open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Природен резерват Југански

**Природен резерват Југански** () — руски „заповедник“ (строг еколошки резерват) во сливот на реката Болшој Југан, лева притока на реката Об. Резерватот е во централниот дел на рамнината на Западен Сибир, во јужниот дел на низините на Средниот Об. Сместено е во областа Сургутски во автономниот округ Ханти-Манси, околу 500 км северно од градот Омск . Резерватот е создаден во 1982 година и зафаќа површина од 648.636 хектари.

## Топографија
Резерватот Југански се наоѓа во јужната низина Среднеобскаја. Теренот е претежно тесни речни долини и огромни мочуришта. Вудлендс покриваше 64% од заштитените зони. Шумското покритие е само 36%. Остатокот е мочуриште.

## Клима и екорегион
Резерватот Југански се наоѓа во екорегионот на западно сибирската тајга, кој опфаќа поголем дел од западно-сибирската рамнина.

Климата на Југански е *субарктичка клима, без сува сезона* (копеновата класификација на климата, субпртичка клима (Dfc)). Оваа клима се одликува со благи лета (само 1-3 месеци над 10&nbsp;°C) и студени, снежни зими (најстуден месец под −3&nbsp;°C). Областа е без мраз во просек 92 дена, а сезоната на растење е 137 дена. Преовладува ветерот е југозападен и јужен.

## Флора и фауна
Теренот на Југански е првенствено поплавените подрачја, покриени со смречни шуми со кедар и ела. Во резерватот живеат 40 видови цицачи, од кои повеќе од половина се глодачи. Големите цицачи се претставени со мечка, рис и волквин. Тревојади вклучуваат елен и шумски ирваси.
лево|мини|280x280пкс| Торбаче, воздушен поглед, природен резерват Југански

## Екотуризам
Како строг природен резерват, резерватот Југански претежно е затворен за пошироката јавност, иако научниците и оние со цели на „еколошко образование“ можат да направат аранжмани со управувањето со паркот за посети. Постои мал музеј на природата управуван од резерватот во селото за јавно образование. Менаџментот отвори пат за 'екотурист' до една од мочуришните зони што е отворена за јавноста со аранжман однапред. Резерватот е далечен и далеку од удобен превоз, и очекува најголем дел од своите активности за едукација преку интернет и виртуелни медиуми. Главната канцеларија е во селото Угут. Најблизок град е Сургут, 300 км на север.

## Наводи

## Надворешни врски

* Мапа на резерватот Југански, OpenStreetMap
* Карта на резерватот Југански, заштитена планета 

Категорија:Географија на Ханти-мансискиот автономен округ
Категорија:Природни резервати во Русија
Категорија:Координати на Википодатоците
Национален парк Словачки карст

**Национален парк** **Словачки карст** () — национален парк во планинскиот венец Словачки карст () во Југоисточна Словачка. Лежи во областите Гелница, Рожава и Кошице-околие во регионот Кошице. Националниот парк зафаќа површина од 346,11 км2 и неговата тампон-зона опфаќа 117,41 км2.

Паркот е основан на 1 март 2002 година, откако бil заштитено пределско подрачје од 1973 година. Словачки карст е првиот словачки биосферен резерват од 1 март 1977 година, кога беше вклучен во Програмата на УНЕСКО за човекот и биосферата. Во 1995 година, 12 од 700 пештери во паркот биле признати како светско наследство на УНЕСКО.

## Надворешни врски

* Словачки карст Национален парк  на Словачка. патување
Категорија:Карст
Категорија:Биосферни резервати во Словачка
Категорија:Координати на Википодатоците
Категорија:МСЗП-Категорија II
Заштитена област на планините Полана

**Заштитена област на планините Полана** () — едно од 14те заштитени пределни области во Словачка. Пејзажното подрачје се наоѓа во планините Пожана, дел од планините Словенско страдохорие, во Централна Словачка. Сместено е во областите Банка Бистрица, Брезно, Детва и Зволен.

Полана бил прогласен за резерват на биосферата на УНЕСКО на 27 март 1990 година.

## Историја
Заштитената планинска област е основана на 12 август 1981 година, а законот е изменет на 3 септември 2004 година.

## Географија
Највисоките планини се Пожана со 1.457 метри и Предна Полана на 1.367 метри.

## Надворешни врски

* Poľana PLA na Slovakia.travel
Категорија:Биосферни резервати во Словачка
Категорија:Координати на Википодатоците
Категорија:МСЗП-Категорија V
Биосферен резерват Источни Карпати

**Биосферен резерват Источни Карпати** — прекугранично заштитено подрачје, назначено како област со глобално значење според програмата на УНЕСКО за човекот и биосферата. Сместен е на источните Карпати и вклучува делови од три земји: Полска, Словачка и Украина.

Биосферниот резерват зафаќа вкупна површина од 2.132,11 квадратни километри.

## Преглед
Резерватот првично бил назначена како Полско-словачка прекугранично заштитено подрачје во 1992 година. Бил проширен да го вклучи украинскиот дел во 1998 година.

## Надворешни врски

* Unesco.org: official '''East Carpathian Biosphere Reserve''' website
* iabsi.com: East Carpathian Biosphere Reserve
* Carpates.org: East Carpathian Biosphere Reserve
* Carpathians.org.ua: Carpathians of Ukraine 

Категорија:Биосферни резервати во Украина
Категорија:Биосферни резервати во Словачка
Категорија:Биосферни резервати во Полска
Категорија:Координати на Википодатоците
Дмитриј Лисицин

**Дмитриј Лисицин** е руски екологист. Тој бил награден со Голдман еколошка награда во 2011 година, за неговите напори во заштитата на екосистемите на островот Сахалин.  

## Наводи

Категорија:Руски еколози
Софија Рабилиаскус

**Софија Рабилиаскус** е активист за животна средина и член на Првата нација на реката Poplar во Манитоба, Канада. Таа била наградена со Голдман еколошка награда во 2007 година за нејзините напори да обезбеди заштита на два милиони хектари (8.000&nbsp;км 2) на немирисани шуми во крајбрежниот регион Манитоба.

Таа била одликувана како член на Орденот на Манитоба во 2008 година. 

## Наводи

Категорија:Канадски екологисти
Јоргос Кацадоракис

**Јоргос Кацадоракис** — грчки биолог. Тој бил награден со Голдмановата награда за животна средина во 2001 година, за неговиот придонес во заштитата на мочуриштата на Преспанското Езеро, заедно со биологот Мирсини Малаку. Нивните напори резултирале во договор меѓу Грција, Македонија и Албанија за воспоставување на паркот Преспа како заштитено подрачје на регионот.

## Наводи
 

Категорија:Биолози во Грција
Категорија:Грчки еколози
Категорија:Родени во 1958 година
Категорија:Живи луѓе
Категорија:Добитници за Голдмановата награда за животна средина
Категорија:Никулци за биолози
Категорија:Никулци за грчки научници
Категорија:Никулци за еколошки активисти
Детска прашума

**Barnens Regnskog** (детска прашума) е шведска непрофитна организација основана во 1987 година, која е посветена на собирање средства за зачувување на дождовната шума. Добротворната организација поддржува проекти за зачувување во Тајланд, Гватемала, Белиз, Костарика и Еквадор и придонесе за зачувување на 450 км од прашума. Активностите за прибирање средства се вршат во Шведска, како и во Германија и САД.

## Историја
Основањето на Barnens Regnskog било инспирирано од прибирањето средства за 9-годишниот ученик во основно училиште Roland Tiensuu, неговиот учител Еха Керн и нејзиниот сопруг Бернд Керн. Во 1987 година EHA Kern, додека одржувала настава на училиштето Fagerviks  во Sorunda (Општина Nynäshamn ), поканила американски биолог да покажува слајдови и да зборува со нејзинот клас за Monteverde резервите на Костарика. Држењето на наставата било ставено во поширок контекст на уништување на тропските дождовни шуми. Предавањето оставило длабок впечаток врз децата. Roland Tiensuu предложил тој и неговите соученици да соберат средства за програмата за откуп на земјиште на резервите на Монтеверде. Тие започнаа со продажба за печење, што помогна да се соберат доволно пари за да се купат уште 4 hectares (9.9 arces) дождовна шума за резерватот. Понатамошни пари собирале децата преку продажба на картички, сликање и ракотворби. Наскоро, илјадници дождовни шуми се формираа во училиштата и црквите околу Шведска и биле составени во организацијата Barnens Regnskog.

Првиот резерват за прашуми Barnens Regnskog е основан во 1989 година во резерватот Монтеверде. Денешниот дел од резерватот е Barnens Regnskog и се протега на 300 км.

## Награди

* 1990 Âret Runt
* Награда за социјални иновации во 1990 година од Svenska Dagbladet
* Еколошка награда Голдман од 1991 

## Наводи


Категорија:Дождовни шуми
Евгенија Николаевна Синскаја

**Евгенија Николаевна Sinskaya** (1889-1965) била руска ботаничарка забележана по своите истражувања во раксономијата на растенијата, фитогеографијата, формирањето на видовите и генетиката. Таа била раководител на Одделот за таксономија, екологија и географија на Институтот за растителна индустрија. 

## Наводи

Категорија:Родени во 1889 година
Категорија:Починати во 1965 година
Категорија:Носители на Орденот на Ленин
Категорија:Починати во Санкт Петербург

Категорија:Руски ботаничари
Национален парк Халасан

**Националниот парк Халасан** () се наоѓа во провинцијата Чеџу-до, Јужна Кореја. Бил  назначен за 9-ти национален парк во 1970 година. Се одликува со највисоката планина во Јужна Кореја, штитниот вулкан Халасан на островот Чеџу. . Бил назначен за Биосферен резерват на УНЕСКО во 2002 година, и за светско наследство во 2007 година.

Со националниот парк Халасан управува специјалната самоуправна провинција Јеју. Тоа е единствениот од 22 национални паркови со кој не управува службата за национален парк Кореја.

## Патеки
Халасан има 7 патеки: патека Еоримок (6,8 км), патека Јеонгсил (5,8 км), патека Сеонгпанак (9,6 км), патека Соогулам (1.5 км), патека Гванеумса (8,7 км), патека Донаеко (7 км) и патеката Еосеунгсаенгак (1.3 км). Најдолгата патека е патеката Сеонгпанак која може да трае околу 4,5 часа.

* Патека Еоримок () (6.8 км): Патеката Еоримок започнува од Центарот за посетители на Националниот парк Халасан (надморска височина 970 м) и завршува на клучката Јужна карпа (надморска височина 1.600 м). Потребни се околу 3 часа за еднонасочно патување.
* Патека Јеонгсил () (5.8 км): Патеката Јеонгсил започнува од Канцеларијата за управување со Јеонгсил (надморска височина 1.000 m) до клучката Јужна карпа. Потребни се околу 3 часа 15 минути за еднонасочно патување.
* Патека Сеонгпанак () (9,6 км): Патеката Сеонгпанак започнува од центарот за посетители до Самитот во езерото Халасан Баенгодам. Потребни се околу 4,5 часа за еднонасочно патување.
* Патека Сеокгулам () (1.5 км)
* Патека Гванеумса () (8.7 км): Патеката Гванеумса започнува од логорот Гванеумса до Самитот во езерото Халасан Баенгнокдам. Потребни се 5 часа за еднонасочно патување.
* Патека Донаеко () (7 км): Патеката Донаеко започнува од Центарот за посетители (надморска височина 500м) до крстосницата Јужен Клиф. Потребни се 3,5 часа за еднонасочно патување.
* Патека Еосеунгсаенгак (  ) (1.3 км): Патеката Еосеунгсаенгак започнува од Центарот за посетители на Националниот парк Халасан до Самитот во Еосеунгсаенг-ореум. Потребни се 30 минути за еднонасочно патување.

## Топографија
Халасан се состои од 153.112 км 2 од островот Чеџу. Се издига на 1.950 м надморска височина што значи највисока планина во Јужна Кореја. Оваа планина е формирана во четвртата епоха со избувнување на вулкан. Претежно е составен од базалт. Се протега на исток и запад и има високо и постепено потекло. Од друга страна, јужниот дел на планината е стрмен. На самитот има езерско кратер наречено „Баерокдам“.

Бидејќи планината има голема надморска височина, постојат голем број алпски растенија и животни. 1.800 видови на растенија, вклучувајќи 400 видови на примероци и 50 видови на специјални растенија, живеат во Халасан. Значи, островот Чеџу е назначен од Биосферен резерват во 2002 година и Националниот парк Халасан е еден од регионот на Чеџу Биосфера.

## Надворешни врски

* 

## Наводи

Категорија:Биосферни резервати во Јужна Кореја
Категорија:Координати на Википодатоците
Категорија:МСЗП-Категорија II
Крокодилски мост

**Крокодилски мост** е името и на кампот по јужната граница на националниот парк Кругер и на портата кон паркот. Портата е на мост со низок воден премин преку реката Крокодил и води директно кон кампот за одмор на мостот Крокодил. Влезот во паркот, вклучувајќи плаќање, е во рамките на самиот камп.

## Објекти
Како и со сите поголеми кампови за одмор во Кругер, мостот Крокодил обезбедува продавница, простории за кујна, комунални кујни, станица за прва помош, перална и бензиска.

### Општи објекти
Како еден од помалите поголеми кампови на Кругер, мостот Крокодил нема полн ресторан. Наместо тоа, во продавницата е обезбеден оддел за храна за носење. Други нормални објекти, како перална за перење, бензинска пумпа, прва помош, поштенска кутија и јавни телефони сè уште се достапни.

### Околни објекти
Мостот крокодил е на 15 минути (12 км) возење од градот Коматипорт, кој се наоѓа на сливот на реките Крокодил и Комати и по должината на границата на Мозамбик. Патувањата до градот мора да се прават во текот на денот, бидејќи портите сè уште се затвораат во вообичаеното време.

## Сместување
Крокодилскиот мост обезбедува 20 двокреветни или трикреветни куќи со сопствени бањи и 8 двокреветни трајно опремени платно со шатори, вклучително и тушеви и фрижидери, но со заеднички простории. Исто така, достапни се 18 места за шатори или приколки со електрична енергија и локации за скари.

## Активности
Крокодилскиот мост е во областа за гледање на играниот Јужен круг, кој е познат по своите неколку лавови, секој со различни техники на лов и однесување.

## Историја
Патниот мост кај мостот Крокодил првично бил создаден како понтонски премин за да се овозможи пристап на ренџерот до паркот од Коматипорт. Во дваесеттите години од минатиот век, бил додаден пат што го поврзувал мостот Крокодил со сегашниот логор за одмор Долна Саби. Во 1927 година, одборот на паркот побарал од Јужноафриканските железници да ја поврзат железничката пруга Селати преку реката Крокодил. Додека стариот железнички мост е во фаза на распаѓање, тој сè уште може да се види од кампот за одмор. Исто така, бил изграден пат од мостот Крокодил до Скукуза, поминувајќи покрај денешниот Долен Саби. Во 1931 година, на мостот Крокодил биле изградени осум рондавели, што е првпат да се користи како порта кон паркот и како логор. Во 1935 година, биле подигнати неколку колиби Кнап. Тоа биле квадратни згради со покрив од брановиден челик и цементни блокови. Ова било многу непопуларно бидејќи колибите се сметаа за грозни, па затоа некогаш беа изградени само мал број. Во 1931 година, на мостот Крокодил е изградена станица за полнење на нафта Пегасус. Оригиналниот премин на патиштата бил надграден во автопат во 1945 година, со што се стави крај на употребата на последниот понтон во паркот.

## Поврзано

* Skukuza Restcamp
* Долен Саби Рестампмп

## Наводи

Категорија:Координати на Википодатоците
Караџица (врв)

**Караџица** — планински врв на истоимената планина Караџица, на планинскиот масив Мокра во средишниот дел на Република Македонија, со следниве географски координати: 41o 44 23 северна географска широчина, 21o  52 источна географска должина. Неговата надморска височина изнесува 2.472 метри, со што тој претставува највисок врв на планината Караџица и втор највисок врв на целиот планински масив Мокра. Се наоѓа на средишниот дел на билото и сртот на планината Караџица.

## Галерија


File:Караџица (врв) 01.jpg|Поглед на врвот Караџица

## Наводи

Караџица
Категорија:Караџица
Категорија:Мокра
Норма Каси

**Норма Каси** (родена на 10 април 1954 година) — Гвичинка која е родена во Tериторијата Јукон, Канада и поранешен член на законодавното собрание на Јукон и поранешен началник на Вунтут Гвичин. Таа била наградена со Еколошката награда „Голдман“ во 2002 година, заедно со Сара Џејмс и Џонатон Соломон. Тие ја добиле наградата за нивните борби за заштита на Арктичкото национално засолниште за диви животни (ANWR) за плановите за истражување и дупчење нафта. Истражувањето на нафта и гас би го нарушило животниот циклус.  Во 2010 година била избрана за началник на Вунтут Гвичин.

## Наводи

Категорија:Живи луѓе
Категорија:Родени во 1954 година
Категорија:Климатски дејци
Категорија:Канадски дејци
Јадвига Лопата

**Јадвига Лопата** — органски земјоделец кој живее во близина на Краков, Полска. Таа била наградена со наградата Еколошка награда „Голдман“ во 2002 година, за нејзините дела на рурална заштита. Таа е ко-основач и ко-директор на *Меѓународната коалиција за заштита на полското село* (ICPPC).

Лопата била наградена со полски Крст за заслуги во 2009 година.

## Наводи

Категорија:Живи луѓе
Категорија:Климатски дејци
Џулија Бондс

**Џулија „Џуди“ Бондс** (родена на 27 август 1952 - починала на 3 јануари 2011 година) — организатор и активист од Апалачиските Планини во Западна Вирџинија, САД. Воспитана во семејство на рудари, таа работела од рана возраст на работни места со минимална плата. Бондс била директор на „*Коал Ривер Маунтин Воч*“ (CRMW).

## Активизам во животната средина
Голем дел од нејзината активност за организирање се фокусирала на улогата на рударскиот оператор „Меси Енерџи“ од Ричмонд, Вирџинија и уништувањето во Марфорк Холоу, во долината на реката Кол, како и на другите заедници во Апалачија.  Обврзниците сведочле против компанијата на регулаторни расправи, поднеле тужби против површинско минирање и воделе протести против Меси. До 2003 година, таа го предводела CRMW во партнерство со Сојузот на обединетите рударски работници за да се запре опасната употреба во рударските компании и да се убеди државната агенција за надзор над рударството подобро да ги заштити долинските заедници од минирање. Во 2009 година, таа ги донела глумицата Дерил Хана и научникот од НАСА, Џејмс Хансен, во знак на протест против близината на брана во јагленовото поле. Коал Ривер Маунтан Воч, Клубот Сиера и други групи поднеле тужба во април 2010 година, обвинувајќи ја Меси Енерџи за кршење на американскиот Закон за чиста вода.

Со години, таа сонувала за „ридски марш“ во Вашингтон. Во септември 2010 година, тој сон станал реалност кога илјадници марширале кон Белата куќа за „Растечката Апалахија“, масовно движење за да го убеди Конгресот на САД да запре со издавањето на долината и други видови дозволи што им овозможуваат на компаниите да целосно го отстранат планинскиот врв во потрага по јаглен. Откако седнале во канцелариите на Инженерскиот корпус, ги блокирале банките ЕПА и ПНЦ, но околу 100 демонстранти биле уапсени пред Белата куќа.

Бондс починала од рак на 3 јануари 2011 година, на 58-годишна возраст.

## Награди
Таа била наградена со Еколоката награда „Голдман“ во 2003 година. Во едно интервју по добивањето на наградата, Бондс раскажала како се потпира на учењата на нејзината мајка, нејзините религиозни убедувања и од списите на Мартин Лутер Кинг и Махатма Ганди:Моето чувство за правда и бес потекнува од мајка ми... Тука сме да ја управуваме оваа земја... Знам дека она што го правам е исправно. Тие можат да ме повикаат како што сакаат. Јас не застанувам.

## Дополнителна литература

* 
* 
* 
* 

## Наводи

## Надворешни врски

* http://www.huffingtonpost.com/jeff-biggers/thousands-pay-tribute-to_b_804001.html Илјадници и оддадоа почит на Judуди Бондс: Таа е на врвот на планината - и мора да се бориме посилно за да го спасиме, Хафингтон пост, 4 јануари 2011 година
* . Пристапено на 4 јануари 2011 година.
*    . Пристапено на 4 јануари 2011 година.
*  .
* . Пристапено на 4 јануари 2011 година.
*    . Пристапено на 4 јануари 2011 година.
* На реката Јаглен. Пристапено на 4 јануари 2011 година.
* Слајдшоу на планината река Јаглен. Пристапено на 4 јануари 2011 година.

Категорија:Починати во 2011 година
Категорија:Родени во 1953 година
Категорија:Климатски дејци
Категорија:Американски природозаштитници
Вон Ернандес

**Фон Ернандес** — водечки активист за животна средина од Филипините. Тој бил извршен директор на Гринпис (Југоисточна Азија) (GPSEA) од 2008-2014 година, каде што ги водел програмите и операциите на еколошката група во регионот на Југоисточна Азија. Пред тоа, тој служел како директор на кампањи за организацијата и бил одговорен за водење на кампањите на групата во Тајланд, Индонезија и Филипини за голем број прашања, вклучувајќи ги климатските промени, шумите, одржливото земјоделство и загадувањето. Во моментов, тој служи како директор за развој на *Гринпис Интернешнл*.

## Историја
Активист за животна средина повеќе од 20 години, Фон иницирал и предводел голем број кампањи на Филипините, вклучувајќи одобрување на значајни закони како што се Законот за управување со еколошки отпад и Законот за чист воздух. Тој, исто така, ги предводел кампањите за рехабилитација на реката Пасиг, како и напорите за чистење на токсични места во поранешните воени бази на САД во земјата. Тој основал и предводел разни еколошки коалиции на национално и меѓународно ниво, вклучувајќи ги Глобалната алијанса за алтернативи за согорување (GAIA), *Waste Not Asia*, *Lakbay Kalikasan*, *Ecowaste* и Движењето *Sagip Pasig*.

Вон е поранешен професор по литература и познат активист за животна средина од Филипините. Тој се изјаснил против обработката на увезеното ѓубре, кога согорувачите на отпад испумпуваат штетни хемикалии. Филипините биле првата нација во светот што го забранила согорувањето на отпадот на национално ниво, во 1999 година.

## Образование
Вон Ернандес дипломирал на Универзитетот во Филипини, со диплома по англиски јазик. Потоа станалмагистер по јавен менаџмент (MPM) на Националниот универзитет во Сингапур.

## Награди

* Еколошка награда „Голдман“ од 2003 година.

Во 2003 година, Фон бил награден со Еколошка награда „Голдман“ за неговата работа што довела до прва национална забрана за согорување на отпад. Наградата Голдман се смета за еквивалентна на Нобеловата награда за основните активисти за животна средина. Бидејќи бил прв добитник на наградата од Филипините, *магазинот „Азија*“ го именувал како еден од младите Азијци во 2004 година. Во 2007 година, тој исто така бил вклучен во списанието *Тајм* „Херои на животната средина“.

## Наводи

Категорија:Живи луѓе
Категорија:Климатски дејци
Одига Одига

**Одига Одига** — нигериски просветен работник, екологист и активист. Тој бил награден со наградата за животна средина „Голдман“ во 2003 година, за неговите напори за заштита на дождовните шуми на Крос Ривер од индустриска сеча. 

## Наводи

Категорија:Живи луѓе
Категорија:Климатски дејци
Исра Хирси

мини|Хирси протестирајќи против насилството со оружје во 2018 година
**Исра Хирси** (родена на 22 февруари 2003 година) — американски активист за животна средина. Таа била ко-основач и служела како ко-извршен директор на Младинскиот климатски штрајк во САД. Во 2020 година, таа била именувана на списокот 40 Under 40 на магазинот Fortune.

## Ран живот и активизам
Хирси пораснала во Минеаполис, Минесота и е ќерка на американскиот конгресмен Илхан Омар  и Ахмед Абдисалан Хирси. На 12-годишна возраст, таа била една од учесниците што протестирале за правда за Џамар Кларк во трговскиот центар во Америка.  Хирси е ученик во средното училиште во Јужен Минеаполис. Таа се вклучила во климатски активизам откако се приклучила на еколошкиот клуб на нејзиното средно училиште во нејзината прва година.

Хирси ја координирала организацијата на стотици штрајкови предводени од студенти низ САД на 15 март и 3 мај 2019 година. Таа е соосновач на американскиот младински климатски штрајк, американскиот огранок на глобалното младинско движење за климатските промени, во јануари 2019 година  Таа дејствува како ко-извршен директор на оваа група. Во 2019 година, таа ја освоила наградата Brower Youth. Истата година, Хирси ја добила наградата „Глас на иднината“. Во 2020 година, Хирси била ставен на списокот „Иднина 40“ на БЕТ. 

## Наводи

## Литература
* 
* 

Категорија:Климатски дејци
Категорија:Живи луѓе
Категорија:Родени во 2003 година
Сурен Газарјан

**Сурен Газарјан** (руски: *Сурен Владимирович Газарян*, роден на 8 јули 1974 година) — руски зоолог, јавна личност и поранешен член на „*Еколошки часовник за Северен Кавказ*“. Тој е член на рускиот координативен совет. Тој бил награден со еколошката награда Голдман во 2014 година.

## Жвотот
Газарјан е роден на 8 јули 1974 година во Краснодар. Во 1996 година дипломирал на Државниот универзитет во Кубан, а во 2001 година завршил постдипломски студии на Руската академија на науките. Во 2001 година бил избран и за претседател на комисијата за заштита на пештерите на Руската унија на пештери.

## Наводи

Категорија:Руски зоолози
Категорија:Климатски дејци
Категорија:Родени во 1974 година
Право на здрава животна средина

**Правото на здрава животна средина** или **правото на одржлива и здрава животна средина** е човеково право за кое се залагаат организации за човекови права и еколошки организации за заштита на еколошките системи кои обезбедуваат човечко здравје.    Правото е меѓусебно поврзано со другите здравствени насочени човекови права, како што се човековото право на вода и санитација, правото на храна и правото на здравје.  Правото на здрава животна средина користи пристап за човекови права за заштита на квалитетот на животната средина наспроти правната теорија развиена за правата на природата која се обидува да ги прошири правата создадени за луѓето или другите правни лица и врз природата. 
мини|262x262пкс|
Правото создава обврска на државата да ги регулираат и спроведуваат законите за заштита на животната средина, да го контролираат загадувањето и на друг начин да обезбедат правда и заштита на заедниците оштетени од еколошки проблеми.  Правото на здрава животна средина е важно право за создавање на еколошки правни преседани за судски спорови за климатски промени и други еколошки проблеми.  
мини| Чадници од компанија за хартија
Правото на здрава животна средина е во основата на меѓународниот пристап кон човековите права и климатските промени. Меѓународните договори што го поддржуваат ова право вклучуваат Декларација од Стокхолм од 1972 година, Декларација од Рио од 1992 година и поновиот Глобален пакт за животна средина. Над 150 држави во ООН го признале правото во некоја форма преку законодавство, парница, уставно право, договор или друго правно овластување. Африканската повелба за човекови права и правата на луѓето, Американската конвенција за човекови права и Договорот Есказу, секој од нив вклучува право на здрава животна средина.   Другите рамки за човекови права, како што е Конвенцијата за правата на детето, се однесуваат на прашања од животната средина, бидејќи тие се однесуваат на фокусот на рамката, во овој случај на правата на децата. 

Специјалните известувачи на ООН за човекови права и животна средина Џон Х. Нокс (2012–2018) и Дејвид Р. Бојд (2018–) дале препораки за тоа како да се формализираат овие права во меѓународното право.  Ова било одобрено од голем број комитети на ниво на ООН, како и од локалните правни заедници. 
## Наводи

Категорија:Човекови права
Лине Рошфор

**Лине Рошфор** е канадски научник специјализиран за екологија од тресет.

## Живот
Таа пораснала во мал град во близина на Шикутими и заработила диплома по биологија од Универзитетот Лавал, магистер по ботаника од Универзитетот во Алберта и доктор по ботаника од Универзитетот во Кембриџ (1992). Работата на нејзината магистерска вклучувала истражување за влијанието на киселиот дожд во областа на експерименталните езера во Канада. Таа е професор на Катедрата за растителни науки на Универзитетот Лавал. Рошфор ја држела позицијата за индустриски истражувања на Советот за природни науки и инженерство за управување со Питленд од 2003 година.

Таа работела со канадската индустрија за тресет на обновување на тресетските територии, откако екстракцијата на тресет е завршена во мелници и блато. Во 2011 година, ја добила Награда за извонредност на Меѓународното здружение Питланд.

## Наводи

Категорија:Апсолвенти на Кембричкиот универзитет

Категорија:Еколози
Изабел Чуин

**Изабел Чуин** е француска екологистка. Таа е директор за истражување во функционална и еволутивна екологија. За својата работа, Чуин била наградена со сребрен медал CNRS во 2020 година.

## Живот и кариера
Таа е професор на Универзитетот Монпелје 2. Во 1999 година, таа се претставила на 16-тата ботаничка конференција. На Денот на науката 2020 година, одржала предавање. Таа собрала граѓански научни податоци за цветни растенија.

## Дела

* 
* 
* 

## Наводи
 

## Надворешни врски

* 

Категорија:Членови на Француската академија на науките
Категорија:Екологисти
Заштитен парк Мамунгари

**Конзерваторски парк Мамунгари** (порано познат како **Неименуван национален парк**, **Неименуван конзерваторски парк** и исто така познат како **Неименуван биосферен резерват**) — заштитено подрачје кое се наоѓа во Јужна Австралија во рамките на јужната пустина Голема Викторија и северната рамнина Нуларбор на околу 200 километри западно од Маралинга и 450 километри северозападно од Цедуна. Се работи за околу 1.000 километри северозападно од Аделаида и се наоѓа на границата со Западна Австралија.

## Историја
Конзерваторскиот парк бил прогласен во 1970 година за национален парк според тогашниот *Закон за национални паркови* од 1966 година со цел зачувување на „околината на пустината Голема Викторија и заштита на вредностите на пустината“. Не му било доделено име во 1970 година, а потоа бил конституиран како *Неименуван парк за зачувување* според *Законот за национални паркови и диви животни од 1972 година*. На 30 ноември 2006 година бил преименуван во Конзерваторски парк Мамунгари.

Во мај 2004 година, по усвојувањето на специјалното законодавство, премиерот на СА, Мајк Ран, го исполнил ветувањето што му го даде на водачот на Маралинга, Арчи Бартон како министер за абориџини во 1991 година, врачувајќи му ја титулата на 21.000 квадратни километри земја на луѓето во Маралинга Цјарутја и Пила Нгуру, вклучувајќи го и конзерваторскиот парк и Серпентинските езера. Ова било најголемото враќање на земјиштето под природна титула во Јужна Австралија од предавањето на премиерот Џон Банон во земјите на Маралинга во 1984 година.

## Статус на зачувување
Тој е еден од четиринаесетте Светски биосферни резервати на  Оргинизацијата на обединетите нации за образование, наука и култура (УНЕСКО) во Австралија и го добил овој статус во 1977 година со името *Неименуван биосферен резерват*.

Конзерваторскиот парк е класифициран како заштитено подрачје на МСЗП во категоријата Ia. Во 1980 година, тој бил наведен на сега веќе непостоечкиот регистар на националната недвижност.

## Управување и пристап
Со конзерваторскиот парк управуваат заеднички традиционалните сопственици, луѓето од Маралинга Цјарутја и Пила Нгуру и Одделот за животна средина и вода.

Конзерваторскиот парк може да го посетуваат само оние кои добиле минимален код на влијание и можат да демонстрираат искуство со користење на тој код. Дозволите се потребни за патување во паркот за конзервација и за нивно организирање ќе бидат потребни од 4 до 6 недели. Единствениот пат со значење што поминува низ паркот за заштита е автопатот Ана Бидел.

## Наводи

## Надворешни врски

* Mamungari Conservation Park official webpage
* Mamungari Conservation Park webpage on protected planet 
* Webpage for the Unnamed Biosphere Reserve on the UNESCO website
* The Friends of the Great Victoria Desert Parks webpage 

Категорија:Биосферни резервати во Австралија
Категорија:Координати на Википодатоците
Јован Атанасов Прилепчанин

**Јован Атанасов Будимов** (Прилеп, 1846 - Прилеп, 1908, познат како **Јован Атанасов Прилепчанин**, **Јован Прилепчанин** или **Јован Зограф** е македонски зограф од XIX век. Честопати е именуван како „последниот прилепски иконописец“.

## Животопис
Јован Прилепчанин го учел занаетот кај Адамче Најдов. Со него работел цели 17 години, прво како ученик, а потоа како ортак. Врз неговата работа влијаеле дебарските мајстори. Прилепчанин оставил доста икони во Прилеп и во прилепскиот крај и пошироко (Мало Рувци и Дупјачани во Прилепско, Агларци и Дедебалци во Битолско, како и за манастирот во Согле, Велешко). Со својата техника доста влијаел врз работата на прилепските иконописци.

## Наводи

Категорија:Македонски зографи
Категорија:Починати во Прилеп
Категорија:Претставници на Дебарската школа
Список на ѕвезди во соѕвездието Гуштер

Ова е список на позначајни ѕвезди во соѕвездието **[[Гуштер (соѕвездие)|Гуштер]]**, надолно подредени според сјајноста.

## Поврзано
* Список на ѕвезди по соѕвездие

## Наводи

## Извори
*
*
*
*
*


Гуштер
Кирил Блажевски

**Кирил Стојанов Блажевски** ( во  —  во ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.

## Животопис
Произлегува од сиромашно семејство. По завршувањето на основното училиште го изучил столарскиот занает. Уште пред да замине во партизани, соработувал со народно-ослободителното движење и активно го помагал. На 11 септември 1944 година, заминал на Китка и и се приклучил на Дванаесеттата македонска ударна бригада. Во борбените редови на оваа единица учествувал во сите вооружени судири. Неговата храброст дошла до израз уште во првата борба против балистите на падините на Китка и Водно. Бил примерен и свесен, секогаш спремен за борба и акција. На 27 октомври 1944 година, во крвавата борба против балистите на падините на Водно, кај месноста Бел Камен, храбро загинал. Бил закопан на скопските гробишта во Бутел.

## Наводи


Категорија:Учесници во НОБ
Категорија:Жртви во битките за слобода на Скопје
Ранко Божиновски

**Ранко Јованов Божиновски** ( во  —  во ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.

## Животопис
Израснал во сиромашно селско семејство. По завршување на основното училиште, тој се занимавал со земјоделство. Во септември 1944 година, стапил во борбените редови на Третата македонска ударна бригада. Бил борец во Петтата чета на Вториот баталјон. Учествувал во сите борби што ги водела оваа единица. На 20 октомври, кога неговата Бригада ги нападнала балистичките положба близу Треска, тој загинал, откако единицата бил принудена да се повлече под притсок на новодојдените германски сили.

## Наводи


Категорија:Учесници во НОБ
Душан Бошковиќ

**Душан Никола Бошковиќ** ( во  —  во ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.
лево|мини|Спомен-плоча од НОБ во Бањани, на која се наоѓа името на Душан Бошковиќ

## Животопис
Израснал во селско семејство. Се занимавал со земјоделство и сточарство. Кога во Бањани, во есента 1944 година пристигнале поголем број партизански единици, и се приклучи на Шеснаесеттата македонска ударна бригада. Во состав на истата учествувал во борбите против балистите и Германците. Особено се истакнал во нападите на германските камиони во Качаничката Клисура. Во една од овие борби нагазил на мина и трагично го изгубил својот живот. Бил закопан на селските гробишта во Бањани.

## Наводи


Категорија:Учесници во НОБ
Ефтим Боцевски

**Ефтим Боцевски - Сонец** ( во  —  во ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.

## Животопис
Се занимавал со земјоделство. Народно-ослободителното движење го помагал активно особено од летото 1944 година, кога во близина на неговото село бил формиран Четвртиот скопски партизански одред. Во тој период станал истакнат заднински работник, што се грижел за собирање и префрлање на разновидна материјална помош на партизаните. Истовремено служел и како врска за испраќање на многубројни Скопјани во редовите на партизаните и партизанските бази. Во една борба на Дванаесеттата македонска ударна бригада, во која учествувал, балистите го заробиле. Истиот ден, на 10 октомври 1944 година, бил на ѕверски начин заклан. Бил погребан на гробиштата во родното село Долно Соње.

## Наводи


Категорија:Учесници во НОБ
Категорија:Жртви во битките за слобода на Скопје
Стојан Варсаковски

**Стојан Варсаковски** ( во  — ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.

## Животопис
Израснал во сиромашно семејетво. Се занимавал со земјоделство. Неговото приклучување во редовите на Шеснаесеттата македонска ударна бригада се совпаднало со навлегувањето на балистичките сили во некои села на Скопска Црна Гора. Во составот на истата единица, тој учествувал во борбите против балистичките банди. Загинал од експлозија на непријателска граната, во времето кога се наоѓал на стража. Бил закопан на селските гробишта во Мирковци.

## Наводи


Категорија:Учесници во НОБ
Душан Василевски

мини|Спомен-плоча од НОБ во Бањани, на која се наоѓа името на Душан Василевски
**Душан Цветков Василевски** ( во  —  во ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.

## Животопис
Произлегува од сиромашно селско семејство. По завршувањето на основното училиште, тој се занимавал со земјоделство и сточарство. Во септември 1944 година, кога балистичките сили се концентрирале во Скопска Црна Гора, и пристапил на Шеснаесеттата македонска ударна бригада. Во состав на истата учествувал во поголем број тешки и крвави борби против балистите. Во една таква борба, на 16 септември 1944 година, храбро загинал на положбите кај Чучерска Стена. Бил закопан на селските гробишта во Бањани.

## Поврзано

* Стојко Василевски

## Наводи


Категорија:Учесници во НОБ
Александар Бубуловски

**Александар Бубуловски** ( во , Ресенско —  во ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.

## Животопис
Од Царев Двор се доселил во Скопје. Во периодот на фашистичката окупација активно учествувал во разни акции против поробувачите. Во септември 1944 година стапил во Дванаесеттата македонска ударна бригада. Во состав на Бригадата на повеќепати се истакнал како способен и одлучен борец. Поради тоа, бил поставен за командир на вод во Вториот баталјон. Учествувал во сите борби против балистите и Германците, како и во борбата водена на 13 ноември 1944 година за ослободувањето на Скопје. По ослободувањето на Скопје зел учество во борбите што Бригадата ги водела против балистите во Тетовско и други краишта на Македонија. Тие тешки и напорни борби го исцрпиле до крајни граници. Како последица на тоа починал во 1945 година. Бил закопан на скопските гробишта.

## Наводи


Категорија:Учесници во НОБ
Категорија:Жртви во битките за слобода на Скопје
Драга Божинова

**Драга Стојанова Божинова** ( во  —  во ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.

## Животопис
Произлегува од работничко семејство. Пред заминувањето во партизани била ученичка во трговското училиште. Во СКОЈ била примена 1943 година, а нешто подоцна била избрана и за член на училишниот комитет на СКОЈ. На 7 септември 1944 година, стапила во Дванаесеттата македонска ударна бригада. Била распоредена во Вториот баталјон. Секогаш се одликувала со скромност и дисциплинираност. Поради тоа, била мошне почитувана. Се истакнала и како храбар борец. Активно учествувала во сите борби што Бригадата ги водела против Германците и балистите во Скопско. Иако била веќе избрана за санитетски референт, постојано се наоѓала во првите борбени редови и со личен пример придонесувала во подигањето на борбениот морал. Во борбите за ослободувањето на Скопје, зела активно учество и загинала при извлекување на еден ранет борец, од рафалот на германскиот митралез „Шарац". Бил закопана на скопските гробишта во Бутел.

## Наводи


Категорија:Учесници во НОБ
Категорија:Жени во НОБ
Категорија:Жртви во битките за слобода на Скопје
Кирстен Парис

**Кирстен М. Парис** е австралиски урбан екологист, професор по урбана екологија на Факултетот за екосистем и науки за шума на Универзитетот во Мелбурн и почесен соработник на Кралските ботанички градини Викторија. Таа исто така го предводи истражувачкиот центар на Националната програма за наука за животната средина за чист воздух и урбани предели.

## Ран живот и образование
Родена е во Кју, Викторија во 1969 година. Во 1993 година добила диплома (Hons) од Универзитетот во Мелбурн, а во 1994 година дипломирала од истата институција. Таа е докторирана на Националниот универзитет во Австралија во 2000 година.

## Кариера
Парис работела како предавач и истражувач во Австралија и САД пред да се приклучи на Универзитетот во Мелбурн во 2007 година.

Добила грантови за истражување од Австралискиот совет за истражување, Одделот за животна средина и енергија и други владини агенции. Таа објавила една книга како единствен автор, *Екологија на урбани средини* (Вајли Блеквел, 2016), изменет том, *Градови за луѓе и природа* (CAUL Hub, 2020), повеќе од 60 истражувачки трудови и пет поглавја од книги.

Нејзиното истражување ужива значително внимание во медиумите, со над 300 извештаи пренесени од австралиски и меѓународни медиуми.

## Научни придонеси
Парис работи на екологијата на урбаните области со посебен акцент на водоземците, биоакустиката и комуникацијата со животните, методите на биолошко истражување и етиката на еколошките истражувања.

Парис е призната како особено делотворен научен комуникатор. Таа го освоила научниот слем на британското еколошко друштво во 2016 година и била финалист на австралискиот национален натпревар за свежи науки во 2004 година. Го свикува Истражувачкото поглавје на Еколошкото друштво на Австралија за комуникација со науката.

## Наводи
 

## Надворешни врски

* Веб-страница на Кирстен Парис

Категорија:Еколози во Австралија
Категорија:Родени во 1969 година
Категорија:Еколози
Скора победа на демократијата

***Скора победа на демократијата*** ― книга објавена во 1938 година од Alfred A. Knopf, Inc.

## Опис
Книгата содржи скратен текст на низата предавања, предадени од Томас Ман од февруари до мај во 1938 година, која била емитувана низ целите Соединетите Држави. Намерата на Ман била да се собере поддршка во Соединетите Држави за борба против нацистичкиот режим во Германија. Во текстот, германскиот иселенички автор ги објаснува неговите морални, политички и уметнички причини за посакување и предвидување на победата на демократијата над фашизмот на неговата родна земја.

Категорија:Дела на Томас Ман
Категорија:Книги од 1938 година
Категорија:Книги за нацизам
Кралско Височество (роман)

***Кралско Височество*** () – роман од Томас Ман издаден во 1909 година. Ова е вториот роман на Ман и бил напишан меѓу летото 1906 и февруари 1909 година. *Кралско Височество* се одликува со бајковитост и е моделиран според романсата и женењето на Ман со Катја Ман во февруари 1905 година. Првпат бил издаден ов 1909 година во *Ноје рундшау (Neue Rundschau)*, и бил прифатен од публиката со голем ентузијазам, но критиката била поделена.

## Филмска адаптација
Во 1953 година, романот бил адаптиран во филм од Ханс Абих и Ролф Тиле со истиот наслов, *[[Кралско Височество (филм)|Кралско Височество]]*. Го режирал Харалд Браун, а продукцијата била во студијата на Filmaufbau GmbH Göttingen во агфаколор. Главните ликови ги толкувале Дитер Борше, Рут Лојверик и Лил Даговер. Ќерката на Томас Ман, Ерика Ман, играла мала улога во филмот.

## Наводи

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Надворешни врски

Категорија:Дела од 1909 година
Категорија:Романи на Томас Ман
Категорија:Германски историски романи
Слушај, Германијо!

***Слушај, Германијо!*** ― објавената збирка писма на побегнатиот германски автор Томас Ман до неговата поранешна земја за време на Втората светска војна. Првично објавени во 1943 година од Alfred A. Knopf Inc., овие писма, дваесет и пет од нив, биле прочитани преку долги и средни бранови радио-емитувања направени од Би-би-си во Германија, како дел од сојузничките пропагандни напори од октомври 1940 до август 1943 година.

Оригинал на германски јазик *, Deutsche Hörer!* ( „Германски слушатели!“ &mdash; ова е како секој од текстовите започнува) за првпат била објавен во 1942 година од H. Wolff, Њујорк, но никогаш не стигнала до Германија. Второто издание било објавено во Стокхолм во 1945 година, по крајот на војната. Ова издание ги вклучувало адресите што Ман ги дал до 8 ноември 1945 година.

## Издание

* Томас Ман: *Deutsche Hörer!* *Radiosendungen nach Deutschland aus den Jahren 1940-1945*, 4. издание ( Fischer: Франкфурт на Мајна, 2004) ().

Категорија:Дела на Томас Ман
Категорија:Книги од 1943 година
Категорија:Книги за Втората светска војна
Тобијас Миндерникел

**„''Тобијас Миндерникел''“** ― ран расказ на Томас Ман. Напишано во 1897 година, додека Ман живеел во Рим со неговиот постар брат Хајнрих, за првпат бил објавено во јануари 1898 година во германското книжевно списание „*Neue Deutsche Rundschau*“. Последователно се појавувало во неколку антологии на расказите и романите на Ман.

## Англиски преводи

* Х. Т. Лоу-Портер, објавена во *Stories of Three Decades* (Alfred Knopf, 1936)
* Јоаким Нојгрошел, објавено во *Death in Venice and Other Stories* (Penguin, 1998)
* Џеферсон С. Чејс, објавено во *Death in Venice and Other Stories* (Signet, 1999).  

## Наводи

## Надворешни врски

* Целосен превод на англиски јазик од Џеферсон Чејс на службената мрежна страница на Penguin Books
* Бјорклунд, Бет (1978) „Thomas Mann's “Tobias Mindernickel” in Light of Sartre's 'Being-for-Others“ . *Studies in 20th Century Literature*, том 2, број 2, член 2.

Категорија:Дела на Томас Ман
Категорија:Книги од 1898 година
Дестини Вотфорд

мини|Дестини Вотфорд (лево) со Нанси Пелоси, 2016 година
**Дестини Вотфорд** — американски деец за животна средина. Таа ја добила наградата за животна средина „Голдман“ во 2016 година.

## Биографија
Вотфорд пораснала во заливот Куртис, Мериленд, во област со значително загадување на воздухот. Додека била во средно училиште, таа започнала кампања против проект за согорување кој бил одобрен од градот и државата и можел да согори 4.000 тони отпад дневно.  Во текот на четири години, таа го водела проектот со други ученици во средното училиште Бенџамин Френклин врз основа на загриженоста за влијанијата врз здравјето од поголемо загадување на воздухот во областа, кое според активистите можело да дојде до појава на астма во локалната заедница. Нивната работа вклучувала истражување на употребата на земјиштето и политиките за зонирање, како и лобирање на училишни и владини службеници. Во 2016 година, Одделот за животна средина во Мериленд го откажал проектот за согорување.

Студирала на универзитетот Тоусон. Во 2018 година присуствувала на Конференцијата за расно претставување. На 16-годишна возраст, таа била ко-основач на групата „*Слободен глас*“  која подоцна станала дел од организацијата за човекови права „Обединети работници“.

## Награди и признанија
Ватфорд има добиено голем број на награди и признанија, вклучувајќи ја и наградата за животна средина „Голдман“ во 2016 година, признанието „*Birdland*“ во 2016 година, „*Next Generation*“ во 2016 година, „*Work 100 Woman*“.

## Наводи

## Надворешни врски

* Дестини Вотфорд: Како една студентска активистка и помогна на нејзината заедница да запре загадувачки согорувач | Разговор на ТЕД, 2017 година

Категорија:Американски дејци
Категорија:Живи луѓе
Категорија:Луѓе од Балтимор
Категорија:Климатски дејци
Категорија:Американски природозаштитници
Абигејл Дилен

**Абигејл Дилен** е адвокат за животна средина и извршен директор во организацијата за еколошка правда Earthjustice.      Нејзината работа е наречена „поставување преседан“ од повеќе климатски организации.    

Дилен има докторатски степен на образование од Правниот факултет во Беркли и се приклучила во Earthjustice во 2000 година  Таа ги водела и програмите за чиста енергија и јаглен на Earthjustice.   Таа станала главен извршен директор во 2018 година заменувајќи го Трип Ван Нопен.  

Дилен била соработник во антологијата „*Сите што можеме да заштедиме“.*   Таа, исто така, објавила мислења за USA Today,  Хафингтон Пост, Хил, ЕкоВач и други извори на вести. 

## Личен живот
Дилен пораснала во Ново Мексико. Таа е омажена за архитектот Јасмит Рангр, и има син.

## Наводи

Категорија:Живи луѓе
Категорија:Американски правници
Категорија:Климатски дејци