Волак

**Волак** (, *Волакас*) — село во Драмско, Егејска Македонија, денес во општината Неврокоп на Драмскиот округ, Грција. До денес е населено исклучиво со Македонци.

## Географија
Селото се наоѓа на 36&nbsp;км северно од градот Драма и на 25&nbsp;км југоисточно од Зрново во превој на планината Боздаг. На 10 км од селото се наоѓа скијачкиот центар Фалакро“ („Боздаг“). Неговиот атар се граничи со оној на Боболец на југ, Руждене и Зрново на запад, Ливадишта и Черешово на северозапад и Горна Лакавица и Сидерово на север.

## Историја
Според месните преданија селото првично било разбиено на маала по планината Боздаг, секое од по 10-15 куќи сместени крај извори. Остатоци од тие маала според спомените на мештаните имало во месностите Крмилата, Заврша, Света Богородица и Вараде. Подоцна жителите се собрале на местото на сегашното откако еден селанец таму случајно нашол извор барајќи си го изгубениот вол.

### Во Отоманското Царство
мини|десно|Носија од Волак. Драмски етнолошки музеј.
Во XIX век Волак било големо и чисто македонско село во Драмската каза. Во 1876 г. в селото работело грчко училиште.

Во 1885 г. Волак имал 750 жители, а според податоци од 1886 г. сите биле под Бугарската егзархија. Ова го потврдуваат бугарски извори, според кои до 1880 г. во Волак немало прогрчки жители. Гркоманството настапило по 1890 г. со устоличувањето на митрополитот Хрисостом во Драма.

Во 1891 г. Георги Стрезов напишал за селото:

На крајот од XIX век Васил К’нчов напишал дека селото има 160-170 македонски куќи. Според неговата статистика („Македонија. Етнографија и статистика“) во 1900 г. Волак се состоел од 1.130 Македонци христијани.

По Илинденското востание, на почетокот од 1904 г. целото (освен неколку куќи) прешло под врховенството на Бугарската егзархија — во Волак и Кобалишта останале вкупно околу 25 патријаршистички куќи. Во селото работела бугарската пропаганда. По податоци на егзархискиот секретар Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 г. Волак имал 1.280 Македонци, од кои 960 под Егзархијата и 320 под Патријаршијата. Во селото работело бугарско основно училиште со 1 учител и 67 ученици.

Според извештајот на грчкиот училиштен инспектор Димитриос Сарос, околу 1906 г. селото имало 970 жители, од кои 625 егзархисти, 331 патријаршисти и 14 Турци. Според грчкиот вицеконзул во Кавала Николаос Маврудис, селото имало 108 Турци. Во селото правеле напори и бугарската и грчката пропаганда. Според него, црковната борба меѓу егзархисти и патријаршисти од 1896 г. натаму зела доста жртви. Властите на двете странки им дозволиле наизменична употреба на црквата, а училишната зграда била поделена на половина. Селото го посетил митрополитот Хрисостом Драмски, кој се обидел да ги врати егзархистите под Патриаршијата.

Во грчкото училиште во Волак по 1902 г. предавале гркоманите од Просечен Нако и Димитaр Бојаџиеви, од кои второспоменатиот бил организатор на грчкиот комитет во селото до 1905 г. По 1905 година предавале Димитриос Франѕис од Лезбос и жена му Евангелија Франѕи, подоцна отруена од Македонки.

Според грчки податоци во учебната 1910–11 г. Волак имал 92 прогрчки куќи со 113 семејства сочинети од 556 жители. Имало четириодделенско училиште со детска градинка во кое учеле 25 машки и 30 женски деца, а наставата ја воделе 1 учител и 1 учителка. Во селото имало и 70 егзархиски семејства со вкупно 353 лица.

Егзархиски свештеници во Волак биле: поп Георги од 1870 до 1904, обезглавен од Турци во неговата куќа), а син му останал инвалид по претепување; поп Марин, кој во 1913 г. е стрелан од грчки војници зошто дал пари за изградбата на бугарската црква во селото; поп Иван Величков Јанчев, кој во 1913 г. завршил богословско училиште во Скопје, но во 1919 г. се преселил во Бугарија, а во 1944 г. е назначен за архиејрејски намесник во Ивајловград. Последен бил поп Димитар Бошков, кој до 1916 г. служел во Волак на грчки, а потоа до 1918 г. на словенски и повторно на словенски од 1941 до 1944 г.

### Во Грција
[мини|250п|Волак со [Боздаг.]]
За време на Првата балканска војна селото е окупирано од бугарска војска, а по Втората балканска војна во 1913 г. е припоено кон Грција согласно Букурешкиот договор. Таа година населението броело 894 жители, а во 1920 г. тоа се намалило на 806 лица.

Според Никола Јанчев, до Првата светска војна населението зборувало грчки само во општината и полициската станица. Дури по 1936 г. во режимот на Јоанис Метаксас властите започнале засилена политика на погрчување. На децата им се забранувало да зборуваат македонски дома, дури и кога повозрасните не знаеле грчки. На празници било забрането да се пеат македонски песни. Утрината пред часовите се казнувале учениците што зборувале македонско. Во сабота и недела децата биле принудени да посетуваат часови по „патриотизам“.

Во 1928 г. Волак е заведен со 913 жители, од кои само 3 грчки дојденци (1 семејство на учител). Во 1940 г. селото имало 2.267 жители, од кои 1.614 мажи, што значи дека се вбројани војниците од полкот сместен во селото.

След 9 септември 1944 година, при повлекувањето на бугарската војска Волак трпел редовни панади од разбојничката андартска чета на Андон Чауш. На 20 февруари 1945 г. селото е нападнато, убиени се 7 лица, а 40 куќи се запалени. 350 жители пребегале во Бугарија.

За време на Граѓанската војна (1946-1949) во Волак се воделе битки помеѓу националистите и армијата на ЕЛАС, при што се изгорени 150 куќи.

На почетокот на XXI век Волак броел околу 400 куќи. Старата егзархиска црква „Св. Илија“ (1841) е затворена и во 1983 г. е изградена нова. Во околината на селото има повеќе од десет параклиси, меѓу кои „Св. Архангел“, „Св. Константин и Елена“, „Св. Ѓорѓи“ и други. Главно занимање на селаните е сточарството и работата во мермерните каменоломи.

Населението произведува тутун, жито и компири.

## Население

a Вбројани се војниците од полкот сместен во селото.
## Културни и природни знаменитости
* Црква „Св. Илија“ од 1841 г.

## Личности

* Андон Јанакиев — револуционер, деец на ВМОРО
* Армен Купчу (1885 – 1905) — деец на грчката вооружена пропаганда
* Георгиос Карагеоргиу Мавродис (Γεώργιος Καραγεώργου ή Μαυροδής) — гркомански андартски деец, четник
* Хаџи Георги Попиванов (1844 - 1905) — општественик, долгогодишен учител во Просечен
* Константинос Сингос (Κωνσταντίνος Σίγγος) — гркомански андартски деец, четник
* Консулата — четник на ВМОРО, загинал со Гоце Делчев во Битката кај Баница на 4 мај 1903 г.
* Стојан Николов Кичуков (1895 - ?) — комунист, иселеник во Петралик, Петричко, член на БКП од 1920 г., во 1925-1943 г. живеел во Асеновград, јатак во Втората светска војна, во 1943-1944 г. лежел во Пловдивскиот затвор
* Трифон Симидчиев (1906 – 1996) — духовник
* Христос Ајдонис (p.&nbsp;1963) — политичар во Грција

## Наводи

## Надворешни врски