Хаплогрупа N1a (мтДНК)

**Хаплогрупа N1a** — човечка митохондријална ДНК (mtДНК) хаплогрупа.

## Потекло
N1a потекнува од Блискиот Исток пред 12.000 до 32.000 години.  Поточно, Арапскиот Полуостров се претпоставува како географско потекло на N1a. Оваа претпоставка се заснова на релативно високата честота и генетската разновидност на N1a кај современите населенија на полуостровот. Точното потекло и моделите на преселба на оваа хаплогрупа сè уште се предмет на одредена дебата.

### Дебата за потеклото на неолитските Европејци
Постојат две главни конкурентни сценарија за ширење на неолитскиот пакет од Блискиот Исток во Европа: демиска дифузија (во која земјоделството го донесоа земјоделците) или културна дифузија (во која земјоделството се шири преку премин на идеи).

N1a стана особено истакнат во оваа дебата кога тимот предводен од Волфганг Хаак анализираше скелети од локациите за линеарна култура на керамика. Линеарната грнчарска култура е заслужна за првите земјоделски заедници во Централна Европа, означувајќи го почетокот на неолитската Европа во регионот пред околу 7500 години. Од 2010 година, митохондријалната ДНК анализа е спроведена на 42 примероци од пет локации. Откриено е дека седум од овие древни поединци припаѓаат на хаплогрупата N1a.

Посебна студија анализирала 22 скелети од европски локации за ловци-собирачи датирани од 13400-2300 п.н.е. Повеќето од овие фосили ја носеа mtДНК хаплогрупата U, која не беше пронајдена во ниту една од локациите за линеарна керамика култура. Спротивно на тоа, N1a не беше идентификуван во ниту еден од фосилите на ловци-собирачи, што укажува на генетска разлика помеѓу раните европски земјоделци и доцните европски ловци-собирачи.

Тимот на Хаак заклучува дека „транзицијата кон земјоделство во централна Европа беше придружена со значителен прилив на луѓе надвор од регионот“. Сепак, тие забележуваат дека честотите на хаплогрупите кај современите Европејци се суштински различни од населенијата на раното земјоделство и доцните ловци-собирачи. Ова укажува дека „различноста што се забележува денес не може да се објасни само со мешање помеѓу ловците-собирачи и раните земјоделци“ и дека „големите демографски настани продолжиле да се случуваат во Европа по раниот неолит“.

Критичарите на овие студии тврдат дека примероците на LBK N1a можеле да потекнуваат од локални заедници основани во Европа пред воведувањето на земјоделството. Тимот на Амерман изрази загриженост поради некои од примероците на ЛБК кои доаѓаат од заедниците неколку стотици години откако земјоделството за првпат беше основано во регионот; беше даден демант.

Во 2010 година, истражувачите предводени од Паланичами спроведоа генетска и филогеографска анализа на N1a. Врз основа на резултатите, тие заклучуваат дека некои од примероците на ЛБК биле автохтони во Европа, додека други можеби биле резултат на „прескокната“ колонизација.  Тимот на Дегилу се согласи со заклучокот на Хаак за генетски дисконтинуитет помеѓу древните и современите Европејци. Сепак, тие ја сметаат демичната дифузија, културната дифузија и брачната размена на долги растојанија, сите подеднакво веродостојни објаснувања за сегашните генетски наоди.

## Древна ДНК
Седум од 42 скелети од наоѓалиштата на линеарна грнчарска култура беше откриено дека се членови на хаплогрупата N1a. N1a, исто така, беше идентификуван во скелетни остатоци во мегалитска долга тумба 6200 години во близина на Присе-ла-Шариер, Франција. Откриено е дека 2500-годишниот фосил на скито-сибирец во Република Алтај, најисточниот претставник на Скитите, е член на N1a1. Студијата на Унгарци од 10 и 11 век покажа дека N1a1a1 е присутен кај лица со висок статус, но отсутен кај обичните луѓе. Откриено е дека еден од тринаесетте скелети анализирани од средновековни гробишта датирани од 1250-1450 година од нашата ера во Данска е член на поткладот N1a1a.

Поткладот N1 е пронајден и во разни други фосили кои биле анализирани за древна ДНК, вклучително и примероци поврзани со Старчево (N1a1a1, 1/3 или 33%), (N1a1a1mely-He S, 1/1 или 100%; N1a1b/N1a1a3/N1a1a1a2/N1a1a1/N1a1a1a, Халберштад-Зонтагсфелд, 6/22 или ~27%), Линеарна керамика Алфелд (N1a1a1, 1/2 или 50%). Неолитски (N1a1a1a, 1/1 или 100%), Протоболераз (N1a1a1a3, 1/4 или 25%), Ибериски ранонеолитски култури (N1a1a1a1, 5%), Риналдоне - гаудо енеолитски култури (N1a1a1a3, 1/1 или 100%).

## Распространетост
Хаплогрупата N1a е широко распространета низ Европа, Североисточна Африка, Блискиот Исток и Средна Азија. Тој е поделен на европски/централноазиски и африкански/јужноазиски гранки врз основа на специфични генетски маркери.

### Блискиот Исток
Релативно високи честоти на N1a се наоѓаат во современото население на Саудиска Арабија. Проценките се движат од 2,4% до 4%. Регионалната анализа откри дека хаплогрупата била најзастапена во центарот на земјата. Хаплотипската разновидност е забележана по тоа што е повисока овде отколку на друго место.

Честотите на N1a во Јемен се релативно високи, со проценки кои варираат според студијата: 3,6%, 5,2%, и 6,9%. Јемен е познат по високата разновидност на хаплотип во населението.

На друго место на Блискиот Исток, преваленцата на N1a е помала. Една статија од 2008 година цитираше зачестеност на населението од 1,1% во Катар, 0,3% во Иран и 0,2% во Турција.

### Европа
N1a е ретка хаплогрупа која моментално се појавува само кај 0,2% од европските населенија. Постојат џебови со повисоки честоти како на пример во Хрватска каде што 0,7% од копното Хрвати, 9,24% од населението на островот Крес, и 1,9% од населението на островот Брач се членови на N1a. Во регионот Волга-Урал во Русија, N1a е најистакнат во Коми-Пермјаците (9,5%), следени од Башкирите (3,6%), Чувашите (1,8%) и Татарите (0,4%). Во друга студија за Татари Волга, хаплогрупата N1a беше пронајдена во 1,6% (2/126) од примерок од Татари Мишар од Буинск во западен Татарстан (1/126 N1a1a1a1, 1/126 N1a3a3), но не беше забележана во примерок од 71 Казански Татари од Азнакаево во источен Татарстан, што дава вкупна бројка од 1,0% N1a (2/197) меѓу Татарите од Волга. Русија како целина има честота од 0,7%.

Студијата на 542 лица во Португалија открила честота N1a од 0,37%. Само 0,11% од поединците анализирани во Шкотска биле членови на хаплогрупата.

### Азија
Анализата на современите сибирски населенија откри 1,2% преваленца кај Алтајците, 0,2% кај Бурјатите, и 0,9% кај народот Ханти.

Во Индија, N1a бил идентификуван кај 4 членови на групата Хавик, 2 члена од Андра Прадеш, 2 члена од Западен Бенгал и 1 член од Тамил Наду.  Членовите на групата Хавик припаѓаат на африканскиот/јужноазискиот огранок додека еден член од Андра Прадеш и други од Западен Бенгал и Тамил Наду припаѓаат на Европската филијала.

Хаплогрупата N1a1 е забележана во 2,9% (4/138) од примерокот Киргистанци од автономната киргистанска префектура Кизилсу, Ксинџијанг, Кина.

### Африка
N1a е концентриран меѓу населенијата што зборуваат афро-азиски во североисточна Африка, се јавува во Еритреја, Етиопија, Кенија, Танзанија, Сомалија и Судан. Кледот, исто така, се јавува на многу ниски честоти меѓу неколку соседни групи поради историските интеракции. Во Судан, го има кај Аракиен (5,9%) и Нубијци (3,4%). Во Етиопија, 2,2% од населението се носители на N1a, а хаплогрупата е идентификувана меѓу семитските говорници. Во Египет, N1a е забележан кај 0,8% од жителите. Во Кенија, хаплогрупата ја носат околу 10% од Рендил кои зборуваат кушитски, како и 1% од Масаи. Некои N1a се забележани и во Танзанија.

Дополнително, хаплогрупата N1a се наоѓа кај Сокотри (6,2%).

## Поткладови

### Дрво
Ова филогенетско дрво на поткладовите на хаплогрупата N1a се заснова на трудот на Манис ван Овен и Манфред Кајзер *Ажурирано сеопфатно филогенетско дрво на глобалната варијација на човечката митохондријална ДНК*  и последователните објавени истражувања.

* Н
** N1'5
*** N1
**** N1a'c'd'e'I
***** N1a'd'e'I
****** N1a'e'I
******* N1a
******** N1a1
********* N1a1a
********** N1a1a1
*********** N1a1a1a
********** N1a1a2
********** N1a1a3
********* N1a1b

Дрвото на N1a има две различни гранки: Африка/Јужна Азија и Европа со централноазиско подкластер. Меѓутоа, африканскиот огранок има членови во јужна Европа, а европскиот огранок има членови во Египет и Блискиот Исток. Гранката Африка/Јужна Азија се карактеризира со мутација 16147G, додека европската гранка се карактеризира со 16147A, 3336 и 16320. Централноазиското подгрупо е гранка на европската гранка која се карактеризира со маркер 16189.

Поткладот N1a1 е поврзан со мутација 16147A. Паланичами пресметува дека N1a1 се појавил помеѓу 8900 и 22400 п.н.е. Поткладот N1a1a е означен со маркерот 16320 и затоа е поврзана со европската гранка N1a. *Претаглија* проценува дека N1a1a настанала помеѓу 11000 и 25000 п.н.е.

## Наводи

## Надворешни врски

* PhyloTree на Манис ван Овен
* mitosearch 
* Митохондријална ДНК-локација на Иан Логан: Хаплогрупа N (вклучувајќи N1a1, N1a1b, N1a1b1)
* Место на митохондријална ДНК на Иан Логан: Хаплогрупа N1a1a
* Место на митохондријална ДНК на Иан Логан: Хаплогрупа N1a3

Категорија:Човечки мтДНК хаплогрупи