Габреш (Костурско)

**Габреш** (, *Гаврос*, до 1926 г. *Γαβρέσι* или *Γκαμπρέσι*, *Гавреси*/*Габреси*) — село во Костурско, Егејска Македонија, денес во општината Костур од Костурскиот округ на Западна Македонија, Грција. Селото отсекогаш било македонско и останало такво до денес.

## Географија
Селото е сместено на 12 км северно од Костур во областа Корешта. Лежи на десниот брег на Рулска Река. Селото е практично напуштено. Од другата страна на реката е создадено ново село Корешта (*Κορέστια*) наречено по областа (службено Неос Икисмос, *Νέος Οικισμός*). Црквата во Стар Габреш се нарекува „Св. Никола Нови“ (1870), а двата параклиса се „Св. Мина“ и „Пресв. Богородица Пречиста“ („Воведение Богородично“). До „Св. Никола“ е црквата „Св. Никола Стари“ („Св. Модест“) од XVI век. Меѓу Габреш и Брезница се наоѓа Габрешкото кале (Градишта), тврдина од средниот век.

## Историја
### Во Отоманското Царство
[десно|250п|мини|Новата црква „[Црква „Св. Никола Нови“ - Габреш (Костурско)|Св. Никола Нови“]]
[десно|250п|мини|Црквата „[Црква „Св. Никола Стари“ - Габреш (Костурско)|Св. Никола Стари“]]

Во османлискиот дефтер од 1530 г. Габреш се води како село со 54 семејства. На крајот од XIX век тоа било чисто македонско село. Во „Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника“ се вели дека во 1873 г. Габреш (Gabrèche) е село во Костурската каза со 38 домаќинства сочинети од 115 жители Македонци.

Во 1870-тите години во селото е отворено народно училиште. Грчкиот владика Иларион Костурски дошол во Габреш за лично да се обиде да го затвори.

Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) во 1900 г. Габреш имал 455 жители Македонци христијани.

На Етнографската карта на Битолскиот Вилает од 1901 г. *Габреш* е се води како чисто македонско село во Костурската каза на Горичкиот санџак со 75 куќи.

На почетокот на XX век според грчка статистика, 62 семејства во селото биле егзархиски, а 28 патријаршиски, но по Илинденското востание во 1903 г. сите жители на Габреш преминале под врховенството на Бугарската егзархија. Истата година турските власти не му дозволиле на учителот Сандо Бајов од Нестрам да отвори народно училиште во селото. Во селото веќе работела бугарската пропаганда. По податоци на егзархискиот секретар Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 г. во селото имало 600 Македонци под ехзархијата и работело бугарско училиште.

Според Георги Константинов Бистрицки Габреш пред Балканските војни имал 100 македонски куќи. Боривое Милоевиќ („Јужна Македонија“) за приближно истиот период пишува дека *Габреш* има 100 куќи на Македонци христијани.

### Во Грција
За време на Балканските војни селото е окупирано од грчки единици и во 1913 г. влегло во состав на Грција. Таа година населението броело 648 жители. Во 1920 г. тие се намалиле на 509 лица.
Во 1926 г. селото е преименувано во Гаврос, грцизирајќи му го името. Во 1928 г. населението се намалило на 405 жители, од кои, според грчки извор, наводно 7 биле грчки доселеници од Турција. Меѓу 1914 и 1919 г. 9 лица од Габреш официално поднеле документи за иселување во Бугарија, а по 1919 г. тоа го направиле уште 7 лица. Во селото имало и едно политическо убиство. Меѓу двете светски војни имало големо иселување во прекуокеанските земји.

За врема на Втората светска војна Габреш бил во италијанската окупациска зона и настрадал од окупаторите. Селото силно настрадало и во Граѓанската војна, и од него се одведени 87 деца бегалци. Дел од жителите на Габреш пребегале во НР Македонија, а во селото се криеле луѓе од околните села.

По војната почнал уште еден масовен бран на иселување во прекуокеанските земји, што е причина за големиот пад на населението.

Жителите се занимавале со земјоделство, произведувајќи жито, грав и овошје, е делумно живееле и од сточарство.

## Население

## Културни и природни знаменитости
;Цркви
* Црква „Св. Никола Стари“ („Св. Модест“) од XVI век
* Црква „Св. Никола Нови“ од 1870 г.

;Параклиси
* „Св. Мина“
* „Воведение на пресв. Богородица“ („Богородица Пречиста“)

;Археолошки наоѓалишта
* Градишта (Габрешко кале) — средновековна тврдина

## Личности
;Родени во Габреш
* Ангел Бесвински — македонски револуционер
* Димитар Далипов (Димитрис Далипис) — андарт
* Крсте Битовски — македонски историчар
* Стив Ставро — канадски стопанственик од македонската дијаспора
* Апостол Керамитчиев — македонски класичен филолог
* Михајло Керамитчиев — партизан
* Вангел Будина — македонски револуционер
* Наум Дичовски — македонски револуционер
* Наум Пејов — македонски национален и комунистички деец

;Со потекло од Габреш
* Џон Битов Постариот (Лазар Битов; 1928 – 2015) — канадски стопанственик
* Џон Битов (помладиот)Џон Битов Помладиот (р. 1960) — канадски стопанственик и основач на познатиот кошаркарски клуб „Торонто Рапторс“

## Наводи

Категорија:Габреш (Костурско)