Доналд Туск

**Доналд Францишек Туск**  роден на 22 април 1957 година е полски политичар и историчар кој ја извршувал функцијата премиер на Полска од 2023 година, а претходно ја извршувал функцијата од 2007 до 2014 година. Од 2014 до 2019 година Туск бил претседател на Европскиот совет, и од 2019 до 2022 година бил претседател на Европската народна партија(ЕПП). Тој бил ко-основач на Граѓанска платформа(ПО) во 2001 година и служел како нејзин долгогодишен лидер, прво од 2003 до 2014 година и повторно од 2021 година.  

Туск е вклучен во полската политика од доцните 1980-ти, има основано повеќе политички партии и речиси континуирано ја извршувал функцијата од 1991 година. Тој влегол во Сејмот во 1991 година, но го загубил своето место во 1993 година. Во 1994 година, КЛД се споиле со Демократскиот сојуз за да го формираат Сојузот на слободата. Во 1997 година, Туск бил избран во Сенатот и стана негов заменик-маршал.  

Во 2001 година, тој бил коосновач на друга централно-десничарска либерална конзервативна партија, ПО, и повторно бил избран во Сејмот, станувајќи негов заменик-маршал. Туск неуспешно се кандидирал за претседател на Полска на изборите во 2005 година, но продолжи да ја предводи ПО до победа на парламентарните избори во 2007 година и бил назначен за премиер. Тој ја предводел ПО до втората победа на изборите во 2011 година, со што станал првиот полски премиер кој бил реизбран по падот на комунизмот во 1989 година.  Во 2014 година, тој ја напуштил полската политика за да го прифати назначувањето за претседател на Европскиот Совет, откако бил премиер со најдолг стаж на Третата полска република и трет премиер со најдолг стаж на Полска во целина, по Јозеф Киранкевич и Пјотр Јарошевич. 

Тој бил претседател на Европскиот совет до 2019 година; иако првично останал во Брисел, подоцна се вратил во полската политика во 2021 година, станувајќи лидер на Граѓанската платформа по втор пат. На изборите во 2023 година, неговата Граѓанска коалиција освоила 157 места во Сејмот за да стане вториот по големина блок во комората. Останатите опозициски партии освоиле доволно места меѓу нив за да формираат коалициско мнозинство со Граѓанската коалиција, ставајќи крај на осумгодишната влада на партијата Право и правда. По неуспехот на премиерот Матеуш Моравјецки да обезбеди гласање за доверба на 11 декември, Туск бил избран од Сејмот за премиер по трет пат. Неговиот кабинет положил заклетва на 13 декември. 

= Ран живот =
Туск е роден во Гдањск во северна Полска.  Тој има полско , германско (баба по мајка)  и кашубијско (Доналд Туск се опишува себеси како Полјак, Кашубиец и Европеец) потекло. Неговиот татко, Доналд Туск постариот (1929-1972), бил столар, додека неговата мајка, Ева (родено Давидовска) Туск (1934-2009),  била медицинска сестра.  Јазикот на неговата баба по мајка бил германски Данциг. Неговиот дедо, Јозеф Туск (1907–1987), бил железнички службеник кој околу 1941–1942 година бил затворен во концентрациониот логор Нојенгаме; во 1944 година, како поранешен граѓанин на Слободниот град Данциг, бил насилно регрутиран од германските власти во Вермахтот. По четири месеци, дезертирал и се приклучил на полските вооружени сили на Запад.

Туск го опишал градот на неговата младост како „типичен пограничен град“ со „многу граници... меѓу етничките заедници“. Ова, заедно со неговото кашубско етничко потекло и повеќејазичното семејство, значело дека тој пораснал со свесност дека „ништо не е едноставно во животот или историјата“, што го формирало неговиот возрасен политички став дека е „најдобро да се биде имун на секаков вид ортодоксија, на идеологијата и што е најважно, национализмот“. Тој го опишал својот млад живот под комунизмот како „толку безнадежен“ поради здодевноста и монотонијата, без „надеж дека нешто ќе се промени“. Неговото младо јас бил „типичен хулиган“ кој често влегувал во тепачки - „лутавме по улиците, знаете, крстарејќи по модринки“. 

Туск заслугите за неговиот интерес за политиката го гледа во судирите меѓу работниците кои штрајкуваат и полицијата за немири кога бил тинејџер.  Се запишал на Универзитетот во Гдањск за да студира историја, а дипломирал во 1980 година.

= Личен живот =
Доналд Туск се оженил со Малгоржата Сочачка во 1978 година. Тие имаат две деца: син Михал и ќерка Катаржина.  

Туск му припаѓа на кашубското малцинство во Полска. Во интервју за израелскиот весник *Хаарец* во декември 2008 година, Туск ја спореди сопствената семејна историја со еврејското искуство, опишувајќи го кашубиското малцинство како народ кој, „како Евреите, се луѓе кои се родени и живеат во пограничните области и се осомничени од нацистите и од комунистите дека се нелојални“.  

Туск зборува четири јазици: полски, кашубиски, германски и англиски.  Во 2014 година, во времето кога станал претседател на Европскиот совет, бил критикуван за неговите слаби англиски вештини и недоволното познавање на францускиот јазик.  Меѓутоа, поминал низ обемни часови по јазик пред да ја преземе улогата на претседател, и брзо го совладал англискиот јазик.  Во јануари 2019 година, Туск одржал седумминутен говор само на романски во Букурешт на церемонијата што го означила почетокот на романското претседателство со Советот на ЕУ.  Неговото обраќање добило силен аплауз.  На 12 декември 2019 година, Туск ги објавил своите мемоари *Szczerze* („Искрено“), врз основа на неговиот петгодишен мандат како претседател на Европскиот совет, кои станале бестселер во Полска. Тој ја презел функцијата претседател на Европската народна партија на 1 декември 2019 година, еден ден по напуштањето на функцијата претседател на Европскиот совет. На 1 јуни 2022 година се повлекол од позицијата и бил заменет од Манфред Вебер. 

Религиозните ставови на Туск станале предмет на дебата за време на неговата претседателска кампања во 2005 година. За да избегне дополнителни шпекулации, непосредно пред претседателските избори Туск побарал католичка свадбена церемонија со неговата сопруга Малгоржата, со која се оженил на граѓанска церемонија 27 години претходно. 

= Почести и награди =
Наградата Карло Велики на градот Ахен му бил доделена на Туск на 13 мај 2010 година за неговите заслуги во понатамошното обединување на Европа и за неговата улога како „патриот и голем Европеец“. Наградата им ја посветил на загинатите во авионска несреќа на Ту-154 на полските воздухопловни сили во април 2010 година, вклучувајќи го и полскиот претседател Лех Качињски. Пофалбата ја одржала германската канцеларка Ангела Меркел.  

Во мај 2012 година, тој го доби Наградата Валтер-Ратенау „како признание за неговата посветеност на европската интеграција за време на полското претседавање со Советот на ЕУ во втората половина на 2011 година и за поттикнување на полско-германскиот дијалог“. Во својот говор германската канцеларка Меркел го пофалила Туск како „далекувид Европеец“. Истата година ја добил и Европската награда за политичка култура.  Во декември 2017 година, Туск бил награден со почесен докторат на Универзитетот во Печ, Унгарија, како признание за „достигнувањата на Туск како полски и европски политичар, кои се силно поврзани со унгарската, регионалната и европската историја“.  На 16 декември 2018 година, Туск бил награден со почесен докторат на Универзитетот Дортмунд , Германија, „како признание за неговите услуги за европската политика и неговиот придонес во дебатата за европските вредности“. Во 2019 година, бил награден со почесен докторат на Универзитетот во Лавов, Украина, кој го прифатил на петгодишнината од Револуцијата на достоинството. 
мини|Големиот крст на Сонцето (2008, Перу)
мини|Големиот крст на кралскиот норвешки орден за заслуги (2012, Норвешка)
мини|Првиот клас од редот на принцот Јарослав Мудриот (2019 година, Украина)

мини|Орден на крстот на Тера Маријана (2014, Естонија)
мини|Големиот кордон на Редот на изгрејсонцето (2021 година, Јапонија)

Категорија:Родени во 1957 година
Категорија:Полски политичари