Хедвиг Елеонора Холштајн-Готорпска

**Хедвиг Елеонора од Холштајн-Готорп** (23 октомври 1636 - 24 ноември 1715) била кралица на Шведска од 1654 до 1660 година како сопруга на кралот Карл X Густав. Таа служела како регент за време на малолетништвото на нејзиниот син, кралот Карл XI, од 1660 до 1672 година, и за време на малолетништвото на нејзиниот внук, кралот Карл XII, во 1697 година. Таа, исто така, го претставувала Карл XII за време на неговото отсуство во Големата северна војна од 1700 година до регентството на нејзината внука Улрика Елеонора во 1713 година. Хедвиг Елеонора била опишана како доминантна личност и се сметала за *[[де факто]]* прва дама на кралскиот двор во текот на 61 година, од 1654 година до нејзината смрт.

## Биографија

### Ран живот
лево|мини| Свечена церемонија по свадбата на кралот Карл Густав и кралицата Хедвиг Елеонор во 1654 година.
мини|Хедвиг Елеонор
Хедвиг Елеонора е родена на 23 октомври 1636 година, во палатата Готорп во Шлезвиг, од војводата Фредерик III од Холштајн-Готорп и Марија Елизабета од Саксонија. Таа била шестото од шеснаесетте деца на парот. Еден ден по нејзиниот осумнаесетти роденден, таа се омажила за шведскиот крал Карл X Густав на 24 октомври 1654 година. Карл Густав бил втор братучед на мајката на Хедвиг Елеонора. Тој и Хедвиг Елеонора исто така биле трети братучеди. Бракот бил договорен како сојуз меѓу Шведска и Холштајн-Готорп против нивниот заеднички непријател Данска. Шведската кралица Кристина се сретнала со Хедвиг Елеонора во Холштајн-Готорп на пат за Рим по нејзината абдикација.  Кристина била загрижена што Карл Густав не е женет и затоа го предложила бракот.  Предлогот веднаш бил прифатен од Холштајн-Готорп, која се согласила на сите барања од Шведска, што ги направило преговорите брзи. Хедвиг Елеонора во тоа време била свршена со Густав Адолф, војводата од Мекленбург-Густров, а кралицата Кристина ја препорачала постарата сестра на Хедвиг Елеонора, Магдалена Сибила од Холштајн-Готорп. Меѓутоа, откако ги видел портретите на двете сестри, Карл Густав ја избрал Хедвиг Елеонора поради нејзината убавина, и нејзиниот сегашен вереник наместо тоа се оженил со Магдалена Сибила.  Во брачниот договор, на Хедвиг Елеонора и бил доделен мираз од 20.000 риксдалери, 32.000 риксдалери како доверка и приходите на феудите на Грипхолм, Ескилстуна и Стремшолм.

### Брак
Хедвиг Елеонора била пречекана од кралот Карл X Густав во Даларо во Шведска на 5 октомври 1654 година и останала во палатата Карлберг пред нејзиното официјално пристигнување во Стокхолм за венчавката на 24 октомври. Таа била пречекана, облечена во сребрен брокат, од кралицата Марија Елеонора од Бранденбург во Кралската палата во Стокхолм, каде што била прославена свадбата истиот ден. Таа била крунисана за кралица во Големата црква на 27 октомври. Набргу потоа, нејзиниот сопруг заминал за Полска за да учествува во Потопот (војна). Хедвиг Елеонора останала во Шведска за раѓањето на идниот Карло XI на 24 ноември 1655 година и следниот Божиќ. Пролетта 1656 година, таа ја напуштила Шведска и го следела Карл Густав за време на неговата кампања, за време на која покажала и физичка и ментална сила. Таа била присутна за време на Битката кај Варшава (1656), за време на која добила официјална пофалба од шведската армија заедно со нејзиниот сопружник.  Таа се вратила во Шведска во есента 1656 година. Во Шведска, таа ја презела контролата над нејзините земјишта, кои строго ги контролирала во текот на нејзиниот живот. По Дано-шведската војна (1657–1658), била повикана да му се придружи на нејзиниот сопруг во Гетеборг, а потоа го следела во Готорп и Визмар. За време на Дано-шведската војна (1658-1660), таа и нејзината снаа Марија Еуфросина од Пфалц живееле во Кронборг во Данска, откако таа била преземена од шведскиот генерал Карл Густаф Врангел. Во Кронборг, Хедвиг Елеонора ја посетил нејзиниот сопруг и ги забавувала странските амбасадори.  Таа ја посетила палатата Фредериксборгс и ловела во шумата со англискиот амбасадор. За време на кампањата Фалстер, таа ги забавувала амбасадорите во Никобинг Фалстер. Хедвиг Елеонора заминала за Гетеборг во декември 1659 година, каде што требало да се соберат шведскиот парламент во јануари 1660 година.

### Регентство
мини|363x363пкс| Хедвиг Елеонора од Холштајн-Готорп, од 1661–1675 година.
По смртта на нејзиниот сопруг на 13 февруари 1660 година, Хедвиг Елеонора станала регент на Шведска и претседател на Регентскиот совет на нејзиниот син Карл XI за време на неговото малцинство. Според волјата и тестаментот на Карл Густав, Хедвиг Елеонора требала да биде претседавач и регент со два гласа и последен збор над остатокот од советот:  власта над владата била споделена со пет високи функционери, вклучувајќи го и Пер. Брахе, но нејзиниот глас требало да биде главен. Тестаментот веднаш бил оспорен од советот, особено затоа што нејзиниот поранешен зет Адолф Џон I, грофот Палатин од Клибург, добил власт над војската. Ден по смртта на нејзиниот сопруг, Хедвиг Елеонора испратила порака до советот дека знае дека тие го оспоруваат тестаментот и побарала да се почитува.  Советот одговорил дека тестаментот мора прво да се разговара со парламентот. На следниот совет во Стокхолм на 13 мај, советот се обидел да ја спречи да присуствува. Тие се прашувале дали би било добро за нејзиното здравје или би било соодветно за една вдовица да присуствува на советот, и дека ако не, ќе биде тешко да продолжи да испраќа гласник во нејзиниот дом. Нејзиниот одговор дека на Советот ќе му биде дозволено да се состане без неа и ќе ја информираат само кога ќе сметаат дека е потребно, наишол на задоволство од Советот. Привидната рамнодушност на Хедвиг Елеонора кон политиката било големо олеснување за господарите на владата чувар.

И покрај нејзината првична порака, Хедвиг Елеонора всушност била присутна на сите состаноци на советот, освен кога била отсутна за да управува со нејзините земјишта. Таа ја искористила својата позиција како регент пред се за да ги заштити интересите и правата на нејзиниот син кон советот и со тоа сметала дека е нејзина должност да биде информирана и присутна во одлуките, иако не учествувала во нив. Адолф Џон од Клебург ја изгубил командата над војската и неговиот статус како принц на Шведска, а нејзината единствена поддршка во советот била од Магнус Габриел Де ла Гарди. Свесна за фактот дека нема доволно поддршка во советот за да ја води сопствената политика, таа не сакала да ризикува да биде маневрирана од нејзината позиција предизвикувајќи го советот. Таа се согласила со антиданската и профранцуска надворешна политика за време на регентските години. Меѓутоа, не и се допаднала војната и ја дала својата поддршка на мировната партија во советот: таа го поддржала мирот на Олива, неуспешно се спротивставила на војната против Бремен, но успешно ја спречила предложена војна кон Русија, што е опишан како единствен пат кога таа ја принудила својата волја на советот. Самата Хедвиг Елеонора опишала како не ги сакала политиката и дипломатијата и не учествувала многу во политиката за време на нејзиното регентство.  Нејзиниот помал удел во политиката за време на нејзиното време како регент резултирало со фактот дека нејзиниот син ја изземал кога подоцна ја обвинил владата на чуварот за злоупотреба на моќта за време на нивното регентство. За време на првите појавувања на нејзиниот син во Парламентот, тој преку неа разговарал само со членовите на владата; ќе и ги шепнел прашањата што ги имал до Собранието, а таа јасно и гласно ги поставувала.

По смртта на нејзиниот син на 5 април 1697 година, Хедвиг Елеонора повторно станала регент на Шведска, како претседавач на Советот на регенство за време на малолетништвото на нејзиниот внук Карл XII. Овој пат, нејзиното регентство траело само до прогласувањето на полнолетството на нејзиниот внук во декември истата година. За време на нејзината втора регенција, таа го поддржала брачниот сојуз меѓу Шведска и Холштајн-Готорп преку венчавката на нејзината внука Хедвиг Софија од Шведска со војводата од Холштајн-Готорп. Таа се спротивставила на раното прогласување на полнолетство на Карл XII, но била принудена да се повлече. Таа, исто така, неуспешно протестирала против фактот дека нејзиниот внук не бил замолен да даде никаква заклетва при неговото крунисување.

За време на нејзиниот регент, таа водела темелна евиденција за нејзините договори и сметки. Таа потрошила значителни суми за да ја врати величественоста на дворот, бидејќи кралицата Кристина зела многу од богатствата на нејзината абдикација. Таа можела да ги покрие овие трошоци од значителниот приход од нејзините лични земјишта. Ја надгледувала изградбата на повеќе имоти и палати, вклучувајќи ја и палатата Дротнингхолм.

### Кралица вдовица
лево|мини| Хедвиг Елеонора од Холштајн-Готорп од Дејвид фон Крафт
Хедвиг Елеонора уживала голема почит како вдовица кралица. Таа повеќе се фокусирала на администрирање на нејзините земјишта и на воспитувањето на нејзиниот син отколку на политиката. Во нејзиното воспитување на нејзиниот син Карл XI, таа се фокусирала на религијата и моралната и физичката обука и атлетиката, а не на академските студии, и била критикувана дека го разгалувала со тоа што не го принудила да присуствува на неговите студии. Иако и самата била заинтересирана за културата и науките, таа не поставувала никакви барања од него и му дозволила да ги прескокне студиите: бидејќи имал слабо здравје во детството, сметала дека е поважно да го зајакне своето тело и да го дисциплинира својот морал со проучување на религијата.

Во 1661 година, Хедвиг Елеонора се сметала за можна сопруга на англискиот крал Карл II. Меѓутоа, ништо не испаднало од тоа, бидејќи таа го одбила предлогот: официјалната основа за нејзиното одбивање било тоа што таа тврдела дека сакала да му остане верна на својот мртов сопруг. Во 1667 година, младиот благородник, грофот Карл Гиленстиерна (1649–1723), бил назначен за камерлен на Хедвиг Елеонора. Тој станал нејзиниот омилен, служел како нејзин курир за време на Сканската војна, бил унапреден за генерал-гувернер на нејзините доверски земји во 1679 година и ја добил титулата гроф во 1687 година. Карл Гиленстиерна бил миленик на Хедвиг Елеонора и бил посочен како нејзин љубовник, а иако тоа не е потврдено, неговата брза кариера на дворот му се припишувала на неговиот добар изглед. Постои легенда дека резиденцијата на Гиленстиерна, палатата Стенинге, била изградена со таен премин од неговата спална соба до спалната соба во таканареченото крило на кралицата, што го користела Хедвиг Елеонора за време на нејзините чести посети. За време на нејзините подоцнежни години, Хедвиг Елеонора била критикувана за нејзината миленичка, Ана Катарина фон Берфелт, чие влијание довело до отворен конфликт со Гиленстиерна. Берфелт била позната по тоа што земала мито од молителите на должникот на кралицата и се шпекулирало дека крадела од неа. Гиленстиерна поставила ултиматум и побарала од Хедвиг Елеонора да избере помеѓу него и Берфелт, што на крајот довело до протерување на Берфелт од дворот откако Гиленстиерна склучил сојуз со Кристина Пајпер, Беата Спар, дама на Марта Берендес, Арвид Хорн и капелан Молин. Ноќта пред нејзиното заминување, Гиленстиерна морала да ја држи вратата во спалната соба на Хедвиг Елеонора заклучена за да ја спречи Берфелт да стапи во контакт со кралицата.

Хедвиг Елеонора се допишувала со нејзините германски роднини и често ги забавувала како гости: ја одгледала нејзината внука Магдалена Сибила од Хесен-Дармштат, како и внуката на нејзиниот покоен сопруг, Јулијана од Хесен-Ешвеге. Последнава долго време неофицијално се сфаќала дека е идната кралица со бракот со Карл XI кога тој станал возрасен, но планот бил напуштен кога Јулијана родила дете надвор од брак (1672). Хедвиг Елеонора ја испратила Јулијана на село, но кога добила второ дете, таа била насилно омажена за таткото и протерана.

Хедвиг Елеонора имала многу блиски односи со нејзиниот син, Карл XI, кој „целосно и безрезервно се држел до неа“. Таа го придружувала за време на неговите патувања низ земјата, а за време на сканската војна често престојувала во Вадстена, каде што тој ја посетувал од воениот фронт, за да биде поблиску до него. Дури и по бракот на нејзиниот син со Улрике Елеонора од Данска, таа во суштина ја задржала својата позиција како прва дама на дворот. Карл XI ја нарекол својата мајка како „Кралицата“ или „Нејзиното височество Кралицата, драга дама, мајка ми“, а на Улрике Елеонора едноставно како „Мојата сопруга“. Странските амбасадори, имајќи го предвид ова, секогаш и оддавале почит прво на Хедвиг Елеонора, а потоа и на Улрике Елеонора. Непријателството меѓу Холштајн-Готорп и Данска, исто така, го напнал односот меѓу Хедвиг Елеонора и нејзината данска снаа. Карл XI редовно разговарал за државните работи со својата мајка, и иако не се чини дека таа намерно влијаела врз него, тој ги почитувал нејзините мислења и обично ги следел. 

Се верува дека Карл XI бил погоден од неговата мајка кога го оценил катехизмот на епископите Терсери, Шпегел и Емпораги како ерес: познато е дека на Хедвиг Елеонора особено не и се допаѓал катехизмот на епископот Емпораги, бидејќи ги дефинирал жените како сопственост.  Исто така, се верува дека одлуките на Карл XI во областа на чинот и уметноста се под влијание на неа. 

Нејзиниот внук Карл XII имал голема почит кон неа. Постои добро позната епизода од таканаречената фурија на Готорп, кога Карл XII го поминувал своето време пиејќи и забавувајќи се со својот зет и нејзиниот внук Фредерик IV, војводата од Холштајн-Готорп. Во една прилика, Карл XII во состојба на пијан се сретнал со својата баба, на која таа долго го погледнала, а потоа му го свртела грбот. Тој реагирал празнејќи ја чашата и рекол: „Мојата благодатна дама баба со задоволство ми прости. Отсега никогаш повеќе нема да пијам вино“,  ветување што тој го одржал. За време на Големата северна војна, таа го застапувала нејзиниот отсутен внук и ги примила странските амбасадори на негово место. Според нивните извештаи, таа ги третирала со молчење или им се смеела.

Хедвиг Елеонора била најблиска со нејзината постара внука, Хедвиг Софија, а по смртта на Хедвиг Софија, таа го поддржувала синот на Хедвиг Софија, Карл Фредерик, војводата од Холштајн-Готорп, како наследник на престолот по Карл XII пред нејзината помлада внука Урика Елеонора. Поддржувачите на Карл Фредерик, исто така, сакале Хедвиг Елеонора да биде назначена за регент за време на малцинството на Карл Фредерик, доколку тој успее. Меѓутоа, во 1713 година, таа била принудена да ја убеди Улрика Елеонора да ја прифати функцијата регент за време на отсуството на Карл XII.  Таа го поддржала бракот на Улрика Елеонора со Фредерик Хесенски со помислата дека Улрика Елеонора потоа ќе се пресели во Хесен, што ќе му олесни на Карл Фредерик да го наследи шведскиот престол. 
мини|226x226пкс| Ковчегот на Хедвиг Елеонор во црквата Ридархолм
Хедвиг Елеонора е опишана како цврста и доминантна; таа била популарна на суд поради нејзиниот хумор и поради нејзината наклонетост кон забави, а нејзините вработени ја сметале за строга, но фер. Меѓу интересите на Хедвиг Елеонора биле архитектурата и сликарството, како и картите за играње; нејзиниот апетит за коцкање бил голем, а се наведува дека продолжила да игра до крајот на ноќта. Кога нејзиниот период на жалост официјално завршил во 1663 година, судот бил преполн со забави организирани од кралицата. Како дел од свеченостите, таа ги отворила театрите Болхусет и Лејонкулан. Исто така, ја стекнала првата бања во Шведска, Медеви (1688). Таа спонзорирала уметници, како што се Никодим Тесин Помладиот и Дејвид Клокер Еренстрал.

## Наводи

### Белешки

### Извори

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 91-89442-27-X 
* 
* Каролинска Форбундет (шведски): Хедвиг Елеонора. Каролинска асоцијација: Хедвиг Елеонора
* Karolinska Förbundets årsböcker (Годишни книги на Каролинската асоцијација)
* Слот Стенинге (на шведски)
* Стенинг Слот  (на шведски)
* Morgondagensminnen: Steninge слот. Bakgrund och beskrivningar av befintligt utseende (на шведски)

Категорија:Починати во 1715 година
Категорија:Родени во 1636 година
Категорија:Шведски кралици