Застава 101

**Застава Скала**, позната како **Застава 101** или како **Југо Скала** —  автомобил кој бил произведуван од страна на српскиот производител на автомобили Застава Автомобили со седиште во Крагуевац. Моделот бил произведен врз основа на седанот на „Фиат 128“, и бил воведен во 1971 година и се продавал како „Застава“ (Југо) 128, со малку изменета задна врата. Подоцна станал достапен како лифтбек со 3 или 5 врати, модел што не бил издаден во Италија, под имињата **Застава 101**, **Застава 1100**, **Застава 1300** и **Застава ГТЛ**.

На својот домашен пазар, „Застава 101“ бил широко познат како „**Стоединец**“. За време на своето 37-годишно производство, од 16 октомври 1971 до 20 ноември 2008 година, од овој автомобил биле произведени вкупно 1.045.458 единици. Милионскиот примерок бил произведен во 1991 година, а рекордното годишно производство било во 1979 година, кога излегле  88.918 примероци. За време на производството, автомобилот бил неколкупати технички и естетски развиван, но до крајот на производството го задржал својот карактеристичен облик. Во 1988 година го добил името „Скала“. Се произведувал во варијанти од пет и три врати и најчесто со мотор од 55 коњски сили од 1.100 кубни метри. Покрај седанот, „Застава 101“ била понудена и како „пикап“, произведен од фабриката во Сомбор, а се произведувала до 2010 година.

Набргу по почетокот на производството, моделот „Застава 101“ се здобил со статус на „национално возило“ во Југославија и станал најпродаваното возило  на „Застава“. Поради достапната цена, моделот бргу ги поплавил домашните патишта и улици, и постигнал значителен успех во извозот низ целиот свет. Особено, овој модел се здобил со популарност во Полска, каде што се склопувал во Фабриката за патнички автомобили (ФСО) од 1973 до 1983 година.

## Историја

Скала 55 за првпат се појавила на 15 октомври 1971 година како Застава (ЈУГО) 101 (на меѓународно ниво, Застава 1100 или 311/313/511/513). Добиено од италијанскиот „Фиат 128“, кој исто така го произведувала „Застава“ (Застава 128), Застава 101 имала и практична петта врата.

Пристигнувајќи цели три години пред сопствените компании на Фиат 128 3P и Фолксфаген Голф, Застава 101 бил меѓу првите хечбеци со мотор и менувач сместени едни од други.

Предниот погон во ерата кога повеќето производители сè уште биле години далеку од правење на прекинувачот, Застава понудила одлично користење на просторот. Независната задна суспензија добро се справила со предизвикувачките патишта во Источна Европа, додека моторите дизајнирани од легендарниот Аурелио Лампреди работеле најдобро.

Во Полска фабриката ФСО ја произведувала „Застава 101“ до 1976 година.

Во 1979 година, 88.918 модели на Застава (Југо) биле произведени во Крагуевац. Две години подоцна, автомобилот бил прогласен за Автомобил на Декадата на Југославија.

Во раните 80-ти години, моделот станал прилично популарна во Велика Британија. Рекламиран под слоганот Go New! Go Yugo!, 311/313/511/513 бил најевтиниот нов автомобил достапен за британските купувачи. Во 1984 година, моделот чинел помалку од 2.400 фунти, приближно половина од цената на еквивалентниот Форд Ескорт.

Во 1991 година била произведена милионската „Застава“ (ЈУГО) Скала.

Во текот на 90-тите години, производството на автомобили во Застава тргналоло слабо. По распадот на СФР Југославија, во 1991 година, Застава изгубила голем број подизведувачи во фабриките сместени во други југословенски републики, а пред сè во Хрватска и Босна и Херцеговина. Последователно, наметнувањето санкции за Југославија во 1992 година го прекинал извозот на возила. Поради лошата економска состојба и хиперинфлацијата во 1993 година, како и падот на куповната моќ на населението, побарувачката за купување нови автомобили се намалила. Производството на автомобили потоа паднало од 183.393 единици во 1990 година на 5.535 единици во 1993 година. Точно во 1993 година, рекордното ниско производство на „101“ било постигнато кога од производните погони се спуштиле само 772 единици.

Постепеното нормализирање на производството и продажбата на возилата, како и извозот на возила по 1996 година, било прекинато во 1999 година со бомбардирањето на НАТО на СР Југославија. Цел на бомбардерот на НАТО била и фабриката за автомобили, која била уништена на двапати - на 9 и 12 април. Во таа пригода биле уништени 160.000 квадратни метри површина за производство. По бомбардирањето, производството на автомобили било рестартирано во есента 1999 година и се произвеле вкупно 1.628 модели Скала таа година. Во 2000 година Застава започнала со извоз во поранешните југословенски републики, а за првпат од 1990 година автомобилите „Застава“ се нашле и на пазарите во Словенија, Хрватска, Македонија и Босна и Херцеговина. По промените од 5 октомври 2000 година, Застава започнала да бара стратешки партнер, а во 2001 година во јавноста биле претставени нови модели: „Корал In/In L” и „Флорида In/In L” , кои биле резултат на соработката на Застава со дизајнерската куќа „Хеулиез“ и со „Група ПСА“. Верзиите Корал и Флорида, означени со „In L“, имале 1,1 и 1,6 литарски мотори од моделите „106“ и „306“ на Пежо. И покрај значителната модернизација на овие модели, побарувачката за моделот Скала продолжила да постои на домашниот пазар.

За време на производството на сите 37 години, Застава 101 поминала од модерен автомобил со многу напредни технички решенија на почетокот на производството до технички застарен модел со најдолго искуство во производството на крајот на производството. Голем број фактори влијаеле на оваа врска. Моделот Флорида, кој се појавил во 1988 година, бил приоритет за наследник на моделот 101, но поради пропаѓањето на земјата и санкциите, тоа не се остварило. Бидејќи била во незавидна финансиска позиција и не можела да работи на создавање нови модели, Застава не сакала да се откаже од моделот 101, на кој сè уште доминирала побарувачката на домашниот пазар. Во последната година од производството, „Застава 101“ била официјално втор најевтин автомобил во светот со цена од 419.903 динари или 5.120 евра.

Производството на 101/Скалата престанала на 21 ноември 2008 година по цели 37 години производство. Биле произведени вкупно 1.045.458 парчиња од моделот „101 / Скала“, како и 228.227 од моделот „128“, во вкупна вредност од 1.273.732 примероци од југословенската варијанта на легендарниот „Фиат 128“.


Слика:Serbia police car 10.JPG|Скала полициско возило
Слика:Serbia police car 13.JPG|Скала полициско возило
Yugo Skala 55 Gornji Milanovac Serbia 6.jpg|Волан и инструмнет-табла, Скала
Yugo Skala 55 Gornji Milanovac Serbia 7.jpg|Скала
Слика:Zastava Skala Lieferwagen schräg.JPG|Скала Поли


## Извоз

Високо напредните технички одлики земени од Фиат 128, како и тогашната нова и практична хечбек верзија на каросеријата Застава 101, ги отвориле извозните врати низ цела Европа и низ целиот свет. Моделите наменети за извоз биле именувани како „Застава 1100“ наместо „Застава 101“ затоа што француската компанија „Пежо“ имала трицифрена ознака со нула во средина. Доаѓањето на моделот со мотор од 1.300 см³ бил наречен и „Застава 1300“. По почетокот на извозот на возила „Застава“ во Велика Британија, во 1983 година, во договор со дилерите, бил воведен посебен систем за обележување на модели, каде што во првата цифра се навел бројот на вратите 5 или 3, додека другите два броја го дефинирале капацитетот на моторот 11 за мотори од 1.100 и 13 за 1.300 см³ мотори, така што „Застава 101“ бил продаван на овој пазар под нумерацијата - 511, 513, 311 и 313.

Почетокот на извозот на „Застава 101“ започнал веднаш откако започнало и производството во 1971 година, кога осум автомобили биле извезени во Полска и Грција, кои подоцна станале водечки странски пазар за моделот 101. Откако започнало сериското производство, во 1972 година започнала и дистрибуцијата на „Застава 101“ на странските пазари и во текот на таа година биле извезени 1.361 единици. Растот на извозот на „Застава 101“ пораснал од година во година, достигнувајќи во 1976 година 12.325 единици, а во 1978 година 11.067 единици. Рекордниот извоз на моделот 101 бил постигнат во 1981 година кога биле извезени 24.026 парчиња, по што се случила стагнација. Во овој период Застава започнала со производство на „Фиат 128“, односно „Застава 128“, што шретставувало директна конкуренција на моделот 101, како и почеток на производство на Југо, кое станало главно извозно средство на Застава во наредните години. По почетокот на извозот на Југо во САД, во средината на осумдесеттите години на минатиот век, многу дистрибутери на возила „Застава“ од други земји почнале да ги зголемуваат нарачките од сметка на „Југо“. Слична ситуација се повторила во 1988 година, кога се појавил нов модел „Југо Флорида“, користејќи мотори со ист кубен капацитет.

Во периодот од почетокот на производството на „Застава 101“, во 1971 година до воведувањето санкции кон Сојузна Република Југославија, во 1992 година, биле извезени вкупно 224.851 парчиња „Застава 101“. Од 1965 до 2008 година, „Застава Автомобили“ на странскиот пазар пласирала вкупно 645.565 автомобили, што претставува 1/3 од вкупниот број извезени возила.


Слика:Zastava 1100p in Kraków.jpg|Застава 1100п од Полска
Слика:Zastava 1100p in Kraków - side.jpg|Застава 1100п од Полска
Zastava 1100p in Kraków - rear.jpg|Застава 1100п од Полска
Zastava GB.jpg|Претставништво на Застава во Велика Британија
Слика:1987 Zastava Yugo 513 1.3 Interior.jpg|Застава 101 на пазарот во Велика Британија


## Модели на Застава 101

## Технички одлики

## Статистика

„Застава 101“ бил најдолготраен и најпродаван автомобил во историјата на „Застава Автомобили“. За време на 37-годишното производство биле произведени вкупно 1.045.458 парчиња од моделот „101/Скала“, како и 228.227 модели на „128“, што вкупно изнесува 1.273.732 примероци од југословенската варијанта на легендарниот „Фиат 128“. Од вкупно 4.024.978 автомобили произведени од основната и дополнителната програма Застава, моделот 101/Скала учествуал со 25,97% и 31,64%, соодветно од вкупниот со моделот 128. Исто така, од вкупно 53 години што Застава произведувала автомобили, моделот 101/Скала бил произведуван 37 години, што е 69,81% од животниот век на фабриката.

И покрај фактот што извозот во Јужна Америка и САД, од 1984 до 1991 година, се сметал за „бизнис на векот“ и се промовирал како најдобар извозен бизнис на југословенската автомобилска индустрија, предводникот на автомобилот кој остварил најголем успех во извозот бил моделот „101/Скала“. Од 1965 година, кога започнал извозот на автомобили, па сè до 2008 година, кога производството било прекинато, Застава извела вкупно 645.565 автомобили, од кои 224.851 примероци од моделот „101/Скала“, што претставуваат од 1971 до 1991 година, претставувајќи 34 , 83% или скоро 1/3 од извезените модели на Застава. Исто така, моделите „101“ и „128“ биле еден од моделите „Застава Кар“ кој се склопувал надвор од границите на Југославија - „101“ во Полска и „128“ во Египет}}..

## Наводи

## Надворешни врски

* UK Owners Club
* Zastava Skala 55 model presentation 
* Yugo Fan Club On-Line
* zastava.cz Стара брошура за Застава 101  
* Zastava 101 - restoration 

101
Застава 101
Застава 101
Застава 101