open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ситула од Ваче

**Вачката ситула** (, или ) — украсен ритуален бронзен сад од Раното железно време, пронајден во втората половина на 19 век на археолошкото наоѓалиште Халштат во Ваче, во централна Словенија. Таа се смета за еден од најквалитетните вакви садови генерално и е меѓу највредните археолошки артефакти на земјата. Датирана од 5-тиот век п.н.е. , се смета за еден од најстарите ситулски предмети на северните Илири пронајдени во Источната Халштатска зона.  Садот има три реда релјефи кои го прикажуваат обичниот живот на владеачката класа и истовремено го одразуваат религиското разбирање на светот во тоа време. Се наоѓа во Националниот музеј на Словенија.

## Откритие
Била откриена од земјоделецот Јанез Грилц на почетокот на 1882 година (според усната традиција на 17 јануари, но најверојатно во март таа година). Ситулата се наоѓала на длабочина од 1,5 метри. Во истата година, откако директорот на Покраинскиот музеј на Крањска, Карел Дежман, бил информиран за наодот, ја купил музејски агент за 18 флорини и 20 круцери. Подоцна, музејот ја проценил нејзината вредност на околу 6.000 флорини.

## Артефакт
Ситулата е висока 23,8 сантиметри и е изработена од три одделни парчиња бронзени листови, соединети со бронзени заковки. Држачот е направен од дебела виткана жица и има краеви во облик на стилизиран глава на патка. Таа е изработена во тореутска техника и можеби била користена како ритуален сад за држење на света вода. Нејзиниот волумен е проценет на 2 литри.

## Фризи
Ситулата е украсена со три хоризонтално паралелни редови на баз релјеф, кои прикажуваат војници, ритуални борби и животни користејќи мали фигури. Горниот ред прикажува свечена процесија на војници пеш, на коњи и на два бојни вагона. Средниот ред прикажува главниот настан: прво жртва на житарици, а потоа прослава, со четворица достоинственици кои седеа на своите престоли и секој од нив прима подароци од други луѓе. Следи сцена која прикажува ритуално рапсување за трофеј (котел шлем со долг гребен). Долниот ред прикажува осум животни во ред: првото е лав со волчи опаш, кој ја јаде животинска нога, по него следат три срни и четири диви кози. . Горните два реда формираат континуум, сличен на еп. Релјефите на садот покажуваат влијание на етрусканската уметност..

## Наследство
Малите фигури земени од оваа ситела се користат како позадински графики во словенечкиот пасош и се прикажани увеќани пет пати на бронзена реплика која стои на почетокот на локалната археолошка патека во Ваце, чиј тури ги води семејна театарска група од Ваце. Други важни споменици на археолошката патека се гробиштата од железната доба во Ронкарските клисури (словенечки: Ронкареве драге) и на локациите Пебер, Над Лазом и Драге, со поранешна терасна населба на локациите Сподња Крона и Згорња Крона.
## Наводи

Категорија:Илирска уметност
Категорија:Археологија на Словенија
Вачејски појас

**Вачејскиот појас** е еден од најдобрите примери на илирската уметност и тореутската уметност.

## Откритие
Вачeјската појасната плоча била откриена на археолошкиот локалитет Халштат во Ваче, Словенија, каде што биле пронајдени неколку илириски ситули, од кои најпозната е Вачe ситулата.

## Артефакт
Појасната плоча датира од 5-тиот век п.н.е. и се изложува во Музејот за природна историја во Виена. Таа е долга 28,5 см и прикажува пет фигури, четири од кои се војници во битка. Двајцата централни војници се на коњи. Овие можеби се претстави на митолошки настани.

## Наводи

Категорија:Илирска уметност
Категорија:Археологија на Словенија
Катедрала Успение на Пресвета Богородица

мини| Поглед
**Катедралата Успение на Пресвета Богородица** (словенечки: Stolna cerkev Marijinega vnebovzetja), позната и како Коперска катедрала, е католичка катедрала на епархијата Копер, во градот Копер, Словенија.

Црквата е изградена во втората половина на XII век во романски стил, со три кораби, од кои секој завршува со апсида. Сè до 1392 година црквата претрпела промени и доградби, што исто така довело до промена на стилот: западната фасада е јасно готска. По земјотресот во 1460 година, фасадата била редизајнирана во 1488 година, со додавање на ренесансни елементи. Кулата, која нуди поглед на градот и заливот, е четири ката, го следи стилот на италијанската камбанарија и во неа се наоѓа едно од најстарите ѕвона во Словенија, кое датира од 1333 година. На почетокот на 18 век, Копер бил под венецијанско влијание и повторно бил архитектонска трансформација во барокен стил. Под раководство на Џорџо Масари, на црквата биле додадени дополнителни елементи за уредување, вклучувајќи вредни слики на венецијанските сликари Пјетро Либери, Селести Андреа, Антонио Занчи и Виторе Карпачо. Најважната слика е *Светиот разговор* на Виторе Карпачо, кој датира од 1516 година.

Категорија:Врамена карта без назнака за OSM-однос на Википодатоците
Категорија:Катедрали во Словенија
Стадион Бонифика

**Стадионот Бонифика** (словенечки: Stadion Bonifika) е мултифункционален стадион во Копер, Словенија. Најчесто се користи за фудбалски натпревари и е домашен терен на ФК Копер. Стадионот е дел од спортскиот комплекс Бонифика, заедно со помал стадион за атлетика, затворена сала и затворен базен. Стадионот е изграден во 1948 година и го добил името по градскиот регион каде што се наоѓа. Во 2010 година стадионот поминал низ голема реконструкција и неговиот тековен капацитет е 4.047 седишта.

## Натпревари за националниот тим

## Наводи

Категорија:Статии со извори на словенечки (sl)
Категорија:Координати на Википодатоците
Категорија:Врамена карта без назнака за OSM-однос на Википодатоците
Категорија:Стадиони во Словенија
Фонтана Да Понте

**Фонтаната Да Понте** (словенечки: Da Pontejev vodnjak) е фонтана во градот Копер, во југозападна Словенија. Се наоѓа на Прешерновиот Плоштад, поранешно познат како Плоштад Муда.

## Историја
Еден подводен аквадукт го поврзувал островот Копер со копното уште на крајот на 14 век. До 16 век, 10.000 жители на градот се соочувале со недостиг на вода, а цистерните со дождовница станале несоодветни. Во 17 век, Николо Манзуоли го забележал градското водоснабдување, истакнувајќи дека 2 милји далечен извор во Колона бил доведен до островот преку дрвени подводни цевки, од кои некои биле откопани за време на ископувањата на современите археолози.

Сегашната фонтана датира од 1666 година, заменувајќи ја постара на истото место. Нејзината надградба е во облик на мост, кој надминува октагонален воден слив, опкружен со петнаесет пиластри, секој од нив носи грб на локални благороднички семејства кои придонеле средства за фонтаната.

Водата извира од четири маскарони во основата на лакот. Фонтаната се користела како извор на вода за пиење до 1898 година.

Во 1990 година, Прешернов плоштад бил асфалтиран, а фонтаната била обемно реновирана и обновена.

Категорија:Фонтани во Словенија
Замок Заприце

250px|мини|Поглед кон замокот од неговата источна страна
**Замок Заприце** (словенски: grad Zaprice, германски: Schloss Steinbüchel) е замок во Заприце, кој сега е дел од градот Камник, Словенија.

Замокот првпат бил индиректно споменат во 1306 година и првично бил изграден во 14 век од семејството Диенгер фон Апец. Таа била обновена во почетокот на 16 век од Јуриј Ламберг, кој му дал аголни ориелни прозорци и го опкружил со ѕид со две кули и му дал германско име: *Штајнбихел*. Замокот последователно е запаметен како место за средба на лутераните на Камник. Во текот на 17 и 18 век замокот бил повторно изграден во барокен стил и проширен во поудобна станбена зграда. Денес, замокот служи како музеј и место за културни и едукативни настани.

## Позадина
Замокот повеќепати ги променил сопствениците; последните приватни сопственици биле Рехбаховите до 1945 година, кога бил национализиран и променет во стамбена зграда. Брзо по тоа, замокот станал седиште на музејот и бил реновиран во следните години.

Замокот е опколен со терасест парк и ѕид, млекарска фарма на влезот на комплексот, два павиљони, доцно готски натпис и музеј на отворено со амбари од Тухињската долина. Исто така, на источната страна на замокот има археолошко наоѓалиште, каде што се најдени темелите на апсидален ѕид, бронзена фибула и неколку фрагменти од античко стакло.

## Музејски збирки
Музејот на Камник бил отворен во замокот во 1961 година. Салонот на замокот бил реновиран во 1997 година и служи како место за отворања, предавања, концерти и симпозиуми. Од 2011 година, музејот имал пет главни колекции:

* Археолошка збирка
* Етнолошка збирка
* Културно-историска збирка
* Историја на уметничката колекција
* Збирка на историја

Значајни изложби во главната зграда на замокот вклучуваат изложба на мебел од виткани дрвја Тонет, изложба за средната класа од 19-тиот век во Камник, изложба на пасторалното наследство на Големото Пасиште (Велика планина) и лапидарна збирка. Објект од посебен интерес е барокни портативни оргљи изработен од Марко Гобл и Јохан Георг Ајсл, двојца од Љубљана, во 1743 година.

## Наводи

Категорија:Камник (Словенија)
Категорија:Замоци во Словенија
Тања Рибич

**Тања Рибич** (родена на  година) — словенечка глумица и пејачка.

## Биографија
Рибич дипломирала на Академијата за театар, радио, филм и телевизија во Љубљана. Таа е член на Љубљанскиот градски театар од 1992 година.

## Наводи

Категорија:Словенечки глумци
Категорија:Словенечки пејачи
Категорија:Учесници на Евровизија
Спортски парк Нова Горица

**Паркот за спорт во Нова Горица** (словенечки: Športni park Nova Gorica) е повеќенаменски спортски објект во Нова Горица, Словенија. Во моментов се користи најмногу за фудбалски натпревари и е домашен стадион на НД Горица. Стадионот е изграден во 1964 година и има капацитет од 3.100 седишта.

## Меѓународни натпревари

## Наводи

Категорија:Статии со извори на словенечки (sl)
Категорија:Координати на Википодатоците
Категорија:Врамена карта без назнака за OSM-однос на Википодатоците
Категорија:Стадиони во Словенија
Катарина Кресал

десно|мини|295x295пкс| Катарина Кресал
**Катарина Кресал** (родена на  година) — словенечка политичарка. Таа била министерка за внатрешни работи во владата на Борут Пахор од 24 ноември 2008 година до 19 август 2011 година.

## Биографија
Родена во Љубљана, Кресал студирала право на Универзитетот во Љубљана и во 1996 година дипломирала со почести. Најпрво, таа била вработена како правен приправник во Вишиот суд во Љубљана, потоа како адвокатски службеник во одделот за трговски спорови во Окружниот суд во Љубљана. Подоцна работела како независен советник за правни прашања во *Капиталска друшба д.д*., а потоа и како директор на Правниот оддел во *Вестерн Вајрлес Интернашнл*, словенечка компанија со седиште во Љубљана во сопственост на Американци. Од 2003 година работела како адвокат во адвокатската канцеларија Миро Сеница и адвокати. Во 2005 година станала заменик-шеф на канцеларија и раководител на Одделот за трговско и меѓународно право.

Таа влегла во политиката во 2007 година, кога била избрана за претседател на Либералната демократија на Словенија (ЛДС). На словенечките парламентарни избори во 2008 година, таа била избрана во Националното собрание. На 24 ноември истата година, таа станала министерка за внатрешни работи на левичарската влада на Борут Пахор.

На 12 јануари 2010 година, таа била прогласена за жена на годината во Словенија за 2009 година. Наградата секоја година ја доделувале читателите на списанието *Јана*, најстарото словенечко женско списание.

На 10 август 2011 година, таа се повлекла од функцијата министер за внатрешни работи поради мислењето на Комисијата за спречување на корупцијата на Република Словенија за давање под закуп на зграда за сместување на словенечкото национално биро за истраги. Според нивното мислење, тие изјавиле дека може да има некои неправилности во закупот на зградата. Таа поднела оставка поради сопствените принципиелни вредности иако не се согласувала со мислењето на Комисијата за спречување на корупцијата. Нејзиниот мандат завршил на 19 август 2011 година, кога Националното собрание официјално ја обработиле нејзината оставка. Таа не одлучила повторно да ја преземе функцијата заменик. Таа изјавила дека ќе ги искористи сите законски можни канали за да докаже дека закупот е неизвалкан.

На 15 декември 2011 година, Кресал поднела неотповиклива оставка како претседател на ЛДС, откако партијата не успеала да си обезбеди влез во Националното собрание на словенечките парламентарни избори во 2011 година.

Во 2012 година го основала Европскиот центар за решавање спорови. Центарот нуди услуги во различни области, со акцент на комерцијални, финансиски, деловни, потрошувачки, граѓански, семејни и прашања за вработување. Центарот работи на меѓународно ниво.

## Наводи

Категорија:Апсолвенти на Љубљанскиот универзитет
Категорија:Родени во 1973 година
Категорија:Словенечки политичари
Вера Албрехт

мини|Вера Албрехт
**Вера Албрехт** (12 февруари 1895 – 25 мај 1971) била словенечка поетеса, писателка, публицист и преведувач.

Вера Кеслер била родена во Кршко во добро ситуирано семејство. Нејзината мајка, Марија Кеслер, била етничка германска социјалистка, додека нејзиниот татко, Рудолф Кеслер, бил Словенец. Домот на нејзините родители во Љубљана бил познато собиралиште за словенечката книжевна сцена, каде што доаѓале истакнати писатели како Иван Цанкар и Отон Жупанчич. Нејзината сестра, Ана Кеслер, се омажила за Жупанчич.

Вера студирала на Универзитетот во Виена, но не ги завршила студиите поради избувнувањето на Првата светска војна. Во 1919 година, се омажила за поетот и критичар Фран Албрехт.

За време на Втората светска војна, таа и нејзиниот сопруг активно учествуваа во Ослободителниот фронт на словенечкиот народ . И двајцата биле затворени од италијанските фашистички власти во неколку наврати помеѓу 1941 и 1943 година. Во 1944 година, Германците ја испратиле во концентрациониот логор Равенсбрик. По војната со сопругот се преселила во Љубљана каде работела како публицист и во словенечкиот центар на Меѓународниот ПЕН Центар. Таа починала во Љубљана.

## Поврзано

* Список на словенечки поети

## Наводи

Категорија:Починати во 1971 година
Категорија:Родени во 1895 година
Категорија:Словенечки поети
Зурванизам

мини|Зурван е суштество што се бори против злите сили.
**Зурванизам** — сега веќе изумрена гранка на зороастризмот што го гледала Зурван како врвно божество на времето и просторот. Според ова верување, Зурван ги создал боговите близнаци — Ахура Мазда, богот на доброто, и Ангра Мајњу, богот на злото. Оваа идеја се разликува од маздаизмот, преживеаниот вид зороастризам, кој учи дека или Ахура Мазда и Ангра Мајњу се главни богови или дека Ахура Мазда сам го создал Ангра Мајњу.

Зурван се сметал за извор и на доброто и на злото. Оваа идеја е слична на предисламската арапска замисла за судбоносното време. Зурванизмот се сосредоточувал на создавањето, судбината и крајот на светот, но неговото потекло останува неизвесно и сè уште се расправа од научниците. Идејата за времето како божествено суштество се појавува и во други култури. На пример, во грчката митологија, Хрон го претставува времето, иако понекогаш се меша со титанот Крон.

## Историја

За потеклото на култот на Зурван сè уште се расправа. Некои веруваат дека зурванизмот се развил во рамките на зороастризмот како одговор на промените во религијата за време на доцната епоха на Ахеменидите. Други мислат дека Зурван бил постаро божество што постоело пред зороастризмот и подоцна било додадено кон него. Третото гледиште претполага дека зурванизмот настанал од влијанието на вавилонските и акадските религии врз зороастризмот.

## Наводи

## Надворешни врски

* Зурванизмот на ''Britannica''

__СОСОДРЖИНА__
__ИНДЕКС__
Категорија:Зороастризам
Категорија:Кривоверство
Категорија:Еднобожечки вери
Црква „Св. Ѓорѓи“ - Никоман

**Свети Ѓорѓи** — главна селска црква во штипското село Никоман, Македонија. Самата градба не наликува на црква, но во внатрешноста се наоѓаат икони и свеќници.

## Местоположба

Црквата се наоѓа во близина на вртењето за селото Никоман, сместена помеѓу ниви и обрасната со вегетација.

## Галерија


Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Никоман 2.jpg|Внатрешноста


## Поврзано
* Штипско архијерејско намесништво
* Никоман

## Надворешни врски

Никоман
Јуре Ленарчич

**Јуре Ленарчич** (роден на  година) — словенечки натпреварувач во веслање кану во слалом дисциплината, кој се натпреварувал на меѓународно ниво уште од 2006 година.

Тој освоил бронзен медал во екипната дисциплина Ц1 на Светското првенство во кану слалом во 2015 година во Лондон. Тој исто така освоил златен медал во истата дисциплина на Европското првенство во Прага 2020 година.

## Наводи

## Надворешни врски
* Јуре Ленарчич во Меѓународната кану федерација
* Јуре Ленарчич на CanoeSlalom.net

Категорија:Родени во 1990 година
Категорија:Словенечки спортисти
Катја Бох

**Катја Бох** (1929–2008) била словенечки социолог, дипломат и политичар.

## Ран живот и кариера
Родена е во богато семејство од средна класа во Љубљана, Кралството Југославија (сега главен град на Словенија). Нејзиниот татко бил австриски Евреин кој се преобратил во римокатолицизмот, а нејзината мајка била Словенка. За време на Втората светска војна била затворена од нацистите. Во 1946 година се свршила со Љубо Сирц кој подоцна станал економист. Меѓутоа, истата година, Сирк бил  затворен од комунистичкиот режим и му се судело на таканареченото судење Нагоде. Поради долгото затворање на Сирк и подоцна егзил, нивната свршувачка пропаднала. Од бракот со д-р Бох имала 2 посиноци (Маја и Али Бох) и ќерката Катја Бох - Церјак.

Студирала социологија на Универзитетот во Љубљана и докторирала во 1974 година. Таа се посветила на проучувањето на семејните модели, станувајќи еден од водечките европски експерти во областа.

## Вклучување во политиката
Како одлучен поддржувач на човековите права и политичкиот плурализам, таа се вклучила во политиката за време на словенечката пролет во 1980-тите. Била меѓу соосновачите на Словенечката демократска партија во 1989 година, заедно со Јоже Пучник, Матјаж Шинковец и Франце Томшич.

По победата на коалицијата ДЕМОС на првите слободни избори во Словенија во април 1990 година,  станала министерка за здравство во кабинетот на Лојзе Петерле. Била на функцијата до 1991 година, кога ја назначиле за прв словенечки амбасадор во Австрија. Таа останала во Виена до 1997 година кога се пензионирала. Сепак останала советник на Словенечката демократска партија и била еден од коавторите на програмата на партијата за социјални прашања за парламентарните избори во 2004 година.

Таа исто така била активен член на Меѓународната Паневропска Унија.

## Главни дела

* *Промена на моделите на европскиот семеен живот* (коавтор, Њујорк - Лондон, 1990 година).
* *Вкрстени културни перспективи за семејствата, работата и промените* (заедно со Џовани Сгрета, Њујорк - Лондон, 1989 година).
* *Женске во дискриминација* („Жените и дискриминацијата“, коавтор; Љубљана, 1986 година).

## Поврзано
* Аленка Пухар

## Надворешни врски

* Статија во дневниот весник Вечер
* Статија во списанието Демократија

Категорија:Апсолвенти на Љубљанскиот универзитет
Категорија:Словенечки социолози
Категорија:Починати во 2008 година
Категорија:Родени во 1929 година
Даворин Јенко

**Даворин Јенко** (роден Мартин Јенко; 9 ноември 1835 - 25 ноември 1914 година) бил словенечки композитор  Понекогаш се смета за татко на словенечката национална романтична музика. Меѓу другите песни, тој ја компонирал мелодијата за српската национална химна „Боже на правдата“, поранешната словенечка химна „Напреј, застава славе“ и популарната српска и црногорска песна „Српска Марселеза“.

## Биографија
Јенко бил роден во село Дворје, во тогашното Австриско Царство.

По завршувањето на гимназијата во Трст, се преселил во Виена, каде што студирал право. За време на својот престој таму, го основал Словенечкото хорско друштво во Виена, кое било поддржано од националниот либерален политичар Валентин Зарник.

Во 1862 година, тој се преселил во градот Панчево, во јужна Војводина (тогаш дел од унгарскиот дел на Дунавската монархија, сега во Србија), каде што работел како хор-мајстор во локалната Српска православна црква. Подоцна се преселил во Белград, каде што бил композитор во Српскиот народен театар.

Јенко бил именуван меѓу првите четворица членови на Академијата за уметности на Кралската српска академија на науките, назначени од кралот Милан I од Србија на 5 април 1887 година.

Во Србија живеел до 1897 година, кога се преселил во Љубљана во родната Крањска . Починал во Љубљана, а бил погребан на гробиштата Жале во Бежиградската област. Во Белград, меѓународен музички натпревар е посветен на Даворин Јенко.

## Дела
Во текот на животот, Јенко компонирал неколку дела и на словенечки и на српски јазик. Ја напишал првата српска оперета (Волшебничката, 1882)  и ја компонирал музиката за српската национална химна, врз основа на стиховите на Јован Ѓорѓевиќ.

Повеќето од неговите словенечки дела се компонирани за време на неговиот престој во Виена. Во 1860 година ја компонирал музиката за патриотската песна *Напреј, застава славе* за текстот на неговиот братучед Симон Јенко. Составил и неколку други словенечки патриотски песни, кои подоцна станале клучен дел од словенечкиот национален канон.

Категорија:Академици на САНУ
Категорија:Писатели на државни химни
Категорија:Композитори од 20 век
Категорија:Композитори од 19 век
Категорија:Починати во 1914 година
Категорија:Родени во 1835 година
Драготин Лончар

мини|Драготин Лончар
**Драготин Лончар** (5 ноември 1876 – 29 јули 1954) бил словенечки историчар, уредник и социјалдемократски политичар .

Роден бил роден во Село кај Луковица во Горењска По завршувањето на Државната гимназија во Љубљана, студирал историја на Карловиот универзитет во Прага, а дипломирал во 1904 година. Во Прага, тој се приклучил на кругот на млади словенечки левичарски интелектуалци кои биле под влијание на политичката и социјалната мисла на Томаш Гариг Масарик, во која биле вклучени личности како Антон Дермота и Јосип Ферфолја.

По враќањето во словенечките земји, тој предавал историја во Првата гимназија во Љубљана, накратко бил и директор. Подоцна работел како директор на Народниот музеј на Словенија, а од 1920 година како раководител на издавачката куќа Словенечка матица.

Пред Првата светска војна, тој се приклучил на Југословенската социјалдемократска партија, каде што бил дел од нејзиното десно крило, предводено од Албин Препелух. По спојувањето на партијата со таканаречените центристи во 1921 година, кои поддржувале југословенски централизам, Лончар ја напуштил партијата. Во 1924 година бил еден од основачите на Словенечката работничка аграрна републиканска партија. Во 1927 година, оваа партија се обединила со Независната аграрна партија, формирајќи ја Словенечката селанска партија, која била словенечки еквивалент на Хрватската селанска партија, со која одржувала силни врски.

По воспоставувањето на кралската диктатура на кралот Александар I Караѓорѓевиќ, Лончар се повлекол од политиката, посветувајќи се на својата научна и уредувачка работа.

Починал во Љубљана, а бил погребан на гробиштата Жале.

## Наводи

Категорија:Родени во 1876 година
Категорија:Починати во 1954 година
Категорија:Апсолвенти на Карловиот универзитет
Категорија:Словенечки историчари
Јанез Евангелист Крек

**Јанез Евангелист Крек** (27 ноември 1865 – 8 октомври 1917) бил словенечки христијанско-социјалистички политичар, свештеник, новинар и автор.

## Живот и кариера
Јанез Крек бил роден и крстен во селско семејство во селото Свети Грегор (денешна општина Рибница), кое тогаш било дел од Австриското Царство. Татко му починал додека тој бил уште дете.

По завршувањето на државната гимназија во Љубљана во 1884 година, се запишал во Римокатоличката семинарија. Во 1888 година бил ракоположен за свештеник и, по препорака на епископот Јакоб Мисија, бил испратен на богословски студии во Виена. Таму се запознал со идеите на новото австриско христијанско-социјално движење, предводено од харизматичниот политичар Карл Лугер.

Дипломирал во 1892 година и бил назначен за викар во Љубљанската катедрала. Од 1895 година започнал да предава филозофија на католичката семинарија.

Наскоро тој се вклучил во политика во рамките на конзервативната Словенечка народна партија. Во 1897 година бил избран за претставник во австрискиот парламент. Во 1900 година, тој одлучи да не се кандидира за втор свијок. Во 1901 година, тој беше избран за претставник во провинциската исхрана на Крањска.

Во парламентот Крек се покажал како моќен оратор. Тој предложил неколку мерки за социјална заштита, но често бил блокиран од конзервативното раководство на неговата партија, предводено од моќниот Иван Шуштершич. Во 1909 година, Крек го основал Југословенското здружение на трудот, кое станало и останало најголемиот синдикат во словенечките земји до неговото распуштање во 1941 година.

Веќе во доцните 1890-ти, Крек ја убедил Словенечката народна партија да бара близок сојуз со Хрватската партија на правата на Анте Старчевиќ. Целта на Крек била да се воспостави обединета држава на јужните Словени во рамките на Австроунгарија. Крек бил убеден поддржувач на идејата за единство на јужнословенските народи, а многу подоцнежни коментатори, вклучително и историчарот Лојзе Уде и комунистичкиот политичар Борис Кидрич, го прекорувале со „словенски романтизам“ и „југословенски национализам“.

Во 1917 година, Крек станал предлагач и водач на таканаречената Мајска декларација, кој предложил создавање на држава на јужните Словени под хабсбуршка власт. Декларацијата се развила во масовно движење во словенечките земји, а Крек интензивно патувал во Далмација и Босна и Херцеговина со цел да го популаризира движењето и таму. Починал од исцрпеност кога се враќал од едно од неговите патувања. Неговите идеали се реализирани дури по неговата смрт и распадот на Австроунгарија, прво со создавањето на Државата на Словенците, Хрватите и Србите, а потоа и Кралството на Србите, Хрватите и Словенците.

Погребан бил на гробиштата Жале во Љубљана.

## Надворешни врски

* Политички профил 
* Личен профил

Категорија:Починати во 1917 година
Категорија:Родени во 1865 година
Категорија:Словенечки свештеници
Рок Тичар

**Рок Тичар** (роден на {{роден на година) - словенечки хокејар кој моментално игра за ХК Клагенфурт во Австралиската хокеарска лига. Учествувал на неколку Светски првенства во хокеј на мраз како член на машката репрезентација во хокеј на мраз на Словенија, а член е од 2021 година. Тичар претходно играл во ХК Оскарсхамн во Шведската хокеарска лига и со германскиот клуб ХК Крефелд Пингвин.
 
## Наводи

## Надворешни врски

* 

Категорија:Родени во 1989 година
Категорија:Словенечки хокеари
Категорија:Словенечки спортисти
Барбара Брезигар

мини| Барбара Брезигар во 2011 година**Барбара Брезигар** (родена на  година) — словенечка адвокатка и политичарка. Таа моментално ја извршува функцијата генерален секретар во Министерството за внатрешни работи на Словенија.

Родена била во семејство од средна класа во Љубљана како **Барбара Грегорин**. Нејзиниот вујко од страната на нејзината мајка бил познатиот словенечки литературен критичар, есеист и театарски режисер Бојан Штих.

По завршувањето на Бежиградската гимназија, се запишала на Универзитетот во Љубљана каде студирала право. Во 1993 година станала раководител на Одделот за економски и деловен криминал во словенечкото јавно обвинителство. Во 1996 година, јавниот обвинител Антон Дробнич ја назначил за шеф на специјална група обвинители за корпоративен и организиран криминал. Во 1997 година, таа станала членка на Советот на експерти на Советот на Европа за перење пари. Во 1999 година таа се кандидирала како кандидат за државен обвинител на Словенија, но владата предводена од Јанез Дрновшек ја назначила Зденка Церар. Истата година, Брезигар се повлекла од функцијата шеф на Специјалната група на обвинители по несогласување со новоименуваниот јавен обвинител.

Во јуни 2000 година, Брезигар била назначена за министер за правда во краткотрајната централнодесна влада на Андреј Бајук. Во септември истата година, таа неуспешно се кандидирала за словенечкото национално собрание на листата на Словенечката демократска партија. На словенечките претседателски избори во 2002 година, таа се кандидирала за претседател на Словенија со поддршка на Словенечката демократска партија и Нова Словенија. Таа била поразена на вториот круг од изборите од Јанез Дрновшек.

Во 2004 година, таа била меѓу соосновачите на либералната конзервативна граѓанска платформа Митинг за Републиката.

Во 2005 година била назначена за државен обвинител од десноцентристичката влада на Јанез Јанша. За време на левичарската влада на Борут Пахор, таа влегла во конфликт со министерот за правда Алеш Залар околу мешањето на министерството во прогонот. Во 2011 година ја заменил Звонко Фишер.

Во 2012 година, таа била назначена за државен секретар кај министерот за внатрешни работи од страна на централнодесничарската влада на Јанез Јанша.

Таа е мажена и има две деца и живее во Љубљана.

## Наводи

Категорија:Апсолвенти на Љубљанскиот универзитет
Категорија:Родени во 1953 година
Категорија:Словенечки политичари
Категорија:Словенечки правници
Лили Нови

мини| Лили Нови во 1936 година
**Лили Нови** родено **Хаумедер** (24 декември 1885 – 7 март 1958) — словенечка поетеса и преведувач на поезија. Таа се смета за првата словенечка лирска поетеса, како и една од најзначајните словенечки поетеси воопшто.

## Биографија
Лили Нови била родена во Грац како Лили Хаумедер од татко етнички Германец Гид Хаумедер и мајка Словенка Лудвика Ахачич. Се школувала приватно и почнала да пишува поезија на германски јазик.

Во своите дваесетти години, таа активно се вклучила во словенечката книжевна сцена, започнувајќи со преведување на песните на Прешерен, како и објавување во литературни списанија. Покрај тоа, направила значајни преводи на делата на Гете на словенечки јазик. Под влијание на Алојз Градник, постепено почнала да создава своја поезија на словенечки. За време на нејзиниот живот, единствената нејзина збирка поезија што била објавена е *Темна врата* (1941). По долгогодишно патување со сопругот, Лили Нови конечно се населила во Љубљана.

## Смрт и наследство
Нови починала во 1958 година во Љубљана, на 72 години. Нејзината биста ја означува куќата во центарот на стариот град каде што живеела. По неа е именувана и една од салите во културниот центар Цанкар  во Љубљана.

Во 1970-тите, есеистот Јоже Јаворшек објавил монографија за Нови.

## Објавено дело

* *Темна врата* - стихозбирка (1941)
* *Лакови* - збирка поезија (1959)
* *Пикапока* - збирка песни за деца (1968)
* *Ти си мал во овој голем свет* - збирка песни за деца (1973)
## Наводи

## Надворешни врски

* Програма на РТВ Словенија на Лили Нови (на словенечки)

Категорија:Починати во 1958 година
Категорија:Родени во 1885 година
Категорија:Словенечки поети
Јанез Орешник

**Јанез Орешник** (12 декември 1935 – 1 април 2024 година) бил словенечки лингвист.

## Ран живот и образование
Орешник бил роден во Љубљана, Словенија. Додипломските студии по компаративна индоевропска лингвистика ги завршил на Универзитетот во Љубљана во 1958 година, а докторирал. по германска лингвистика на истата институција во 1965 г. Продолжил со постдокторски студии на Универзитетот во Копенхаген (1959–1961), Универзитетот во Загреб (1962–1963), Универзитетот во Рејкјавик (1965–1966) и Универзитетот Харвард (1969–1970).

## Кариера
Орешник бил меѓународно признат специјалист за компаративна лингвистика. Работел како претседател на Катедрата за компаративна и општа лингвистика на Универзитетот во Љубљана од 1990 до 2004 година. Бил член на Словенечката академија на науките и уметностите  и член на Европската академија на науките и уметностите .

До 1990 година, Орешник се посветил на германската компаративна лингвистика и на скандинавските јазици, со посебен фокус на исландскиот. Тој формулирал и делумно потврдил неколку фонолошки правила во исландскиот јазик, опишувајќи нестандардни фонолошки појави, особено во предтеритниот субјунктив и императивот. Неговото најзначајно дело од овој период е *Студии за фонологијата и морфологијата на исландскиот јазик* (1985), за кое ја добил наградата на словенечката фондација Борис Кидрич во 1987 година.

По 1985 година, заедно со тим од помлади колеги, започнал со развивање на теоријата за силни и слаби варијанти во синтаксата во рамките на Природната лингвистика. Оваа теорија ги истражувала синонимните синтаксички структури што се натпреваруваат низ јазичната историја. Тимот формулирал хипотези за насоката на овој натпревар и ги тестирал врз реален јазичен материјал. Во 1993 и 1996 година, групата организирала две меѓународни конференции за природна лингвистика на Универзитетот во Марибор, при што оваа теорија станала позната како словенечки модел на природна синтакса.

По 1999 година, Орешник го напуштил поимот „силни и слаби варијанти“ и вовел термин „(морфо)синтаксички варијанти“. Во рамките на оваа концепција, тој објавил два значајни труда: *Предвидлив аспект на (морфо)синтаксичките варијанти* (2001) и *Природност во (морфо)синтакса: англиски примери* (2004).

Орешник починал на 1 април 2024 година, на 88-годишна возраст, и бил погребан на централните гробишта Жале во Љубљана.

## Награди и признанија

* 1987: Кидричева награда
* 2004: Златен ред за заслуги на Словенија
* 2007: Зоисова награда за животно дело, највисоко словенечко академско признание

## Наводи

Категорија:Членови на Европската академија на науките и уметностите
Категорија:Членови на Словенечката академија на науките и уметностите
Категорија:Апсолвенти на Харвард
Категорија:Апсолвенти на Љубљанскиот универзитет
Категорија:Починати во 2024 година
Категорија:Родени во 1935 година
Категорија:Словенечки лингвисти
Леонид Питамиц

десно|мини|270x270пкс| Питамик во 1920-ти години
**Леонид Питамиќ** (15 декември 1885 – 30 јуни 1971 година)  бил словенечки и југословенски адвокат, филозоф на правото, дипломат и академик.

## Живот
Роден во Постојна, тогаш дел од Австроунгарија, а денес во Словенија, тој го завршил класичниот лицеј во Горица, а потоа продолжил образование во Терезијанумот во Виена. По завршувањето на средното образование, се запишал на Универзитетот во Виена, каде студирал право.

По дипломирањето во 1908 година, работел во локалните ограноци на државната управа во Крањска, а подоцна бил ангажиран и во министерските канцеларии во Виена. Во 1915 година стекнал хабилитација во областа на австриското граѓанско право, а две години подоцна, во 1917 година, добил хабилитација и за филозофија на правото.

Со распадот на Австроунгарија, станал член на административната комисија на Националната влада на краткотрајната Држава на Словенците, Хрватите и Србите.

Во 1919 година служел како правен експерт во југословенската делегација на Версајската мировна конференција. Истата година бил именуван за професор на новоформираниот универзитет во Љубљана. Во септември 1920 година бил именуван за секретар за внатрешни работи во регионалната влада за Словенија. Во декември истата година, тој станал последниот претседател на регионалната влада пред нејзиното распуштање. Во 1920-тите работел како југословенски заменик делегат во Друштвото на народите, а меѓу 1929 и 1935 година како амбасадор на Кралството Југославија во САД.

Помеѓу 1926 и 1927 година, тој бил канцелар на Универзитетот во Љубљана. По враќањето од САД во 1935 година, тој продолжил да предава на универзитетите во Љубљана и Загреб. Во учебната 1940 /1941 година бил избран за декан на Правниот факултет и останал таму како професор до јуни 1952 година, кога се пензионирал.

Во 1928 година станал член на Хрватска академија на науките и уметностите, а во 1938 година на Академијата на науките и уметностите во Љубљана (подоцна преименувана во Словенечка академија на науките и уметностите). Во 1948 година комунистичкиот режим го избркал од академијата. Неговото членство во академијата било вратено по неговата смрт.

Починал во Љубљана, а бил погребан на гробиштата Жале.

## Дела
Питамик објавил неколку трактати за филозофијата на правото. Тој бил следбеник на теориите за правен позитивизам воспоставени од Ханс Келсен. Неговото најважно дело е *„Држава“*, објавено во 1927 година и преведено на англиски во 1933 година.

## Наводи

## Надворешни врски

* Академско друштво Правник. Леонид Питамиќ – биографија.

Категорија:Членови на Словенечката академија на науките и уметностите
Категорија:Починати во 1971 година
Категорија:Родени во 1885 година
Категорија:Словенечки филозофи
Лидија Сотлар

мини|200п|Лидија Сотлар

**Лидија Сотлар** (12 јуни 1929 – 16 октомври 2018) била словенечка балерина и учителка со српско потекло, која била член и солист на Љубљанскиот словенечки национален театар опера и балет помеѓу 1948 и 1972 година. Сотлар играла во улога на 80 ликови од широк спектар на балетскиот репертоар. Таа ја водела балетската група „Лидија Сотлар“ која ја формирала во Централното балетско училиште во Љубљана. Сотлар била добитник на почесната значка на слободата на Република Словенија во 2001 година.

## Биографија
Лидија Сотлар (родена Лидија Липовж) била родена на 12 јуни 1929 година во српскиот град Крушевац. Била ќерка на машиновозач, кој бил преселен во градот по наредба на властите. Детството го поминала во Крушевац, каде што завршила четири одделенија од основното училиште и учела словенечки јазик.

Со избувнувањето на Втората светска војна, семејството Сотлар побегнало во Словенија, каде што таа го продолжила своето образование во Љубљана. Првично посетувала гимназија, а подоцна се запишала во средното економско училиште.

Интересот за балетот ѝ се разбудил во 1942 година, откако гледала оперско-балетска претстава на училиште. Во 1944 година била еден од тројцата успешни кандидати кои биле примени во Конзерваториумот за музика и балет во Љубљана.

Своите први сценски настапи ги имала во сезоната 1945/1946 во Љубљана. По неколкугодишно усовршување, дипломирала во 1953 година во класата на Лидија Висиак.

Од 1948 до 1972 година, таа била член и солист на Љубљанскиот словенечки национален театар опера и балет, а исто така и во Сплит. Сотлар со словенечкиот балет била на турнеи во Австрија, Франција, Италија, Холандија, Русија и поранешна Југославија. Првата соло улога што ја презела била Ѓаволица во *Ѓавол во селото* во 1952 година. 

Помеѓу 1975 и 1983 година, таа била водач на балетската група „Лидија Сотлар“ што ја формирала во Централното балетско училиште во Љубљана. Во 2006 година, таа ја напишала нејзината автобиографија *„Спомени на балерината“*, што ја објавил Словенечкиот камерен музички театар.

## Личен живот
Била во брак со актерот Берт Сотлар од 1955 година до неговата смрт во 1992 година. Сотлар починала на 16 октомври 2018 година, и била погребана во Жале .

## Награди
Во 1997 година, таа била прогласена за инаугуративна добитничка на наградата Лидија Висијак на Друштвото на балетски уметници на Словенија. Сотлар била одликувана со почесна значка на слободата на Република Словенија во 1999 година „по повод 80-годишнината од словенечкиот балет за уметнички достигнувања и други заслуги во оваа област“ од Милан Кучан, тогашниот претседател на Словенија . Таа добила плакета од главниот град Љубљана во 2001 година „за нејзината уметничка работа, менторство и наставна работа. со млади луѓе и организациска работа во балетската уметност во Љубљана“. Во 2008 година, Сотлар добила Награда за животно дело  (највисоко признание на општина Љубљана за творештво во областа на уметноста и културата) на церемонија во Градскиот музеј во Љубљана. 

## Наводи

Категорија:Луѓе од Крушевац
Категорија:Починати во 2018 година
Категорија:Родени во 1929 година
Категорија:Словенечки балерини
Грегор Стрниша

**Грегор Стрниша** (18 ноември 1930 – 23 јануари 1987) бил словенечки поет, драматург и текстописец . Се смета за еден од најзначајните поет на словенечки јазик од втората половина на 20 век. Поголемиот дел од својот живот го поминал далеку од јавното светло, а дури по неговата смрт станал познат.

## Живот
Стрниша бил роден во Љубљана, Словенија, тогаш дел од Кралството Југославија, од татко му Густав Стрниша (1887–1970), и самиот млад фантастичен писател, и мајка Алојзија, како нивно четврто дете.

Титоистичкиот режим ги обвинил за „организирање на подземна антикомунистичка опозиција и откривање државни тајни“. Во 1949 година, бил осуден на четири години затвор, но по две години бил ослободен условно.

Студирал јазици на Универзитетот во Љубљана, каде што дипломирал во 1961 година со специјализација по германски и англиски јазик. За време на студиите, посетувал часови по антички јазици и се стекнал со знаење по хебрејски, како и со основите на сумерскиот и акадскиот јазик.

Како ко-основач на алтернативното списание *Ревија 57*, се приклучил на групата млади словенечки интелектуалци и дисиденти, кои ги предизвикувале културните политики на титоистичкиот режим.

Стрниша бил познат по тоа што никогаш не се отселил од родната Љубљана, освен неколку кратки патувања низ Југославија. Во 1985 година добил Фулбрајт стипендија за патување во САД, но одлучил да остане во Словенија.

Во 1970 година ја запознал Теа Скиндер, со која се венчал во 1974 година. Тие имаат една ќерка.

Починал во Љубљана во 1987 година, а бил погребан на Централните гробишта Жале.

## Кариера
Стрниша е најпознат по својата поезија, заснована на високометафизички поетски поглед, и по неговите поетски драми.

Неговите песни изразуваат космогонија насочена против антропоцентризмот на традиционалната литература.  Неговите песни, истражувајќи повеќе универзуми, меѓусебно поврзани преку мистериозна и магична судбина, се преведени на англиски, француски, италијански, шпански, германски, грчки, руски, белоруски, чешки, полски, хрватски, унгарски, романски, словачки, албански, турски и есперанто. Неговите најпознати драми се Еднорог и Жаби, како и Канибали, преведен на германски. Во 1986 година ја добил Прешереновата награда, највисоката награда за литературни достигнувања во Словенија. 

По дипломирањето во 1961 година, тој најмногу заработувал како текстописец, пишувајќи ги текстовите за голем број словенечки поп песни, вклучително и песната „Земјата танцува“ од 1962 година, која освоила награда на првиот фестивал на словенечки песни. И покрај тоа, тој сметал дека пишувањето песни е деградација во споредба со пишувањето поезија.

## Наводи

Категорија:Починати во 1987 година
Категорија:Родени во 1930 година
Категорија:Добитници на Прешерновата награда
Категорија:Апсолвенти на Љубљанскиот универзитет
Категорија:Словенечки драматурзи
Нагодев судски процес

мини| Обвинетите на судење
**Нагодевиот судски процес** (словенечки: *Nagodetov proces*) — политичко монтирано судење во Словенија, Југославија во 1947 година.

Судскиот процес бил спроведен од словенечките власти под раководство на Сојузот на комунисти на Словенија против некомунистичките политичари кои сакале да учествуваат во политиката во Словенија по 1945 година. Во мај 1947 година Управата за државна безбедност (т.е. тајната полиција УДБА) лишила од слобода 32 високообразовани интелектуалци. Меѓу нив биле и некои поранешни членови на Сојузот на комунисти на Словенија, но повеќето биле слободоумни демократи кои биле за парламентарна демократија од западен стил. На 27 јули 1947 година, обвинението било покренато против 14 обвинети. Тоа биле Чртомир Нагоде, Љубо Сирц, Леон Кавчник, Борис Фурлан, Зоран Хрибар, Ангела Воде, Метод Кумељ, Павла Хочевар, Сватоплук Жупан, Богдан Старе, Метод Пирц, Вид Лајовиќ, Елизабета Хрибар. Постапката против Франк Сној била додадена на овој судски процес на 4 август. Два месеци биле испрашувани и мачени во љубљанските затвори. Политбирото на Централниот комитет на Сојузот на Комунисти на Словенија ги искористила југословенските медиуми за да ги карактеризира уапсените како „група шпиони, класни непријатели, странски платени агенти, кои немаат политичка програма и чија работа, без никаква политичка вредност, е да му наштетат на народниот авторитет“. Судскиот процес против обвинетиот започнал на 29 јули и постапката била емитувана на јавноста преку специјални звучници на улиците. Јавен обвинител на судењето бил Виктор Авбељ. Судскиот процес станал познат како „Нагодевиот судски процес“ по главниот обвинет. По 13 дена рочишта, на 12 август тројца од обвинетите (Нагоде, Борис Фурлан и Љубо Сирц) биле осудени на погубување со стрелање, а останатите биле осудени на долги затворски казни со принудна работа, лишување од сите граѓански права и конфискација на нивниот имот. Нагоде бил застрелан на 27 август 1947 година и смртните казни против Фурлан и Сирк биле заменети на 20 години затвор. Двајца од осудените извршиле самоубиство.

Во 1991 година, Врховниот суд на Република Словенија ја поништила пресудата против Нагоде и неговите четиринаесет сообвинети со образложение дека таа е заснована на лажно сведочење и дека тоа било коруптивно судење против имагинарни западни шпиони.

## Наводи

## Поврзано

* Судења во Дахау (Словенија)
Категорија:Политичка историја на Словенија
Категорија:Политички репресии во комунистичка Југославија
Јоже Великоња

**Јоже Великоња** (17 април 1923 – 23 мај 2015 година) — словенечко-американски географ и професор.
 
## Личен живот
Великоња бил роден во Љубљана како едно од 13-те деца (10 го преживеале детството) на писателот Нарте Великоња и неговата сопруга Иванка. Додека студирал во Рим по Втората светска војна, дознал дека неговиот татко бил погубен по судење во Словенија. Неколку години подоцна, во Трст ја запознал својата идна сопруга Матилде (Тили) Рус, професорка по англиски јазик, со која се венчал во Рим во 1950 година.

Во 1955 година емигрирал во САД, каде накратко работел како физички работник, пред да ја продолжи својата академска кариера. По пензионирањето и долгите патувања, се вратил во Словенија. Неговиот брат Тине Великоња (1929–2010) бил хирург и претседател на Новиот словенечки завет, непартиска организација на бранители.

Џозеф Великоња починал во Нова Горица, Словенија, на 23 мај 2015 година и бил погребан на централните гробишта Жале во Љубљана на 27 мај 2015 година.

## Образование и кариера
По завршувањето на средното училиште во Љубљана, Великоња првично се интересирала за шумарство и историја на уметност.  Меѓутоа, наместо тоа, тој студирал географија во Рим од 1941 до 1942 година, потоа во Љубљана од 1942 до 1944 година, а потоа повторно во Рим од 1945 до 1948 година, каде што докторирал во 1948 година со дисертација за Випавска долина. Предавал во словенечкото училиште за учители и класичната гимназија во Трст од 1947 до 1955 година, каде напишал и објавил неколку словенечки учебници. Во овој период уредувал и голем број географски дела.

По емигрирањето во Соединетите Американски Држави во 1955 година, Великоња работел во компанијата *Кливленд Твист Дрил*. Подоцна ги продолжил студиите во Чикаго и започнал академска кариера, предавајќи географија на Универзитетот во Чикаго во 1958 година, додека истовремено работел и за Одделот за градско планирање во Чикаго. Во текот на својата кариера, предавал на неколку универзитети.

Неговото истражување го водело низ Канада и Европа, а од 1961 година активно учествувал на различни академски конгреси. Членувал во Друштвото за словенечки студии и Италијанското географско друштво и добил бројни награди за своето истражување. Се пензионирал во 1993 година.

Областа на истражување на Великоња била политичката и социјалната географија. Посебно ја проучувал словенечката имиграција во Соединетите Држави и ја промовирал соработката меѓу истражувачите во Словенија и САД, како и размената на факултети и истражувачи.  По него е именувана наградата за додипломски студии Јозеф Великоња за трудови од словенештво. Универзитетот во Вашингтон ја издала наградата за најдобар додипломски труд за словенечки студии во 2013 година.

Неговиот придонес во програмата за географија на Универзитетот во Вашингтон, особено библиотеката на материјали и мапи, се опишани од неговото пристигнување на Универзитетот во 1964 година до неговото пензионирање во 1993 година.

## Наводи

Категорија:CS1 Slovenian-language sources (sl)
Категорија:Починати во 2015 година
Категорија:Родени во 1923 година
Категорија:Словенечки научници
Категорија:Словенечки географи