Прво домување

***Прво домување*** — политика која нуди безусловно, трајно домување што е можно побрзо за бездомниците, а потоа и други услуги за поддршка. За прв пат се дискутирало во 1990-тите, а во следните децении станало владина политика на одредени локации во западниот свет. Постои значителна база на докази кои покажуваат дека *Прво домување* е и ефикасно решение за бездомништвото и форма на заштеда на трошоци, бидејќи исто така ја намалува употребата на јавните услуги како болници, затвори и засолништа за итни случаи. Градовите како Хелсинки и Виена во Европа забележале драматично намалување на бројот на бездомници поради адаптацијата на политиките за домување прво, како и северноамериканските градови Колумбус, Охајо, Солт Лејк Сити, Јута и Медицин Хет, Алберта.

„*Прво домување*“ е алтернатива на системот на итни засолништа/прогресија на преодно домување. Наместо да се движат бездомниците низ различни „нивоа“ на домување, при што секое ниво ги приближува до „независно домување“ (на пример: од улиците во јавно засолниште, и од јавно засолниште до преодна програма за домување, и од таму во нивниот сопствен стан или куќа во заедницата). *Прво домување* го преместува бездомникот или домаќинството веднаш од улиците или прифатилиштата за бездомници во нивно сопствено сместување.

Пристапите на „*Прво домување*“ се засноваат на концептот дека првата и примарна потреба на бездомникот или домаќинството е да добие стабилно домување и дека другите прашања што можат да влијаат на домаќинството може и треба да се решат откако ќе се добие домување. Спротивно на тоа, многу други програми функционираат според моделот на „подготвеност за домување“ - односно дека поединецот или домаќинството мора да се занимава со други прашања што можеби довеле до епизодата на бездомништво пред да влезат во домување.

Стратегијата *Прво домување* е сеопфатно решение кое вклучува поддршка за бездомниците во сите аспекти од нивниот личен и социјален живот. Нема намера да обезбеди домување за луѓето кои имаат потреба и да ги заборави. Филозофијата *Прво домување* е парадигматска промена, каде што брзото обезбедување на стабилно сместување е предуслов за кој било друг третман за намалување на бездомништвото. Во меѓувреме, овој пристап се потпирал на слоеви на колаборативни мрежи за поддршка кои промовираат стабилност и ги елиминираат факторите кои предизвикуваат или продолжуваат бездомништвото. Системот за поддршка се занимава со прашања како што се здравството, образованието, семејството, децата, вработувањето и социјалната заштита.

## Општи принципи
„*Прво домување*“ е пристап што нуди трајно, достапно домување што е можно побрзо за поединци и семејства кои се соочуваат со бездомништво, а потоа обезбедува услуги за поддршка и врски со поддршката заснована во заедницата што им е потребна на луѓето за да го задржат домувањето и да избегнат враќање во бездомништво.

## Историја
[мини| Привремено сместување за оние кои се иселени од нивните станови во [Хелсинки, Финска во 1924 година]]
Кон крајот на 19 век, Дон Боско бил пионер и на концептот кој подоцна ќе стане познат како *Прво домување* во Италија. Како и пионерски концепт кој ќе ја обезбеди основата на Дороти Деј за нејзиното католичко работничко движење Куќа за угостителство, основана во 1933 година. Самиот Боско бил инспириран и создал општество за потребите засновано на учењата на Свети Францис де Салес, свештеник од 16 и 17 век, кој исто така бил во првите редови на раните движења, инсистирајќи на тоа дека основните потреби на луѓето прво треба да се задоволат без различни правила и прописи. 

Официјалниот прв модел на домување го има своето потекло во „Поддржано домување“ имплементирано во Северна Америка во текот на 1990-тите. Долги години, конвенционалното дејствие преземено во однос на луѓето кои се соочуваат со бездомништво беше онаа на психијатриска хоспитализација, каде што лекарите сметале дека лицата на кои им е дијагностицирана тешка ментална болест не се способни да функционираат во сите области од животот и дека им е потребен деноноќен надзор и поддршка. Ова, исто така, ја одразувало идејата што преовладувала во тоа време дека сите или огромно мнозинство луѓе кои се соочуваат со бездомништво страдаат од ментални болести. Сепак, до 1980-тите, експертите почнале да поставуваат прашања во врска со основните претпоставки на овој пристап.

Како одговор, пристапот „скалила“ почнал да се користи. Пристапот со скали за луѓето кои се соочуваат со бездомништво имал три цели: обука на луѓето да живеат во своите домови откако ќе бидат на улица или влегуваат и излегуваат од болниците, да бидат сигурни дека некој прима третман и лекови за какви било тековни проблеми со менталното здравје; и да бидат сигурни дека некој не бил вклучен во однесување што може да ги доведе во опасност нивното здравје, благосостојба и стабилноста на домувањето, особено дека не користел дрога или алкохол. Домувањето се сметало за крајна цел на програмата.

Овој модел имал неколку недостатоци. Оние кои ги опслужувал моделот на скалилата честопати „заглавувале“ во услугите на скалите, бидејќи не можеле секогаш да успеат да ги завршат сите задачи потребни за да продолжат. Учесниците честопати биле избркани од домување поради тоа што не се воздржувале од дрога и алкохол и одбивале да се подложат на психијатриско лекување. Програмите, исто така, имале високи нивоа на стандарди над оние што се очекуваа од „типичен граѓанин“ - од учесниците се очекувало да бидат „совршениот граѓанин“ за да продолжат.

Поддржани услуги за домување развиени како алтернатива на услугите со скалила за психијатриски пациенти. За разлика од пристапот со скали, на поранешните психијатриски пациенти многу брзо им било обезбедено обично домување и добиле флексибилна помош и третман од мобилните тимови за поддршка. Била обезбедена поддршка онолку долго колку што било потребно. Поважно е дека поддршката за домување не барала од поединците да се воздржуваат од дрога или алкохол и давателите на услуги не очекувале целосен ангажман во лекувањето како услов за да бидат сместени.

Надоврзувајќи се на моделот на поддржано домување, но применет за луѓе кои се соочуваат со бездомништво, *Прво домување* било развиено од д-р Сем Цемберис, член на факултет на Катедрата за психијатрија на Медицинскиот факултет на Универзитетот во Њујорк. Домувањето било обезбедено „прво“ наместо, како во моделот на скалите, „последно“. *Прво домување* понудило брз пристап до населениот дом во заедницата, во комбинација со мобилни услуги за поддршка кои ги посетувале луѓето во нивните домови. Немало услов да се прекине со пиење или употреба на дрога и немало барање да се прифати лекување во замена за домување. Домот не бил одземен од некого ако неговата употреба на дрога или алкохол не престане, или ако одбие да се придржува до третманот. Доколку однесувањето на лицето или потребите за поддршка резултирале со губење на домувањето, тие прво ќе му помогнеле да најдат друго место за живеење, а потоа ќе продолжат да ги поддржуваат онолку долго колку што е потребно. Д-р Цемберис ја основал Патеки до домување во Њујорк во 1992 година за да го имплементира овој модел.

Истражувањето спроведено во доцните 1990-ти од страна на пионерскиот американски социјален истражувач Денис П. Кулхејн и други покажало дека првиот модел на домување е поефективен за ставање крај на долгорочното бездомништво отколку претходните модели на грижа. Системската употреба на компаративно истражување ја покажало ефективноста на моделот.

## Дефиниција
Домување Прво за хронични бездомници се засновало на идејата дека домувањето е основно човеково право и затоа не треба никому да му се ускрати, дури и ако злоупотребува алкохол или други супстанции. Според тоа, моделот Прво домување е филозофски спротивно на моделите кои бараат од бездомниците да се одречат од злоупотреба на супстанции и да бараат третман во замена за домување.

Домување Прво, кога е поддржано од Одделот за домување и урбан развој на САД, не обезбедува само домување. Моделот, кој го користат непрофитните агенции низ цела Америка, исто така им обезбедува услуги за управување со комплетни случаи на станарите. Ова управување со случаи обезбедува стабилност за бездомниците, што го зголемува нивниот успех. Тоа овозможува одговорност и промовира самодоволност. Домувањето обезбедено преку програмите „Домување Прво“ поддржани од владата е трајно и „достапно“, што значи дека станарите плаќаат 30% од нивниот приход за кирија. „Домување Прво“, како што бил инициран од „Патеки до домување“, се насочени кон лицата со попреченост. Ова домување е поддржано преку две програми. Тие се Програмата за поддршка на домувањето и Програмата за нега на Шелтер плус.

## Извршување
Првиот модел на домување се извршува или преку распоредена локација или имплементација базирана на проекти. Програмата на расфрлани локации е модел во кој на жителите им се нуди можност да бидат сместени во поединечни станбени единици низ заедницата. Овој модел ги интегрира учесниците во заедницата наспроти собирањето на повеќе или сите учесници во еден проект или локација. Во имплементацијата на *Прво домување*, базирана на проекти, на жителите им се нудат единици во рамките на еден проект за домување или локација. Овој модел собира повеќе или сите учесници во еден локалитет. И во програмите *Прво домување* за расеаното место и за проектите, на жителите им се дава пристап до широк спектар на помошни здравствени и рехабилитациони услуги за кои имаат можност, иако не се задолжителни, да учествуваат и да добијат третман.

Неделни посети на персоналот како и нормален договор за закуп се исто така дел од програмата. Корисниците секој месец треба да плаќаат 30 отсто од приходите како кирија. Наместо бездомникот да остане во итно засолниште за бездомници, се сметало дека е подобро на лицето брзо да  добие некаков вид трајно сместување и потребните услуги за поддршка за да се одржи нов дом. Но, има многу компликации кои мора да се решат за да може таквата иницијатива да функционира успешно на среден до долг рок.

## Доказ и исход

### Австралија
Се покажало дека некои станбени проекти даваат слични резултати како американскиот модел *Прво домување* во однос на силни резултати за домување и намалување на интензитетот и зачестеноста на користењето на услугите во однос на нивоата пред интервенцијата.

### Канада
Патеки до домување во Канада го опишува *Прво домување* како „стратегија управувана од клиентот која обезбедува непосреден пристап до стан без да бара првично учество во психијатриско лекување или третман поради трезвеност“.

По развојот на неколку програми *Прво домување* преку истражувачкиот проект, била создадена иницијатива за обезбедување обука и техничка помош и се покажало дека е корисно во развојот на програми со висока верност.

### Чешка република
Во Чешка, првиот пилот проект *Прво домување* започнал во мај 2016 година. 50 семејства биле однесени во општинските станови во Брно. НВО Рома Сервис ги поддржало во следните две години. Повеќе од 80% од семејствата можеле да се издржуваат во становите. Овој проект ја освоил меѓународна награда за најдобар проект за социјални иновации.

### Данска
Во Данска, *Прво домување* е вградена во националната стратегија за бездомници како севкупна стратегија. Сепак, се покажало дека оваа интервентна стратегија им служи на само мал број на луѓе кои се евидентирани како бездомници, што најверојатно се должи на бариери како што е недостигот на станови со поволни цени.

### Финска
мини|Засолништето за бездомници
Во 2007 година, централно-десничарската влада на Мати Ванханен започнала специјална програма за елиминирање на бездомништвото во Финска до 2015 година.

Анализата на „Домување Прво“ во Тампере, Финска покажало дека за една година заштедиле 250.000 евра.

Студијата на финската програма *Прво домување* покажало дека давањето дом и поддршка на бездомник резултирало со заштеда на трошоци од најмалку 15.000 евра по лице годишно, со потенцијално уште повисоки заштеди на долг рок.

### Франција
Француската влада започнала програма слична на *Прво домување* во 2010 година во четири големи градови - Тулуз, Марсеј, Лил и Париз фокусирана на бездомници со ментална болест или зависност. Планот бил на тригодишна основа за секој поединец, кој живее во сместување обезбедени од невладина организација. На клиентите им се давала помош за социјални прашања и медицинска нега. Првите куќи работат во три града од 2011 година, а во Париз биле планирани сто станови почнувајќи од мај 2012 година.  Неколку невладини организации обезбедуваат управување со изнајмување и социјална поддршка за станарите. Тие невладини организации се поврзани со научници кои ги истражуваат резултатите. Водечкиот тим на *Прво домување* очекувал резултатите да бидат објавени околу 2017 година.

### Јапонија
Иако групите за поддршка на бездомниците во Јапонија побарале *Прво домување*, јапонската влада сè уште немала таква програма. Традиционално, владата нудела јавни станови (т.н. Коеи-јутаку) за луѓе со ниски приходи според законот за јавни станови, управувани од локалната власт. Надоместоците за кирија се приспособуваат според приходот на домаќинството. Бидејќи апликантите мора да бидат избрани со лотарија, на луѓето со ниски приходи не им се гарантира дека ќе бидат избрани да живеат во домувањето, иако имаат предност. Постојат неколку програми слични на *Прво домување*. Некои од нив реновираат отфрлени или празни домови и ги изнајмуваат собите на самохрани мајки со финансиска и професионална поддршка.

### Обединето Кралство
Во 2017 година, владата на ОК ги објавила плановите за пилот програма *Прво домување* во Вест Мидлендс, Ливерпул и Манчестер, заедно со финансирање од 28 милиони фунти. Ова уследило по објавувањето на извештајот со наслов *„Прво домување“* од Центарот за социјална правда, кој ги цитирал резултатите од финската примена на „Прво домување“.

#### Одобрување
Моментално е одобрено од Меѓуагенцискиот совет на Соединетите држави за бездомништво (USICH) како „најдобра практика“ за владите и услужните агенции да ја користат во нивната борба за ставање крај на хроничното бездомништво во Америка.

#### Политика и законодавство на САД по 2007 година
Конгресот на Соединетите Американски Држави присвоил 25 милиони американски долари во грантови за помош на бездомниците Меккини-Венто за 2008 година за да ја покаже ефективноста на програмите за Брзо повторно домување во намалувањето на семејните бездомници.

## Исклучоци од Домување Прво

### Итен одговор
Хотелите историски се користеле за привремено сместување на бездомното население додека се прават дополнителни сместувања. 

## Поврзано

* Бездомништво во САД
* Закон за помош на бездомници McKinney-Vento
* Дома, канадска програма инспирирана од Домување Прво

## Наводи

## Поврзано

* Гробови, Фиренца; Сајфан, Хадар, „Првите работи на прво место: „Прво домување“, радикален нов пристап за ставање крај на хроничното бездомништво, добива на сила во Бостон“, The Boston Globe, недела, 24 јуни 2007 година.
* Лион, Јулија, „Дом за бездомниците   “, 26 февруари 2008 година, The Salt Lake Tribune
* „Американскиот цар бездомници во петок ќе се сретне со градоначалникот, претставници на Нешвил“, *Нешвил Бизнис Журнал, четврток, 17 април 2008 година.*
* Tsemberis S. (2004) Статија  Прво  домување“ во „Енциклопедија на бездомништвото“, Thousand Oaks, CA: Sage, V1, pp.&nbsp;277–80.

## Дополнителна литература

* Домувањето е човеково право: Како Финска го искоренува бездомништвото . Канадска радиодифузна корпорација (CBC). Објавено на 24 јануари 2020 година.
* Бурт, Марта; et al., ''Помагање на бездомниците во Америка: засолниште за итни случаи или достапно домување?'' , Вашингтон : Urban Institute Press, 1-во издание, април 2001 г.ISBN&nbsp;
* МекКерол, Кристина, „Патеки за сместување на бездомниците“, The Christian Science Monitor, 1 мај 2002 година
* Ноткин, Сузан; et al., „Семејства во движење: кршење на циклусот на бездомништво“, Фондација Една Меконел Кларк, Њујорк, Њујорк, 1996 година.
* О'Флаерти, Брендан, „Создавање простор : економијата на бездомништвото“, Кембриџ, Маса. : Харвард Универзитетот Прес, 1996 година.ISBN&nbsp;
* Ронкарати, Џил, „Бездомници, сместени и повторно бездомници“, Весник на Американската академија на асистенти на лекари, јуни 2008 година.

## Надворешни врски

* PBS, „Конечно дома?  , програма од серијата *СЕГА*, за прв пат емитувана на 2 февруари 2007 година. Темата била што најмногу ќе им помогне на бездомниците повторно да влезат во општеството и да ја разгледа опцијата за домување.

Категорија:Станување
Категорија:Домување