Ќупќој

**Ќупќој** или **Ќуп Ќој** (, *Проти*; до 1927 г. *Κιούπκιοϊ*, *Ќупќој*; ) — село во Зихненско, Егејска Македонија, денес во општината Ениќој на Серскиот округ во областа Централна Македонија, Грција. Населението брои 907 жители (2021).

## Потекло и значење на името
Според Јордан Н. Иванов, името потекнува од два турски збора: ќуп (*küp*), со значење *„*грне“, и ќој (*köy*), со значење „село“,  „село на ќупови“, што се однесувало на развиеното грнчарство. Истото потекло го наведува и Тодор Симовски.

## Географија и местоположба
Селото е сместено во областа Зихна, југоисточно од Зелјахово, северозападно од Правишта и југозападно од Драма, во северозападните падини на Кушница, на надморска височина од 310 м. Низ селото тече реката Ќој Дере (Бортан), на која се наоѓаат неколку стари мостови.

## Историја

### Среден век
На 4 км источно од селото, на возвишение на Кушница (915 м) се среќаваат остатоците на раносредновековната тврдина Шејтан-кале.

### Во Отоманското Царство
Постои мислење дека Грците од Ќупќој по етничко потекло всушност се Турци-христијани (Гагаузи), кои под влијанието на Цариградската патријаршија постепено се погрчиле. За оваа претпоставка сведочат самото име на селото, како и презимињата на голем број од месните жители, кои се од турско потекло.

Во XIX век Ќупќој било мешано грчко-турско гратче во Зихненската Каза на Серскиот Санџак. Селото се наоѓало на самата македонско-грчка етничка граница. Според грчка статистика од 1866 г. во Ќупќој живееле 1.750 Грци и 250 Турци.

Во „Етнографија на Адријанопол, Монастир и Салоника“ се вели дека во 1873 г. *Купќой* (Kup keuï) имало 291 домаќинство со 100 жители муслимани и 750 жители Грци. Според Стефан Верковиќ („Топографическо-этнографическій очеркъ Македоніи“) во 1889 г. во *Ќуп-Ќој* имало 20 македонски, 254 грчки и 45 турски домаќинства.

  Во 1891 година Георги Стрезов напишал:Селото било под влијание на Цариградската патријаршија. Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) во 1900 година, селото *Ќуп Ќој* имало 1.350 жители, од кои 1.000 Грци, 250 Турци и 100 Македонци. Според податоците на секретарот на егзархијата Димитар Мишев *(*„La Macédoine et sa Population Chrétienne“*)* во 1905 година во селото живееле 1.500 Грци.

### Во Грција
По Втората балканска војна во 1913 г. е припоено кон Грција согласно Букурешкиот договор. Таа година селото броело 2.363 жители, кои во 1920 г. се зголемиле на 2.796 лица. Во 1916–1918 г. селото е окупирано од бугарски единици, кои во март 1918 г. го завеле селото со 2.501 жител.

Во 1923 г. муслиманското население е иселено во Турција по сила на Лозанскиот договор. На нивно место се населиле 40 бегалски семејства (вкупно 151 бегалец), така што селото повторно станало бегалска населба. На 7 ноември 1924 г., вооружени групи на мештани повредиле 17 од новодојдените бегалци, претежно жени, палејќи шатори, штали, амбари и ограбувајќи ги нивните багажи. Овој инцидент брзо ескалирал, поради што многу селани биле повредени. Иако бегалците се повлекле и засолниле во соседното гратче Радулево, групите ја уништиле и запалиле бегалската населба.

Во 1927 година, името на селото било променето во Проти (*Πρώτη*), во превод „прво“.

Во 1941 г. Ќупќој е повторно окупиран од Бугарија, кога броел 3.843 жители.

## Стопанство
Населението произведува тутун, жито и други земјоделски производи, а внимание му се посветува и на сточарството.

## Население

## Општествени установи

* Полициска станица

## Културни и природни знаменитости
**Археолошки наоѓалишта**

* Шејтан-кале — тврдина од раниот среден век

**Цркви**
* Црква „Св. Петка“ од 1844 г.
* Ќупќојски манастир („Вознесение Христово“)
**Мостови**

* Солинарудски мост — стар камен мост на реката Ќој Дере
* Светиилиски мост — стар камен мост над селото

## Личности
**Родени во Ќупќој**

* Ангелос Ангелусис (1914–2012) — грчки политичар
* Аргириос Псарис (1913–1985) — грчки политичар
* Ахилеас Караманлис (р. 1929) — грчки политичар од редовите на Нова демократија
* Георгиос Караманлис (1880–1932) — грчки учител и револуционер
* Константин Караманлис (1907–1998) — четирикратен премиер и двократен претседател на Грција
* Неофит VIII Цариградски (1832–1909) — Вселенски патријарх од 1891 до 1894 г.
* Фидијас Великис (р. 1940) — грчки политичар

## Наводи