Црква (градба)

**Црквата** претставува градба/објект со намена за обавување на христијански верски обреди. Црквата се состои од три дела:

# припрата (нартекс), каде се палат свеќи
# наос, средиштен дел
# олтар.

Во внатрешноста на црквата се наоѓаат икони и фрески на кои се насликани светци.

Потребата од црквите произлегла од редовните средби на христијаните, на почетокот во приватни куќи а подоцна како што се зголемувала заедницата, се јавила потреба за поголем простор наменет за богослужба. Голем замав градењето на цркви земало за време на царот Константин I.

## I век

Првите христијани биле жители на Палестина и нивните богослужби се одвивале во приватните куќи и синагогите. После првата еврејска војна почнало да се престанува со богослужење во синагогите.

## II. и III век

Во сирискиот град Дура-Европос на западниот брег на Еуфрат на римската граница, при опсадата на градот од страна на  Партите во 257. година уништен е градот, но била сочувана црква и синагога кои биле украсени со фрески. И двата објекта биле пренаменети од приватни куќи во верски објекти.

## Златен век

Со миланскиот едикт и поддршката која ја давал царот Константин I дошло до голем градителски замав на градење на цркви. Црковната архитектура од тоа време била пример како треба да изгледа една црква во следните векови. Тука спаѓаат базиликата Св. Петар и базиликата Св. Павле.

## Источен тип

Источниот тип на црковна архитектура се заснова на впишан крст со купола во средината. Својот почеток го има во изградбата на храмот Аја Софија во Цариград. Овој тип на црковна архитектура има влијание сè до денешен ден во источните цркви.

## Среден век

Во Западна Европа во средниот век се формирале два архитектонски стила на цркви. Романскиот стил, со прост полукружен лак, изгледот на црквата е едноставен а зидните површини не се посебно украсени. Вториот стил е готскиот стил, каде се употребува прекршен лак како основен елемент во градбата, карактеристичен за катедралите, изгледот на црквите е прекрасен. За готскиот стил се карактеристични насликаните ѕидови и големите стаклени површини исполнети со витражи.

## Нов век

После готскиот стил, се открива вредноста на мирните и урамнотежени ренесансни форми. Во баркното време се појавуваат најкреативни решенија како во просторното обликување така и во декорацијата на ѕидовите.

## XIX и XX век

Во овој период црквата тежи да го задржи своето влијание покрај другото и со изградба на големи објекти, при што се користат модерни конструкции за градба и методи како што се армиранобетонски конструкции, електроакустика и климатизација.

## Православни цркви

Православната архитектура има литургично значење. За сите православни храмови, заедничка е идејата дека „храм е место на кое со учество во светата литургија влегуваме во заедница со царството Божје“. Православните храмови обично се составени од три дела: припрат или предворие (нартекс), среден дел на храмот - брод (наос) и олтар. Сите три дела често се украсени со фрески и икони, а многу од нив се со извонредна уметничка вредност.

## Олтар

Христијанските храмови се поставуваат во правец исток-запад. На источната страна од храмот се наоѓа олтарот (кај католичките цркви олтарот е на западната страна). Се смета дека олтарот е најсветиот дел на црквата. Во олтарот се наоѓаат: трпеза - престол, проскомидија и ѓаконик. На престолот мора да има: антиминс, Свето Евангелие, крст, дарохранилка во која се наоѓаат материјал за причестување на болни лица, мироносница - потребна за свето крстење, свеќи, кандило и службеник. Проскомидијата е место во олтарот, каде се чува сè што е потребно за богослужба: путир, дискос, копје, лажичка, одела за служба ...

## Делови на црква


Слика:Transept.png|План на катедрала со трансепт
Слика:Mittelschiff.svg|главен брод
Слика:Seitenschiff.svg|странични бродови
Слика:Langhaus, Hauptschiff.svg|надолжна градба
Слика:Querhaus.svg|трансепт попречна градба
Слика:Kirchenschiff Vierung CAD.svg|презбиториум
Слика:Binnenchor.svg|Хор
Слика:Apsis.svg|апсида


## Црквите како тема во уметноста и во популарната култура
* „За црквата св. Илија“ — песна на македонската поетеса Христина Аслимоска од 2003 година.
* „Црквата во Новоград“ — расказ на рускиот писател Исак Бабел.
* „Катедрала“ — расказ од истоимената збирка на американскиот писател Рејмонд Карвер од 1983 година.
* „Црква“ — песна од истоимената збирка на македонскиот поет Блаже Конески од 1988 година.
* „Напуштена црква“ (шпански: *Iglesia abandonada*) — песна на шпанскиот поет Федерико Гарсија Лорка.
* „В црква“  — песна на македонскиот поет Матеја Матевски. 
* „Пред црквата“ — песна на полската поетеса Марија Павликовска-Јасножевска.
* „Олтар“ — песна на македонскиот поет Анте Поповски.
* „Во катедралата“ — песна на германскиот поет Рајнер Марија Рилке.
* „Катедрала“ (француски: *La Cathédrale*) — роман на францускиот писател Жорис-Карл Уисманс од 1898 година.
* „Овде Црква“ — песна на македонската група ПМГ Колектив од 2012 година.
* Црква (англиски: *The Church*) — австралиска рок-група, основана во 1980 година.
* „Црквичката Грејстоун“ (англиски: *Greystone Chapel*) — песна на американскиот кантри-музичар Г. Ширли (*G. Shirley*).

## Надворешни врски

* Church from the Catholic Encyclopedia 
* Churches Encyclopedia  
* United Status Church Directory (All Denominations)  
* Archeologist discover first Church 

## Галерија

Податотека:St Sophia (Ohrid).jpg|Црквата Св. Софија во Охрид
Податотека:Св. Јован Богослов Канео.jpg|мини|Црквата „Св. Јован Богослов“ (Канео) во Охрид
Податотека:Св. Богородица Перивлептос.jpg|мини|Црквата „Св. Богородица Перивлептос“ во Охрид 
Податотека:Мал св. Климент (1378).jpg|мини|Црквата „Мал св. Климент“ во Охрид (1378)
Податотека:Св. Димитрија (1378-79).jpg|мини|Црквата „Св. Димитрија“ во Охрид (1378-79)
Податотека:Св. Константин и Елена2.jpg|мини|Црквата „Св. Константин и Елена“ во Охрид
Податотека:Св. Богородица Болничка (14 век).jpg|мини|Црквата „Св. Богородица Болничка“ во Охрид (14 век)
Податотека:Успение на Пресвета Богородица-Каменско.jpg|мини|Црквата „Успение на Богородица-Каменско“ во Охрид (1832)
Податотека:Soborna Church Skopje2.JPG|мини|лево|240п|Соборната црква „Св. Климент Охридски“ во Скопје
Податотека:Skopje $ (60).JPG|Црквата Св. Спас во Скопје
Податотека:-i---i- (42592876614).jpg|Црквата „Св. Димитриј“ во Скопје
Податотека:Sveti Spas (Matka).jpg|Црквата „Св. Спас“ во Матка, Скопје
Податотека:Church of St. Panteleimon (Nerezi).jpg|Црквата „Св. Спас“ во Горно Нерези, Скопје
Податотека:Св. Илија Аеродром.jpg|мини|Црквата Св. Илија во Аеродром, Скопје
Податотека:Св. Илија-Аеродром.jpg|мини|Црквата Св. Илија во Скопје
Податотека:Тројца јерарси-Скопје.jpg|мини|Црквата „Тројца јерарси“ во Скопје
File:Sv. Troica od Radoviš 49.JPG|thumb|250px|Црквата „Св. Троица“ во Радовиш
Податотека:Bitolj - crkva svete bogorodice.jpg|мини|десно|Црквата „Св. Богородица“ во Битола
Податотека:Lidija Makedonska-Sv Nikole.jpg|мини|Црквата „Св. Лидија Македонска“ во Свети Николе
Податотека:Galichnik-St-Peter&Paul-Church.jpg|мини|десно|210п|Црквата „Св. Петар и Павле“ во Галичник
Податотека:Св._Атаансиј_-_Арбиново_2.jpg|Црквата „Св. Атанасиј“ во Арбиново, Дебрца
Податотека:Св. Варвара - Сливово 2.jpg|мини|Црквата „Св. Варвара“ во Сливово, Дебрца
File:The church of St Nicholas in Mramorec (1).jpg|thumb|Црквата „Св. Никола“ во Мраморец
Податотека:Ναός Αγίου Δημητρίου, Θεσσαλονίκη 3785.jpg|Црквата св. Димитрија во Солун
image:Sarajevo ortodox church.JPG|мини|Црква Рождество на Пресвета Богородица во Сараево, Босна и Херцеговина
Податотека:St Martin-Kassel.jpg|мини|Црквата св. Мартин во Касел, Германија
Image:Sankt-Peter-und-Paul-Marburg.jpg|мини|Католичката црква св. Петар и Павле во Марбург, Германија
Image:Св. Елизабета-Марбург.jpg|мини|Евагелистичката црква св. Елизабета во Марбург, Германија
Image:Sv.Elizabeta-Marburg.jpg|мини|Евагелистичката црква св. Елизабета во Марбург, Германија
Image:Hospitalkirche-Вецлар.jpg|мини|Болничката црква (Hospitalkirche) во Вецлар, Германија
Image:Franziskanerkirche-Wetzlar.jpg|мини|Францисканската црква (Franziskanerkirche) во Вецлар, Германија
Image:Katedrala-Wetzlar.jpg|мини|Катедралата во Вецлар, Германија
Податотека:Frankfurter Dom2023.jpg|мини|Катедралата во Франкфурт на Мајна (Frankfurter Dom), Германија
Податотека:Св. Петар и Павле-Гетинген.jpg|мини|Готската црква св. Петар и Павле во Гетинген, Германија
Податотека:Св. Јован-Гетинген2.jpg|мини|Црквата св. Јован во Гетинген, Германија
File:20231119_143Св._Албан720.jpg|мини|Црквата св. Албан во Гетинген, Германија
Податотека:20231119 1437Св. Албан ев.лутер.jpg|мини|Црквата св. Албан во Гетинген, Германија
Податотека:20231119 14135Католичка црква св. Михаил.jpg|мини|Католичката црква св. Михаил во Гетинген, Германија
Податотека:St Jacobi2.jpg|мини|Црквата Св. Јаков во Гетинген, Германија
Податотека:Evangelische Kreuzkirche-Bonn.jpg|мини|Евангелистичката „Црква на крстот“ (Evangelistiche Kreuzkirche) во Бон
Податотека:Basilika sst cassius florian and martin.jpg|мини|Базиликата „Св. Касиј, Флоријан и Мартин“ (Bonn Münster) во Бон
Податотека:Namen-Jesu Kirche-Bonn.jpg|мини|Црквата „Името Исусово“ (Namen-Jesu-Kirche) во Бон
Податотека:Catholic church Gross Sankt Martin Koln.jpg|мини|Католичката црква „Големиот св. Мартин“ (Gross Sankt Martin) во Келн, Германија
Податотека:Gross Sankt Martin.jpg|мини|Католичката црква „Големиот св. Мартин“ во Келн
Податотека:Sankt martin26.jpg|мини|Внатрешноста на католичката црква „Големиот св. Мартин“ во Келн
Податотека:Dominikanerkirche st andreas2.jpg|мини|Доминиканската црква „Св. Андреас“ во Келн
Податотека:St_maria_himmelfahrt_misia_catolica_italiana1.jpg|мини|Католичката црква „Успение на Богородица“ во Келн
Податотека:St maria himmelfahrt3.jpg|мини|Внатрешноста на католичката црква „Успение на Богородица“ во Келн
Податотека:Kölner Dom - Westfassade 2022 ohne Gerüst-0968.jpg|Келнската катедрала 
Податотека:Moscow StBasilCathedral d18.jpg|мини|Црквата св. Василиј во Москва, Русија
Image:Спасо-Преображенский собор02.jpg|thumb|right|250px|Катедралата Преображение Господово во Санкт Петербург, Русија
Image:Saint Sophia Cathedral in Novgorod.jpg|мини|Катедралата св. Софија во Новгород, Русија
Податотека:Vérone - Cathédrale Santa Maria Matricolare - Vue générale.jpg|мини|Катедралата Санта Марија Асунта (или Санта Марија Матриколаре) во Верона, Италија
Податотека:Como Dom.jpg|мини|десно|Катедралата „Успение на Пресвета Богородица“ во Комо, Италија
Податотека:Bergamo Cattedrale di Sant'Alessandro in Colonna Fassade 2.jpg|мини|Катедралата Сан Алесандро во Бергамо, Италија
Податотека:Brescia Domo vecchio e nuovo DSCN6496.JPG|мини|287x287пкс|Катедралата Санта Марија Асунта во Бреша, Италија
Image:St.Nicholas Cathedral Bangkok.jpg|мини|Катедралата св. Никола во Бангкок, Тајланд
Податотека:Седлец-Катедрала.jpg|мини|Катедралата на Вознесението на Богородица и на Св. Јован Крстител, Седлец, Чешка
Податотека:Црква Сисвети Седлец.jpg|мини|Црквата Сисвети во Седлец, Чешка
Податотека:Св. Марија Магдалена.jpg|мини|Црквата „Св. Марија Магдалена“ во Карлови Вари, Чешка
Податотека:Sv. Petar i Pavle-Karlowy Vary.jpg|мини|Црквата „Свети Петар и Павле“ во Карлови Вари
Податотека:Majka bozja пред тин.jpg|мини|Црквата „Мајката божја пред Тин“ во Прага
Податотека:Sv Vit.jpg|мини|Катедралата „Св Вит“ во Прага (детаљ)
Податотека:Sv. Jiri.jpg|мини|Црквата „Свети Јиржи“ во Прага
Податотека:Sv. Ludmil.jpg|мини|Црквата „Свети Лудмил“ во Прага
Податотека:Sv. Mikulas.jpg|мини|Црквата „Свети Микулаш“ во Прага


## Наводи


Категорија:Верски зданија
Категорија:Христијански поими