Голема Темна Дамка

[мини|365x365пкс| Големата Темна Дамка видена од ''[Војаџер 2*]]
*'Големата Темна Дамка** (позната и како **ГДС-89** акроним од [[англиски]] за Големата Темна Дамка од 1989 година (Great Dark Spot, 1989))  била една од низата темни дамки на [[Нептун]] наизглед слични на [[Огромна Црвена Дамка|Големата Црвена Дамка]] на [[Јупитер]]. Во 1989 година, ГДС-89 била првата Голема Темна Дамка на Нептун забележана од вселенската сонда ''[[Војаџер 2]] на [[НАСА]].'' Како и дамката на Јупитер, Големите Темни Дамки се [[Антициклонска бура|антициклонски бури]]. Но, во внатрешноста речиси и да нема облаци, и за разлика од дамката на Јупитер, која постои стотици години, животниот век на дамките на Нептун се чини дека е пократок. Тие се формираат и се распаѓаат релативно често (за неколку години). Врз основа на набљудувањата направени од ''Војаџер 2'' и потоа од [[Хабл (вселенски телескоп)|вселенскиот телескоп Хабл]], се чини дека на Нептун има Голема Темна Дамка исто онолку време колку и времето кога ја нема.

== Одлики ==
Темната [[Елипса|елипсовидна]] дамка (со почетни димензии од 13.000 на 6.600&nbsp;км) на ГДС-89 била приближно голема колку [[Земја (планета)|Земјата]] и наизглед била слична со [[Огромна Црвена Дамка|Големата црвена дамка]] на [[Јупитер]]. Околу рабовите на бурата, биле измерени ветрови од 2100 километри на час, најбрз ветар забележан во Сончевиот Систем. Се смета дека Големата Темна Дамка е дупка во [[метан]]скиот облак [[Нептун|на Нептун]]. Дамката во различно време имала различна големина и форма.

Големата Темна Дамка создавала големи бели облаци врз или веднаш под слојот на [[тропопауза]]та, слични на [[цирус]]ните облаци кои ги има на висока надморска височина на [[Земја (планета)|Земјата]] . Но, за разлика од облаците на Земјата, кои се составени од [[Ледени кристали|кристали на воден мраз]], цирусните облаци на Нептун се составени од кристали на замрзнат [[метан]]. И додека цирусните облаци обично се формираат и потоа се распрснуваат во период од неколку часа, облаците во Големата Темна Дамка траеле и по 36 часа, или две ротации на планетата.

Се смета дека темните дамки на Нептун се појавуваат во [[тропосфера]]та на пониска висинска кота од посветлите бели облаци. Затоа што се одликуваат со стабилност кои можат да опстојат и неколку месеци, се смета дека тие се структура на [[Вонземски вител|вител]].

== Исчезнување ==
[[Податотека:Dark_spot_on_Neptune.jpg|мини|Темна точка на Нептун на дневна светлина (лево) и под сина светлина (десно) на фотографија од 2016 година.]]
Кога требало повторно да се фотографира дамката во ноември 1994 година од [[Хабл (вселенски телескоп)|вселенскиот телескоп Хабл]], неа ја снемало, а астрономите верувале дека или била покриена или исчезнала. Опстојувањето на придружните облаци покажувало дека некои поранешни темни дамки може да продолжат да постојат како циклони, иако тие повеќе не се гледаат како темни дамки. Темните дамки може да исчезнат кога се придвижуваат преблиску до екваторот, или можеби поради некои други непознати фактори.

Меѓутоа, во 2016 година, речиси идентична точка се појавила на северната полутопка на Нептун. Оваа нова точка, наречена **Големата Темна Дамка*' (НГДС), може да се види веќе неколку години. Не е познато дали оваа дамка е сè уште присутна на планетата, поради ограничувањата на набљудувањето со помош на телескопот Хабл. Неодамна, во 2018 година, била забележана и проучувана понова поголема темна дамка и помала темна дамка. Во август 2020 година, новата Голема Темна Дамка ненадејно престанала да се движи кон југ и ја сменила насоката, спротивно од проекциите дека бурата ќе продолжи кон екваторот, каде што веројатно би ја снемало. Скоро истовремено, била откриена помала „Темна Дамка Јуниор“ во близина на поголемата бура, за подоцна да исчезне. Ова ги навело астрономите да веруваат дека промената на движењето на бурата е можеби поврзано со создавањето на помалата бура.

== Поврзано ==
* [[Змејска бура (астрономија)]]
* [[Вонземски циклон|Вонземски вител]]
* [[Огромна Црвена Дамка|Голема црвена дамка]], слична бура на Јупитер
* [[Голема бела точка]], слична бура на Сатурн
* [[Атмосфера на Јупитер|Овална БА]]
* [[Мала темна точка]]
* [[Хиперган]]

== Надворешни врски ==
* [https://web.archive.org/web/20090207005835/http://www.windows.ucar.edu/tour/link=/neptune/atmosphere/N_clouds_GDS.html Големата Темна Дамка на Нептун од 1989 година], *Прозорци кон универзумот*
* [http://apod.nasa.gov/apod/ap960508.html Големата Темна Дамка на Нептун: Исчезна, но не ја заборавивме], *астрономска слика на денот'', 8 мај 1996 година

## Наводи

Категорија:Науката во 1989 година
Категорија:Витли
Категорија:Нептун