Бездомни деца во Источна Европа

Безомните деца или сирачињата во некои источноевропски земји се соочуваат со проблеми како што се неухранетост, ХИВ, недостаток на ресурси, виктимизација преку детски сексуален туризам, социјална стигматизација и дискриминација.

## Преглед
Децата кои живеат на улица често доаѓаат од сиромашна средина и злоупотреба, а нормалното детство се заменува со насилство и криминал. Овие деца живеат во тунели, контејнери за ѓубре и подруми. Во зима тие се утешуваат со цевките за топла вода чија пареа им ја обезбедува многу потребната топлина. Меѓутоа, во раните 2000-ти, како што многу од источноевропските земји се приклучиле на Европската Унија, од нив се барало да се справат со ситуацијата на децата на улица и сираците; а ситуацијата била подобрена во многу од овие земји. Невработеноста и екстремната нееднаквост на приходите се некои од причините за феноменот на децата на улица во земји како Русија, Романија и Украина.

## Романија
Феноменот на улични деца во Романија мора да се разбере во локален, историски контекст. За време на Николае Чаушеску, и абортусот и контрацепцијата биле забранети, што довело до пораст на наталитетот. Во октомври 1966 година, бил донесен Декретот 770, со кој се забранил абортусот, освен во исклучителни случаи. Имало зголемување на бројот на раѓања во следните години, особено во периодот 1967-1968 година, што резултирало со напуштање на многу деца. Ова ги принудувало децата во сиропиталишта управувани од инвалиди и ментално болни лица. Заедно, овие ранливи групи биле подложени на институционализирано занемарување и злоупотреба, вклучително и физичка и сексуална злоупотреба, како и употреба на дроги за контрола на однесувањето. По падот на комунизмот (декември 1989 година), условите што постоеле во сиропиталиштата протекле на меѓународно ниво и создале бес. Новинската репортажа на американскиот магазин за вести *20/20*, која првпат се емитувала на 5 октомври 1990 година, била првата што ги прикажала условите во целосни детали на телевизија. 1990-тите претставувале тежок преоден период и токму во овој период бројот на деца на улица бил многу висок. Некои побегнале или биле исфрлени од сиропиталишта или навредливи домови и често биле гледани како просат или шетаат низ метрото во Букурешт; оваа ситуација била претставена во документарецот наречен Деца под земја, кој го прикажува животот на романските деца на улица во 2001 година. Во 21 век, Романија презела драстични чекори за да ги запре феномените на малтретирање и експлоатација на децата и напуштањето деца, и да ја подобри состојбата на сираците, особено кога се подготвувала да стане членка на Европската Унија . Како таков, бројот на деца на улица значително се намалил. Околу 2004 година, околу 500 деца постојано живееле на улиците на Букурешт, додека другите деца (помалку од 1.500) работеле на улица во текот на денот, но се враќале дома кај своите семејства во вечерните часови - со што вкупно 2.000 деца на улица во главниот град на Романија. Детското питачење е проблем што Романија презела многу чекори за да го спречи, вклучително и криминализирање според Кривичниот законик, како и преку други граѓански санкции што можат да се применат на родителите. Родителите кои поттикнуваат или принудуваат деца под 18 години да питачат или да се проституираат може да се соочат со кривична пријава. Во однос на правото на образование на децата, родителите/законските старатели се должни да обезбедат образование на детето; ако тоа не се стори може да резултира со кривично гонење (чл. 380 *Спречување пристап до задолжителното јавно образование* ). Исто така, според член 33 од Законот бр. 61/1991 со кој се казнува кршењето на јавниот ред и општествените стандарди, родителите/законските старатели кои не преземаат „*соодветни мерки*“ за да ги спречат децата под 16 години да се занимаваат со скитање, питачење или проституција се може да плати противправна глоба (Закон бр. 61/1991 за прекршоци се применува само во случаи кога делото на виновникот не претставува кривично дело).

## Молдавија
Некои деца во Молдавија се соочуваат со напуштање од страна на родителите. Во Молдавија денес постојат програми насочени кон рехабилитација на поранешните деца на улица. Во почетокот на 2010-тите, овие програми значително го намалиле бројот на деца на улица. Сепак, овие прашања продолжиле да опстојуваат во современо време со новите истражувања кои фрлаат светлина врз проблемите со правата на децата.

## Украина
Во Украина, „*социјално сираче*“ е дете со еден или повеќе живи родители кои не можат да се грижат за нив. Центарот за мајчинство и детство, проект поддржан од УНИЦЕФ и неговите партнери во Керсон, им обезбедува на мајките во сиромаштија облека за своите деца, место за живеење и медицинска нега, со цел мајките да избегнат да ги напуштат децата поради недостаток на потребни ресурси. Децата бездомници во Украина обично преноќуваат во шахти или подруми, под мостови или над цевките за топла вода. Постојат до 4.000 бездомни деца кои живеат во беда на улиците на Одеса. Младите бездомници често вдишуваат лепак или инјектираат лекови за настинка и грип како начини за земање дрога. Младите луѓе се свртуваат кон вдишување лепило бидејќи испарувањата ги потиснуваат чувствата на студ и глад и создаваат аудитивни и визуелни халуцинации. Насилството, сексуалната злоупотреба и зависноста од дрога се чести помеѓу децата бездомници во Одеса. Голем број деца бездомници во Одеса биле изложени на висок ризик за ХИВ поради големиот број кои споделуваат игли и се впуштаат во небезбеден секс. Основната стапка на инфекција е повисока од 1% од населението за кое епидемиолозите велат дека е критичен праг. Теренските екипи тврделе дека скоро 1 од 10 од сите тестирани деца се се ХИВ позитивни УНИЦЕФ спроведувал помош за овие бездомни деца, особено „*Патот кон дома*“ кој испраќа екипа за достапност да ги посетува децата на улица секоја недела. Теренската екипа им обезбедува на децата на улица чиста вода, храна и основна прва помош. Во текот на летото, тие формирале камп на отворено, давајќи им можност на младите да уживаат во активности како што се пливање и играње.

## Русија
Според Одделот за социјална заштита на населението во Москва, градот има 4.142 деца кои се запоставени или бездомници. Многумина од руските деца сè уште живеат надвор од семејната единица, и покрај напредокот во развојот на алтернативи во стилот на семејството за институционализација; 156.000 деца моментално се сместени во сиропиталишта или пансиони. Лекари без граници, меѓународна медицинска организација позната и како Лекари без граници, која соработува со нив од 2003 година, проценува дека има околу 2.000. Бројките од Лекари без граници откриваат дека 50% од децата на улица  редовно консумират алкохол; 77,8 отсто пушат цигари; 27,4 проценти вдишуваат лепак. Околу една третина користат буторфанол, кој е класифициран како лек на рецепт, но слабо регулиран, и може слободно да го купите во аптеките. Московскиот оддел за бездомни и запуштени деца во моментов се обидува да го намали бројот на деца кои живеат на улица. Полицијата носи деца од улица во болници каде една до две недели им се вршат прегледи и добиваат медицинска помош. Тие потоа се „сместени во засолништа кои обезбедуваат медицински услуги, образование и рехабилитација, и каде се примаат децата без оглед на националноста и правните документи што ги поседуваат. Должината на престој на секое дете зависи од тоа какви мерки за рехабилитација се потребни. Деца од улица во Русија често пропуштаат соодветно образование поради тешкотиите да живеат на улица. Специјалистите тврдат дека е можно да се смени бездомништвото за децата ако тие живеат на улица помалку од шест месеци, иако е потешко ако е подолго бидејќи можеби веќе се навикнале да најдат свои начини да преживеат. Партнер на УНИЦЕФ Саму Социјал моментално обезбедува итна помош, храна и вода за децата на улица во Москва. Саму Социјал ја гледа својата мисија „како еден вид алка во синџирот од итна помош за таквите млади луѓе до нивната социјална рехабилитација“.

## Наводи

Источна Европа