Дваесет илјади милји под морето

***Дваесет илјади милји под морето*** () — научнофантастичен роман на францускиот писател Жил Верн од 1870 г. Во романот се раскажува за Капетан Немо и неговата подморница *[[Наутилус (Верн)|Наутилус]]*.

## Наслов
Насловот на книгата се однесува на должината на патувањето на подморницата во океанот, а не на длабочината, затоа што 20 000 милји претставуваат растојание кое е четири пати поголемо од пречникот на Земјата, т.е. не постои океан со длабочина од 20 000 милји. Во книгата, една милја претставува четири километри. Иако во насловот на книгата се зборува за море, сепак се мисли на океан.

## Структура
Романот ги содржи следниве поглавја:
* Подвижна карпа
* Во потрага по морското чудовиште
* Загатката се објаснува
* Таинствениот заповедник на чудниот брод
* Царството на електриката
* Патување низ морските длабочини
* Прошетка по морското дно
* Поминуваат денови, недели
* Дивјаците доаѓаат
* Нов предлог на капетанот Немо
* Лов на бисерни школки
* Подземната провлака
* На „Наутилус“ е убаво, но...
* Исчезнатиот континент
* Атлантида
* Под ледените карпи
* Во заледен оклоп
* Борба со октоподи
* Одмазда
* Бегство

## Содржина

Приказната започнува во 1866 година, кога се шират вестите за непознато морско чудовиште кое го забележуваат бродови од различни земји, но набрзо престанува да се зборува за тоа. Тогаш, на 5 март 1867 година, бродот „Моравија“ удира во непозната карпа, но успева да се спаси, а на 13 април, бродот „Скотија“, исто така, удира во непознат остар предмет, а при проверката на штетата се утврдува голема дубка на трупот на бродот во форма на триаголник. Во тоа време, под притисокот на јавноста, владата на САД испраќа експедиција на бродот „Абрахам Линколн“ со задача да го пронајде чудовиштето. Министерот на морнарицата го кани францускиот зоолог, ботаничар и минералог, проф. Аноракс (кој е раскажувачот во книгата), да се приклучи на експедицијата, а тој ја прифаќа понудата. Со бродот раководи капетанот Фарагат, а еден од членовите на екипажот е морнарот Нед Ленд, искусен ловец на китови. По долга пловидба, Ленд го здогледува чудовиштето кое испливало на површината и се упатило кон бродот. Капетанот дава наредба за борба и бродот го напаѓа чудовиштето, но топовските ѓулиња само се лизгаат по неговата површина, а тоа испушта два водени млаза и го потопува бродот. Професорот Аноракс, неговиот помошник Консеј и Ленд стапуваат на грбот на чудовиштето и откриваат дека тоа е метално. Тогаш, од него излегуваат луѓе кои ги внесуваат тројцата внатре, а професорот сфаќа дека се работи за подморница. Набргу, тие се запознаваат со капетанот Немо, кој им понудил да му се придружат по цена да се откажат од претходниот живот, од роднините и од пријателите за да не ја откријат неговата тајна. . По долго двоумење, тројцата гости ја прифаќаат понудата. Капетанот Немо им кажува дека живее на подморницата *[[Наутилис(Верн)|Наутилус]]*, целосно изолиран од светот, а потоа им ја покажува нејзината внатрешност: таа има голема библиотека, музеј со богата збирка, современ систем на електрика итн.

Потоа се раскажува за патувањето со подморницата на различни места низ океаните, некои реални, а некои измислени: од Црвеното Море преку Антарктикот до потонатата Атлантида, а професорот Аноракс е воодушевен од многубројните откритија за морскиот свет. Во една прилика, кога Ленд ќе посака да јаде месо, тие заминуваат со чун на еден остров, каде ги напаѓаат дивјаци. Една ноќ, капетанот Немо и тројцата гости ловат школки на морското дно при што ги истражуваат морските пештери и среќаваат непознати суштества. Сепак, наспроти убавите доживувања, Аноракс и Ленд се договараат како да избегаат од подморницата. При една пловидба, „Наутилус“ доживува незгода, кога заглавува под дебелиот морски мраз и дури следното утро успева да се ослободи. Тогаш, тие откриваат дека се наоѓаат на Јужниот пол. Вечерта, врз подморницата се превртува цела ледена планина и таа останува заробена под мразот, но повторно успева да излезе на површината. По неколку дена, капетанот Немо соопштува дека се заглавени од дебелиот слој мраз, а професорот Аноракс е исплашен од опасноста засекогаш да останат во морските длабочини. Сепак, по долга борба, подморницата се извлекува, но набргу пак налетува на неволја, кога ја напаѓа непознат брод од земјата од која бил прогонет капетанот Немо. Наспроти противењето на Аноракс, Немо наредува напад на бродот, кој е уништен и потонува со екипажот. Потоа, Немо паѓа во депресија и ја остава подморницата да скита низ океанот, така што таа доаѓа до брегот на Норвешка, каде останува заглавена во опасен вител. Аноракс, Консеј и Ленд решаваат да побегнат на еден чун, но Аноракс се онесвестува, а подоцна се буди во колиба, заедно со своите двајца пријатели. Притоа, Аноракс верува дека подморницата „Наутилус“ испеала да се извлече од вителот, но судбината на Капетанот Немо и на „Наутилус“ останува непозната.

## Теми и поттекст

Името на капетанот Немо алудира на Хомеровата „Одисеја“. Во „Одисејата“, Одисеј се среќава со чудовиштето киклоп, кое што се вика Полимефис. Киклопот го прашува Одисеј за неговото име, а тој одговара дека се вика Утис, кое се преведува како „Никој“ или „Ништо“. На латински јазик, *Одисеј* е псевдоним за *Немо*, што, исто така, на латински се преведува и како „Никој“ или „Ништо“. Слично како Немо, и Одисеј е прогонат да патува по морињата. Исто така, има и други упатувања на некои од француските научници, како: Метју Фонтејн Маури, Жан Франсоа де Галуп, Жил Димон Дирвил  и Фердинанд Лесепс, кои биле истражувачи и научници.

Во неколку делови од книгата, капетанот Немо е прикажан како добар човек, кој им помага на некои Грци да ја отфрлат Отоманската власт, со што му докажува на Арно дека не ги загубил сите човечки особини. Исто така, тој се сожалува на еден Индијанец, кој нурка без никаква опрема, па затоа, Немо му дава опрема и цела торба полна со бисери, и тоа многу повеќе отколку тој што имал.

Некои од идеите на Верн, како што била идејата за тогаш непостоечките подморници биле предвидувања на откритијата кои ги направило човештвото дури подоцна, како на пример, големата брзина и тајниот начин на напад на денешните јадрени подморници и потребата да излегуваат на површина за свеж воздух. Но сепак, Верн ја опишал „Наутилус“ како подморница која може да оди во најголемите длабочини на океанот, нешто што денес сè уште не е можно, поради огромниот притисок на водата.

Верн го одбрал името „Наутилус“ според една од најраните успешни подморници, изработени во 1800 година од Роберт Фултон, кој подоцна го измислил првиот пароброд. Три години пред пишувањето на романот, Жил Верн јго проучувал моделот на новопроизведената Француска подморница *[[Француската подморница Плонгер|Плонгер]]* и таа била инспирација за „Наутилиус“. Во чест на измислената подморница од Верн, првата подморница на јадрен погон на американската морнарица била наречена „Наутилус (ССН-571)“.

Верн е, исто така, заслужен за прикажувањето на воените способности на подморницата, посебно со заканата која ја претставува за  кралската флота, составена од воени бродови. Замисленото потонување на брод од страна на *Наутилус* било направено и во реалниот свет, во истите води како што тоа го замислил Верн, од страна на германските подморници за време на двете светски војни.

Апаратите за дишење користени од нуркачите на *Наутилус* се  прикажани како напредна верзија на апартите за дишење направени од Беноа Рокарол и Аугуст Денароуз во 1865 година. Тие дизајнирале апарат за нуркање, составен од боца за воздух која доставувала воздух преку првиот познат регулатор за нуркање. Оваа направа била наречена *аéрохоре* (што во превод од грчки значи „воздушен носач“).

Во следната книга на Верн *[[Мистериозниот Остров]]* се кажува дека Немо е потомок на Султанот Типу, муслимански водач од Кралство Мисори, кој успеал да го одбрани кралството од нападот на  Британската источноиндиска компанија. Немо почнал со животот под морето по задушувањето на Индискиот бунт во 1863 година, во кој неговите блиски риднини биле убиени од Британците. Поради тоа што Франција во тоа време била сојузник на Русија, гневот на Немо бил префрлен на францускиот стар непријател Англија.

Националното потекло на капетанот Немо било сменето неколкупати во филмовите и речиси во сите од нив Немо бил претставен како Европеец. Тој бил претставен како Индиец од страна Омар Шариф во мини-серијата *[[Мистериозниот Остров]]* од 1973 година. Исто така, Немо бил прикажан како Индиец и во книгата и немиот филм *[[Лигата на посебни господини]]* од 1916 година. Во филмот на Волт Дизни *[[20,000 милји под морето (1954 филм)|20000 милји под морето]]* од 1954 година, Немо е претставен како Европеец,  гневен поради мачењето до смрт на неговата жена и неговиот син во  еден затвор на Рура Пенте и тоа е причината поради која Немо ги потонува другите воени бродови. Во ова верзија на филмот, тој е претставен од англискиот глумец  Џејмс Мејсон, со англиски акцент и без никакво спомнување на какви било индиски врски.

## Слични теми во подоцнешните книги
Верн напишал продолжение на „20.000 милји под морето“, а тоа е „Мистериозниот остров“ од 1874 година и со тоа ја завршил приказната започната во „20.000 милји под морето“. Верн се вратил на темата за одметник-капетан на подморница во книгата *[[Соочување со знамето]]*, во која главниот негативен лик Кер Карај е потполно безмилосен пират и делува само за сопствените интереси, целосно лишен од секакви добри намери. Како Немо, и Кер е домаќин на непосакани Француски гости, но за разлика од Немо, кој успева да ги избегне сите прогонувачи, Кер е фатен од една меѓународна воена едниицна. Иако оваа книга е преведена на бројни јазици, таа никогаш не остварила толкава популарност колку '„20.000 милји под морето“'.

## Англиски преводи
Новелата првпат била преведена на англиски јазик во 1873 година од свештеникот Луис Пејџ Мерсиер. Притоа, Мерсиер изоставил речиси четвртина од оригиналниот текст на Верн и направил многу грешки во преведувањето, понекогаш драматично менувајќи го значењто на оригиналната замисла на Верн. Некои од овие отстапувања можеби биле направени поради политички причини, како што биле идентитетот и потеклото на двата брода што ги потопил Немо, или портретите на борците за слобода на ѕидот од неговата кабина, меѓу кои бил и Даниел О'Конел. Без разлика, овој превод останал стандарден англиски превод во текот на повеќе од 100 години и другите преведувања продолжувале да ги прават истите грешки.

Во 1998 година, Вилиам Бучер издал нов, дополнителен превод од оригиналниот Француски, објавен од Универзитетот Оксфорд (*Oxford University Press*), со наслов *20.000 милји под морињата*. Тој дава детални податоци, продолжена библиографија, додатоци и широк вовед за романот, од литературна перспектива.

## Изданија на македонски јазик
Романот „20.000 милји под морето“ е повеќепати објавуван и на македонски јазик:
* Издание на „Наша книга“ од 1970 година. Книгата била задолжителна лектира за шесто одделение во основното образование. Книгата има 106 страници и не е каталогизирана, ниту ја има меѓународната ознака ISBN. Таа била отпечатена во печатницата на „Наша книга“, во тираж од 10.000 примероци. Во книгата не е наведен преведувачот, корицата на книгата е дело на Младен Туниќ, а коректурата ја направил Киро Петров. По главниот текст се наоѓа непотпишана белешка за авторот.
* Издание на „Македонска книга“ и „Наша книга“ од 1975 година, во превод на Димитар Каранфиловски. Книгата била задолжителна лектира за шесто одделение во основното образование. Книгата има 109 страници и не е каталогизирана, ниту ја има меѓународната ознака ISBN. Таа била отпечатена во „БИГЗ“ од Белград, во тираж од 10.000 примероци. Корицата на книгата е дело на Ацо Каевски, коректурата ја направила Вера Арсовска, а технички уредник бил Коста Бојаџиевски. По главниот текст се наоѓа поговор, напишан од Михаил Јанушев.

## Адаптации и варијации
**"Дваесет илјади милји под морињата"*(1873)&nbsp;– книга&nbsp;– од Џејмс Р. Осгод и компанија, објавена од Џорџ М. Смит и компанија, Бостон Масачусес, вклучувајќи 110 илустрации.
**20.000 милји под морето* (1874)&nbsp;– музика&nbsp;– либрето Џозеф Бредфорд&nbsp;– музика Г.Опрети.
**[[20.000 милји под морето (20,000 lieues sous les mers)]]* (1907)&nbsp;– кратокнем филм од францускиот продуцент Џорџ Меилес.
**[[20.000 милји под морето]]* (1916)&nbsp;– првиот филм заснован врз книгата. Глумецот и режисерот Алан Холубар го играл Капетанот Немо.
**20.000 милји под морето* (1952)&nbsp;– адаптација за научнофанатастичната телевизиска антологија „Приказни од утре“.
**[[20.000 милји под морето]]* (1954)&nbsp;– најверојатно, најпознатата адаптација на книгата, режирана од Ричард Флајшер, продуцирана од Волт Дизни, во кој играат Кирк Даглас како Нед Ленд и Џејмс Мејсон како капетан Немо.
**[[Капетан Немо и подводниот град]]* (1969)&nbsp;– британски филм според ликовите од книгата, во кој глуми Роберт Рајан како капетанот Немо.
**20.000 милји под морето* (1972)&nbsp;– анимиран филм од Ранкин-Бас (САД).
**20.000 милји под морето* (1973)&nbsp;– австралиски цртан филм од групата Познати класични приказни.
**Капетан Немо* (1975)&nbsp;– советска филмска адаптација.
**[[Подводните авантури на Капетанот Немо]]* (1975)&nbsp;– футиристичка верзија на Капетан Немо и Наутилус во канадска анимирана телевизиска серија.
**20.000 милји под морето* (1976)&nbsp;– адаптација од „Марвел“.
**[[Враќањето на Капетан Немо]]* (1978)&nbsp;– познат и како *Невереојатниот Капетан Немо*, филм во кој глуми Хосе Ферер.
**[[Црната Дупка]]* (1979)&nbsp;– научнофанатастична варијација на книгата. 
**[[20,000 милји под морето(1985)|20.000 милји под морето]]* (1985)&nbsp;– анимиран филм направен од Бурбанк филмс Австралија, во кој глуми Том Бурнлинсон како Нед Ленд.
**[[20.000 милји под морето]]* (1997, Village Roadshow)&nbsp;– телевизиски филм во кој глуми Мајкл Кејн како Капетан Немо
**[[20.000 милји под морето]]* (1997, Hallmark)&nbsp;– телевизиски филм во кој глуми Бен Крос како Капетан Немо.
* Вториот дел од втората сезона на Околу светот со Вили Фог (1983) од шпанското студио БРБ Интернационал била 20.000 милји под морето.
**[[Надја Тајната од сината вода]]* (1990-1991) и Надја Тајната на Фази(1992) - јапонска научнофанатастична цртана серија, режирана од Хиедаки Ано, инспирирана од книгата и Капетанот Немо.
**[[Лигата на специјални господини]]* (2003) - иако не е верзија од книгата (таа е заснована на стрипот со истото име од Алан Мур и Кевин Онил), во неа ги има Капетанот Немо и неговата подморница Наутилус како член на Лигата од суперхерои во 19 век.
**[[30.000 милји под морето]]* (2007) - модерна верзија од класичната книга, во која глумат Лоренцо Ламас како полковник Арно и Шон Лавлор како капетан Немо.

## Стрипови и графички адаптации
*Во 1948, Гилбертон публишинг објавија адаптација на стрип ., што беше повторно објавено во 1955 , и повторно во 1968.
*Во 1955, Дел Комикс објавија стрип заснован на филмот од 1954 година од Класичните филмови засновани на *20.000 милји под морето*.
*Во 1963, заедно со првото повторно издавање на филмот, Голд Кеј објави стрип заснован на филмот од 1954 година. 1954 film .
*Во 1973, Пендулум Прес објави хардковер илустрирана книга.
*Во 1974, Пауер Рекордс објави стрип.
*Во 1976, Марвел Комикс објавија адаптација на стрип.
*Во 1990, Пендулум Прес објавија уштее ден стрип заснован на романот.
*Во 1992, Дарк Хорс Комикс објавија стрип наречен Дарк Хорс Класикс: 20.000 милји под морето #1.
*Во 1997, ,Аклаим/Валијант го објавија: Класикс Илустрејтед: 20.000 милји под морето.
*Во 2008, Стерлинг Графикс објавија поп-ап графичка книга.
*Во 2009, Флеск Публикешејнс објавија графички роман наречен: 20.000 милји под морето.
*Во 2011, Кемпфајер Класикс објавија трговски мат..

## Наводи

Категорија:Дела на Жил Верн
Категорија:Научнофантастични романи
Категорија:Изданија на Македонска книга
Категорија:Изданија на Наша книга
Категорија:Романи на Жил Верн