Луис де Гонгора

**Луис де Гонгора и Арготе** (роден „Луис де Арготе и Гонгора“; ; 11-6 јули -  11-27 јули) Шпански барок лирски поет и католички свешѕеник во црквата во Кордоба. Гонгора и неговиот доживотен ривал, Франциско де Кеведо, нашироко се сметаат за најистакнатите шпански поети на сите времиња. Неговиот стил се карактеризира со она што беше наречено *[[culteranismo]]*, исто така познат како *Gongorismo*. Овој стил очигледно постоел во остра спротивност со „концептизмот“ на Кеведо, иако Кеведо бил под големо влијание на неговиот постар ривал од кого можеби изолирал елементи на „концептизам“.

## Животопис

Гонгора е роден во благородничко семејство во Кордоба, каде што неговиот татко, Франциско де Арготе, бил „корегидор“ или судија. Во шпанската ера кога чистотата на христијанското потекло (limpieza de sangre) била потребна за да се добие пристап до образование или службени назначувања, тој го усвоил презимето на неговата мајка, Леонор де Гонгора. ГОНГОРА И ГАРИБАЛДИНеговиот чичко, Дон Франциско, пребендар на Катедралата Кордоба, се откажал од својата функција во корист на својот внук, кој ги прифатил наредбите на ѓакон во 1586 година.

Како свештеник поврзан со оваа катедрала, Луис де Гонгора патувал по разни нарачки во Навара, Андалузија и Кастиља, Мадрид, Саламанка, Гранада, Хаен и Толедо. Околу 1605 година, тој бил ракоположен за свештеник, а потоа живеел во Ваљадолид и Мадрид. Додека бил во Мадрид, тој бил член на Медрано академија (Поетска академија на Мадрид) основана од нејзиниот претседател Себастијан Франциско де Медрано помеѓу 1616–1622 година. Медрано .

Додека стекнувал се побројни читатели обожаватели  покровителите неволно му се восхитуваа. На крајот, во 1617 година, под влијание на Војводата од Лерма, тој бил назначен за почесен капелан на кралот Филип III од Шпанија, но не ја уживаше честа долго.

Тој одржувал долга расправија со Франциско де Кеведо. Двајцата поети составија многу горчливи, сатирични дела напаѓајќи се еден со друг, при што Кеведо ја критикуваше склоноста на Гонгора кон ласкање,  и неговата страст кон коцкање. Кеведо дури и го обвини својот непријател за содомија, што беше смртно злосторство во Шпанија во 17 век. 
Оваа  расправија завршила со лош крај за Гонгора кога Кеведо ја купил куќата во која живеел Гонгора со единствена цел да го избрка од неа. Во 1626 година, тешка болест, која сериозно го нарушила памтењето на поетот, го принудила да се врати во Кордоба, каде што починал следната година. Дотогаш банкротиран . Бил погребан во една од страничните капели во делот Мескита од катедралата во Кордоба, каде што може да се види неговиот погребен споменик.

Едиција од неговите песни била објавена речиси веднаш по неговата смрт од Хуан Лопез де Викуња; Често препечатуваното издание од Хозес не се појавило сè до 1633 година. Збирката се состои од бројни сонети, оди, балади, песни за гитара и од некои поголеми песни, како што се „Soledades“ и „Fábula de Polifemo y Galatea“ („Басна за Полифем и Галатеја*) (1612), двете значајни дела од високо рафинираниот стил наречен „култеранизам“ или „Гонгоризам“. [[Мигел де Сервантес]], во своето „[[Viaje del Parnaso]]“, ги каталогизирал добрите и лошите поети од неговото време. Тој го сметал Гонгора за еден од добрите.

[[Диего Веласкез|Веласкез]] го насликал неговиот портрет. Бројни документи, тужби и сатири од неговиот ривал Квеведо прикажуваат слика за човек весел, друштвен и зборлест, кој обожавал [[игри со карти|играње карти]] и [[борби со бикови во шпански стил|борби со бикови]].

==Стил==
„Култеранизам“ очигледно постоел во остра спротивност со „[[концептизам]]“, друго движење од барокниот период кое се карактеризира со духовит стил, игра на зборови, едноставен речник и пренесување на повеќе значења во што е можно помалку зборови. Сепак, сите елементи на „концептизам“ веќе биле присутни во доцниот стил на Гонгора, кој бил погрешно разбран дури и од неговите бранители. Најпознатиот претставник на шпанскиот „концептизам“, Франциско де Кеведо, имал постојана расправија со Луис де Гонгора во која секој го критикувал пишувањето и личниот живот на другиот.

Зборот култеранизам ги спојува „култо“ („култивиран“) и „лутеранизам“ („[[лутеранство]]“) и бил измислен од неговите противници за да го претстават како [[ерес]] на „вистинска“ поезија. Движењето имало за цел да користи што е можно повеќе зборови за да пренесе малку значење или да го скрие значењето. „Поезијата на Гонгора е инклузивна, а не ексклузивна“, напишал еден научник, „спремна да создава и да го вклучува новото, буквално во форма на [[неологизми]].

Гонгора имал склоност кон високо латински и грчки неологизми, на кои неговите противници се потсмевале.

Тој е наречен човек со „несомнен гениј и речиси неограничена култура, иницијатор кој го збогатил својот јазик со огромната моќ, убавина и опсег на моќно перо. Гонгора, Принцот на лирските поети на Шпанија: против Мануел де Фарија и Соуза, Португалецот Кавалеро“ (1662).

Како што истакнал [[Дамасо Алонсо]], придонесот на Гонгора во шпанскиот јазик не треба да се потценува, бидејќи тој ги собрал зборовите што во негово време биле нејасни или малку користени и ги користел во својата поезија одново и одново, со што ги оживувал или популаризирал. 
== Дела ==


Песните на Гонгора обично се групирани во два блока, што повеќе или помалку одговараат на две последователни поетски фази. Неговите *Fábula de Polifemo y Galatea* (*Басна за Полифем и Галатеја*) и неговите *Соледади* (1613) се неговите најпознати и најпроучени дела.

Гонгоровата *Фабула за Полифемо и Галатеа* (1612) раскажува митолошка епизода опишана во [[Овидиј]] *Метаморфози*: љубов кон [[Полифем]], еден од [[Киклопите]], кон [[нимфата]] [[Галатеја (митологија)|Галатеја]], која го отфрла. На крајот на песната, [[Acis]], заљубен во Галатеја, е претворен во река.

„Fábula de Píramo y Tisbe“ на Гонгора („Басна за [[Пирамус и Тибе]]“) (1618) е сложена песна што ги исмева озборувачките и среброљубивите жени. Гонгора, исто така, напишал сонети за разни теми од љубовна, сатирична, морална, филозофска, религиозна, контроверзна, пофална и погребна природа. Покрај вообичаените теми (*carpe diem* итн.), сонетите вклучуваат автобиографски елементи, опишувајќи, на пример, растечката изнемоштеност и стареењето на авторот. Покрај тоа, Гонгора компонирал едно од своите најамбициозни дела, „El Panegírico al Duque de Lerma“ (1617), поема во 79 кралски октави. Сервантес, откако го прочита „Ел Панегирико“, рече: „[делото] најмногу го ценам од оние што сум ги прочитал за него“.

Тој, исто така, напиша драми, кои вклучуваат *La destrucción de Troya*, *Las firmezas de Isabela* и недовршениот *Doctor Carlino*.

Иако Гонгора не ги објавил своите дела (тој се обидел да го стори тоа во 1623 година), копии од ракопис биле циркулирани и составени во канционери. (песнички) и антологии објавени со или без негова дозвола. Во 1627 година, Хуан Лопез Викуња ја објавил „Стиховни дела на шпанскиот [[Хомер]]“, која исто така се смета за многу доверлива и важна во воспоставувањето на корпусот на дела на Гонгора. Делото на Викуња било забрането од [[Шпанската инквизиција]]. и подоцна било надминато од издание на Гонзало де Хозес во 1633 година.

==Наводи==


==Надворешни врски==

*[http://sonnets.spanish.sbc.edu/ English translations of some of Góngora's poems] 
*[https://web.archive.org/web/20080113160820/http://www.brown.edu/Departments/Hispanic_Studies/gongora/indice.htm Góngora website, Brown University Department of Hispanic Studies]
* Hennigfeld, Ursula (2008). *Der ruinierte Körper. Petrarkistische Sonette in transkultureller Perspektive.* Würzburg: Königshausen & Neumann.
* Spinoza, Baruch (1677/1985). *Ethics*. In *The Collected Works of Spinoza'', volume 1. Edited and translated by Edwin Curley. Princeton, N.J.: Princeton University Press.

Категорија:Шпански писатели од 16 век
Категорија:Шпански писатели од 17 век
Категорија:Писатели од Кордоба, Шпанија
Категорија:Шпански католички поети
Категорија:Шпански римокатолички писатели
Категорија:Контрареформација
Категорија:Алумни на Универзитетот во Саламанка
Категорија:Шпански поети
Категорија:Шпански барокни писатели