Антички роман

**Антички роман** — жанр кој датира од првиот век од нашата ера, а процветал во првите четири века; тој бил производ на Римското Царство. Точната врска помеѓу античкиот хеленистички роман и латинските романи на Петрониј и Апулеј е предмет на дебата, но повеќето научници сметаат дека двајцата римски писатели биле свесни за старогрчките романи и до одреден степен биле под нивно влијание.

Пет антички хеленистички романи или романси биле зачувани целосно од антиката: „*Калироја*“ од Харитон (средината на 1 век), „*Левкип и Клитофон“* од Ахил Татиј (почеток на 2 век), „*Дафнис и Хлое*“ од Лонг (2 век), „*Ефеска приказна*“ од Ксенофонт Ефески (крајот на 2 век) и „*Етиопика*“ од Хелиодор Емески (3 век). Исто така, постојат бројни фрагменти зачувани на папирус или во цитати, како и резимеа во *Библиотеката* од Фотиј, вселенски патријарх од 9 век. Познати се насловите на над дваесет такви антички грчки љубовни романи, но повеќето од нив биле зачувани само во нецелосна, фрагментарна форма. Ненаведените *„Метиох“ и „Партенопа“* може да бидат зачувани од она што се чини дека е верен персиски превод од поетот Онсори.

## Терминологија
Не е познат старогрчки термин за жанрот прозна фикција. Фотиј го користел зборот δραματικόν, термин што се среќава во *Поетиката* на Аристотел (1448b35; 1459a19: δραματικοὶ μῦθοι) и кој може да се преведе како „драматичен, во врска на драмите“. Фотиј го користел терминот за да ги опише делата на Хелиодор, Ахил Татиј, Јамблих и Антониј Диоген - Фотиј не ги споменува Харитон ниту Лонг:

* *Библ.* 73: ἀνεγνώσθη Ἡλιοδώρου Αἰθιοπικόν. Ἔστι δὲ τὸ σύνταγμα δραματικόν („Читај: *Етиопските приказни* од Хелиодор. Ова дело е роман“);
* *Библ.* 87: Ἀνεγνώσθη Ἀλεξανδρέως Ἀχιλλέως Τατίου τῶν περὶ Λευκίππην καὶ Κλειτοφῶντα λόγοι ηʹ. Ἔστι δὲ δραματικόν („Читај: осум книги *Историја на Леуцип и Клитофон*, од Ахил Татиј Александриски. Ова е роман“);
* *Библ.* 94: ἀνεγνώσθη Ἰαμβλίχου δραματικόν („Читај: роман од Јамблих“);
* *Библ.* 166 (Антониј Диоген), ἀνεγνώσθη Ἀντωνίου Διογένους τῶν ὑπὲρ Θούλην ἀπίστων λόγοι κδʹ. Δραματικὸν οἱ λόγοι („Читај: дваесет и четири книги за *Неверојатните авантури зад Туле*, од Антониј Диоген. Овие книги се романи“).

Алтернативно бил предложен терминот δρᾶμα (именка, од истата корен како и придавката δραματικόν). Современите писатели на англиски јазик може да ги нарекуваат овие дела „романи“ или „романси“, иако тие термини биле измислени за средновековни и модерни дела. На други европски јазици, термини сродни на „романса“ се користат на француски, германски, италијански и португалски јазик, додека терминот *новела* се користи во шпански јазикот.

## Жанр
Повеќето научници се согласуваат дека петте преживеани антички романи претставуваат кохерентен, но флексибилен жанр, но од антиката не е познато име за овој жанр. Современите литературни критичари обично ги изоставуваат проширените прозни наративи од антиката од дискусиите за романот. Не постојат јасни жанровски разлики помеѓу петте „романтични“ романи и други дела од хеленистички ката прозна фикција, како што се *„Вистинската приказна“* на Лукијан, „*[[Александрида|Александридата“]]* и „*[[Езоп|Езоповата романсата“]]*.

Според Б. П. Рирдон, за едно дело да се нарече роман треба да ги има следниве квалификации: „наративна фикција во проза - имагинативна, креативна книжевност, доволно слична на она што го нарекуваме романи за да го оправдаме терминот овде“. Оваа дефиниција му овозможила да ја прошири категоријата за да ги вклучи, покрај петте *канонски* романи, „*Магарето*“ од Псевдо-Лукијан, *„Вистинска приказна“* од Лукијан, „*Романсата за Александар* “ од Псевдо-Калистен и анонимно напишаната *„Приказната за Аполониј, кралот на Тир“.*

Иако заплетите на преживеаните романи изгледаат релативно конвенционални, подразбирајќи ја исполнетата хетеросексуална желба на убава и обично доблесна млада двојка, овој впечаток за униформност и морализам може да биде илузија создадена од подоцнежните христијани, кои одлучувале кое дело да го копираат за идните генерации. Писатели кои сега се изгубени, како што се Лолијан (автор на *„Феникиски приказни* “) и Јамблих, се чини дека биле многу поекспериментални. Сепак, преживеаните текстови (веројатно со исклучок на *„Ефеската приказна“* на Ксенофонт) покажуваат голема софистицираност во нивното справување со ликовите, наративот и интертекстуалноста. 

Две приказни вклучени од Рирдон во неговиот список на романи се зачувани само како резимеа: *„Чудата зад Туле“* од Антониј Диоген и „*Вавилонската историја*“ од Јамблих. И двете резимеа се дело на Фотиј во неговата *Библиотека*.

## Влијанија
Влијанието на романсиерите се докажува врз *Херојот и Леандер* на Мусеј, доцноантичкиот еп од Нониј насловен *Дионисијака*, врз Прокопиј, како и врз византискиот роман и византиската историографија воопшто. Благодарение во голема мера на преводите на Жак Амио, тие биле повторно откриени во раната модерна Европа и одигра влијателна улога во формирањето на модерниот роман, особено на „романтичната“ варијанта.

## Наводи

Категорија:Европска книжевност