open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Осмоза

мини|десно|Водата преминува низ полупропустлива мембрана за да создаде изотоничен раствор
**Осмоза** е вид на дифузија кој се одвива низ мембрана. Тоа е процес на пренесување на честички (како молекули на вода и некои јони) од средина со помала кон средина со поголема концентрација. Целта на осмозата е изедначување на осмотскиот притисок, односно доведување до изотонична (иста по концентрација на честички) состојба на двете средини. Најчесто се среќаваме со осмоза низ клеточната мембрана. Осмозата е многу важен процес за одржувањето на нормалното функционирање на една клетка.

Во природа постојат повеќе примери за осмоза, како што е земање вода од почвата од страна на растенијата или влегување на вода во клетката итн.

Категорија:Биологија
Категорија:Расејување
Физиологија на растенијата

**Физиологијата на растенијата** ги проучува појавите и процесите што се одвиваат во организмот на растението. Со примена на експериментални методи во проучувањата, растителната физиологија се стреми што поцелосно да ги запознае процесите, како што се метаболизам, размножување, растење, развивање и движење на растенијата.

Категорија:Физиологија на растенијата
Физиологија на животните

**Физиологијата на животните** ги проучува процесите кои се одвиваат во животинското тело на експериментален начин. Една од главните преокупации на животинската физиологија е хомеостазата, односно одржувањето на постојана рамнотежа меѓу организмот и надворешната средина.

Категорија:Физиологија на животните
Физиологија на човекот

[мини|Шематски приказ на типична животинска ќелија. Органи: (1) [Јадренце (2) Јадро (3) Рибозом (4) Алвеола, (5) Ендоплазматичен ретикулум, (6) Голџиев апарат, (7) Ќелиски скелет, (8) Ендоплазматичен ретикулум, (9) Митохондрии, (10) Вакуола, (11) Цитоплазма, (12) Лизозом, (13) Центриола]]
**Физиологија на човекот** — обемна научна (биолошка) дисциплина која на експериментален начин ги проучува животните процеси кои се одвиваат во телото на нормалниот и здрав човек. Воедно, таа претставува и една од главните медицински науки. Предоминантен интерес во човечката физиологија претставува процесот хомеостаза. Традиционално, оваа наука го проучува организмот на човекот преку одделно проучување на неговите органски системи, со што и ја објаснува нивната функција, а и функционирањето на организмот како една целина:

* Нервниот систем ја регулира работата на сите останати органски системи. Исто така, преку него телото реагира на надворешните и внатрешните дразби. При тоа, одговорот што го праќа нервниот систем е многу брз. Со ова се овозможува одржувањето на хомеостазата.
* Ендокриниот систем, како и нервниот, ја регулира работата на другите органски системи преку секреција на хормоните. Разликата е таа што одговорите на ендокриниот систем при одредена дразба на организмот се многу поспори од нервниот. Ендокриниот и нервниот систем се регулаторни системи.
* Циркулаторниот систем (крвоток) е преносен и одбранбен систем во организмот. Крвта учествува во транспортот на материите низ телото (кислород, јаглерод диоксид, хранливи материи) кои се потребни за метаболизмот. Лимфата врши транспорт назад до крвта на дел од липидите (мастите) и игра голема улога во имунитетот на човекот. Сите три досега спомнати органски системи имаат *интегративна улога* во организмот на човекот (бидејќи хормоните од ендокриниот систем се пренесуваат до разните делови од телото преку циркулацијата).
* Системот за варење (т.е. дигестија) врши преработка на храната, со што ја ситни на микрочестички (молекули и јони), форма погодна за реапсорпција во крвта. Исто така, тој ги отстранува несварените состојки од храната надвор од организмот (дефекација).
* Системот за излачување (екскреција) ги отстранува штетните и непотребни материи од организмот на човекот преку урината.
Прокариоти

мини|десно|3Д анимација на прокариотска клетка.
Едноклеточните организми изградени од *прокариотски клетки* се наречени **прокариота** (или прокариотски организми). Се смета дека прокариотите се еволутивно постари организми. Во оваа група организми спаѓаат десетици илјади видови архебактерии, еубактерии (т.е. вистински бактерии), цијанобактерии (т.е. модрозелени алги) и други претставници на царството монера.

## Организација на прокариотска клетка

Во цитоплазмата на прокариотската клетка се разликуваат два региона: *централен* (грчки: prokaryon, од каде доаѓа и името) и *периферен* (или *процитоплазма*). Прокариотите немаат организирано клеточно јадро како кај еукариотите, туку тоа е дифузно распоредено во централниот регион и е наречено нуклеоид. Во овој регион, се наоѓа и еден хромозом, изграден само од ДНК (без хистони), кој е носач на генетската информација. Периферниот регион (процитоплазмата) има поголема густина од централниот и освен рибозоми, во него не се содржат други органели. Рибозомите во прокариотските клетки се разликуваат од оние во еукариотските по наносната константа, која кај прокариотските рибозоми е 70 S, а кај еукариотските 80 S. Поголем број од прокариотските претставници имаат клеточен ѕид (како бактериите). Разликата од еукариотите е тоа што во неговиот состав не влегува јаглехидратот целулоза. Прокариотските клетки, главно, се делат со проста делба, и кај нив нема делбен апарат. Тие може да создаваат лабави колонии, бидејќи немаат голема способност за соединување со други клетки. Имаат нагласени способности за приспособување кон условите на живеење, се одликуваат со брзо растење и кусо време за регенерација и поради тоа се широко распространети.

```

```



Категорија:Бактериологија
Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ
Расејување

right|thumb|310px|Шематски приказ на ефектите од расејувањето низ клеточната мембрана.
**Расејување** или **дифузија** — процес на движење на молекули и јони од област со повисока концентрација кон област со пониска концентрација сè додека не се изедначат концентрациите од двете области (средини). Најчесто се среќаваме со расејување на два раствори, иако има и расејување меѓу гасови. При расејувањето меѓу раствори, се расејуваат и молекулите и јоните на растворената материја и оние на растворувачот.

## Во биологијата
Во биологијата, процеси кои се одвиваат со расејување се: преносот на O<sub>2</sub> и CO<sub>2</sub> меѓу алвеолите и капиларите (во дишниот систем), транспортот на истите материи меѓу клетката и капиларите и др. Ако расејувањето на честичките се врши низ клеточната мембрана, тогаш станува збор за осмоза.


Категорија:Преносни појави
Категорија:Статии за широки поими
Клеточна мембрана

thumb|upright=1.2|Структура на клеточна мембрана: Се забележува бимолекуларниот липиден слој и белковините (обоени црвено)
**Клеточната мембрана** или **плазмалема** ги обвива клетките и ги одделува од околната средина. Таа е многу тенка и се забележува само под микроскоп. На електронски микроскоп клеточната мембрана покажува трислојна градба, бидејќи е изградена од два темни и средиштен светол слој, односно претставува *липобелковинска структура*. Многубројните испитувања покажуваат дека липидите (поточно фосфолипидите) во плазмалемата се распоредени во бимолекуларен слој, а белковините се вметнати на различни места во бимолекуларниот слој. Најсоодветна претстава за молекуларно-структурната организација на плазмалемата дава *течно-мозаичниот модел*. Според овој модел, масата или матрицата на клеточната мембрана ја дава токму бимолекуларниот липиден слој, а белковините не се наоѓаат само на површината, туку и навлегуваат во слојот.

Бидејќи плазмалемата ја одделува клетката од нејзината околина, преку неа се одвиваат сите размени на материи и информации меѓу клетката и околината. За разлика од вештачките мембрани, оваа е *полупропуслива* (*семипермеабилна*). Зависно од потребата на клетката, таа е пропуслива за едни материи, а истовремено непропуслива за други. Оваа особина на мембраната и овозможува на клетката да врши селекција на материи кои ќе бидат внесени во неа.

## Поврзано

Преносот на материите низ клеточната мембрана се одвива на следниве начини:

* Активен транспорт
* Пасивен транспорт
* Дифузија 
* Олеснета дифузија
* Осмоза
* Олеснета осмоза
* Цитоза

Категорија:Клетка
Категорија:Органели
Јадренце

Во клеточна биологија, **јадренцето** (лат. *nucleolus*) е топчесто телце, изградено од белковини и РНК. Бројот на јадренца во клетките е различен, но најчесто се едно до две. Во јадренцето се синтетизира рибозомалната РНК.
Јадренцето е често со сферен облик, окружено со маса на хетерохроматин. Не е одвоено со мембрана од нуклеоплазмата.

Јадренцето се наоѓа во нуклеоплазмата, од која не е одвоено со мембрана.Видливо е во интерфазното јадро, а привидно настанува за време на делба.Станува воочливо на крајот од митоза(телофаза).
Се образува во пределот на секундарнотро стеснување на хромозомот, па тој дел се нарекува организатот на јадренцето. Нуклеолусот  почнува да се воочува во телофазната активност со строго одредени хромозоми (означени како нуклеолусни хромозоми) и тоа не на цели хромозоми туку само на нивни секундарни стеснувања.

Хемискиот состав на нуклеолусот е следен:
 
* ДНК, 
* РНК i 
* белковини (хистонии ензими - нехистони).

Порано се сметало дека во јадренцето нема ДНК сè додека со биохемијски истражувања не е докажано нејзиното присуство и тоа 7-17% во однос на вкупната маса на нуклеолусот. Белковините ги има 70-80% од тоталната сува тежина, при што хистоните сочинуваат 32% од нуклеолусните белковини. Од ензими во оваа органела докажано е присуство на АТП-азе, РНК-полимеразе и др.

Шведскиот научник Касперсон 1940. година  запазил дека јадренцето учествува во синтеза на белковини, што подоцна е детално објаснето со тоа да во него се врши синтеза на рибозомалната РНК која влегува во изградбата на рибозомите (органели во кои се синтетизираат белковини).Бидејќи во јадренцето се синтетизираат делови на рибозоми, тоа е  крупно во јадрото на клетката која врши интензивна синтеза на белковини. Јадрото може да содржи едно или поголем број на јадренца.

## Литература

* Šerban, M, Nada: Ćelija - strukture i oblici, ZUNS, Beograd, 2001
* Grozdanović-Radovanović, Jelena: Citologija, ZUNS, Beograd, 2000
* Pantić, R, V: Biologija ćelije, Univerzitet u Beogradu, beograd, 1997
* Diklić, Vukosava, Kosanović, Marija, Dukić, Smiljka, Nikoliš, Jovanka: Biologija sa humanom genetikom, Grafopan, Beograd, 2001
* Petrović, N, Đorđe: Osnovi enzimologije, ZUNS, Beograd, 1998

Категорија:Клетка
Категорија:Органели
Клеточно јадро

Само еукариотските клетки имаат морфолошки диференцирано **јадро**. Тоа е неопходна компонента на клетката, бидејќи содржи наследен материјал. Формата на јадрото зависи од формата на клетката: во топчести и кубични клетки е топчесто, во издолжени клетки-овално. Понекогаш може да има и поинаква форма, на пример, кај некои видови леукоцити, кај кои е сегментирано.

Јадрото е основна компонента на клетката. Тоа е една од најзабележителните структури во еукариотската клетка. Во јадрото се извршуваат најсуштинските процеси поврзани со размножувањето и наследството. Повеќето клетки имаат по едно јадро. Исклучок од ова се клетките со две јадра на некои габи, праживотни, како и клетките на црниот дроб или оние со повеќе јадра (клетките на напречно-пругастите мускули). Меѓутоа, постојат и клетки без јадро (како еритроцитите и ситестите клетки на спроводното ткиво кај растенијата). Тие го губат своето јадро во определен делбен стадиум од развитокот и стануваат безјадрени клетки. Јадрото најчесто има топчест облик, а големината обично е пропорционална со големината на клетката. Доколку од една клетка се извади јадрото, таа по одредено време ќе престане да функционира, но доколку на местото на тоа јадро се стави јадро од друга клетка, клетката ќе продолжи да функционира, меѓутоа со особини на клетката од која е извадено јадрото. Кај секое јадро се разликуваат:

* јадрена обвивка (или мембрана). Изградена е од две липобелковински мембрани. Надворешната мембрана на одделни места преминува во ендоплазматичниот ретикулум, а внатрешната мембрана е вистинска јадрена мембрана. Карактеристично за мембраната е тоа што на нејзината површина постојат пори преку кои се остварува размената на информации меѓу јадрото и цитоплазмата.
* јадрена плазма - внатрешноста на јадрото во која се наоѓаат хроматинот, јадренцата и рибозомите.

Категорија:Клетка
Категорија:Органели
Хроматин

мини|Главните структури во компактирањето на ДНК: ДНК, нуклеозомот, зрната од 10 nm на низа хроматинско влакно и метафазниот хромозом
**Хроматинот** е најважниот дел на јадрото. Во неговиот состав влегуваат молекули на ДНК кои се носители на генетската информација. Хроматинот е изграден од *хроматински нишки*. Се јавува во две форми, и тоа како *хетерохроматин* и како *еухроматин*.

***Хетерохроматинот*** е спирализирана форма на хроматинските нишки, се обојува интензивно со базични бои, а во однос на синтезата на РНК е неактивна форма на хроматинот.

***Еухроматинот*** претставува деспирализирана форма на хроматинските нишки, која многу слабо се обојува и е активна форма на хроматинот.

Категорија:Генетика
Категорија:Биохемија
Атомски број

мини|десно|300п|Објаснување бројчињата кои се гледаат во означувањето на атомскиот број. Атомскиот број е број на протони, и заради тоа е и вкупниот број на полнеж, во атомското јадро.
**Атомски (реден) број** на еден хемиски елемент е всушност бројот на протони во атомското јадро. Според него се определува на кој елемент му припаѓа даден атом. Ознака за атомскиот број е ***Z***. Атомскиот број се запишува како горен лев индекс (на пример, кај кислородот, редниот број му е 8, т.е. има 8 протони: 8O).

Категорија:Броеви
Категорија:Хемиски својства
Категорија:Бездимензионални броеви во хемијата
Нуклеотид

мини|500п|десно|Структурни елементи на нуклеотидите. Соединенијата составени од нуклеозид и фосфатна група: ''нуклеозид монофосфат'', ''нуклеозид дифосфат'' и ''нуклеозид трифосфат'' се нуклеотиди.

**Нуклеотидот** е основната структурна единица на молекулата од нуклеинските киселини, кој е составен од три хемиски соединенија што се ковалентно сврзани:

* Пентозен шеќер - рибоза и деоксирибоза (по кој и се разликуваат РНК и ДНК)
* Азотна база - пуринска или пиримидинска
* Фосфорна група (фосфорна киселина).

Нуклеотидите се мономери за синтеза на нуклеинските киселини, а, исто така, се и производи на хемиската и ензимската хидролиза на нуклеинските киселини.

## Номенклатура

Имињата на нуклеотидите обично се скратуваат во четирибуквени кодови. Првата буква е мала и покажува дали нуклеотидот е рибонуклеотид (r) или деоксирибонуклеотид (d). Втората буква ја означува нуклеобазата:

G: Гванин

А: Аденин

Т: Тимин

C: Цитозин

U: Урацил, кој не се среќава во ДНК, а во РНК е хемиски аналог на тиминот.

Третата и четвртата буква ја индицираат должината на сврзаната фосфатна врска (моно-, ди-, три-) и присуството на фосфат (P).

На пример, деокси-цитозин-трифосфат се пишува како dCTP (или на македонски: дЦТФ).

## Хемиска структура

### Нуклеотиди

### Деоксинуклеотиди


Категорија:Биохемија
Категорија:Молекуларна биологија
Категорија:Генетика
Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ
Категорија:ДНК
Хепатоцит

**Хепатоцити** (грчки: *hepar*-црн дроб, *cytos*-клетка) се црнодробните клетки. Тие го градат црниот дроб и го произведуваат жолчниот сок.

Категорија:Клетка
Категорија:Човекови клетки
Пентоза

**Пентоза** претставува јаглехидрат од групата на моносахаридите, кој содржи пет јаглеродни атоми. Пентозни шеќери се на пример рибоза и деоксирибоза.

Категорија:Јаглехидрати
Либерална партија (Македонија)

**Либерална партија (ЛП)** — македонска политичка партија со либерална ориентација. Претседател на партијата е Ивон Величковски.

Либералната партија е наследник на Сојуз на Реформски сили (формирана на 5 октомври 1990) која на 19 април 1997 се обединила со Демократската во Либерално демократската партија. Поради внатрешни несогласвуања во партијата помеѓу поранешните либерали и демократи, во 1999 година дел од поранешните либерали се отцепиле од ЛДП и на 23 декември 1999 година ја формирале (обновиле) ЛПМ.

Партијата досега имала еден свој кандидат за претседател, водачот на партијата, Стојан Андов кој на претседателските избори во 1999 година освоил 111.983 гласови или 10,8% од вкупниот број на гласови. Андов не успеал да се квалификува во вториот круг.

На парламентарните избори во 2002 година ЛПМ настапила во коалиција со ВМРО-ДПМНЕ и освоила 5 мандати во Собранието на Република Македонија. На парламентарните избори во 2006 година ЛПМ повторно настапила во коалиција со ВМРО-ДПМНЕ и освоила 2 мандати. Но, на следните парламентарни избори во 2008 година ЛПМ преминала во опозиција и, како дел од коалицијата СОНЦЕ. Коалиција за Европа, освоила еден мандат.

На Деветтиот конгрес на партијата дотогашниот претседател Стојан Андов се повлекол од функцијата и бил наследен од Борче Стојановски. На Десеттиот партиски конгрес во април 2011 година за претседател на партијата бил избран Ивон Величковски, а Стојан Андов бил назначен за почесен претседател на партијата.

На парламентарните избори во 2011 година ЛПМ повторно учествувала како дел од коалицијата предводена од СДСМ и освоила едно пратеничко место. На парламентарните избори во 2014, ЛП не учествувала.

На парламентарните избори во 2016 година, партијата учествувала самостојно освојувајќи  3.840 гласови (0,32%) и не освоила пратенички мандат.

Либерална партија на Македонија во јуни 2019 година е избришана како политички субјект во Основен суд Скопје 2 Скопје, и веќе не постои.

## Наводи

## Надворешни врски
* Официјална страница на ЛПМ 


Категорија:Појавено во 1999 година во Македонија
Моносахарид

мини|159x159пискел|Пример за моносахарид, D-гликоза.
**Моносахаридите** се најпростите шеќери (односно јаглехидрати), кои кога се делат ги губат својствата на јаглехидрати (шеќери). Најчесто тие се делат со процесот хидролиза. Моносахаридите се полихидроксилни соединенија (содржат повеќе -OH групи). Како такви, тие се раствораат во вода, имаат сладок вкус, а не се раствораат во органски растворувачи и масти. Доколку моносахаридите во својата молекула имаат алдехидна група, па тогаш говориме за алдози, а доколку поседуваат кето група, тие се кетози. Според бројот на јаглеродни атоми, простите шеќери се делат на:

Има и други моносахариди, со повеќе C атоми, но овие се најважните. Ако некој од горенаведените моносахариди содржат алдехидна група, тогаш тие се, на пример, *алдобиози*, *алдотриози* итн., а ако содржат кето група: *кетобиози*, *кетотриози* итн.

## Оптичка активност и конфигурација на моносахаридите

Во својата молекула моносахаридите имаат хирални јаглеродни атоми (асиметрични јаглеродни атоми). Така, триозите имаат еден, тетрозите два, а хексозите четири хирални С-атоми. Овие атоми најчесто се обележуваат со ѕвездичка покрај нив. Бројот на можните моносахариди се зголемува поради асиметријата на С-атомите за вредноста 2n, каде *n* е бројот на хирални С-атоми. На пример, постојат два глицериналдехиди (D и L облик), четири тетрози, осум пентози и шеснаесет хексози.

Соединенијата кои имаат хирални (асиметрични) атоми во својата структура или, пак, се самите хирални (асиметрични), ја вртат рамнината на поларизираната светлина за определен агол. Ако вртењето е во правец на стрелките на часовникот, соединенијата се обележуваат со + (и се вели дека тие се *декстрогири* соединенија), а во спротивен правец со - (и се вели дека тие се *левогири* соединенија). Вртењето на поларизираната светлина се мери со посебни апарати наречени полариметри. Врз основа на измерениот агол на извртување се пресметува концентрацијата на некои оптички активни материи од следната формула:

:::::::{\alpha}={k1c \over 100}, односно {c}=

Во формулата, α е измерениот агол на ротација, 1 е дебелината на слојот изразен во dm низ кој поминува светлоста (должината на цевката од полариметарот наполнета со оптички активна материја), *c* е концентрацијата во %, а *k* е константна вредност за секое оптички активно соединение и се нарекува *специфичен агол на ротација*. Тоа е онаа ротација (свртување) која се добива за оптички активно соединение кога неговата концентрација е 1 g во 1 ml, должината на медиумот е 1 dm, а *t<sup>o</sup>* е 20o, мерено со натриумова ламба.

За одредување на концентрацијата на јаглехидрати се конструирани полариметри чија цевка има должина од 1,894 dm, така што кај нив добиениот агол директно ја покажува концентрацијата на гликозата. Ваквите полариметри се викаат сахарометри. За гликозата, ако ако *k* изнесува 52,8o, тогаш:

:::::::{c}=={100\alpha \over 100}={\alpha}

Категорија:Јаглехидрати
Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ
Полимер

мини|десно|Мономерна единица на полипропилен
**Полимер** (грчки *поли*-, "многу" + -*мер*, "дел") е голема молекула, или макромолекула, составена од многу повторени подединици. Поради нивниот широк спектар на својства, и синтетичките и природните полимери играат суштинска и сепоприсутна улога во нашиот секојдневен живот. Во групата на полимери се вклучени познати синтетички пластики, како што е полистирен, но, и природните биополимери како што се ДНК и белковините кои се фундаментални за биолошката структура и функција. И природните и синтетичките полимери се создаваат преку полимеризација на многу мали молекули, познати како мономери. Нивната последователна големина и молекуларна маса во споредба со соединенијата со мали молекули создава уникатни физички својства и влијае на цврстината, виско-еластичноста и можноста да се формираат кристални и полукристални структури.

Терминот "полимер" произлегува од грчкиот збор πολύς (полус, што значи "многу") и μέρος (meros , што значи "дел") и се однесува на молекула чија структура е составена од повеќе единици кои се повторуваат. Структурата ја дефинира крајната молекуларна маса и придружни својства. Основните единици кои ги создаваат полимерите се молекули со ниска релативна молекуларна маса. Името „полимер“ бил измислен во 1833 година од Јакоб Берцелиус, иако со дефиниција која се разликува од модерната IUPAC дефиниција. Современиот концепт на полимери како ковалентно врзани макромолекуларни структури бил предложен во 1920 година од страна на Херман Штаудингер. Штаудингер се посветил следната деценија на наоѓање експериментални докази за оваа хипотеза.

Полимерите се изучуваат во областа на биофизиката, макромолекуларната и полимерната наука (која ја вклучува полимерната хемија и физиката на полимери). Историски гледано, производите кои произлегуваат од поврзување на повторувачки единици со ковалентни хемиски врски се примарен фокус на полимерната наука; во поново време, фокусот сè повеќе е на полимери со нековалентни врски. 


Категорија:Хемија на полимерите
Категорија:Хемиски супстанции
Категорија:Наука за материјалите
Категорија:Грцизми
Рибозом

мини|Голема (црвено) и мала (сино) подединица

**Рибозомите** се ситни, субмикроскопски органели во облик на зрна, што можат да се набљудуваат само со електронски микроскоп. Тоа се универзални органели за сите живи клетки. Се создаваат во јадренцето и по нивното создавање преминуваат во цитоплазмата, каде или остануваат во неа, или се прикрепуваат за ендоплазматичниот ретикулум. Други пак се наоѓаат во некои органели, како во хлоропластите и митохондриите. Бројот на рибозоми во клетката е различен и се движи до неколку илјади.

Рибозомите се надмолекулски комплекси, односно изградени се од белковини и рибозомска РНК. Секој рибозом се состои од две морфолошки подединици, кои се разликуваат по големина и тежина, наречени *голема* и *мала подединица*.

Според седиментационата константа се разликуваат два типа на рибозоми: прокариотски (или бактериски) со 70 S и еукариотски со 80 S.

Рибозомите се органели во кои се остварува синтезата на белковините, со учество на нуклеинските киселини рибозомска РНК и транспортна РНК. Нивната улога во синтезата на белковините се остварува само ако се поврзани со информациската РНК, и во тој случај се создаваат структури, наречени полизоми (или полирибозоми).

Категорија:Клетка
Категорија:Молекуларна биологија
Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ
Ендоплазматичен ретикулум

[мини|315п|Микрофотографија на грануларен ендоплазматичен ретикулум околу [клеточно јадро|јадро (кое се наоѓа во долниот десен агол). Темните мали кругови се митохондрии.]]
**Ендоплазматичниот ретикулум** (латински: reticulum-мрежа) или кратко ЕР, е универзална органела која во клетката е претставена со систем на мембрански структури, кои најчесто се поврзани и формираат мрежа. Мембранските структури ограничуваат каналикуларен систем од плоснати простори означени како лумен на Ендоплазматскиот ретикулум. Испреплетените мембрански структури на ендоплазматичниот ретикулум во цитоплазмата, се во континуитет со надворешната мембрана на јадрената обвивка. Контактни места постојат и со другите органели (митохондриите, ендозомите, пероксизомите) но во овој случај не доаѓа до соединување на двете мембрани, при што тие не се во континуитет (мембрански контактни места).

## Структура
Површината на мембраната на ЕР може да биде со рибозоми или без нив, па според тоа разликуваме *груб (зрнест, грануларен) ендоплазматичен ретикулум* и *мазен (агрануларен) ендоплазматичен ретикулум*, соодветно. Иако изгледаат како одделни структури, и двата се во континуитет и дел од една иста органела и претставуваат нејзини суб-компартименти, секој со засебна функционална специјализираност. Рапавиот ЕР е претставен со цистерни (ќесести плоснти структури), мазниот ЕР со цевчести стуктури или тубули. Карактеристичниот изглед на рапавиот ЕР се должи на големиот број рибозоми кои се прикачени на цитозолната страна на мембраната на рапавиот ЕР. На рибозомите врзани за мембраната на рапавиот ЕР се одвива синтеза на секреторните и мембранските интегрални белковини, како и помал дел од цитозолните белковини.

## Функција
Ендоплазматскиот ретикулум е мултифункционална органела и централно место на синтеза, транспорт, набирање и посттранслациона модификација на белковини, синтеза на масти и стероиди. ЕР претставува најголемо внатреклеточно складиште на калциум и со тоа има значајна улога во процесите на сигнална трансдукција.

Во скелетните мускулните влакна и срцевите мускули клетки, мазниот ендоплазматски ретикулум е особено развиен (таканаречен саркоплазматски ретикулум) и има улога преку ослободувањето на калциум во контракција на мускулите.

Мазниот ЕР е специјализиран главно за липидниот метаболизам – на ниво на мазниот ЕР се одвива синтезата на различни липиди (фофсолипиди, холестерол, стероидни хромони). Во мазниот ЕР на клетките на црниот дроб се одвиваат процеси на детоксификација и биотрансформација на ксенобиотици.

ЕР е има значајна улога за обновување на мембраните на клетката, преку синтеза на фосфолипиди  и регулација на везикуларниот транспорт. По митозата, воспоставувањето на нова јадрена обвивка се одвива на ниво на ЕР.

Подобро е развиен ендоплазматичниот ретикулум во клетките кои покажуваат поголема активност, како на пример, во клетките на мускулите, а кај младите недиференцирани клетки (ембрионални и творни) е послабо развиен.

## Наводи

Категорија:Органели
Хлоропласт

мини|десно|250п|Модел на хлоропласт
**Хлоропласт** — органела која се среќава само кај растенијата, и тоа во нивните зелени делови. Во неа се содржи хлорофилот и се одвива фотосинтезата.Таа во себе содржи хлорофил (зелена материја) која ја впива сончевата енергија и со тоа ја почнува фотосинтезата т.е. процесот во кој растителната клетка од јаглерод диоксидот и водата создава шеќер — скроб, и кислород.

Категорија:Клетка
Категорија:Органели
Митохондрија

мини|250п|десно|Две митохондрии од бели дробови од цицач на кои може да се забележи нивната матрица и мембрани гледани со електронски микроскоп
**Митохондрии** (од грчки: mitos-нишка и hondros-зрно) — клеточни органели кои се наоѓаат во сите еукариотски клетки. Нивниот облик е непостојан и се менува во зависност од физиолошката состојба на клетката. Бројот, димензиите и распоредот зависат од видот на клетките и нивната активност (во некои жлездени клетки кај животните има многу митохондрии).

## Градба на митохондрија

Митохондриите имаат сложена градба. На електронски микроскоп јасно се гледа дека од цитоплазмата се одвоени со двојна мембрана, на која структурно, а особено биохемиски, се разликуваат надворешна и внатрешна мембрана и внатрешна содржина, т.н. матрица. Внатрешната мембрана се одликува по тоа што создава внатрешни набори (како нецелосни прегради) наречени кристи, што го прекинуваат континуитетот на внатрешниот простор (матрицата) и навлегуваат поплитко или подлабоко во истиот. На површината на кристите се забележуваат голем број топчести структури кои со една куса дршка се поврзани со внатрешната мембрана. Овие структури се наречени оксиозоми (или Ф-1 партикули, атпеозоми). Тие содржат ензими кои учествуваат во процесите на клеточно дишење.

## Функција на митохондриите

Во митохондриите се врши аеробното разградување на материите и се ослободува енергија што се преобразува пред сè во ATP, како погоден облик што клетката може да го користи. Имајќи предвид дека митохондриите содржат свои нуклеински киселини (ДНК и РНК) и рибозоми и дека се способни сами да синтетизираат белковини, тие во извесна мерка претставуваат автономни (или семиавтономни) структури. Како такви, тие се способни и за саморепродукција и тоа со делба на диференцирани митохондрии. Овој факт е поврзан со ендосимбиотската теорија, популаризирана од биологот Лин Маргулис.

Категорија:Органели
Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ
Категорија:Клеточно дишење
Сахароза

**Сахарозата** (шеќер од трска или обичен, кујнски шеќер) е дисахарид кој се состои од гликоза и фруктоза. Хемиското име на сахарозата е - D - гликозидо (1, 5) - - D - фруктозид (2, 5).

Сахарозата е многу распространета во растителниот свет, а најмногу ја има во шеќерната трска и шеќерната репка. Се произведува со екстракција и кристализација од овие растенија, кои и за таа цел се одгледуваат. Во светот се произведува околу 30 милиони тони сахароза годишно.

Сахарозата се топи на 184 степени, се распаѓа над точката на топење, потемнува и дава карамел. Лесно се раствора во вода. Не го редуцира Фелинговиот реагенс. Под дејство на ензимот инвертаза, сахарозата се дели на гликоза и фруктоза. За време на процесот варење (дигестија), сахарозата се дели во тенкото црево.

Категорија:Дисахариди
Полисахарид

[десно|мини|250п|Тридимензионална структура на [целулозата, полисахарид на бета-гликанот.]]
**Полисахариди** се јаглехидрати кои настануваат кога стотини или илјадници молекули од моносахариди се сврзуваат меѓусебно со гликозидна врска. Со натрупувањето на толку голем број на молекули во една голема честица, се менуваат основните особини на шеќерот: полисахаридите немаат сладок вкус, не се раствораат во вода, туку само набабруваат и ги имаат сите особини на колоидните големи молекули.

Природните полисахариди се делат на *скелетни* или *структурни*, кои им служат на растенијата или животните како потпорно ткиво за одржување на цврстите механички структури и на *хранливи*, кои се резервна храна. Меѓутоа, има и многу други полисахариди кои не можат да се вклопат во оваа класификација.

Друга, доста честа поделба на полисахаридите е на растителни (фитополисахариди) и животински (зоополисахариди).

Категорија:Јаглехидрати
Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ
Целулоза

**Целулозата** е фитополисахарид и претставува најважен претставник на полисахаридите во растенијата. Количината на целулоза во некои микроорганизми, алги и лишаи е беззначајна, а животните воопшто не содржат целулоза.

Од целулоза се состојат околу половина материјали кои ги изградуваат клеточните ѕидови кај дрвата и другите растителни производи (памук, филтер хартија итн.).

## Наводи

Категорија:Полисахариди

Категорија:Ексципиенси
Голџиев апарат

300px|десно|мини|Функција на Голџиевиот систем и поврзаност со другите органели:<br />'''1.''' Клеточно јадро<br />'''2.''' Комплекс на јадрени пори<br />'''3.''' Грануларен ЕПР<br />'''4.''' Мазен ЕПР<br />'''5.''' Рибозоми<br />'''6.''' Белковини<br />'''7.''' Транспортна везикула<br />'''8.''' ''Голџиев систем''<br />'''9.''' ''cis'' страна на Голџиевиот систем<br />'''10.''' ''trans'' страна на Голџиевиот систем<br />'''11.''' Цистерни на Голџиевиот систем.

**Голџиев апарат** е органела која е именувана по италијанскиот научник Камилио Голџи. Голџиевиот систем е изграден од голем број нееднакво дебели и делумно свиткани мембрански структури, сродни на ендоплазматичниот ретикулум, наречени диктиозоми, кои најчесто се наоѓаат околу јадрото.

Производите од синтетската активност на клетката (белковини, јаглехидрати и липиди) преку ендоплазматичниот ретикулум се внесуваат во каналите на сакулите од Голџи системот. По соодветната обработка тие материи се натрупуваат или се одделуваат како крајни производи во облик на секреторни везикули или вакуоли со различна големина. Кај жлездените клетки, секреторните везикули се движат кон површината на клетката, при што мембраната им се слева со клеточната мембрана и на тој начин содржината преку егзоцитоза се одделува во надворешната средина.
## Наводи

Категорија:Органели
Лизозом

**Лизозомите** (грчки: lisis-разградува и soma-тело) се органели кои можат да се набљудуваат само со електронски микроскоп. Имаат облик на гранули или меурчиња со единечна мембрана. Во нивната внатрешност содржат ензими хидролази, што можат да ги разградат сите видови високомолекулски органски материи: белковини, нуклеински киселини, јаглехидрати и липиди. Ензимите се синтетизираат во грануларниот ендоплазматичен ретикулум, се сместуваат во структурите на Голџиевиот систем, од каде се одделуваат како лизозомни меурчиња.

Во лизозомите се разградуваат материи што во клетката се наоѓаат како нерастворливи честички или во облик на цели капки. Ова настанува кога првичните вакуоли што се образуваат околу тие честички ќе се слеат со лизозомите и создаваат дигестивна вакуола. Материите добиени со внатреклеточното разградување навлегуваат во цитоплазмата и се користат од клетката. Во одредени услови, со лизозомите клетката ги разградува и сопствените, остарени или непотребни органели или натрупани резервни хранливи материи.

## Наводи

Категорија:Органели
Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ
Делба на клетките

мини|300п|десно|Трите типа на клеточна делба
Создавањето на новите клетки се одвива со **делба на клетките**. Секоја клетка, било да е дел од многуклеточен организам или претставува самата едноклеточен организам, потекнува само од претходна (мајчина) клетка. Делбата на клетките опфаќа два процеси кои обично се синхронизирани и временски тесно поврзани: кариокинеза (делба на јадрото), по која следува цитокинезата (делба на цитоплазмата).

Саморазмножувањето е веројатно најфундаменталната особина на клетките, како што може да се каже и за сите живи организми. Сите клетки се размножуваат со делба, при што секоја родителска клетка дава две ќеркини клетки на крајот од циклусот на делба на клетките. Делбата на клетките мора да е внимателно регулирана и координирана во клеточниот раст и репликацијата на ДНК за да се осигура создавање на прогенски клетки кои содржат интактни геноми. Кај еукариотските клетки, напредувањето на клеточниот циклус е контролирано од неколку белковински кинази кои се зачувале (конзервирале) од квасците, па до цицачите. Кај вишите еукариоти, клеточниот циклус е регулиран од факторите на растење кои ја контролираат клеточната пролиферација, притоа дозволувајќи делбата на единечните клетки да биде координирана со потребите на организмот како целина. Дефектите во регулацијата на клеточната делба се честа причина за абнормална пролиферација на канцерни клетки, така што истражувањата на клеточната делба и ракот станаа блиски, слично на врската меѓу истражувањата на ракот и патиштата на клеточна сигнализација.

## Делба на растителна клетка

Кога клетките ќе постигнат одредена големина и форма, тие се делат. клетките можат да бидат различни пои форма и големина, во зависност од дејноста што ја вршат.
при **проста делба** на клетката, прво се дели јадрото, а потоа и цитоплазмата. меѓу двете клетки се создава мембрана, а потоа и клеточен ѕид.Делбата на клетката е најинтезивна во пролет кога p'ти семката и растат пупките.
Со делба на клетките растат и им заздравуваат раните.

Категорија:Клетка
Категорија:Клеточни процеси
Дисахарид

мини|287x287px|Сахароза, дисахарид формиран со кондензација на молекула на гликоза и молекула на фруктоза
**Дисахарид** (или **биоза**) е олигосахарид, односно јаглехидрат изграден од две моносахаридни единици. Најважните дисахариди се состојат од две хексози и нивната заедничка формула е C12H22O11, молекулската тежина им е 342, 2, а процентниот состав на одделните хемиски елементи е: C - 42, 08%, H - 6, 48%, O - 51, 44%.

Се разликуваат два типа на дисахариди:

* Тип малтоза
* Тип трехалоза.

## Номенклатура

Имињата на дисахаридите се образуваат така што името на моносахаридот, чијшто полуацетален хидроксил влегува во соединение, добива наставка "ид", а моносахаридот кој се сврзал со алкохолен хидроксил останува со непроменето име, на пример, малтозата е *гликозидо - гликоза*, а лактозата *галактозидо - гликоза*.

Некои дисахариди се наоѓаат слободни во природата (сахароза, лактоза, трехалоза), а други ги изградуваат полисахаридите (скроб, целулоза) или се составен дел на некој гликозид.

## Општопознати дисахариди

## Наводи
Љубисав Иванов - Ѕинго

**Љубисав Иванов - Ѕинго** (,  — , ) — македонски стопанственик, спортски работник и политичар, претседател на Социјалистичката партија на Македонија и пратеник во Собранието на Македонија. Бил пратеник во Собранието на Македонија во сите пратенички состави, од осамостојувањето на Република Македонија до 2011 година.

## Животопис
Завршил Рударско-геолошки факултет и повеќе од 40 години бил генерален директор на Рударско-геолошкиот комбинат „Силекс“ - Кратово.

За претседател на СПМ, тој бил избран на Вториот конгрес на СПМ кој се одржал во јули 1995 година и бил реизбран на Третиот, Четвртиот, Петтиот и Шестиот конгрес на СПМ.

Тој бил првиот претседател на Фудбалската федерација на Македонија по осамостојувањето на Македонија и на должноста бил во периодот од 1993 до 1996 година.

## Наводи

Категорија:Политичари од Кратово
Категорија:Луѓе од Трновац
Категорија:Пратенички состав 1991-1994
Категорија:Пратенички состав 1994-1998
Категорија:Пратенички состав 1998-2002
Категорија:Пратенички состав 2002-2006
Категорија:Пратенички состав 2006-2008
Категорија:Пратенички состав 2008-2011
Категорија:Пратенички состав 2011-2014
Категорија:Политичари од СПМ
Тито Петковски

**Тито Петковски** (роден 23 јануари 1945 во Псача, Кривопаланечко) — македонски политичар, претседател на Нова социјалдемократска партија. Пратеник е во Собранието на Република Македонија во сите пратенички состави од осамостојувањето на Република Македонија.

## Биографија
Завршил Правен факултет со правосуден испит. Работел во Општинскиот суд во Крива Паланка, како правник во Републичкиот завод за урбанизам, во Извршниот совет на Собранието на Град Скопје, бил на функција во Градскиот комитет на Сојузот на комунистите на Македонија - Скопје. Бил потпретседател на Македонското собрание во првиот парламентарен состав, пратеник во трите претходни парламентарни состави, а од 6 март 1996 до третите парламентарни избори во 1998 година и претседател на Собранието.

На претседателските избори 1999 година, тој бил кандидат за претседател на СДСМ и го освоил второто место зад кандидатот на ВМРО-ДПМНЕ, Борис Трајковски. 

По долгогодишното членство во СДСМ, на 30 ноември 2005 година, Тито Петковски ја основал Нова социјалдемократска партија (НСДП). Во април 2022 година, тој изјавил дека се повлекува од претседателската позиција на партијата, односно и од политиката, и немал план да се кандидира за нов претседателски мандат во НСДП.

## Наводи

## Надворешни врски
* Интервју со Тито Петковски по повод отцепувањето од СДСМ и формирањето на НСДП 

Категорија:Живи луѓе
Категорија:Луѓе од Псача
Категорија:Претседатели на Собранието на Македонија
Категорија:Македонски политичари
Категорија:Македонски комунисти
Категорија:Југословенски комунисти
Категорија:Пратенички состав 2008-2011
Категорија:Пратенички состав 2011-2014
Категорија:Политичари од СДСМ
Категорија:Политичари од НСДП
Категорија:Апсолвенти на Правниот факултет „Јустинијан I“ - Скопје
Цитоплазма

**Цитоплазмата** ја претставува основната маса на протоплазмата, односно под цитоплазма се подразбира целиот жив материјал на една клетка, но без јадрото.

Набљудувана под светлински микроскоп со помало зголемување, таа изгледа како еднородна (хомогена) маса, меѓутоа при поголемо зголемување во неа лесно може да се разликува една хомогена стаклеста маса наречена хијалоплазма (или *цитоплазматична [[матрица]]*) и во неа се распрскани ситни грануларни (зрнести) структури - цитозоми.

Надворешниот слој на цитоплазмата (*ектоплазма*) обично е погуст и завршува со плазмалема. Меѓутоа, сличен слој се гледа и на внатрешната површина на цитоплазмата, кон вакуолата, кој е наречен тонопласт.

Електронско-микроскопските проучувања покажаа дека цитоплазмата претставува сложено организирана клеточна компонента, во чиј состав влегуваат хијалоплазма и цитоплазматични органели.

Цитоплазмата е во постојано кружно движење во клетката, со што ги снабдува другите органели со потребните материи.

## Наводи

Категорија:Клетка
Категорија:Клеточна биологија
Центриола

мини|Три-димензионален изглед на центриола

**Центриолите** се својствени за животинските клетки. Тие се најчесто две и се наоѓаат до јадрото, а најдобро се забележуваат во клетки што се делат.

Центриолите се цилиндрични структури, чиј ѕид е изграден од 9 групи по 3 микротубули кои делумно се споени, а срцевината е исполнета со еднородна материја.

Центриолите играат важна улога при делбата на јадрото, бидејќи учествуваат во создавањето на делбеното вретено. Имаат слична градба со базалните телца и имаат способност да се претворат во нив, и обратно.

Категорија:Клетка
Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ
Категорија:Клеточно движење
Категорија:Белковински комплекси
Петар Гошев

**Петар Гошев** (роден на  година во ) — македонски политичар, економист, и поранешен гувернер на Народната банка на Македонија.

## Животопис

Петар Гошев дипломирал на Економскиот факултет во Скопје во 1971 година, а во 1983 станал магистер по економски науки. Работел како економист во Фабриката за автобуси „11 Октомври“ - Скопје. Бил економски советник во Синдикатот на Македонија, а извесен период и шеф на Кабинетот на претседателот на Синдикатот на Македонија.

Од 1984 до 1988 е член на Претседателството на ЦК на Сојузот на комунистите на Македонија. Во 1989 бил избран за претседател на СКМ и на таа функција останал до 1991 година. Бил и шеф на делегацијата на Собранието на СРМ во Собранието на СФРЈ.

На Парламентарните избори во 1990 година, Гошев бил избран за пратеник во Собранието на Република Македонија од редовите на СКМ-ПДП. Поради несогласувања со новото раководство на СДСМ, Гошев во 1993 се отцепил од партијата и ја формирал Демократската партија. При тоа бил избран за нејзин претседател. Од 1997, со обединувањето на Демократската и Либералната партија, станал претседател на Либерално демократската партија. На Парламентарните избори во 1998 година бил повторно избиран за пратеник. Претседател на ЛДП бил до 1999 година, кога поради неуспехот на партијата на Парламентарните избори во 1998 година, поднесол оставка.

По Парламентарните избори во 2002 година, во периодот од 1 ноември 2002 до 7 ноември 2003 година бил Министер за финансии на Република Македонија. На функцијата Гувернер на Народната банка на Македонија бил избран во 2004 година и на таа функција се задржал до 2011 година.

## Наводи

|-

Категорија:Живи луѓе
Категорија:Луѓе од Пирава
Категорија:Македонски политичари
Категорија:Состав на Владата на Република Македонија од 2002
Категорија:Министри за финансии на Република Македонија
Категорија:Политичари од СДСМ
Категорија:Политичари од ЛДП
Категорија:Пратенички состав 1991-1994
Категорија:Пратенички состав 1998-2002
Категорија:Гувернери на НБРМ
Категорија:Вицепремиери на Македонија
Категорија:Апсолвенти на Економскиот факултет - Скопје
Категорија:Магистри на Економскиот факултет - Скопје
Џез пејачот

***Џез пејачот*** е американски игран филм од 1927 год. со Ал Џолсон во главната улога. *Џез пејачот* е првиот звучен филм во историјата на играниот филм, иако Ал Џолсон има само две реплики за цело времетраење на продукцијата. Според оригиналната замисла на режисерот Алан Кросленд, единствено музичката подлога на сцените требало да се наоѓа во саундтракот, така што *Џез пејачот* практично би бил нем филм, но за несреќа на монтажерите Џолсон ја импровизирал познатата реченица: „Не сте слушнале ништо!“

Категорија:Филмови од 1927 година
Автотроф

[350п|мини|десно|Споредбен преглед на циклус на исхрана на автотрофни и [хетеротрофи|хетеротрофни организми. Автотрофите можат да користат јаглерод диоксид и вода да би можеле да произведат кислород и сложени органски соединенија, претежно низ процесот на фотосинтеза (зелена стрелка). Сите организми можат да ги користат овие соединенија повторно да формираат јаглерод диоксид и вода низ клеточно дишење.]]
**Автотрофизам** претставува капацитет на одредени живи организми да произведуваат органска материја со редукција на неорганската материја како јаглерод (во форма на СО2) или азот (во форма на NO3 или NO2). Оваа редукција е придружена со апсорбирање на минерални соли од околината (нитрати, фосфати..). Организмите кои се автотрофни во однос на јаглеродот се способни да се развиваат во средина каде има јаглерод само во минерална форма, спротивно на хетеротрофните организми кои мораат да ги внесуваат органските материи преку исхраната.
 
Според етимологијата (старогрчки: *авто* „сам“ и *трофос* „исхранува“), автотрофен организам претставува секој организам кој нема потреба од други живи организми во неговата исхрана.
Овој начин на исхрана е карактеристичен за хлорофилните растенија (зелени растенија), цијанобактериите, сулфатните бактерии. 
 
Спротивно на автотрофија е хетеротрофија – клетки или организми кои не се способни да создаваат органска материја. Тука спаѓаат животните и габите.
Всушност, автотрофните организми се секогаш првата алка на ланецот на исхрана. Можеме да кажеме дека автотрофите се почетокот на скоро целата органска материја присутна во екосистемот.
Хлорофилните растенија поседуваат автотрофни клетки (клетките во зелените листови кои имаат хлорофил) но исто така и хетеротрофни клетки (клетките во коренот).

## Поделба на автотрофите
Според начинот на кој ја добиваат енергијата која е потребна за синтеза на органските материи, организмините се делат на два типа:
* Фотоавтотрофи – енергија од сончевата светлина, благодарение на фотосинтезата во хлорофилните клетки 
* Хемоавтотрофи – енергија од оксидација на неоргански материи како Н2Ѕ, амониум и железо
 
Постојат одредени видови на кои им се потребни органски материи како извор на јаглерод, но се способни да употрeбуваат сончева светлина или неоргански материии како извор на енергија. Овие организми се дефинирани како хетеротрофи, и според начинот на кој ја добиваат енергијата се поделени на фотохетеротрофи и хематрофи.

## Автотрофните организми и фотосинтезата
Растенијата синтетизираат органска материја употребувајќи минерални субстанци кои ги апсорбираат од почвата (вода и минерални соли) и воздух, поточно СО2 (како извор на јаглерод). Енергијата која е потрбна за оваа синтеза се добива од сончевата светлина. Овој комплексен систем се нарекува фотосинтеза, и може да се резимира со следната реакција:
 
 6CO2 + 12H2O + светлина  → C6H12O6 + 6O2 + 6 H2O.
 
С6Н12О6 служи за формирање органска материја, а кислородот кој се добива се исфрла во надворешната средина.
## Наводи

Категорија:Биологија
Категорија:Физиологија
Категорија:Трофична екологија
Категорија:Биолошки поими
Генеративни органи

мини|Дијаграм на зрели цвеќиња. Обединетото Кралство
**Генеративните органи** се група од растителни органи со кои растението се размножува. Генеративни органи на растението се:

* Цвет
* Семе
* Плод.

Категорија:Растителна морфологија
Вегетативни органи

[thumb|Пупка од  [сончоглед]]

**Вегетативните органи** се група од растителни органи со кои растенијата ги извршуваат животните функции. Вегетативни органи на растението се:

* Корен
* Стебло
* Лист.

Така се нарекуваа така затоа што тие ја создаваат храната во растението. Тие ја создаваат храната така што преку коренот се пренесуваат минералните соли и вода во стеблото. Од стеблото тие се пренесуваат во листот и таму се создаваат шеќерите односно храната за целиот организам.

Категорија:Растителна морфологија