Миланска катедрала

мини|десно|Спомен плоча за славење на леењето на првоит камен
**Миланската катедрала** (италијански: *Duomo di Milano*; ломбардски: *Domm de Milano*) е катедрална црква во Милано, Италија. Посветена на Санта Марија Насценте (Света Марија во зародиш). Катедралата е седиште на архиепископот на Милано, моментално Кардиналот Анџело Скола.

Биле потребни шест века за готската катедрала да биде комплетирана. Таа е петта по големина катедрала во светот. и најголемата на италијанската државна територија.

## Историја

Распоредот на Милано, со улици кои зрачат од Дуомо, или кружат околу неа, открива дека Дуомо го зевзема она што било најцентрално место во римскиот Медиоланум, кое од јавната базилика се соочува со форумот. Новата базилика на Свети Амвросиј била изградена на ова место на почетокот на 5 век, со соседна базилика додадена во 836 година. Старата крстилница (Батистеро Палеокристиано, изградена во 335 година), што сè уште може да се посети под Миланската катедрала е една од најстарите христијански градби во Европа. Откако пожар ги оштетил катедралата и базиликата во 1075 година, тие биле повторно изградени како Дуомо.

### Почеток

Во 1386 година, архиепископот Антонио Да Салуцо ја почнал изградбата на катедралата. Почетокот на изградбата се совпаднал со процесот на пристапување на власт во Милано на братучедот на архиепископот Џан Галеацо Висконти, и било како награда за благородничките и работничките класи, кои страдале под тиранијата на претходникот на Висконти, Бернабо Висконти. Пред да започнат работите околу градбата, три главни згради биле уништени: палатата на Архиепископот, Палатата Ординари и Крстилницата на Свети Стефан на пролетта, додека старата црква Света Марија Маџоре била искористена како каменолом. Ентузијазмот за огромната нова зграда, наскоро се проширил меѓу населението, и луцидниот Џан Галеацо, заедно со неговиот братучед – архиепископот, собрале големи донации за „*работата во тек*“. Програмата за изградбата била строго регулирана од фабриката на Дуомо, која имала 300 вработени, предводени од првиот главен инженер, Симон да Орсениго. Орсениго првобитно планирал да ја изгради катедралата од тула во Ломардо-готски стил.

Висконти имал амбиции да се следат најновите трендови во европската архитектура. Во 1389 година, францускиот главен инженер Никола де Бонавентуре бил назначен додавајќи го на црквата својот Рајонант-готски стил, француски стил, којшто не бил типичен за Италија. Тој одлучил дека структурата од тула треба да биде обликувана со мермер. Галеацо и дал на фабриката на Дуомо ексклузивна употреба на мермерот од каменоломот Кандоглија и ја ослободил од даноци. Десет години подоцна уште еден француски архитект, Жан Мигнот, бил повикан од Париз да се суди и да се подобри со работата, како на ѕидарите потребна техничка помош за кревање камења до невидена височина. Мигнот ја прогласил завршената работа дотогаш како „опасност од пропаст“ (pericolo di ruina), како што тоа било направено „без наука“ (sine scienzia). Во следните години предвидувањата на Мигнот се покажале како неточни, но во секој случај ги поттикнале инженерите на Галеацо да ги подобрат своите инструменти и техники. Работата продолжила брзо, и пред смртта на Џан Галеацо во 1402 година, речиси половина катедрала била завршена. Изградбата сепак прекинала речиси целосно до 1480 година поради недостаток на пари и идеи: најзначајните дела од овој период се гробовите на Марко Карели и Папа Мартин V  (1424) и прозорците на апсидата (1470-тите години), од кои овие постојат како портрети: Евангелистот Свети Јован, од Кристофоро де Мотис, и Свети Елигиус и Свети Јован Дамаскин, двете од Николо да Варало. Во 1452 година, од страна на Франческо Сфорца, наосот и патеките биле завршени до шестиот залив. 
мини|десно|Миланскиот господар - Џовани Антонио Амадео
Во 1500-1510 година, од страна на Лудовико Сфорца, осумаголната купола била завршена и украсена во внатрешноста со четири серии од петнаесет статуи, секоја претставувајќи светци, пророци и други ликови од Библијата. Надворешноста долго останала без декорација, освен за Џуглието дел Амадео, изградена 1507-1510 година. Ова е ремек-дело на ренесансата што, сепак е усогласено со општиот готски изглед на црквата.

Во текот на следната шпанска доминација, новата црква се покажала корисна, иако ентериерот во голема мера останал недовршен, а некои заливи на наосот и трансептот сè уште недостигале. Во 1552 година, Џакомо Антегнати бил овластен да се изгради голем орган за северната страна на хорот, а Џузепе Веда обезбедил четири од шест пали кои требало да ја красат областа на олтарот (програмата била завршена од страна на Федерико Боромејски). Во 1562 година биле додадени Свети Вартоломеј на Марко д Аграте, и познатата канделабра Тривулцио (12-ти век).

### Карло Боромејски
мини|десно|Планот за катедралата во XVI век
По пристапувањето на Карло Боромејски на престолот на архиепископот, сите лежечки споменици биле отстранети од Дуомо. Тука спаѓаат гробовите на Џовани, Барнабо и Филипо Марија Висконти, Франческо I Сфорца и неговата сопруга Бјанка Марија Висконти, Галеацо Марија Сфорца и Лудовико Сфорца, кои биле однесени на непознати одредишта. Сепак, главната интервенција на  Боромејски била именувањето во 1571 година на Пелегрино Пелегрини како главен инженер - спорен потег, бидејќи назначувањето на Пелегрино барало ревизија на статуите на фабриката.

Боромејски и Пелегрини се бореле за нов, ренесансен изглед на катедралата, со што ќе ја истакне својата римско-италијанска природа, а ќе биде употребен готскиот стил, кој во тоа време бил гледан како странски. Како што фасадата била сè уште во голема мера недовршена, Пелегрини дизајнирал еден „римски“ стил, со колони обелисци и голем тимпан. Кога дизајнот на Пелегрини бил откриен, бил најавен конкурс за дизајнот на фасадата, а тоа изнудило речиси десетина записи, вклучувајќи еден и од Антонио Барка.

Овој дизајн никогаш не бил спроведен, но внатрешната декорација продолжила: во 1575-1585 година црковната општина била повторно изградена, додека нови олтари и крстилници биле додадени.

Дрвени хор тезги биле изградени до 1614 година за главниот олтар од страна на Франческо Брамбила.

Во 1577 година Боромејски, конечно ја осветил целата градба како нова црква, различна од старата Санта Марија Маџоре и Санта Текла (кои биле обединети во 1549 година по тешките спорови).

### 17 век
мини|десно|Катедралата во 1745 година
На почетокот на 17 век Федерико Боромејски ги имал поставено темелите на новата фасада од страна на Франческо Марија Ричини и Фабио Мангоне. Работата продолжила сè до 1638 година со изградбата на пет портали и два средни прозорци. Во 1649 година новиот главен архитект Карло Буѕи воведил впечатлива револуција: фасадата требало да се врати на оригиналниот готски стил, вклучувајќи ги и веќе завршените детали во рамките на големите готски пиластри. Други дизајни биле обезбедени од, меѓу другите, Филипо Јувара (1733 година) и Лујџи Ванвители (1745 година), но сите останале неостварени. Во 1682 година фасадата на Санта Марија Маџоре била урната и покривот на катедралата бил завршен.

Во 1762 година една од главните одлики на катедралата, копјето на Мадонина било подигнато на височина од 108,5 метри. Копјето било дизајнирано од страна на Карло Пеличани и спортови на врвот на позната полихромна статуа на Мадонина, дизајнирана од страна на Џузепе Перего, што му доликувало на оригиналниот раст на катедралата. Со оглед на влажната и маглива клима во Милано, жителите на Милано го сметаат тоа за фер-временски ден кога Мадонина е видлива од далечина, како што е Милано толку често покриено со магла.

### Завршување
мини|десно|Катедралата во 1856 година
На 20 мај 1805 година , Наполеон Бонапарт за да биде крунисан Крал на Италија наредил фасадата да биде завршена од страна на Карло Пеликани. Со својот ентузијазам, тој ги уверил луѓето дека сите трошоци ќе паднат на француска сметка, кој ќе ги надомести Фабриката за недвижности. Иако овој надомест никогаш не бил платен тоа значело дека во рок од само седум години катедралата и нејзината фасада биле завршени. Новиот архитект, Карло Пеликани Јуниор, во голема мера проследил проект *Buzzi*, додавајќи некои нео-готски детали во горните прозорци. Како форма на благодарност, статуа на Наполеон била ставена на врвот на едно од кубиња. Наполеон бил крунисан Крал на Италија во Дуомо.

Во следните години, поголемиот дел од недостасувачките арки и кубиња биле изградени. Статуите на јужниот ѕид исто така биле завршени, а во 1829-1858 година, со нови витраж прозорци биле заменети старите, но со помал број естетски значајни резултати. Последните детали на катедралата биле завршени само во XX век: во последните портата била отворена на 6 јануари 1965 година. Овој датум се смета самиот крај на еден процес кој постапувал со генерации, иако дури и сега, некои блокови остануваат да се завршат како статуи. Главната фасада на Дуомо била завршена со реновирање од 2003 до почетокот на 2009 година: од февруари 2009 година, таа е целосно откриена, покажувајќи повторно боите на мермерот Кандољиa.

Во ноември 2012 година претставници најавиле кампања за собирање на средства за зачувување на катедралата со поставување патрони за да донесе клисари на катедралата. Ефектите од загадувањето на 14 век, катедралата вклучува редовно одржување, како и последните штедења на буџетот за култура на Италија кој остави помалку пари за одржување на културни институции, вклучувајќи ја и катедралата.

## Архитектура и уметност
мини|десно|Познатата „Мадонина“ на врвот на катедралата
мини|десно|Внатрешноста на катедралата
Планот се состои од еднокорабна градба со странични влезови кои преминуваат во трансепт, а потоа следат хорот и апсида. Висината на храмот е околу 45 метри, што е највисока од готските сводови на комплетна црква (помалку од 48 метри од Бове катедрала, која никогаш не била завршена).

Покривот е отворен за туристите (со плаќање), кој им овозможува на многу крупен поглед на некои спектакуларни скулптури. Покривот на храмот е познат по „шумата“ на отворените врвови и кубињата, направени според деликатните „летачки“ поткрепувачи.

Катедралата има пет широки кораби, поделени со 40 столбови, кои се рефлектираат во хиерархиски отвори на фасадата. Дури и трансептот имаат патеки. Колоните на храмот се долги 24,5 метри (80 стапки), и апсидалните прозорци се 20,7 x 8,5 метри (68 x 28 стапки). Оваа огромна градба е изградена од тули, кои се соочуваат со мермер од рудниците што Џан Галеацо Висконти донирани за вечни времиња на катедралното поглавје. Неговото одржување и поправки се многу комплицирани.

Катедралата во Милано неодамна разви нов систем за осветлување, врз основа на LED светла.

### Естетски критики

Катедралата била изградена во текот на неколку стотини години во голем број на спротивставени стилови и квалитетот на изработка варира значително. Реакциите се движеле од восхит до немилост. Во списанието *Guida d’Italia*: Милано 1998 година (во клубот за уредници на турнеи, стр. 154) се посочува дека на почетокот на романтизмот со тенденција ја ставале во „Првиот интензивен ентузијазам за готски стил“.

Џон Раскин не дава толку добри критики. Тој мисли дека катедралата е со многу измешани стилови кој тој не ги гледал како еднина. Тој повеќе би сакал катедралата да биде само во готски стил. Оваа критика се соодветствува со опишувањето на Хенри Џејмс.

### Главни споменици и знаци
мини|десно|Св. Вартоломеј
Внатрешноста на катедралата вклучува бројни споменици и уметнички дела. Тие вклучуваат:
*На левата страна од жртвеникот се наоѓа најпознатата статуа на сите катедрали, Св. Вартоломеј (1562 година), од Марко д’Аграте, светецот покажува кожа фрлена над рамената како наметка.
*Саркофагот на Архиепископот Алберто де Интимиано, кој е игнориран од страна на Распетието во бакар кое е реплика.
*Саркофази на архиепископите Отоне Висконти и Џовани Висконти, создадени од страна господарот на Кампион во 14 век.
*Саркофагот на Марко Карели, кој донирал 35.000 Дукати да се забрза изградбата на катедралата.
*Трите прекрасни олтари од Пелегрино Пелегрини, кои ја вклучуваат „Посетата на Св. Петар во затворот Св. Агата“ на Федерико Зукари.
*Во вистинскиот трансепт, споменикот на Џан Џакомо Медичи ди Мариџнано, наречена „Мадегино“, од страна Леоне Леони, а во непосредна близина е ренесансниот мермерен олтар, украсен со позлатени бронзени статуи.
*Црковната општина е доцно ренесансно ремек дело која компонира за хорот, храм од страна на Пелегрини, две проповедалници со џиновски атланти опфатени во бакар и бронза, и две големи органи. Околу хорот може да се видат некои фрески и статуата на Мартин V од Џакопино де Традате.
*Куќата на Тривулцио Канделабра, која е во два дела. Базата (12 век) се одликува со фантастични ансамбли на виновата лоза, зеленчук и имагинарни животни; и стеблото, од средината на 16 век.
*Во левата патека, на Аркимболди споменикот од Алеси и романските фигури и насликани апостоли на црвен мермер и нео-класична крштевница од страна на Пелегрини.
*Една мала црвена светилка во куполата над апсидата го означува местото каде што е ставен еден од ноктите наводно од распнувањето на Исус Христос. Светиот нокт е изваден и изложен за јавноста секоја година, за време на прославата позната како Обред на Нивола.
*Во ноември - декември, во деновите околу раѓање на св. Карло Баромејски
, серија на големи платна, се изложени во храмот.

## Дуомо во литературата

Поетот Перси Биш Шели читал литература во внатрешноста на Дуомо. Алфред, Лорд Тенисон уживал во поглед на Алпите од покривот Дуомо.

Американскиот писател и новинар Марк Твен го посетил Милано во текот на летото во 1867 година. Тој 18-тото поглавје од „Невините во странство“ го посветил на катедралата Милано, вклучувајќи многу физички и историски детали, и невообичаената посета на покривот. Тој го опишува Дуомо како што следува:

Оскар Вајлд го посети Милано во јуни 1875 година. Во писмото до неговата мајка тој напишал: „Катедралата е страшен неуспех. Надвор дизајнот е страотен и неартистичен. Над-разработените детали се заглавени високо каде што никој не може да ги види; сè е грдо во неа, тоа е, сепак.., наметнувајќи и гигантски неуспех, преку својата голема големина и ненадминливите перформанси во извршување.“

Во Италијански часа - Хенри Џејмс опишува:  „одредена изложба каде јас приватно уживам на моштите на Св. Карло Боромеј. Овој свет човек лежи во неговато вечно одморалиште,  во една мала, но прекрасна сепулкрална капела ... и за скромна сума од пет франци можеби ќе треба неговата збрчкана смртност да се претстави и да зјапаат во него. Католичката црква никогаш не се откажува од шансата на возвишеното, поради страв од шанса на смешното - особено кога шансата на возвишеното може да биде многу одлична шанса за пет франци. Претставата е во прашање, на кое добро платен од Сан Карло, беше импресииониран, секако, но како монструозно прашање или мрачната комедија што уште може да биде. Тоа е извонредна мешавина од смртта и животот; на овошје од глина, бледи партали, на малку грозна црна маска и черепот, и живите, блескаво е треперењето и раскошот на дијаманти, смарагди и сафири. Колекцијата е навистина во ред, и многу големи историски имиња се во прилог на различни придонеси. Што може да биде подобро мислење за иднината на Црквата, не можам да им помогнам на размислувањата што ќе ги направи личност во светот толку долго како што таа го задржува овај голем фонд од скапоцени „својства“, овој ненормален капитал Декоративна инвестиција во текот на христијанството во ефикасно-расфрлани бодови.“

## Дуомо во популарната култура

*Песната од 1934 година „О mia bela Madunina“ од Џовани д’Анци за златната Богородица на копје може да се смета денес како неофицијална химна на Милано.
*Филмот од 1960 година на Лукино Висконти - Rocco ei suoi Fratelli, во Милано, има една сцена што се одвива на покривот на катедралата.
*Многу жители на Милано кои зборуваат на миланскиот дијалект, потсетуваат на вековите потребни за комплетирање на Дуомо, користат „Fabbrica del Duomo“ („Fabrica del Dom“ на дијалектот) како придавка (понекогаш хумористично, понекогаш не) да се опише исклучително долго, премногу комплексена задача, можеби дури и невозможно да се заврши. 
*Италијанската фраза „mangiare a ufo“, кои произлегуваат од миланскиот дијалект mangià а UF значи „платени за работа што не е направена“, доаѓа од фактот дека стоките се користат за да се изгради Дуомо и носеле натпис „Auf“, стенографија за латинска „Аd Usum Fabricae“ (да се користи за изградба) и беа ослободени од оданочување.
*Сувенир - модел на катедралата беше фрлен по носот на италијанскиот премиер Силвио Берлускони за време на нападот на 13 декември 2009 година.
*Во песната „Во секоја возраст“ од мјузиклот Титаник - зградата е во споредба со пирамидите и на Титаник како еден од најголемите подвизи на архитектурата.
*Повеќе раскошни снимки на Дуомо се вклучени во италијанскиот филм „Јас сум љубов“ (2009 година).
*Во романот „Внимателен престапник“ од страна на Џејмс Хедли Чејс - главниот протагонист се гледа во работата како неофицијален водич на Дуомо.

## Поврзано

* Милано

## Наводи

## Надворешни врски

*Официјална страна
*Фотографии
*''Duomo'' на Google Maps
*Плоштадот пред катедралата
*Панорама од катедралата 
*Corpus of architectural drawings of the Cathedral of Milan research project by Politecnico di Milano

Категорија:Цркви во Милано
Категорија:Катедрали во Италија
Категорија:Готска архитектура во Италија
Категорија:Храмови посветени на Раѓањето на Пресвета Богородица
Категорија:Цркви од 14 век
Категорија:Цркви од 20 век