Хермафродит (митологија)

[мини|Фреска од [Херкуланеум 1–50 н.е., Национален археолошки музеј, Неапол]]
**Хермафродит** () — дете на Афродита и Хермес според старогрчката религија и старогрчката митологија. Според Овидиј, тој се родил како извонредно убаво момче кое најадата Салмакида се обидела да го силува и се молела да биде соединет засекогаш. Еден бог, како одговор на нејзината молитва, ги споил нивните две форми во една и го преобразил во она што денес е познато како некој што е интерсексуален. Неговото име е составено од имињата на неговите родители, Хермес и Афродита, и е потеклото на терминот ''хермафродит''.

Бидејќи Хермафродит бил дете на Хермес, а со тоа и правнук на Атлас (мајката на Хермес, Маја, била ќерка на Атлас), понекогаш се нарекува Атлантијад ().

## Симболизам
[мини|Хермафродит, држејќи факел и [кантарос, помеѓу Силен (десно) и менада (лево); римска фреска од триклиниумот на прокураторот во Каса дел Сентенарио (IX 8,3–6) во Помпеја]]
Хермафродит, двополовото дете на Афродита и Хермес (Венера и Меркур), долго време бил симбол на андрогинија или женственост и бил прикажан во грчко-римската уметност како женска фигура со машки гениталии.

Теофрастовиот извештај, исто така, укажува на врска помеѓу Хермафродит и институцијата брак. Повикувањето на четвртиот ден од месецот е индикативно (погледнете го делот за книжевност подолу): ова е најсреќниот ден за свадба.    Поврзаноста  со бракот се чини дека била таа што, отелотворувајќи и машки и женски квалитети, тој го симболизирал здружувањето на мажите и жените во свето соединување. Друг фактор што го поврзувал Хермафродит со свадбите била улогата на неговите родители во заштитата и благословувањето на невестите 

Името на Хермафродит е изведено од името на нивните родители Хермес и Афродита. Сите три богови се во голема мера меѓу еротските и плодните фигури, и сите поседуваат јасни сексуални призвуци. Според Фотиј I Цариградски, Хермафродит е истото божество како и Афродит, верзија на Афродита која се смета за машка поради нејзините фалусни црти.

## Митологија
Овидиј раскажува дека Хермафродит бил негуван од најади во пештерите на планината Ида, света планина во Фригија (во денешна Турција). На петнаесетгодишна возраст, му здодеало околината и заминал во градовите Ликија и Карија. Во шумите на Карија, во близина на Халикарнас (денешен Бодрум, Турција), ја сретнал нимфата Салмакида, во нејзиниот базен. Таа била совладана од страст кон момчето, кое било многу убаво, но сè уште младо, и се обидела да флертува со него, но била одбиена. Кога помислил дека таа си заминала, Хермафродит се соблекол и влегол во водите на празниот базен. Салмакида била скриена зад едно дрво и скокнала во базенот. Се завиткала околу момчето, насилно бакнувајќи го и допирајќи го во градите, обидувајќи се да го силува. Додека тој се борел, таа им се обратила на боговите никогаш да не се разделат. Нејзината желба била исполнета и нивните тела се споиле во една форма, „суштество од двата пола“.  Хермафродит им се помолил на Хермес и Афродита секој друг што ќе се искапе во базенот да биде слично преобразен, и неговата желба била исполнета.

Унгарскиот класичен филолог Кароли Керењи напишал: „Во оваа форма приказната сигурно не била античка“. Тој ја поврзал со грчките митови кои вклучуваат машки младичи (*ефеби*), забележувајќи ги легендите за Нарцис и Хиакинт, кои имале архаични култови на јунаци, како и оние што го вклучуваат Химен (Хименај).

Диодор Сицилиски, во своето дело *„Библиотека на историјата“*, споменува дека некои кажувале дека Хермафродит е бог и се појавува во одредени периоди меѓу луѓето, но има и такви кои напишеле дека таквите суштества од два пола се монструозности и ретко се појавувале на светот бидејќи имаат својство да ја претскажуваат иднината, понекогаш за зло, а понекогаш за добро.

Во опис пронајден на остатоците од ѕид во Халикарнас, датиран околу 2 век п.н.е., мајката на Хермафродит, Афродита, ја именувала Салмакида како нимфа која го негувала и се грижела за бебето Хермафродит откако било ставено на нејзина грижа, многу поинаква варијанта од онаа што ја прикажал Овидиј.

Сатиричниот автор Лукијан од Самосата, исто така, сугерира дека Хермафродит се родил таков, и не се развил подоцна во животот против своја волја, и го обвинил за тоа идентитетот на таткото на детето, Хермес.

## Култ и обожување
[десно|мини|Хеленистичка статуа на Хермафродит од [Пергам, 3 век п.н.е. (Истанбул)]]
Најстарите траги од култот во грчките земји се наоѓаат на Кипар. Таму, според Макробиј (*Сатурналии*, iii. 8), имало брадеста статуа на машка Афродита, наречена Афродит од Аристофан. Филохор во своето дело *„Атис“* (ap. Macrobius *loc. cit.*) дополнително го идентификувал ова божество, на чии жртви мажите и жените разменувале облека, со Месечината. Теракотна плоча од 7 век п.н.е. на која е прикажан Афродит, која била пронајдена во Перахора, сугерира дека станува збор за архаичен грчки култ.

Обожувањето и потеклото на култот на суштествата произлегуваат од источните религии, каде што хермафродитската природа ја изразувала идејата за примитивно суштество кое ги обединувало двата пола. Овој двоен пол, исто така, им се припишува на Дионис и Пријап, обединувањето во едно битие на двата принципа на раѓање и зачнување, означува обемни оплодувачки и продуктивни моќи.

Оваа киприска Афродита е иста како и подоцнежната Хермафродит, што едноставно значи Афродит во форма на херма, и првпат се појавува во *Ликовите* (16) на Теофраст.  По неговото воведување во Атина (веројатно во 5 век п.н.е.), важноста на ова божество се смета дека опаднала. Повеќе не се појавува како предмет на посебен култ, туку ограничено на почит на одредени секти, изразено преку суеверни обреди со нејасно значење. 

Алкифрон напишал дека во Атина постоел храм посветен на Хермафродит. Пасусот сугерира дека тој може да се смета за божество кое претседавало со венчаните; строгата заедница меѓу сопругот и сопругата е соодветно претставена од божество, кое било машко и женско неразделно споено.

Во *Грчката антологија*, во поглавјето каде што се опишани статуите во Зевксиповите бањи, се споменува и опишува и статуа на Хермафродит. 

## Книжевност
десно|мини|Статуа на сатир и Хермафродит. Римска копија од 2 век од н.е., според хеленистички оригинал од 2 век п.н.е. Берлин (Стар музеј)
Најраното споменување на Хермафродит во старогрчката книжевност е од филозофот Теофраст (3 век п.н.е.), во неговата книга „*Ликовите*“, XVI „Суеверниот човек“,во која тој прикажува разни видови ексцентрични луѓе.Исто така, на четвртиот и седмиот ден од секој месец, тој ќе им нареди на своите слуги да варат вино и да одат да купат венци, темјан и смилакс; и, по враќањето, ќе го помине денот крунисувајќи ги Хермафродитите.За Хермафродит и неговата природа - од Меркур роден, зачнат од Китера, Хермафродит, сличен по име, комбинирајќи го едниот и другиот пол, комплетен, неутрален во љубовта, неспособен да ужива во ниедна од страстите.

За соединувањето на Салмакида и Хермафродит - нимфата Салмакида пораснала со партнерката што ја посакувала. Ах, среќна девојко, ако е свесна за машката прегратка. И двојно среќна ти, о младичу, соединета со прекрасна невеста, ако едно суштество сè уште може да биде две.Првото споменување на Хермес и Афродита како родители на Хермафродит го направил грчкиот историчар Диодор Сицилиски (1 век п.н.е.) во неговата книга *„Библиотека историка“*, книга IV, 4.6.5.Хермафродит, како што го нарекувале, кој е роден од Хермес и Афродита и добил име кое е комбинација од името на двајцата негови родители. Некои велат дека овој Хермафродит е бог и се појавува во одредени периоди меѓу мажите, и дека е роден со физичко тело кое е комбинација од тело на маж и тело на жена, по тоа што има тело кое е убаво и нежно како тело на жена, но има машки квалитет и енергија на маж. Но, има и некои кои изјавуваат дека таквите суштества од два пола се монструозности и, ретко доаѓајќи на светот, имаат квалитет да ја претскажуваат иднината, понекогаш за зло, а понекогаш за добро.}}

Единственото целосно раскажување за неговиот мит е она од *[[Метаморфози (Овидиј)|„Метаморфози]]* “ на Овидиј, IV.274–388 (8 н.е.), каде акцентот е ставен на женските стапици на нимфата Салмакида и нејзиното компромитирање на некогашната машка сила на Хермафродит, детално опишувајќи ја неговата срамежливост и вкоренувањето на нивните тела.

Преведувањето на приказната во *епилјон*, објавено анонимно во 1602 година, подоцна (1640) од некои му се припишува на Франсис Бомонт. 

Авсониј, во своите *„[[Епиграм|Епиграми]] за различни прашања*“ (4 век), исто така раскажува за потеклото и сојузот на Хермафродит со нимфата Салмакида.

Во ''Палатинската антологија'', IX.783 (980 н.е.), се споменува скулптура на Хермафродит која била поставена во бања за двата пола. Пасусот IX.317 е во форма на дијалог, кој се темели на дијалогот помеѓу Хермафродит и Силен. Вториот тврди дека имал сексуален однос со Хермафродит три пати. Хермафродит се жали и се спротивставува на фактот повикувајќи се на Хермес во заклетва, додека Силен го повикува Пан за веродостојноста на неговите тврдења.

Песната „“ на Алгернон Чарлс Свинберн во *„Поеми и балади* “ е потпишана *од Музејот Лувр, март 1863 година*, што не остава сомнеж дека токму Боргесовиот Хермафродит бил инспирација за неговата ода.

мини|Цртеж на релјеф на кој се прикажани Хермафродит и Ерос како крунисуваат херма од Антонио Марија Занети (околу 1721)
[десно|мини|Хермафродит, римска копија од 2 век од н.е. ([Лувр)]]

### Слики и гравури

* Во грчкото вазно сликарство, Хермафродит бил прикажан како крилест млад човек (ероти) со машки и женски атрибути. 
* Римските фрески пронајдени во Помпеја и Херкуланеум го прикажуваат Хермафродит во различни стилови, сам и во интеракција со сатири, Пан и Силен.
* *Нимфата Салмакида* *и Хермафродит* од Франсоа-Жозеф Навез, Музеј на ликовни уметности, Гент
* *Салмакида и Хермафродит* од Вартоломеј Спренгер, Уметничкоисториски музеј, Виена
* *Салмакида и Хермафродит* од Скарселино, Галерија Боргезе, Рим
* *Салмакида и Хермафродит* од Жан Франсоа де Троја
* *Салмакида и Хермафродит* од Лудовико Карачи
* *Салмакида и Хермафродит* од Франческо Албани
* *Салмакида и Хермафродит* од Џовани Антонио Пелегрини
* *СалмаСалмакида кис и Хермафродит* од Жан-Огист-Доминик Енгр
* *Салмакида и Хермафродит* од Бернар Пикарт
* *Салмакида и Хермафродит* од Јохан Вилхелм Баур
* *Салмакида и Хермафродит* од Виргилиј Солис
* *Хермафродит и Салмакида* од Луис Финсон
* *Нимфата на Салмакида* од Руперт Бани
* *Хермафродит меѓу розите* од Обри Бердсли
* *Фигура на хермафродит* од Јакопо Понтормо
* *„Метаморфозата на хермафродитот и салмакидата“* од Јан Госаерт (Јан Мабусе)
* *Салмакида и Хермафродит* од Жан Доле

### Скулптура
* Најпознатата скулптура на оваа фигура е *[[Заспаниот Хермафродит]]*.
* *Хермафродит*, Палата на уметноста во Лил
* Скулптура во природна големина на Хермафродит од Пергамон е една од најголемите пронајдени, висока 186,5 сантиметри (73,4 инчи), во Археолошкиот музеј во Истанбул.
* Статуа од Џон Хенри Фоли била прикажана на Големата изложба во 1851 година, а подоцна донирана на Градините Банкрофт, Стратфорд на Ејвон, каде што денес се наоѓа.
* Мермерна статуа на Хермафродит беше пронајдена во близина на јужниот крај од Градината на Куќата на Лореј Тибуртин. II.2.2. Соба 13.
## Наводи

### Цитирани дела
* Лукијан, *[[Дијалози на боговите]]*; преведено од Фаулер, Х. В. и Ф. Г. Оксфорд: The Clarendon Press. 1905.
* Овидиј. *[[Метаморфози]], Том I: Книги 1-8*. Преведено од Френк Џустус Милер. Ревидирано од Г. П. Гулд. Класична библиотека Лоеб бр. 42. Кембриџ, Масачусетс: Harvard University Press, 1977, прво објавено 1916 година. .
* 
* 
* 
* 
*

## Дополнително читање
* Аџутијан, Ајлин, „Хермафродит“, во *Lexicon Iconographicum Mythologiae Classicae (LIMC).* *V.1: Херакле &#x2013; Кенхријас*, стр. 268 &#x2013; 285, Цирих и Минхен, Artemis Verlag, 1990. ISBN&nbsp; .
* Хајнце, Теодор, „Хермафродит“, во *Бриловиот Нов Поули : Енциклопедија на античкиот свет.* *Антика, том 6*, Хет &#x2013; Јус, уредници Хуберт Канчик и Хелмут Шнајдер, Лајден, Брил, 2005. ISBN&nbsp;.

## Надворешни врски
* Хермафродит на *енциклопедијата Британика Онлајн*
* Иконографската база на податоци на Институтот Варбург (слики од Хермафродит)

Категорија:Божества на плодноста
Категорија:Потомство на Хермес
Категорија:Потомство на Афродита
Категорија:Ликови од старогрчката митологија
Категорија:Ликови од римската митологија