Уставен референдум во Турција (2017)

**Уставен референдум во Турција** — референдум кој се одржал на 16 април 2017 година во Турција за тоа дали да се одобрат 18-те предложени амандмани на Уставот на Турција, кои биле предложени од владејачката Партија на Правдата и развојот (АКП) и Партијата на националното движење (МХП). Со освојувањето на предлогот, канцеларијата на Премиерот била укината и постојниот парламентарен систем на управување бил заменет со извршно претседателство и претседателски систем. Бројот на места во Парламентот било предложено да се собере од 550 на 600 додека на претседателот му била дадена поголема контрола врз именувањето во Врховниот одбор на судии и обвинители (ХСИК). Референдумот се одржал под вонредна состојба која била прогласена по неуспешниот обид за воен удар во јули 2016 година.

Раните резултати покажале предност од 51–49% за кампањата „Да“. Во невиден потег, Врховниот изборен совет (YSK) дозволил гласачките ливчиња без печат да бидат прифатени како валидни. Некои противници на реформата го осудиле овој потег за незаконски, тврдејќи дека дури 1,5 милиони гласачки ливчиња биле обележани, и одбиле да ги признаат резултатите. Големи протести избувнале по објавување на резултатите. Во последователните извештаи, Организацијата за безбедност и соработка во Европа (ОБСЕ) и Парламентарното собрание на Советот на Европа (ПАЦЕ) ја критикувале неправедноста за време на кампањата и ја прогласиле одлуката на ЈСК за незаконска.

Извршно претседателство е долгогодишен предлог на владејачката АКП и нејзиниот основач, сегашниот претседател на Турција, Реџеп Таип Ердоган . Во октомври 2016 година, Партијата за националистичко движење (МХП) ја објавила својата соработка за изготвување нацрт-предлози со владата, при што комбинираната поддршка и од пратениците на АКП и на МХП била доволна за да ги предложат предлозите на референдум по парламентарното гласање во јануари. Оние што се изјасниле за предлогот, тврделе дека промените се неопходни за силна и стабилна Турција, тврдејќи дека извршното претседателство ќе им донесе крај на нестабилните коалициони влади кои доминирале во турската политика од 1960-тите до 2002 година. Оние кои биле против уставните промени, сметале дека предлозите ќе концентрираат премногу моќ во рацете на Претседателот и одземање на законодавната власт од парламентот. Критичарите тврдат дека предложениот систем ќе личи на „*избрана диктатура*“ без можност за извршување одговорност на извршната власт, што ќе доведе ефикасно до „*демократско самоубиство*“ и автократија. Три дена пред референдумот, еден од помошниците на Ердоган повикал на федерален систем доколку преовладува гласањето „Да“. Двете страни на кампањата се обвинети за употреба на разделувачка и екстремна реторика, при што Ердоган ги обвинил своите противници дека се терористи што соработуваат со оние кои го извршиле пропаднатиот пуч во 2016 година.

Кампањата била нарушена со обвинувања за државно сузбивање против оние кои биле против, а од друга страна оние кои биле „за“, можеле слободно да ги искористат државните капацитети и финансирањето за да организираат митинзи и настани за кампањи. Водечките членови на кампањата „Не“, во кои биле вклучени многу високи поранешни членови на МХП, како Мерал Акшенер, Умит Оздаг, Синан Оган и Јусуф Халачоглу, во текот на кампањата биле подложени на насилство и на ограничувања на кампањата. Кампањата „Да“ се соочила со ограничувања во предизборната кампања од повеќе европски земји, при што германската, холандската, данската и швајцарската влада ги откажале или барале суспендирање на настаните за кампањата „Да“, насочени кон турските гласачи кои живеат во странство. Ограничувањата предизвикале сериозно влошување на дипломатските односи и предизвикале дипломатска криза меѓу Турција и Холандија. Исто така, биле забележани за неправилностите во гласањето, при што гласачите „Да“ во Германија биле фатени како се обидуваат да гласаат повеќепати од еднаш, а исто така било откриено дека поседувале гласачки ливчиња пред да започне процесот за гласање во странство. Европските набудувачи на изборите изјавиле дека гласањето не ги исполнува меѓународните стандарди.

## Заднина
[мини|Гласач за гласање и [плик користен на референдумот. „Евет“ преведува на Да, додека „Хајер“ преведува на Не.]]
Воведување претседателски систем било предложено од тогашниот министер за правда Џемил Чичек и тој бил поддржан од тогашниот премиер Ердоган во 2005 година. Оттогаш, сегашниот претседателски систем неколкупати бил отворено поддржан од водачите на Партијата за правда и развој, заедно со „новиот устав“. Потпретседателот на Партијата за правда и развој, Хајати Јазиџи, го предложил април 2017 година како датум на референдумот.

## Уставни измени
### Првични предлози
На 10 декември 2016 година, по разговорите на Комисијата во Собранието, биле повлечени 3 предлози, останувајќи 18 амандмани. Предлогот на целиот текст на турски јазик и сегашниот турски устав се наоѓаат на следните врски. Најважните измени ја дала Унијата на адвокатите

;Забелешка

### Парламентарна уставна комисија
десно|мини|230x230пкс|АКП ги презентира своите уставни предлози до претседателот на парламентот Исмаил Караман, декември 2016 година
десно|мини|230x230пкс|Парламентарната уставна комисија ги разгледува предложените измени
Откако биле потпишани од 316 пратеници на АКП, 21-те предложени измени биле доставени до претседателот на Големото национално собрание и потоа биле упатени до парламентарната уставна комисија. Парламентарната уставна комисија, предводена од пратеникот на АКП, Мустафа Шентоп, започнала да ги прегледува предлозите во декември 2016 година, порано од предвидениот датум од јануари 2017 година. Уставната комисија била формирана од 25 члена од кои 15 од АКП, 5 се од ЦХП, 3 од ПДП и 2 од МХП, според составот на парламентот. Бидејќи АКП имала големо мнозинство на местата на комисијата, од медиумските коментатори се очекувало дека ќе има минимален развој на изненадувања во фазата на преглед на амандманите. Дебатите во комисијата започнале да се загреваат, при што се забележани повремени тепачки меѓу пратениците.

Уставната комисија има моќ да ги измени или отфрли предложените измени пред да бидат дадени на гласање за сите пратеници. Комисијата направила мали измени на бројни предлози, како што е зголемување на бројот на членови на Врховниот одбор на судии и обвинители од 12 на 13 членови Така, комисијата одбила три од 21 предложени измени, намалувајќи го уставниот пакет од 21 предлог на 18. Петтиот предлог, со кој се создале „*резервни пратеници*“ бил контроверзен и отфрлен со само три потписи. Било објавено дека пратениците на АКП се спротивставиле на создавање „резервни пратеници“ Исто така бил отфрлен и 15-тиот предлог што му давало на Претседателот право да ги структурира државните служби и државните институции преку уредби. Еден ден подоцна, на 29 декември, 14-тиот предлог што му давало право на претседателот да назначи високи бирократски службеници исто така бил одбиен.

Комисијата го завршила процесот на одобрување на 30 декември, отфрлајќи 3 од вкупно 21 предлози. 

### Парламентарно гласање
мини|230x230пкс| Пратениците гласаат за предложените измени, јануари 2017 година
По завршувањето на расправите за Уставната комисија, 18-те предлози биле доставени до парламентот за ратификација. На уставните измени им требало мнозинство од три петтини (330 гласови) за да се изгласа на референдум и двотретинско мнозинство (367 гласови) да бидат ратификувани директно. Претставниците на Партијата за правда и развој (АКП) тврделе пред гласањето дека дури и ако се постигне прагот од 367, владата нема да ги ратификува измените без референдум.

Парламентот гласал за секој од 18-те предлози одделно во две фази. Првиот круг бил индикатор за тоа дали амандманите ќе соберат доволно поддршка, а амандманите ќе бидат предложени од сите страни присутни во собранието. Во вториот круг, партиите веќе не смеале да предложат измени во предлозите. Земени биле предвид резултатите од вториот круг, со потребни 330 гласови за да се испратат на референдум или 367 за директно спроведување на одлуките. Конечното гласање за сите одобрени предлози во целост, со истите прагови, било преземено на крајот на вториот круг, при што целиот процес било решено да се распушти доколку гласовите „За“ паднат под 330.

Од вкупно 550 пратеници, 537 имале право на глас. 11 пратеници од Демократската партија на Народната партија (ПДП) биле во притвор за обвиненија за тероризам и не биле во можност да учествуваат во гласањето, а останатите 48 пратеници на ПДП го бојкотирале гласањето, откако нивното барање уапсените пратеници да бидат донесени во парламентот за да гласаат било одбиено  Претседателот на парламентот, Исмаил Караман, кој немал можност да учествува во гласањето поради неговата функција, бил хоспитализиран за време на гласањето, кое означувало и дека заменик-претседателот на АКП, Ахмет Ајдин, нема да има можност да гласа.

Од 537 пратеници со право на глас, АКП имала 315, ЦХП 133, МХП 39, ПДП 48 и 2 биле независни. Од 39 пратеници на МХП, 6 отворено изјавиле дека ќе гласаат против амандманите, зголемувајќи го вкупниот број пратеници кои гласиле „Да“ на 348. 133 пратеници на ЦХП и двајцата независни, гласале со одговор „Не“, додека ПДП го бојкотирала гласањето 

Парламентарното гласање започнало на 9 јануари, со завршувањето на првиот круг од гласањето на 15 јануари. Опозициските политичари го критикувале брзиот начин на кој било спроведено гласањето. Гласањето било погодено од бројни нерегуларности, при што пратениците на ЦХП ги сакале пратениците на АКП отворено да го дадат својот глас. Министерот за здравство, Реџеп Акдаг отворено признал дека тој сторил кривично дело. Пратениците на АКП одговориле на обидите да се снимат отворено со непријателство, при што повремено се воделе тепачки меѓу пратениците од владата и опозицијата. Пратеничката од партијата ЦХП, Фатма Каплан Хуријет, наводно, била давена од водачот на парламентарната група на АКП, Мустафа Елиташ, откако ги снимила Елиташ и премиерот Бинали Јилдирем како јавно гласаат. Неколкумина пратеници биле хоспитализирани, додека подиумот каде што пратениците се појавувале да одржуваат говори бил дислоциран со тоа што еден од 15.000 микрофони бил пријавен како исчезнат. Вториот круг на гласање бил комплетиран на 20 јануари, при што биле одобрени сите предложени измени. Конечниот предлог за усвојување на одобрените амандмани бил одобрен со 339 гласови, надминувајќи го прагот од 330 гласа за одржување референдум, но не го надминал прагот од 367 гласови, потребни за директно донесување на амандманите.

### Гласање на членовите

## Прием
десно|мини|230x230пкс| Пратениците на МХП, Озџан Оздаг, Умит Оздаг и Јусуф Халачоглу, изјауваат дека се спротивставуваат на предложените уставни измени
Амандманите биле примени со сериозни критики од опозициските партии и невладините организации, при што критиките се фокусирале особено на ерозијата на раздвојувањето на власта и укинувањето на парламентарната одговорност. Уставните правни експерти како што се Кемал Ѓозлер и Ибрахим Кабоглу тврделе дека промените ќе резултираат да Собранието стане делотворно немоќно, додека извршниот претседател ќе има контроли врз извршната, законодавната и судската власт. На 4 декември Ататургистичката асоцијација за мисли ( АПТ ), Здружението за поддршка на современото живеење (ÇYDD) и Конфедерацијата на синдикатите одржале митинг во Анкара и покрај тоа што ги повлекле нивните дозволи од гувернерот на Анкара, повикувајќи на отфрлање на претседателски систем со образложение дека се заканува независност на судството и секуларни демократски вредности.

Амандманите првично биле примени со мешани одговори од опозициската ЦХП, кои долго време била критички настроена кон уставните планови на АКП. Набргу откако предлозите биле објавени и доставени до парламентот на 10 декември, премиерот Бинали Јилдрим објавил дека ЦХП е во согласност со 5 од предложените измени. Сепак, приемот од ЦХП бил негативен, при што заменик-претседателот на партијата Селин Сајек Боке тврдел дека предлозите во суштина создале „ ''султанат'' “. Водачот на парламентарната група Левент Ѓок, еден од првите што ги коментирал објавените предлози, изјавил дека промените ќе вратат 140 години од турската парламентарна демократија, повикувајќи ги сите партии да ги отфрлат предлозите. Друг од водачите на парламентарната група на ЦХП, Озѓур Озел, ги нарекол предлозите како „*промена на режимот*“, при што парламентот во суштина ќе биде немоќен да ги контролира министрите и да ги држи пред одговорност. Озел изјавил дека АКП најверојатно нема да ги добие потребните 330 гласови за да се спроведат измените преку референдум, наведувајќи дека тој ќе биде изненаден доколку бројот на пратениците што ќе гласат достигне 275. Пратеникот на ЦХП, Селина Доган, изјавил дека авторитарната природа на предлозите ефикасно ќе стави крај на преговорите за пристапување на Турција во ЕУ, наведувајќи го недостатокот на каква било релевантност за европските вредности. Пратеникот на ЦХП, Џемал Октан Јуксел, изјавил дека предлозите наликуваат на уставот на Сирија на Асад, наведувајќи дека тоа нема да биде национален устав, туку „*пренесен устав од Сирија*“.

И покрај тоа што имале официјална поддршка на националистичката МХП, било објавено дека турските националисти исто така биле претерано критични и за предлозите и за вклученоста на нивната партија во нивниот нацрт. Бахчели, кој историски и дал поддршка на АКП во контроверзни ситуации, бил предмет на критики од сите најголеми партии за неговата одлука да ги поддржи уставните измени, опишани како „*задната градина*“, „*животната линија*“ или „*резервната гума* „од критичарите. На 24 октомври 2016 година, 5 од 40-те пратеници на парламентот на МХП изјавиле дека ќе ги отфрлат уставните предлози, наспроти нивната партиска позиција. Имит Оздаг, кој бил кандидат за водач против Бахчели и еден од петте пратеници кои биле критични за промените, го повикал членството на неговата партија во ноември. Анкетата објавена од Гезичи во декември покажале дека скоро две третини од приврзаниците на МХП се против предложените измени, иако приврзаниците на МХП исто така биле најмногу неодлучни меѓу другите партии. На 27 декември, пратеникот на МХП, Кадир Коџдемир, станал петтиот пратеник од неговата партија што јавно изјавил дека се спротивставува на предлозите.

Говорејќи малку по објавувањето на предлозите, портпаролот на ХДП, Ајхан Билген, ги критикувал предложените измени за антидемократски и против принципот на судска независност. Наведувајќи го предложеното создавање „*извршни налози*“ што Претседателот може да го донесе по волја без парламентарно испитување, Билген ја критикувал природата на измените, нарекувајќи ги слабо напишани и обид за прикривање на уставните прекршувања што се случиле според сегашниот устав . Сепак, на 18 декември, пратеникот на ХДП, Кадри Јилдрим, тврдел дека нема да има причина да се отфрлат предлозите доколку промените содржат посебен „статус“ за турските Курди и уставно право на образование за курдските граѓани на нивниот мајчин курдски јазик. Ова довело до шпекулации дека ХДП би можела да биде убедена да ги поддржи измените од страна на владата на АКП, иако МХП ќе биде мала веројатност заеднички да ги поддржи сите измени, кои исто така ги одобрува и ХДП. На 21 декември, ЦХП и ХДП изјавиле дека ќе поднесат амандман со кои предлозите би се прогласиле за „неуставни“, но предлогот бил отфрлен од пратениците.

Измените добиле и сериозни критики надвор од Турција. Еден коментатор отишол дотаму што изјавил дека „*доколку мнозинството гласа Да, ова ќе биде крај на парламентарната демократија во Турција*“. Невладината организација „ Хјуман рајтс воч“ изјавила дека измените се „*огромна закана за човековите права, владеењето на правото и демократската иднина на земјата*“. *„Економист“* заклучил дека „*гласањето „Да“, ќе ја омаловажи земјата со избран диктатор*“. Венецијанската комисија на Советот на Европа во своето мислење во март 2017 година за уставните измени ги дефинирала како „*закана за демократијата*“ и предупредила за „*опасностите од дегенерација на предложениот систем кон авторитарен и личен режим*“. Исто така, пред да се одржи гласањето, веб- страницата openDemocracy објавила дека некои европски весници објавиле загриженост дека референдумот за 2017 година претставува нешто како „  “ за Ердоган.

## Позиции во кампањата
Владејачката партија АКП и опозицијата МХП се потписнички на амандманите. МХП ја обезбедила нивната условна поддршка сè додека не се исполнат нивните услови. Првичната позиција на опозицијата ЦХП била да се почека до измените. Водачот на ЦХП, Каличдароглу, еднаш споменал за вметнување на измените во Големото собрание. Подоцна, ЦХП одлучила да го изгласа „*Не*“ на гласањето и ги започнала на митинзите со слоганот *„Türkiye'yi Böldürmeyeceğiz*“ ( турски : *Нема да ја* поделиме *Турција* ). Четвртата партија на парламентот ХДД била против измените.

### Политички партии

### Останати групи

## Кампањи

### Кампања „Да“
мини|Лого на кампањата на АКП „''Нашата одлука е да''“
[мини| [Реџеп Таип Ердоган води кампања за гласање „Да“ во Кахраманмараш, 17 февруари 2017 година]]
Кампањата „Да“ ја предводле претежно политичари од Партијата за правда и развој (АКП), како и политичари од партијата Националистичко движење (МХП) лојални на водачот Девлет Бахчели. Првично очекувајќи почеток на кампањата од 7 февруари, АКП ја започнал својата официјална кампања на 25 февруари со презентација на премиерот Бинали Јилдирим на спортскиот стадион во Анкара. Во услови на слаби резултати во анкетите на јавното мислење во февруари, Ердоган, наводно, побарал од провладините анкетари да ги прекинат акнетите до крајот на март, додека исто така биле предложени предлози за заеднички изборни митинзи од водечките политичари на АКП и МХП.

Кампањата „Да“ била критикувана за нејзината кампања против поединци кои гласале „Не“, асоцирајќи ги со бројни терористички организации. Премиерот Бинали Јилдирим тврдејќи дека тие би гласале „Да“ затоа што Курдистанската работничка партија (ПКК) и таканаречената терористичка организација „Фетулах Ѓулен“ (ФЕТИ) би гласале „Не“, иако и двете организации историски се залагале за извршно претседателство. Претседателот Реџеп Таип Ердоган исто така, предизвикал контроверзии кога тврдел дека тие што гласаат „Не“ се поддржувачи на заговорниците за обидот за пуч во 2016 година.

Кампањата „Да“ била спроведена преку изборни митинзи што ги одржувал премиерот Бинали Јилдирим, водечки политичари на АКП заедно со претседателот Ердоган, одржувајќи митинзи на „*јавно отворање на кампањата*“, слични на неговите тактики на општите избори во јуни 2015 година. Водачот на МХП Девлет Бахчели спровел конференции во корист на кампањата „Да“, при што првата се случила во Конија на 12 февруари 2017 година.

На 10 март, Партијата на Големата унија (ББП) предводена од Мустафа Дестиџи објавила дека тие ќе ја поддржат кампањата „Да“, со што вкупниот број партии што го поддржувале предлогот во тој момент се зголемил на шест. И ББП и МХП претрпеле сериозно спротивставување на нивната поддршка при што членовите на ББП повикале на оставка на Дестиџи по неговата објава. МХП претрпела бран оставки, внатрепартиски суспензии и соперничка кампања за неприфаќање на предлогот предводен од високи националистички политичари, со анкети за мислења кои укажувале дека значителното мнозинство гласачи на МХП имаат намера да гласаат против предлозите. Повеќето анкети процениле дека процентот на прифаќање на кампањата „Не“ во МХП е помеѓу 50% до 80%, при што преостанатите гласачи кои би го прифатиле предлогот се движел помеѓу 20-25%. Политичарите кои го поддржувле предлогот „Не“ и од МХП и од ББП тврделе дека над 95% од нивните приврзаници на партијата сакаат да гласаат против, разминувајќи се со извршната одлука на нивната партија.

### Кампања „Не“
[мини| Водачот на ЦХП, Кемал Киличдароглу се обраќа на митингот со поддршка на предлогот „Не“ во [Дијарбекир ]]
ЦХП го обелоденила своето лого и слоган на кампањата, на 28 февруари, користејќи го слоганот „*Geleceğim için Hayır*'“ (преведувајќи го слоганот како *Не за мојата иднина*). Партијата го испланирала својот прв изборен митинг во Амасија, иако прелиминарните митинзи започнале да се одржуваат од водачот на партијата Кемал Киличдароглу од 21 декември 2016 година во Адана и од пратеникот од дисидент Мухарем Инџе на 8 март 2017 година во Зонгулдак. Пратениците на ЦХП, исто така, оствариле серија посети во странство за поддршка, при што поранешниот водач Дениз Бајкал одржал митинг во Франција.

Политичарите-дисиденти на МХП од висок профил, како Мерал Акшенер, Синан Оган, Умит Оздаг и Јусуф Халачоглу, ја започнале кампањата „Не“ заснована врз турскиот национализам, совладувајќи ја официјалната кампања „Да“ на МХП. Кампањата на дисидентите привлекла значително поголема популарност од официјалните водачи на МХП кои биле за предлогот, со анкети кои покажале дека огромното мнозинство гласачи на МХП имаат намера да ја пробијат партиската линија и да гласаат „Не“. Покрај дисидентите на МХП, Турското здружение на адвокати и нејзиниот претседател Метин Фејзиоглу и водачот на партијата „Не“, Туна Беклевич  тргнале на национална турнеја, со намера да се сретнат со месното население во бројни градови и села со цел да се даде поддршка за гласањето „Не“.

Организаторите  на кампањата „Не“ се соочиле со наводна принуда и сузбивање поддржана од владата. На 1 март, најголемата опозициска Републиканска народна партија (ЦХП) открила извештај од 78 точки во врска со нерегуларностите и задушувањето на кампањите „Не“, при што заменик-водачот Озтурк Јилмаз тврдел дека оние кои воделе кампања за гласање „Не“ се соочувале со страв и состојба на принуда. Водачот на парламентарната група на ЦХП, Енгин Алтај, исто така, ја критикувал владата дека користела државни средства за финансирање на кампањата „Да“, додека ги потиснала гласачите „Не“, тврдејќи дека нивното однесување не им дозволувало да зборуваат за „*демократија*“.

## Контроверзии и недолично однесување
Наводите за изборно однесување, неправилности во текот на кампањата и принуда на државните приврзаници на „Не“ биле широко распространети пред, за време и по референдумот. Европските набудувачи на изборите изјавиле дека референдумот не ги исполнува меѓународните стандарди.

### Државно потиснување на гласачите на „Не“

Владата на АКП и Генералниот директорат за безбедност (полиција) биле критикувани за користење тактики со цел да се ограничат кампањските способности на приврзаниците на „Не“, преку апсења, контрола на медиумите и политичко потиснување. На 23 јануари 2017 година, универзитетските студенти што воделе кампања подоцна гласање „Не“ на патнички траект во Истанбул биле уапсени од безбедносните службеници за „*навреда на претседателот*“, при што нивните апсења биле запрени. На 31 јануари, членот на Советот на Републиканската партија, Сера Кадигил, била уапсена и подоцна била ослободен под обвинение за „*навреда на верските вредности и поттикнување омраза*“ за кампањата за гласање „Не“ на социјалните медиуми. Во Бурса, гласач кој открил дека гласа „Не“, бил пријавен во полиција, а подоцна бил уапсен. Националните телевизиски канали биле во голема мера во прилог на кампањата „Да“. Една студија покажала дека поддржувачите на „Да“ добиле 90% од емитувањето. Турскиот суд ја забранил песната на прокурдската Демократска партија (*ХДП*) *Bejin Na* (Кажи Не) што ја поддржувала кампањата за „Не“ со образложение дека тоа е спротивно на уставот и поттикнува омраза.

Општините каде мнозинството од советниците биле од владејачката партија исто така, се обиделе да ги ограничат настаните во предизборната кампања на гласачите „Не“ со тоа што им се негирале правата да одржат митинзи на јавни места во салите на заедниците. Мерал Акшенер, водечка националистичка политичарка и една од најистакнатите поддржувачина кампањата „Не“, била спречена да одржува говори кога нејзините места за кампањи во Јалова и Одрин нагло биле затворени непосредно пред почетокот на митингот, а постерите често биле искинувани. На 11 февруари додека зборувала во хотелската сала во Чанаккале, местото на настанот претрпело прекин на електрична енергија и проопозиционите медиуми овој чин го прогласиле за симбол на угнетувачката тактика против кампањата „Не“. Откако првично биле спречени од полицијата за немири, присутните на конференцијата ги користеле своите телефонски светла за да овозможат да продолжи настанот.

### Забрани на кампањата „Да“ во странство
Изборната кампања во странство, дури и во дипломатските претставништва, е нелегална според турскиот закон . Сепак, повеќето политички партии во Турција, вклучително и ЦХП и владејачката АКП, го прекршиле законот.    &#x5D;   
[мини| Министерот за надворешни работи  Чавушоглу дава изјава по откажувањето на предизборните настани во [Германија ]]
На почетокот на март, предизборните кампањи за поддршка на предлогот „Да“ биле забранети во Германија, Австрија, Швајцарија, Данска и Холандија .

#### Германија

Во Германија, локалните општини ги повлекле дозволите за предизборната кампања на министерот за правда Бекир Боздаг во Гагњенау и на настанот на министерот за економија Нихат Зејбекчи во Келн. Додека властите наведувале за загриженост во врска со безбедноста, недоволните капацитети на изнајмените места и неправилности во организацискиот процес, турската влада остро ги осудила откажувањата и тврдела дека тие биле директно поврзани со антитурската агенда на германската федерална влада. Турскиот министер за надворешни работи Мевлут Чавушоглу изјавил дека Германија покажала „*двојни стандарди*“ и непочитување на „*човековите права и слобода на говорот*“ со откажување на настаните. После негативната реакција на германската федерална влада на предложениот митинг на Реџеп Таип Ердоган, Ердоган ја обвинил Германија за „ *[[Националсоцијализам|нацистички]] стил на тактика*“, предизвикувајќи силна осуда од германските власти и извори на дипломатски односи. Турската влада исто така ја обвинила Германија за финансирање и поддршка на Курдистанската работничка партија (ПКК), која е обележана како терористичка организација и во двете држави. Чавушоглу  требало да се сретне со неговиот германски колега на 8 март, а закажаните кампањи во Хамбург исто така биле откажани заради нерегуларности со местата. Затоа Чавушоглу се обратил во конзулатот во Хамбург, и покрај тоа што турскиот закон забранува изборни кампањи во дипломатски мисии. Поништувањата во Германија биле исполнети со осуда од најголемата опозициска партија која ја поддржувала кампањата „Да“ при што поранешниот водач Дениз Бајкал ја откажал планираната посета на Германија како резултат на тоа.

#### Дипломатска криза со Холандија
мини|Протести пред Холандската амбасада во времето на Холандско-турската криза
Дипломатска криза се случила меѓу Турција и Холандија на 11 март, откако на официјалниот авион на Чавушоглу му било забрането да слета во земјата.  Подоцна истиот ден, конвојот на министерката за семејства и социјална политика, Фатма Бетул Сајан Каја, бил запрен од холандската полиција, блокирајќи го нејзиниот пристап до турскиот конзулат во Ротердам . Подоцна Каја била прогласена за *непожелна личност*, со прогласена регионална вонредна состојба и од нејзиниот конвој било побарано да ја напушти земјата. Затоа, Каја била принудена да се врати во Германија, додека Чавушоглу заминал за Франција за да присуствува на друг настан за кампањата. Насилни протести на турските иселеници избувнале во Ротердам по протерувањето на двајцата министри, при што полицијата уапсила 12 луѓе.

Холандската влада претходно ги замолила турските министри да се воздржат од кампањи во земјата, плашејќи се дека реториката за поделба на кампањата ќе донесе поделби во турската заедница. Премиерот Марк Руте изјавил дека преговорите со турската влада за да се овозможи мал говор на министерот сè уште се водат, кога Чавушоглу јавно се заканил со санкции доколку министрите бидат спречени од кампања. Токму овие закани ја направиле ситуацијата нерешлива за холандската влада.

Многу луѓе во Турција застанале на страната на турската влада во врска со ова прашање, при што главната опозиција на кампањата „Не“ ја објавила својата поддршка за владата и ја повикала АКП да ги замрзне дипломатските односи со Холандија. Сите настани во предизборната кампања на ЦХП подоцна биле суспендирани во солидарност, додека просистичкиот камп „Не“ на МХП, исто така, изразил осуда против холандската влада за нивните постапки. Во холандскиот парламент, сите партии, освен партијата Денк со две места, ги поддржале одлуките на холандската влада. Реџеп Таип Ердоган го повторил тврдењето дека европските влади кои ги прекинале предизборните кампањи се „*нацистички остатоци*“, кои холандската влада ги осудила како „*неприфатливи*“.

### Неотпечатени ливчиња
На денот на референдумот, додека гласањето било во тек, Врховниот изборен совет на Турција укинал правило според кое се бара секое гласачко ливче да има службен печат. Наместо тоа, донело одлука дека гласачките ливчиња без печат ќе се сметаат за валидни, освен ако не се докаже дека се измамнички. Затоа што гласачките ливчиња имале не само марки, туку и други мерки на безбедност, според советот нив ги правело нелегитимни. Врховниот изборен совет поднел кривична пријава до службените лица што го предизвикале проблемот со тоа што не ги печатиле ливчињата. Опозициските партии тврделе дека биле прифатени дури 1,5 милиони гласачки ливчиња без печат. Опозициските партии ЦХП и ХДП изјавиле дека ќе ги оспорат резултатите. Водачот на ЦХП, Кемал Киличдароглу изјавил дека со укинувањето на правилото е прекршен турскиот закон.  Според Мерал Акшенер, „Не“ победил со 52 проценти. Демократската партија на народите ги оспорила резултатите од изборите што ги објавила провладината агенција Анадолу и инсистирала на тоа дека 1,5 милиони гласови без валидни марки треба да бидат поништени.

## Анкети за мислења

### На национално ниво

### Во странство

## Резултати

### Севкупни резултати

### Резултати по провинција

### Резултати од дијаспора

## Реакции

### Суверени држави

*  – Министерот за надворешни работи Себастијан Курц изразил спротивставување на пристапот на Турција во Европската унија.
*  – Претседателот Илхам Алиев бил првиот меѓународен водач што го поддржал турскиот претседател, велејќи дека резултатот покажал „голема поддршка на турскиот народ“ за политиката на Ердоган.
*  – Претседателот Александар Лукашенко и честитал на Турција за успешниот референдум.
*  – Кинескиот вицепремиер Лиу Јандонг, кој бил во посета на Турција за време на референдумот, им честитал на Ердоган и на турскиот народ за победата.
*  – Владиниот портпарол Никос Христодулидес рекол дека Кипар се надева дека ставот на Турција ќе ги придвижи мировните преговори напред кон наведената цел за повторно обединување на островот како федерација.
*  – Претседателот Франсоа Оланд изјавил дека турскиот народ има право да одлучи како да организира политички институции, но резултатите од референдумот покажуваат дека Турција е поделена околу реформите.
*  – Премиерот Горги Квирикашвили и честитал на Турција за резултатите од референдумот и истакнал дека стабилниот развој на Турција е важен за Грузија.
*  – Канцеларката Ангела Меркел рела дека тесниот резултат на референдумот покажал дека Турција е поделена и извештаите за нерегуларностите треба да се сфатат сериозно. Питер Алтмајер, шеф на канцеларијата на Меркел, изјавил дека Германија „ќе го почитува резултатот што се оствари со слободно и демократско гласање“. На прашањето дали резултатот е навистина слободен и демократски, тој рекол дека ќе почека за пресудата на набудувачите на изборите.
*  – Иранскиот министер за надворешни работи, Мохамед Џавад Зариф, упатил честитка до неговиот турски колега Чавушоглу
*  – Потпретседателот на Ирак, Осама ел-Наџејфи, испратил порака со честитки до турскиот претседател.
*  – Претседателот Нурсултан Назарбаев испратил телеграма со честитки до Ердоган.
*  – Претседателот Махамеду Бухари им честитал на народот и владата на Турција за успешниот крај на референдумот во земјата.
*  –Претседателот Мамнун Хусеин и премиерот Наваз Шариф исто така му честитале на турскиот народ за победата.
*  – Претседателот Махмуд Абас упатил честитки до турскиот претседател.
*  – Емирот на Катар Тамим бин Хамад Ал Тани му честитал на турскиот претседател за победата.
*  –  Претседателот Владимир Путин му честита на турскиот претседател во име на рускиот народ.
*  – Кабинетот на Саудиска Арабија му честитал на Ердоган и на турскиот народ за успешниот референдум за уставните амандмани.
*  – Претседателот на Сомалија, Мохамед Фармајо им честитал на народот и владата на Турција за успешниот референдум за иднината на Турција
*  – Претседателот Доналд Трамп му честитал за победата на претседателот.

### Регионални организации

*  - Портпаролот на претседателот на Европската комисија, Jeanан-Клод Јункер изразил загриженост во врска со наводите за нерегуларности на референдумот и ги повикал турските граѓански власти да започнат транспарентни истраги.

## Поврзано

* Уставен референдум во Турција (2007)
* Уставен референдум во Турција (2010)

## Белешки

## Наводи

## Надворешни врски
* Официјална страница на Врховниот изборен совет 
* Во живо референдум Турција 

Категорија:Поделба на власта
Категорија:Референдуми во Турција