Устие на Рона

**Устие на Рона** (; ; „Устите на Рона“) — департман во јужна Франција. Се граничи со Воклиз на север, Гар на запад и Вар на исток. На југ се наоѓа Средоземното Море. Нејзина префектура и најголем град е Марсеј. Други важни градови се Екс-ан-Прованс, Арл, Мартиг и Обањ.

Марсеј, вториот по големина град во Франција, има едно од најголемите контејнерски пристаништа во земјата. Се цени како најстар град во Франција, основан од грчки доселеници од Фокеја околу 600 пр. н. е. Устието на Рона е најнаселениот департман во регионот Прованса-Алпи-Азурен Брег, со 2.043.110 жители во 2019 година. Има површината на департманот изнесув 5.087 квадратни километри. Неговиот INSEE и поштенски код се 13.

## Историја
лево|мини| Поглед на Марсеј, префектура на Устието на Рона
Историјата на областа е тесно поврзана со онаа на Прованса. Марсеј е важно пристаниште уште пред Јулиј Цезар да ја освои Галија. Римското присуство оставило бројни споменици низ департманот. Значајни луѓе родени во областа се романтичниот сликар Камиј Рокплан и неговиот брат, новинар и театарски режисер Нестор Рокплан.

Устието на Рона е еден од првичните 83 департмани создадени за време на Француската револуција на 4 март 1790 година. Основан е од западниот дел на поранешната покраина Прованса и кнежевствата Оранж, Мартиг и Ламбеск. Изгубил дел од својата територија во 1793 година, вклучувајќи ги Оранж и Апт, кога бил основан департманот Воклиз.

По неговото основање, департманот силно ја поддржал Француската револуција, имал 90 јакобински клубови до 1794 година  Забележително било и тоа што повеќе од половина од свештениците во департманот го прифатиле Граѓанскиот устав на свештенството, со кој црквата ѝ била потчинета навладата. За време на владеењето на Француската комунистичка партија во 20 век, резултатите од изборите покажале дека поддршката за левичарската политика останала релативно силна таму, особено во северните предградија на Марсеј.

## Географија

### Природни региони
[лево|мини| Железница TER PACA во [Ле Ров, на Синиот Брег]]
Департманот е дел од сегашниот регион Прованса-Алпи-Азурен Брег. Опкружен е со департманите Гар на запад, Воклиз на север и Вар на исток, како и со Средоземното Море на југ. Делтата на реката Рона образува огромна мочурлива област наречена Камарг во југозападниот дел на департманот.Тунелот Ров, најдолгиот каналски тунел во светот од Марсеј до Етан де Бер, како и помалите канали позападно, овозможиле воден превоз од Марсеј до Рона до 1963 година, кога тунелот Ров бил затворен за сообраќај.

Устието на Рона се граничи со реките Рона на запад и Диранс на север. Рона се дели на *Гран Рона* и *Пети Рона* јужно од Арл - областа помеѓу нив го образува Камарг. Главните планини на департманот се масивот Сент-Бом (1.042 метри – 3.418 стапки), Монтањ Сент-Виктоар (1.011 метри – 3.316 стапки), масивите Гарлабан и Алпиј.

### Сеизмичка активност
Департманот Устие на Рона е исто така познат по својата сеизмичка активност: населените места во зоната II („просечна сеизмичка активност“) Ламбеск Пејрол-ан-Прованс и Салон-де-Прованс се најизложени.
лево|мини| Сеизмички ризик во департманот
Области Ib („ниска сеизмичка активност“) ги вклучува кантоните Екс-ан-Прованс, Тре Ејгиер, Оргон, Бер-Понд, Истр, Истр-Север и Југ и областите Ia („многу ниска сеизмичка активност“) ги вклучува другите кантони во областа Екс-ан-Прованс, Арл-Исток, Шаторенар, Сен Реми-де-Прованс, Марињан, Мартиг-Исток и Роквер-Запад. Зоната 0 („занемарлива сеизмичка активност“) го опфаќа остатокот од департманот.

## Клима
Департманот има средоземна клима, со контрастни температури во опсег од 15 степени. Врнежите се неправилни, со само 65 дена годишно кога врне повеќе од 1 мм. Сепак, има ненадејни дождови, со просечни 500-700 мм годишно. Ова главно се случува во пролет и есен. Летото е многу топло, зимата блага. Засилените ветрови се вообичаени, особено познатиот мистрал, кој дува 100 дена годишно со максимални 100 километри на час. Брегот е посув, особено долж Синиот Брег, Каланките и заливот Ла Сиота, во кои се наоѓаат некои од најсушните области во Франција, со само 450 мм на дожд годишно. Повисоките области добиваат повеќе врнежи и пониски температури. Регионот Арк во внатрешноста е многу постуден од другите области, со тешки мразови во зима.

## Демографија

### Главни градови
Најнаселена општина е Марсеј, кој е префектура на департманот. Од 2019 година, има 14 општини со повеќе од 20.000 жители:

Има уште 15 општини со над 10.000 жители: Шатонеф-ле-Мартиг, Пор-де-Бук, Шаторенар, Тараскон, Фос-сир-Мер, Бук-Бел-Ер, Бер-л'Етан, Сен Мартен-де-Кро, Ориол, Роњак, План-де-Сик, Сетем-де-Валон, Пелисан, Тре и Фиво.


Податотека:Place Lamartine.JPG|Арл
Податотека:Martigues-4.JPG|Мартиг
Податотека:Tois Istres.jpg|Истр
Податотека:Salon-de-Provence 20111112 32.jpg|Салон-де-Прованс
Податотека:13600 La Ciotat, France - panoramio - 4net (6).jpg|Ла Сиота


## Политика

### Историја
лево|мини|238x238пкс| Кантони во Устието на Рона
Бидејќи Устието на Рона е еден од најнаселените и најразновидните департмани во Франција, тој долго време е сцена на особено жестоки политички битки. Развојот на пристаништето Марсеј-Фос, односите што се одржувале меѓу Франција и нејзината колонијално царсто, индустријата околу ископувањето јаглен во Прованса, како и значителното доселеништво, особено кое доаѓало од Италија, од крајот на 19 век и во раздобјето помеѓу двете светски војни се чинители кои довеле до појава на голема и воинствена работничка класа. Од крајот на 19 век, социјалистичкото движење стекнало влијание, како на пример во 1881 година со изборот на првиот социјалистички пратеник во земјата, Кловис Иг. Руралните области, особено во регионот Екс-ан-Прованс, го поткрепувале влијанието на десничарските партии, вклучително и монархистите и католиците на почетокот на Третата Француска Република. Меѓувоеното раздобје и времето на Народниот фронт го означило почетокот на преовладувањето на левицата во департманот, прво со изборот на Францускиот отсек на Работничката интернационала (SFIO).
мини|180x180пкс|Карта на општините во Устието на Рона и политичкото мнозинство на нивниот општински совет по општинските избори во 2014 година. Сивата боја не означува политичко мнозинство.
По Втората светска војна, марсејската десница, поврзана со подземјето и која соработувала со германските окупаторски сили, била широко дискредитирана. Левицата во голема мера преовладувала во Ослободувањето, а на изборите во 1946 одина Марсеј го добил комунистичкиот градоначалник Жан Кристофол. Во 1947 година, SFIO стапил во сојуз со десничарските и централните партии против комунистите, што шест години подоцна резултирало со избор на Гастон Дефер за градоначалник на Марсеј, позиција на која бил до неговата смрт во 1986 година. Меѓутоа, доминацијата на социјализмот бил предизвикана од деиндустријализацијата. Конзервативниот успех во 1995 година на Жан-Клод Годен во Марсеј е симбол на широко распространетите политички промени додека дури и поранешните комунистички бастиони Ла Сиота и Пор-Сен Луј-ди-Рон гласале за десницата. Во 1990-тите Националниот фронт доживува подем, победил на општинските избори во Марињан и Витрол.

Претседател на Департманскиот совет била Мартин Васал од десничарската партија Републиканци од 2015 година, откако на поранешниот социјалистички претседател Жан-Ноел Герини му била изгласана недоверба а и се соочил со обвиненија за корупција.

На француските претседателски избори во 2022 година, исто како и пет години претходно, Марин Ле Пен од Националниот сојуз (поранешен Национален фронт) освоил мнозинство во Устието на Рона во првиот круг, пред актуелниот претседател Емануел Макрон од Републиката напред! да освои мнозинство во вториот круг.

### Пратеници во Народното собрание
Устието на Рона ги избра следните членови на Националното собрание на законодавните избори во 2017 година :

### Департмански совет на Устието на Рона
[мини|180x180пкс| [Мартин Васал, актуелен претседател на Одделенскиот совет]]
Подолу е списокот на места освоени од различните партии на департманот по департманските избори во 2015 година.

## Култура
[мини| ''[Планината Сент Виктоар и вијадуктот на долината Арк|Планината Сент Виктоар и вијадуктот на долината на реката Арк'' од Пол Сезан]]
Департманот е добро застапен во француската уметност. Пол Сезан насликал бројни слики од Планината Сент Виктоар. Винсент ван Гог поминал две години во Арл, сликајќи многу сцени во областа. Главни музеи на департманот се Музејот на европските и средоземните цивилизации, Музејот на фајанс во Марсеј и Историскиот музеј Марсеј.

## Туризам

### Главни знаменитости
Главните туристички места се:
* Градовите Марсеј и Екс-ан-Прованс
* Римски и романескни споменици во Арл
* Камарг и градот Сент-Мари-де-ла-Мер
* Ветерницата на Алфонс Доде во Фонвјеј
* Ле Бо-де-Прованс, средновековно село
* Сен Реми-де-Прованс и урнатините на римскиот град Гланум
* Тараскон, средновековен замок и црква
* Салон-де-Прованса, градот на Нострадамус и една од најголемите тврдини во Прованса: Шато де л'Ампери
* Каланк де Сормиу, Марсеј


Податотека:Marseille - Fort Saint-Jean 16.jpg|Фор Сен-Жан во Марсеј
Податотека:Calanque near Cassis, Provence, France (6052444485).jpg|Предел во близина на Каси
Податотека:Cabane en Camargue.jpg|Чуварска куќа во Камарг
Податотека:Calanque de Figuerolles-La Ciotat.jpg|Средоземен брег во близина на Ла Сиота
Податотека:Calanque de Sormiou 1 1.jpg|Каланк де Сормиу


### Природни знаменитости
Реки се:
* Рона, која ја образува границата со департманот Гар
* Диранс, која ја чини границата со департманот Воклиз
* Арк
* Ивон

Езера се:
* Етан де Бер
* Етан де Вакарес, во Камарг

Планини се:
* Алпиј
* Каланки меѓу Марсеј и Ла Сиота
* Корниш де Крет
* Гарлабан
* Мон Пиже
* Планина Сент Виктоар
* Сент Бом, масив


Massif du Garlaban.jpg|Гарлабан
170604-Alpilles-01.jpg|Алпиј
France - Marseille (30474472526).jpg|Каланки
Barrage de Bimont 20130921 01.jpg|Планина Сент Виктоар


## Поврзано
* Кантони во департманот Устие на Рона
* Општини во департманот Устие на Рона
* Арондисмани во департманот Устие на Рона

## Наводи

## Надворешни врски

*  Prefecture website
*  Departmental Council website

Категорија:Држави и територии настанати во 1790 година
Категорија:Департмани во Прованса-Алпи-Азурен Брег
Категорија:Устие на Рона
Категорија:Статии со извори на француски (fr)
Категорија:Координати на Википодатоците
Категорија:Статии со текст на окситански