Полжави

[left|thumb|Шема на внатрешната организација на предножабрен полжав.<br />''светложолто'' - тело<br />''кафеаво'' - черупка и оперкулум<br />''зелено'' - дигестивен систем<br />''светловиолетово'' - жабри<br />''жолто'' - осфрадиум<br />''црвено'' - срце<br />''розово'' - околусрцева празнина<br />''темновиолетово'' - целомски синус<br />
'''1)''' стапало, '''2)''' плеврална ганглија, '''3)''' осфрадиум, '''4)''' жабри
, '''5)''' ганглија
, '''6)''' преткомора на срце
, '''7)''' висцерална ганглија, '''8)''' комора на срце, '''9)''' стапало, '''10)''' оперкулум
, '''11)''' церебрална ганглија, '''12)''' уста, '''13)''' пипало, '''14)''' око
, '''15)''' пипало
, '''16)''' ?, '''17)''' педална ганглија
, '''18)''' долна комисура, '''19)''' ?, '''20)''' мантијна празнина, '''21)''' париетална ганглија
, '''22)''' анус, '''23)''' [хепатопанкреас
, **24)** vas deferens
, **25)** право црево, **26)** нефридија.]]
[thumb|right|200px|[Лозов полжав|Лозов (обичен) полжав (*Helix pomatia*)]]

**Полжавите** (латински: ***Gastropoda***) претставуваат класа на мекотели кои можат да се сретнат во водна и копнена животна средина. Тие се единствените мекотели кои се адаптирале за живот и на копнени услови.

Конусен морски полжав е најотровниот морски полжав во светот којшто е застапен во деловите на Индискиот и Тихиот Океан . Има форма на конус и затоа е наречен конусен морски полжав . Доволна е една капка од отровот на овој полжав за да усмрти 10 возрасни луѓе .

## Морфологија, анатомија и физиологија

Телото на полжавите се состои од четири главни делови: висцерална маса, мантија, глава и стапало. Главата е високоразвиена и билатерално симетрична. Таа содржи пар или две пипала, уста и очи кои често се сместени на очни дршки. Устата содржи важен орган наречен радула кој функционира при обработката на храната, но се адаптирал и за други намени. Радулата може да содржи многу поединечни заби кои ја мелат храната пред таа да помине во хранопроводот и желудникот.
 
Повеќето од дигестивните, респираторните, екскреторните и репродуктивните органи се наоѓаат во мантијната празнина на висцералната маса. Рабовите на оваа празнина се трепкести за да го забрзаат протокот на вода низ жабрите (односно ктенидиите) кои ја обрабуваат горната површина на мантијната празнина. На горната страна на мантијната празнина се наоѓа и осфрадиумот, орган способен за детектирање на хемиски промени во околината. Други компоненти на нервниот систем се церебралната ганглија, очите и мирисните ткива, кои често се наоѓаат на пипалата.

Од радулата, со помош на трепки се транспортира храната низ дигестивниот систем на полжавот до букалната празнина и/или желудникот, каде се одвива дигестијата со помош на ензими кои се секретираат од плунковните и дигестивните жлезди. Кај карниворните полжави, мускулната акција исто така игра голема улога при движењето на храната низ системот. Екскреторниот систем на полжавите се состои од два бубрега, или нефридии, иако кај понапредните форми еден бубрег е сосема мал или, пак, отсуствува. Копнените полжави ја редуцираат загубата на вода со запечатување на мантијната празнина со продолжена мантијна огрличка.

Репродукцијата кај полжавите е најразновидна; половите се разделни кај речиси сите прозобранхиите, но повеќето од опистобранхиите и пулмонатите се хермафродити. Внатрешното оплодување се случува кај некои морски видови, но секогаш е присутно кај слатководните и копнените жители.

Мантијата ја лачи черупката кај сите мекотели, а таа служи и како покрив на мантијната празнина. Кај некои форми, мантијната огрличка исто така се екстендира нанадвор во кружна (ролувана) форма и служи како сифон.

Стапалото на полжавите е широк, рамен мускулест орган кој се користи главно за движење. Но, стапалото подлегло на различни модификации кај различните групи. Кај пелашките полжави на пример, стапалото се адаптирало за пливање, а неколку видови ја развиле уникатната способност за самоампутирање на задниот дел од стапалото за да се забави предаторот, додека предниот дел и остатокот од телото заминуваат.

### Черупка

Иако голите полжави и нудибранхиите не конструираат черупки, типичниот полжав произведува варовничка черупка која е замотана околу централната оска наречена колумела. Оваа черупка е закачена за телото на полжавот со колумелниот мускул или со серии на мускули. Како што черупката расте и се намотува, секој сукцесивен вител од черупката е поголем отколку претходниот. На последниот, најскоро создадениот вител, се наоѓа апертурата (односно отворот на черупката). Мантијата ја секретира черупката по надворешниот раб на овој отвор. Модификациите и украсите на черупките се многу различни и се рефлектирани од околината во која живее полжавот. При брзи струи на пример, черупката најчесто зазема форма на неспирализирана капа. Исто така, кај некои видови, спиралното извиткување е тешко да се забележи; кај морските уши на пример, последниот вител може да заземе околу 90% од вкупната големина на черупката, така што помалите витли не се забележуваат. Најважните функции на черупката на полжавите се заштита и потпора на висцералната маса. Многу полжави поседуваат способност за вметнување на главата и стапалото во черупката доколку се чувствуваат загрозени.

### Торзија

Најпосебната одлика во анатомијата на полжавите е можеби нивната торзија. Со процес познат како торзија (извиткување), телото се врти за околу 180° наспроти движењето на стрелките од часовникот (кога се гледа дорзално) така што анусот се преместува во позиција директно над главата. Иако ова можеби е несоодветно, торзијата помага на неколку начини: прво, ја преместува мантијната празнина и осфрадиумот напред, така што доколку животното ползи нанапред, водата може да се осети порано отколку кога осфрадиумот би бил сместен назад. Исто така, седиментот кој се меша со движењето на полжавот е помалку веројатно да ги "затне" жабрите доколку се сместени напред. Торзијата се среќава само кај класата Gastropoda и може да се забележи во некои степени од развојот кај сите нејзини членови.

## Полжавот како тема во уметноста и во популарната култура
* „Скакулецот и полжавот“ — кус расказ за деца на ангискиот писател Доналд Басет од 1967 година.
* „Дете и полжав“ — песна на македонскиот поет Васил Куноски.
* „Дете и два полжава“ — песна на Васил Куноски.
* „Полжав“ — песна на шпанскиот поет Федерико Гарсија Лорка.
* „Стаклениот полжав - приказни од интернет“ (српски: *Стаклени пуж - Приче са Интернета*) — книга на српскиот писател Милорад Павиќ од 1998 година.
* „Ѕвездениот полжав“ (српски: *Zvezdani puž*) — песна на српскиот поет Васко Попа.
* „Рибата и полжавот“ — расказ на македонскиот писател Глигор Поповски.
* „Песна за полжавите кои одат на погреб“ — песна на францускиот поет Жак Превер.
* „Полжав“ — кус расказ на македонскиот писател Гето Руди.
* „Полжав се сонча“ — фотографија на Соња Неделковска.

## Наводи

Категорија:Мекотели