Иберулит

мини|Сл. 1 Група иберулити набљудувани под SEM. Стрелките ја покажуваат позицијата на вртлогот.
**Иберулитите** — посебен вид микросферулити (сл.1) кои се развиваат во атмосферата, во дел на тропосферата, кои паѓаат на површината на Земјата. Името доаѓа од Иберискиот Полуостров каде што се за прв пат откриени.

## Дефиниција
Иберулитот е *коасоцијација* со  геометрија, која се состои од добро дефинирани минерални зрна, кои во нив имаат некристални соединенија, структурирани околу грубо зрнесто јадро со глинест минерал кора, еден вител и розова боја (сл. 2), формирана во тропосферата со сложени интеракции помеѓу аеросол-вода-гас.
мини|Сл. 2 Неколку иберулити под оптички микроскоп.

### Облик
Овие микросферулити се претежно сферични по форма (индекс на заобленост = 0,95), со модален дијаметар од 60-90 μm, иако се пронајдени честички и со дијаметар до 200 μm. Според овој индекс на заобленост, овие микросферули се всушност издолжени сфероиди со две оски дефинирани по должината на поларна рамнина и обично имаат вдлабнатина или вртлог. Присуството на растителни филаменти во атмосферата може да ги наруши овие облици и големини. Во секој случај, ова се невообичаени „џиновски“ аеросолни честички.

### Композициски атрибути
Составот може да се одреди со техники на дифракција на Х-зраци (XRD) и електронска микроскопија (главно SEM, EDX, HRTEM). Пресеците покажуваат дека телото на иберулитите може да се подели на јадро и кора. Јадрото е главно формирано од зрна кварц, калцит, доломит и фелдспат. Кората покажува глинести минерали, главно смектити (бејделит, монтморилонит) и илит, како и сулфати, хлориди и аморфен силициум диоксид. Втората група минерали може да биде резултат на неоформации за време на процесот на созревање што се случуваат во атмосферата за време на последните фази на формирање на иберулитот. Впечатливо е што сулфатите се појавуваат само на периферијата на иберулитите. Летот над области со антропогени или природни (вулкански, како оние на Северноатлантските архипелази) емисиите на сулфур веројатно адсорбираат SO2 на површината на иберулитот. Спуштањето до *морскиот граничен слој* (MBL) на ибериско-мароканскиот атлантски брег води до инкорпорирање на морска сол и микроорганизми. Иберулитите евентуално паѓаат на јужниот Ибериски Полуостров, каде што се откриени.
мини|Сл. 3 Емисии и суво/влажно таложење на аеросоли.

## Формирање

### Географска поставеност
Иберулитите досега се пронајдени само на јужниот дел од Иберискиот Полуостров. Оваа локација е географски блиску до Северна Африка и затоа е под влијание на емисиите на сахарски аеросоли, кои се најголемиот придонесувач на честички во прашина во атмосферата(сл. 3).
мини|Сл. 4 Број на иберулитски епизоди (pl = перјаница, SA = изворна област, RA = приемна област).

### Сахарски ерупции на прашина и иберулити
Општата содржина на аеросоли во атмосферата на јужниот Ибериски Полуостров е јасно поврзана со еволуцијата на аеросолите што пристигнуваат од Северна Африка. Мониторингот на таложење на суви аеросоли со употреба на пасивни примероци (семплери) го утврдило формирањето на иберулити во два периода од годината (сл. 4). Главниот период на таложење се јавува во текот на летото, додека вториот се појавува во рана пролет. Сепак, формирањето на иберулити е поспецифично поврзано со појава на сахарска прашина, или облаци од прашина (сл. 5) што се јавуваат во рамките на овие два дефинирани периоди.
мини|Сл. 5 Прашлив настан во Сахара што се случил на 15 август 2005 година. Забележете ја промената на насоката на облакот кон Кадискиот Залив.

### Иберулити и црвени дождови
лево|мини|Сл. 6 Траги од капки вода за време на настан на сахарска прашина.
Кратки епизоди на влажно таложење (наречени црвени дождови) биле забележани за време на зголемена ерупција на сахарска прашина во периодот 2004-2013 година. Ова започнало со формирање на повеќе или помалку аеросолни капки вода (или прекурсорски капки вода) (сл. 6А). Содржината на аеросол, заедно со растворените соли (откриени во оваа низа како белузлави или сјајни талози), постепено би се зголемила, конечно создавајќи добро дефиниран иберулит по сушењето (сл. 6Е). Преминувањето на овие ерупции од сахарска прашина над местото на студијата имало просечно времетраење од пет дена (сл. 7). За време на овој премин било забележано дека средниот ден во испитувањата (медијаната) ги имал највисоките температури на воздухот и содржината на PM 10 и PM 2,5 (PM 10 > PM 2,5), додека релативната влажност се намалила (RH). Затоа била воспоставена врска помеѓу месечниот број на епизоди на иберулит и содржината на PM 10 -RH, што утврди дека чистите атмосфери (65% не претставуваат соодветни услови за формирање на иберулит.

### Фази во формирањето на иберулити
лево|мини|Сл. 7 Временска еволуција на честичките / Временска еволуција на релативната влажност (RH) и температурата.
Иберулитите се поврзани со еволуцијата на воздушни маси со висока содржина на прашина кои, потекнувајќи од сахарските прашински бури, се транспортираат преку Иберискиот Полуостров и често преку источниот Северноатлантски Океан. Овие бури се јавуваат во топлата сезона (од мај до септември), како резултат на антициклонската активност што влијае на Иберискиот Полуостров, и само спорадично во пролет. Врз основа на врската помеѓу иберулитите и црвените дождови, како и на набљудуваните морфологии и композициски атрибути, предложена е хипотеза за водна меѓуфаза како унитарен механизам за тропосферско формирање на иберулити. Интеракциите помеѓу капките вода и сахарските аеросоли создаваат сложени хидродинамички услови предизвикувајќи можност за судири кои ги создаваат „прекурсорските капки вода“ на иберулитите. Движењето на овие капки вода кон пониските тропосферски нивоа подразбира или истовремени или последователни процеси како што се спојување, формирање на вртлог и спуштање надолу. Во текот на оваа фаза, иберулитите ја добиваат својата сферична форма и внатрешна структура (јадро и кора), иако понекогаш оваа форма може да биде искривена.

Постои дополнителен процес на атмосферско созревање на иберулитите кој, подетално, се случува само на смектитната кора, преку хетерогени и повеќефазни реакции кои произведуваат сулфати како резултат на реагирања со H<sub>2</sub>SO<sub>4</sub> врз минералите од кората. Ова би довело до брза трансформација на некои примарни минерали во производи на атмосферска неоформација (секундарни минерали): сулфатите (главно гипсот) би биле производ на нападот на H2SO4 врз меѓуслојните катјони на смектитите, што постепено би ги уништило октаедарските и тетраедарските листови од филосиликати, создавајќи мешани сулфати.

Алунит - јарозитот кој е пронајден во смектитната кора имал слично потекло. Доколку киселинската реакција продолжи понатаму, филосиликатните зрна би биле целосно уништени, произведувајќи аморфен силициум диоксид и ослободувајќи железо. Бидејќи биогените егзоскелети немаат знаци на корозија, тие мора да биле инкорпорирани по киселинската реакција опишана погоре, веројатно истовремено со инкорпорирањето на морска сол.

## Наводи

Категорија:Минералогија