Црвеноклуна галица

**Црвеноклуната галица** ()  е врапчевидна птица од семејството на враните (*Corvidae*), еден од двата вида на родот галици (*Pyrrhocorax*). Нејзините осум подвида се размножуваат низ планините и крајбрежните грбени од западниот брег на Ирска и Велика Британија, на исток низ јужна Европа и северна Африка до Средна Азија, Индија и Кина. Оваа птица порано била распространета и низ Македонија, но сега кај нас повеќе не се размножува.

Таа има сјајни црни пердуви и долг надолу свиен црвен клун, црвени нозе и гласен, ѕвонлив повик. Лета со лебдење и раширени примарни пердуви на крилјата. Се спарува за цел живот и живее на истата територија.

## Таксономија и систематика
Црвеноклуната галица за првпат беше опишана од Linnaeus во неговата *[[Систем на природата]]*, 1758 како *Upupa pyrrhocorax*. Преместена е во сегашниот род галици (*Pyrrhocorax*), од Мармадјук Тунстал (Marmaduke Tunstall), 1771 во неговата *Орнитологија Британика*. Името на родот потекнува од грчкото *πύρρος (purrhos)* - „со боја на оган“ и *κόραξ (korax)*- „гавран“. Единствен втор член на родот е жолтоклуната галица (*Pyrrhocorax graculus*).

Има осум подвида, иако разликите меѓу нив се многу мали:
* *P. p. pyrrhocorax*, номинираниот подвид, и најмал, ендемски е на Бринаските Острови;
* *P. p. erythropthalmus*, ( Vieillot,1817 како *Coracia erythrorhamphos*), распространет низ континентална Европа, вклучувајќи ја и Грција. Поголем е и позеленкав од номинираниот;
* *P. p. barbarus*, ( Varie, 1954), постојан жител на северна Африка и дел од Канарските Острови; во споредба со *P. p. erythropthalmus*, е поголем, има подолги крилја и опашка и перјето има позеленкав сјај;
* *P. p. baileyi*, (Austin L. Rand & Vaurie, 1955), со побледо перје; ендемски во Етиопија и зафаќа две сосема одвоени области, можно е да станува збор и за два различни подвида;
* *P. p. docilis*, (Gmelin, како *Corvus docilis*, 1774),; распространет е од Грција до Авганистан, поголем е од африканскиот подвид, со помал клун, а перјето е многу зеленкаво со малку сјај;

* *P. p. himalayanus*, (Gould, 1862 како *Fregilus himalayanus*); од Хималаите до западна Кина, се соединува со *P. p. docilis* на западниот дел од опсегот; најголем подвид, со долга опашка и со син или виолетовосин сјај на пердувите;
* *P. p. centralis*, (Stresemann, 1928); Средна Азија. Помал и не толку синкав како *P. p. himalayanus*, и разликата со следниот подвид е дискутабилна;
* *P. p. brachypus*, (Swinhoe, 1871 како *Fregilus graculus var. brachypus*); централна и северна Кина, Монголија и јужен Сибир. Сличен е со *P. p. centralis* но со послаб клун.

## Опис

Црвеноклуната галица е долга 39-40 см, има распон на крилјата 73-90 см и тежи околу 310 грама. 
Перјето ѝ е кадифеноцрно со зеленкав сјај и има долг црвен, надолу свиен клун и црвени нозе. Половите се исти, но младенчињата имаат портокалов клун и розови нозе, до првата есен и понесјајни пердуви.

Повикот ѝ е силен, ѕвонлив *чии-оу*.

## Поведение
Црвената галица е постојан жител, не е преселница, а нејзиното живеалиште се високите планини меѓу 2.000 и 2.500 метри надморска височина во северна Африка, 2.400-3.000 на Хималаите, а се лете се среќава на височина од 6.000 па дури и до 7.950 метри, на Монт Еверест.

### Исхрана

Црвената галица, главно се храни со инсекти, пајаци и други безрбетници од земјата, а најмногу со мравките кои веројатно се најзначаен дел од исхраната. Во Средна Азија стојат на диви или домашни цицачи и се хранат со нивните паразити. Иако безрбетниците го сочинуваат најголемиот дел од исхраната, сепак, тие јадат и растителна храна, како жито, јачмен и сл. 
Најчесто се хранат на испасена трева (или искосена).

### Размножување
Црвеноклуната галица половата зрелост ја достигнува на тригодишна возраст и вообичаено има по едно легло годишно. Откако ќе се спарат, остануваат заедно цел живот. Гломазното гнездо го градат во пукнатини на карпи, гребени, или копаат длабока дупка во песок (речиси 1 метар), а понекогаш и на зградите во урбаните средини (во Монголија). Однадвор е направено од груби гранки и корења, а внатре го постилаат со волна или влакна.
Несат 3-5 јајца, кремави со кафеави и сиви точки и дамки.

Женката ги инкубира 17–18 дена, а за тоа време мажјакот ја храни. Пилињата ги хранат обата родитела додека да се оперјат за 31-41 ден.
Просечниот животен век на овие птици е 7 години, но регистрирана е старост од 17.

## Статус
Црвеноклуната галица има широка распростанетост на околу 10 милиони км² и популација од 86,000 до 210,000 поединци во Европа и глобално таа не е во опаѓање. Затоа спред Црвениот список на МСЗП е вид со најмала загриженост од исчезнување.

Но, Европската популација опаднала и се фрагментирала поради загубата на традиционалното земјоделство, прогон или уништување на местата за гнездење. На некои места популацијата сега е стабилизирана, а само во Шпанија има широка распространетост. Всушност, во Европа, се смета за ранлив вид.

## Во културата

Во старогрчката митологија, оваа птица, позната како „морска врана“ се сметала за света на титанот Крон кој живеел на Калипсовиот Блажен Остров.

## Наводи

## Надворешни врски

* RSPB информации, звуци и видеа
*ARKIVE фотографии 
*Возраст и пол (PDF; 3.0 MB) од Javier Blasco-Zumeta & Gerd-Michael Heinze 
*Црвеноклуна галица на поштенски марки

Категорија:Галици
Категорија:Птици на Македонија
Категорија:Таксони опишани од Карл Линеј