Фирентинско сликарство

мини|382x382пкс| Филипо Липи, ''Обожување во шумата'', до 1459 година
[мини|340x340пкс| Чимабуе, ''Мадона од Санта Тринита'', околу 1285 година, некогаш во црквата Санта Тринита, денес во [Уфици|галеријата Уфици.]]
**Фирентинското сликарство** или **Фирентинската школа** се однесува на уметници во, од или под влијание на натуралистичкиот стил развиен во Фиренца во 14 век, главно преку напорите на Џото ди Бондоне, а во 15 век водечката школа на западното сликарство. Некои од најпознатите сликари на претходната Фирентинска школа биле Фра Анџелико, Ботичели, Филипо Липи, семејството Гирландајо, Мазолино и Мазачо.

Фиренца била родното место на високата ренесанса, но во почетокот на 16 век најважните уметници, вклучувајќи ги Микеланџело и Рафаело биле привлечени во Рим, каде што тогаш биле најголемите нарачки. До барокниот период, многуте сликари кои работеле во Фиренца ретко биле главни фигури.

## Пред 1400 година
[десно|мини| [Мозаик|Мозаичен таван на Крстилницата Свети Јован во Фиренца, кој датира од околу 1225 година.]]
Најраната карактеристична тосканска уметност, произведена во 13 век во Пиза и Лука, ја формирала основата за подоцнежниот развој. Никола Писано го покажал своето ценење за класичните форми како и неговиот син Џовани Писано, кој ги пренел новите идеи на готската скулптура во тосканскиот народен јазик, формирајќи фигури на невиден натурализам.

Најстариот постоечки голем фирентински сликовен проект бил мозаичната декорација на внатрешноста на куполата на Крстилницата Свети Јован, која започнала околу 1225 година. Иако венецијанските уметници биле вклучени во проектот, уметниците од Тоскана создале експресивни, живи сцени, прикажувајќи емоционална содржина за разлика од преовладувачката византиска традиција. Копо ди Марковалдо бил одговорен за централната фигура на Христос и бил најраниот фирентински уметник вклучен во проектот.

Слични дела биле нарачани за фирентинските цркви Санта Марија Новела, Санта Тринита и Онисанти кон крајот на 13 век и почетокот на 14 век. 
[десно|мини| [Фрескопис|Фреската на Џото, *Тагувањето на Свети Фрањо* во капелата Барди во Санта Кроче.]]
Чувството за светлина на Џото било под влијание на фреските што ги видел додека работел во Рим, а во неговите ѕидни слики, особено оние нарачани од семејството Барди, фигурите биле сместени во натуралистички простор и поседувале димензија и драматичен израз. Сличен пристап кон светлината користеле и неговите современици како Бернардо Дади.

Во 13 век се зголемила побарувачката за религиозно сликарство, особено за жртвеници.

Натурализмот развиен од раните фирентински уметници опаднал во текот на третата четвртина од 14 век, најверојатно како последица на чумата. Големите нарачки, како што бил жртвеникот за семејството Строци (околу 1354-1357) во Санта Марија Новела, му биле доверени на Андреа ди Чионе.

## Рана ренесанса, по 1400 година
Фиренца продолжила да биде најважниот центар на италијанското ренесансно сликарство. Најраните вистински ренесансни слики во Фиренца датирале од 1401 година. Тогаш се одржал натпревар за да се најде уметник кој ќе направи пар бронзени врати за најстарата преостаната црква во градот.

Вратите на Писано биле поделени на 28 прегради со четири фолии, кои содржеле наративни сцени од *Животот на Јован Крстител*. Натпреварувачите, од кои имало седум млади уметници, требало секој да дизајнира бронзена плоча со слична форма и големина. Лоренцо Гиберти, кој победил на натпреварот, ја искористил голата фигура на Исак за да создаде мала скулптура во класичен стил. мини|Капелата Бранкачи, Искушението на Адам и Ева (реставрирана), Мазолино

### Капелата Бранкачи
Во 1426 година двајца уметници започнале да сликаат фреско-циклус на *Животот на Свети Петар* во капелата на семејството Бранкачи, во црквата Кармелит во Фиренца. И двајцата се викале Томазо и ги викале Мазачо и Мазолино.

Повеќе од кој било друг уметник, Мазачо ги препознал импликациите во работата на Џото. Практиката на сликање ја пренел од природата. Меѓу неговите дела, ликовите на *[[Адам и Ева]] кои биле протерани од рајот*, насликани на страната на сводот во капелата, биле познати по нивниот реалистичен приказ на човечката форма и човечките емоции. Тие биле во контраст со нежните и убави фигури насликани од Мазолино на спротивната страна: *Адам и Ева кои го зеле забранетото овошје*. Сликањето на капелата Бранкачи останало нецелосно кога Мазачо починал на 26 години. Работата подоцна ја завршил Филипино Липи. Делото на Мазачо станало извор на инспирација за многу подоцнежни сликари, вклучувајќи ги Леонардо да Винчи и Микеланџело.

### Развој на линеарна перспектива
алт=Fresco. A scene in muted colours showing the porch of a temple, with a steep flight of steps. The Virgin Mary, as a small child and encouraged by her parents, is walking up the steps towards the High Priest.|мини| Паоло Учело: ''Презентацијата на Богородица'' ги прикажувала неговите експерименти со перспектива и светлина.
Во првата половина на 15 век, постигнувањето на ефектот на реалистичен простор во сликарството со употреба на линеарна перспектива била главна преокупација на многу сликари, како и на архитектите Брунелески и Алберти.

Според Вазари, Паоло Учело бил толку опседнат со перспективата што експериментирал со тоа во многу слики, а најпознати биле трите слики од Битката кај Сан Романо на кои се користило скршено оружје на земјата и полиња на далечните ридови да се остави впечаток на перспектива.

Во 1450-тите, Пјеро дела Франческа го покажал своето мајсторство над линеарната перспектива. 
алт=Rectangular panel painting. The composition is divided in two, with an interior scene and an exterior scene. To the left, the pale, brightly lit figure of Jesus stands tied to a column while a man whips him. The ruler sits to the left on a throne. The building is Ancient Roman in style. To the right, two richly dressed men and a barefooted youth stand in a courtyard, much closer to the viewer, so appearing larger.|лево|мини| Пјеро дела Франческа: ''Камшикувањето на Христос,'' ја покажувала контролата на уметникот и врз перспективата и врз светлината.

### Разбирање на светлината
Тадео Гади во својата ноќна сцена во капелата Барончели покажал како светлината можела да се искористи за да се создаде драма. Паоло Учело, сто години подоцна, експериментирал со драматичниот ефект на светлината во некои од неговите речиси монохроматски фрески. Најпознат бил неговиот јавачки портрет на Џон Хоквуд на ѕидот на катедралата во Фиренца.

Пјеро дела Франческа го продолжил своето проучување на светлината. Леонардо да Винчи ја продолжил работата на Пјеро за светлината.

### Богородица
[мини| ''Благовештение'' од Фра Анџелико, [Прадо]]

Приказите на Богородица и детето биле многу популарна форма на уметност во Фиренца. Дури и Микеланџело, кој првенствено бил скулптор, ја насликал *Дони Тондо*, додека за Рафаело Богородица била меѓу неговите најпопуларни и најбројни дела.

### Сликарство и печатење
Фиренца станала водечки центар во Италија на новата индустрија на графика. Ботичели бил еден од првите што експериментирал со цртежи за илустрации на книги, во неговиот случај со Данте Алигиери.

### Покровителство и хуманизам
[thumb|мини| Ботичели: ''[Раѓањето на Венера (Ботичели)|Раѓањето на Венера* за [[Медичи]]]]
Во Фиренца, во доцниот 15-ти век, повеќето уметнички дела генерално биле нарачани и платени од приватни патрони. Голем дел од покровителството доаѓало од семејството Медичи, или оние кои биле тесно поврзани со нив.

Во [[Среден век|средновековниот]] период, сè што е поврзано со класичниот период се сметало за поврзано со паганството. Во ренесансата фигурите на класичната митологија почнале да добиваат нова симболична улога во христијанската уметност, а особено божицата [[Венера (божица)|Венера]]. Ботичели ги направил двете познати слики во 1480-тите за внукот на Козимо, Пјерфранческо Медичи, *Пролет* и *Раѓањето на Венера*.

Во меѓувреме, [[Доменико Гирландајо]] изработил два циклуса фрески за соработниците на Медичи во две поголеми цркви во Фиренца. 
[[Податотека:Hugo van der Goes 006.jpg|мини|Хуго ван дер Гоес: Олтарска падна на Портинари]]
 
=== Фламанско влијание ===
Од околу 1450 година, со пристигнувањето во [[Италија]] на [[Ранофламанско сликарство|фламанскиот сликар]] Рожие ван дер Вејден, а можеби и порано, уметниците биле запознаени со медиумот за маслена боја. Високо флексибилниот медиум на масла, кој можел да се направи непроѕирен или транспарентен, и да дозволи менување и дополнување со денови по неговото поставување, отворил нов свет на можности за италијанските уметници.

Во 1475 година во Фиренца пристигнал огромен жртвеник на *Обожувањето на овчарите*. Насликан од Хуго ван дер Гоес по налог на семејството Портинари, тој бил испорачан од Бриж и наместен во капелата Сант Егидио. Во преден план била [[мртва природа]], но највлијателниот аспект на триптихот бил исклучително природниот и реален квалитет на тројцата овчари. [[Доменико Гирландајо]] веднаш ја насликал својата верзија, со убавата италијанска Мадона на местото на Фламанката, а самиот како еден од овчарите.[[Податотека:Entrega_de_las_llaves_a_San_Pedro_(Perugino).jpg|thumb|мини| Перуџино: *Христос му ги дава клучевите на Петар*]]

Во 1477 година[[Папа Сикст IV|, папата Сикст IV]] ја заменил запуштената стара капела во [[Апостолски дворец|Ватикан]] во која се одржувале многу од папските служби, со нова капела која била наречена [[Систинска капела]] во негова чест, каде меѓу другите, учествувале фирентински уметници во сликањето фрески во капелата.

Сцената на Пјетро Перуџино на која *Христос му ги дава клучевите на Свети Петар* била извонредна по јасноста и едноставноста на неговата композиција, убавината на фигуративното сликарство, а особено перспективниот градски пејзаж.

== Висока ренесанса ==
Фиренца била родното место на [[Висока ренесанса|високата ренесанса]], но во почетокот на 16 век најважните уметници биле привлечени во Рим, каде што ги имале најголемите нарачки.

=== Леонардо да Винчи ===
[[Леонардо да Винчи]], поради обемот на неговите интереси и извонредниот степен на талент што го покажал во толку многу различни области, се сметал за архетипски „ренесансен човек“. 
[[Податотека:Leonardo_da_Vinci_002.jpg|лево|мини| Леонардо да Винчи: *Тајната вечера*]]
Леонардо бил набљудувач. Ги проучувал и ги цртал цветовите на полињата, витлите на реката, обликот на карпите и планините, начинот на кој светлината се рефлектирала од зеленилото и блескала во скапоцен камен. Конкретно, тој ја проучувал човечката форма, сецирајќи триесет или повеќе трупови со цел да ги разбере мускулите и жилите.

Повеќе од кој било друг уметник, тој го унапредил проучувањето на „атмосферата“. Во неговите слики како што биле *Мона Лиза* и *Богородица на карпите*, тој ги користел светлината и сенката со голема суптилност.

*Тајната вечера* на Леонардо, насликана во трпезаријата на еден манастир во Милано, станала репер за религиозно наративно сликарство. Многу други ренесансни уметници сликале верзии на *Тајната вечера*, но само онаа на Леонардо била предодредена да се репродуцирала безброј пати во дрво, алабастер, гипс, литографија, таписерија, и др.

Освен директното влијание на самите дела, студиите на Леонардо за светлината, анатомијата, пејзажот и човечкото изразување биле делумно распространети преку неговата великодушност на свитата студенти.

=== Микеланџело ===
[[Податотека:Creación_de_Adám.jpg|thumb|мини| Микеланџело: *Создавањето на Адам*]]
Во 1508 година[[Папа Јулиј II|, папата Јулиј II]] успеал да го натера скулпторот [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]] да продолжи со украсувањето  на Систинската капела. Таванот на Систинската капела бил конструиран на таков начин што имало дванаесет дела што го потпирале сводот и формирале идеални површини на кои можело да се насликаат Дванаесетте апостоли. Но, Микеланџело смислил сосема друго нешто, за што му биле потребни речиси пет години за да го заврши.

=== Рафаело ===
Со [[Леонардо да Винчи]] и [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]], името на [[Рафаело Санти|Рафаело]] било синоним за високата ренесанса, иако тој бил помлад од Микеланџело 18 години и од Леонардо речиси 30 години. Не можело да се каже за него дека тој многу ја унапредил состојбата на сликарството како што тоа го направиле неговите двајца познати современици. Наместо тоа, неговата работа била кулминација на сите случувања на високата ренесанса.
[[Податотека:Sanzio_01.jpg|лево|мини| Рафаело: *Атинската школа*, нарачано од [[Папа Јулиј II|папата Јулиј II]] за украсување на апартман сега познат како соби Рафаело во Ватикан]]
Рафаело ја имал среќата да се роди како син на сликар. Неколку години по смртта на неговиот татко, тој работел во [[Умбрија|умбриската]] работилница на Пјетро Перуџино.

Во својот краток живот, Рафаело насликал голем број големи жртвеници, импресивна класична фреска на морската нимфа Галатеа, извонредни портрети на двајца папи и познат писател, и фрески во ватиканските одаи, меѓу кои сликата *Атинската школа*.

Оваа фреска прикажувала состанок на сите најучени антички Атињани, собрани во голема класична средина околу централната фигура на [[Платон]]. Замислената фигура на [[Хераклит]], кој седел покрај голем камен, бил портрет на [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]] и бил упатување на сликата на пророкот [[Еремија]] во Систинската капела. Неговиот сопствен портрет бил десно, покрај неговиот учител Перуџино.

Но, главниот извор на популарноста на Рафаело не биле неговите главни дела, туку неговите мали фирентински слики на Мадона и детето Христос, од кои најпозната веројатно била „Мадона од прекрасната градина“, сега во [[Лувр]]. Неговото поголемо дело, *Систинска Мадона*, било користено како дизајн за бројни витражи.

== Ран маниризам ==
[[Податотека:Jacopo_Pontormo_004.jpg|мини|383x383пкс| Јакопо Понтормо, *Закопување*, 1528 година; Санта Фелисита, Фиренца]]
Раните маниристи во Фиренца, особено учениците на Андреа дел Сарто, како Јакопо да Понтормо и Росо Фиорентино, биле забележливи по издолжените форми, несигурно избалансирани пози, срушена перспектива, ирационални поставки и театарско осветлување. Како водач на Првата школа во Фонтенбло, Росо бил главна сила во воведувањето на ренесансниот стил во Франција.

Пармиџанино (ученик на [[Антонио да Кореџо|Кореџо]]) и Џулио Романо (главниот асистент на Рафаело) се движеле во слично стилизирани естетски насоки во Рим. Овие уметници созреале под влијание на високата ренесанса, а нивниот стил бил окарактеризиран како реакција или претерано продолжување на истиот. Нивниот стил често се идентификувал како „антикласичен“. Најраната експериментална фаза на маниризмот, позната по своите „антикласични“ форми, траела до околу 1540 или 1550 година. Марсија Б. Хол, професорка по историја на уметност на Универзитетот Темпл, забележала во својата книга *По Рафаело* дека прераната смрт на Рафаело го означила почетокот на маниризмот во Рим.

== Подоцнежен маниризам ==
Бронѕино, ученик на Понтормо, главно бил дворски портретист на дворот Медичи, во малку формален маниристички стил. Во истата генерација, [[Џорџо Вазари]] бил многу подобро запаметен како автор на *Животите на најизвонредните сликари, вајари и архитекти*, што имал огромен и траен ефект во воспоставувањето на репутацијата на Фирентинската школа. Вообичаена грешка во сликарството во Фиренца во децениите по 1530 година била тоа што многу сликари пробувале да ги имитираат гигантите од високата ренесанса.

== Барок ==
[[Податотека:Judith_with_the_Head_of_Holofernes_by_Cristofano_Allori.jpg|десно|мини|361x361пкс| Кристофано Алори, *Џудит со главата на Холоферн*, 1613 година, верзија [[Кралска збирка|на кралската колекција]]]]
До [[Барок|барокниот период]], Фиренца повеќе не била најважниот центар на сликарството во Италија, но сепак била важна. Водечките уметници родени во градот и кои, за разлика од другите, поминале голем дел од својата кариера таму, ги вклучува: Кристофано Алори, Матео Росели, Франческо Фурини и Карло Долчи. Пјетро да Кортона бил роден во Големото Војводство Тоскана и многу работел во градот.

== Поврзано ==
* [[Сиенско училиште]]

== Наводи ==


== Дополнителна литература ==
* "Florence Art life and organization", *The Oxford Companion to Western Art''. Ed. Hugh Brigstocke. Oxford University Press, 2001. .

Категорија:Ренесансни слики
Категорија:Италијанска ренесанса
Категорија:Култура на Фиренца