Виенски новогодишен концерт

**Виенски новогодишен концерт** () — концерт на класична музика изведена од страна на Виенската филхармонија, кој се одржува секоја година во утринските часови на 1 јануари во салата на Музичкото здружение во Виена, Австрија. Се емитува во живо во целиот свет, а  публиката е проценета на повеќе од 50 милиони во 73 земји во 2012 и 93 земји во 2017 година.

## Музика и изведба
Музиката што се изведува на Новогодишниот концерт секогаш вклучува дела од семејството Штраус — Јохан Штраус I, Јохан Штраус II, Јозеф Штраус и Едуард Штраус — со повремени дополнителни музички дела од други главно австриски композитори, вклучувајќи ги Јозеф Хелмесбергер Јуниор, Јозеф Ланер, Моцарт, Ото Николај (основачот на Виенската филхармонија), Емил фон Резничек, Франц Шуберт, Франц фон Супе, и Карл Микаел Цирер. Во 2009 година, музиката на Јозеф Хајдн била изведувана за првпат, заради одбележување на 200-годишнината од неговата смрт. Традиционално се изведуваат околу десетина композиции, со интервал на половина од концертот. Композициите вклучуваат валци, полки, мазурки, и маршеви. 
мини|Златната сала.

Отворањето е секогаш со брза полка, а втора комозиција е *На синиот Дунав* од Јохан Штраус синот, по што следува аплауз и честитки за новата година од музичарите до публиката. Последен е „Радетскиот марш“ на Јохан Штраус таткото, додека публиката удира со дланките во ритамот во кој се диригира. Времетраењето на целиот концерт е околу два и пол часа.

Концертот се одржува во „Златната сала“ (*Goldener Saal*) од зградата на Музикфераин од 1939 година. Емитувањето на телевизија е придружено со балетски изведби во текот на вториот дел од програмата.

Во 2017 година, оркестарот за првпат се појави во нова облека дизајнирана од Вивијен Вествуд и Андреас Кронтхалер.

## Историја
Постоела традиција за новогодишен концерт во Виена уште од 1838 година, но не со музика од семејството Штраус. Од 1928 до 1933 година, имало пет новогодишни концерти во зградата на Музикфераин, диригирани од Јохан Штраус III. Овие концерти ги пренесувала станицата за радио-дифузија „ОРФ“ (ORF).  Во 1939 година, Клеменс Краус, со поддршка од Балдур фон Ширах, осмислил концерт за новогодишните празници посветен на *Зимската воена помош* ('Kriegswinterhilfswerk'), за да се зајакне моралот на борбените линии.  По Втората светска војна, концертот продолжил да се изведува, а почетоците и идејата за концертот на нацистите биле заборавени сè до скоро.

За првпат концертот е одржан во 1939 година, под диригентската палка на Клеменс Краус, и само тогаш е одржан на 31 декември, а не на 1 јануари. Наречен бил специјален или посебен концерт, а се изведувале дела само на Јохан Штраус синот. Програмата била следнава:
*"Утрински весници", Op. 279, валцер
*"Полка за Ана", Op. 117, посветена на Марија Ана Савојска
*Чардаш од операта *[[Витез Пазман]]*
*"Царски валцер", Op. 437
*"Лесна крв", брза полка, Op. 319
*"Египетски марш", Op. 335
*"Сказни од виенските шуми", валцер, Op. 325
*"Пицикато-полка"
*"Перпетуум мобиле", музичка шега, Op. 257
*Увертира на оперетата *[[Љиљкот (оперета)|Љиљакот]]*

### Диригенти
Босковски диригирал со новогодишниот концерт од 1955 до 1979 година. Во 1980 година, Лорин Мазел бил првиот диригент на концертот кој не бил Австриец. Практиката да се менуваат диригентите била воведена во 1987 година, а првиот познат диригент со кој се започнала оваа практика бил Херберт фон Карајан, кој тогаш имал 78 години.

* Клеменс Краус, 1939, 1941–1945, 1948–1954
* Јозеф Крипс, 1946–1947
* Вили Босковски, 1955–1979
* Лорин Мазел, 1980–1986, 1994, 1996, 1999, 2005
* Херберт фон Карајан, 1987
* Клаудио Абадо, 1988, 1991
* Карлос Клајбер, 1989, 1992
* Зубин Мета, 1990, 1995, 1998, 2007, 2015
* Рикардо Мути, 1993, 1997, 2000, 2004, 2018, 2021, 2025
* Николаус Арнонкур, 2001, 2003
* Сеиџи Озава, 2002
* Марис Јансонс, 2006, 2012, 2016
* Жорж Претр, 2008, 2010
* Даниел Баренбојм, 2009, 2014, 2022
* Франц Велзер Мест, 2011, 2013, 2023
* Густаво Дудамел, 2017
* Кристијан Тилеман: 2019, 2024
* Андрис Нелсонс, 2020
* Јаник Незе-Сеген: 2026

## Посетеност

Концертот е популарен во Европа, а од неодамна и во целиот свет. За карти, потребно е посетителите да се регистрираат цела година однапред. Некои од седиштата се резервирани за австриски семејства со генерации. Концертот се емитува на телевизија преку австрискиот национален сервис „ОРФ“ од 1989 година. Исто така концертот се пренесува и на бројни радио станици низ Европа, САД и низ светот. Концертот на 1 јануари 2021 година се одржа без посетители.

## Наводи

## Надворешни врски
* Историја на новогодишниот концерт, Виенска филхармонија
* Информации (на германски јазик) , ОРФ
* Musikverein

Категорија:Нова година
Категорија:Култура на Виена
Категорија:Појавено во 1939 година