Ќентанг

мини|Мост на реката Ќентанг
мини|Карта на сливот на Ќентанг, во Жеџијанг, Фуџијан, Џиангсу и Џиангкси
[мини|300x300пкс|Пагодата Лиухе, изградена во 1165 година на ридот Јуелун во Хангџоу за време на [Сунг (династија)|династијата Сонг, е свртена кон реката Ќентанг.]]
**Реката Ќентанг**, порано позната како **река Хангчоу** или **река Циентанг** — река во Источна Кина. Претставува важна трговска артерија која тече 459 километри низ Џеѓанг, минувајќи низ главниот град на покраината Хангжу пред да се влее во Источнокинеското Море преку заливот Хангџоу јужно од Шангај. Нејзиното оригинално име, „река Џе“ или „Џе Џјианг“, е потеклото на името на покраината Џеѓанг. Реката е позната, заедно со заливот Хангџоу, по тоа што има она што локалното население го нарекува „Сребрен змеј“, најголемата плима и осека во светот, појава каде што предниот раб на дојдовната плима формира бран (или бранови) кои што можат да се искачат до висина од 9 метри и се движи по реката или тесниот залив со максимална брзина од 40 километри на саат (11 метри на секунда) спротивно од насоката на реката или заливот, и исто така може да се види од милји оддалеченост.

## Имиња
Нејзиниот горен дел кој се наоѓа во близина на границата меѓу Анхуи – Џјиангшји е познат по името река Шјинан (, „Новомирен“); неговиот среден дел кои се протега низ планините на Жеџијанг е познат по името река Фучун (, „Изобилна изворска река“); и поранешното име на нејзиниот долен дел  Џе () или Крива Река  го дала името на покраината Жеџијанг.

Гледано историски, за прв пат е документирана во *Класикот за планини и мориња* позната како река Џеѓанг (). Подоцна се појавила во Џуангѕи како река Џе () и потоа во *Водниот класик* како река Џианѓанг (). Сите тие имиња веројатно потекнувале од стариот јазик Јуе на народите Баијуе. На почетокот на 18 век, *[[Кангсиев речник|речникот Кангси]]* ја толкувал реката Џеџијанг  да го добила нејзиното име по повод на нејзиниот крив долен дел и спротивната плима и осека.

Сегашното име на реката Ќентанг, буквално Река на насипот на кралот Чјиан, на сличен начин е донекаде погрешно. Наместо да била именувана директно по кралевите Чјиан од Вујуе, таа го добила името од нејзиниот долен дел во округот Ќентанг (), кое било поранешното име на градот Хангџоу, а дури подоцна во XX век станала позната по тоа име низ целиот нејзин тек.

## Историја
мини|Долните делови на реката Ќентанг додека се влева во заливот Хангџоу
За време на династијата Џин, преку каналот Сисинг бил поврзан со Шаоксинг и со реката Јонг во Нингбо. За време на династијата Суеј, преку Големиот канал бил поврзан со Луојанг, Сиан и Пекинг. Војводата од династијата Танг, Ќиан Лиу, кој го основал кралството Вујуе како едно од Десетте кралства на Кина на почетокот на 10 век, изградил голем насип покрај водниот тек на реката.

## Басен
Реката Ќиантанг е една од најголемите реки на југоисточниот брег на Кина. Таа тече низ провинциите Џеџијанг, Анхуи, Фуџијан и Џијангси,  и исто така е најголемата река во Џеџијанг. „Ќиантанг“ првично се однесува на името на реката под портата на Хангџоу, но сега се однесува на целиот речен слив. Сливот на реката Ќиантанг генерално се одликува со обилни врнежи од дожд со развиен водоводен систем (вкупно 60 притоки), што е со пердувеста дистрибуција. Ако гледаме од северниот извор (реката Синан), должината на реката Ќиантанг е 588,73 километри. Додека ако гледаме од јужниот извор (река Ку), должината на реката Ќиантанг е 522,22 километри. Главните реки во сливот на реката Ќиантанг се реката Маџин, реката Чангшан, реката Ку, реката Лан, реката Синан, реката Фучун и реката Ќиантанг.

## Хидролошки карактеристики
Генерално, истекот на реката Ќиантанг е изобилен. Сепак, дојдовната вода на реката Ќиантанг е под силно влијание на сезонските варијации. Општо земено, истекот од април до јуни може да зафаќа околу 50% од вкупниот годишен проток. Бидејќи долината на реката Ќиантанг е сместена во југоисточната крајбрежна монсунска климатска зона, главниот извор на истекувањето се атмосферските врнежи. Истекот и врнежите во долината на реката покажуваат очигледна конзистентност и во регионалната дистрибуција и во годишните варијации. Просечниот годишен истек е 2,905×10 10 кубни метри, а просечниот годишен истек на седимент е 6,68×10 6 тони. Покрај тоа, годишниот истек на реката Ќиантанг и нејзините притоки покажа значителни промени во изобилството и сушата.

Плимната дупчина е една од најзначајните карактеристики на реката Ќиантанг. Поради обликот на речното корито на естуарот, плимниот опсег се зголемува по патот, што резултира со остра деформација на плимните бранови. Просечниот плимски опсег на Женхај на јужниот брег на Ванкоу бил 1,69 метри, просечниот плимски опсег на Ганпу бил 5,45 метри. Плимската струја на заливот Хангжу е плимна струја што ротира во насока на стрелките на часовникот и брзината е генерално 15~20 метри во секунда, северниот брег може да биде до 3~4 метри во секунда. Просечната влезна плимна струја на станицата Ганпу била 18.850.000 кубни метри во секунда. Од друга страна, речното корито кај естуарот на реката Ќиантанг е широко и плитко, формирајќи широка меѓуплимна зона. Под влијание на сезонското истекување и флуктуацијата на плимата и осеката, речното корито лесно може насилно да се деформира. На есен, поради силната плима, главното корито осцилира по насоката на гребенот на плимата и осеката. Во сезоната на изобилство на истекување, главното корито се ниша по насоката на осеката. Поради процесот на осцилација на главното корито, плажното тло лесно се колабира и брзо се повлекува.

## Плимска буна
мини|Кралот Ќиан Лиу пука во плимата и осеката
[десно|мини|250x250пкс|[Плимска буна|Плимско дупчење кај реката Ќентанг]]
Реката и заливот Хангжу се познати по најголемото плимно дупчење во светот. Најстарата позната табела на плими  е за реката Ќиантанг и можеби им помогнала на древните патници кои сакале да го видат познатото плимно дупчење. Плимата што се влева во устието на реката од заливот предизвикува дупчење кое може да достигне до 9 метри (30 стапки) во висина и патување до 40 километри на час (25 милји на час). Познат локално како Сребрен (или Црн) Змеј, бранот минува покрај Хангжу, заканувајќи се на бродовите во пристаништето.

Плимските бранови привлекуваат туристи, каде што во средината на 8-миот месец од месечевиот календар, ќе има толпи што ќе го слават бранот на „фестивалот на Сребрениот Змеј“, а илјадници ќе ги наредени улиците и ќе го гледаат плимскиот бран како доаѓа од морето. Во август 2013 година, плимските бранови се покажале посилни од очекуваното поради тајфунот Трами, достигнувајќи повеќе од двојно поголема висина од вообичаената, бидејќи се пробила на браната за поплавување, зафаќајќи ја и повредувајќи бројни гледачи.

Имало обиди за сурфање на плимното море. За време на античка Кина, возењето на море било важен ритуал, но практиката постоела само за време на династијата Сонг (960–1279) и го достигнала својот врв во 12-13 век пред да стане забрането и изгубено во времето. Античките сурфери се возеле по брановите како дел од ритуал кој бил посветен на богот на брановите или „Кралот змеј“, а исто така и за да помогнеле во забавата на царот. Сепак, практиката подоцна станала забранета откако официјалните лица ги критикувале тетовираните сурфери или „нонгчаоерите“ како арогантни луѓе, кои ги занемарувале своите семејни обврски. Првата личност во модерната историја, документирана да се возел на море бил Стјуарт Метјуз од Англија чиј рекорд од 1998 година бил возење на море за 1,9 километри. Потоа, во октомври 2007 година, група од меѓународни сурфери донесени од Антони Колас направиле неколку обиди, еден бран континуирано го искачувал Французинот Патрик Одој и Бразилецот Едуардо Баже 1 час и 10 минути, во текот на 17 километри. Во септември 2008 година, група на американски сурфери ја убедиле кинеската влада да им дозволела да сурфаат на дел од реката.

Во ноември 2013 година, Ред Бул го одржал првото натпреварување во сурфање на реката, кое било наречено „Qiantang Shoot Out“. Тоа исто така било првото натпреварување во сурфање од таков вид на кое се возело по плимно стебло кое било наречено „најнеобичниот бран во светот“.

## Екологија
Сливот на реката Ќентанг е богат со екосистеми. Шумските екосистеми на запад и југ се составени од зимзелени и листопадни широколисни шуми. Шумскиот екосистем со широко распространетите мочуришта создава разновидни видови. Меѓутоа, со развојот на индустријата, еколошката средина на сливот на реката Ќентанг се влошила, а ерозијата на почвата станувала сериозен проблем. Иако шумската покриеност е висока, трендот на островизација и фрагментација на дивите животни е очигледен, а биодиверзитетот е под закана.

## Значајни точки

### Плимско дупчење на реката Ќентанг
Плимната дупка на реката Ќентанг е важно живописно место на реката Ќентанг. Општо земено, околу 15 август, според месечевиот календар, е најдобро време за набљудување на плимата и осеката. Во тоа време, најголемата плимна дупка на реката Ќентанг може да биде неколку метри. Пред доаѓањето на морската плима, во далечината се појавувала мала бела точка, која во трепкање со окото се претворила во сребрена нишка. Подоцна, придружена со бранови од тапи грмотевици, белата линија се тркалала кон морето. Во древниот Хангџоу, планината Феникс, областа Џијангган биле најдоброто место за набљудување. Поради промената на географската локација, од династијата Минг, Хаининг, Хангуан било првото одморалиште за набљудување на плимата и осеката, па затоа било наречено и „Плимна дупка Хаининг“.

### Мост на реката Ќентанг
Мостот на реката Ќентанг, исто така наречен прв мост на реката Ќентангг направен од кинескиот стручњак за мостови Јишенг Мао, е двокатен мост со решеткасти носачи што се протега преку реката Ќентанг во градот Хангжу, покраина Џеџијанг, Кина. Се наоѓа на јужниот крај на градот Хангжу и околу 700 метри источно од пагодата Лиухе, помеѓу станицата на мостот Нансинг на железничката пруга Џеџијанг-Џијангси. Тоа бил првиот двокатен железнички и автопатски мост дизајниран и изграден од самата Кина, што било пресвртница во историјата на кинеските мостови. Мостот на реката Ќентанг е долг 1453 метри, широк 9,1 метар и висок 71 метар. Горната палуба на мостот е двонасочен автопат со две ленти со проектирана брзина од 100 километри на час, а долната палуба е едноколосечна железница со проектна брзина од 120 километри на час. За време на Втората светска војна II, мостот на реката Ќентанг бил погоден од јапонски воздушни напади. Потоа, мостот на реката Ќентангг бил дигнат во воздух само до столбовите, за да се спротивставел на јапонскиот напад. Бил поправен во 1948 година.

## Култура
Реката Ќентанг се смета за родно место на културата Вујуе. Карактеристиките на културата Вујуе се простување, инклузивност, интелигенција, реалистичност, пионерство и храброст, што исто така се културните наслаги што ги прикажува реката Ќентанг. Покрај тоа, културата Лиангжу, културата на јужната династија Сонг, културата на Западното езеро и други регионални култури се исто така распространети во областа на сливот на реката Ќентанг. Културата Лиангжу има долга историја, што додава густ и едноставен тон на реката Ќентангг. Секуларизацијата и слободното време на културата на јужната династија Сонг, во комбинација со преминувањето на реката, го имаат шармот на чајџилницата Ќибао и старата улица Џианќјао и придонеле за економскиот развој на династијата.

Реката Ќентанг била длабоко сакана од страна на древните кинески писатели и уметници, како што можеме да видиме во примерот на „Движење во планините Фучун“ од сликарот Гонгванг Хуанг.Се сметало за кулминација на древното кинеско пејзажно сликарство и врв на уметноста. „Плимата на набљудување“ на Џоу Ми била пофалена како литературен класик и сè уште е наведена како клучен напис во учебникот за древната кинеска литература. Сун Куан, како херој и владетел на кралството Ву во периодот на Трите кралства. Во модерното време, писателот Дафу Ју, револуционерниот писател и уметник Јан Сја и научникот Ванг Чонг се познати личности родени во сливот на реката Ќентанг, и овие луѓе дале важен придонес во развојот на културата Ќентанг.

Реката Ќентанг се споменува во „Приказната за Киеу“ како место каде што Ванг Куикјао извршил самоубиство. Дополнително, се споменува во некои верзии на „Љубителите на пеперутки“, како река што протагонистите мора да ја преминат за да одат на училиште во Хангжу.

## Наводи

Категорија:Статии со текст на кинески
Категорија:Реки во Кина