Рукаја Хасан

**Рукаја Хасан** (3 јули 1931 - 24 јуни 2015 година) била професорка по лингвистика, која била и посетувашки професор и предавала на различни универзитети во Англија. Нејзиното последно назначување било на универзитетот Маквари во Сиднеј, од каде се повлекува како почесен професор во 1994 година. Во текот на нејзината кариера, таа истражувала и објавувала нашироко во областите на вербална уметност, култура, контекст и текст, текст и текстура, лексикограма и семантичка варијација. Вториот вклучувал осмислување обемни мрежи на семантички систем за анализа на значењето во дијалозите што се случуваат природно.

## Биографија
Родена во 1931 година во Пратапгар, Индија, Хасан дипломирала на Универзитетот во Алахабад, во 1953 година, по англиска литература, образование и историја. Нејзиниот постар брат Завур Хасан, кој работел како новинар во Пакистан, ја однел неа и остатокот од семејството во Лахоре во 1954 година. Од 1954 до 1956 година, таа била предавач на Колеџот за обука на наставници на глуви, во Лахоре, Пакистан. Во 1958 година, магистрира по англиска литература на Владиниот колеџ Лахоре, Универзитет во Пенџаб. Од 1959 до 1960 година била предавач по англиски јазик и литература на колеџот „Лавир Кралицата Мери“. Со стипендија за британски совет, Хасан отишла во Единбург каде завршила со дипломата за постдипломски студии на Универзитетот во Единбург за применета лингвистика. Во 1964 година го завршила својот докторат по лингвистика, исто така на Универзитетот во Единбург. Насловот на нејзината теза била „ Јазична студија за контрастни одлики во стилот на двајца современи англиски прозаисти “. Писателите биле Ангус Вилсон и Вилијам Голдинг. Таа го користела раното дело на Халидеј, особено неговиот труд „Категории на теоријата на граматиката“, објавен во 1961 година.

Помеѓу 1964 и 1971 година имала различни истражувачки стипендии, најпрво со проектот за странски јазици и наставни материјали Нуфилд, на Универзитетот во Лидс, каде што раководела со Истражувањето за детски јазик. Помеѓу 1965 и 1967 година, таа била научен соработник во Програмата за лингвистика и англиски јазик на Нуфилд, на Универзитетскиот колеџ во Лондон . Од 1968 до 1971 година, работела во Одделението за социолошки истражувања, со Базил Бернштајн, каде што го водела Истражувачкиот проект Нуфилд за социолингвистичките аспекти на детските приказни. По ова, отишла на Катедрата за лингвистика и антропологија, на Универзитетот Нортвестерн во Илиноис, пред да се врати во Англија и да преземе предавања на Катедрата за современи јазици и лингвистика на Универзитетот во Есекс. Емигрирала во Австралија во 1976 година и била назначена за виш предавач по лингвистика на Универзитетот Меквари. Од Мекквари се повлекла во 1994 година како почесен професор. Има одржано бројни состаноци за посета во САД, Кенија, Јапонија, Сингапур, Данска и Хонгконг.

## Придонеси во лингвистиката
Хасан работела во својата кариера од повеќе од 50 години во лингвистиката околу голем број централни интереси, но сите тргнале од основното убедување во врска со „континуитетот од живеењето на животот до морфемата“.

Нејзиното рано докторско истражување започнало долг интерес за јазикот и вербалната уметност. Во 1960-тите таа работела во Социолингвистичкиот истражувачки центар со Басил Бернштајн, на прашања во врска со односот на јазикот и дистрибуцијата на формите на свеста. Овој аранжман ја поттикнал и нејзината подоцнежна работа на семантичка варијација, и дал поттик и податоци за нејзините рани студии за она што го поткрепува единството на текстот - во нејзините термини, текстура и структура на текст. во 1976 година, со МАК Халидеј ја објавила она што останува најсеопфатната анализа на кохезијата на англиски јазик. Во нивната понатамошна соавторска книга, *Јазичен контекст и текст: аспекти на јазикот во социјално-семиотичка перспектива*, Хасан ги поставила меѓусебните односи на текстурата и структурата на текстот (т.е. нејзиниот поим за „генерички структурен потенцијал“ или „ГСП ").

Во сите овие потфати, јазикот како општествена семиотика (следејќи го извештајот за јазикот развиен од МАК Халидеј во текот на многу години) служи како појдовна точка.

Специфичниот тип на врска што таа го забележува меѓу јазикот и општествениот контекст значел дека нејзината работа се занимава со многу важни проблеми во лингвистиката, како што се односите меѓу јазикот и културата, јазикот и социјалната класа, јазикот и учењето (види Избрани дела подолу). Одлика која се истакнува за нејзиниот придонес е нејзината работа на многу од овие поголеми прашања во исто време како и прашањата за детален лингвистички опис.

Таа ги дели лингвистичките теории во две категории: „екстерналистички“ и „интерналистички“. Го применила терминот „екстерналист“ на оние теории каде на јазикот му е доделена „супсидијарна улога“ во создавањето на значењето. Во таквите теории, јазикот не игра никаква улога во постоењето на она што треба да се разбере или изрази. Во надворешниот пристап, „јазикот се сведува на уред за име: тој станува збир од „имиња“ кои означуваат веќе постоечки нешта, својства, настани, дејства итн. Услов за именувањето е феномените да постојат и да бидат препознатливи дека имаат специфични идентитети сосема независни од „имињата“ што говорителите на јазикот избираат да им ги дадат.“  Таа ги повикала лингвистите да го напуштат надворешниот поглед, аргументирајќи наместо тоа за лингвистички модел „кој е способен да направи две навидум различни работи одеднаш: прво, треба да покажеме дека значењата се самиот артефакт на јазикот, а исто така и внатрешните за него; и второ, дека овие лингвистички создадени значења сепак се однесуваат на нашето искуство на светот околу нас и внатре во нас“.

## Студии во контекст
Хасан го следела, но и го проширила моделот на јазичен контекст поставен од Мајкл Халидеј, враќајќи се во 1960-тите, во кој тој предложил дека јазичниот контекст мора да се гледа како „семиотичка конструкција“ со три суштински параметри: поле, тенор и режим. Хасан тврдела дека контекстот е суштински за решавање на Сосировата дихотомија на „јазик“ и „помилување“. Хасан направила теоретска разлика помеѓу „релевантниот контекст“ [аспекти на контекстот опфатени во текстот] и она што таа го нарекува во 1973 година „материјална ситуациона поставеност“. „Релевантен контекст“ таа го дефинира како „онаа рамка на конзистентност која е осветлена од јазикот на текстот“ и „семиотичка конструкција“. Бидејќи релевантниот контекст е „семиотичка конструкција“, таа тврди дека тој треба да биде „во рамките на описната орбита на лингвистиката“. Понатаму, бидејќи системската функционална лингвистика е општествена семиотичка теорија на јазикот, тогаш на лингвистите во оваа традиција им е должно „да го расветлат овој конструкт“.

Хасан ја критикувала типичната примена на термините на Халидеј „поле“, „тенор“ и „режим“ од страна на системските лингвисти, врз основа на тоа што термините се применуваат како нивното значење и место во теоријата да е очигледно. Таа се залагала за примена на системската мрежа како механизам за систематскиот опис на законитостите низ различни општествени контексти.

## Студии за семантичка варијација
Додека работела во Универзитетот Мекквари во Сиднеј, Хасан преземала 10 годишно истражување за улогата на секојдневниот јазик во формирањето на детската ориентација кон социјалниот контекст. Таа го усвоила терминот семантичка варијација за да ги опише своите наоди од ова истражување, термин кој првпат го измислија Лабов и Вајнер. Откако бил предложен концептот, авторите експлицитно ја отфрлаат можноста за семантичка варијација како социолингвистички концепт, освен како можност во функција на возраста.

Работата на Хасан била емпириско истражување на семантичката варијација . Нејзините наоди претставуваат јазични корелации на концепцијата на Басил Бернштајн за „ориентација на кодирање“. Хасан собрала околу 100 часа природен говор во семејства низ различни општествени локации. Таа ги користи термините професионалец со повисока автономија и професионалец со пониска автономија за да ги разликува социјалните локации, а вториот ги опишува професионалците кои имаат дискреција во однос на начинот на кој е организирано нивното работно време, како различни од оние чие време е во дискреција на другите повисоки во хиерархија на работното место. Наодите се изложени во Хасан 2009 година, вториот том од нејзините собрани трудови. За оваа работа за семантичката варијација, Џеј Лемке, дополнителен професор по комуникација на Универзитетот во Калифорнија, пишува:

:
: Резултатите од оваа работа беа најмалку двојни. Прво, во многу детали и со висока статистичка значајност е утврдено дека низ линиите на социјалната класа има големи разлики во тоа како мајките и малите деца од работничката класа наспроти семејствата од средната класа ги поставуваат прашањата и одговорите, заповедите и барањата, како и основата и причините во неврзан разговор, во нормални поставки. И второ, тоа покажа дека вообичаениот начин на разговор на наставниците со овие деца е, ако не и нешто, претерана верзија на типичните начини на значење на средната класа.
: Теоретското значење оди многу подалеку дури и од овие важни резултати. Образовно, и во однос на социјалната политика, нè соочува со вистината на хипотезата на Басил Бернштајн од пред многу години дека начините на значење значително се разликуваат помеѓу позициите на социјалната класа, и дека домот и училиштето, функционирајќи како критични поставки за социјализација, имаат тенденција да ги всади овие начини на значење и потоа да ги оцени и класифицира на начини кои водат или барем значително ја поддржуваат реалноста на диференцијацијата и хиерархизацијата на социјалните класи во современите општества (Бернштајн, 1971). Лингвистички и социолошки, Хасан тврди од нејзините податоци, варијацијата во создавањето значење мора да се смета за составен, ако не и примарен фактор во нашето разбирање на улогата на јазикот во конституирањето на општествената структура.“ 

## Студии за вербална уметност
Студиите на Хасан за вербалната уметност се лингвистичко продолжение на Прашката школа, а особено делото на Јан Мукаровски . Според Хасан, лингвистите од Прашката школа, Мукаровски го создал „најкохерентниот поглед на природата на вербалната уметност и нејзиниот однос со јазикот“. Мукаровски тврди дека поетскиот јазик не може да се одликува со упатување на единственото својство на јазикот. Наместо тоа, естетската функција е начин на користење на својствата на јазикот. Од Мукаровски, Хасан ја преземала идејата на преден план .

Процесот на ставање во преден план, или на истакнување, зависи од контрастот: еден аспект на јазикот на текстот, или збир на текстуални одлики, може да се стави во преден план само наспроти шаблонот што станува „позадина“. Ова е поим за врската помеѓу фигурата и основата. Преден план, за Хасан, е контраст во однос на нормите на текстот. Сепак, идејата за контраст не е само очигледна. Потребна е способноста да се прецизира под кои услови еден образец во јазикот е значаен така што ќе се смета за преден план и, според тоа, може да се припише некои од одговорностите за пренесување на подлабоките значења на текстот.

Моделот го привлекува вниманието кон себе, односно е во преден план кога покажува конзистентност. Постојат два аспекти на оваа конзистентност: конзистентност во однос на нејзиниот „семантички нанос“ (Бут 1983) и конзистентност во однос на нејзината текстуална локација. Семантичкото движење се однесува на начинот на кој ансамбл од одлики го води читателот кон „ист општ вид на значење“ (Hasan, 1985a: 95). Конзистентноста на текстуалната локација не се однесува на некој груб поим за локација, како што е секој друг став или на секои пет реда. Наместо тоа, конзистентноста на текстуалната локација се однесува на „некоја значајна точка во организацијата на текстот како единство“ (ibid: 96). Процесот на следење на предните обрасци во текстот е средството со кое се преминува од едноставни изјави за јазикот до објаснување на „уметноста“ на текстот.

На крајот, Хасан го опишува моделирањето на јазичните обрасци како „симболичка артикулација“. „Симболичка артикулација“ е средство со кое се појавува процес на „семиоза од втор ред“, тоа е процес со кој „еден ред на значење делува како метафора за втор ред на значење“.

## Избрани дела

* Хасан, Рукаја. 1996 година. *Начини на кажување: Начини на значење* . Избрани трудови на Рукаја Хасан, изд. Клоран, Д. Бат и Г. Вилијамс. Лондон: Касел.
* Хасан, Рукаја. 2005 година. *Јазик, општество и свест* . Собрани дела на Рукаија Хасан, кн. 1, ед. Џ. Вебстер. Лондон: Рамноденица.
* Хасан, Рукаја. 2009 година. *Семантичка варијација: Значењето во општеството и социолингвистиката* . Собрани дела на Рукаија Хасан, кн. 2, ед. Џ. Вебстер. Лондон: Рамноденица.
* Хасан, Рукаја. 2011 година. *Јазик и образование: учење и настава во општеството* . Собрани дела на Рукаија Хасан, кн. 3, ед. Џ. Вебстер. Лондон: Рамноденица.
* Хасан, Рукаја. 2016 година. *Контекст во системот и процесот на јазикот* . Собрани дела на Рукаија Хасан, кн. 4, ед. Џ. Вебстер. Лондон: Рамноденица.
* Хасан, Рукаја. 2019 година. *Јазик за опишување: форма и функција* . Собрани дела на Рукаија Хасан, кн. 5, ед. Џ. Вебстер. Лондон: Рамноденица.
* Хасан, Рукаја. 2017 година. *Единство во дискурсот: текстура и структура* . Собрани дела на Рукаија Хасан, кн. 6, ед. Џ. Вебстер. Лондон: Рамноденица.
* Хасан, Рукаја. претстојните. *Вербална уметност: социјална семиотичка перспектива* . Собрани дела на Рукаја Хасан, кн. 7, ед. Џ. Вебстер. Лондон: Рамноденица.

## Поврзано

* Метафункција

## Надворешни врски

* Собрани дела на Рукаја Хасан
* Рукаја Хасан на групата Лингвисти на Vimeo SFL

## Наводи

Категорија:Статии со hCards
Категорија:Починати во 2015 година
Категорија:Родени во 1931 година
Категорија:Лингвистика

Категорија:Лингвисти