Усно право

**Усно право** ― кодекс на однесување што се користи во дадена култура, религија или примена во заедницата, со кој низа правила на човековото однесување се пренесуваат преку усната традиција и делотворно се почитуваат, или единственото правило што се пренесува усно.

Многу култури имаат усно право, додека повеќето современи правни системи имаат формална писмена организација. Усната традиција (од латинскиот *tradere* = пренесува) е типичен инструмент за пренесување на усните шифри или, во поопшта смисла, е комплексот на она што една култура сама го пренесува меѓу генерациите, „од татко на син“. Овој вид на пренос може да се должи на недостаток на други средства, како на пример во неписмени или криминални општества, или може изречно да се бара со истиот закон.

Имало континуирана дебата околу усното наспроти писменото пренесување, со фокус на воочената поголема веродостојност на писмените докази, првенствено врз основа на „линеарниот свет на академијата“ каде што се прифаќаат само запишаните записи. Сепак, предложени се „стандардни“ теории за оралност и писменост.

## Во јуриспруденцијата
Од правен аспект, усното право може да биде:

* навика, или обичај со правна релевантност или кога формалното право експлицитно упатува на тоа (но во вториот случај, тоа е правилно индиректен извор на законски права и обврски );
* говорна наредба или наредба што треба да се почитува како закон (во повеќето современи западни правни системи, некои одредби може да се издаваат со збор во дадени случаи на вонредна состојба).

Усниот закон, наменет како збир на правила, може да биде прифатен во јуриспруденцијата сè додека покажува одредена ефикасност, затоа треба законот да биде јавен, човечкото дејствие да го оценува судија (обично изведува казна според општото толкување на законот) и потоа на крајот треба да биде извршена казна. Некои усни закони ги обезбедуваат сите овие елементи (на пример, некои кодекси на однесување што се користат меѓу криминалните здруженија како мафијата имаат добро познат закон, судија, осуда), додека други обично пропуштаат некои од нив.

## Во јудаизмот
Рабинскиот јудаизам тврди дека книгите на Танах биле пренесени паралелно со усното предание, пренесено од Бог до Мојсеј и од него предадено на научните и другите верски водачи од секоја генерација. Така, во јудаизмот, „Писменото упатство“ (*Тора ше-би-хтав* תורה שבכתב) ја опфаќа Тора и остатокот од Танах; „Усното упатство“ (*Тора ше-беал пех* תורה שבעל פה) на крајот е запишано во Талмудот (свет. „Учење“) и Мидрашим (свет. „Толкувања“). Така, толкувањето на Усната Тора се смета за авторитативно читање на Пишаната Тора. Понатаму, Халаха (свет. „Патот“, често преведен како „Еврејски закон“) се заснова на писмена инструкција заедно со усна инструкција. Така, еврејскиот закон и традиција не се засноваат на буквално читање на Танах, туку на комбинирана усна и писмена традиција.

## Поврзано

* Општо право
* Обичајно право
* Хадис
* Јуриспруденција
* Откровение
* Некодифициран устав

## Цитати и белешки

## Книжевност

* Finnegan, Ruth H., A Note on Oral Tradition and Historical Evidence, in *History and Theory* 10 (1970), 195–201.
* Гуди, Џ., и Ват, И., ? во Џ. Гуди (ед. ), *Писменоста во традиционалните општества* (Кембриџ, 1968)
* Приказна за еврејскиот народ - еврејскиот закон 

## Дополнителна литература

* Вансина, Ј., (тр. Рајт), *Усна традиција: Студија за историска методологија* (Лондон, 1965)
* Вансина, Ј., *Усна традиција како историја* (Висконсин, 1985)
* Финеган, Рут Х., *Усна поезија: нејзината природа, значење и социјален контекст* (Кембриџ, 1977)
* Хениге, ДП, *Хронологија на усната традиција: потрага по химера* (Оксфорд, 1974)
* Хениге, ДП, *Усна историографија* (Лондон, 1982)
* Тонкин, Елизабет, *Раскажувајќи ги нашите минато: Социјалната конструкција на усната историја* (Кембриџ, 1992).

Категорија:Усни преданија
Категорија:Верско право
Категорија:Историја на правото
Категорија:Обичаи