Градежен отпад

**Градежен отпад** или **шут** — секаков вид рушевина од градежниот процес. Различните владини агенции имаат јасни дефиниции. На пример, Агенцијата за заштита на животната средина на Соединетите Американски Држави (EPA) ги дефинира материјалите за градежништво и рушење како „отпад генериран за време на изградбата, реновирањето и рушењето на згради, патишта и мостови“. Дополнително, EPA го категоризира отпадот од градежништво и рушење (C&D) во три категории: неопасен, опасен и полуопасен.

Од вкупниот отпад од градежништво и рушење (C&D) во Соединетите Американски Држави, 90% доаѓа од рушење на објекти, додека отпадот генериран за време на изградбата учествува со помалку од 10%. Градежниот отпад често вклучува материјали што се опасни доколку се отстранат на депонии. Таквите предмети вклучуваат флуоресцентни светилки, батерии и друга електрична опрема.

Отпадот од градежниот проект може да содржи „микропластика, ПФАС, титан диоксид, бои и разни хемикалии и токсини што потекнуваат од смолата и завршните обработки на база на ѕидарија што се користат во зградите, како што се боја, лакови, гипс, фуги, лепила и соединенија за крпење."

Податоците доставени од 24 држави покажуваат дека цврстиот отпад од градежништво и рушење (C&D) сочинува 23% од вкупниот отпад во САД. Ова е речиси една четвртина од вкупниот цврст отпад произведен од Соединетите Американски Држави. За време на изградбата, голем дел од овој отпад се фрла на депонија, испуштајќи отровни хемикалии во околната средина. Резултатите од неодамнешниот прашалник покажале дека иако 95,71% од градежните проекти укажуваат дека градежниот отпад е проблематичен, само 57,14% од тие компании собираат какви било релевантни податоци.

## Видови отпад
Материјалите за градење и рушење, материјали за градежништво и рушење, се материјали што се користат и се собираат од нови згради и градежни конструкции. Голем дел од градежниот отпад е составен од материјали како што се тули, бетон и дрво, оштетени или неискористени за време на изградбата. Набљудувачките истражувања покажале дека ова може да изнесува и до 10 до 15% од материјалите што влегуваат во зградата, многу повисок процент од 2,5-5% што обично го претпоставуваат проценувачите на количини и градежната индустрија. Бидејќи постои значителна варијабилност помеѓу градилиштата, постои голема можност за намалување на овој отпад.

Во последните 30 години во Соединетите Американски Држави има огромно зголемување на отпадот од градежништво и рушење. Во 1990 година, биле создадени 135 милиони тони градежен отпад и шут по тежина, а до 2018 година бројката се зголемила на 600 милиони тони. Ова пресавува зголемување од 300%, но важно е да се напомене дека од 2015 година EPA води евиденција за тоа како се отстранува отпадот. Во 2018 година, 600 милиони тони отпад се создадени поради градежништвото и рушењето, а 143 милиони тони од него се наоѓаат на депониите. Ова значи дека околу 76% од отпадот сега се задржува и пренаменува во индустријата, но сепак се извезува повеќе отпад на депониите отколку целата количина на отпад создаден во 1990 година.

Оваа неодржлива потрошувачка на суровини создава зголемени деловни ризици. Ова вклучува повисоки трошоци за материјали или прекини во синџирите на снабдување. Во 2010 година, EPA го создала Стратешкиот план на Програмата за управување со одржливи материјали (SMM), што означило стратешка промена од страна на EPA за префрлање на акцентот од широка иницијатива за обновување на ресурсите кон управување со одржливи материјали. Бидејќи регулативите за управување со материјали во голема мера постојат на државно и локално ниво, ова не е вистинска стандардна практика низ целата земја за одговорни стратегии за ублажување на отпадот од градежни материјали. ЕПА има за цел да го зголеми пристапот до инфраструктурата за собирање, преработка и рециклирање со цел директно да се справи со овој проблем.

### Главни причини за отпад
Градежниот отпад може да се категоризира на следниов начин: Дизајн, Ракување, Работник, Управување, Состојба на градилиео, Набавка и Надворешност. Овие категории се добиени од податоци собрани од претходни истражувања во врска со фреквенцијата на различни видови отпад забележани за време на секој вид од овие активности. Примери за овој вид отпад се следниве:

#### Челична арматура

Челикот се користи како засилување и структурен интегритет во огромното мнозинство градежни проекти. Главните причини зошто челикот се троши се должат на неодговорните проблеми со сечење на греди и изработка. Најлошите места обично завршуваат оние кои немаат соодветни детали и стандарди за дизајн, што може да резултира со отпад поради отфрлање на кратките краеви на шипките поради неправилно планирање на сечењата. Многу компании денес избираат да купат претходно склопени челични арматурни парчиња. Ова го намалува отпадот со аутсорсирање на сечењето на шипки на компании кои даваат приоритет на одговорната употреба на материјалите. 

#### Претходно измешан бетон
Претходно измешаниот бетон има еден од најниските индекси на отпад во споредба со другите градежни материјали. Многу менаџери на градилишта ги сметаат тешкотиите при контролирање на количините на испорачаниот бетон како главен проблем при прецизното квантифицирање на бетонот потребен за една градилиште. Отстапувањата од всушност изградените бетонски плочи и греди и потребните проектни количини биле за 5,4% и 2,7% поголеми од очекуваното, соодветно, при споредување на податоците од 30 бразилски локации. Многу од овие проблеми се припишуваа на несоодветниот распоред на формата или недостатокот на прецизност при ископувањето на темелните столбови. Дополнително, раководителите на градилиштето знаат дека можеби ќе биде потребен дополнителен бетон и честопати ќе нарачаат вишок материјал за да не се прекине истурањето на бетонот.

#### Цевки и жици
Често е тешко да се планираат и да се следат сите цевки и жици на едно место бидејќи тие се користат во толку многу различни области од проектот, особено кога електричните и водоводните услуги рутински се изведуваат подизведувачи. Многу проблеми со отпадот се јавуваат во оваа област од градежниот процес поради лошо дизајнираните детали и неодговорното сечење на цевките и жиците, оставајќи кратки, потрошени цевки и жици.

#### Неправилно складирање на материјал
Втората водечка причина за производство на градежен отпад е неправилното складирање на материјалот. Изложеноста на временските услови и неправилното ракување од страна на лица се должат на човечка грешка. Делумно оваа човечка грешка може да доведе до нелегално фрлање и нелегален транспорт на голем обем на отпад од работното место.

## Рециклирање, отстранување и влијание врз животната средина

### Рециклирање и повторна употреба на материјал

Повеќето упатства за управување со отпад од градежен материјал и рушење ја следат рамката за хиерархија на управување со отпад. Оваа рамка вклучува збир на алтернативи за справување со отпадот, подредени по опаѓачки редослед на претпочитање. Хиерархијата на отпад е национално и меѓународно прифатен концепт што се користи за одредување приоритети и насочување на напорите за управување со отпадот. Според идејата за хиерархија на отпад, постои концептот на „3R“, често познати како „намали, повторна употреба, рециклирај“. Одредени земји усвојуваат различен број на „R“. Европската Унија, на пример, става принцип на системот „4R“, кој вклучува „Обновување“ со цел да се намали отпадот од материјали. Алтернативите вклучуваат превенција, обновување на енергијата (третман) и отстранување..

Можно е да се рециклираат многу елементи од градежниот отпад. Честопати се користат рол-оф контејнери за пренос на отпадот. Урнатините може да се смачкаат и повторно да се користат во градежни проекти. Отпадното дрво може да се обнови и рециклира.

### Депонија
Некои одредени компоненти на градежниот отпад, како што се гипс-картонските плочи, се опасни откако ќе се депонираат. Гипс-картонот се распаѓа во услови на депонија, ослободувајќи водород сулфид, отровен гас. Откако ќе се распадне, гипс-картонот претставува закана за зголемување на нивоата на арсен во неговата токсична неорганска форма.  Традиционалниот начин за отстранување на градежниот отпад е неговото испраќање на депонии. Во САД, федералните прописи денес бараат мониторинг на подземните води, скрининг на отпадот и обука на операторите, поради влијанието на отпадот врз животната средина на депониите за градење и уништување (CFR 1996). Испраќањето на отпадот директно на депонија предизвикува многу проблеми::

* Трошење на природни ресурси
* Ги зголемува трошоците за изградба, особено процесот на превоз
* Зафаќа голема површина на земјиште
* Го намалува квалитетот на почвата
* Предизвикува загадување на водата ( исцедок )
* Предизвикува загадување на воздухот
* Создава безбедносни ризици итн.

### Инцинерација и здравствени ризици
Доколку рециклирањето не е опција, отстранувањето на градежниот отпад и опасните материјали мора да се врши во согласност со законските прописи на надлежните совети и регулаторни тела. Казните за неправилно отстранување на градежен отпад и опасен отпад, вклучувајќи го и азбестот, можат да достигнат десетици илјади долари за бизнисите и поединците.
Објектите за претворање на отпад во енергија согоруваат повеќе од 13% од цврстиот комунален отпад. Токсичните испарувања што ги испуштаат Објектите за претворање на отпад во енергија можат да содржат штетни хемикалии како што се жива и други тешки метали, јаглерод моноксид, сулфур диоксид и диоксини.

Диоксинот се користел како отпадно масло во Тајмс Бич, Мисури. Неколку дена откако хемикалиите биле воведени во заедницата, животните почнале да умираат. До времето кога EPA ги оценила диоксините за многу токсични во 1980-тите, CDC препорачала градот целосно да се напуши поради контаминирани отпадни производи во областа. До 1985 година, целото население на Тајмс Бич било преселено, што го поттикнало Мисури да изгради нов инсинератор на контаминираното земјиште. Тие продолжиле да горат 265.000 тони отпад контаминиран со диоксин до 1997 година.

Диоксините се семејство на хемикалии произведени како нуспроизвод за време на производството на многу пестициди и градежни материјали како што се теписи и ПВЦ. Овие хемикалии постојат во животната средина поврзани со честички од почва или прашина кои се невидливи со голо око.

Диоксините се разградуваат бавно. Сè уште го загрозува јавното здравје на ниски нивоа. Бидејќи индустријата во најголем дел престана да произведува диоксини, еден од најголемите фактори што предизвикуваат ослободување на штетни диоксини што останале во Соединетите Американски Држави е согорувањето на отпадот. Докажано е дека диоксините предизвикуваат рак, репродуктивни и развојни проблеми и оштетување на имунолошкиот систем. Стапките на рак како што се не-Хочкиновиот лимфом и саркомот на меките ткива значително се зголемуваат колку поблиску се живее до изворот на загадувачите.

## Стратегии за управување

### Такси за управување со отпад
Таксите за управување со отпад, според принципот „загадувачот плаќа“, можат да помогнат во ублажување на нивоата на градежен отпад. Има многу малку информации за утврдување на надоместок за управување со отпад за создадениот градежен отпад. Во минатото биле создадени многу модели за ова, но тие се субјективни и погрешни. Во 2019 година, бил предложен метод на студија за оптимизирање на надоместокот за управување со градежен отпад. Новиот модел се проширува на претходните со тоа што ги зема предвид трошоците за животниот циклус на градежниот отпад и ги споредува со подготвеноста за подобрување на управувањето со градежниот отпад. Студијата била базирана во Кина. Кина има голем проблем со управувањето со отпадот, а нивните депонии се претежно полни во урбаните средини. Резултатите од студијата покажале различни надоместоци за управување со отпад за метален, дрвен и ѕидарски отпад од 9,30 долари, 5,92 долари и 4,25 долари, соодветно. Цената на управувањето со отпад по квадратен метар, или нешто помалку од 11 квадратни метри, во просек изнесувала 0,12 долари. Овој тип на систем за управување со отпад бара законодавна акција од горе надолу. Тоа не е избор што изведувачот има луксуз да го направи сам.

### Европа
Во Европската Унија (ЕУ), денес се става значителен акцент на рециклирањето на градежни материјали и усвојувањето на идеологијата „од колевка до гроб“ кога станува збор за дизајнирање, изградба и рушење на згради. Нивните предлози се многу појасни и полесни на локално или регионално ниво, во зависност од структурата на владата. Во Протоколот на ЕУ за управување со отпад од градежништво и рушење од 2016 година, тие ги нагласуваат придобивките надвор од финансиските добивки од рециклирањето, како што се создавањето работни места и намаленото депонирање. Тие, исто така, нагласуваат дека треба да се земе предвид географијата на понудата и побарувачката; ако постројките за рециклирање се поблиску до урбаните средини отколку каменоломите за агрегатен материјал, ова може да ги поттикне компаниите да го користат овој рециклиран производ дури и ако првично не е поевтин. Во Австрија, има нови подобрувања во рециклирањето на неупотребливи дрвени производи за согорување при создавање цемент, што го неутрализира јаглеродниот отпечаток на двата производи.

ЕУ ги повикува локалните власти кои издаваат дозволи за рушење и реновирање да обезбедат дека се следи висококвалитетен план за управување со отпад и ја нагласува потребата од следење по рушењето со цел да се утврди дали се следат имплементираните планови. Тие исто така предлагаат употреба на оданочување за да се намали економската предност на депониите, со цел да се создаде ситуација каде што рециклирањето станува разумен финансиски избор. Сепак, тие го вклучуваат фактот дека данокот треба да се применува само на рециклирачки отпадни материјали. Главните точки за тоа како Европејците избираат да се справат со ова прашање на управување со отпад е преку користење на алатките што им се дадени на управните тела за да ја одржат безбедноста на своите луѓе. За разлика од Соединетите Американски Држави, филозофијата на ЕУ за управување со отпад не е дека тоа е опционална добра работа што може да се направи кога може, туку задолжителен дел од градежништвото во 21 век за да се обезбеди здрава иднина за генерациите што доаѓаат.

Оданочувањето на депониите е најефикасно во Белгија, Данска и Австрија, кои сите го намалиле отстранувањето на отпадот од депониите за над 30% откако го вовеле данокот. Данска успешно ја намалила употребата на депонии за над 80%, достигнувајќи стапка на рециклирање од над 60%. Во Обединетото Кралство, сите лица кои вршат градежни работи или расчистување на градежен отпад се законски обврзани да работат за бизнис регистриран во ЗНД. Сепак, генерирањето отпад во Велика Британија продолжува да расте, но стапката на зголемување е забавена.

### Соединети Американски Држави
Соединетите Американски Држави немаат национален данок или такса за депонии, но многу држави и локални самоуправи собираат даноци и такси за отстранување на цврст отпад. Калифорнискиот оддел за рециклирање и обновување на ресурси (CalRecycle) бил создаден во 2010 година за да се справи со растечкиот проблем со градежен отпад и рушење во Соединетите Американски Држави. CalRecycle помага во создавањето модел на уредба за пренасочување на отпадот од градежен и шутирачки отпад во локалните јурисдикции. Тие исто така обезбедуваат информации и друг едукативен материјал за алтернативни постројки за отстранување на градежен отпад и шут. Тие ги промовираат овие уредби преку создавање програми за стимулации за да ги охрабрат компаниите да учествуваат во практиките за пренасочување на отпадот. Исто така, достапни се грантови и заеми за помош на организациите во нивните стратегии за намалување на отпадот. Според едно истражување, финансиското стимулирање на засегнатите страни за намалување на градежниот отпад покажува поволни резултати. Оваа информација обезбедува алтернативен начин за намалување на трошоците, така што индустријата ќе биде повнимателна во донесувањето одлуки за проектите од почеток до крај.

## Наводи

## Надворешни врски
*Construction Waste Management Database from the Whole Building Design Guide of the National Institute of Building Sciences

Категорија:Градежништво
Категорија:Отпад
Категорија:Градежни материјали