Економија на Пакистан

**Економијата на Пакистан** е 23-та по големина во светот според паритетот на куповната моќ (ПКМ) и 42-та по големина според номиналниот бруто домашен производ  Пакистан има над 220 милиони жители  (5-та најголема во светот ), што и дава номинален БДП по глава на жител од 1.357 американски долари во 2019 година, што е на 154-то место во светот и БДП на БДП по глава на жител од 5.839 во 2019 година, што е на 132-то место во светот за 2019 година. Сепак, се проценува дека документарната (легална) економија во Пакистан е 36% од целокупната економија, што не се зема предвид при пресметување на приходот по глава на жител. Пакистан е земја во развој  и е една од т.н. „*Следни Единаесет Земји*“ идентификувани од Џим О'Нил во неговиот истражувачки труд која има голем потенцијал да стане, заедно со земјите од БРИКС, меѓу најголемите во светски економии во 21 век. Економијата е полуиндустријализирана, со центри за раст долж реката Инд. Примарните производи за извоз вклучуваат текстил, кожни производи, спортски производи, хемикалии, теписи и килими.

Местата за раст на пакистанската економија се наоѓаат покрај реката Инд;  разновидните економии на Карачи и големите урбани центри во Пенџаб, коегзистираат со помалку развиените области во другите делови на земјата.  Економијата често страдала во минатото од внатрешни политички спорови, брзорастечкото население и измешани нивоа на странски инвестиции. Девизните резерви се засилени со стабилни дознаки од работници, но растечки дефицит на тековната сметка&nbsp;- водено од зголемениот трговски јаз, бидејќи растот на увозот го надминува експанзијата на извозот&nbsp;- може да ги намали резервите и да го намали растот на БДП на среден рок. Во Пакистан во моментов се спроведува процес на економска либерализација, вклучително и приватизација на сите владини корпорации, со цел привлекување странски инвестиции и намалување на буџетскиот дефицит. Во октомври 2016 година, девизните резерви надминале 24,0 милијарди американски долари  што довело до стабилни изгледи за долгорочниот рејтинг спроведен од страна на *[[Стандард и Пурс]]*. Во 2016 година, извештајот на *BMI Research* го прогласил Пакистан како една од десетте економии во развој со посебен фокус на неговиот производствен центар.

Од мај 2019 година, ММФ предвидел дека идните стапки на раст ќе бидат 2,9%, што е најниска во Јужна Азија. Според Светска банка, сиромаштијата во Пакистан падналс од 64,3% во 2002 година на 29,5% во 2014 година. Влошената макроекономска позиција на земјата довела да Мудис ги намали оценките на пакистанскиот долг на „*негативни*“.

Во 2017 година, БДП на Пакистан во однос на паритетот на куповната моќ преминал 1 трилион американски долари. До мај 2019 година, пакистанската рупија претрпела годишна амортизација од 30% во однос на американскиот долар.

## Економска историја

### Први пет децении
Пакистан претежно била земјоделска земја кога се стекнала со независност во 1947 година. Просечната стапка на економски раст на Пакистан во првите пет децении (1947–1997) е повисока од стапката на раст на светската економија во истиот период. Просечните годишни стапки на раст на реалниот БДП  изнесувале 6,8% во 1960-тите, 4,8% во 1970-тите и 6,5% во 1980-тите. Просечниот годишен раст паднал на 4,6% во 1990-тите со значително помал раст во втората половина на таа деценија.

### 21 век
Во 2016 година, *Атлантик Медиум Компани* (АМК) од Соединетите Американски Држави го рангирала Пакистан како релативно посилна економија на пазарите во Јужна Азија со очекување дека таа ќе рапидно расте во следниот период. АМК соопштила дека во периодот јануари - јули 2016 година, индискиот индекс на 100 бода изнесувал 6,67%, додека берзата во Карачи постигнала 100 индекс на бодови од 17 проценти.

### Економска отпорност
алт=|мини| Стапка на раст на БДП 2012–2018 година

#### Заднина
Економијата на Пакистан се одликува како нестабилна и многу ранлива на надворешни и внатрешни шокови . Сепак, економијата се покажала како неочекувано еластична во услови на повеќе несакани настани концентрирани во четиригодишен период (1998–2002)&nbsp;-

* Азиската финансиска криза ;
* Економски санкции&nbsp;- според Колин Пауел, Пакистан бил „*санкциониран до очното јаболко*“;
* Глобалната рецесија од 2001–2002 година;
* тешка суша&nbsp;- најлоша во историјата на Пакистан, која трае околу четири години;
* Воената акција по 9/11 во соседен Авганистан, со масовен прилив на бегалци од таа земја;

### Макроекономска реформа и перспективи
мини|Национални патишта, автопати и стратешки патишта на Пакистан.
Според многу извори, пакистанската влада направила значителни економски реформи од 2000 година  а среднорочните изгледи за создавање работни места и намалување на сиромаштијата се најдобри во скоро една деценија.

Во 2005 година, Светска банка објавила дека

: „*Пакистан беше најголем реформатор во регионот и реформатор број 10 на глобално ниво&nbsp;- олеснување на започнување деловна активност, намалување на трошоците за регистрација на имот, зголемување на казните за кршење на правилата за корпоративно управување и замена на барањето за лиценцирање на секоја пратка со лиценци за траење на две години за трговците.* " 

#### Водење бизнис
Главниот извештај на Светска банка (СБ) и Меѓународната финансиска корпорација Индекс на леснотијата на деловно работење 2020 ка рангирала Пакистан на 108 место меѓу 190 земји низ целиот свет, што укажува на континуирано подобрување и скок од 136 места во споредба со претходната година. Првите пет земји биле Нов Зеланд, Сингапур, Данска, Хонгконг и Јужна Кореја .

Со подобрување на леснотијата за рангирање на деловното работење и давање на пријателска патна карта за инвестиции од владата, многу нови гиганти од автомобилскиот сектор, како што се францускиот производител Рено, јужнокорејските Хјундаи и Киа, кинескиот Форланд и германскиот автомобилски гигант Фолксваген размислуваат за влез на автопазарот во Пакистан преку заеднички вложувања со локални производители како *Деван Фарук Моторс*, *Калид Муштак Моторс* и *Јунајтед Моторс*.

Американскиот гигант за нафта и гас „*Ексон мобил*“ повторно се вратил во Пакистан по скоро три децении јаз и се здобил со удел од 25% за отворено дупчење во мај 2018 година, со првичното истражување кое покажува потенцијал на откривање на огромни резерви на јаглеводороди на море.

Со неодамнешниот договор со Саудиска Арабија, земјата треба да инвестира повеќе од 15 милијарди американски долари во воспоставување на мега рафинерија за нафта и петрохемиска индустрија во Гвадар, а повеќе обврски за инвестиции се на пат да дојдат во овој сектор, особено од ОАЕ, Катар, Малезија и Италија.

За да ги зајакне нестабилните девизни резерви на Пакистан, Катар објавил дека ќе инвестира 3 милијарди долари форма на депозити и директни инвестиции во земјата. До крајот на јуни 2019 година, Катар ги испратил првите 500 милиони долари во Пакистан.

## Податоци
Следуваат економските индикатори на Пакистан од фискалната 2004 година до 2020 година.

### Бруто домашен производ (БДП)

### Индустриски сектор
Податоците се од Пакистанското биро за статистика.

### Земјоделски сектор
Податоците се од Министерството за финансии и PBS.

### Сектор на услуги
Податоците се од Пакистанското биро за статистика.

### Инфлација
Податоците се од Министерството за финансии.

### Државни приходи и расходи
Податоците се земени од Министерството за финансии.

### Моментална состојба

### Државен долг и обврски

* Вкупен јавен долг = Бруто јавен долг + Надворешни обврски + Надворешен долг на приватниот сектор + Надворешен долг на ЈСП + ДСE Домашен долг + Стоковно работење + Интеркомпаниски надворешен долг од директен инвеститор во странство
* Бруто јавен долг = Владин (федерален + провинциски) домашен долг + Владин (федерален + провинциски) надворешен долг + долг од ММФ
* Вкупен долг на владата / нето јавен долг = бруто јавен долг - државни депозити во банкарскиот систем.
* Јавен надворешен долг = Надворешен долг на Владата + долг од ММФ (девизните обврски не се вклучени)
* Вкупен надворешен долг = Јавен надворешен долг + Претпријатија од јавен сектор + Банки + Приватен сектор + Обврски на долг кон директни инвеститори
* Податоците се земени од државната банка на Пакистан.

### Сервисирање на надворешен долг во Пакистан (главнина + камата)

### Девизни резерви
Податоците се земени од Државната банка на Пакистан.

### Странски директни инвестиции
Податоците се од SBP.

### Стапка на раст на индексот PSX 100

### Надворешна трговија
Забелешка: Ова се податоци за трговија (извоз и увоз) објавени од СБП. Ова може да се разликува од податоците собрани од Пакистанското биро за статистика .

### Работнички дознаки
Податоците се земени од СБП и Министерството за финансии.

[мини|Поглед на патот II Чундригар во [Карачи (финансиска престолнина на Пакистан)]]
мини|Главни индустрии по региони на Пакистан. Извор:

### Берза
Во првите четири години од 21 век, пакистанскиот индекс КСЕ 100 бил индекс на берза со најдобри резултати во светот, прогласен од меѓународниот магазин „*Business Week*“.  Берзанската капитализација на котираните компании во Пакистан била проценета на 5.937 милиони американски долари во 2005 година од страна на Светска банка. Но, во 2008 година, по Општите избори, неизвесното политичко опкружување, зголемената милитантност долж западните граници на земјата и зголемениот дефицит на инфлацијата и тековната сметка резултирале со огромен пад на берзата во Карачи . Како резултат на тоа, корпоративниот сектор во Пакистан драматично опаѓа во последно време. Сепак, пазарот се вратил силно во 2009 година и трендот продолжил во 2011 година. До 2014 година, акциите на берзата влегле на незабележани територии, бидејќи референтниот индекс KSE 100 пораснал за 907 бода (3,1%) и ја минал бариерата од 30,000 бода за да се затвори на ново рекордно високо ниво, ова се случило неколку дена откако Мудис објавил дека ги надградува перспективите на 5 најголеми пакистански банки од негативни до стабилни, што резултирало со големо купување во банкарскиот сектор. Митингот бил поддржан со големо купување во секторите нафта и гас и цемент. На 11 јануари 2016 година, со цел да помогне да се намали фрагментацијата на пазарот и да се создаде силна претстава за привлекување стратешки партнерства неопходни за обезбедување на технолошка експертиза, сите три берзи, вклучувајќи ги Карачи, Лахоре и Исламабад биле воведени во унифицирана Пакистанска берза . Во мај 2017 година, американски услужник на индекси на берзи и алатки за анализа, MSCI потврдил дека Пакистанската берза (PSX) е прекласификувана од Граничните пазари во пазарите во развој во својот полугодишен преглед на индексот. Еуфоријата околу преквалификацијата на берзата како пазар во подем го покренал индексот ПСЕ-100 покрај друга пресвртница кога индексот забележал зголемување од 636,96 бода или 1,23%, за да заврши на 52.387,87,87. Во фискалната 2018 година, берзата покажала негативен раст од 7,1% во однос на последната фискална година и во просек изнесуваше 47000 бода.

### Средна класа
Во 2017 година, *Волстрит журнал*, повикувајќи се на проценки во голема мера засновани врз приходот и набавката на потрошувачка, сугерира дека дури 42% од населението во Пакистан би можело да припаѓа на повисоката и средната класа. Ако овие бројки се точни, па дури и индикативни во која било широка смисла, тогаш 87 милиони Пакистанци припаѓаат на средната и горната класа, бројот на населението е поголемо од онаа на Германија. Официјалните податоци исто така покажуваат дека процентот на домаќинства што поседуваат мотор и машини за перење импресивно пораснал во последните 15 години. Понатаму, индексот на потрошувачка на доверба во IBA-SBP го забележал највисокото ниво од 174,9 бода во јануари 2017 година, покажувајќи пораст од 17 бода во однос на јули 2016 година.

Одделно, финансирањето на потрошувачите забележало зголемување од 37,6 милијарди рупии во текот на првата половина од тековната фискална 2017 година. Авто-финансиите продолжиле да бидат доминантен сегмент. „*Нето повлекувањето на кредитите од 13,7 милијарди рупии на лични заеми што се забележани во првата половина на фискалната 2017 година е највисоката цифра за половина година во последните десет години*“, се наведува во извештајот.

### Трошоци за намалување на сиромаштијата
лево|мини| Социо-економски статус на Пакистанците, извор:
Пакистанската влада потрошила над 1 трилион рупии (околу 16,7 милијарди американски долари) на програми за намалување на сиромаштијата во текот на изминатите четири години, намалувајќи ја сиромаштијата од 35% во 2000-01 година на 29,3% во 2013 година и 17% во 2015 година. Руралната сиромаштија останува итно прашање, бидејќи развојот се одвивал многу побавно отколку во поголемите урбани области.

#### Вработување
Големиот раст на населението во изминатите неколку децении обезбедил многу голем број млади да влегуваат на пазарот на трудот, и покрај тоа што е меѓу шесте најнаселени азиски нации. Во минатото, прекумерната бирократија го отежнувала отпуштањето од работни места, а следствено и вработувањето. Значителен напредок во оданочувањето и деловните реформи осигурило дека многу фирми повеќе не се принудени да работат во подземната економија.

„*Во 2016 година владата презеде извонредна иницијатива објавувајќи ја Младинската програма на премиерот за борба против невработеноста во земјата.* *Оваа програма има широк спектар на шеми што им овозможува на младите и сиромашниот сегмент од општеството да добијат подобри можности за вработување, економско зајакнување, стекнување вештини потребни за профитабилно вработување, пристап до ИТ и давање обука на работното место за млади дипломци за да се подобри веројатноста за добивање на продуктивна работа. Програмата за млади на премиерот вклучува шест шеми кои за заеми за деловни заеми на премиерот, шема за заеми без камата на премиерот, програма за развој на вештини за млади за премиер, програма за премиер за обезбедување лап-топ компјутери на талентирани студенти, шема за надомест на надоместоци од премиер Шема за обука* ". Владиниот сектор исто така придонесува во вработувањето и според проценките 4,5 милиони луѓе се вработени во федералните, провинциските и локалните власти во различни сектори од вооружените сили до образованието и здравството.

### Туризам
[мини| [Џамија Шахџахан|Фаисал џамија во главниот град Исламабад]]
[мини| Планинските кули Ракапоши високи 7.788 метри (25.551 стапки) над [Долина на Хунзите|долината Хунза]]
Туризмот во Пакистан е наведен дека е „*следната голема работа*“ на туристичката индустрија. Пакистан, со своите разновидни култури, луѓе и пејзажи, привлекол 90 милиони туристи во земјата, скоро двојно повеќе од претходната деценија. Поради закана од тероризам, бројот на странски туристи постепено се намалува, а шокот од пукањето во 2013 година во Нанга Парбат има страшно негативно влијание врз туристичката индустрија. Од 2016 година, туризмот започнал да се опоравува во Пакистан, иако постепено.

### Приход
Иако земјата е Федерација со уставна поделба на даночните овластувања помеѓу Федералната влада и четирите провинции, одделот за приходи на Федералната влада, Федералниот одбор за приходи, собира скоро 86% од целата национална наплата на данок. Федералниот одбор за приходи собрал 3,884 трилиони рупии даноци наспроти ревидираната цел од 3,935 трилиони рупии во фискалната 2017-2018 година. За 2013 година, наплатата на даноци од ФБР изнесувала 1.946 милијарди рупии. Значи, за само 5 години тој речиси двојно ги зголемил своите даночни приходи, што е феноменално достигнување.

## Валутен систем
### Рупија
Основната единица на валутата е рупија, ИСО код PKR и скратено Р, што е поделен на 100 паиси. Во моментов новопечатената банкнота од 5.000 рупии е најголемата во оптек. Неодамна СБП ги вовел сите нови банкноти за дизајн на Р. 10, 20, 50, 100, 500, 1000 и 5000.

Пакистанската рупија била врзана за фунтата стерлинг сè до 1982 година, кога владата на генералот Зија-ул-Хак го променик курсот. Како резултат на тоа, рупијата се девалвирала за 38,5% помеѓу 1982/83 година, многу од индустриите изградени од неговиот претходник претрпеле огромен пораст на увозните трошоци. По долго ценење под водство на Зулфикар Али Буто и покрај огромното зголемување на странската помош, рупијата се амортизирала.

### Девизен курс
Пакистанската рупија се амортизирала во однос на американскиот долар сè до околу почетокот на 21-от век, кога големиот суфицит на тековната сметка на Пакистан ја кренало вредноста на рупијата во однос на доларот. Пакистанската централна банка тогаш се стабилизирала со намалување на каматните стапки и купување долари, со цел да се зачува извозната конкурентност на земјата

### Девизни резерви
Пакистан одржува девизни резерви во Државната банка на Пакистан . Валутата на резервите била единствено американски долар, што претпоставувало загуби откако цените на доларот паднале во текот на 2005 година, принудувајќи го тогашниот гувернер Ишрат Хусеин да се повлече. Во истата година Државната банка на Пакистан издала официјално соопштение со кое прокламира диверзификација на резервите во валути вклучувајќи ги еврото и јенот, задржувајќи го односот на диверзификација.

По меѓународната кредитна криза и скокот на цените на суровата нафта, пакистанската економија не можела да го издржи притисокот и на 11 октомври 2008 година, Државната банка на Пакистан објавила дека девизните резерви на земјата се намалиле за 571,9 милиони американски долари на 7749,7 милиони долари. Девизните резерви се намалиле повеќе за 10 милијарди долари на ниво од 6,59 милијарди долари. во јуни 2013 година Пакистан бил на работ на неисполнување на обврските за своите финансиски обврски. Резервите на девизен курс во земјата биле на историско најниско ниво, покривајќи само увоз на две недели. Во јануари 2020 година, девизните резерви на Пакистан изнесувале 11,503 американски долари.

## Структура на економијата
Земјоделството сочинува околу 53% од БДП во 1947 година. Додека земјоделското производство по глава на жител расте од тогаш, тој е надминат од растот на неземјоделските сектори, а учеството на земјоделството паднало на приближно една петтина од пакистанската економија. Во последниве години, земјата бележи брз раст во индустријата (како што се облека, текстил и цемент) и услуги (како што се телекомуникации, транспорт, рекламирање и финансии).

мини|Овоштарник од манго во Мултан, Пакистан
Најважните култури се пченица, шеќерна трска, памук и ориз, кои заедно сочинуваат повеќе од 75% од вредноста на вкупното производство. Најголемата храна во Пакистан е пченицата. Во 2017 година, Пакистан произвел 26.674.000 тони пченица, скоро еднакво на цела Африка (27,1 милиони тони) и повеќе од цела Јужна Америка (25,9 милиони тони), според ФАОСТАТ . Во претходната пазарна година 2018/19 Пакистан извел рекордни 4,5 милиони тони ориз во споредба со околу 4 ММТ во соодветниот период минатата година. Пакистан, исто така, драматично ја намалил употребата на опасни пестициди.

Пакистан е нето извозник на храна, освен во повремени години кога неговата жетва е негативно погодена од суши. Пакистан извезува ориз, памук, риба, овошје (особено портокали и манго) и зеленчук и увезува растително масло, пченица, пулсира и потрошувачка храна. Земјата е најголемиот пазар на камили во Азија, втор по големина пазар на кајсии и трева и трет по големина пазар на памук, кромид и млеко. Економската важност на земјоделството опаднала од независноста, кога нејзиниот удел во БДП изнесувал околу 53%. По лошата жетва во 1993 година, владата вовела политики за земјоделска помош, вклучително и зголемени цени на поддршка за многу земјоделски производи и проширена достапност на земјоделски кредит. Од 1993 до 1997 година, реалниот раст во земјоделскиот сектор во просек изнесувал 5,7%, но оттогаш се намалил на околу 4%. Земјоделските реформи, вклучително и зголемено производство на пченица и масло од семе, играат централна улога во пакетот владини економски реформи.

Поголемиот дел од населението, директно или индиректно, зависи од овој сектор. Придонесува околу 18,5% проценти од Бруто домашниот производ (БДП) и сочинува 37,4% од вработената работна сила и е најголем извор на девизна заработка. Во текот на 2017-18 година, земјоделскиот сектор забележил извонреден раст од 3,70 проценти и го надминал својот насочен раст од 3,5 проценти и раст од 2,18 проценти во 2019 година. Сите поголеми култури покажале позитивен тренд во нивното производство, освен пченката. Производството на шеќер и ориз го надминало историското ниво со соодветно 82,1 и 7,4 милиони тони. Пакистанското биро за статистика привремено го проценил овој сектор на 7.764.218 милиони за 2018 година, со што бил забележан раст од 6,1% во текот на 2019 година. Повторно во периодот 2018–19, земјоделскиот сектор не го достигнал целниот раст и пораснал само за 0,85%. Главните култури, освен пченицата и пченката, паднале под производството од претходната година. Најголемите производи во Пакистан во последните 3 фискални години се :

Главните природни ресурси на Пакистан се обработливо земјиште и вода. Околу 25% од вкупната површина на Пакистан е под обработка и се напојува со еден од најголемите системи за наводнување во светот. Пакистан наводнува трипати повеќе хектари од Русија. Земјоделството во Пакистан исто така има корист од топлината во текот на целата година. Земјоделството сочинува околу 18,9% од БДП и вработува околу 42,3% од работната сила. Банката Зараи Таракиати е најголемата финансиска институција насочена кон развој на земјоделскиот сектор преку обезбедување финансиски услуги и техничка експертиза.

#### Рударство
Пакистан е опремен со значителни минерални суровини и се појавува како многу ветувачка област за истражување на наоѓалишта на минерали. Врз основа на достапните информации, земјата на повеќе од 600.000&nbsp;км² покажува разновиден геолошки потенцијал за наоѓалишта на метали и неметали. Во пресрет на 18-тиот амандман на уставот, сите покраини можат слободно да ги искористуваат и истражуваат минералните суровини што се во нивна надлежност. Рударството и вадење на камен придонесува со 13,19% во индустрискиот сектор, а неговото учество во БДП е 2,8%. Секторот за рударство и вадење на камен во Пакистан порасна за 3,04% во 2018 година наспроти негативниот раст од. 0,38% минатата година.

Во блиското минато, истражувањето од страна на владините агенции, како и од мултинационалните рударски компании претставува голем доказ за појава на големи наоѓалишта на минерали. Неодамнешните откритија на густата оксидирана зона подметната од сулфидни зони во провинцијата Пенџаб, покриена со густа алувијална обвивка, отвориле нови визии за истражување на метални минерали. Пакистан има голема база за индустриски минерали. Откривањето на наоѓалишта на јаглен со над 175 милијарди тони резерви во Тар во провинцијата Синд дале поттик да се развие како алтернативен извор на енергија. Постои огромен потенцијал за скапоцени и димензиони камења.

Екстракцијата на главни минерали во последните 5 фискални години е дадена во табелата подолу:

### Индустрија

Индустрискиот сектор во Пакистан сочинува приближно 18,17% од БДП. Во 2018 година забележал раст од 5,80% во споредба со растот од 5,43% во 2017 година. Преработувачката индустрија е најголем од индустрискиот сектор во Пакистан, со околу 12,13% од БДП. Под-секторот за производство понатаму е поделен на три компоненти, вклучувајќи производство од големи размери со учество од 79,6% проценти во производствениот сектор, учеството на производството од мал обем е 13,8% во производствениот сектор, додека колењето придонесува со 6,5% во производството. Главните сектори во индустријата вклучуваат цемент, ѓубриво, масло за јадење, шеќер, челик, тутун, хемикалии, машини, преработка на храна и медицински инструменти, првенствено хируршки.    Пакистан е еден од најголемите производители и извозници на хируршки инструменти .

Владата приватизира големи индустриски единици, а јавниот сектор претставува намалување на процентот на индустриско производство, додека растот на вкупното индустриско производство (вклучително и приватниот сектор) е забрзан. Владините политики имаат за цел да ја диверзифицираат индустриската база на земјата и да ги зајакнат извозните индустрии. Производството на големи размери е најбрзо растечки сектор во пакистанската економија. Главните индустрии вклучуваат текстил, ѓубриво, цемент, рафинерии на нафта, млечни производи, преработка на храна, пијалаци, градежни материјали, облека, производи од хартија и ракчиња .

Во Пакистан, МСП имаат значителен придонес во вкупниот БДП на Пакистан, според извештаите на СМЕДА и Економското истражување, учеството во годишниот БДП е 40%, исто така, МСП создаваат значителни можности за вработување за квалификувани работници и претприемачи. Малите и средни фирми претставуваат скоро 90% од сите претпријатија во Пакистан и вработуваат 80% од неземјоделската работна сила. Овие бројки укажуваат на потенцијалот и понатамошниот раст во овој сектор.

Најголемите пакистански корпорации претежно се вклучени во комунални услуги како нафта, гас, производство / дистрибуција на електрична енергија и телекомуникации:

#### Градежен материјал
Во 1947 година, Пакистан наследила четири фабрики за цемент со вкупен капацитет од 0,5 милиони тони. Некое проширување се случило во периодот 1956-66 година, но земјата не можела да оди во чекор со економскиот развој и земјата морала да прибегне кон увоз на цемент во 1976-77 година и продолжила да го прави тоа до 1994-95 година. Секторот за цемент кој се состои од 27 постројки придонесува над 30 милијарди РС во националниот лист во форма на данок. Сепак, до 2013 година, пакистанскиот цемент расте брзо главно поради побарувачката од Авганистан и земјите што го зголемуваат секторот за недвижнини. Во 2013 година Пакистан извел 7.708.557 метрички тони цемент. Пакистан има инсталирано капацитет од 44.768.250 метрички тони цемент и 42.636.428 метрички тони клинкер. Во 2012–2013 цементната индустрија во Пакистан станала најпрофитабилниот сектор на економијата.

#### Индустрија за информатичка комуникациска технологија
Индустријата за информатичка комуникациска технологија (ИКТ) заработила над 4,8 милијарди долари во 2013 година. Се очекувало да ја надмине границата од 13 милијарди долари до 2018 година. Значителното зголемување на бројките за извоз на софтвер е показател за потенцијалот на оваа индустрија во подем. Вкупниот број на ИТ компании се зголемил на 1306, а вкупната проценета големина на ИТ индустријата е 2,8 милијарди долари. Во 2007 година, Пакистан бил за прв пат вклучен во **Глобалниот индекс на локација за услуги** од страна на  и бил оценет како 30-то најдобро место за офшоринг.  До 2009 година, Пакистан го подобрил својот ранг за десет места за да го достигне 20-тото место. Според извештајот за стартување на Пакистан, има околу 1 милион хонорарни преведувачи кои работат од Пакистан главно преку *Elance, Upwork, Fiverr, Guru и freelancer* - познати светски интернет-пазари кои го сметаат Пакистан меѓу 5-те најдобри нации за хонорарни активности. Годишен извештај, ажуриран од Државната банка на Пакистан, покажува дека Пакистан има извоз од 1 милијарда американски долари во ИТ, што е добро достигнување на пакистанската ИТ-индустрија. Генерално, Пакистан прави 2 милијарди ($) ИТ извоз ширум светот.

#### Одбранбена индустрија
Одбранбената индустрија на Пакистан, под Министерството за одбранбена продукција, била создадена во септември 1951 година за да ја промовира и координира крпената воена производствена постројка што се развива од независноста. Во моментов активно учествува во многу заеднички производствени проекти како ел-Калид 2, авиони за напредни обучувачи, борбени авиони, морнарички бродови и подморници. Пакистан произведува и продава оружје на над 40 земји, со приход од 20 милиони долари годишно. Увозот на оружје во земјата се зголемил за 119 проценти помеѓу 2004-2008 и 2009-13, Кина обезбедила 54 единици, а САД 27 единици увоз на Пакистан.

#### Текстил
Поголемиот дел од текстилната индустрија се наоѓа во Пенџаб. Пред 1990 година, ситуацијата била поинаква; најголемиот дел од индустријата се наоѓа во Карачи. Текстилната индустрија во Пакистан е традиционална и конзервативна, произведува и извезува најголем дел единици со ниски цени на суровини, на како памук, предиво, ткаенина итн. Учеството на готови производи и брендирани производи е номинално. Пакистан има потенцијал за четири пати поголемо производство и извоз на текстил, како резултат на кинеските пазари во развој и со постојната инфраструктура. 10% од увозот на САД во врска со облека и друга форма на текстил е покриен од Пакистан.

Текстилниот сектор учествува со 70% во извозот на Пакистан, но условите за работа на работниците се критични. Малите работилници за производство обично не потпишуваат договори за вработување, не ја почитуваат минималната плата и понекогаш вработуваат деца. Прекршувања на законот за работни односи се јавуваат и кај најголемите подизведувачи на меѓународни брендови, каде што работниците можат да бидат тепани, навредувани од претпоставените или платени под минималната плата. Фабриките не се во согласност со безбедносните стандарди, што доведува до несреќи: во 2012 година, 255 работници загинале во пожар во фабрика во Карачи. Со 547 инспектори за труд во Пакистан кои надгледуваат 300.000 фабрики во земјата, текстилната индустрија е надвор од контрола. Ниту работниците се заштитени од синдикатите, забранети во индустриските извозни зони. На други места, „*работниците вклучени во создавањето на синдикати се жртви на насилство, заплашување, закани или отпуштања*“.

#### Останато
Од 2010 година, Пакистан е еден од најголемите корисници на КПГ (компресиран природен гас) во светот. Во моментов, повеќе од 3.000 КПГ станици работат во земјата во 99 градови и населени места, а уште 1000 ќе бидат поставени во следните две години. Обезбедува вработување на над 50.000 луѓе во Пакистан, но индустријата за КПГ се бори да ја преживее енергетската криза во 2013 година.

### Услуги
мини|Карачи .
Услужниот сектор на Пакистан сочинува околу 60,2% од БДП.  Транспортот, складирањето, комуникациите, финансиите и осигурувањето сочинуваат 24% од овој сектор, а трговијата на големо и мало околу 30%. Пакистан се обидува да ја промовира информатичката индустраиј и другите модерни услужни индустрии преку стимулации.

#### Телекомуникации
[мини| [Пакистанска телекомуникациска компанија во Исламабад]]
По дерегулацијата на телекомуникациската индустрија, секторот забележал експоненцијален раст. Пакистанската телекомуникациска компанија се појавила како успешен конгломерат со продажба од над 1 милијарда американски долари во 2005 година. Пазарот на мобилни телефони експлодирал многукратно од 2003 година за да достигне претплатничка база од 140 милиони корисници во јули 2017 година, една од највисоките на мобилни телефони во целиот свет. Покрај тоа, има над 6 милиони фиксни телефони во земјата со 100% оптичка мрежа и покриеност преку WLL дури и во најоддалечените области. Како резултат на тоа, Пакистан ја освоил престижната награда за водство на Владата на Здружението ГСМ во 2006 година.

Светска банка проценува дека се потребни околу 3 дена за да се добие телефонска врска во Пакистан.

**Во Пакистан, следниве се врвни оператори за мобилни телефони:**

# Jazz Pakistan  (родител: VEON, Холандија)
# Ufone (родител: Etisalat, Пакистан / ОАЕ)
# Telenor  (родител: Теленор, Норвешка)
# Зонг (родител: China Mobile, Кина)

До март 2009 година, Пакистан имал 91 милиони претплатници на мобилни телефони&nbsp;- 25 милиони повеќе претплатници отколку што е пријавено во истиот период во 2008 година. Покрај 3,1 милиони фиксни линии, дури 2,4 милиони користат Wireless local loop. Sony Ericsson, Nokia и Motorola заедно со Samsung и LG остануваат најпопуларните брендови меѓу клиентите.

Од либерализацијата,  пакистанскиот телекомуникациски сектор привлекол над 9 милијарди долари странски инвестиции. Во текот на 2007-08 година, пакистанскиот комуникациски сектор добил 1,62 милијарди американски долари како директни странски инвестиции (СДИ)&nbsp;- околу 30% од вкупните странски директни инвестиции на земјата.

Тековниот раст на најсовремените инфраструктури во телекомуникацискиот сектор во последните четири години е резултат на визијата на ПТА и спроведувањето на политиката за дерегулација. Мобилнирњтелефони биле воведени рано и слободно. Мобилните телефони и Интернетот биле воведени преку прилично *[[лесе фер]] политика* со ширење на приватни даватели на услуги што довело до брзо усвојување. Со брзото зголемување на бројот на корисници на Интернет и семрежните услужници и големото население кое зборува англиски јазик, пакистанското општество забележало невидена револуција во комуникациите.

Според , биле испратени вкупно 6,37 милијарди СМС-пораки преку системите за пораки низ Азија-Тихоокеанија за периодот на Божиќ и Нова година во 2008/2009 година Пакистан бил меѓу првите пет ренкери со еден од највисоките СМС-сообраќај со 763 милиони пораки. На 14 август 2010 година, Пакистан станала првата земја во светот што ја вовела технологијата *RevD 3G* на EVDO, која нуди максимална брзина од 9,3 Mbit / s. 3G и 4G истовремено биле лансирани во Пакистан на 23 април 2014 година преку аукција на SMRA . Три од пет компании добиле 3G лиценца (.Ufone, Mobilink и Telenor) додека Зонг на China Mobile добил 3G, како и 4G лиценца. Додека петтата компанија, Ворид Пакистан не учествувала во постапката на аукција, но тие започнале услуги со 4G LTE на постојните 2G 1800&nbsp;MHz спектар се должи на неутралните термини на Технологијата и станале првата телеком компанија во светот која директно се трансформирала од 2G во 4G. Со тоа Пакистан се приклучил на 3G и 4G светот. Во декември 2017 година, претплатниците на 3G и 4G во Пакистан достигнале до 46 милиони.

Пакистан е рангиран на 4-то место според растот на широкопојасен интернет во светот, бидејќи претплатничката база на широкопојасен Интернет рапидно се зголемува. Рангирањето е објавено од страна на *Point Topic Global* .

* Пакистан имал повеќе од 20 милиони корисници на Интернет во 2009 година. Земјата се вели дека има потенцијал да апсорбира до 50 милиони корисници на Интернет од мобилен телефон во следните 5 години, со што има потенцијал од скоро 1 милион врски месечно.
* Скоро сите главни владини оддели, организации и институции имаат свои мрежни места.
* Употребата на пребарувачи и услуги за размена на инстант пораки исто така е во подем. Пакистанците се едни од најжестоките семрежни говорници на Интернет, комуницираат со корисниците од целиот свет. Во последниве години се забележува огромен пораст на употребата на услуги за брак преку Интернет, на пример, што доведува до големо преуредување на традицијата на договорени бракови .
* Биометриската повторна проверка на СИМ-картичките во 2015 година има негативно влијание врз мобилната претплатничка база кога бројот на претплатници опаднал од 139,9 милиони на 114,6 милиони. Сепак, индустријата преживеала низ тешкиот период и продолжува да ги враќа претплатниците со брзо темпо.

Според извештајот објавен од PTA за ФГ2018–19 : - 

* Вкупната теле-густина на Пакистан достигнала 77,7%.
* Приходите од телекомот изнесувале 551,9 милијарди рупии.
* Вкупниот придонес на телеком секторот во националниот е 95,8 милијарди рупии.

Заклучно со август 2020 година, во земјата работеле четири компании за мобилни телефони, вклучително PMCL ( Jazz ), Telenor, Ufone и Zong со скоро 169 милиони претплатници на мобилни телефони.

Пакистанската управа за телекомуникации ги објавила бројките во август 2020 година според кои претплатниците на широкопојасен интернет во земјата достигнал околу 87 милиони.

#### Сообраќај
*Pakistan International Airlines*, водечка авиокомпанија на индустријата за цивилно воздухопловство во Пакистан, имала промет над 25 милијарди долари во 2015 година.  Владата најавила нова политика за испорака во 2006 година со која им се дозволува на банките и финансиските институции да ставаат под хипотека бродови. Авиокомпаниите од приватниот сектор во Пакистан вклучуваат , кој ги опслужува главните градови во Пакистан, покрај одредиштата во Персискиот Залив и Манчестер во Велика Британија.

Голем план за рехабилитација вреден 1 милијарда долари за пет години за пакистанските железници бил објавен од владата во 2005 година. Воспоставена е нова железничка врска од Исламабад до Истанбул, преку иранските градови Захедан, Керман и Техеран . Се очекува да ги промовира трговијата, туризмот, особено за извозот наменет за Европа (бидејќи Турција е дел од Европа и Азија).

#### Финансии
Пакистан има голем и разновиден банкарски систем. Во 1974 година, програмата за национализација довела до создавање на шест државни банки. Програмата за приватизација во 90-тите години довела до влез на странски и локални банки во индустријата.  Заклучно со 2010 година, во Пакистан постоеле пет јавни комерцијални банки, како и 25 домашни приватни банки, шест мултинационални банки и четири специјализирани банки.

Од 2000 година, пакистанските банки започнале агресивно пласирање на потрошувачките финансии до средната класа во развој, овозможувајќи бум на потрошувачката (повеќе од 7-месечен список на чекање за одредени модели на автомобили), како и градежнана индустрија. Банкарскиот сектор на Пакистан останал неверојатно силен и издржлив за време на светската финансиска криза во 2008-09 година, одлика што служела за привлекување значителен износ на СДИ во овој сектор. Стрес-тестовите спроведени во јуни 2008 година покажуваат дека големите банки се релативно стабилни.

Пакистанското биро за статистика привремено го проценил овој сектор на 807.807 милиони во 2012 година, со што е регистриран над 510% раст од 2000 година.

Написот објавен во *Журнал* за азиско-тихоокеанската економија од Мете Феридун од Универзитетот во Гринич во Лондон со неговиот пакистански колега Абдул Џалил претставува силен економетриски доказ дека финансискиот развој го поттикнува економскиот раст во Пакистан.

#### Домување
мини|Куќи во градот Бахрија, најголемото приватно општество за домување во Азија.
Секторот за недвижнини се проширил дваесет и трипати од 2001 година, особено во метрополи како Лахор. Како и да е, Трговско-индустриската комора на Карачи проценила кон крајот на 2006 година дека целокупното производство на станбени единици во Пакистан треба да се зголеми на 0,5 милиони единици годишно за да се реши 6,1 милиони заостанати станови во Пакистан за да се надмине недостигот на станови во следните 20 години. Во извештајот е забележано дека сегашниот станбен фонд исто така рапидно старее и проценката сугерира дека повеќе од 50% од акциите се стари над 50 години. Исто така, се проценува дека 50% од урбаното население сега живее во сиромашни населби и населби со дивеч. Во извештајот се вели дека исполнувањето на заостанатиот број на станови, покрај замена на ненаселени станбени единици, е над финансиските ресурси на владата. Ова налага воспоставување рамка за олеснување на финансирањето во формалниот приватен сектор и мобилизирање на невладини ресурси за систем за финансирање на домување заснован на пазарот.

Пакистанското биро за статистика привремено го процени овој сектор на 459.829 милиони Rs во 2012 година, со што е регистриран над 149% раст од 2006 година.

#### Мали сектори
Пакистанското биро за статистика привремено го проценил овој сектор на 389.545 милиони Rs во 2005 година, со што е регистриран над 65% раст од 2000 година. Пакистанското биро за статистика привремено го проценил овој сектор на 631 229 милиони Rs во 2005 година, со што е регистриран над 78% раст од 2000 година.  Пакистанското биро за статистика привремено го проценил овој сектор на 1.358.309 милиони Rs во 2005 година, со што е регистриран над 96% раст од 2000 година. Трговијата на големо и мало е најголемиот под-сектор на услугите. Неговото учество во вкупниот сектор на услуги се проценува на 31,5 проценти. Секторот за трговија на големо и мало се заснова на маргините што ги преземаат трговците при трансакцијата со трговски добра. Во периодот 2012–13, овој сектор пораснал на 2,5 проценти во споредба со 1,7 проценти претходната година.

#### Енергија
Со години, прашањето за балансирање на понудата на Пакистан наспроти побарувачката на електрична енергија останува главно нерешено прашање. Пакистан се соочува со значителен предизвик во обновата на својата мрежа одговорна за снабдување со електрична енергија. Владата не успеала да го надгледува сличното подобрување на квалитетот на мрежата за снабдување со електрична енергија. Повеќето градови во Пакистан добиваат значителна сончева светлина во текот на целата година, што би сугерирало добри услови за инвестирање во сончевата енергија. Ако богатите луѓе во Пакистан се префрлат на сончева енергија, треба да бидат принудени да купуваат сончеви плочи, недостатокот може да се контролира. Ова ќе направи економијата повторно да се зајакне како пред 2007 година. Според економетриската анализа објавена во *Quality & Quantity* од Мете Феридун од Универзитетот во Гринич и неговиот колега Мухамед Шахбаз, економскиот раст во Пакистан води кон потрошувачка на електрична енергија, но не и обратно.

## Надворешна трговија, дознаки, помош и инвестиции
### Инвестиции
Странските инвестиции значително опаднале до 2010 година, опаѓајќи за 54,6% како резултат на политичката нестабилност на Пакистан и слабиот ред и закон, според Банката на Пакистан.

Деловните регулативи се реновираат по либерални линии, особено од 1999 година. Повеќето бариери за проток на капитал и меѓународни директни инвестиции се отстранети. Странските инвеститори не се соочуваат со никакви ограничувања на приливот на капитал, а во повеќето сектори е дозволена инвестиција до 100% од учеството на капиталот. Сега е правило неограничената дознака од добивка, дивиденда, такси за услуги или капитал. Сепак, водењето бизнис станува сè потешко во текот на изминатата деценија како резултат на политичката нестабилност, зголемувањето на домашниот бунт и несигурноста и силната корупција. Ова може да се потврди со извештајот на Светската банка за леснотија на деловно работење, со кој се деградираат нејзините рејтинзи за Пакистан секоја година од септември 2009 година.

Тарифите се намалени на просечна стапка од 16%, со максимум 25% (освен за автомобилската индустрија). Процесот на приватизација, кој започнал во раните 90-ти години на минатиот век, добил интензитет, со најголемиот дел од банкарскиот систем во приватна сопственост, а нафтениот сектор бил насочен кон следната голема операција за приватизација.

Неодамнешните подобрувања во економијата и деловното опкружување се препознаени од меѓународните рејтинг агенции како што се Мудис и Стандард и Пурс (надградба на ризикот на земјата на крајот на 2003 година). 47,1% зголемување на нето СДИ во 2014-2015 година (јули – октомври) во споредба со 2013–14 (јули – октомври).

#### Странски преземања и спојувања
Со брзиот раст на економијата во Пакистан, странските инвеститори се интересираат за корпоративниот сектор во Пакистан. Во последниве години, мнозинските удели во многу корпорации биле стекнати од мултинационални групи.

* *PICIC* од сингапурскиот Темасек Холдингс за 339 милиони долари
* *Унион банка* од Стандард Чардерд банка за 487 милиони долари
* *Prime Commercial Bank* од ABN Amro за 228 милиони долари
* *PakTel* од China Mobile за 460 милиони долари
* *PTCL* од Етисалат за 1,8 милијарди долари
* Дополнителни 57,6% акции на компанијата *Токко Лаксон* купена од Филип Морис Интернешнл за 382 милиони долари
* Во 2016 година, Арчелик ја купила  за 243 милиони долари.
* Во 2016 година, FrieslandCampina се здобила со 51% од акциите на „*Енерго Фудс*“ за 446,81 милиони долари.
* Во 2016 година, групата Абраџ го продалае својот удел од 66,4% во К-Електрик на Шангај Електрик за 1,77 милијарди долари.

Девизните приходи од овие продажби помагаат и во покривањето на дефицитот на тековната сметка.

### Надворешна трговија
Пакистан постигнал најголем извоз од 25,1 милијарди американски долари за периодот 2013–14. Сепак, во следните години извозот значително опаднал. Овој пад започнал од финансиската година 2014-15 кога започнал меѓународен пад на стоки. Ова било надополнето со структурни ограничувања на страната на снабдувањето, вклучувајќи недостиг на енергија, високи влезни трошоци и преценет курс на размена. Од финансиската 2014 година до 2016 година, извозот се намалил за 12,4 проценти. Трендот на раст на извозот во овој период бил сличен на моделот на раст на светската трговија. Надворешниот сектор на Пакистан продолжил да се соочува со стрес во текот на 2016–17 година. Но, сепак, извозот на трговија со стоки во Пакистан се зголемил за 0,1 процент во текот на фискалната 2016-2017 година. Увозот продолжил да расте со многу побрза стапка и пораснал за голем процент од 18,0 во текот на 2017 година во споредба со претходната година. Светскиот увоз стагнирал помеѓу 2011 и 2014 година, но забележал значителен пад од почетокот на 2015 година, поради слабите цени на стоките и производите и слабата глобална економска активност. Економскиот раст бил слаб во земјите на ОЕЦД, што придонело за забавување на Кина. Понатаму, односот помеѓу реалниот раст на светскиот увоз и растот на светскиот реален БДП значително се намалил. Овој пад на увозната содржина на економската активност предизвикало промена на потрошувачката ширум светот од трговија кон нетргувани добра, замена на увозот, забавување на темпото на либерализација на трговијата и им даде валута на протекционистичките мерки. Најголем дел од извозот на Пакистан е насочен кон регионот на ОЕЦД и Кина. Историските податоци укажуваат на силна корелација помеѓу пакистанскиот извоз и увоз во ОЕЦД и Кина. Според податоците за финансиската година 2016 година, повеќе од половина од извозот на земјата се испорачува на овие две одредишта, т.е. ОЕЦД и Кина. Пад на вкупниот извоз на Пакистан, се случил во поради оваа позадина.

Увозот на Пакистан покажува тренд на пораст со релативно побрза стапка како резултат на зголемената економска активност како дел од Кинескиот пакистански економски коридор (ЦПЕЦ), особено во енергетскиот сектор. Градежните проекти во рамките на ЦПЕЦ бараат тешка механизација што треба да се увезе. Исто така, се забележува дека економијата во моментов е водена како од инвестиции, така и од потрошувачка, што резултира во релативно повисоки нивоа на увоз. За време на ФГ 2018 година, извозот на Пакистан се зголемил и достигнал 24,8 милијарди американски долари, што претставува раст од 12,6 проценти во однос на претходната година за 2017 година. Увозот, од друга страна, исто така, се зголемил за 16,2 проценти и ја достигнал највисоката бројка од 56,6 милијарди американски долари. Како резултат, трговскиот дефицит се проширил на 31,8 милијарди американски долари, што е највисок од последните десет години. Главните извозни производи на Пакистан за последните пет фискални години се наведени во табелата подолу:

#### Износите се во милиони американски долари

Главните увозни производи на Пакистан за последните пет фискални години се наведени во табелата подолу: - 

#### Износите се во милиони американски долари

**Моментална сметка**&nbsp;- Дефицитот на тековната сметка се зголемил на 12,4 милијарди американски долари за 2017 година, наспроти 3,2 милијарди американски долари за 2016 година.

Сепак, влијанието на високиот тековен дефицит врз девизните резерви не било сериозно, бидејќи на земјата и биле достапни финансиски приливи за делумно да се надомести јазот; овие приливи помогнале да се обезбеди стабилност на девизниот курс. Нето СДИ пораснале за 12,4 проценти и достигнале 1,6 милијарди американски долари во периодот од девет месеци, додека нето СПИ забележале прилив од 631 милиони американски долари, наспроти одливот на 393 милиони американски долари претходната година. Охрабрувачки за земјата, периодот завршил со повеќе договори за спојување и аквизиција меѓу локални и странски компании. Покрај тоа, повеќе странски производители на автомобили ја објавиле својата намера да влезат во пакистанскиот пазар, а некои исто така влегле во заеднички вложувања со локалните конгломерати. Ова укажува на тоа дека Пакистан е јасно на радар на странските инвеститори и дава позитивни изгледи за приливот на СДИ. успешно издавање на владата на сукук 1,0 милијарди американски долари на меѓународниот пазар на капитал, со исклучително ниска стапка од 5,5 проценти. Покрај тоа, Пакистан продолжил да ужива поддршка од меѓународните финансиски институции (МФИ) како Светска банка и Азиската банка за развој и од билатерални партнери како Кина: нето-приливот на официјален заем од 1,1 милијарда американски долари бил забележан во периодот  Како резултат, девизната резерва на земјата достигнала 20,8 милијарди американски долари до 4 мај 2017 година доволна за финансирање на плаќање на увоз од околу четири месеци.

### Економска помош
Пакистан добива економска помош од повеќе извори како заеми и грантови. Меѓународниот монетарен фонд (ММФ), Светската банка (СБ), Азиската банка за развој (АДБ) итн обезбедуваат долгорочни заеми на Пакистан. Пакистан добива и билатерална помош од развиени и богати со нафта земји. Странската помош била една од главните извори на пари за пакистанската економија. Собирањето на странска помош била еден од приоритетите на скоро секоја пакистанска влада со тоа што самиот премиер водел делегации на редовна основа за собирање на странска помош.

Азиската банка за развој требало да обезбеди близу 6 милијарди долари помош за развој на Пакистан во текот на 2006–9. Светска банка открила програма за заеми до 6,5 милијарди долари за Пакистан во рамките на новата четиригодишна 2006-2009 година, стратегија за помош што покажува значително зголемување на финансирањето насочено во голема мера на засилување на инфраструктурата на земјата.  Јапонија ќе обезбеди годишна економска помош од 500 милиони американски долари на Пакистан. Во ноември 2008 година, Меѓународниот монетарен фонд (ММФ) одобрил заем од 7,6 милијарди на Пакистан, за да помогне во стабилизирање и обнова на економијата на земјата. Помеѓу фискалните 2008 и 2010 година, ММФ му доделил заеми на Пакистан во износ од 5,2 милијарди долари. Владата во 2011 година одлучила да ги прекине врските со ММФ. Сепак, новоизбраната влада во 2013 година повторно ги воспоставила овие врски и се договорил тригодишен пакет од 6,6 милијарди американски долари што ќе и овозможи да се справи со тековните должнички прашања. Во мај 2019 година, Пакистан финализирал странска помош од 6 милијарди американски долари со ММФ. Ова е 22-то вакво спасување на Пакистан од ММФ.

Економскиот коридор Кина-Пакистан се развива со придонес на главно концесиски заеми од Кина во рамките на Иницијативата за појас и пат .

### Дознаки
Дознаките на Пакистанците кои живеат во странство одиграле важна улога во пакистанската економија и девизните резерви. Пакистанците населени во Западна Европа и Северна Америка се важни извори на дознаки за Пакистан. Од 1973 година пакистанските работници во арапските држави богати со нафта се извори на милијарди долари дознаки.

9-милионската пакистанска дијаспора придонела за 19,3 милијарди американски долари во економијата за 2017 година. Главните земји со извор на дознаки во Пакистан се ОАЕ, САД, Саудиска Арабија, земјите на ГЦЦ (вклучувајќи ги Бахреин, Кувајт, Катар и Оман), Австралија, Канада, Јапонија, Норвешка, Швајцарија, Велика Британија и земјите на ЕУ.

Дознаките испратени дома од странски пакистански работници забележале негативен раст од 3,0% во фискалната 2017 година во споредба со претходната година кога дознаките достигнале највисоко ниво од 19,9 милијарди американски долари. Овој пад на дознаките главно се должи на неповолните економски услови на арапските земји и заливот по падот на цените на нафтата во 2016 година. Сепак, неодамнешните развојни активности Дубаи Експо, спроведувањето на Саудиска Арабија на својата Визија 2030 и особено неодамнешната посета на премиерот на Кувајт, сите треба да бидат корисни за отворање нови патишта за вработување во овие земји.

Дознаките испратени дома од странските Пакистанци во фискалната 2016/17 година се :

## Владини финансии
*Резиме на фискален буџет (ФГ2017 / 18)* 

* Фискална година: 1 јули&nbsp;- 30 јуни
* Трошоци на буџетот: 5.013,8 милијарди рупии
* Проценета наплата на приходите: 4.713,7 милијарди рупии
* Проценети расходи: 5.103,8 милијарди рупии
* Банкарско задолжување проценето: 390,1 милијарди рупии

### Приходи и оданочување
Пакистан има низок сооднос данок / БДП, што се обидува да го подобри. Тековниот сооднос данок-БДП е 12,6% (2016), што е помалку од нејзиниот сосед Индија 16,6% (2016)  додека е малку повеќе од Шри Ланка 12,3% (2015). Темпото на мобилизација на приходите е сведок на нагорна траекторија од ФГ 2013 година. Вкупните приходи се зголемиле на 15,3 проценти од БДП за 2016 година, во споредба со 13,3 проценти од БДП регистрирани за 2013 година. Меѓу нив, даночните приходи се зголемиле од 9,8 проценти од БДП за 2013 година на 12,6 проценти од БДП за 2016 година.

### Расходи
Државните трошоци изнесувале 4.383,6 милијарди рупии (ФГ 2016-2017 јули до март). Вкупните расходи биле сведоци на надолна траекторија без да се загрозат трошоците за развојни проекти и социјална помош. Особено, трошоците во рамките на *Програмата за развој на јавниот сектор* (ПРЈС) се зголемени соодветно со цел да се исполнат барањата за инвестирање. За време на ФГ2017, големината на федералниот ПРЈС се зголемил на 800 милијарди рупии од 348,3 милијарди рупии за време на 2013 година, покажувајќи кумулативен пораст од над 129 проценти. Во текот на првите девет месеци од тековната фискална година, фискалниот дефицит изнесувал 3,9 проценти од БДП наспроти 3,5 проценти од БДП забележан во истиот период од 2016 година заради повисоки трошоци за развој заедно со разни даночни стимулации за промовирање на инвестиции и економска активност трошоци поврзани со земјата и безбедноста. Врз основа на претходните проценки на БДП на 33.509 милијарди рупии, фискалниот дефицит бил забележан на 3,7 проценти во текот на првите девет месеци од тековната фискална година наспроти 3,4 проценти регистрирани во споредливиот период од 2016 година. Вкупните приходи пораснале за 6,2 проценти на 3,145,5 милијарди рупии во текот на јули-март, за 2017 година, наспроти 2.961,9 рупии во споредливиот период од 2016 година.

## Распределба на приходот

* Џиниев коефициент : 41
* Приходите или потрошувачката на домаќинствата според процентот на учество:
** најниски 10%: 4,1%
** највисоки 10%: 27,7% (1996)
** средно 10%: 10,4%

## Економски прашања
### Корупција
мини|300x300пкс| Индекс на перцепција на корупција за Пакистан во споредба со другите земји, 2018 година
Корупцијата е актуелна тема во владата, тврдејќи дека презема иницијативи против неа, особено во владата и пониските нивоа на полициските сили. Во 2011 година, земјата имала постојано слаб ранг на Индексот на перцепција на корупција на Транспаренси Интернешнл со оценки 2,5, 2,3 во 2010 година, и 2,5 во 2009 година  од 10  Во 2011 година, Пакистан се нашла на 134 место на индексот со 42 земји полошо рангирани. Во 2012 година, рангирањето на Пакистан паднало уште повеќе од 134 на 139, со што Пакистан станала 34-та најкорумпирана земја во светот, израмнета со Азербејџан, Кенија, Непал и Нигерија . Сепак, за време на режимот на Шариф (2013–17), Пакистан добила подобрено рангирање од 117/180 во 2017 година (со подобрување на резултатите 28, 29, 30, 32, 32 [2013–17]), еднакво на Египет (подобро од 59 земји). .

### Сиромаштија
### Кружни долгови и приоритети на трошење
лево|мини|250x250пкс| Во 1947–1951 година, стапката на писменост изнесувала 16,40 ~, но стапката на писменост денес е 69,0% (од 80,00%). Сепак, Пакистан има една од највисоките стапки на неписменост во светот.
Од пред распадот на СССР во 1991 година, владата ја спроведувала прогресивната економска либерализација и на провинциско и на национално ниво. Пакистан остварил СДИ од скоро 8,4 милијарди долари во финансиската фискална година 2006-07 година, надминувајќи ја владината цел од 4 милијарди долари.  И покрај ова достигнување, странските инвестиции значително опаднале до 2010 година, паднале за 54,6% фунти како резултат на воените операции на Пакистан, финансиските кризи, законот и редот во Карачи, според Банката на Пакистан. Од проценката за 2006 година, владините трошоци изнесувале 25 милијарди долари.

Финансирањето во наука и образование е примарна политика на Владата на Пакистан, од 1947 година. Покрај тоа, англискиот јазик брзо се шири во Пакистан, со 18 милиони Пакистанци  (11% од населението)  кои имаат познавање над англискиот јазик, што го прави 3-ти најголем народ на англиско говорно подрачје во светот и 2-ри по големина во Азија.  Згора на тоа, Пакистан има околу 445 000 дипломирани студенти и 10 000 дипломирани студенти по компјутерски науки годишно. И покрај овие статистички податоци, Пакистан сè уште има една од највисоките стапки на неписменост во светот  и втора по големина вон училишна популација (5,1 милиони деца) по Нигерија .

### Долгови и дефицит
мини|300x300пкс| Карта на земји според надворешен долг во американски долари, 2006 година
Според „Светска книга на факти“ на ЦИА, во 2010 година, Пакистан е на 63-то место во светот, во однос на јавниот надворешен долг кон различните меѓународни монетарни власти (сопственик на 55,98 милијарди фунти во 2010 година), со вкупно 60,1% од БДП .

## Наводи

### Библиографија
* 

Истакнати одлики на федералниот буџет 2020-21

## Дополнителна литература
 
* 
* *Ahmad, Viqar and Rashid Amjad*. 1986. The Management of Pakistan's Economy, 1947–82. Karachi: Oxford University Press.
* *Ali, Imran. 1997.* ‘Telecommunications Development in Pakistan’, in E.M. Noam (ed.), Telecommunications in Western Asia and the Middle East. New York: Oxford University Press.
* *Ali, Imran*. 2001a. ‘The Historical Lineages of Poverty and Exclusion in Pakistan’. Paper presented at Conference on Realm, Society and Nation in South Asia. National University of Singapore.
* *Ali, Imran*. 2001b. ‘Business and Power in Pakistan’, in A.M. Weiss and S.Z. Gilani (eds), Power and Civil Society in Pakistan. Karachi: Oxford University Press.
* *Ali, Imran*. 2002. ‘Past and Present: The Making of the State in Pakistan’, in Imran Ali, S. Mumtaz and J.L. Racine (eds), Pakistan: The Contours of State and Society. Karachi: Oxford University Press.
* *Ali, Imran, A. Hussain.* 2002. Pakistan National Human Development Report. Islamabad: UNDP.
* *Ali, Imran, S. Mumtaz and J.L. Racine* (eds). 2002. Pakistan: The Contours of State and Society. Karachi: Oxford University Press.
* *Amjad, Rashid. 1982*. Private Industrial Investment in Pakistan, 1960–70. London: Cambridge University Press.
* *Andrus, J.R. and A.F. Mohammed*. 1958. The Economy of Pakistan. Stanford: Stanford University Press.
* Bahl, R., & Cyan, M. (2009).&nbsp;*[https://ideas.repec.org/p/ays/ispwps/paper0909.html Local Government Taxation in Pakistan]*&nbsp;(No. paper0909). International Center for Public Policy, Andrew Young School of Policy Studies, Georgia State University.
* *Barrier, N.G.* 1966. The Punjab Alienation of Land Bill of 1900. Durham, NC: Duke University South Asia Series.
* *Jahan, Rounaq*. 1972. Pakistan: Failure in National Integration. New York: Columbia University Press.
* *Kessinger, T.G.* 1974. Vilyatpur, 1848–1968. Berkeley and Los Angeles: University of California Press.
* *Kochanek, S.A.* 1983. Interest Groups and Development: Business and Politics in Pakistan. New Delhi: Oxford University Press.
* *LaPorte, Jr, Robert and M.B. Ahmad*. 1989. Public Enterprises in Pakistan. Boulder, Colorado: Westview Press.
* *Latif, S.M.* 1892. Lahore. Lahore: New Imperial Press, reprinted 1981, Lahore: Sandhu Printers.
* *Low, D.A.* (ed.). 1991. The Political Inheritance of Pakistan. London: Macmillan.
* *Noman, Omar.* 1988. The Political Economy of Pakistan. London: KPI.
* *Papanek, G.F.* 1967. Pakistan's Development: Social Goals and Private Incentives. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press.
* *Raychaudhuri, Tapan and Irfan Habib* (eds). 1982. The Cambridge Economic History of India, 2 vols. Cambridge: Cambridge University Press
* *White, L.J.* 1974. Industrial Concentration and Economic Power. Princeton, N.J.: Princeton University Press.
* *Ziring, Lawrence*. 1980. Pakistan: The Enigma of Political Development. Boulder, Colorado: Folkestone.
* *Ali, Imran*. 1987. ‘Malign Growth? Agricultural Colonisation and the Roots of Backwardness in the Punjab’, Past and Present, 114
* *Ali, Imran*. August 2002. ‘The Historical Lineages of Poverty and Exclusion in Pakistan’, South Asia, XXV(2).
* *Ali, Imran and S. Mumtaz*. 2002. ‘Understanding Pakistan—The Impact of Global, Regional, National and Local Interactions’, in Imran Ali, S. Mumtaz and J.L. Racine (eds), Pakistan: the Contours of State and Society. Karachi: Oxford University Press.
* *Hasan, Parvez.* 1998. Pakistan's Economy at the Crossroads: Past Policies and Present Imperatives. Karachi: Oxford University Press.
* *Hussain, Ishrat*. 1999. Pakistan: The Economy of an Elitist State. Karachi: Oxford University Press.
* *Khan, Shahrukh Rafi*. 1999. Fifty Years of Pakistan's Economy: Traditional Topics and Contemporary Concerns. Karachi: Oxford University Press.
* *Kibria, Ghulam.* 1999. Shattered Dream: Understanding Pakistan's Development. Karachi: Oxford University Press.
* *Kukreja, Veena*. 2003. Contemporary Pakistan: Political Processes, Conflicts and Crises. New Delhi: Sage Publications.
* *Zaidi, S. Akbar*. 1999. Issues in Pakistan's Economy. Karachi: Oxford University Press
* *Faheem, Khan*. 2010. Issues in Pakistan's Economy. Peshawar:

## Надворешни врски
* Одделение за статистика, Влада на Пакистан
* Министерство за финансии, Влада на Пакистан 
* Министерство за трговија, Влада на Пакистан
* Резиме на статистика за трговија на Светска банка Пакистан
* 
* Тарифи што ги применува Пакистан, предвидени со Мапата за пристап на пазарот на ITC, онлајн база на податоци за царински тарифи и побарувања на пазарот