Киднапирање и убиство на Алдо Моро

**Киднапирањето и убиството на Алдо Моро**, исто така во Италија познато како **случајот Моро** (италијански: *caso Moro*}}) — важен настан во италијанската политичка историја. Утрото на 16 март 1978 година, денот кога новиот кабинет предводен од Џулио Андреоти требало да биде подложен на гласање за доверба во италијанскиот парламент, автомобилот на Алдо Моро, поранешен премиер и тогашен претседател на Христијанско-демократската партија (италијански: *Democrazia Cristiana*, или ХП, релативно мнозинска партија во Италија во тоа време), бил нападнат од група екстремно левичарски терористи познати како Црвени бригади (италијански: *Brigate Rosse*, или ЦБ) во Вија Фани во Рим. Пукајќи со автоматско оружје, терористите ги убиле телохранителите на Моро - двајца *карабинери* во автомобилот на Моро и тројца полицајци во следниот автомобил, по кое го киднапирале. Настаните остануваат и денес национална траума. Ецио Мауро од *Ла Република* ги опишал настаните како италијански 11 септември. Иако Италија не била единствената европска земја што доживеала екстремистички тероризам, што исто така се случило во Франција, Германија, Ирска и Шпанија, убиството на Моро претставува апогеј на италијанските години на водство.

На 9 мај 1978 година, телото на Моро било пронајдено во багажникот на Рено 4 во Вија Каетани по 54 денови затвор. Моро бил подложен на политичко судење од страна на „народен суд“ формиран од Црвените бригади (ЦБ), кој побарал од италијанската влада размена на затвореници. Автомобилот со телото на Моро бил пронајден многу блиску до двете локации на националните канцеларии на ДК и Италијанската комунистичка партија (италијански: *Partito Comunista Italiano*, или ПКИ, најголемата комунистичка партија во Западна Европа) во Рим. Црвените бригади биле против Моро и историскиот компромис на ПКИ. На 23 јануари 1983 година, италијанскиот суд осудил 32 членови на ЦБ на доживотен затвор за нивната улога во киднапирањето и убиството на Моро, меѓу другите злосторства. Многу елементи и факти никогаш не биле целосно расчистени, и покрај низата испитувања, и тоа довело до постоење на голем број алтернативни теории за настаните, вклучително и теории на заговор.

## Киднапирање
### Напад во Вија Фани
Терористите подготвиле заседа со паркирање на два автомобили преку Марио Фани, што, откако ќе се преместат, ќе ги спречат автомобилите на Моро да избегаат. Според официјалната реконструкција на следните судења, во нападот учествувале единаесет лица. Други реконструкции известуваат за присуство на десет лица, вклучително и набљудувач, а други споменуваат до дваесет луѓе кои учествувале во заседата.  Постои и сомнеж во изјавите на терористите, кои биле основа за официјалните извештаи, како и во точниот идентитет на членовите на тимот од заседата. Присуството на самиот Моро во Вија Фани за време на заседата, исто така, било доведено во прашање по откритијата во 1990-тите. Според наодите од судските истраги, во спроведувањето на планот учествувале единаесет лица. Бројот и идентитетот на вистинските учесници неколкупати бил доведен во прашање, а дури и признанијата на Црвените бригади биле контрадикторни по одредени точки.

Во 08:45 часот, членовите на Црвените бригади ги зазеле своите позиции на крајот од Вија Фани, надолна улица во северниот дел на Рим. Четворица од нив биле облечени во униформи на екипажот на авиокомпанијата Алиталија. Бидејќи сите членови на тимот не се познавале, униформите биле потребни за да се избегне пријателски оган. Во горниот дел од патот и од десната страна, Марио Морети се наоѓал во Fiat 128 и со лажна дипломатска табличка. Алваро Лојаконо и Алесио Касемири биле во друг Fiat 128 неколку метри понапред. Од спротивната страна на улицата имало трет Fiat 128, со Барбара Балзерани внатре, свртена кон очекуваниот правец од кој ќе пристигне Моро. Бруно Сегети бил во четврти автомобил, Fiat 132, во близина на раскрсницата каде што завршува улицата. Моро излегол од својата куќа неколку минути пред 09:00 часот со син Фиат 130 управуван од Доменико Ричи. Друг *карабинер*, маршалот Оресте Леонарди, седнал покрај него. Леонарди бил шеф на тимот на телохранителите. Фиат 130 го следел бела Алфета со тројцата преостанати телохранители: Франческо Зици, Џулио Ривера и Рафаеле Јоцино.

Заседата започнала во 9 часот кога преку Фани влегле двата автомобили со Моро и неговите телохранители. Рита Алгранати, видиковец поставен на аголот на Вија Трионфале, мавтал со еден куп цвеќиња за да ги предупреди терористите и потоа тргнал со мопед. Фиатот 128 на Морети излетал на патот пред автомобилот на Моро, кој налетал на задниот дел од автомобилот на Морети и останал блокиран помеѓу него и Алфетата на телохранителите. Ричи се обидел со маневар за бегство, но бил спречен од Mini Minor случајно паркиран на раскрсницата. Автомобилите на Моро конечно биле заробени одзади од 128-те на Лојаконо. Во тој момент, четворица вооружени терористи скокнале од грмушките на страните на улицата, пукајќи со автоматски пиштоли; судските истраги ги идентификувале како Валерио Моручи, Рафаеле Фиоре, Просперо Галинари и Франко Бонисоли. Овој маневар бил сличен на оној што го користиела германската крајнолевичарска фракција на Црвената армија (РАФ). Еден неидентификуван сведок изјавил дека за време на заседата се слушнал германски глас, што довело до претпоставка за учество на членови на РАФ во заседата.
мини|Жртвите на нападот. Горе е Оресте Леонарди, од лево кон десно се Рафаеле Јоцино, Франческо Зици, Џулио Ривера и Доменико Ричи.
Во 9:03, анонимен повик до службата за итни случаи 1–1–3 ( *Полиција ди Стато*) објавил дека имало пукање кај Вија Фани. Биле испукани 91 куршуми, од кои 45 ги погодиле телохранителите, кои сите биле убиени. 49 истрели дошле од едно оружје, автомат ФНАБ-43 и 22 од друг од истиот модел. Останатите 20 истрели дошле од друго оружје, меѓу кои и Берета М12 . Први биле убиени Ричи и Леонарди, кои седеле на предното седиште на првиот автомобил. Моро веднаш бил киднапиран и насилно внесен во Фиат 132, кој бил до неговиот автомобил. Во исто време терористите ги застрелале другите тројца полицајци. Единствениот полицаец кој можел да возврати двапати бил Јоцино; веднаш бил удрен во глава од Бонисоли. Сите чувари освен Франческо Зици, кој починал во болница неколку часа подоцна, починале на местото на настанот. Синиот Fiat 132 бил пронајден во 09:40 во Вија Лучинио Калво со дамки од крв внатре. Останатите автомобили користени во заседата исто така биле пронајдени во следните денови на истиот пат; Според изјавите на припадниците на ЦБ, автомобилите биле оставени на патот истиот ден.

На 16 март, придружниците во Вија Фани не носеле оружје, кое наместо тоа се чувало во багажникот на автомобилите; Сопругата на Моро , Елеонора Кјаварели, за време на судењето изјавила дека оружјето било во багажникот затоа што „*овие луѓе не знаеле да користат оружје бидејќи никогаш немале вежба за пукање, не биле навикнати да ракуваат со нив, па затоа пиштолите биле во багажникот. Леонарди секогаш зборуваше за тоа: „Чувајте ги на дофат на раката, но немале искуство за нивна употреба. Со месеци се одвиваше вака Маршалот Леонарди и капралот Ричи не очекуваа заседа, бидејќи нивното оружје беше ставено во торбата, а една од двете футроли беше дури и во пластична постава*„. Последната изјава на Кјаварели ја оспорила вдовицата на Леонарди, која изјавила дека нејзиниот сопруг „*неодамна одел наоколу вооружен бидејќи забележал дека автомобил го следи*“. Во процедуралните документи има упатувања на бројни барања од надзорникот и од самиот Моро за концесија на блиндиран автомобил.  На 6 декември 2017 година, најновата Комисија за масакр изјавила дека оклопниот автомобил можел да биде доволен за да се спречи нападот на Вија Фани. 
лево|мини| Слика од настаните по нападот
Црвените бригади ја презеле одговорноста за нападот во телефонски разговор до *АНСА*. Во 10:00 часот, Пјетро Инграо, тогашниот претседател на Домот на пратеници на Италија, ја прекинал парламентарната седница и објавил дека Моро бил киднапиран. На изборите истиот ден, четвртата влада на Андреоти добила големо мнозинство гласови, вклучувајќи ги и оние на неговите традиционални непријатели, особено ПКИ.  Пред киднапирањето, ПКИ требало да влезе во владата, но вонредната состојба ја променило ситуацијата, што резултирало со друг кабинет под цврста контрола на ДЦ. Секретарот на ПКИ, Енрико Берлингуер, зборувал за „*обид да се запре позитивен политички процес*“, додека Лусио Магри, претставник на Партијата за пролетерско единство, бил загрижен за лицемерието на донесување закони за ограничување на личната слобода како реакција на масакрот, велејќи дека „*тоа би играло во рацете на стратегијата на субверзија*“. Тој побарал интроспекција од властите и искрена подготвеност да се справи со проблемите кои, според неговите зборови, „*се во основата на економската и моралната криза*“.

Марио Феранди, милитант на Прима Линеја со прекар *Кониљо* (Зајак), подоцна изјавил дека кога веста за киднапирањето и убиството на телохранителите се проширила за време на демонстрациите на работниците, дошло до момент на чудење, по што следел момент на еуфорија и вознемиреност бидејќи постоело чувство дека нешто ќе се случи толку големо што работите нема да бидат сосема исти. Тој потсетил дека студентите присутни на настанот ги потрошиле парите на *Cassa del circolo giovanile* (Фонд за младински клубови) за да купат шампањ и да наздрават со работниците од мензата.

### Мотиви
мини|Џулио Андреоти во 1979 година
За причините за киднапирањето е напишана голема количина литература. Киднапирањата на Црвените бригади биле различни од оние во латиноамериканските или европските групи по тоа што, со два главни исклучоци, тие биле следени не за непосредни практични можности, туку за симболични цели, каде што целниот симбол претставувал акција кон симболизираниот ентитет. Првично, Црвените бригади се фокусирале на менаџерскиот персонал и десничарските синдикалци од најголемите фирми во земјата, како што се Алфа Ромео, Фиат и Сит-Сименс.  До 1974 година, со намалувањето на мобилизацијата на работничката класа, тие го префрлиле фокусот од фабриките кон државата и нејзините институции; во 1976 година, тие особено го опишувале судството како „*најслабата алка во синџирот на моќ*“. Последователно, тие почнале да таргетираат политичари. Од 1972 година, тие извршиле уште осум симболични киднапирања. Сите тие следеле слична стратегија во која жртвата била подложена на скратено судење и држена во заробеништво во период од 20 минути до 55 дена, а потоа пуштена неповредена. Моро, деветтото од тие симболични киднапирања, бил единственото што резултирало со убиство.

Црвените Бригади го избрале Моро поради неговата улога како посредник меѓу Христијанската демократија (ДП) и Италијанската комунистичка партија (ПКИ), двете главни партии во Италија во тоа време, кои и двете учествувале во четвртата влада на Андреоти. Тоа би претставувало првпат од 1947 година, ПКИ да има владина позиција, макар и индиректна. Успехот на киднапирањето на тој начин би го запрел подемот на ПКИ во италијанските државни институции, потврдувајќи ги ЦБ како клучна точка во идната револуционерна војна против капитализмот. Според други, како што е Серџо Заволи, ЦБ имале за цел да ја нападнат целата ДП, кои биле главниот експонент на режимот кој, како што е опишано во првото коминике на ЦБ по киднапирањето „*со години го потиснуваше италијанскиот народ*“. Додека ЦБ ја опишале демохристијанската партија како нивен главен непријател уште во 1975 година, кога нејзините канцеларии почнале да се уништуваат или опустошуваат, физичкото насилство започнало во 1977 година и ескалирало со убиството на Моро. Според подоцнежните терористички декларации, во месеците пред киднапирањето , ЦБ го предвиделе и киднапирањето на другиот водач на партијата, Џулио Андреоти. Ова било напуштено откако оценале дека полициската заштита на Андреоти е премногу силна. Иако сè повеќе слабеела во политичкиот живот, ДП останала главната владина партија до 1994 година. Во 1981 година, Џовани Спадолини, кој не бил член на партијата, станал премиер на Италија во сојуз со партијата; тоа било прв пат од формирањето на Италијанската Република. Други тројца кои не се членки на ДП подоцна станале премиери во сојуз: Бетино Кракси (во 1983 година), Џулијано Амато (во 1992 година) и Карло Азељо Чампи (во 1993 година). Непосредна последица од киднапирањето било исклучувањето на ПКИ од кој било владин кабинет во следните години.

Во текот на нивното постоење, ЦБ генерално биле спротивставени од други екстремно леви групи, како што се Лота Континуа и Потере Операјо, и биле изолирани од италијанската политичка левица, вклучително и од ПКИ, која зазела цврст став против тероризмот и киднапирањето на Моро; ЦБ се спротивставиле на нивниот историски компромис со Моро и ДП.  Со киднапирањето и убиството на Моро, тие биле клучни во блокирањето на патот на ПКИ до владата. Според зборовите на историчарот Дејвид Бродер, наместо со своите постапки да предизвикаат радикализација на италијанскиот политички пејзаж како што се надевале, нивните постапки резултирале со антикомунистички удар и пад на вонпарламентарната левица. Во тоа време, активностите на ЦБ биле осудувани од Лота Континуа и Потере Операјо, кои биле поблиски до автономистичкото движење. Оние како Лота Континуа ја споделувале потребата за вооружена самоодбрана од полицијата и фашистичкото насилство, но биле критички настроени кон терористичките акции, кои ги сметале за елитистички и контрапродуктивни и ги осудиле ЦБ како катализатор наместо одговор на репресијата. Лота Континуа го довела во прашање тврдењето на ЦБ дека елиминирањето на поединечните капиталисти би ја зајакнало класната организација. По неговото распуштање, весникот за континуитет Lotta Continua имал еден наслов „*ниту со државата, ниту со Црвените бригади*“.

### Затворање
Точната местоположба на местото каде бил затворен Моро е спорна. Оригиналната реконструкција во судењата навела дека станува збор за стан во Вија Камило Монталчини 8 во Рим, кој бил во сопственост на член на ЦБ неколку години, и дека Моро бил убиен таму во подземна гаража за паркирање. Месеци по киднапирањето, тој стан бил ставен под истрага од Централната безбедносна оперативна единица, како управа за политички криминал на италијанската полиција, и затоа бил напуштен од Црвените Бригади.

Братот на Моро, Карло Алфредо, судија и автор на *Storia di un delitto annunciato*, тврдел дека Моро не бил приведен во Вија Монталчини, туку на некоја приморска местоположба. Неговата теорија се заснова на фактот дека во автомобилот заедно со телото на Моро биле пронајдени остатоци од песок и вегетација. Понатаму, телото на Моро имало генерално добар мускулен тон и според него ова, заедно со неколку противречности во изјавите на терористите, се коси со традиционалниот став дека Моро бил затворен во многу тесна ќелија со малку простор за движење. Повеќе докази пронашол геологот Дејвид Бресан, кој покажал дека врз основа на одредени микрофосили и зрна магматска карпа пронајдени на жртвата и автомобилот, Моро морал да се наоѓал на вештачка плажа, за разлика од природна речна плажа во близина на делтата на реката Тибар. Додека киднаперите подоцна тврделе дека се обиделе да ги доведат во заблуда инспекторите истурајќи вода и песок врз жртвата и во автомобилот, форензичарите изразиле сомневање дека убијците во тоа време биле свесни за зрната песок како можни докази за кривично дело и веројатно немало да помине низ такви напори.

### Писмата на Алдо Моро
мини|Франческо Косига, кој ги предводел кризните комитети и бил претседател на Италија помеѓу 1985 и 1992 година
За време на неговиот притвор, Моро напишал 86 писма до главните членови на Демохристијанската Партија (ДП), неговото семејство и до папата Павле VI.  Некои пристигнале кај своите адресати, додека други кои не биле испратени подоцна биле пронајдени во друга база на ЦБ во Вија Монте Невосо, Милано. Во писмата Моро ја истакнал можноста за преговарање за негово ослободување доколку се добие помош од колегите од неговата партија и од највисоките личности во Италијанската Република. Некои од писмата на Моро наводно содржат скриени алузии и навестувања. Во едно писмо до Паоло Емилио Тавијани испратено на 9-10 април и приложено во Комуникација бр. 5 на ЦБ, тој прашал: „*Дали можеби зад [тврдокорниот став кон преговорите] против мене постои американска или германска инструкција*?

Писателот Леонардо Скијаша сугерирал дека во своите писма Моро вклучувал индиции за неговата позиција, како кога на својата сопруга и напишал „*Тука сум со полно здравје*“ на 27 март за да укаже дека е во Рим. Во писмото од 8 април, Моро започнал енергичен напад врз Бенињо Заканини, национален секретар на ДП, Франческо Косига, тогашен министер за внатрешни работи, како и врз целата негова партија. Тој напишал: „*Се разбира, не можам да се спречам да ја подвлечам злобата на сите демохристијани кои не се согласуваа со мојот став... И Заканини? Како може да остане спокоен во својата позиција? И Косига не можеше да смисли никаква можна одбрана. Мојата крв ќе падне над нив*“.

Сомнежите биле фрлени околу целосното објавување на писмата на Моро. Генералот *на карабинерите* Карло Алберто дала Кјеза (тогашен координатор на борбата против тероризмот во Италија, подоцна убиен од сицилијанската мафија) пронашол копии од некои претходно непознати писма во стан што го користеле терористите во Вија Монте Невосо. Од засега непознати причини, откритието со години не било јавно обелоденето. За време на киднапирањето, преовладувало мислењето дека Моро не уживал целосна слобода да пишува. И покрај тоа што сопругата на Моро изјавила дека го препознава неговиот стил на пишување во нив, писмата се сметале, ако не директно диктирани од терористите, барем за да бидат инспирирани или контролирани од нив. Некои експерти во комисијата за анализа формирана од Косига првично изјавиле дека Моро бил предмет на перење мозок.  Косига подоцна признал дека делумно го напишал говорот одржан од Андреоти во кој се вели дека писмото на Моро треба да се смета за „*морално автентично*“.

Дека Моро боледувал од Стокхолмски синдром, се сомневаат во двата извештаи од истрагата на италијанскиот парламент за аферата Моро. Според ова гледиште, Моро бил на врвот на своите способности, бил многу препознатлив, а во одреден момент токму тој ги водел преговорите за сопствено ослободување и спас. Овој став бил поддржан од Шаша, кој го дискутирал во извештајот на малцинствата што тој го потпишал како член на првата парламентарна комисија и во неговата книга *L'Affaire Moro*. Моро никогаш не бил измачуван од Црвените бригади во текот на 55-те денови. Во 1990-тите, Индро Монтанели остро ги коментирал писмата напишани за време на киднапирањето. Тој напишал: „*Секој на овој свет има право да се плаши. Но, државник (а Моро беше државата) не може да се обиде да ја наведе државата на преговори со терористите кои во целина, при киднапирањето на Вија Фани, оставија на асфалтот петмина мртви меѓу карабинерите и полицајците*“.  Тој исто така бил остро критичен кон вдовицата на Моро, која последователно ги обвинила ДП и италијанската политичка класа воопшто за неговата судбина. Во 1982 година, тој напишал:Имаше нешто речиси блескаво во тонот со кој оваа црна вдовица на политиката зборуваше за политичарите и во нејзиниот напорен гест да покажува со прст кон сите. На сите, односно, освен на луѓето што го убиле нејзиниот сопруг. Таа не упати никакви обвиненија против нив. Според извештаите што ги прочитав, таа не изговараше реченици, не ги ни погледна. Да беше до неа, судењето на терористите ќе беше судење на ДП [партијата], чиј претседател беше нејзиниот сопруг; на владата на која нејзиниот сопруг беше и архитект и гарант; и на [членовите на] безбедносните служби чии гробови ги ископал

### Комуникации и преговори
Во текот на 55-те дена од притворот на Моро, Црвените бригади издале девет соопштенија во кои ги објасниле причините за киднапирањето. Во соопштението бр. 3 се вели:Сослушувањето, чија содржина веќе ја опишавме, продолжува со целосна соработка на затвореникот. Неговите одговори сè повеќе ги разјаснуваат контрареволуционерните линии што ги спроведуваат империјалистичките бази; тие јасно ги оцртуваат контурите и телото на „новиот“ режим што во нашата земја се воспоставува во обновата на Империјалистичката држава на мултинационалните компании и кој како стожер ја има Христијанската демократија. ... Моро е запознаен и дека не е единствениот, дека тој е, навистина, повисокиот експонент на режимот; на тој начин тој ги повикува другите архиереи да ги споделат со него одговорностите и им упатува жалба што звучи како експлицитен повик за „совина“.Црвените бригади предложиле да се замени Моро за затворени терористи (Комуникација бр. 8). Подоцна прифатиле да го разменат за еден терорист. На 22 април 1978 година, папата Павле VI одржал јавен говор и побарал од ЦБ да го вратат Моро на неговото семејство, прецизирајќи дека таквиот чин исто така треба да биде „без услови“. Моро, кој претходно му напишал писмо на папата, луто реагирал на последната точка, чувствувајќи дека е напуштен од Ватикан. Наведеното „без услови“ е контроверзно; според некои извори, тоа било додадено во писмото на Павле VI против негова волја, а папата наместо тоа сакал да преговара со киднаперите. Членовите на владата како Косига ја негирале оваа хипотеза. Косига бил особено вклучен во бројни скандали од италијанската историја, во многу од кои, како бомбашкиот напад на Пјаца Фонтана, тој имал активна улога во одвраќањето на истрагите. Според Антонио Менини, папата Павле VI заштедил 10 милијарди фунти за да плати откуп за да го спаси Моро.

Италијанските политичари биле поделени на две фракции: една поволна за преговори (*linea del negoziato*), која, меѓу другите, го вклучила и секретарот на Италијанската социјалистичка партија (ИСП), Бетино Кракси и вонпарламентарната левица, и другите целосно негирајќи ја таа можност (*linea della fermezza*), поголемиот дел од Христијанската демократија (ДП) и Италијанската комунистичка партија (ИКП), вклучително и националниот секретар, Енрико Берлингуер, како и водачот на Италијанската Републиканска партија (ИРП) Уго Ла Малфа, кој предложил смртна казна за терористите. Втората фракција тврдела дека какви било преговори ќе изгледаат како легитимирање на насилството на терористите. Понатаму, тоа решение немало да биде прифатено од страна на италијанските полициски сили кои забележале паѓање на бројни членови за време на војната против тероризмот во претходните години.

Писателите, вклучително и братот на Моро, подвлекле како во комуникацијата на ЦБ немало какво било повикување на можната улога на ПКИ во италијанската влада. Ова било и покрај тоа што денот бил избран за киднапирање бил оној во кој ПКИ, за прв пат од раните години на историјата на Италијанската Република, требало да добие активна владина улога во Италија. Писмото на Моро до Заканини, во кое тој се осврнува на овој аргумент, морало да се препише. Втората точка наведена била премисата дека откритијата на Моро, од поголемиот дел од комуникацијата за време на судењето на неговиот народ од страна на ЦБ, ќе биле објавени во јавноста. За разлика од другите луѓе киднапирани од ЦБ и подложени на иста постапка, како што е судијата Џовани Де Урсо, и покрај невиденото повторување на поентата, во случајот со Моро, тоа никогаш не се случило. Голем дел од материјалите собрани од терористите, вклучително и писмото на Моро и личните белешки напишани за време на неговото затворање, станале јавни дури по откривањето на базата во Вија Монте Невосо. Терористите подоцна изјавиле дека го уништиле целиот материјал што содржи наводи за операцијата Гладио, откриена во 1990 година.

Монтанели уште од првиот ден застанал против преговорите.  Во 2000 година, одговарајќи на читател на *Corriere della Sera*, тој напишал:Моето мислење останува она што беше изразено ден по злосторството. „Ако државата, поклонувајќи се на уцените, преговара со насилството што веќе остави на тротоарот пет трупови на телохранителите на Моро, а со тоа признавајќи го криминалот како легитимен соговорник, нема причина, како држава, да постои. Ова беше ставот што го зазедовме од првиот ден и за среќа во Парламентот најде две детерминанти политички сили (италијанската комунистичка партија на Берлингер и италијанската републиканска партија Ла Малфа) и една неволна меѓу солзите (Христијанската демократија од Заканини). Ова беше „заплетот“ што доведе до колебливото „не“ на државата, до последователната смрт на Моро, но набргу потоа до предавање на Црвените бригади. Од титулите и сомнежите што се извезуваа наоколу, а кои повремено се појавуваат сè уште, никогаш не беше донесен трошка доказ и се само резултат на жалителот мамизам на кукавичкиот народ, неспособен ни да замисли дека државата може да реагира цврсто, против оние кои го навредуваат законотМеѓу оние кои ја поддржале тврдокорната линија, еден аргумент е дека тоа би се сметало за поттик за повеќе киднапирања и криминални дејствија како начин за уцена и изнудување на државата. Според зборовите на Масимо Фини, „[*ден потоа, Црвените бригади ќе го киднапираа Андреа Бјанки и државата ќе се најдеше соочена со алтернативата: повторно да ја прифати уцената или да ја одбие. Ако ја прифатеше, чекор по чекор, ќе се постигнеше распадот на државата, ќе се покажеше, пластично, дека во Италија има граѓани од прва и втора класа Бригадите можеа да отворат врата со зборовите „регистрација во ЦБ“ и многу граѓани ќе побрзаа таму, во еден или друг случај, државата ќе го потпишеше нејзиното распуштање“*. Новинарот Ецио Мауро тврдел дека преговорите би биле грешка, велејќи: „*Единственото можно решение ќе беше - доколку државниот апарат беше поефикасен и помалку загаден - да го најде местото каде е затворен и да го ослободи. Останувам убеден во таа цврстина во справувањето со терористите беше вистинскиот избор*“.

За оние кои се спротивставиле на тврдокорните, Моро на крајот настрадил од оваа линија, а некои тоа го сфатиле како предавство. Тие укажуваат на други држави, како што се Германија и Израел, кои во пракса не следат тврдокорни линии, туку се прагматични, во зависност од околностите и соговорниците. Дури и оние кои во принцип негираат какви било преговори и исплата на откуп од страна на државата, ги заобиколиле овие побарувања преку приватни осигурителни компании и изведувачи, како што се САД. Критичарите укажуваат на киднапирањето во април 1981 година на Чиро Сирило, друг член на партијата киднапиран од ЦБ, каде државата преговарала и го платила откупот. Исходот од киднапирањето на Сирило претставувал остар контраст со случајот на Моро. Кога Моро бил киднапиран во 1978 година, владата предводена од Демохристијанската партија веднаш зазела тврд став: „*државата не смее да се наведнува*“ на барањата на терористите. Тие одбиле да преговараат, додека локалните членови на партијата во Кампанија вложиле максимални напори, па дури и преговарале со криминалците да го ослободат Сирило, релативно помал политичар во споредба со Моро. Некои тврделе дека ПКИ била таа која требало да ја истурка линијата на преговори на Кракси и ПКИ за да го спасат животот на Моро. Политичарот на ПКИ, Клаудио Сињориле, очигледно го убедил Фанфани да преговара со ЦБ за да го спаси Моро. Имало разговор помеѓу Сињориле и политичарите на ПКИ, Лучано Барка и Џерардо Кјаромонте во кои тие рекле дека „токму затоа што ДП се изразува против обидот на Кракси, вашата отвореност е пожелна, што би имало ефект на подобрување на односите помеѓу ПКИ и ДП“.

### Откривање на телото
мини|9 мај 1978 година: Моро пронајден мртов во Вија Каетани во Рено 4
Во соопштението бр. 9 се вели: „*Што се однесува до нашиот предлог за размена на политички затвореници со цел да се прекине осудата и да се ослободи Алдо Моро, можеме само да го забележиме јасното одбивање од ДП. Така ја завршуваме битката започната на 16 март, извршување на казната на која е осуден Алдо Моро*“. Пријавите направени до италијанските судии за време на судењата покажале дека не сите водачи на ЦБ биле за да го осудат Моро на смрт. Морети и се јавил на сопругата на Моро по телефон, барајќи од неа да ги турка лидерите на партијата за преговори.

Адријана Фаранда, членка на ЦБ, спомнала ноќен состанок одржан во Милано неколку дена пред убиството на Моро, каде што таа и другите терористи, вклучувајќи ги Моручи и Бонисоли, се спротивставијале; конечната одлука била донесена по гласањето. На 9 мај 1978 година, по скратено народно судење, Моро бил убиен од Морети, како што самиот признал, со учество на Мацари, за кој подоцна било откриено дека е четвртиот човек. Долги години, пред да го признае Морети, се сметало дека Галинари е тој што го убил Моро. Години подоцна, Мацари ја признал својата улога во настаните и потврдил дека Морети бил тој што го застрелал Моро. Мацари изјавил: „*Моите мисли се кон вдовицата и семејството на Моро. Би сакал да побарам прошка, но се плашам дека со тоа би можел да продолжам да ги навредувам*“.

Телото на Моро било пронајдено истиот ден во багажникот на црвеното Renault 4 во Вија Микеланџело во историскиот центар на Рим. Местоположбата била спомната од новинарката Кармине Пекорели како резиденција на оперскиот диригент Игор Маркевич, кој, според некои теории, бил наводен поттикнувач на целото киднапирање или имал водечка улога, вклучувајќи ги и испрашувањата на Моро, и наводно бил домаќин на ЦБ. Според изјавите на терористот дадени десетина години по настанот, Моро бил разбуден во 06:00 часот со изговор дека мора да биде преместен во друга тајна база. Во спротивност со ова, Бонисоли изјавил дека на Моро му било кажано дека е помилуван и дека ќе биде ослободен.
мини|Местото каде што било пронајдено телото на Моро, во Вија Каетани, Сант Анџело. Плакета го одбележува неговиот спомен.
Терористите го ставиле во плетена корпа и го донеле во паркинг гаражата на нивната база во Вија Монталчини. Го ставиле во багажникот на црвено Рено; откако го покриле со црвен чаршаф, Морети го погодил Моро со 9-милиметарскиот Walther PPK и откако оружјето се заглавило, со 7,65-милиметарскиот Шкорпион vz. 61. Куршумите ги пробиле белите дробови на Моро и го убиле. Автомобилот со неговото тело бил однесен преку Каетани каде бил паркиран околу еден час по убиството. Вообичаеното толкување било дека местото било на средина помеѓу националните седишта на двете владејачки партии во Рим за да го симболизира крајот на Историскиот компромис, сојузот кој го барал Моро. Всушност, автомобилот бил пронајден повеќе кон реката Тибар, во близина на гетото. Во 12:30 часот телефонски се јавил Франческо Трито, помошникот на Моро,  за да му дозволи да ја објави местоположбата на телото. Ова го исполнило тестаментот што Моро експлицитно им го соопштил на неговите киднапери. Во 13:30 часот, телефонски повик, кој му се припишува на Моручи, ја известил Префектурата на полицијата дека телото на Моро е во автомобил во Вија Каетани. Обдукцијата направена по откривањето смртта ја констатирала околу 09:00 и 10:00 часот истиот ден, спротивно на изјавите на терористот. Сведоци изјавиле дека автомобилот бил на улица уште во 08:00 часот, додека некои сведоци изјавиле дека не го виделе пред 12:30 часот 

Моро ја носел истата сива облека што ја имал за време на киднапирањето. Краватата имала неколку дамки од крв, биле пронајдени траги од песок во џебовите и чорапите, а биле пронајдени и траги од вегетација. На крајот, терористите изјавиле дека намерно ги додале тие траги за да ги тргнат истражителите. Во багажникот имало и некои од личните работи на Моро, нараквица и неговиот часовник, како и некои потрошени патрони. Моро имал и рана на бутот, која најверојатно ја претрпел за време на првичниот напад во Вија Фани.

## Последователни хипотези, истраги и испитувања

И покрај долгите истраги и судења, не се познати точните детали за киднапирањето и убиството на Моро. Ова довело до појава и популаризација на голем број други алтернативни теории за настаните, и судската вистина, која одговорноста за операцијата ја припишува исклучиво на Црвените бригади, не успеала да се вкорени во колективната меморија на Италијанците. Некои од нив се теории на заговор кои ги вклучуваат италијанската влада, ЦИА, Хенри Кисинџер, Мосад и КГБ, меѓу другите ентитети и поединци или поединечно или во различни комбинации. Теоретичарите на заговор тврдат дека Моро, прогресивец кој сакал ПКИ да биде дел од владата, на крајот бил жртвуван поради политиката на Студената војна, дека двете страни го поздравиле неговото киднапирање и дека, одбивајќи да преговараат, довеле до неговата смрт. Судиите што ја истражувале аферата Моро ги отфрлиле овие теории на заговор, тврдејќи дека нема докази за поддршка на тие толкувања на случајот со убиството на Моро, и иако признале дека Моро има моќни политички непријатели, тие инсистирале дека теоретичарите на заговор направиле премногу претпоставки.

На 7 април 1979 година, операистичкиот филозоф Антонио Негри бил уапсен заедно со другите лица поврзани со автономистичкото движење. Негри бил обвинет за голем број прекршоци, вклучително и раководство на Црвените бригади, организирање на киднапирањето и убиството на Моро и заговор за соборување на владата. Една година подоцна, Негри бил ослободен за киднапирањето на Моро. Помеѓу Негри и Црвените бригади никогаш не била воспоставена никаква врска, а речиси сите обвиненија против него (вклучувајќи седумнаесет убиства) биле отфрлени во рок од неколку месеци од неговото апсење поради недостаток на докази.

Бидејќи остануваат неколку нејасни аспекти и тоа е широко признаено, вклучително и од самите судии, неуспесите на полицијата, алтернативните и теориите на заговор се широко популарни. Дваесет години по смртта на Моро, *[[The New York Times|Њујорк тајмс]]* објавил за популарноста на ваквите теории на заговор и дека малку Италијанци веруваат во официјалната верзија на аферата на Моро, имено дека единствено Црвените бригади сноселе одговорност за убиството на Моро и дека италијанската влада го сторила најдоброто за да се спаси Моро. Верувањето било дека политиката не направила се што можела за да го спаси Моро. Алесандра Стенли напишала: „*Единствените истакнати неистомисленици се г-дин Андреоти и неговите најблиски соработници, некои поранешни терористи од Црвените бригади кои сè уште се спротивставуваат на идејата дека биле несвесно манипулирани од злобните десничарски сили и американскиот научник Ричард Дрејк, кој напишал книга од 1995 година, која заклучува дека нема заговор, книгата на г-дин Дрејк беше нашироко омаловажена во Италија*“. Марко Балијани, за случајот Моро, изјавил: „*Поминаа 20 години, а подлабоката вистина не излезе на виделина. Како можеме да најдеме нова република ако не можеме да ја кажеме вистината за нас самите*?"  Напишани се многу книги кои ги доведуваат во прашање судењата на аферата Моро од 1980-тите. Тие продолжиле да се објавуваат и во 2020-тите, еден пример е *Алдо Моро. Компромитирана вистина (*италијански*:* *Aldo Moro. Una verità compromessa*).

Во 2013 година, Фердинандо Импосимато, еден од судиите во случајот Моро, изјавил дека Моро бил убиен од Црвените бригади со соучесништво на Андреоти, Косига и Никола Летиери. Тој додал дека доколку некои документи не му биле скриени, ќе ги обвинел за соучесништво во случајот Моро, вклучително и за бомбашкиот напад на Пјаца Фонтана (од екстремно десничарскиот Ордине Нуово) и бомбашкиот напад на Вија Д'Амелио (од сицилијанската мафија). Јавното обвинителство на Рим отворило истражно досие во врска со изјавите на двајцата членови на одредот за бомби, Витантонио Расо и Џовани Чирчета, кои никогаш не биле испрашани и рекле дека пристигнале на местото два часа пред повикот од Црвените бригади. Во 2014 година, било објавено првото издание на *Алдо Моро: Демократската партија ја сака вистината (Aldo Moro: Il Partito Democratico vuole la verità*). Геро Граси, поранешен член наДемократската партија, бил член на Истражната комисија за случајот Моро и автор на собранискиот том. Тој изјавил дека извештаите на Комисијата Моро, кои биле одобрени од Комората на пратеници и Сенатот на Републиката, ја поништиле судската и историската вистина. Според оваа реконструкција, масакрот во Вија Фани, меѓу другите недоследности, забележал најмалку 20 лица ангажирани на местото на злосторството, а не максималните 9 лица за кои тврделе Црвените бригади. Во ноември 2014 година, јавниот обвинител на Рим напишал дека е извесно дека во Вија Фани, освен Црвените бригади, има и елементи на застранетите тајни служби на италијанската држава, луѓе од римската мафија како *Банда дела Маглиана* и луѓе од Европските тајните служби.

Во август 2020 година, околу шеесетина поединци од светот на историското истражување и политичката истрага потпишале документ со кој се осудува зголемената тежина што ја има заговорниот поглед за киднапирањето и убиството на Моро во јавниот дискурс. Историчарот Марко Клементи, кој бил еден од потписниците, изјавил дека овој став ги принудува сите „*да се мерат со принципот на реалноста*“. Паоло Персикети, писател и поранешен член на Црвените бригади кој го потпишал документот, коментирал: „*Активирањето [за потпишувањето на документот] беше уште еден лажен што ги спои настаните поврзани со масакрот во Болоња во август 1980 година, што според речениците на судството имаат десничарска матрица, во секој случај спротивна по мотиви, цели и оперативни практики од создавањето на групи на вооружената револуционерна левица и на Црвениот Бригади, генетски антистрагисти [на пр. не се вклучија во масакри како оној од 1980 година]“*.

### Кризни комитети
Франческо Косига, министер за внатрешни работи во тоа време, формирал два кризни комитети на самиот ден на киднапирањето на Моро. Тие вклучувале техничко-оперативно-политички комитет, со кој претседавал самиот Косига, а во негово отсуство потсекретарот Никола Летиери. Меѓу другите членови биле врховните команданти на италијанските полициски сили, *Карабинерите*, *Guardia di Finanza*, неодамна именуваните директори на SISMI и SISDE (соодветно, воените и цивилните разузнавачки служби на Италија), националниот секретар на CESIS (тајна информативна агенција), директорот на UCIGOS и полицискиот префект на Рим. Другиот бил информативен комитет, вклучувајќи членови на CESIS, SISDE, SISMI и SIOS, друга воена разузнавачка канцеларија. Бил формиран трет неофицијален комитет, но никогаш не се состанал официјално; бил наречен *comitato di esperti* (комитет на експерти). Неговото постоење не било обелоденето до 1981 година од самиот Косига при неговото испрашување од комисијата на италијанскиот парламент за аферата Моро. Тој пропуштил да ги открие одлуките и активностите на комисијата. Овој комитет го вклучил Стив Пиценик (психолог на антитерористичката секција на американскиот Стејт департмент), криминологот Франко Ферацути, Стефано Силвестри, Винченцо Капелети (директор на Италијанскиот институт за енциклопедија ) и Џулија Конте Микели.

И покрај овие промени, во месеците кога се развило и извршило киднапирањето на Моро, ниту една тајна служба не била активирана да се бори против внатрешната субверзија. Комитите постапувале според старите стандарди, планирањето на мерките што треба да се преземат во случај на вонредна состојба датира од 1950-тите, а не било ажурирано ниту по алармантниот раст на тероризмот. Според Монтанели, тоа било така затоа што земјата ширела атмосфера на резигнација, ако не и уживање, кон левичарскиот тероризам, бидејќи во судските процеси обвинетите добиле олеснителни околности, Прима Линеја се сметала за едноставно субверзивно здружение (наместо вооружена банда), и дел од судството негувало непријателство кон државата и било со симпатични погледи кон револуционерни митови. Политикологот Џорџо Гали изјавил дека тероризмот станал „*историски феномен разбирлив (иако не оправдан) во период на општествени промени спречени од корумпирана политичка класа*“.

### Терористи вклучени во киднапирањето

Постоеле пет судења во Судот на Асизе во Рим кои завршиле со многу доживотни затворски казни, три истражни комисии, и две парламентарни комисии. Морети, кој бил бегалец од 1972 година и бил уапсен во 1981 година, изјавил во 1993 година дека тој е тој што го убил Моро.  Касемири побегнал во Никарагва и никогаш не бил заробен. Алгранати, сопругата на Касемири и бегалец од 1982 година, живеела долги години во Манагва, Никарагва, со својот сопруг, од кого подоцна се разделила, но не и официјално; тој останал во Никарагва, додека таа ја напуштила Никарагва на почетокот на 1990-тите по завршувањето на бракот. Таа се преселила прво во Ангола, а потоа во Алжир заедно со нејзиниот нов партнер, Маурицио Фалеси, уште еден член на ЦБ. Во јануари 2004 година, тие биле заробени во Каиро. Договорите и заштитата што го овозможиле бегството на Алгранати и нејзиното долго отсуство никогаш не излегле на виделина и сè уште се предмет на истрага. Галинари починал во 2013 година; тој имал 62 години. Во 2023 година, било објавено дека 77-годишниот Морети, кој живее под полуслободен статус од 1997 година, живеел во Бреша и дека преку  оди да работи во здружение на Бреша и редовно се враќа во затвор до 22 часот.

## Политички последици
мини|Енрико Берлингер, лидер на Италијанската комунистичка партија
Киднапирањето и убиството на Моро драстично ја променило политиката на Италија. „Историскиот компромис“ помеѓу Демохристијанската партија и комунистичката партиј, една од главните цели на Моро, не им се допаднало на главните меѓународни партнери на Италија. На 23 март 1976 година, Моро, за време на неговиот мандат како премиер, учествувал на конференцијата на Г7 во Порторико. Кога ги прашал своите колеги за тоа прашање, тие му одговориле дека, доколку се оствари, присуството на ПКИ во извршната власт би предизвикало губење на меѓународната поддршка, вклучително и финансиската, за Италија. На претходните општи избори, неговата партија имала 38% од гласовите а комунистите 34%. Моро се сметал за природен кандидат за следен претседател на Италија, со реализација на владиниот сојуз меѓу двете партии. Неговото убиство го означило дефинитивниот крај на Историскиот компромис.  Историчарот Франческо Барбагало го опишал убиството на Моро како „*најдраматичниот и одлучувачки настан во историјата на републиканска Италија*“.

На 16 март 1978 година, денот на киднапирањето на Моро, кабинетот на Андреоти добил гласање за доверба; за него гласале сите италијански партии, со исклучок на италијанското социјално движење, италијанската либерална партија (првата екстремно десничарска партија, втората централнодесничарска), Радикалната партија и пролетерската демократија ( второто им се препушта на крајно левите формации). Извршната власт била формирана исклучиво од членови на ДП и можела да владее само со индиректна поддршка на ПКИ. Помеѓу 1978 и 1979 година, Италија била вмешана во серија настани, по атентатот на Моро. На 15 јуни 1978 година, Џовани Леоне поднел оставка како претседател на Италија, завршувајќи шест месеци пред неговиот мандат како резултат на остри полемики и напади врз неговата личност. Неколку недели подоцна, Сандро Пертини од ПСИ бил избран со плебисцитарно гласање. Извесен период владата за недоверба ја одржувала во живот можноста ПКИ да влезе во владата. До јануари 1979 година, ПКИ одлучила да се повлече од мнозинството затоа што конзервативното крило на ДП успеало да го блокира секој обид за внесување министри на ПКИ во владата. Во јануари 1979 година, кабинетот на Андреоти поднел оставка и Пертини му ја доверил задачата на Уго Ла Малфа . Бидејќи обидот не успеал, имало нови избори на 3 јуни 1979 година. На општите избори во Италија во 1979 година, ДП останала стабилна додека ПКИ претрпела остар неуспех; овој резултат го означило крајот на владата на национална солидарност и можноста за влез на ПКИ во извршната власт. Патот на комунистите до владата бил практично затворен.

Предложената Демократија на алтернација од Моро, во спротивност со историскиот компромис на Берлингер, наишло на противење од Соединетите Американски Држави. Во интервјуто со Еугенио Скалфари, кое било објавено постхумно во октомври 1978 година, Моро изјавил: „*Воопшто не е добро што мојата партија е суштинскиот столб на поддршката за италијанската демократија. Ние управуваме со оваа земја триесет години. управувајте со неа во неопходна состојба, бидејќи никогаш не постоела реална можност за промена што нема да ги вознемири институционалните и меѓународните структури... Неопходната состојба трае додека демохристијаните не бидат приковани на нивната улога како единствена владејачка партија*. И предлозите на Моро и на Берлингер никогаш не дошле до плод. Под посилно влијание на Сириако Де Мита (од 1982 до 1989 година), Андреоти и Арналдо Форлани (од 1989 година), ДП останала владина партија до 1994 година. На општите избори во Италија во 1992 година, ДП за прв пат паднала под 30% од гласовите поради растот на Лега Норд (Северна Лига) во Северна Италија . Следејќи ги барањата на скандалот *„Мани пулит“* и врските меѓу мафијата и самиот Андреоти, во кои биле вклучени и сојузничките партии (покрај поранешната ПКИ, која била преименувана во Демократска партија на левицата) тие продолжиле да ја губат поддршката. Во 1994 година, партијата била распуштена и Мино Мартинацоли, последниот секретар на ДП, одлучил да го смени името на партијата во Италијанска народна партија. Според актите на комисијата за тероризам на италијанскиот парламент, „*Убиството на Моро, оценето како историски факт, се појави како момент на најголема офанзивна моќ на вооружената партија [терористите] и, шпекулативно, како момент во кој државата докажа дека сама не може да даде едвај адекватен одговор на субверзивната агресија*“.

## Наводи

## Библиографија
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Понатамошно читање
* 
* 
* 
* 

## Надворешни врски

* 1978. Il caso Moro – series of reports about the Moro affair at Archivio 900 
* 1980. Massacro nel covo di via Fracchia – report of the  at Archivio 900 
* Brigate Rosse, caso Moro ed eversione di sinistra. Anni '70 – series of reports at Archivio 900 
* Caso Moro dalla A alla Z – article about the Moro affair at *Il Cassetto* 
* Commissioni Parlamentari sul caso Moro – report about the Moro affair's parliamentary commissions 
* Gli scritti di Aldo Moro dal carcere brigatista  – report about Moro's writings during his kidnapping days at Archivio 900 
* Il caso Moro – Italian news agencies reports about the Moro affair at Vuoto a Perdere 
* I processi – report about the Moro trials at Archivio 900 
* Le Pagine Del Sequestro Moro foto – gallery of contemporary frontpages and videos at Televisionando 
* Scritti, rivendicazioni e comunicati delle Brigate Rosse – report about writings, claims, and communiqués of the Red Brigades at Archivio 900 
* Vuoto a Perdere – interactive website and blog about the Moro affair 

Категорија:Алдо Моро
Категорија:Комунистички тероризам
Категорија:Конспиративни теории во Италија
Категорија:Киднапирање во Италија
Категорија:Масовно пукање во Италија
Категорија:Убиства во Италија
Категорија:Историја на Рим
Категорија:Црвени бригади
Категорија:Терористички напади во Италија