно да се исклучат..

### Акустично подобрување со звучници
Во некои оперски куќи се користи суптилен вид на засилување на звукот наречено акустично подобрување. Акустичните системи за подобрување помагаат да се добие порамномерен звук во салата и да се спречат „мртвите точки“ во просторијата за седење на публиката со „...зголемување на внатрешните акустични одлики на салата“. Системите користат „... низа микрофони поврзани со компјутер [што е] поврзано со низа звучници“. Сепак, бидејќи посетителите станаа свесни за употребата на овие системи, се појавија дебати, затоа што „... пуританците тврдат дека природниот акустичен звук на [класичните] гласови [или] инструментите во дадена сала не треба да се менува“.

Каи Харада наведува дека оперските куќи започнале да користат електронски системи за подобрување на звукот „... за да ги надоместат недостатоците во акустичката архитектура на просторот“. И покрај вревата што се појави меѓу операторите, Харада посочува дека ниту една од оперските куќи не користат системи за акустично подобрување„... не користат традиционално зајакнување на звукот во стилот на Бродвеј, во кое повеќето, ако не сите пејачи се опремени со радио микрофони измешани на серија грозни звучници расфрлани низ театарот“. Наместо тоа, повеќето оперски куќи го користат системот за зајакнување на звукот за подобрување на звукот и за суптилно засилување на гласовите надвор од сцената, дијалог на сцената и звучни ефекти (на пр., Црковните ѕвона во *[[Тоска (опера)|Тоска]]* или громови во вагнерските опери).

## Други употреби на поимот
Во Соединетите Држави од XIX век, на многу театри им било дадено името „оперска куќа“, дури и оние каде што ретко кога се работело за опера. Операта се сметаше за пореспектабилна уметничка форма од театарот; нарекувањето на локален театар „оперска куќа“ служело за да се воздигне и да се надминат приговорите од оние кои сметале дека театарот е морално непристоен.

## Галерија


File:Skopje, Daut Pasuv hamam (turecke lazne) ve Skopji, bila budova v.jpg|Македонска опера и балет, во Скопје, Македонија, изграден 1979 година.
File:Milano - Teatro alla Scala 3924.jpg|Театар Ла Скала во Милано, Италија, најпознатата оперска куќа во светот.
File:Bayerische Staatsoper - München - 2013.jpg|Национален театар Бајериш од 1818 година во Минхен, Баварија, Германија; една од најпознатите светски оперски куќи, изгорена/реконструирана двапати: 1823-25 ​​и после Втора светска војна од 1958 до 63 година.
File:Moscow 05-2012 Bolshoi after renewal.jpg|Бољшој театар, во Москва, Русија, е една од најпрепознатливите оперски куќи во светот и дом за најпознатата балетска компанија во светот.
File:Teatro Real de Madrid - 02.jpg|Театар Реал, во Мадрид, Шпанија.
File:Novosibirsk KrasnyPr Opera Theatre 07-2016.jpg|Театар за опера и балет во Новосибирск, во Новосибирск, е најголемата оперска куќа во Русија.
File:Cairo opera house.jpg|The Операта во Каиро во Каиро, Египет.
File:Copenhagen Opera corner 1.jpg|The Операта во Копенхаген во Копенхаген, Данска.
File:LOpéra dHelsinki (2768446378).jpg|Финската национална опера и балет во Хелсинки, Финска.
File:SydneyOperaHouse.jpg|Операта во Сиднеј е една од најпознатите светски оперски куќи и обележја.
File:Auditorio de Tenerife 013.JPG|Аудиториумот на Тенерифе, Канарски острови, Шпанија.
File:Paris Opéra Garnier Fassade 1.jpg|Пале Гарние, Париз, Франција.
File:Operniy-5.jpg|Театар за опера и балет во Одеса, Одеса, Украина.
File:Basshall.JPG|Ненси Ли и Пери Р. Бас Перформанси сала во Форт Ворт, Тексас.
File:Winspear Exterior.JPG|Операта Маргот и Бил Винспир во Далас, Тексас.
File:SFOperaHouse.jpg|Воена меморијална оперска куќа во Сан Франциско, САД.
File:Semperoper at night.jpg|Дрезден, Семперопер во Германија.
File:Metropolitan Opera House At Lincoln Center 2.jpg|Метрополитен Опера во Центар за Линколн во Њујорк.
File:Catalunya 2013 Barcelona 008.JPG|Големи Театар Лисеу во Барселона, Шпанија.
File:Full Opera by night.jpg|Операта во Осло.
File:Berlin Opera UdL asv2018-05.jpg|Берлинска државна опера или уште позната како Берлинската државна опера под липите.
File:Palacio de las Bellas Artes (Mexico City).jpg|Палата на ликовните уметности во Град Мексико.
File:Alexandria Opera House.jpg|Операта во Александрија, Александрија, Египет.
File:El Palau de les Arts Reina Sofía, Valencia - Jan 2007.jpg|Палата на уметностите Реина Софија, Валенсија, Шпанија.
File:Teatro Colón, Buenos Aires.jpg|Театар Колон во Буенос Аирес, Аргентина.
File:Hannoveraner Opernhaus.jpg|Државна опера Хановер во Хановер, Германија.
File:Aleksanterin teatteri.jpg|Театар Александар во Хелсинки, Финска.
File:Palermo-Teatro-Massimo-bjs2007-02.jpg|Театар Масимо во Палермо, Италија, најголемата оперска куќа во Италија.
File:Royal Opera House and ballerina.jpg|Кралската опера Лондон.
File:Castro Pretorio - teatro dell'Opera di Roma (Costanzi) facciata piacentini 1010030.JPG|Театар Костанци во Рим, Италија.
File:Teatro Verdi.JPG|Театар Лирико Џузепе Верди во Трст, Италија.
File:Ljubljanska Opera 2.jpg|Љубjанска словенечка национална театарска опера и балет
File:SNG Maribor - Slovene National Theatre Maribor.jpg|Национален театар Марибор Словенија
File:Teatro Solis.jpg|Театар Солис во Монтевидео, Уругвај.
File:Teatro Municipal de São Paulo 8.jpg|Општински Театар во Саун Пауло, Бразил.
File:Teatro amazonas.jpg|Театар Амазон во Манаус, Бразил.
File:Belem-TeatroPaz1.jpg|Театар на Мирот, Белем, Бразил.
File:OperaDeArame.WireOperaHouse.CuritibaBrasil.jpg|Опера на Араме, Куритиба, Бразил
File:Taiwan 2009 Taipei National Theater at Chian Kai Shek Cultural Center FRD 7363 Pano Extracted.jpg|Национален театар и концертна сала, Тајпеј во Тајпеј, Тајван.
File:Taichung-opera-house-taiwan.jpg|Национален театар Тајчунг во Тајчунг, Тајван
File:National Grand Theatre.jpg|Национален центар за изведувачки уметности (Кина) во Пекинг, Кина.
File:Lviv.Theatre.of.Opera.and.Ballet.jpg|Театар за опера и балет Лавов, Лавов, Украина.
File:Warszawa, ul. Senatorska 21, 25 20170516 001.jpg|Голем театар, Варшавa во Варшава, Полска.


## Поврзано

* Список на оперски куќи
* Список на оперски фестивали
* Список на концертни сали
* Список на згради

## Наводи
**Забелешки**

**Извори**

* Алисон, Џон (уред. ), *Големи оперски куќи на светот*, додаток на *Опера* магазин, Лондон 2003 година
* Бовер, Тиери, *Оперски куќи на светот*, „Вендоме прес“, Њујорк, 1995 година.ISBN&nbsp;
* Беранек, Лав. *Концертни сали и оперски куќи: музика, акустика и архитектура*, Њујорк: Спрингер, 2004 година.ISBN&nbsp;
* Хјуз, Спајк. *Големи оперски куќи; Водич за патници за нивната историја и традиции*, Лондон: Вајденфелд и Николсон, 1956 година.
* Калдор, Андрас. *Големи оперски куќи (ремек-дела на архитектурата)* Антички колекционерски клуб, 2002 година.ISBN&nbsp;
* Лин, Карил Чарна, *Опера: Водич за големите куќи на Западна Европа*, Санта Фе, Ново Мексико: Публикации Џон Муир, 1991 година.ISBN&nbsp;
* Лин, Карил Чарна, *Куќи и фестивали во италијанска опера*, Ланам, Мериленд: Прес-страшилото, Inc., 2005 година.ISBN&nbsp;
* Плантамура, Керол, *Водич за* Lубителите *на операта кон Европа*, Цитадел прес, 1996,
* Сика, Лујџи Марија, „Управување со оперските куќи: Италијанското искуство на Енти автономи“, Тејлор и Франсис, *Меѓународен весник за културна политика*, 1997,

## Надворешни врски

* „Изгледот на традиционална опера“ на h2g2
* „Големи оперски куќи на светот“ на h2g2
* Гроздобер слики со разгледници на театарски опери од historopopera.com
* „Историја на операта“ на historyworld.net

Категорија:Театри

Категорија:Италијански пронајдоци