Невработеност во Русија

[десно|мини|300x300пкс| Лице со оштетен вид бара работа. [Екатеринбург, 2 декември 2018 година]]
**[[Невработеност|Стапката на невработеност]] во [[Русија]]** — релативно висока уште од советскиот период, кога стапката на наталитет паднала и бројот на жени вклучени во економијата нагло се зголемила. По кризата на пазарот на трудот за време на шок-терапијата во 1990-тите, обновениот раст на економијата на земјата и намалувањето на економски активното население на Русија во 1990-тите  овозможило намалување на стапката на невработеност и зголемување на вработеноста. Во Русија, стапката на невработеност се пресметува со помош на метод на анкета на работоспособното население на Русија на возраст од 15 до 72 години во процентуален сооднос од 0,6% од целото население на еден регион или цела земја . Во овој поглед, податоците се целосно неточни и не одговараат на реалната состојба на работите.

Бројот на невработени во Русија го проценува Росстат преку анкети на населението со помош на посебна методологија. Во просек, во составот на руското работоспособно население, според различни статистички проценки од Роструд и Ростат   , во 2013-2015 година биле наведени следните податоци:

* околу 4 милиони луѓе се невработени и бараат работа (околу 5% од економски активното население)
* од 25 до 38 милиони луѓе - работоспособни граѓани кои не се официјално вработени, не бараат работа и не студираат (вклучувајќи ги и оние во сивата економија) (околу 35-40% од работоспособното население)
* околу 1 милион луѓе се официјално регистрирани во Центрите за вработување  .

На пример, во 2013 година, 44% (38 милиони од 86 милиони) од руските граѓани на работоспособна возраст (16-54 години за жени, 16-59 години за мажи) не биле официјално вработени. Заклучно со септември 2015 година, според Роструд и Ростат, повеќе од 25% од економски активното население на Русија (19,4 милиони од 77 милиони луѓе) не биле официјално вработени, вклучително и 4,0 милиони невработени и 15,4 милиони луѓе веројатно преку илегално работење (сива економија).Според други податоци, 16,2 милиони луѓе или речиси 23% од сите вработени во економијата се сметаат за неформално вработени.Покрај тоа, во септември 2015 година, Росстат зел предвид уште 16,9 милиони луѓе од економско неактивното население - оние на работоспособна возраст, но не работат или бараат работа (вклучувајќи 6,6 милиони редовни студенти). Бројот на невработени регистрирани во Центрите за вработување заклучно со 18.10.2015 година изнесувал 917 илјади лица, 991 илјади заклучно со 22.06.2016 година. Ваквото ниско ниво на регистрирана невработеност се објаснува со тоа што центрите за вработување автоматски ги отстрануваат од евиденцијата сите невработени лица кои двапати по ред ја одбиле работата што им била понудена. Центарот за вработување по правило нуди слободни работни места со минимална плата. Максималниот период за исплата на надоместоци за невработеност е 1 година од датумот на отпуштање од последното работно место. Јавните работи главно се состоеле од чистење на улиците, уредување, одржување на јавниот превоз и поправка на споменици на културата.

Официјално ниската стапка на невработеност ѝ овозможува на владата да зборува за „*недостиг на работна сила*“ и демографска криза, кои ја „*забавуваат економијата*“ и бараат масовно регрутирање на странска работна сила  . Сепак, според резултатите од истражувањето на Руската академија на науките (2013), работните места во Русија се појавуваат само во најниско платените сектори на економијата со тешки работни услови, а стапката на невработеност кај младите луѓе (на возраст од 18-24 години) го надминува просекот за Русија неколку пати. Поради падот на реалните плати, приливот на трудови мигранти во Русија се намалува во последните години, почнувајќи од крајот на 2014 година .

## Историја
Во раните 1920-ти, Новата економска политика во СССР довела до појава на монополи и приватни претпријатија, непрофитабилните претпријатија почнале да се затвораат, а работниците и вработените биле отпуштени. За време на индустријализацијата и колективизацијата, невработеноста се намалила, па така во 1926 година во Москва невработеноста била 6,3% од населението , а во 1930 година била објавена елиминацијата на невработеноста, а последната размена на труд била затворена  .

Правото на работа било запишано во член 118 од Уставот на СССР од 1936 година и член 40 од Уставот на СССР од 1977 година. На секој работоспособен граѓанин на СССР му било гарантирано вработување :„...односно право на загарантирана работа со надоместок во согласност со нејзиниот квантитет и квалитет и не понизок од минималниот износ утврден од државата, вклучително и правото на избор на професија, занимање и работа во согласност со струката, способностите, стручната подготовка, образованието и земајќи ги предвид социјалните потреби.Според член 12 од Уставот на СССР од 1936 година, „работата во СССР е должност и прашање на честа на секој граѓанин способен за работа, според принципот: *„кој не работи, не смее да јаде“.* Во СССР бил прогласен принципот на социјализам*: „од секој според неговите способности, до секој според неговата работа“.*

И покрај негирањето на невработеноста во СССР, таа всушност постоела. Така, во средината на 1950-тите, намалувањето на вооружените сили, реорганизацијата на административниот апарат и амнестијата на затворениците довела до фактот дека до средината на 1956 година, само Президиумот на Врховниот совет на СССР добивал до 4 илјади писма месечно од граѓани кои очајувале да најдат работа. Само во градовите Краснодарски Крај имало 22 илјади невработени .

Во исто време, од 1961 до 1991 година, важела уредба според која борбата против паразитизмот била интензивирана - оние што ја избегнувале општествено корисната работа можеле да бидат иселени за период од 2 до 5 години со одлука на народниот суд. Пред ова, тие биле подложени на психолошки и административен притисок („расклопувале“ на состаноци, комисии, одземени за 15 дена поправен труд). Уставот на СССР од 1977 година го гарантирал и правото на домување, бесплатно средно и високо образование и бесплатно здравство, со што се компензирале ниските плати. Многу работници и вработени добивале државни станови бесплатно (на доживотен бесплатен закуп) , а до 1989 година над 83% од граѓаните на СССР живеле во посебни државни станови (плаќале само мали сметки за комунални услуги), останатите биле задружни станови и т.н. приватен сектор  . Работниците и вработените добивале и бесплатни викендички како дел од организацијата на колективни градини и градинарски градини .

Во рускиот Устав, усвоен во 1993 година, фразата за гарантирано вработување била исклучена. По измените направени во него во 2020 година, чл. 75 додадена е одредба за „*почитување на работата на граѓаните*“, која нема никаков законодавен карактер и никого на ништо не обврзува. 

## Моментална состојба
мини| Стапката на невработеност во Руската Федерација (1992-2020) и нејзината прогноза (2021-2023)

### 1993-2013
Уставот на Руската Федерација од 1993 година не предвидува гаранции за вработување за секој работоспособен граѓанин на Руската Федерација. Една од предностите на планираната економија на РСФСР била екстремно ниското ниво на невработеност во споредба со капиталистичките земји. Така, во јануари 1992 година, само 0,1% од економски активните жители на земјата биле невработени. Како што земјата преминала кон пазарна економија, понудата на пазарот на трудот почнала значително да ја надминува побарувачката. Во услови на дерегулација на економијата на земјата, како и пад на БДП поради индустрискиот пад, стапката на невработеност почнала брзо да се зголемува и до почетокот на 1996 година достигнала 3,7%. Меѓутоа, според методологијата на МОТ, која исто така ги зема предвид луѓето кои се невработени, но не се регистрирани во берзата на трудот, во март 1996 година, стапката на невработеност во Русија достигнала 8,5% (или 6,2 милиони луѓе). Максималната стапка на невработеност во Русија била забележана во 1999 година и изнесувала 13% од економски активното население .

2010 година била прогласена за година на борба против невработеноста во Русија  . Во регионите се организирале јавни работи за оние кои останале без постојан приход. Од почетокот на есента службите за вработување почнале да даваат кредити на невработени лица за да започнат сопствен бизнис. Биле организирани курсеви за преквалификација на граѓаните кои останале без работа.

Била донесена одлука да се доделат субвенции во износ од 30 илјади рубљи за претпријатија кои обезбедуваат работа за лица со посебни потреби. Оваа мерка може да ја намали хроничната невработеност. Претходно, на претпријатијата им биле обезбедени и други поволности - даночни олеснувања за ангажирање лица со ограничена работна способност. Ова се сведувало на формално запишување на инвалидите во работната сила и исплаќање минимална плата.

Во 2011 година биле доделени 6,2 милијарди рубљи за стимулирање на малите и средни бизниси. Се верувало дека ова е многу потребна мерка и за намалување на социјалното незадоволство и за подобрување на целокупното здравје на економијата.

Надоместокот за започнување сопствен бизнис бил зголемен од 58.800 рубљи (2009) на повеќе од 100.000 рубљи. Клучниот услов за добивање повисоки бенефиции е отворањето нови работни места за невработените.Следната година, невработеното лице кое започнува сопствен бизнис првично ќе ги добие истите 58.800 рубљи. Но, ако тој потоа отвори дополнителни работни места и вработи официјално регистрирани невработени лица, ќе му бидат исплатени уште 58.800 рубљи. Регионите самостојно ќе ја утврдат јасната процедура за давање дополнителни субвенции за невработените претприемачи при изготвување на програми за помош при вработување.Во 2009 година, минималниот надоместок за невработеност изнесувал 850 рубљи, максималниот бил 4900 рубли. Вториот им бил достапен на руските граѓани кои биле отпуштени во рок од една година и работеле најмалку 26 недели на последното работно место. Оттогаш, заклучно со 2015 година, висината на надоместокот не е променета.

Една од мерките за намалување на тензиите на пазарот на труд во 2011 година требало да биде организирање пракса за дипломирани студенти кои се во ризик од невработеност. Во програмата за антикризни мерки за 2011 година било наведено дека стажирање можат да поминат 85,3 илјади дипломирани студенти на образовни институции.

Донесена била одлука да се доделат субвенции во износ од 30 илјади рубљи за претпријатија кои обезбедуваат работа за лица со посебни потреби. Оваа мерка може да ја намали хроничната невработеност. Претходно, на претпријатијата им биле обезбедени и други поволности - даночни олеснувања за ангажирање лица со ограничена работна способност. Ова се сведувало на формално запишување на инвалидите во работната сила и исплаќање минимална плата.

Во 2009 година, 189 илјади луѓе биле подложени на преквалификација .

Единствено граѓаните регистрирани во центарот за вработување можеле да сметаат на горенаведените мерки.

Статистика (од февруари 2011 година):

* 5,4 милиони луѓе – вкупна невработеност во Русија, според пресметките со методологијата на МОТ (во просек во Русија 6,9%, во Москва 0,7% од економски активното население) 
* Во центрите за вработување се регистрирани 1,6 милиони невработени
* 95 илјади луѓе нашле работа во рамките на програмата за поддршка на малите бизниси
* Економско активното население на Русија е 75,2 милиони луѓе 

Во август 2012 година, стапката на невработеност во Русија се намалила на рекордно ниско ниво од 5,2%, што е рекорд од 2001 година . Официјалната стапка на невработеност во Русија, пресметана со методологијата на МОТ, заклучно со април 2015 година, изнесувала 5,8% од економски активното население или 4,4 милиони луѓе. Во исто време, бројот на официјално невработени лица регистрирани во Центрите за вработување бил 4 пати помал и изнесувал 1,3% од економски активното население, исто така заклучно со април 2015 година. На крајот на 2014 година, бројот на економски активни луѓе во Русија изнесувал 75,4 милиони луѓе, што изнесува околу 53% од вкупното население на земјата. Од нив, 71,4 милиони луѓе биле вработени во економијата и 4,0 милиони луѓе (5,5%), според пресметките со методологијата на МОТ, биле невработени . Во исто време, различни региони на Русија, исто така, значително се разликуваат во однос на нивоата на вработеност и нивото на привлекување странска работна сила .

### 2014-2024
Од средината на летото до крајот на 2014 година, бил забележан пораст на невработеноста поради влошувањето на економската состојба во земјата и намалувањето на персоналот .

Стапката на невработеност во Русија, заклучно со април 2015 година, според Росстат (сметководство според методологијата на МОТ), изнесувала 5,8% од економски активното население или 4,4 милиони луѓе. Бројот на невработени регистрирани во Центрите за вработување на 18 ноември 2015 година изнесувал 917.441 лице. Севкупно, заклучно со септември, според истражувањето на Росстат, над 25% од економски активното население на Русија (19,4 од 77 милиони луѓе) немале официјално вработување, вклучително и 4,0 милиони невработени и 15,4 милиони луѓе, веројатно, во илегална работа. Стапката на невработеност во октомври, според Росстат (сметководство според методологијата на МОТ), изнесувала 5,5% од економски активното население, или 4,3 милиони од 76,8 милиони луѓе, во мај 2016 година - 5,6% или 4,3 милиони луѓе , во септември 2016 година или 4 милиони. .

Официјалната статистичка стапка на невработеност во Русија, заклучно со септември 2016 година, според Росстат, изнесувала 5,2% од економски активното население (работна сила) или 4,0 милиони луѓе, непроменета од септември 2015 година - исто 5,2% (4,0 милиони луѓе).

Во март 2019 година, според Росстат, 3,5 милиони Руси, или 4,7% од работната сила, биле класифицирани како невработени .

Бројот на невработени започнал да расте со почетокот на епидемијата на КОВИД во 2020 година, во позадина на ограничувањата наметнати од властите за бизнисите, и достигнал речиси 3,7 милиони луѓе во август и септември, или 6,4% од работоспособното население (ова е највисока стапка на невработеност во Русија од рецесијата предизвикана од глобалната финансиска криза во 2008 година). Во мај, руската вицепремиерка Татјана Голикова објавила дека бројот на невработени Руси се удвоил . Според Росстат, заклучно со септември 2020 година, невработеноста во Русија изнесувала 6,3% . Сепак, од гледна точка на аналитичарите од FinExpertiza, реалната стапка на невработеност, земајќи ги предвид вработените префрлени на работа со скратено работно време или испратени на неплатено отсуство, се покажала дека е двојно повисока - 12% .

Во април 2022 година, според податоците на Росстат, невработеноста паднала на 4%, со што го поставила својот историски минимум за периодот на набљудување од 1991 година (претходниот минимум од 4,1% бил забележан во февруари и се одржал во март), бројот на невработени од март до април 2022 година се намалил за 73 илјади луѓе.Во мај оваа година, според Росстат, стапката на невработеност во Русија повторно паднала на нов историски минимум и достигнала 3,9%; На крајот на овој месец, 2,9 милиони луѓе биле класифицирани како невработени.На почетокот на ноември 2022 година, вицепремиерката Татјана Голикова известила дека во центрите за вработување биле регистрирани 571,8 илјади невработени граѓани.. Подоцна, првиот човек на Роструд, Михаил Иванков изјавил дека покрај минималните бројки за невработеност, се бележи и максималниот број на слободни работни места - од 2,3 до 2,4 милиони, односно четири слободни работни места за секој регистриран невработен. Според него, преземените мерки за одржување на стабилноста на пазарот на трудот, вклучително и кај претпријатијата со странско учество што ја напуштиле Руската Федерација, овозможило да се намали бројот на работници во состојба на застој за 32%. За 39% е намален и бројот на хонорарците, а на неплатеното отсуство за 34%.. Според руската влада, бројот на невработени Руси во 2022 година се намалил за 445.000 луѓе, или 13,8 отсто во споредба со претходната година. Според податоците на Росстат, невработеноста во 2022 година достигнала рекордно ниско ниво од 3,7%. Бројот на невработени бил намален во 68 региони на Русија, не е променет во четири, а се зголемил во 13.

Во јануари 2023 година, стапката на невработеност поставила нов историски минимум од 3,6 %, а имајќи го предвид сезонското прилагодување, изнесувала 3,5 %. До средината на февруари 2023 година, во споредба со почетокот на годината, бројот на невработени се намалил за уште пет илјади лица и изнесувал 559.000  . На 9 март, Централната банка на Руската Федерација објавила прогнози за состојбата на руската економија - експертите ја прилагодиле прогнозата за стапката на невработеност во Русија за 2023-2025 година: според нивното мислење, таа требало да биде 4,1% во 2023 година наспроти претходно предвидените 4,3%, во 2024 година и 2024-205% 

Според Министерството за труд, бројот на вработени во Русија од 2022 до 2023 година се зголемил за 1,5 милиони луѓе и достигнал 73,4 милиони. Вкупниот број на невработени според критериумите на МОТ бил намален на 2,4 милиони. За 3,5 пати  бил намален и бројот на неактивни работници, а за 3,2 пати бил намален бројот на работниците кои работат со скратено работно време .

Стапката на невработеност се намалила од почетокот на годината: во јануари таа изнесувала 3,6%, во февруари-март – 3,5%, во април – 3,3% . Невработеноста во Русија достигнала уште еден историски минимум во јули 2023 година, намалувајќи се за 75 илјади и изнесувала 3%, според Росстат. Вкупниот број на невработени овој месец изнесувала 2 милиони 276 илјади лица .

Рускиот претседател Владимир Путин, коментирајќи ја ситуацијата со рекордно ниската невработеност во земјата во септември 2023 година, изјавил дека овој резултат е поради доследна работа во повеќе области, но, во исто време, претставува показател дека идниот економски раст може да наиде на недостиг на работна сила. Во таа насока, до 2024 година требало да се состави првата петгодишна прогноза за кадровските потреби, врз основа на нејзините податоци, и да се прилагоди обуката на работната сила со високо и средно образование .

Во моментов, најниска стапка на невработеност во Русија била забележана во февруари 2024 година - 2,8%. Вкупниот број на невработени овој месец изнесува 2 милиони 109 илјади лица  . Во исто време, Економскиот институт на Руската академија на науките го проценува обемот на недостиг на работна сила во Русија во 2023 година на 4,8 милиони луѓе . Шефот на Централната банка на Руската Федерација, Елвира Набиулина, претходно го нарекла недостигот на персонал главен проблем на руската економија .

На 12 декември 2023 година бил донесен нов закон за вработување .

Во февруари 2025 година, премиерот Михаил Мишустин објавил дека просечната стапка на невработеност за 2024 година нема да надмине 2,5%. До декември 2024 година, стапката на невработеност паднала на 2,3%, што е намалување за 0,7% во текот на годината. Имало 1,8 милиони луѓе кои ги исполниле критериумите за невработеност на Меѓународната организација на трудот. Бројот на официјално невработени лица регистрирани во службите за вработување се намалил на 332 илјади лица, што било минималната бројка за годината .

### Надоместок за невработеност
Исплатата на бенефиции за невработеност во Русија е регулирана со федералниот закон „*За вработување на населението во Руската Федерација*“. Висината на бенефицијата се одобрува годишно од руската влада .

Табела 1. Надоместок за невработеност по година

; Услови за исплата на надоместок за невработеност
:

Според чл. 31 од „Законот за вработување во Руската Федерација“, вкупниот период за исплата на надоместоци за невработеност не може да биде подолг од 12 месеци од датумот на отпуштање од последното работно место. За да добие бенефиции, доколку е невозможно да се најде работа, невработеното лице мора да се пререгистрира во Центарот за вработување на секои 11 дена .

### Пријавување и одјавување на невработени лица
За пријавување на невработено лице во Центарот за вработување, неопходно е да се достават до органите на службата за вработување пасош или лична карта, работна книшка, документи со кои се потврдуваат квалификациите, како и потврда за просечна заработка за последните 3 месеци на последното работно место. За оние кои претходно не работеле и немаат квалификации потребно е да приложат пасош и документ за образование и/или квалификации. Доколку Службата за вработување не може да им обезбеди соодветна работа на граѓаните во рок од 10 дена од денот на нивното пријавување за барање работа, тогаш овие граѓани се признаваат како невработени од првиот ден од поднесувањето на наведените документи.

Според чл. 4 од „Законот за вработување во Руската Федерација“ , секоја платена работа (која е во согласност со стандардите за заштита на трудот и не бара преместување во друго место на живеење) може да се смета за погодна доколку предложената плата е повисока од минималниот износ утврден во конститутивниот субјект на Руската Федерација. Невработените лица кои во рок од 10 дена од денот на нивното пријавување во службата за вработување одбиле 2 соодветни работни опции, вклучително и привремена работа, подлежат на отпишување во Центарот за вработување.

Според информациите од весникот Московски Комсомолец (2015), гореспоменатите членови од „*Законот за вработување во Руската Федерација*“ активно се користат во Центрите за вработување за да се забрза отстранувањето на невработените лица од регистарот, со цел да се подобри официјалната статистика за невработеноста . Според експертите од Серускиот центар за проучување на здравјето на жените, ова е олеснето со фактот што официјалниот минимум вештачки се намалува неколку пати .

Според федералниот закон за вработување усвоен на 12 декември 2023 година  невработеното лице се согласува на индивидуален план за барање работа и се подложува на профилирање.

### Динамика на невработеност и вработување во Руската Федерација
***Табела 2.*** ***Динамика на официјалното ниво на невработеност и вработеност во Русија, според Росстат, во 2000-2005 година , 2006-2016*** ***, 2017*** ***:***

*<u>За повикување:</u>* Работна возраст во Русија: за жени 16-54 години, за мажи 16-59 години.

### Скриена невработеност
Според дефиницијата на Меѓународната организација на трудот (МОТ), скриената невработеност претставува вид на невработеност кога нема вработување додека формално се одржува работниот однос со работодавачот . Ова се објаснува со фактот што работодавачите продолжуваат, од различни причини, да го одржуваат статусот на вработен на реално невработен персонал преку испраќање на персонал на неплатено отсуство или намалување на бројот на работни денови и плати на минимум. Овој феномен е типичен за руралното население на Руската Федерација воопшто, за регионите на Далечниот Исток, северозападниот дел, како и за оние национални републики во кои сè уште не е завршена демографската транзиција.

Многу скриени невработени луѓе не се регистрираат поради сложеноста на постапката и нискиот надоместок за невработеност - тој не е променет од 2009 година и изнесува 850-4900 рубљи. Статусот на невработеност може да се добие само доколку центарот за вработување не пронајде платена работа за лицето (со плата повисока од утврдениот минимум) во рок од 10 денови. Доколку невработеното лице одбие понуди за работа двапати, тој автоматски е лишен од бенефиции и отстранет од регистарот .

Според резултатите од анкетата на ВЦИОМ објавена на 22 јуни 2015 година :Во последните неколку месеци, роднините на секој трет учесник во истражувањето (30%) останале без работа, вклучувајќи 21% од испитаниците кои изгубиле два или три познаници и 9% кои изгубиле четири или повеќе. Почесто, вакви случаи се забележани кај лица со високо образование (32%), 25-44 години (37%), поретко - кај познаници со ниско образование (20%) и 18-24 години (22%).Според аналитичката служба на меѓународната ревизорска и консултантска мрежа FinExpertiza, во 2020 година КОВИД-19, скриената невработеност изнесувала 4,9 милиони луѓе.

### Структурна невработеност
Структурната невработеност, која исто така практично не постоела благодарение на советскиот систем на упатувања и распределби, се појавила по либерализацијата, дерегулацијата и економскиот пад кој започнал во 1990-тите. Така, доколку на крајот на 1994 година побарувачката за работа во Русија била 6 лица по слободно работно место, тогаш до почетокот на 1996 година достигнала 10 лица по слободно работно место.

Структурната невработеност може да се подели според следните карактеристики:

* по пол и вид на населено место (рурално, градско)

Заклучно со април 2015 година (сметководство од Росстат користејќи методологија на МОТ), стапката на невработеност кај руралното население изнесувала 1,6 пати повисоко отколку кај урбаното население. Меѓу вкупниот број невработени, учеството на жените во април 2015 година изнесувал 46,5%.

* по возрасни групи на економски активното население

Просечната возраст на лицата кои бараат работа во април 2015 година изнесувала 36,1 година. Високи стапки на невработеност биле забележани кај возрасната група 15-19 години (31,4%) и 20-24 години (13,4%). Во просек, стапката на невработеност кај младите на возраст од 15-24 години во април 2015 година изнесува 15,1%, додека просечната стапка на невработеност во Русија е 5,8%.

* достапност на работно искуство

Од вкупниот број лица кои бараат работа, 22,6% (околу 1 милион лица), заклучно со април 2015 година, се лица кои немаат работно искуство, бидејќи се помалку конкурентни на пазарот на трудот.

* по економски сектор

Намалувањето на производниот сектор на руската економија, кое започнало во 1990-тите, затворањето на големите индустриски претпријатија кои не можеле да ја издржат конкуренцијата на пазарот, довела до отпуштања на производствен, инженерски и научнотехнички персонал за време на периоди на економска криза (на пример, во 2011 година, индустриското производство во Русија било само 80% од нивото од 1989 година). И покрај официјално ниската невработеност и достапноста на слободни работни места во производниот сектор, нивото на плати останале ниски. Како што забележуваат авторите на извештајот на РАС (2013 година, академиците А. Д. Некипелов, В. В. Ивантер, С. Глазиев), важен фактор за структурната невработеност е „*стеснувањето на сферата на висококвалификувана работа со пристојно ниво на плата*“. Наместо осовременување на производствените капацитети, за што се потребни значителни капитални инвестиции, сопствениците на индустриски претпријатија претпочитаат да ја зголемат продуктивноста и профитот со зголемување на обемот на работа на персоналот, намалување на персоналот, намалување на платите и ангажирање ниско платени странски мигранти за работна сила. 73% од работниците во руските индустриски претпријатија добиваат плата под просечната плата во Русија. Само производствениот сектор сè уште одржува просечно ниво на плати; во 2011 година, платите на работниците изнесувале 93% од просечната. Истражувачите од Руската академија на науките забележуваат дека растот на слободните работни места се јавува главно кај работниците со ниска и средна вештина. Главната причина за појавата на слободни работни места е ниската атрактивност на работната сила и ниското ниво на плати во технолошки заостанатите сектори на економијата.

### Стапка на невработеност по региони
Официјалната стапка на невработеност (според методологијата на МОТ) многу варира во регионите на Русија. Заклучно со февруари 2020 година, најниска стапка на невработеност е забележана во големите градови (Москва - 1,6%, Санкт Петербург - 1,5%). Највисока стапка на невработеност е забележана во републиките на Северен Кавказ (Ингушетија - 26,2%, Дагестан - 13,9%, Северна Осетија-Аланија - 13,8%). Во овие републики има вишок на работна сила, бидејќи во нив не е завршена демографската транзиција, а постои недостиг од работни места. Така, највисока стапка на наталитет меѓу сите региони на Русија во 2017 година била  забележана во Тива (25 луѓе на 1000 луѓе годишно), на второ место е Чеченија (24 на 1000 луѓе годишно), на трето место е Ингушетија (21 на 1000 луѓе / година), а на 4 место е Дагестан (901). За споредба, во Москва е 11,2.

### Вработување во сенка
Неформалното вработување е најраспространето во севернокавкаските републики, каде што, поради високата невработеност и вишокот работни ресурси, до 40% од сите работници работат без договор за вработување.. За работодавците е попрофитабилно да ангажираат странски работници мигранти за работни места за кои не се потребни високи квалификации, бидејќи илегалните работници мигранти се согласуваат на неформално вработување (работа без договор за вработување), минимални плати и полоши услови од локалните невработени работници.. Така, според Федералната миграциска служба на Русија за 2015 година, во нивното место на живеење во Русија биле регистрирани 11,5 милиони странски мигранти, од кои само 1,6 милиони луѓе добиле работна дозвола (патент)  Поголемиот дел од мигрантите се граѓани на ЗНД (Украина, Узбекистан, Таџикистан, Киргистан) на работоспособна возраст.. Многу невработени Руси се принудени да се натпреваруваат за работа со околу 7 милиони странски работници мигранти од посиромашните земји. Според познатиот политиколог Андреј Савељев, самите работодавци и функционери го олеснуваат приливот на печалбари, со цел да ги задржат платите на ниско ниво и да добијат дополнителен неоткриен профит со неплаќање данок на платите на печалбарите кои работат во сивата економија. Ова води до зголемена конкуренција на пазарот на трудот, пониски плати и губење на работни места за локалните специјалисти. и премин на работоспособното население на Русија во илегално вработување.

Во 2015 година, Роструд проценил вработеност во сенка на 15 милиони луѓе (20% од економски активното население на Русија). Доколку претходно работата без договор значела поголем приход за работникот, тогаш од 2014 година, вработувањето во сенка во Русија станало алтернатива на невработеноста, особено за работниците со средно и средно стручно образование, сметаат истражувачите .

Според податоците на Росстат, во 2016 година големината на нелегална вработеност достигнала рекордно високо ниво од 2006 година. Неформалната економија вработила 15,4 милиони луѓе, што претставува 21,2% од вкупниот број на вработени .

За време на пандемијата на коронавирус во 2020 година, имало намалување на неформалното вработување. Причините за ова може да бидат намалувањето на побарувачката за специјалисти во сенка, како што се тутори или старатели, и влијанието на програмите за поддршка на МСП.  Во наредниот период, нивото на нелегална вработеност продолжило да се намалува. Во вториот квартал од 2022 година било забележано рекордно намалување за 2 години за 1,5 милиони луѓе или 10% од вкупниот број на вработени. 

### Невработеност кај младите
Според официјалните податоци на Росстат, невработеноста кај младите во Русија е релативно ниска, иако била зголемена од глобалната финансиска криза во 2008 година. Во исто време, најголем број невработени во Русија се меѓу младите .

Според Росстат (според методологијата на МОТ), во април 2015 година, стапката на невработеност кај младите на возраст од 15-24 години изнесувала 15,1%. Со просечна стапка на невработеност во Русија во истиот период од 5,8%, стапката на вишок на невработеност кај младите на возраст од 15-24 години, во споредба со националниот просек, изнесувала 2,6 пати, а во споредба со стапката на невработеност на населението на возраст од 30-49 години, која била 3,1 пати.

Невработеноста кај младите е исто така поврзана со ниските плати во производствениот сектор на руската економија и, соодветно, со неатрактивноста на инженерските и работните места за младите луѓе. Поради ова, постои јасна нерамнотежа во руското високо и средно стручно образование. Мнозинството млади специјалисти дипломирани на универзитети се правници, економисти и специјалисти за хуманитарни науки . Некои високо платени медицински специјалности се многу барани кај младите, на пример, стоматологијата, каде конкуренцијата за влез на универзитети достигнува 29 лица по место. Во исто време, конкурсот за влез на универзитет за специјалност како „шумарство“ или „дизајн и технологија на електронски уреди“ е само 1 лице по место. Од инженерските специјалности, само „секторот за нафта и гас“ е најмногу баран кај младите – 13 лица на место .

За време на пандемијата КОВИД-19, невработеноста кај луѓето под 30 години се зголемила побрзо отколку кај другите возрасни групи. И покрај фактот што во 2021 година било можно да се врати пазарот на нивоа пред пандемијата, бројот на вработени млади се намалил .

Од 1 јануари 2022 година требало да се прошири програмата за исплата на субвенции на работодавачите кои вработуваат невработени: според неа, тие може да добијат три минимални плати за вработување млади лица до 30 години кои припаѓаат на „ранливите категории на пазарот на трудот“ (баратели на работа со попреченост, без средно стручно или високо образование, кои не нашле работа  четири месеци по враќањето на воениот рок). Така, Министерството за труд очекува да опфати повеќе од 117 илјади граѓани .

Според министерот за труд и социјална заштита на Русија, Антон Котјаков, во текот на изминатите две години стапката на невработеност кај младите од возрасната група 15-29 години била намалена за 2,2% .

## Прогнози
Некои демографи направиле предвидувања дека помеѓу 2014 и 2017 година, економски активното население на Русија (20-64 години) требало да се намали годишно во просек за 0,7%, што требало влијае на стапката на невработеност. Според други прогнози, во периодот од 2014 до 2025 година економски активното население во Русија може да се намали за 6-7 милиони луѓе, а во 2010-2050 година – за една четвртина, за 23 милиони луѓе. Сепак, овие предвидувања сè уште не се потврдени со статистика (според Табела 2 погоре). Овде, за да се избегне забуна, треба да се разбере дека *економски активно население* е населението кое има работа (службена или неофицијална), а исто така активно бара работа (невработени). Населението кое е работоспособно, но никаде не е вработено, не бара работа, не студира и не прима пензии е *економски неактивното население* (10,3 милиони луѓе, според проценките на Росстат за 2015 година).

И покрај демографскиот пад и наводниот недостиг на работна сила, поголемиот дел од дипломираните на универзитетите не можат да најдат работа во својата специјалност, поради деиндустријализацијата и ниските плати во оние сектори на економијата (услуги, трговија, градежништво) каде што се уште се појавуваат работни места .

Помошникот на претседателот на Руската Федерација, Андреј Белоусов, сметал дека поради зголемената продуктивност на трудот и зголемувањето на старосната граница за пензионирање, бројот на „екстра“ работоспособни луѓе би можело да се зголеми за 10 милиони луѓе до 2025 година  . Според проценките на аналитичарите од SuperJob и RANEPA (2016), поради намалувањето на работните места, стапката на невработеност во Русија би можела да се зголеми неколку пати до 2022 година, на 20-25% .

Современата руска економија се карактеризира со: официјално ниска невработеност, екстензивна сива економија, поради ниските минимални и просечни плати во земјата (минимум 11.280 рубљи, 153,95 евра и просечни 43.400 рубли, 592,32 евра), висока социјална нееднаквост, ниски додадени инвестиции во образование и развој, итн. вредност, недоволно отворање нови квалификувани и високо платени работни места, надополнето со неефикасна законска регулатива која го кочи развојот на бизнисот и претприемништвото во земјата и ги плаши странските инвеститори. Карактеристични се и: ниските стапки на економски раст со ниска стапка на наталитет, висок прилив на нискоквалификувана имиграција и брзо стареење на општеството. Економијата и социјалната заштита на населението одговараат на нивото на земјите во развој со ниски примања, кои не можат да се натпреваруваат со економски развиените земји

Проблемите на современата руска економија, поврзани со системско, хронично недоволно финансирање на сите сфери во корист на војската, кратење на работни места и како последица на тоа, неизбежен раст на економските и социјалните зависни лица во општеството, кои ќе бараат сосема поинакво ниво и квалитет на економските и социјалните стандарди за државна заштита на социјалната држава, пензионерите и лицата со посебни потреби, кои денес во 2019 година страдаат од недостаток на вистинска, соодветна државна социјална и економска сигурност, недостаток на добро платени работни места и ниски пензии.

И покрај фактот дека до почетокот на септември 2022 година стапката на невработеност во Русија останала минимална, поради економскиот пад, санкциите и заминувањето на странски компании, економистите очекувале таа да се зголеми во периодот октомври-декември. Негативните прогнози за БДП во 2023 година не поттикнале брз пресврт на овој тренд  . Сепак, министерот за труд и социјална заштита Антон Котјаков објавил дека не се очекува експлозивно зголемување на невработеноста во 2023 година . Делумната мобилизација објавена во Русија на 21 септември 2022 година, според експертите, имала негативно влијание, пред сè, на работодавците, лишувајќи ги од квалификуван персонал кој тешко се заменува. . Претседателот на Superjob Алексеј Захаров изјавил дека поради делумна мобилизација, традиционалното сезонско зголемување на регистрираната невработеност не се случило . Поради одливот на голем број мажи, краткорочно се очекувало зголемување на учеството на жените и лицата над 50 години на пазарот на трудот .

И покрај месечното обновување на евиденцијата за ниска невработеност, Виктор Лиашок, виш научен соработник во лабораторијата за истражување на пазарите на трудот и пензиските системи во РАНЕПА, смета дека „*засега падот на работната сила достигна висорамнина*“. Сепак, овој ефект ќе трае само некое време, бидејќи пазарот на трудот е зацврстен со зголемената стапка на наталитет во 2000-тите и пензиската реформа. Специјалистот очекувал влошување по 2030 година, во периодот кога малата генерација од 2010 година влегува на пазарот и ефектот од пензиската реформа е исцрпен .

## Наводи

Категорија:Економија на Русија