Политика на Грузија

**Политиката во Грузија** вклучува парламентарна претставничка демократска република со повеќепартиски систем. Претседателот на Грузија е церемонијален шеф на државата, а премиерот на Грузија е шеф на владата. Премиерот и Владата имаат извршна власт. Законодавната власт е доделена и на Владата и на еднодомниот парламент на Грузија.

Грузиската држава е високо централизирана, освен автономните региони Абхазија и Аџарија и поранешната автономна област Јужна Осетија. Абхазија и Јужна Осетија, кои имале автономија во рамките на Грузиска ССР за време на советското владеење, еднострано се отцепиле од Грузија во 1990-тите. Грузиската влада од 2016 година ја признава Абхазија како автономна во рамките на Грузија, но не ја признава Јужна Осетија како со посебен статус.

## Историја, развој и еволуција

### Политички системи под грузиските монархии
лево|мини| Цртеж од 17 век на кој е прикажан емисар на грузискиот принц испратен до кралскиот двор во Имерети.
Племенските конфигурации биле доминантна карактеристика на раните грузиски држави, кои повеќе наликувале на конфедерации на различни кланови отколку на централизирани кралства. Додека во Западна Грузија, различни племиња се собрале за да формираат прото-држави како Дијаохи и Колхида, со други делови од земјата управувале поединечни кланови предводени од „мамасахлиси“ (მამასახლისი, „глава на домаќинството“) кои контролирале големи делови од земјата и поставиле правила за различните семејства населени под неговиот клан. Единствениот познат *мамасахлиси* е Самара од Мцхета во 4 век п.н.е., кој бил соборен од окупацијата на Иберија од страна на Александар Македонски, но чиј син Фарнаваз на крајот го создал Кралството Иберија.

Во 3 век п.н.е., Иберија се појавила како најмоќната грузиска држава, централизирано кралство управувано од еден крал и поделено на неколку провинции, со секоја управувана од „еристави“ (ერისთავი, „глава на народот“) кој бил назначуван од кралот. Сепак, централизацијата била предизвикана од моќните благородници кои виделе дека нивното влијание се намалува и го принудиле преку вооружени бунтови да ги признаат нивните сопствени права на земја. Овие благородници првично биле познати како „азнаури“ (აზნაური), додека вековните борби за моќ меѓу овие благородници на крајот довеле до појава на повисока класа на благородници, „мтавари“ (მთავარი) или „ тавади“ (თავადი), што е еквивалентно на западноевропската титула за принц. Поделбата на власта меѓу кралевите, ериставите, принцовите и азнаурите еволуирала, но во голема мера останала иста во текот на вековите и продолжила за време на средновековното Кралство Грузија, и покрај обидите на неколку монарси да го намалат влијанието на благородничката класа.

Кон крајот на 11 век, кралот Давид IV се вклучил во државна реформа која ја намалила моќта на големите благородници од една страна, притоа создавајќи државен совет („Дарбази“) за советување на кралот и составен од црковни и феудални претставници. За време на кралицата Тамара, востанието на трговската класа довело до големо проширување на моќта на Дарбазите. Во 1490 година, Дарбазите гласале за формално укинување на Кралството Грузија по децении граѓански војни, заменувајќи го со три кралства и едно кнежевство (Кахети, Картли, Имерети и Самцхе). Покрај Дарбазите, неколку дворски службеници му помагале на монархот во администрирањето на работите на кралството, предводени од „ мцињобартухутсеси“ (мწიგნობართუხუცესი), обично црковна личност која дејствува како шеф на владата на кралот.

Многу од овие институции ќе бидат наследени од различни грузиски држави кои го поделиле меѓу себе кралството на крајот на 15 век, иако нивните овластувања биле во голема мера намалени бидејќи повеќето овластувања за одлучување биле држени од странски инвазивни сили (Отоманска Турција или Сафавидска Персија), како и моќни благороднички куќи кои на моменти биле помоќни од централната власт (Дадијани, Гуриели, Багратион-Мукранели итн.).

#### Регионални разлики
мини|Во средновековно Сванети, додека кралската власт не била целосно имплементирана, локалниот политички систем бил опишан како „воено-демократски систем“ стабилизиран од Црквата.
Иако номинално, централната влада ги контролирала повеќето грузиски територии низ историјата, одредени региони биле главно автономни, ако не и целосно независни, поради нивната географска изолација. Имено, високопланинските региони како Сванети, Хевсурети и Тушети развиле независни политички и судски системи бидејќи нивните работи во голема мера биле игнорирани од монарсите или странските освојувачи. Во Сванети, долго време се сметало за прибежиште за националните богатства во време на странски инвазии, малите села се здружиле во мали организации засновани на кланови без единствен владетел и негувале независни правни системи спроведени од избрани претставници, уште во доцниот средновековен период. Правните пресуди традиционално биле потврдени со заклетва врз иконите, систем кој продолжува да се почитува до ден-денес за арбитража на локални судири. Овој систем е опишан од историчарката Бригита Шраде како „*воено-демократски систем*“ стабилизиран од Грузиската православна црква, која и самата е локално претставена во градот Местија, што го прави овој *де факто* историски главен град на Сванети. Руските царски администратори кои се соочуваат со континуирана непослушност од регионот го означиле како „Слободен Сванети“. Во 2022 година, претседателката Саломе Зурабишвили предложила да се интегрираат традиционалните свански арбитражни системи во националните судски реформи.

Во други планински провинции како Хевсурети, локалното население историски избирало гувернери наречени *Гагас* (гага), познати и како „*господари и законодавци на народот*“. Гагите редовно биле вклучени во пресудување на судири меѓу различни семејства засновани на древни обичаи и во мали случаи биле застапувани од месни судии, додека меѓусемејните расправии биле регулирани од клановите старешини. Во некои делови од земјата, гагите се нарекувале „Махвши“ (მახვში). Иако историското потекло на овие антички институции не е добро познато, се верува дека овие традиции биле воспоставени во периодот на доцното бронзено време и продолжиле во 19 век.

### Прва република (1918-1921)
Во 19 век, грузиските кралства и едно кнежевство биле интегрирани во Руското Царство. По распадот на Руското Царство во 1918 година, јужнокавкаските народи ја прогласиле својата независност и ја формирале Закавкаската Демократска Федеративна Република. Како краткотрајна држава, таа ги обединила грузиските, ерменските и азербејџанските нации под една влада и едно законодавно тело, Сејм, овластено директно да преговара со Отоманското Царство во последните месеци од Првата светска војна за да се стави крај на непријателствата на Кавкаскиот фронт. Државата пропаднала бидејќи трите нации се разликувале во однос на нивните надворешнополитички избори и до мај 1918 година била прогласена Демократска Република Грузија.

Првата влада на Демократска Република Грузија била составена од левичарска коалиција во која доминирала Социјалдемократската (меншевичка) партија и предводена од премиерот Ное Рамишвили. Во јули, тој бил заменет со Ное Жорданија, кој ги спровел првите реформи за транзиција на претходната царска влада во републикански институции. Локалните власти на општинско ниво биле воспоставени преку директни избори, додека царските провинции и револуционерните совети основани од почетокот на 20 век биле укинати. Улогата на законодавниот орган на ДСГ најпрвин била пополнета од преоден Национален совет. На пропорционалните избори во 1919 година било избрано Уставотворно собрание составено од 130 членови со цел да се подготви првиот устав на земјата. Огромно мнозинство го држела Социјалдемократската партија, додека вкупно четири партии биле претставени во Основачкото собрание (вклучувајќи ги Грузиската Социјалистичко-федералистичка револуционерна партија, Националната демократска партија и Социјалистичко-револуционерната партија на Грузија). Изборите од 1919 година се првите национални, директни и универзални избори во историјата на Грузија и на сите граѓани на возраст од 20 и повеќе години им било доделено право на глас, што ја прави Грузија една од првите земји во светот што им доделила на жените право да гласаат и да имаат право на глас. Различни револуционерни, воени и царски трибунали биле заменети со окружни судови со судии избрани од Основачкото собрание.
мини|Членови на кабинетот на Демократска Република
Уставот на Демократска Република Грузија бил усвоен на 21 февруари 1921 година и ги отелотворил принципите на социјалдемократијата. Како радикално парламентарен документ, тој немал потреба од функцијата претседател и наместо тоа, предвидувал владејачко законодавно тело кое ќе ги усвои политиките за слаба извршна власт да ги спроведе, и самата предводена од претседател на Владата, познат и како премиер.

Демократска Република Грузија забележала многу политички превирања бидејќи била вклучена во бројни територијални судири како што се судирот во Сочи, војната против Југозападната кавкаска република, грузиско-осетскиот судир и ермено-грузиската војна. Поради овие тензии, Уставотворното собрание одлучило да им додели на спорните региони, како што се Абхазија, Саингило и Аџарија, статус на автономија, што било содржано во Уставот на Грузија.

Во текот на своето краткотрајно постоење, меншевичката влада била вмешана во вооружени борби против грузиските болшевици, кои биле поддржани и од руското болшевичко движење. Грузиските болшевици организирале бројни селански и работнички бунтови во Рача-Лечхуми, Самегрело и Душети. Во 1920 година, тие извршиле државен удар против меншевичката влада, што довело до апсење на болшевичките водачи. Следствено, Црвената армија ја нападнала на Грузија преку Азербејџан за да го помогне востанието, иако таа била протерани од грузиската армија. Договорот бил потпишан меѓу Советска Русија и Грузија, што довело до руско признавање на независноста на Грузија, а Грузија била обврзана да ги легализира активностите на Комунистичката партија на Грузија. Меѓутоа, неколку месеци подоцна, болшевиците организирале уште еден бунт против меншевичката влада и Црвената армија повторно ја нападнала Грузија за да го помогне бунтот, што довело до соборување на меншевичката влада во Грузија. Таа влада ќе продолжи формално да ги извршува овластувањата до 1954 година од Франција.

### Советска Грузија
Во раните денови на инвазијата, бил прогласен Револуционерен комитет (РевКом) од страна на грузиските болшевички водачи кои формално ја прогласиле Советската Социјалистичка Република Грузија и ги имала и законодавната и извршната власт. *Де јуре* независноста на Грузиската ССР била привремено признаена со Договорот за работничко-селански сојуз меѓу Советска Русија и Советска Грузија од мај 1921 година. Сепак, грузискиот РевКом ја држел својата моќ од назначеното од Русија Кавкаско биро на Комунистичката партија и Револуционерно-воениот совет на 11-та Црвена армија, додека ја зацврстило својата контрола над земјата користејќи вооружени фракции како Милицијата на работници и селани и Млада комунистичка лига.

Болшевиците не го признавале либерално-демократскиот концепт на поделба на власта, тврдејќи дека целата власт во советските социјалистички републики треба да ја држи работничката класа и да се остварува на унифициран начин. РевКом формално ги презел сите законодавни и извршни овластувања преку декрет од 21 април 1921 година за организација на државната власт. Според болшевичкиот систем, народниот комесаријат од членовите на РевКом бил формиран како извршна власт, а наскоро Народниот комесаријат за внатрешни работи станал најмоќната државна институција, укинувајќи ги сите месни самоуправи избрани во 1919 година и заменувајќи ги со револуционерни области кои требало да бидат надгледувани од локалните водачи на Комунистичката партија. Нејзината моќ била поддржана од Државниот политички оддел (ОГПУ), Специјалниот комитет (СакЧека), а подоцна и Комитетот за државна безбедност (КГБ). *Мушглехини* (или Работно-селански совети) биле создадени како форма на инспекторат за надгледување на активностите на Комесаријатите пред да се одржат законодавните избори во 1922 година за да се изберат работнички, селански и воени совети. Тие избори, како и сите следни под советскиот режим, го забраниле учеството на свештениците, луѓето вработени во приватниот сектор и поранешните јавни работници, додека го спречиле учеството на сите политички партии освен Комунистичката партија. На овие избори бил избран 380-член Конгрес на РевКом, кој пак избрал 95-член Централен извршен комитет од Грузија, кој ја имал извршната власт.
Советска Грузија усвоила свој устав во 1922 година, иако тој бил практично ист како оној на другите советски републики. Новиот устав усвоен во март 1927 година ги организирал државните овластувања помеѓу Врховниот совет (законодавно тело) и Советот на народни комесари (извршна власт), додека Грузија имала право на места во Централниот извршен комитет на Конгресот на серуските совети. Сите функционери биле членови на Комунистичката партија на Грузија и биле назначени од Кавкаското биро на Болшевичката партија, самата именувана од Советскиот Сојуз. Сите други политички партии биле забранети, иако некои подземни дисидентски групи почнале да се организираат како партии во доцните 1970-ти, вклучувајќи ги Грузискиот Хелсиншки сојуз, Републиканската партија и Националната демократска партија.

### Развој од 1991 година

#### Независност и пуч
Политичкиот плурализам бил повторно воведен во Грузија по политичките реформи во Советскиот Сојуз кои следеле по трагедијата на 9 април 1989 година. Изборите отворени за сите партии биле закажани за 1990 година. Шест партии и пет блока учествувале на изборите за Врховниот совет во октомври 1990 година, на кои бил забележан поразот на Комунистичката партија и победата на коалицијата Тркалезна маса - Слободна Грузија, група антисоветски партии предводени од дисидентот Звијад Гамсахурдија. Последниот бил избран за претседател на Врховниот совет на ГССР, кој бил преименуван во Врховен совет и кој презел чекори кои на крајот довеле до прогласување независност на 9 април 1991 година 

Иако државните власти продолжиле да работат според Советскиот Устав од 1976 година, по независноста биле усвоени неколку промени за да се создаде претседателска република во француски стил. На 14 април, Звиад Гамсахурдија бил прогласен за претседател на Грузија, а претседателските избори одржани на 26 мај го потврдиле неговиот статус. Врховниот совет ја задржал исклучиво законодавната улога, додека извршната власт била контролирана од претседател и премиер назначени од него. Меѓународната граѓанска организација Хелсинки Воч ги опишала новите претседателски овластувања како „*опширни*“, давајќи му на претседателот право на вето, да објави војна и воена состојба, да го назначи премиерот, претседателот на Врховниот суд, државниот обвинител и и врховниот командант, имунитет од кривично гонење. Врховниот совет ги усвоил реформите со цел да се консолидира моќта на претседателот, вклучително и овластувањето да се назначуваат моќни префекти во региони кои одговараат само пред претседателот.
мини|Поглед на населба во Тбилиси за време на државниот удар 1991-1992 година.
Водачите на пучистите прогласиле Воен совет во јануари 1992 година со кој бил укинат Врховниот совет и сите државни институции. Воениот совет бил предводен од Тенгиз Китовани, Тенгиз Сигуа и водачот на Мкхедриони, Јаба Јоселијани и ги комбинирал извршната и законодавната власт, иако неговиот целосен состав никогаш не бил објавен. Во март 1992 година, Воениот совет се распуштил за да биде заменет со привремен Државен совет со кој претседавал Едуард Шеварнадзе. Државниот совет одржал национални избори во октомври 1992 година кога бил избран „Шеф на државата“ (Едуард Шеварнадзе) и парламент составен од 20 партии и четири блока. Во трите години од постоењето на Државниот совет, тој поминал низ решавање на судирот во Јужна Осетија, војна во Абхазија, државни реформи кои ја укинале премиерската функција и пишување на нов Устав.

#### Прв Устав
Набргу по државниот удар, Воениот совет донел резолуција со која формално бил обновен Уставот на Демократска Република Грузија од 1921 година. Државниот совет бил организиран според Законот за државна моќ од ноември 1992 година, познат и како „*Мал устав*“. Во март 1993 година, Парламентот формирал Државна уставна комисија со која претседавал Едуард Шеварнадзе ко станал автор на новиот Устав на Грузија. Парламентот го ратификувал Уставот на 24 август 1995 година, откако го изменил првичниот предлог за создавање претседателски систем на управување наместо претходно предвидената полупретседателска република.

Усвојувањето на Уставот било проследено со претседателски и парламентарни избори кон крајот на 1995 година, на кои биле реизбрани Едуард Шеварнадзе и неговата нова претседателска партија, Унијата на граѓани на Грузија. Наметнувањето на изборните прагови довело до брзо намалување на повеќепартискиот систем: бројот на партии во Парламентот се намалил на 14 во 1995 година и на четири во 1999 година. Граѓанската унија активно регрутирала водечки членови на опозициските партии, вклучувајќи го и Зураб Жванија од Партијата на Зелените, кој набрзо станал истакнат водач на Унијата на граѓани. Нејзината единствена силна опозиција бил регионалниот Синдикат на Демократската преродба на Аџарија, на чело со моќниот гувернер Аслан Абашидзе. Меѓутоа, внатрешната поделба во Граѓанската унија набрзо довела до создавање на различни фракции кои претседателот Шеварнадзе не успеал да ги обедини. Овие фракции се покажале како поефикасни во спротивставувањето на претседателот Шеварнадзе отколку опозициските партии. Најзабележително, фракцијата Реформатори се залагала за антикорупциски реформи против мнозинството од владата на Шеварнадзе.

#### Револуција на розите и претседателство на Саакашвили
лево|мини| Центарот на Тбилиси за време на револуцијата на розите.
Неефикасноста на владата на Шеварнадзе и намалената популарност на режимот довеле до пребегнување на бројни парламентарни пратеници од владејачката партија. Првата група што ја напуштила партијата ја претставувала деловната заедница и продолжила со формирање на нова партијс, Партијата на новите права (ПНП) во 2001 година. Ова довело до колапс на партијата, бидејќи бројни партиски функционери и пратеници пребегнале за да се приклучат или формираат други партии. Пребегнувањето продолжило во следните две години и ја оставило Унијата на граѓани на Грузија како далеку послаба партија со поддршка групирана во неколку региони. Национално движење (подоцна преименувано во Обединето национално движење). Во 2002 година, Зураб Жванија освновал своја партија, наречена Демократи. Про-претседателската фракција, предводена од влијателниот гувернер Леван Мамаладзе, успеала да ги разреши повеќето негови приврзаници од лидерски позиции во парламентарните комисии. Подоцна Жванија се здружил со Нино Бурјанадзе, кој во тоа време бил истакнат пратеник од Сојузот на граѓани. Грузиската Лабуристичка партија, опозициска партија која се прославила во последниве години, се позиционирала како аутсајдер за разлика од политичарите од Новото национално движење и Новата десница кои биле претставени во највисоките ешалони на законодавната и извршната власт.

На локалните избори во 2002 година, партиите на Националното движење, Лабуристичката партија и Новата десница постигнале значителен успех и стекнале одредена контрола над главниот град преку Општинското собрание на Тбилиси, каде што Националното движење и Лабуристичката партија формирале мнозинство. Михаил Саакашвили бил назначен за претседател на Собранието на Тбилиси („Сакребуло“) по договорот меѓу Националното движење и Лабуристичката партија. Ова му дало моќна нова платформа од која може да ја критикува владата. Унијата на граѓани на Грузија освоила само 70 од приближно 4.850 места во локалните собранија. Унија на граѓани на Грузија била обновена пред парламентарните избори во 2003 година, што се сметало за клучно судење пред претседателските избори во 2005 година. Сепак, рејтингот на популарноста на претседателот Шеварнадзе паднал на околу 5%, поткопувајќи го секој обид за заживување на Унијата на граѓани на Грузија под негово водство. Новата Унија на граѓани на Грузија понатаму се нашла поделена околу внатрешните спорови и немала ефективно лидерство кое би ги заменило на оние кои ја напуштиле партијата. И покрај фактот што опозициските партии уживале голема популарност, на парламентарните избори во 2003 година била реизбрана партијата на Шеварнадзе, по кое следеле обвинувањата за изборна измама од големи размери, што довело до Револуцијата на розите во ноември 2003 година. Револуцијата на розите претставува мирен развој - прва обоена револуција на постсоветскиот свет - и резултирала со оставка на Шеварнадзе и доаѓање на власт на триото: Михаил Саакашвили како претседател, Зураб Жванија како премиер и Нино Бурјанадзе како претседател на парламентот. Новиот парламент ги ратификувал уставните амандмани во 2004 година со кои се зголемиле овластувањата на претседателот и се поделиле овластувањата меѓу трите лидери.

Новата грузиска влада започнала големи реформи за да ја спречи распаднатата инфраструктура и длабоко вкоренетата корупција која била наследена по една деценија граѓански судири. Радикалните реформи биле донесени во полицијата, при што целата полиција била отпуштена во 2004 година за да се искорени корупцијата. Владата вовела либерални економски реформи за привлекување странски инвестиции и укинала неколку министерства и владини сектори. Била спроведена голема приватизација, трудовото законодавство било либерализирано, здравството било приватизирано, увозните тарифи биле намалени, контролата на капиталот била укината, даноците намалени, многу владини регулаторни агенции биле распуштени и забраната за странска сопственост на грузиско земјиште била укината. Реформите во образованието довеле до масовни отпуштања во академскиот сектор за да се отстрани раководството од советскиот период. Локалната самоуправа била централизирана, што довело до укинување на илјадници избрани селски совети. Законодавството во врска со крадците со закон било заострено за да се намали влијанието на подземјето врз јавниот живот. Ова довело до масовни апсења. Во 2005 година, Собранието го донел Законот за општо образование, со кој се ограничила наставата по веронаука во училиштата и употребата на верски симболи во училишниот простор за побожни цели.

Постреволуциската влада уживала голема поддршка од народот во почетните години, потврдена на претседателските избори во 2004 година на кои Саакашвили освоил 97% од гласовите  и на парламентарните избори истата година на кои на Националното движење му дало јасно мнозинство во законодавниот дом. Новата влада постигнала значителен напредок во искоренувањето на корупцијата. Во 2008 година, Транспаренси Интернешнл ја рангирала Грузија на 67-то место во својот Индекс за перцепција на корупцијата, со резултат од 3,9 поени од 10 можни. Ова претставува најдобар резултат меѓу земјите од ЗНД и драматично подобрување на резултатот на Грузија од 2004 година, кога земјата била рангирана на 133-то место со 2,0 поени. Стапката на криминал исто така била намалена и Грузија станала една од најбезбедните земји. БДП значително се зголемил во првите четири години, иако економските реформи не успеале да ја намалат сиромаштијата и значително да го зголемат животниот стандард. Скандалите како што е случајот со убиството на Сандро Гиргвлијани на крајот ја намалиле популарноста на владата.

Владата ги отстранила одредбите од Кривичниот законик со кои се криминализира клевета, наводно за да се заштити слободата на говорот на медиумите. Сепак, медиумскиот плурализам останал низок. Опозициските телевизиски канали се соочиле со значителни потешкотии при добивањето дозвола за емитување вести од Грузиската национална комисија за комуникации. За време на грузиските демонстрации во 2007 година, илјадници Грузијци незадоволни од владеењето на Саакашвили протестирале мирно на улиците на Тбилиси и Батуми. Владата одговорила со упад на протестите и затворање на опозициските канали како ТВ Имеди и Кавкасија. Овие настани довеле до конечно заминување на Нино Бурјанадзе од владејачката коалиција во 2008 година  Заедно со смртта на Зураб Жванија во 2005 година, ова му овозможило на Саакашвили да ги концентрира сите државни овластувања, потпомогнати од неколку моќни функционери (вклучувајќи го министерот за внатрешни работи Вано Мерабишвили, министерот за правда Зураб Адеишвили, и министерот за одбрана Давит Кезерашвили).

Во 2010 година, Парламентот ги ратификувал новите уставни амандмани со кои Грузија се претворила во полупретседателска република, зголемувајќи ги овластувањата на премиерот и правејќи ја улогата на претседателот поцеремонијална. Многу набљудувачи веруваат дека тие промени биле усвоени за да се гарантира останувањето на Саакашвили на власт по ограничениот мандат како претседател, иако Националното движење било поразено на парламентарните избори во 2012 година од партијата Грузиски сон.

#### Транзиција во Парламентарна Република
мини|Салата за седници на Парламентот во Кутаиси во април 2013 година.
„Грузиски сон“ дошла на власт на парламентарните избори во 2012 година како коалиција на неколку партии кои се противиле на претседателствувањето на Михаил Саакашвили. Нејзиниот основач, Бидзина Иванишвили, најбогатиот човек во Грузија, станал премиер за време на таканаречениот „ Период на кохабитација“, а Саакашвили останал претседател на Грузија со ограничени овластувања.

Мандатот на Саакашвили како претседател завршил кон крајот на 2013 година. Вториот ќе биде заменет со Ѓорѓи Маргвелашвили, кој станал четврти претседател на Грузија од 2013 до 2018 година. Иако Грузија била полупретседателска република до 2018 година, повеќето овластувања веќе се потпирале во рацете на Кабинетот на премиерот (Иванишвили бил следен од Иракли Гарибашвили во 2013 година, Ѓорѓи Квирикашвили во 2015 година и Мамука Бахтадзе во 2018 година). Уставните амандмани 2017-2018 година ја финализирале транзицијата на Грузија кон парламентарен систем на управување, отстранувајќи ги извршните овластувања на претседателот и правејќи го претседателството главно церемонијална улога.

#### Владеењето на „Грузиски сон“
Новата влада ги либерализира криминалните политики, спроведувајќи голема амнестија и укинувајќи последователни казни. Во 2013 година, парламентот усвоил нов Кодекс за работни односи во согласност со стандардите на Меѓународната организација на трудот (МОТ), а владата ја започнала Универзалната програма за здравствена заштита (УХП) која го направило здравственото осигурување спонзорирано од државата достапно во масовни размери. Неколку високи владини функционери од Обединетото национално движење биле уапсени под обвинение за злоупотреба на власта. Во ноември 2013 година, Бидзина објавил дека се повлекува од премиерската функција. Иванишвили изјавил дека неговата намера е да се врати во граѓанскиот сектор и да формира невладина организација. Четири дена по неговата оставка како премиер, тој поднел оставка како претседател на „Грузиски сон“. Многу набљудувачи, граѓански организации и опозициски групи тврдат дека Бидзина Иванишвили останал најмоќниот носител на одлуки во Грузија и покрај тоа што не извршува никаква јавна функција од 2013 година, главно како најголема финансиска сила зад Грузиски сон.

Иако „Грузиски сон“ започнал како блок од неколку партии, повеќето од нив ја напуштиле владејачката коалиција до 2016 година (најзначајно, Слободните демократи во 2014 година, Републиканската партија во 2015 година, и Националниот форум во 2016 година). На парламентарните избори во 2016 година, „Грузиски сон“ останал сам и го освоил уставното мнозинство, консолидирајќи ги сите лостови на власта. Партијата бргу влегла во судир со претседателот Маргвелашвили, и ја поддржал кандидатурата на Саломе Зурабишвили во 2018 година, која го освоила претседателството во вториот круг од гласањето против кандидатот на Обединетото национално движење Григол Вашадзе.

Во 2017-2018 година се случила голема уставна реформа што ја направила Грузија парламентарна република. Истите амандмани ги префрлиле парламентарните избори во Грузија на целосно пропорционален систем до 2024 година, ги укинале директните претседателски избори, наведувајќи дека Грузија треба да биде социјална држава. Освен тоа, била отстрана забраната за прогресивни даноци, странската сопственост на земјоделско земјиште, бил дефиниран бракот како заедница на жена и маж за основање семејство и интеграцијата во ЕУ и НАТО ја направиле како уставно утврдени надворешнополитички цели на Грузија.

Во надворешната политика со Русија, владата се обидела да го деескалира воениот судир со Русија и да ги нормализира односите преку промовирање „*мир преку трговија*“ и дипломатски ангажман. Во ноември 2012 година, премиерот Иванишвили назначил специјален пратеник за односи со Русија, Зураб Абашидзе (дипломатските односи меѓу земјите останале формално прекинати). Во декември 2012 година, грузиски и руски дипломати се состанале во Прага за да разговараат за проблематичните односи меѓу земјите првпат по крајот на војната во 2008 година. Ова станало познато како „*Формат Абашидзе–Карасин*“. Во јуни 2013 година, Русија го укинала ембаргото за грузиското вино. Грузија го продолжила извозот на вино во Русија за прв пат од 2006 година  Политиката ги намалила ризиците од воен судир, иако тензиите останале високи бидејќи Грузија ја продолжила евроатлантската интеграција и територијалните спорови останале нерешени. Во 2019 година имало бран протести и демонстрации против владата предизвикани од посетата на рускиот комунистички пратеник Сергеј Гаврилов на Грузија. Руската делегација ја посетила Грузија во рамки на сесијата на Меѓупарламентарното собрание за православието, планирано да се одржи во Парламентот на Грузија. Русија и Грузија, двете православни христијански народи, се дел од Собранието. Во текот на седницата, претседателот на Собранието Сергеј Гаврилов седнал во столчето резервирано со протокол за шефот на Парламентот и зборувал на руски јазик за православното братство на Грузија и Русија. Гаврилов претходно гласал за независност на Абхазија. Протестот, кој се влошил по обидот за упад во зградата на парламентот и насилното растурање од страна на специјалните сили, довело до тоа „Грузиски сон“ да вети изборни реформи и да ги одржи парламентарните избори следната година под целосно пропорционален систем. Во ноември 2019 година, неуспехот на Парламентот да ги усвои ветените уставни амандмани (предизвикани од противењето на амандманите од некои внатрешни фракции во Грузиски сон ) довело до парламентарен бојкот од страна на опозицијата и политичка криза.

На 8 март 2020 година, западните амбасадори посредувале во договорот меѓу Грузиски сон и неговата опозиција, иако одбивањето на претседателот Зурабичвили да го помилува Ѓорги Руруа (опозициски лидер уапсен за време на протестите во ноември 2019 година) довело до колапс на договорот, додека пандемијата КОВИД-19 спречил продолжување на протестите.
лево|мини| Поглед на грузиските протести во 2019 година
На парламентарните избори во 2020 година бил реизбран „Грузиски сон“ по трет мандат, иако опозицијата тврдеела дека изборите биле наместени и организирале протести, бојкотирајќи го новиот парламент и принудувајќи нова политичка криза. Таа криза завршила на 19 април 2021 година, кога опозициските партии и Грузиски сон потпишале нов договор со посредство на претседателот на Европскиот совет, Шарл Мишел, кој гарантирал изборни и судски реформи во замена за ослободување на Ника Мелија, лидер на УНМ, кој бил уапсен поради организирање насилство за време на протестите во 2019 година. Тој договор бил краткотраен, бидејќи најголемата опозициска партија, Обединетото национално движење, одбила да го потпише договорот, па поради тоа владејачката партија Грузиски сон го повлекла својот потпис за неколку месеци, велејќи дека договорот не ги постигнал своите цели.

Во јуни 2022 година, Европскиот совет ги издал „*12-те препораки*“, серија предлози за реформи што треба да ги спроведат грузиските власти пред да и биде доделен статус на кандидат за членство во Европската Унија. Иако првично бил даден рок до крајот на 2022 година за спроведување на реформите, неуспехот да се постигнат компромиси довело до тоа Европската комисија да се согласи да го одложи рокот до есента 2023 година.

На 14 декември 2023 година, Европската унија и доделила на Грузија кандидатски статус, признавајќи ги тековните напори на нацијата за интеграција во ЕУ. Одлуката, објавена од Европскиот совет, дошла заедно со започнувањето на преговорите за пристап со членките на Источното партнерство, Украина и Молдавија. И покрај многу ограничениот напредок во однос на овие препораки, одлуката на ЕУ ја одразува тековната посветеност на негување на дипломатските односи со Грузија и унапредување на аспирациите за интеграција на нацијата во Европската Унија.

## Централна власт
Грузија е парламентарна унитарна република, во која претседателот (кој служи како шеф на државата), Владата, Парламентот и судството ги делат овластувањата резервирани на националната влада, додека централната власт ги дели овластувањата со две автономни републики и 69 општини.

Централната власт, според Уставот, е поделена на четири гранки:

* **[[Претседател на Грузија]]**, кој служи како шеф на држава со ограничени извршни и дипломатски овластувања и моментално се избира преку директно гласање (одредба која треба да се промени во 2024 година).
* **Извршната власт**, која е предводена од премиерот на Грузија, кој се назначува од Парламентот, и е составена од 11 министерства и едно државно министерство, секое именувано од премиерот.
* **[[Парламент на Грузија|Парламент,]]** кој служи како еднодомно законодавно тело на Грузија (иако Уставот предвидува дводомен законодавен дом откако ќе се врати територијалниот интегритет на земјата) и кој се избира преку пропорционални избори со директно гласање.
* **Судска власт**, која е составена од Уставен суд, Врховен суд и пониски апелациони и општински судови кои се назначуваат и регулираат од Високиот совет на правдата.

Либералните изборни закони во Грузија создале енергичен повеќепартиски систем, со 15 политички партии кои делуваат во Парламентот на Грузија и уште седум во локалните канцеларии, иако постојниот систем го обесхрабрува постоењето на непартиски избрани функционери.

### Претседателство
мини|Грб на претседателот на Грузија
Претседателот на Грузија ја извршува функцијата шеф на државата со многу ограничени извршни овластувања, кои се регулирани со Поглавје 4 од Уставот на Грузија, но исто така и со членовите 25, 37, 38, 44, 46, 48, 56, 57, 58, 60., 64, 66, 68, 71, 72, 73 и 77 од Уставот.

### Претседателство

Претседателот на Грузија служи како шеф на државата со многу ограничени извршни овластувања, кои се регулирани со Четвртото поглавје од Уставот на Грузија, но исто така и со членовите 25, 37, 38, 44, 46, 48, 56, 57, 58, 60, 64, 66, 68, 71, 72, 73 и 77 од Уставот.

Уставот го дефинира претседателот како „*гарант на единството и националната независност на земјата*“. Како таков, функционерот служи и како врховен врховен командант на грузиските одбранбени сили и има должност „*да ја претставува Грузија во односите со странство*“. Последното овластување било предмет на редовни дебати, бидејќи Владата рутински се потпирала на клаузулата за согласност на Владата од член 52, која предвидува владини одобренија за која било од дипломатските активности на претседателот.

Претседателот има ограничени овластувања за именување и номинирање. Тој може да назначи еден член во Високиот совет за правда и имал овластување да ги номинира претседателите и членовите на одборот на Централната изборна комисија, по препорака на Комисијата за избор на кандидати, иако таа моќ била укината во јули 2023 година. Тој, исто така, ја дава последната потврда за владините номинации за началник на одбранбените сили и неколку други национални регулаторни тела.

На дискрециона основа, претседателот има овластување да дава помилување на осудените лица и да дава државјанство. Во време на национални вонредни состојби, премиерот го има правото да го советува претседателот да прогласи вонредна состојба (последна прогласена во мај 2020 година за време на пандемијата КОВИД-19) за која подоцна е потребно одобрение од Парламентот. За време на вонредната состојба, претседателот може да распушти кој било орган на општинската власт, но тоа бара и совет од премиерот и согласност од Парламентот. Претседателот има овластување да стави вето на законодавството, иако ветото може да биде отфрлено со едноставно парламентарно мнозинство, што го прави правото на вето во Грузија многу помалку значајно отколку во другите евроатлански демократии.

Актуелниот претседател е Саломе Зурабишвили, избрана за време на претседателските избори во 2018 година и последниот претседател што бил избран со директно избирање. Почнувајќи од 2024 година, Уставот на Грузија предвидува претседателски избори преку Изборен колеџ составен од законодавни, автономни републички и општински водачи. Претседателот Саломе Зурабишвили е и првиот претседател на чело на државата според нејзиниот целосно парламентарен систем на владеење.
### Извршна Влада

Владата на Грузија служи како извршна власт на државните институции на Грузија. На чело е премиер, кој е назначен од парламентарното мнозинство и потврден со гласање во Парламентот, и вклучува 10 министерства и едно државно министерство, како и неколку извршни агенции, кои се одговорни директно пред Владата (како што се Грузиската разузнавачка служба, Службата за државна безбедност, Државната служба за заштита на податоци и Специјалната државна служба за заштита). Иако Грузија е парламентарна република, нејзината извршна власт има значително големи овластувања, вклучувајќи ја и онаа за спонзорирање на законодавството, издавање извршни декрети и поседување ексклузивни овластувања за изготвување буџети.

Мандатот на Владата се остварува помеѓу два парламентарни избори и се формира со просто мнозинство од парламентот. Актуелен премиер е Иракли Гарибашвили од владејачката партија „Грузиски сон“, кој ја извршува функцијата од 2021 година.

Додека Канцеларијата на премиерот е уставно пропишана, министерствата можат да се формираат со едноставен парламентарен закон. Овластувањата на премиерот се значително поголеми од оние на претседателот, вклучително и во надворешната политика каде што првиот е единствениот орган со овластување да склучува меѓународни договори.

За поединечни назначувања на кабинетот не е потребно одобрение од парламентот, а Кабинетот се одобрува со едно гласање по назначувањето на нов премиер. Потребни се гласови за доверба откако ќе се смени мнозинството членови на Кабинетот. На премиерот му е дозволено да назначува вицепремиери. Во моментов, двајца членови на кабинетот ја носат таа титула: министерката за култура Теа Цулукиани и министерот за економија Леван Давиташвили.

Владата е овластена да ја организира територијалната администрација на Грузија надвор од нејзините автономни републики. Во моментов, има девет региони со директно администрирање на централната влада, која е претставена во тие региони од страна на „*државен претставник-гувернери*“ кои ги именува премиерот. Главниот град Тбилиси ужива посебен статус и не е вклучен во ниту еден од тие региони, иако не ужива дополнителна автономија од другите административни единици.
### Законодавна власт

Законодавната власт на Грузија моментално е еднодомна и е составена од Парламентот на Грузија, дефиниран со Уставот како „*врховно претставничко тело на земјата што ја врши законодавната власт, ги дефинира главните насоки на внатрешната и надворешната политика на земјата, ги контролира активностите на Владата*...“

Уставот предвидува теоретско дводомно законодавство „*по целосното обновување на јурисдикцијата на Грузија на целата територија на Грузија*“, ерго по решавањето на статусот на Абхазија и Јужна Осетија. Тогаш законодавниот дом би бил составен од:

* Совет на Републиката, составен од членови избрани пропорционално.
* Сенат, составен од членови избрани од автономните републики на Абхазија, Аџарија и други територијални единици на Грузија, и пет членови назначени од претседателот.

Засега, Парламентот е составен од 150 членови избрани со мешан изборен систем, со 30 членови избрани од едномандатните мнозински единици и 120 избрани преку целосно партиски пропорционален систем со природен изборен праг. Во 2024 година, изборниот систем треба да стане целосно пропорционален, со што ќе се укинат сите мнозински единици и ќе се постави изборен праг од 5%.

Парламентот е предводен од претседател (моментално Шалва Папуашвили) и прв заменик-претседател, додека на парламентарната опозиција и е дозволено да избере заменик-претседател, номиниран од најголемата фракција во опозицијата. Работата на Парламентот е поделена на комисии, како и на неколку специјални комисии, совети и група за доверба задолжена за надзор на политиката за национална безбедност. На секој пратеник му е дозволено да се приклучи на само една фракција (составена од најмалку седум члена) или политичка група (од два до шест члена) и моментално има две фракции и шест политички групи.

Секој пратеник има право да поставува прашања до јавните агенции, кои имаат мандат да дадат одговори. Фракцијата има право да повика член на Кабинетот на сослушување.

Иако Грузија е парламентарна република, улогата на Парламентот во создавањето политики е во голема мера намалена со текот на годините, при што повеќето овластувања се концентрирани во Кабинетот на премиерот. Предложените реформи за обезбедување на парламентарниот надзор вклучуваат барање парламентарни потврди за кабинетски и дипломатски назначувања, отстранување на овластувањата на Владата да го спонзорира законодавството и намалување на дискреционите овластувања на Владата.

### Судска власт

Грузија има централизиран судски систем, предводен од Уставниот суд на Грузија, тело составено од девет судии именувани со мандат од 10 години, со назначувања расфрлани помеѓу претседателот, Парламентот и Врховниот суд. Неговата одговорност е да ја провери уставноста на постојните законодавни, договори и извршни одлуки. Касациониот суд на Грузија е Врховен суд, составен од 28 судии назначени доживотно од Високиот совет на правдата и потврдени од Парламентот. Апелационите и општинските судови ги формираат заедничките судови на Грузија и се регулирани од Високиот совет за правда.

Високиот совет за правда е независно тело кое е уставно пропишано да „*обезбедува независност и ефикасност на заедничките судови, да именува и разрешува судии и да врши други задачи*“. Тој е составена од 15 членови, од кои 14 именувани со мандат од 4 години и претседател на Врховниот суд. Меѓу 14-те именувани, претседателот има право да назначи еден член, додека останатите се именувани од Парламентот и „*самоуправниот орган на судии на заедничките судови*“ (исто така наречен Конференција на судии на Грузија, која се состои од сите в.д. судии на сите нивоа).

Членот 65 од Уставот предвидува независно обвинителство предводено од генерален обвинител што го избира Собранието по предлагање за мандат од шест години од страна на Обвинителскиот совет. Последново е составено од 15 членови и постои за да „*обезбеди независност, транспарентност и ефикасност на Обвинителството*“.

Невладините организации финансирани од Запад го обвиниле Високиот совет за правда дека им служи на интересите на „*Судскиот клан*“ и дека ги користи неговите овластувања за унапредување или разрешување судии врз основа на нивните судски пресуди. На 5 април 2023 година, Стејт департментот на Соединетите Американски Држави санкционирал четворица сегашни и поранешни членови на Високиот совет за правда за наводни коруптивни практики.
### Проверки и рамнотежи

Формално, уставната рамка гарантира проверки и рамнотежи и институционална независност, при што претседателот има право на вето и право да номинира кандидати за Високиот совет на правдата и Националната банка на Грузија, парламентот ги потврдува тие номинации и го одржува правото на преовладување на вето, Владата ги спроведува законодавните одлуки и ги надгледува активностите на претседателот, и саморегулирачко судство. Сепак, некои набљудувачи сметаат дека недостигаат соодветни проверки и рамнотежи во грузиската политика.

Повеќето нацрт-закони усвоени на 10-тото свикување на Парламентот се иницирани од Владата, што укажува на ниско ниво на законодавна независност. Овластувањата за вето на претседателот биле  искористени двапати од 2019 година, двата пати отфрлени од Парламентот. Традиционално силните надзорни овластувања што ги имаат поединечни пратеници биле ослабени во последниве години, при што до 60% од парламентарните прашања поставени до јавните агенции останале неодговорени во 2023 година.

Од почетокот на 2021 година, тензиите меѓу претседателот Зурабичвили и Владата на Иракли Гарибашвили довеле до институционална војна меѓу претседателот и Владата. Во најмалку два наврати, Владата и забранила на претседателката да патува во странство, спречувајќи ја да ги посети Украина, Полска, Германија и Франција. Во март 2023 година, Владата објавила дека ќе поднесе две тужби до Уставниот суд против претседателката поради нејзината одлука да оди во неовластена посета на Брисел и Париз и поради нејзиното одбивање да потпише директни декрети за именување кандидати за амбасадори, номинирани од Владата, пред да ги отфрли тужбите неколку месеци подоцна. Во јуни 2023 година, Парламентот го отфрлил претседателското вето за нацрт-законот со кој се менува составот на Народната банка и ѝ дал на Владата повеќе овластувања за назначувањето на претседателот на банката. Во декември 2021 година, Парламентот го одобрил предлог-законот спонзориран од Владата со кој се укинала Службата на Државниот инспектор откако таа донела неколку пресуди со критика кон Владата.
## Автономни републики

Уставот на Грузија признава две автономни републики - Абхазија и Аџарија. Тоа биле двете автономни републики веќе формирани за време на Советскиот Сојуз и нивниот статус бил потврден по усвојувањето на Уставот во 1995 година. Статусот на Аџарија е предвиден со Договорот од Карс, во кој Грузија е членка. Чарлс Кинг го нарекол тој дел од договорот како „*редок пример во меѓународното право во кој внатрешната административна структура на една земја е обезбедена со договор со друга*“.

Автономните републики имаат право на свои извршни и законодавни структури, во форма на Влада и Врховен совет. Претседателот на Грузија го назначува претседателот на владата на автономните републики по „*консултации со политичките субјекти застапени во Врховниот совет*“, иако Консултативната клаузула на уставите на автономните републики е во голема мера непочитувана во современата практика, при што претседателот автоматски го назначува номиниран од мнозинството на Врховните совети. Актуелен претседател на Владата на Аџариската Автономна Република е Торнике Рижвадзе.

Иако Врховните совети се избираат со директно избирање истовремено со националните парламентарни избори, телата на Автономната Република Абхазија уживаат посебен статус бидејќи нејзината власт е во егзил од 1993 година. Според Законот за државна моќ од 1995 година, Врховниот совет на Абхазија е составен од оние членови на Врховниот совет кои останале лојални на Грузија во 1991 година и не се закажани избори сè додека воениот судир останува нерешен. Врховниот совет сепак избира нов претседател на Владата еднаш на секои пет години. Сегашен претседател на владата на Абхазија во егзил е Руслан Абашидзе.

Автономните републики уживаат повеќе одговорности од регионите и имаат свои независни агенции, вклучувајќи ги и Врховните изборни комисии и министерства. Нивните Врховни совети имаат право да го спонзорираат законодавството во Парламентот на Грузија и имаат право на места во Изборнен колеџ кој треба да биде инаугуриран во 2024 година. Тие имаат свои устави и се овластени да ги администрираат своите територии до степен утврден со грузиското законодавство. Уставот на Грузија го признава Апхаски јазик како официјален јазик на Автономна Република Абхазија.

Во 2007 година, Парламентот на Грузија го признал овластувањето на Привремената администрација на Јужна Осетија, ентитет создаден под водство на Димитри Санакоев од Јужна Осетија за да управува со териториите на Јужна Осетија под грузиска контрола во договор со грузиските власти. Додека Привремената управа продолжува да постои, Грузија ја изгубила контролата врз цела Јужна Осетија по Руско-грузиската војна во 2008 година. Јужна Осетија уживала статус на автономна област во советскиот грузиски устав. Во 1990 година, кога автономната област на Јужна Осетија ја прогласила својата независност од Грузија, Врховниот совет на Грузија гласал за укинување на нејзиниот статус за да се спречи сепаратизмот. Во денешно време некои се залагаат за уставно признавање на автономијата на Јужна Осетија како потенцијално компромисно решение во воениот судир.
### Локални власти
### Општини

Грузија е поделена на 69 општини, иако само 63 се на територијата контролирана од грузиската влада, а останатите шест поделени се наоѓаат во Абхазија и Јужна Осетија. Општините имаат право на сопствена самоуправа според член 7 од Уставот, кој вели дека граѓаните „*работите од локално значење ги регулираат преку локалната самоуправа*“. Општините и нивните граници ги утврдува Владата и ги потврдува Собранието.

Општините се управувани од градоначалник и општинско собрание локално познато како „*Сакребуло*“ (საკრებულო). И двете тела  се избираат со непосредно гласање за четиригодишен мандат, а Сакребуло се избира со мешан мнозинско-пропорционален систем. Бројот на членови на Сакребуло варира во секоја општина. Градоначалниците се одговорни за спроведувањето на уредбите усвоени од Сакребуло, и иако локалните буџети ги утврдува Канцеларијата на градоначалникот, финансирањето се обезбедува исклучиво од централната власт. На локалните самоуправи им е доверено да носат одлуки во согласност со националното законодавство и за сите прашања кои не спаѓаат во ексклузивните овластувања на централната власт или автономните републики. Од 2024 година, единиците на локалната самоуправа ќе имаат право на застапеност во Изборниот колегиум.

Уставот на Грузија, исто така, предвидува економска зона Анаклија, која ќе работи под „*специјален правен режим*“ откако ќе се воспостави. Тоа е единствената уставно пропишана специјална економска зона со посебен правен режим, иако слични може да создаде и Парламентот на Грузија.

### ППЈП
Правните права според јавното право (ППЈП) се автономни организации на локално, автономно или централно ниво создадени со законски или извршен декрет за да вршат политички, образовни, културни или други активности под јавна контрола. Тие се слични на посебните области во западните демократии, иако грузиските ППЈП немаат надзорни одбори, именувани раководства и не се финансиски автономни.

Практично секое министерство, државен орган и општина има формирано ЗИСО. Некои од најпознатите ППЈП се јавните универзитети, владините бироа и културните институции.

Критичарите тврдат дека недостатокот на финансиска транспарентност ги трансформирал во механизам за дистрибуција на административни ресурси за време на изборните кампањи.
## Избори
### Историски развој

Сите избори од 1990 година се одржуваат под универзално директно право на глас за сите граѓани над 18 години и на нив може слободно да учествуваат сите политички партии регистрирани од Централната изборна комисија. Првите повеќепартиски избори во современа  Грузија биле одржани во 1990 година за да се избере 250-члениот Врховен совет на Грузиската ССР и довеле до победа на изборниот сојуз познат како блокот „Тркалезна маса - Слободна Грузија“, кој бил  на чело на прогласувањето независност на Грузија од СССР. Тие избори се одржале во мешан мнозинско-пропорционален систем, при што 125 членови биле  избрани во едномандатните мнозински единици и 125 избрани пропорционално од оние партии кои го поминале прагот од 4 отсто.

Иако Врховниот совет бил укинат по државниот удар 1991-1992 година, во 1992 година биле  одржани нови законодавни избори за да се избере парламент од 225 членови, вклучувајќи 75 избрани во мнозинските области и 150 на пропорционални избори. Пропорционалниот дел од овие избори се одржале под природен праг, што значи дека секоја партија што ќе освои најмалку 0,67% од гласовите има право на место во парламентот, што довело до најповеќепартискиот парламент во историјата на Грузија, со 20 политички партии и четири изборните блокови освојуваат мандати. Единствените други парламентарни избори одржани со природен праг (иако за само 120 пратенички места) биле изборите во 2020 година, на кои седум партии и два блока освоиле места.

Сите парламентарни избори од 1995 до 2016 година биле одржани по мешан мнозинско-пропорционален систем, иако се воведуваат промени од избори во избори. По отворените избори во 1992 година, Уставот на Грузија од 1995 година предвидува изборен праг од 5%, што значително го намалил бројот на избраните субјекти на девет партии и два блока. Прагот повторно се зголемил во 1999 година на 7% и  останал на тоа ниво до парламентарните избори во 2008 година, кога загриженоста за демократскиот стандард на толку висок праг ги натерало властите да се вратат на прагот од 5%. Оттогаш сите избори се одржани под прагот од 5 отсто (освен изборите во 2020 година). На сите парламентарни избори помеѓу 1995 и 2008 година, имало 75 едномандатни мнозински области, иако окупацијата на долината Кодори и Јужна Осетија од страна на руските сили во 2008 година довело до откажување на две области.

Како резултат на демонстрациите во 2019 година, бил предложен уставен амандман за укинување на сите едномандатни области и одржување на целосно пропорционални избори без праг. Амандманот не успеа, предизвикувајќи политичка криза која траела до јуни 2020 година, кога владејачката партија „Грузиски сон“ и опозициските партии се согласиле на компромисно решение со кое се намалил бројот на мнозинските области од 73 на 30 и се зголемиле пропорционалните избрани пратеници од 77 на 120 со природен праг. Овој компромис бил искористен само на изборите во 2020 година и иако мнозинските области биле укинати, прагот од 5 отсто бил поставен да се врати во 2024 година.

Грузија има одржано седум претседателски избори од 1991 година, вклучително и два предвремени избори (во 2004 и 2008 година). Учество на претседателските избори било отворено и за сите политички партии регистрирани од ЦИК. Изборите во 2018 година забележале најголем број претседателски кандидати (26) и биле први избори во втор круг. Највисока излезност на изборите во претседателски натпревар била забележана во 2004 година (88%) како последица на Револуцијата на розите, додека најниска била забележана во 2013 година (47%). Изборите во 2018 година биле последните претседателски избори одржани со директно право на глас, бидејќи Изборниот колегиум треба да го избере следниот претседател.

Во 1992 година, Грузија одржала избор за шеф на државата (кој исто така бил и претседател на парламентот), позиција накратко воспоставена по државниот удар 1991-1992 година за да го замени соборениот претседател Звијад Гамсахурдија. Едуард Шеварнадзе бил избран и бил на оваа позиција до претседателските избори во 1995 година.

Општинскиот изборен систем во Грузија бил нерегуларен со постојани промени бидејќи децентрализацијата и количината на јавен придонес во локалната власт биле предмет на дебати во секоја национална администрација од независноста. Првите локални избори во Грузија се одржале на 30 април 1991 година и се сметаат за први демократски избори во Грузија по независноста, иако нивните резултати биле откажани неколку месеци подоцна од страна на Воениот совет, по што сите локални власти биле директно управуваниа од централната власт. Во 1998 година, реформите во децентрализацијата овозможиле локални избори на општинско ниво и вкупно 10.693 членови биле избрани во 1.031 совет според мешан изборен систем (големите градови одржале пропорционални избори, а помалите единици одржале мнозински избори). Во 2002 година, централната влада за прв пат дозволила директни избори за градоначалник низ целата земја, освен за Тбилиси и Поти чии градоначалници биле назначени од претседателот на Грузија. Но, реформата на локалната власт од 2005 година ги укина сите локални градски совети и ги одржувала само општинските собранија (Сакребулоси). Директни избори за градоначалници во сите општини биле воведени во 2010 година. Изборните реформи кои ја обесхрабриле децентрализацијата и го охрабриле повеќепартиското од 2010 година, ги укинале изборите за окружни префекти, истовремено намалувајќи го бројот на мнозинските единици за да се зголеми уделот на пропорционалните избори во сите општини.

Грузија одржала два референдуми (Референдумот за независност од 1991 година и гласањето во 2003 година за намалување на бројот на пратеници од 235 на 150) и два плебисцита (двата во 2008 година; еден за поддршка на членството во НАТО и еден за закажување предвремени парламентарни избори за пролетта таа година) во поновата историја. Според грузиското законодавство, референдумите, за разлика од плебисцитите, имаат обврзувачка сила. Најголем одѕив на гласачите на сите грузиски избори во историјата бил забележан за време на референдумот во 1991 година (91%)

### Тековни процедури

Изборните процедури за Парламентот се утврдени со членот 37 од Уставот на Грузија, кој предвидува 150 избрани членови на парламентот во една повеќемандатна изборна единица за 4-годишен мандат преку пропорционално, универзално и директно гласање. Партиите кои ќе го надминат изборниот праг од 5% ќе имаат право на пратенички места во Парламентот. Не постојат барања за поднесување петиции или финансиски барања за политичките партии да добијат пристап до гласачките ливчиња, иако од сите партии се бара да исполнат родова квота со тоа што ќе имаат најмалку една жена на секои четири имиња во нивните изборни листи (оваа одредба ќе биде на сила до 2032 година). Парламентарните избори во 2024 година се првите што ќе се одржат според целосно пропорционален систем.

Последните претседателски избори одржани под директно право на глас се одржале во 2018 година. Почнувајќи од 2024 година, претседателските избори ќе се одржуваат еднаш на секои четири години, а претседателот ќе го избира Изборен колегиум составен од 300 членови, вклучувајќи ги сите членови на парламентот, сите членови на Врховните совети на Абхазија и Аџарија и партиски претставници на општинските владите избрани врз основа на пропорционална географска застапеност и партиска поддршка.

## Наводи

## Дополнителна литература
* Mataradze, Teona; Mühlfried, Florian: "Leaving and Being Left Behind: Labor Migration in Georgia" in the Caucasus Analytical Digeast No. 4
* Organized Crime and Illegal Trafficking in the Caucasus. Articles in the Caucasus Analytical Digest No. 9
* Cooley, Alexander; Mitchell, Lincoln: "Georgia: The Interconnections between Democracy and Security" in the Caucasus Analytical Digest No. 17
* Anti-Corruption Reforms in Georgia. Articles in the Caucasus Analytical Digest No. 26