Детски труд

**Детскиот труд** или **Детска работна сила** се однесува на експлоатација на деца преку каква било форма на работа што ги лишува децата од детство, им пречи во можноста да посетуваат редовно училиште и е штетно психички, физички, социјално или морално. Таквата експлоатација е забранета со законодавството ширум светот, иако овие закони не ја сметаат целата работа од страна на децата како детски труд; исклучоците вклучуваат работа од деца уметници, семејни должности, надгледувана обука и некои форми на детска работа што ги практикуваат децата Амиши, како и од автохтони деца на Америка.

Детскиот труд постоел во различна мера низ историјата. Во текот на 19 и почетокот на 20 век, многу деца на возраст од 5–14 години од посиромашни семејства работеле во западните нации и нивните колонии. Овие деца главно работеле во земјоделство, домашно опкружување, фабрики, рударство и услуги како разнесувачи на весници, а некои работеле во ноќни смени во траење од 12 часа. Со порастот на приходите на домаќинствата, достапноста на училиштата и усвојувањето на законите за детски труд, стапките на детски труд паднале.

Во најсиромашните земји во светот, околу едно на четири деца се занимава со детски труд, од кои најголем број (29 проценти) живеат во Потсахарска Африка. Во 2017 година, четири африкански нации (Мали, Бенин, Чад и Гвинеја-Бисао) биле сведоци на над 50 проценти од децата на возраст од 5-14 години кои биле вклучени да работат. Земјоделството низ целиот свет е најголемиот работодавач на детски труд.. Огромното мнозинство на детски труд се наоѓа во руралните средини и неформалните урбани економии; децата се претежно вработени кај нивните родители, отколку во фабриките. Сиромаштијата и недостатокот на училишта се сметаат за основна причина за детскиот труд.

На глобално ниво, процентот на детски труд се намалил од 25% на 10% помеѓу 1960 и 2003 година, според Светска банка. Вкупниот број на деца-работници останува висок, при што УНИЦЕФ и МОТ признале дека околу 168 милиони деца на возраст од 5-17 години ширум светот биле вклучени во детски труд во 2013 година.

## Историја

### Детски труд во прединдустриските општества
Детскиот труд е својствен дел од прет-индустриските економии. Во прединдустриските општества ретко постои концепт за детство во модерна смисла. Децата често почнуваат активно да учествуваат во активности како што се одгледување на деца, лов и земјоделство веднаш штом се компетентни. Во многу општества, децата на возраст од 13 години се гледаат како возрасни и се занимаваат со исти активности како и возрасните.

Работата на децата била важна во прединдустриските општества, бидејќи децата требало да обезбедат труд за нивниот опстанок и за нивната група. Пред-индустриските општества се одликувале со мала продуктивност и краток животен век; спречувањето на децата да учествуваат во продуктивна работа би било поштетно за нивната благосостојба и за нивната група на долг рок. Во прединдустриските општества, имало мала потреба децата да одат на училиште. Ова е особено случај во неписмени општества. Повеќето прединдустриски вештини и знаења биле подложни на пренесување преку директно менторство или чираштво од компетентните возрасни групи.


File:Mill Children in Macon 2.jpg|Детски работници, 1909
File:Child Labor in New Jersey United States 1923.jpg|Деца кои работат во домашни услови, САД,(1923).
File:Abolish child slavery.jpg|Две девојки кои протестираат против детскиот труд.
File:Child labor, cranberry bog, Burlington County, New Jersey, 8a10151.jpg|Артур Ротштајн, *Child Labor, Cranberry Bog*, 1939.


### Индустриската револуција

Со почетокот на индустриската револуција во Велика Британија кон крајот на XVIII век, дошло до брз пораст на индустриската експлоатација на трудот, вклучително и на детскиот труд. Индустриските градови како Бирмингем, Манчестер и Ливерпул брзо прераснале од мали села во големи градови и ја подобриле стапката на смртност кај децата. Овие градови го привлекле населението кое рапидно растело како резултат на зголеменото земјоделско производство. Овој процес бил реплициран и во другите индустријализирани земји.

Особено Викторијанската ера станала озлогласена по условите под кои биле вработени децата. Деца на возраст од четири години биле вработени во фабрики за производство и рудници кои работеле долго време во опасни, често фатални услови за работа. Во рудниците за јаглен, децата ползеле низ тунелите кои се премногу тесни и ниски за возрасните. Децата исто така работеле како чистачина чевли или продавајќи кибрити, цвеќиња и друга евтина стока. Некои деца започнале да работат како приправници за респектабилни занаети, како што се градежништво или како домашни службеници (во Лондон имало повеќе од 120.000 домашни слуги во средината на 18 век). Работното време било долго: градежниците работеле 64 часа неделно во лето и 52 часа во зима, додека службениците работеле 80-часовни недели.

Детскиот труд играл важна улога во Индустриската револуција уште од нејзиниот почеток, честопати предизвикана од економските тешкотии. Од децата на сиромашните се очекувало да придонесат за нивниот семеен приход. Во Велика Британија во 19-от век, една третина од сиромашните семејства биле без носител на храна, како резултат на смрт или напуштање, обврзувајќи многу деца да работат од мали нозе. Во Англија и Шкотска во 1788 година, две третини од работниците во 143 воденички памучни мелници биле опишани како деца. Голем број деца работеле и како проститутки. Авторот Чарлс Дикенс работел на 12-годишна возраст во фабрика..

Платите за деца честопати биле ниски, дури 10-20% од платата за возрасни мажи. Карл Маркс бил отворен противник на детскиот труд, велејќи дека британските индустрии „*не можат да живеат со цицање крв, а исто така и детска крв*“, и дека американскиот капитал е финансиран од „*капитализираната крв на децата*“. Летитија Елизабет Лендон го осудила детскиот труд во својата поема „*Фабрика*“ од 1835 година.

Во текот на втората половина на 19 век, детскиот труд започнал да опаѓа во индустријализираните општества поради регулативата и економските фактори заради растот на синдикатите. Регулирањето на детскиот труд започнало од најраните денови на Индустриската револуција. Првиот акт за регулирање на детскиот труд во Велика Британија бил донесен во 1803 година. Веќе во 1802 и 1819 година биле донесени акти за фабрика за регулирање на работното време на децата од работните простории во фабриките и фабриките за памук до 12 часа на ден. Овие дела биле во голема мерка неефикасни. Во 1831 година, Кралската комисија препорачала во 1833 година децата на возраст од 11-18 години да работат најмногу 12 часа на ден, деца на возраст од 9-11 години најмногу осум часа, а децата на возраст под девет години веќе не смееле да работат. Овој чин сепак се однесувал само на текстилната индустрија, а понатамошното вознемирување довело до друг чин во 1847 година ограничувајќи ги и возрасните и децата на 10-часовни работни денови. Лорд Шефтсбери бил отворен поборник за регулирање на детскиот труд.

Како што технологијата се подобрувала и се проширувала, се појавувала поголема потреба за образовани вработени луѓе. Ова забележало зголемување на степенот на школувањето, со евентуално воведување на задолжително школување. Подобрената технологија и автоматизација исто така го направиле детскиот труд непотребен.

### Ран 20 век

На почетокот на XX век, илјадници момчиња биле вработени во индустријата за производство на стакло. Изработката на стакло била опасна и тешка работа, особено без сегашните технологии. Процесот на правење стакло вклучува интензивна топлина за топење на стаклото (3133&nbsp;°F). Кога момчињата се на работа, тие се изложени на оваа топлина. Ова можело да предизвика проблеми со очите, белодробни заболувања, исцрпеност на топлина, посекотини и изгореници. Бидејќи работниците биле платени по парче, тие морале да работат продуктивно со часови без пауза. Бидејќи печките требало постојано да горат, имало ноќни смени од 17:00 до 3:00 часот наутро. Многу сопственици на фабрики претпочитале момчиња на возраст под 16 години.

Околу 1,7 милиони деца под петнаесет години биле вработени во американската индустрија до 1900 година.

Во 1910 година, над 2 милиони деца во иста возрасна група биле вработени во САД. Ова вклучувало деца кои правеле цигари, се занимавале со фабричка работа, работеле во фабрики за текстил, работеле во рудници за јаглен и биле вработени во конзервни фабрики. Фотографиите на Луис Хајн на детските работници во 1910-тите моќно ја евоцира маката на работните деца на американскиот југ. Хајн ги направил овие фотографии помеѓу 1908 и 1917 година како вработен фотограф на Националниот комитет за детски труд.

#### Домашно производство

Фабриките и рудниците не биле единствените места каде преовладувал детскиот труд на почетокот на XX век. Домашно производство низ САД и Европа вработувало и деца. Владите и реформаторите тврделе дека трудот во фабриките мора да се регулира и државата има обврска да обезбедува социјална помош за сиромашните. Законодавството што следело имало ефект да се пресели работата надвор од фабриките во урбаните домови. Семејствата и жените, особено, го претпочитале тоа затоа што им овозможувало да создаваат приход додека се грижат за домашните должности.

Домашните производствени операции биле активни во текот на целата година. Семејствата доброволно ги распоредувале своите деца во овие домашни претпријатија што создаваат приход. Во многу случаи, мажите работеле од дома. Во Франција, над 58% од конфекционерите работеле надвор од своите домови; во Германија, бројот на домашни работи со полно работно време скоро двојно се зголемил меѓу 1882 и 1907 година; и во САД, милиони семејства работеле надвор од дома седум дена во неделата, во текот на целата година, за да произведат облека, обувки, вештачко цвеќе, пердуви, кутии за кибрити, играчки, чадори и други производи. Деца на возраст од 5–14 години работеле заедно со родителите. Домашните операции и детскиот труд во Австралија, Велика Британија, Австрија и други делови на светот биле вообичаени. Во руралните области на сличен начин семејства ги распоредувале своите деца во земјоделството. Во 1946 година, Фрида С. Милер - тогаш директор на Министерството за труд на САД кажала на Меѓународната организација на трудот дека овие домашни операции нудат „*ниски плати, долги часови, детски труд, нездрави и нехинитарни услови за работа*“

### 21 век

Детскиот труд сè уште е вообичаен во многу делови на светот. Проценките за детски труд се разликуваат. Тој се движи помеѓу 250 и 304 милиони, ако се избројат деца на возраст од 5-17 години вклучени во каква било економска активност. Ако се исклучи лесна повремена работа, МОТ проценува дека имало 153 милиони деца-работници на возраст од 5-14 години ширум светот во 2008 година. Ова е за околу 20 милиони помалку од проценката на МОТ во 2004 година. Околу 60 проценти од детскиот труд биле вклучени во земјоделски активности како што се земјоделство, млечни производи, риболов и шумарство. Други 25% од детските работници биле во услужни активности како што се малопродажба, ресторани, растоварање и пренесување на стоки, складирање, берење и рециклирање ѓубре, полирање чевли, домашна помош и други услуги. Останатите 15% работеле во монтажа и производство во неформална економија, домашни претпријатија, фабрики, рудници, сол за пакување, машини за работа и такви операции. Две од три деца работници работат заедно со своите родители, во неплатени семејни работни ситуации. Некои деца работат како водичи за туристи, понекогаш комбинирани со носење деловни активности за продавници и ресторани. Детскиот труд претежно се јавува во руралните области (70%) и неформалниот урбан сектор (26%).

Спротивно на популарното верување, повеќето детски работници се вработени со нивните родители отколку во производствена или формална економија. Децата кои работат за плата или надоместок во натура обично се наоѓаат во рурални средини за разлика од урбаните центри. Помалку од 3% од детскиот труд на возраст од 5-14 години низ целиот свет работат надвор од своето домаќинство или далеку од своите родители.

Детскиот труд сочинува 22% од работната сила во Азија, 32% во Африка, 17% во Латинска Америка, 1% во САД, Канада, Европа и други богати нации. Пропорцијата на детските работници варира во голема мера меѓу земјите, па дури и регионите во тие земји. Африка има најголем процент на деца на возраст од 5-17 години вработени како детски труд и вкупно над 65 милиони. Азија, со своето поголемо население, има најголем број на деца вработени како детски труд со околу 114 милиони. Латинска Америка и Карипскиот регион имаат помала вкупна густина на население, но и со 14 милиони деца-работници имаат високи стапки.

Точни денешни информации за детски труд е тешко да се добијат поради несогласувања помеѓу изворите на податоци за тоа што претставува детски труд. Во некои земји, владината политика придонесува за оваа тешкотија. На пример, целокупниот обем на детски труд во Кина е нејасен поради тоа што владата ги категоризира податоците за детски труд како „*многу тајни*“. Кина донела регулативи за спречување на детски труд; сепак, пријавената практика на детски труд е постојан проблем во Кина, општо во земјоделството и услужните дејности , како и малите работилници и производствените претпријатија.

Во 2014 година, Министерството за труд на САД издало Список на стоки произведени од детски труд или присилна работа, каде на Кина и се припишуваа 12 стоки, од кои мнозинството биле произведени од малолетни деца и работници без згриженост. Во извештајот, меѓу другите стоки, биле наведени електроника, облека, играчки и јаглен.

*Анкетата за индекс на детски труд во Маплекрофт* од 2012 година известува дека 76 земји претставуваат екстремни ризици за соучество на детскиот труд за компаниите кои работат ширум светот. Десетте земји со најголем ризик во 2012 година, рангирани во редослед на опаѓање, биле: Мјанмар, Северна Кореја, Сомалија, Судан, ДР Конго, Зимбабве, Авганистан, Бурунди, Пакистан и Етиопија. Од најголемите економии за раст, „*Маплекрофт*“ ги рангираше Филипините на 25-то најризично, Индија на 27-мо, Кина на 36-то, Виетнам 37-мо, Индонезија 46-то и Бразил на 54-то, сите оценети дека вклучуваат екстремни ризици од несигурности на детскиот труд, за корпорациите кои сакаат да инвестираат во земјите во развој увезуваат производи од пазарите во развој.

## Причини

Меѓународната организација на трудот (МОТ) сугерира дека сиромаштијата е најголемата единствена причина за детскиот труд. За сиромашните домаќинства, приходот од работата на детето е обично клучен за неговиот / нејзиниот сопствен опстанок или за домаќинството. Приходот од работни деца, дури и ако е мал, може да биде помеѓу 25 и 40% од приходот на домаќинството. Други научници, како што се Харш за детскиот труд во Африка и Едмондс и Павчник за глобален детски труд, го дале истиот заклучок.

Според најновите проценки во светот 72 милиони деца не се вклучени во основно училиште, а 71 милиони деца од средношколска возраст не се запишани во училиште. Покрај тоа многу и од запишаните ученици не присуствуваат на редовна настава. Во светот има приближно 246 милиони деца, на возраст од 5-17 години чии труд се злоупотребува. Од таа бројка околу 186 милиони се деца под 15 години. Мнозинството, односно 110 милиони се деца под 12 години кои работат со полно работно време и најчесто во лоши работни услови.

Злоупотребата на детскиот труд подразбира работа на деца кои се под возраста одредена со закон. Злоупотребата на детски труд не значи само физичка работа, туку и комерцијална и сексуална злоупотреба (детска проституција и порнографија), трговија со деца, деца војници.

### Сиромаштија

Некои од сиромашните семејства неможат да си дозволат директни или индиректни трошоци за образување на децата. Иако повеќето детски работници доаѓаат од сирамашни семејства, сепак сиромаштијата не е единстевната причина поради која децата работат. Последните истражувања за улогата на сиромашријата при детската работа кажуваат дека постојат други фактори – родителите не ја ценат улогата на образованието, особено на девојчињата, а неуспешните образовни системи еднакво придонесуваат за детскиот труд. Премногу често, сиромаштијата се користи како изговор за детски труд. Сепак, мислењето дека детскиот труд нема да биде елиминиран додека не се искорени сиромаштијата, е мит. Во денешно време, општо прифатено е дека сиромаштијата нема да биде искоренета сè додека детските работници не се пренасочат на училиште. Детскиот труд ја одржува сиромаштијата.

### Соодветност

Во некои средини сметаат дека децата се посоодветни за некои видови работа отколку возрасните, бидејќи имаат незаменливи вештини (на пример, нежни прсти и спретност). Историски, се варувало дека децата се попогодни за некои видови на работа отколку возраснисте. Ове често се употребува како изговор за употреба на детскиот труд во индустријата за плетење теписи., на пр. детските „*нежни прсти*“ можат да врзат помали и поцврсти јазли. Сепак спроведената студија спроведена врз повеќе од 2000 плетачи на теписи, покажала дека децата не се подобри од возрасните. Некои од најдобрите теписи, со најголема густина на мали јазли, се изработени од возрасни.

### Економски развој

Не постајот докази кои ја поддржуваат теоријата дека децата мораат да работат, сè додека економскиот развој и технолошкиот напредок не ги заменат. Историски гледано, елиминацијата на детскиот труд и негова замена со универзално образование доприенло за еконосмкиот развој на земјите. Детскиот труд го одразува не-инвестирањето во образование и иднината на една нација.

### Останато

Во некои средини сметаат дека децата треба да работат уште од најраните години од својот живот, поради нивниот психолошки и ментален развој. Некои групи го поддржуваат правто децата да работат и да им се овозможат подобри работни услови. Сепак, самиот концепт во кој децата работат ги прекршува сите стандарди поставени од интернационални конвенции повразни со децата. Присилувањето на децата да работа за сопствен опстанок е одбивање на нивните основни права од општеството. Постои економски аргумент дека е многу поевтино да се вработи дете отколку возрасен, бидејќи децата се помалку платени од возранисте.

## Препораки
*обезбедување на бесплатно задолжително образование
*рушење на бариерите за вклучување на женските деца во образовниот процес
*обезбедување на пристап на децата до училиште и безбедна и квалитетна средина за образование
*обезбедување на соодветни тренирани и професионални наставници и зајакнување на законите за детскиот труд
*едукација во правец на почитување на меѓународните стандарди
*борба против сиромаштијата и создавање работни места за возрасните
*зголемување на јавната свест за борба против искористувањето на детскиот труд
*обезбедување дополнителна настава за деца и млади кои го пропуштиле редовното образование

## Наводи

## Надворешни врски

*Child Labor, Child Bondage,  Why Children Work
* Combating Child Labor — Bureau of International Labor Affairs, U.S. Department of Labor
* A UNICEF web resource with tables of % children who work for a living, by country and gender
* Rare child labour photos from the U.S. Library of Congress
*  History Place Photographs from 1908–1912
* International Research on Child Labour
* International Program on the Elimination of Child Labour International Labour Organization (UN)
* World Day Against Child Labour 12 June
* Concerned for Working Children An India-based non-profit organisation working towards elimination of child labour
* The OneWorld guide to child labour
* The State of the World's Children – a UNICEF study 
* "United States Child Labour, 1908–1920: As Seen Through the Lens of Sociologist and Photographer Lewis W. Hine" (video)
* Child Labour in Chile, 1880–1950 download complete text, in spanish
* 12 to 12 community portal ILO sponsored website on the elimination of child labour
* The ILO Special Action Programme to combat Forced Labour (SAP-FL)
* Every day against child labour by muvizz.com (video)

Категорија:Детство
Категорија:Работнички права
Категорија:Детски труд