open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jmol

**Jmol** — компјутерски софтвер за молекуларно моделирање на хемиските структури во 3-димензии. Jmol дава 3D претстава на молекула и може да се користи како образовна програма, или пак како истражувачка програма на пр., во хемијата и биохемијата.
Напишана е во програмскиот Јава, па може да работи на оперативниот систем Виндоус, Мекинтош, Линукс и Уникс, доколку на истите и инсталиран пакетот Јава. Станува збор за слободен софтвер објавен под лиценцата GNU Lesser General Public License (LGPL) верзија 2.0. Постојат самостојна апликација и развоен софтверски пакет, кои можат да бидат надоградени со други Јава апликации, како што се Биоклипс и Таверна.

Позната одлика на програмот е што може да биде вграден во мрежни странициза да ги прикаже молекулите на најразлични начини.
На пример, молекулите може да се претставуваат како моделите топче и стап, просторен модел, јамчест дијаграмитн.
Jmol поддржува широк спектар на хемиски податочни формати, вклучувајќи Protein Data Bank (pdb), Crystallographic Information File (cif), MDL Molfile (mol), и Chemical Markup Language (CML). Постои исто така и самостојна верзија  JavaScript во (HTML5), *JSmol*, која може да се користи на компјутери без Јава.

Програмата Jmol, меѓу другите можности, нуди алтернатива на приклучокот Chime, кој повеќе активно не се развива. Иако Jmol има многу особенсоти кои му недостасуваат на Chime, не ги содржи сите способности на, особено, модот *Sculpt*. Chime побарува приклучна инсталација и Интернет Експлорер 6.0 или Фајерфокс 2.0 на Микрософт Виндоус, или Нетскејп Кумуникатор 4.8 на Мекинтош 9. Jmol побарува инсталација на Јава и може да се користи на бројни оперативни системи. На пример, Jmol е целосно функционален на Фајрфокс, Интернет Експлорер, Опера, Гугл Хром и Сафари.

## Снимки

File:Jmol screenshot 2hvy.jpg|Кристалана структура на H/ACA кутија на RNP од *Pyrococcus furiosus*.
File:Jmol screenshot hemoglobin.png|Означување на два солени моста во хемоглобинот (хемо-групата како стапчиња долу десно).
File:Jmol screenshot zincfinger.png|Дел од презапишувачкиот фактор TFIIIA кои образуваат три постепени цинкови мотиви налик на прсти, надоврзани на дел од ДНК.
File:Jmol screenshot thermus ribosome 1jgo and 1giy.jpg|Еубактериски рибозом 70S од *Thermus thermophilus*.


## Поврзано
* Развоен хемиски пакет
* 
* Список на молекуларни графички системи
* Молекуларна графика
* Молекуларен уредувач
* Протеопедија
* PyMOL
* SAMSON

## Наводи

## Надворешни врски

* 
** Wiki with listings of websites, wikis, and moodles
* 

Категорија:Биоинформатички софтвер
Категорија:Хемсики софтвер за Линукс
Категорија:Слободен хемиски софтвер
Категорија:Слободен софтвер напишан за програмскиот јазик Јава
Категорија:Софтвер за молекуларно моделирање
Шарик Тара

мини|десно|300px|исправено

**Шарик Тара** (; ,  – , ) — турски милијардер кој ја основал фирмата Енка со Сади Ѓулчелик во 1957 година. Роден во Скопје, во 1942 година како дванаесетгодишник емигрирал во Турција. Неговиот татко Февзија Хаџихамзиќ, етнички Бошњак, бил од Прибој во Санџак, Србија. По доаѓањето во Турција неговиот татко го сменил презимето во Тара според реката Тара која тече низ Црна Гора и Босна и Херцеговина.

Шарик Тара е основач на најголемата турска градежна компанија ЕНКА, со која сега управува неговиот син Синан, исто така милијардер. Компанијата имала голема улога во Русија како изведувач и инвеститор на недвижнини. Таа поседува деловни простории, хотел и трговски центар во Москва како и 63 супермаркети, хипермаркети и трговски центри низ Русија. Енка е исто така позната како изведувач на амбасади на САД во Доминиканската Република, Екваторска Гвинеја, Холандија, Индија, Парагвај, Русија, Шри Ланка, Џибути, Непал, Босна и Херцеговина и Авганистан. Конгломератот е еден од најголемите турски производители на електрична енергија и се шири во енергетскиот сектор. Богатството на Шарик Тара е проценето на 5,2 милијарди американски долари.

Во 2006 година, советот на Град Скопје го прогласил Шарик Тара за почесен граѓанин на Скопје.

## Наводи

Категорија:Турци
Категорија:Турски стопанственици
Категорија:Почесни граѓани на Скопје
Ока (река)

мини|десно|250п|Ока во Орел.
**Ока** () — река во средна Русија, најголема десна притока на Волга. Тече низ Орловската, Тулската, Калушката, Московската, Рјазањската, Владимирската и Нижегородската област. Долга е преку . Главниот град на Русија е наречен по нејзината притока Москва.

## Име и историја
Според Макс Фасмер, името на реката доаѓа од готскиот поим *аƕа* и старогорногерманското *aha* (спор. лат. *aqua*), со значење „вода“ или „река“. Олег Трубачов смета дека името е од балтичко потекло бидејќи западниот дел на сливот бил населен од балтичкото племе Гољади пред доаѓањето на Словените.

Во средниот век во поречието на Ока спротиводно од Таруса се простирале мали државички наречени „горни кнежевства“. Во 1221 г. владимирскиот кнез Јуриј II го основал Нижни Новгород со цел да го заштити вливот на Ока во Волга како стратешко место. Истиот подоцна прераснал во еден од најголемите градови во Русија. Во XV и XVI век во средното течение на Ока бил сместен Касимскиот Ханат, околу градот Касимов).

Ока и притоката Москва биле од исклучително стопанско значење за европска Русија сè до изградбата на железниците во средината на XIX век и Московскиот Канал (Москва - Волга) во 1930-тите, поврзувајќи ја престолнината Москва со реката Волга. Сообраќајот се одвивал бавно поради многуте свијоци на овие две реки. Пример за ова е холандскиот патописец Корнелис де Браун во 1703 г., кому му требале 10 дена од Москва до Нижни Новгород. Низводната пловидба била уште побавна бидејќи пловилата морале да се влечат со бурлаци.

## Знаменитости
На реката има многу места од културно-историско значење како средновековните манастири на Муром, џамиите на Касимов, утврдените градови (кремли) на Коломна и Серпухов, спомен-куќите на Василиј Поленов и Сергеј Есенин, ископаните остатоци од Стар Рјазањ и Шуховската кула на Ока.

На левиот брег спроти градот Пушчино се наоѓа Приочко-терасниот биосферен резерват, познат како одгледувалиште на бизони.

## Поголеми притоки
* Орел
* Угра
* Жиздра
* Упа
* Протва
* Нара
* Москва
* Пра
* Осјотр
* Проња
* Пара
* Мокша
* Тјоша
* Кљазма
* Беспута

## Градови на Ока

* Орел
* Бељов
* Чекалин
* Калуга
* Алексин
* Таруса
* Серпухов
* Ступино
* Кашира
* Протвино
* Пушчино
* Коломна
* Рјазањ
* Касимов
* Муром
* Павлово
* Навашино
* Горбатов
* Ѕержинск
* Нижни Новгород

## Поврзано
* Централен федерален округ

## Наводи

## Надворешни врски
* 
* 
* Риболовен водич за Ока 

Категорија:Слив на Ока
Категорија:Реки во Русија
Категорија:Географија на Владимирската област
Категорија:Географија на Калушката област
Категорија:Географија на Московската област
Категорија:Географија на Нижегородската област
Категорија:Географија на Орловската област
Категорија:Географија на Рјазањската област
Категорија:Географија на Тулската област
Категорија:Притоки на Волга
Категорија:Реки во Московската област
Категорија:Реки во Владимирската област
Категорија:Реки во Калушката област
Категорија:Реки во Нижегородската област
Категорија:Реки во Орловската област
Категорија:Реки во Рјазањската област
Категорија:Реки во Тулската област
Младен Крстајиќ

**Младен Крстајиќ** (српски:, Младен Крстајић; роден на 4 март 1974 година) — српски фудбалски менаџер и поранешен фудбалер, кој играл како центарален одбранбен играч. Тој е сегашен селектор на репрезентацијата на Србија .На ФИФА Светско Првенство 2006 година, тој ја претставувал репрезентацијата на Србија и Црна Гора.

## Почетокот на животот
Младен Крстајиќ е роден во Зеница, СР Босна и Херцеговина, СФР Југославија, од мајка србинка од Бијељина и татко црногорец од Жабљак. Тој израснал во Босна и играл во младите тимови на Челик од Зеница (1984-1992). Поради војната во Босна, тој и неговото семејство се преселиле во Србија.

## Клупска кариера

## Наводи

Категорија:Живи луѓе
Категорија:Родени во 1974 година
Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2006
Категорија:Фудбалски дефанзивци
Категорија:Фудбалери од Бундеслигата
Категорија:Фудбалери на ФК Шалке 04
Категорија:Фудбалери на ФК Партизан
Категорија:Фудбалери на ФК Вердер Бремен
Категорија:Српски фудбалери
Категорија:Срби во Босна и Херцеговина
Категорија:Српски фудбалски тренери
Категорија:Фудбалски тренери на Светското првенство во фудбал 2018
Категорија:Луѓе од Зеница
Оскар Рамирес

**Оскар Антонио Рамирес Ернандес** (; роден на 8 декември 1964), е поранешен костарикански фудбалер кој играл како играч од средниот ред, и моментален селектор на фудбалската репрезентација на Костарика.

Во текот на првата половина на 2010ите, тој го предводел тимот на Алахуеленсе во две одделни наврати. Се смета како најуспешен тренер во клупската историја, со освоени пет титули. Кратко време по неговото второ заминување, тој бил назначен како тренер на фудбалската репрезентација на Костарика.

## Наводи

Категорија:Родени во 1964 година
Категорија:Живи луѓе
Јане Андерсон

**Јане Олоф Андерсон** (роден на  година во ) — шведски фудбалски тренер и поранешен играч. Во моментот е селектор на Шведската репрезентација.

## Кариера

Јане Андерсон во текот на својата клупска тренерска кариера бил на чело на ФК Алетс, ФК Лахолмс, ФК Ергрите и ФК Норкепинг. Во 2016 година застанал на селекторското место на Шведска. Со екипата на ФК Норкепинг ја освоил титулата во Шведска.

## Наводи

Категорија:Живи луѓе
Категорија:Шведски фудбалери
Категорија:Шведски фудбалски тренери
Категорија:Фудбалски тренери на Светското првенство во фудбал 2018
Станислав Черчесов

**Станислав Черчесов** (роден на  година во ) — руски фудбалски тренер и поранешен играч на позиција голман. Во моментот е селектор на Руската репрезентација.

## Надворешни врски

*
*Profile at RussiaTeam 

Категорија:Живи луѓе
Категорија:Луѓе од Северна Осетија-Аланија
Категорија:Советски фудбалери
Категорија:Руски фудбалери
Категорија:Фудбалери на Европско првенство 1992
Категорија:Фудбалери на Светско првенство 1994
Категорија:Фудбалери на Европско првенство 1996
Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2002
Категорија:Фудбалери на ФК Аланија Владикавказ
Категорија:Фудбалери на ФК Спартак Москва
Категорија:Фудбалери на ФК Локомoтив Москва
Категорија:Фудбалери на ФК Динамо Дрезден
Категорија:Фудбалери на ФК Тирол Инсбрук
Категорија:Фудбалски голмани
Категорија:Тренери на ФК Спартак Москва
Категорија:Тренери на ФК Жемчужина Сочи
Категорија:Тренери на ФК Ахмат Грозни
Категорија:Тренери на ФК Амкар Перм
Категорија:Тренери на ФК Динамо Москва
Категорија:Тренери на ФК Легија Варшава
Категорија:Руски фудбалски тренери
Категорија:Селектори на фудбалската репрезентација на Русија
Категорија:Селектори на фудбалската репрезентација на Казахстан
Категорија:Фудбалски тренери на Купот на конфедерации 2017
Категорија:Фудбалски тренери на Светското првенство во фудбал 2018
Оге Харејде

**Оге Фритјоф Харејде** (;  - ) — норвешки фудбалски менаџер,  од 2015 година селектор на данската фудбалска репрезентација. Во својата играчка кариера, тој играл за Хјод и Молде во Норвешка како и Манчестер Сити и Норич Сити во Англија. Харејде настапил  50 пати  за фудбалската репрезентација на Норвешка.

Како тренер, Харејде има освоено титули во сите Скандинавски земји, Во Шведска со Хелсеинборг во 1999 година и со Малме во 2014 година, во Данска со Бронби во 2001-02 година и во неговата родна Норвешка со Розенборг во 2003 година. Харејде бил на чело на репрезентацијата на Норвешка од 2003 до 2008 година.

## Наводи

Категорија:Норвешки фудбалери
Категорија:Норвешки фудбалски тренери
Категорија:Фудбалски дефанзивци
Категорија:Фудбалери на ФК Манчестер Сити
Категорија:Фудбалски тренери на Светското првенство во фудбал 2018
Оскар Табарес

**Оскар Вашингтон Табарез Склаво** (; роден на 3 март 1947), познат и како *Ел Маестро* (*Наставникот*), е уругвајски фудбалски менаџер и поранешен играч, кој играл и како одбранбен играч. Тој во моментов е селектор нарепрезентацијата на Уругвај.

По завршувањето на ненаметливата кариера како играч и по работното искуство како наставник во основно училиште, Табарез започнал со богата кариера кој трае повеќе од 30 години и во која се вклучено тренирање на фудбалски клубови во Колумбија, Аргентина, Италија и Шпанија. Тој го водел Уругвајската фудбалска репрезентација од 1988 до 1990 година, а повторно се вратил на работа во репрезентацијата по вторпат во 2006 година. Тој го водеше тимот до четвртото место во 2010 ФИФА Светско Првенство 2010 и до победата и освојувањето наCopa América во 2011. Со Табарез, Уругвај се квалификува на три Светски Првенства, достигнувајќи во вториот круг на 16 екипи во два наврати, и еднаш во полуфиналето. Во октомври 2017 под водство на Табарез Уругвај се квалификува на светското фудбалско првенство по четврти пат.

## Наводи

Категорија:Живи луѓе
Категорија:Родени во 1947 година
Категорија:Тренери на ФК Милан
Категорија:Фудбалски дефанзивци
Категорија:Тренери на ФК Каљари Калчо
Категорија:Уругвајски фудбалери
Категорија:Уругвајски фудбалски тренери
Категорија:Фудбалски тренери на Светското првенство во фудбал 2018
Финале на УЕФА Лигата на шампиони во 2007 година

**Финале на УЕФА Лигата на шампиони во 2007 година** — фудбалски натпревар што се одржал на Олимпискиот стадион во Атина, Грција, на 23 мај 2007 година, за да одлучи за победникот на Лигата на шампионите 2006-07. На натпреварот се натпреварувале ФК Милан од Италија и ФК Ливерпул од Англија. Милан победил во натпреварот со резултат од 2:1. Со освојувањето на купот, Милан дошол до својот седми успех во Европскиот куп.

## Наводи

## Надворешни врски

Категорија:Фудбалот во 2007 година
Категорија:Финалиња на Лигата на шампионите
Категорија:Натпревари на ФК Милан
Категорија:Натпревари на ФК Ливерпул
Баф

thumb|Штанд на компанијата Баф на модна ревија за време на зимата во 2010 година
**Баф** (на англиски *Buff*) е вид на облека како марама која се користи како заштита при занимавање со спорт на отворено. Името го добила по фирмата која почнала да ги прави па од тогаш секој тип на марама со оваков облик се нарекува со ова име. Сепак право на името го има компанијата која ги создала, Buff S.A., во 1992 година и доаѓа од Игуалада, во близина на Барселона во Каталонија, Шпанија.

Баф го дизајнирал Жуан Рохас во 1991 година као заштита од ветер за време на возење на мотоцикл. Тоа е марама во облик на цевка од микрофибер тканина, која може да се обликува по желба. Може да се носи како капа, шал, трака за глава, бандаж, маска за лице, како марама во пиратски или сахара стил. Често ја носат рекреативни тркачи во текот на зима како маска преку устата и носот да би се заштитиле од директено вдишување на ладен воздух. Таа е доволно тенка за да при подлабоко вдишување не смета при вдишувањето, а бргу се суши, затоа што при вдишување поради кондензација лесно се навлажнува.


Слика:Buff-folded.JPG|Свиен баф со лого на произведувачот
Слика:Buff-wristband.JPG|Баф носен околу рака


## Наводи

## Надворешни врска
*  

Категорија:Облека
Бабин Камен

**Бабин Камен** — планински врв на Кораб, во западниот дел на Македонија. Се наоѓа во јужниот дел на планината Кораб, на нејзината источна падина одвоен во источен правец од главниот планински срт, а во западен правец се издигнува на гребенот Осој над селото Тануше. Неговата надморска височина изнесува 1936 метри, и има многу забележителен зашилен (шпицест) изглед, а поради својата голема стрмнина има доста величествен изглед погледнат од сите страни од околу. На северната падина под врвот има густа шума, додека на јужната падина има голем број на карпести облици. Непосредно на запад преку планинското седло на циркот Долни Чардак во кое се наоѓаат ледничките езера Бачилско Езеро, Бабино Езеро, Средно Езеро и Долно Езеро е поврзан со врвот Бачилски Камен.

Категорија:Врвови во Македонија
Категорија:Корапски врвови
Шкртец

**Шкртец** — високопланински превој на планината Кораб во западна Македонија. Превојот Шкртец е висок 2.020 метри надморска височина и ги поврзува средишниот и јужниот дел на планината Кораб. Се наоѓа на главниот срт на протегање на планината Кораб, а по него води и македонско-албанската државна граница. Ги поврзува врвот Шупла Стена на север и Плоча на југ.

## Наводи


Категорија:Планински превои во Македонија
Категорија:Кораб
Тимин

**Тиминот **е една од четирите азотни бази кои влегуваат во состав на ДНК (останатите се аденин, гванин и цитозин). Тиминот, уште познат и како 5-метилурацил, претставува пиримидинска азотна база, бидејќи е дериват на хетероцикличното соединение пиримидин. Во составот на РНК молекулите, тиминот е заменет со азотната база урацил. Тиминот првпат бил изолиран во 1893 година од страна на Албрехт Косел и Алберт Нојман од ткиво на телешки тимус, па оттука и неговото име.

## Деривација
Како што сугерира неговото алтернативно име (5-метилурацил), тиминот се добива со метилација на урацилот на неговиот 5-ти јаглероден атом. Во ДНК молекулите, тиминот (Т) се врзува за аденин (А) преку две водородни врски, со што се стабилизира завојната структура на ДНК.

Врзан за шеќерот деоксирибоза, тој го гради нуклеозидот дезокситимидин (или скратено тимидин). Тимидинот може да се фосфорилира со најмногу три фосфатни групи, создавајќи dTMP (дезокситимидин монофосфат), dTDP (дезокситимидин дифосфат) или dTTP (дезокситимидин трифосфат).

Една од честите мутации на ДНК вклучува два соседни тимина или цитозин, кои, во присуство на ултравиолетова светлина, можат да формираат тимински димери, предизвикувајќи "чворга" во структурата на двојната завојница, која ја спречува нормалната функција на ДНК.

Во третманот на канцерогените заболувања, тиминот, кој се наоѓа во состав на ДНК, може да биде мета на дејството на лекот 5-флуороурацил (5-ФУ), бидејќи 5-FU делува како метаболен аналог на тимин (во синтезата на ДНК) или урацил (во синтезата на РНК). На овој начин се инхибира синтезата на ДНК во злоќудните клетки кои активно се делат.

Тиминските бази често се оксидираат во хидантоини по смртта на организмот.

## Теоретски аспекти
Во март 2015 година, научници од НАСА објавиле дека, за првпат, успеале да синтетизираат во лабораторија, во услови кои симулираат вселенски простор, азотни бази како урацил, цитозин и тимин, со употреба на пиримидин како почетен материјал. Според научниците, пиримидинот, кој пред тоа веќе бил откриен во метеорити, може да се формира во црвените џинови и во космичките прашини и гасни облаци. Тиминот најверојатно се формира на космичките тела од кои потекнуваат метеоритите, но не може да опстане на нив, бидејќи брзо се разградува по пат на оксидација со водород пероксид.

## Поврзано

* Азотна база
* Пиримидин
* Тимидин
* ДНК

## Наводи

## Надворешни врски

* Масен спектар на тимин<br />
* Infoplease енциклопедија (на анг.)
* Science Aid: Структура и Репликација на ДНК<br /> (на анг.)

Категорија:Азотни хетероциклични соединенија
Категорија:Нуклеински киселини
Категорија:ДНК
Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ
Амониум бикарбонат

**Амониум бикарбонат** е неорганско соединение со хемиска формула (NH4)HCO3. Соединението има повеќе имиња, со оглед на неговата долготрајна примена. Хемиски, тоа претставува бикарбонатна сол на амониумовиот јон. Претставува безбојна цврста супстанца која брзо се разложува на јаглерод диоксид, вода и амонијак.

## Наводи

Категорија:Бикарбонати
Категорија:Амониумски соединенија
Категорија:Кисели соли
Црногорска капа

мини|десно|Црногорска капа
мини|десно|Богато украсени капи со четири оцила на кралот Никола и кралицата Милена
мини|Црногорска капа со монограмот на кралот Никола.

**Црногорска капа** е традиционална капа, дел од црногорската народна носија, која ја носат Црногорци те и Црногорските Срби.
Милорад Медаковиќ во книгата „Животот и обичаите на Црногорците“ (*Живот и обичаји Црногораца*) од  (1860 .. стр. 174) го наведува податокот  дека фустаните се со ист крој како во старите времиња, а  дека капите се изменети. Порано носеле кожени капи, тогаш мали, плитки, црно-црвени капи.

## Одлики
Капата е во форма на рамен цилиндар, горната површина е со темноцрвена боја и се нарекува тепелак, а заобиколена е со црн раб кој се нарекува  деревија. Еден дел од тепелакот е заобиколен со пет златни нишки , во чиј центар се наоѓале везени иницијали на сопственикот на капа или владетелот  ("*Д.I.*", "*Н.I.*"), крст и четири оцила, кои претежно се толкуваат како четири букви „С“, што е народно, но не и хералдичко објаснување, но постојат и други верзии, како онаа со шесткрака  ѕвезда и ѕвезда петокрака која се носела за време на комунизмот. Формата на капата останала непроменета, но везот по потреба се менувал.
Капата првпат се појавила во времето на Петар I. На првата капа везот бил околу капата (на деревија) и ја носеле кулукџиите (членови на Кулук). Перјаници на капите ги ставале почетните букви на својата нахија. Покрај златнот вез, Црногорците на капите ги ставале грбовите за означување на општествена припадност. Сенаторите, капетаните и перјаниците носеле различни грбови и во случај на нивна деградација морале да ги отстранат од капите. Црногорските офицери носеле народни носии и грбови накапите сè до воведување на воените униформи во [(1910)] година.
Црногорската капа е слична со личката и херцеговската капа, како и капата која е традиционално носена во Рисан. Конечниот дизајн, оној што денес се користи, според легендата, го направил познатиот црногорски владетел и писател Петар II Петровиќ Његош, кој го изразил симболизмот на боите, на пример црвената боја на тепелакот ја  симболизира крвта на  луѓето кои загинале во 1389 година на Косово, црниот раб ја претставува коротата т.е. жалта за нив,  а петте златни нишки ги симболизираат вековите кои Срби те ги поминале под турска  власт.
Низ историјата, црногорската капа имала неколку различни имиња. Меѓу нив се и " ваљана", *бијела*, " кариклија",  " завратка".  Денес едноставно се нарекува "црногорска капа".
Крст со четири очила, како мотив на капа, не се појавувал пред 1918 година (странски патописци наведуваат виножито, иницијали на владетели и сл.).

## Поврзано
* Црногорци
* Црна Гора
* Личка капа

## Наводи

## Литература
* Историјски лексикон Црне Горе/Daily Press/Подгорица 2006.

Категорија:Црногорска народна носија
Категорија:Српски народни носии
Категорија:Црна Гора од (1785—1852)
Категорија:Капи
Пирамида во Чолула

:*За другите значења на поимот видете ја [[Пирамида (појаснување)|страницата за појаснување]].*

десно|250п|мини|Реставрирано скалиштето на пирамидата во Чолула

**Голема пирамида во Чолула** или **Тлачиуалтепетл** (наватл: *Tlachihualtepetl*, вештачка планина) е голем археолошки споменик крај градот Чолула во централно Мексико. Тоа е најголемиот споменик во светот и најголема средно американска пирамида по обем.

[лево|250п|мини|Голема пирамида во Чолула. Се гледа вулканот [Попокатепетл во позадината.]]

Оваа пирамида со храмот создадена е во периодот од 2 век п. н. е до раниот 16 век. Таа била посветена на богот Квецалкоатл. Нејзината основа е 450 пати х 450 метри, а висока е 66 метри. Нејзиниот обем изнесува 4,45 милиони m³, што е речиси една третина повеќе од Кеопсовата пирамида во Египет. Астеките верувале дека еден од боговите ја изградил оваа пирамида.

Денес пирамидата во Чолула дава впечаток на природна височинка. На нејзиниот врв се наоѓа Богородичната црква. Црквата ја подигнале Шпанците во 1594 година на местото каде што се наоѓал индискиот храм. Поради значајноста на оваа црква, која стана место за поклонение, пирамидата е ископана и реставрирана само во мал дел. Во самата пирамида археолозите ископале околу 8 километри тунели.

## Надворешни врски
* Пирамида во Чолула 

Категорија:Мексикански цивилизации
Категорија:Мексиканска култура
Категорија:Пирамиди
Калпак

200пк|мини|десно|Дервиши сО калпациО
**Калпак** (од турски:kalpak [kaɫpak]; казашки: қалпақ, бугарски и српски: калпак, киргиски: калпак) – вид на капа.

## Изглед
Таа е висока и има вертикална форма. Вообичаено се изработува од кожи на овци. Таа е дел од традиционалната машка  носија во земјите као што се: Бугарија, Србија, Турција, Иран, земјите од Средна Азија и Кавказ. Зборот „калпак“ е составен дел од етонимите од туркиската група: "Каракалпак" (буквално "црн калпак").
200пк|десно|мини|Киргистанец со калпак00

## Наводи

Категорија:Капи
Категорија:Иранска култура
Категорија:Кавказ
Никаб

[thumb|150px|Никаб, [Јемен]]
150п|десно|мини|Жени во Турција под Никаб
[150п|десно|мини|Никаб, [Калифорнија]]

**Никаб** (арапски **نقاب‎‎** „вел или маска") — ткаенина со која некои арапски жени првенствено со исламска вероисповед го прекриваат лицето.

По правило се изработува од црна ткаенина. Никаб треба да се разликува од останатите муслимански женски носии, на пример од бурка која за разлика од никабот го покрива целото тело, а не само лицето. Никаб е најраспространет во земјите од [Арапски Полуостров] Арапскиот Полуостров)], како што се [Саудиска Арабија, Јемен, Катар, Кувајт, Оман, Бахреин и Обединети Арапски Емирати.

## Потекло
Се смета  дека носењето на вел на лицето потекнува од  Византиското царство, а станало дел од исламската култура при арапско освојување на Блискиот Исток.

## Никаб во исламот
Според законите на Шеријатот, жените се обврзани да носат само хиџаб, кој за разлика од никаб ја покрива само косата. Јусуф Карадави, исламски теолог, смета дека носењето никаб не е задолжителен ниту пожелен начин на облекување на жени од исламска вероисповед.
Објаснување за носење на никаб, потекнува од Коранот. Познато е дека Мухамед имал многу жени, кои морале да се покриваат во присуство на мажи кои не ги познавале. Меѓутоа Коранот особено наведува дека жените на пророкот Мухамед имале поинаков стандард во однос на другите муслиманки.

## Принудување, контроверзии и забрани
Покривањето на лицето за време на [Талибани] талибански](https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B8%5D_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8)те окупации на Авганистан било задолжително, а секоја непослушност била строго казнувана. Во Саудиска Арабија сите муслиманки морале да носат вел преку лицето во светите места како што се Мека и Медина. Во 2008 година верскиот поглавар на Мека, Мухамед Хабадан ги повикал жените да носат вел кој ќе им го открива само едното око, за да останатите муслиманки бидат обесхрабрени и да престанат да се шминкаат.

Во многу земји постои забрана за носење на никаб или бурки на јавни места. Во СФРЈ било забрането носење на никаб или присилување на жените да го носат со цел еднаквост помеѓу мажите и жените.. На 24 април, 2010 година белгиските власти го усвоиле законot со кој се забранува носење на каква било прекривка на лицето која би го направила  лицето непрепознатливо. Иако овде не се споменувале бурка и никаб, овој закон практично ги забранува во јавноста. На 13 јули 2010 година францускиот парламент исто така вовел забрана за носење на исламски прекривки кои го сокриваат лицето.

## Наводи

## Поврзано
* Бурка
* Хиџаб

Категорија:Арапска култура
Категорија:Исламска облека
Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ
Категорија:Арапски зборови
Рак (кована пара од 2018 година)

**Рак** — кована пара за колекционерски цели издадена од страна на Народната банка на Република Македонија во 2018 година.

## Опис
### Лице
На лицето, во средишниот дел на монетата се прикажани четири атласа кои го држат небото и круг со симболите на сите хороскопски знаци. На вметнато кобалтно стакленце е претставена слика на северното небо со ѕвездата Северница во средината, опкружена со соѕвездието Рак. Во долниот дел е претставен цртеж на Сончевиот Систем. Во позадината е прикажан дел од картата на небото. Во долниот дел од лицето на парата е прикажан Грбот на Република Македонија и годината на издавање на монетата - „2018“. Исто така, прикажани се и натписите на македонски јазик: „Република Македонија“ и „100 денари“.

### Опачина
Во горниот дел од опачината е претставена слика на рак од ѕвездениот атлас „Firmamentum Sobiescianum“, создаден од страна на Јоханес Хевелиј на крајот од 17 век. Сликата на хороскопскиот знак Рак и неговото соѕвездие се претставени и на вметнато кобалтно стакленце. Во горниот дел исто така е претставен симболот на хороскопскиот знак Рак. Во долниот дел е претставена златна слика на рак на позадина од цртеж на кој е претставен Сончевиот Систем. На левата страна се прикажани латинското име на хороскопскиот знак – „CANCER“ и ознаката „Ag925“.

## Поврзано
* Рак (соѕвездие)
* Рак (хороскопски знак)

## Наводи

## Надворешни врски
* Кована пара за колекционерски цели: „Рак“ — НБРМ

Категорија:Ковани пари за колекционерски цели на НБРМ
Џамија (Тработивиште)

**Џамија (Тработивиште)** — главна и единствена џамија во селото Тработивиште, во Општина Делчево, Македонија.

## Историја

Според информации од Исламската верска заедница, џамијата е стара околу три века и била изградена од Челеби Заде додека престојувал во овие краеви, а е посветена на Мухамед Ибин Ибрахим-ага.

Обновата на џамијата завршила во 2016 година и траела две години. Истата била финансиски поддржана од приватен стопанственик по потекло од селото Тработивиште, Ферки Демировски.

## Наводи

Категорија:Тработивиште
Категорија:Џамии во Општина Делчево
Категорија:Џамии во Штипското муфтиство
Тработивишка парохија

**Тработивичка парохија** — православна парохија на Македонската православна црква - Охридска архиепископија, дел од Делчевското архијерејско намесништво на Брегалничката епархија. Парохиски свештеник е Васко Шонтевски. Во состав на оваа парохија се селата: Тработивиште, Разловци, Вирче, Стар Истевник, Нов Истевник и Стамер.

## Цркви

Ова е список на црквите во парохијата. Можно е списокот да е нецелосен.

## Поврзано
* Делчевско-каменичка епархија

## Наводи

## Надворешни врски


Категорија:Делчевско-каменичка епархија
Категорија:Парохии на МПЦ
Работно место (филм од 1961)

**Работно место** (италијански: *Il Posto*) - италијански филм од 1961 година, во режија на Ермано Олми. Главните улоги ги толкуваат: Сандро Панзери и Лоредана Дето. Филмот има освоено пет награди на филмските фестивали, меѓу кои и три награди на Венецијанскиот филмски фестивал.

## Синопсис
Доменико (го игра Панзери) е младо момче од провинцијата кое се пријавува за работа во голема фирма во Милано. На тестирањето ја запознава Антонјета (ја игра Дето) и се вљубува во неа. Потоа, двајцата добиваат известување дека се примени на работа, но привремено Доменико работи како курир. Доменико и Антонјета работат во различни згради, така што тој никако не може да ја сретне. Најпосле, тој успева да ја види и таа го кани на новогодишната прослава што ја организира нивната фирма. Доменико оди на прославата, но Антонјета не се појавува. На крајот од филмот, по смртта на еден службеник, се ослободува работно место за Доменико. Кога седнува на својата работна маса, Доменико сфаќа дека тука ќе остане заробен целиот живот.

## Наводи

Категорија:Италијански филмови
Категорија:Филмови на италијански јазик
Категорија:Филмови од 1961 година
Категорија:Црно-бели филмови
Категорија:Филмови на Ермано Олми
Категорија:Филмови со Лоредана Дето
Категорија:Филмови со Сандро Панзери
Категорија:Неореализам
Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Тработивиште

**Успение на Пресвета Богородица** — главна селска црква во пијанечкото село Тработивиште, а воедно и парохиски храм на Тработивишката парохија.

Црквата се наоѓа во непосредна близина на самото сретсело.

## Историја

Црквата била изградена во 1973 година врз основа на темели од стара црква. Била осветена од тогашниот митрополит Злетовско-струмички Наум.

## Архитектура
### Фрескоживопис

Црквата не е зографисана, а иконите во внатрешноста се од  век од непознат автор.

## Галерија


Податотека:Бунар во црковниот двор на црквата во Тработивиште.jpg|Бунар во црковниот двор
Податотека:Влез во црквата во Тработивиште.jpg|Влезот во црквата
Податотека:Влезот во црквата во Тработивиште.jpg|Поглед на црквата
Податотека:Помошен објект во црквата во Тработивиште.jpg|Помошен објект во црковниот двор
Податотека:Фреска на црквата во Тработивиште.jpg|Фреска пред влезот во црквата


## Поврзано
* Тработивиште
* Брегалничка епархија
* Делчевско архијерејско намесништво
* Тработивишка парохија

## Наводи

## Надворешни врски

Тработивиште
Категорија:Тработивиште
8 ½ (филм)

**„Осум и половина“** — италијански филм од 1963 година, во режија на Федерико Фелини. Главните улоги ги толкуваат: Марчело Мастројани, Клаудија Кардинале, Сандра Мило, Росела Фалк, Анук Еме, итн. Филмот има освоено 18 награди на филмските фестивали, меѓу кои и две награди „Оскар“.

## Синопсис
Филмскиот режисер Гвидо Анселми (го игра Мастројани) се наоѓа во креативна криза и заминува на одмор во една бања. Подготовките за новиот филм почнуваат, а тој постојано е под притисок од продуцентот и од глумците кои го измачуваат со своите барања, но тој нема никаква идеја за новиот филм. Во бањата пристигнува неговата љубовница Карла (ја игра Мило), но подоцна доаѓа и жена му Лујза (ја игра Еме). Така, тој е растргнат од проблемите со филмот, влошените односи со сопругата, спомените од детството, католичкото воспитување, жените што ги сакал, итн. Во последен миг се појавува и неговата омилена глумица Клаудија (ја игра Кардинале), но ниту таа не му помага во разрешувањето на креативната криза. Најпосле, нестрпливиот продуцент организира коктел на кој го најавува почетокот на снимањето, но режисерот нема што да изјави пред насобраните новинари. На крајот од филмот, тој ги собира сите присутни кои, фатени за раце, парадираат на бината....

## Наводи

Категорија:Италијански филмови
Категорија:Филмови на италијански јазик
Категорија:Филмови од 1963 година
Категорија:Црно-бели филмови
Категорија:Филмови на Федерико Фелини
Категорија:Филмови со Марчело Мастројани
Категорија:Филмови со Анук Еме
Категорија:Филмови со Сандра Мило
Категорија:Филмови со Клаудија Кардинале
Категорија:Филмови на француски јазик
Категорија:Филмови на англиски јазик
Хипоксантин

**Хипоксантинот** е природен пурински дериват. Повремено се наоѓа како составен дел на нуклеинските киселини, каде што е присутен во антикодонот на тРНК во форма на неговиот нуклеозид инозин. Тој има тавтомер кој е познат како 6-хидроксипурин. Хипоксантинот е неопходен додаток во одредени култури на клетки, бактерии и паразити, како подлога и извор на азот. На пример, тој е неопходен супстрат во култури на паразитот на маларија, бидејќи *Plasmodium falciparum* бара извор на хипоксантин за синтеза на нуклеински киселини и за енергетски метаболизам.

Во август 2011 година, НАСА објавила дека хипоксантин и сродни органски молекули, вклучувајќи ги и основните азотни бази на ДНК и РНК, аденин и гванин, се откриени во метеорити пронајдени на Земјата, што укажува на тоа дека тие може да се синтетизираат во вселената.
## Реакции
Хипоксантинот е еден од производите на дејството на ксантин оксидазата на ксантин. Сепак, почесто во процесите на деградација на пурините, ксантинот се формира со оксидација на хипоксантинот под дејство на ензимот ксантин оксидоредуктаза.

Хипоксантин-гванин фосфорибозилтрансферазата го претвора хипоксантинот во инозин монофосфат (IMP) во патот на нуклеотидното спасување (селвиџ патот).

Хипоксантинот е, исто така, производ на спонтана деаминација на аденинот. Поради неговата сличност со гванинот, спонтаната деаминација на аденинот може да доведе до грешка во транскрипцијата / репликацијата на ДНК, бидејќи хипоксантинот има способност водородно да се врзува со цитозин.

## Наводи

Категорија:Пурини
Категорија:Хетероциклични соединенија
Категорија:Азотни хетероциклични соединенија
Категорија:РНК
Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ
Португалци

мини|Знаме на Португалија
мини|Карта на португалската дијаспора во светот
**Португалци** (португалски: *Portugueses*) е израз кој во поширока смисла ги означува жителите на Португалија, додека во потесна смисла означува романска етничка група чијашто татковина е Португалија. Португалците јазично се дефинирани со користење на португалскиот јазик, и во помала мера култура чиј главен темел е христијанската римокатоличка вера.

Португалците своето потекло го влечат од древните жители на Иберискиот Полустров - ибериски и келтски племиња (Келтибери), од кои најпознати се Лузитанците - кои за време на римската власти се помешале со латинските доселеници и на тој начин се романизирани. Покрај нив, иако помалку, на создавањето модерна португалска нација имале блијание и германските освојувачи за време на Големата преселба на народите - Визиготи и Свеви, а во португалскиот етнички корпус, исто така, можат да се најдат Феникијци, Арапи, Маври и Бербери.

Денес, во државата Португалија има околу 10 милиони Португалци. Благодарение на повеќевековната португалска колонијална империја постојат значајни заедници на Португалци во земјите како Ангола, Шри Ланка, Мозамбик, Макао и Источен Тимор. Поради економските емиграции во XX век, посебно интензивирани со влезот на Португалија во Европската Унија, создадени се и бројни португалски заедници во западноевропските земји, но и во многу делови на Северна Америка, особено Канада.

За Португалци, може да се сметаат и најмалку 35% од денешните Бразилци.

## Надворешни врски

Категорија:Португалци
Категорија:Народи во Европа
Категорија:Романски народи
Горан Калоѓера

**Горан Калоѓера** (, ) — хрватски славист и македонист,  редовен
професор по македонистика и кроатистика на Универзитетот во Риека, Хрватска.

## Животопис
Калоѓера е роден на 20 март 1951 година во Дубровник, Хрватска. Во 1969 година се запишал на Филозофскиот факултет во Загреб на групите: југословенски јазици и книжевности (кроатистика и јужнословенски филологии, компаративна книжевност) и во 1974 година дипломирал на истиот факултет. Во 1976 запишал постдипломски студии од поновата хрватска книжевност на Филозофскиот факултет во Загреб. Во 1981 година се вработил како асистент на Катедрата за македонски јазик и книжевност при Педагошкиот факултет во Риека, а во 1982 година
започнал со предавањата и семинарите на групата Македонска книжевност и македонски јазик. Во 1982 година се здобил со звањето магистер на науки на Филозофскиот факултет во Загреб со темата: *Книжевното дело на Јосип Еуген Томиќ*, а во 1985 година докторирал на темата „*Македонско -хрватските и хрватскомакедонско-книжевни врски од нивните
почетоци до 80-тите Години на XX век*“ на Филозофскиот факултет во Риека. Во 1986 година се стекнал со звањето доцент, во 1990 станал вонреден професор, а 1992 ja основал, конципирал и напишал наставната и изведбената програма за новата група Хрватската книжевност во европскиот контекст. Во програмата е застапена и македонската книжевност. Во 1996 година бил избран за редовен професор. Од 1996 до 2000 година бил декан на Филозофскиот факултет во Риека, а во 2000 година бил избран за проректор за настава при Ректоратот на Универзитетот во Риека. Проф. Калоѓера е член на Хрватското филолошко друштво од Риека, на Матица Хрватска од Риека, почесен член
на Културното друштво „Илинден“ од Риека и почесен член на Друштвото на писателите на Македонија. Како дипломиран компаратист проф. Калоѓера интензивно се занимавал со
проучувањето на хрватскомакедонските книжевни допири, притоа се ориентирал главно на XIX век и книжевноста помеѓу двете светски војни со посебен осврт и студии за
Рациновиот престој во Хрватска. Исто така ги изучува браќата Миладиновци, Рајко Жинзифов, Кузман Шапкарев и Григор Прличев. Има издадено 6 македонистички книги и повеќе од 32 македонистички прилога и над 82 книжевни критики за повеќе автори.
Од 2010 година бил почесен конзул на Македонија во конзулатот во Риека, Хрватска.

## Наводи

Категорија:Хрватски македонисти
Црква „Св. Никола“ - Вирче

**Свети Никола** — главна селска црква во пијанечкото село Вирче.

Црквата се наоѓа во непосредна близина на самото сретсело.

## Историја

Црквата била изградена во 1857 година. Не е познато кога и од кој архијерер е осветена.

## Архитектура
### Фрескоживопис

Црквата не е зографисана, а иконите во внатрешноста се од  век од непознат автор.

## Галерија


Податотека:Камбанаријата на црквата „Св. Никола“ во Вирче (1).jpg|Камбанаријата во црковниот двор
Податотека:Влезот во црквата во Вирче.jpg|Влезот во црквата
Податотека:Црквата и задружниот дом во Вирче.jpg|Поглед на црквата на сретсело со задружниот дом
Податотека:Камбанаријата на црквата „Св. Никола“ во Вирче (2).jpg|Малата камбанарија на црквата


## Поврзано
* Вирче
* Брегалничка епархија
* Делчевско архијерејско намесништво
* Тработивишка парохија

## Наводи

## Надворешни врски

Вирче
Категорија:Вирче
Црква „Св. Ѓорѓи“ - Град

**Свети Ѓорѓи** — главна селска црква во пијанечкото село Град.

Црквата се наоѓа во непосредна близина на самото сретсело.

## Историја

Црквата била изградена во 1858 година, а во 1904 година била срушена во земјотрес. Подоцна, била повторно изградена. Не е познато кога и од кој архијереј била осветена.

## Архитектура
### Фрескоживопис

Црквата не е зографисана, а иконите во внатрешноста се од  и  век од зографот Гаврил Атанасов.

## Галерија


Податотека:Камбанаријата на црквата во Град.jpg|Камбанаријата во црковниот двор
Податотека:Влезот во црквата во Град.jpg|Влезот во црквата


## Поврзано
* Град
* Брегалничка епархија
* Делчевско архијерејско намесништво
* Ѕвегорска парохија

## Наводи

## Надворешни врски

Град
Категорија:Град (Делчевско)
Црква „Св. Ѓорѓи“ - Вирче

**Свети Ѓорѓи** — помала селска црква во пијанечкото село Вирче.

Црквата се наоѓа од десната страна на пристапниот асфалтен пат до селото Вирче, кој се исклучува од регионалниот пат Делчево-Берово.

## Галерија


Податотека:Знак за црквата „Св. Ѓорѓи“ во Вирче.jpg|Знак за црквата над влезот
Податотека:Црквата „Св. Ѓорѓи“ во Вирче (1).jpg|Поглед на црквата


## Поврзано
* Вирче
* Брегалничка епархија
* Делчевско архијерејско намесништво
* Тработивишка парохија

## Наводи

## Надворешни врски

Вирче
Категорија:Вирче
Градиште (Град)

**Градиште** — градиште уште од времето на енолитот, сместена на рид над селото Град, во источниот дел на Македонија. Со археолошките истражувања од 2001 година, „Градиште“ бил датиран како доцноантичкиот град Армонија.

Денес, тврдината издигнувајќи се над селото Град претставува туристичко одредиште и буди љубопитност кај посетителите.

## Истражувања
мини|лево|Аскос за вода од IV милениум п.н.е.
Постари истражувања во атарот на селото била откриена голема тава со грчки монети од градот Хистие (Евбеја) од  и  век п.н.е., со што се докажува дека имало населба и во хеленистичкиот период. Истата населба продолжила да постои и за време на римскиот период.

На самиот рид се пронајдени голем број на монети од римскиот период и рановизантиско време. Пронајдени се камени садови и керамика од сите периоди. Откопани се и голем број на питоси.

Во 2001 година, археолозите пронашле фигура од метал на женско божество — мајка со жртвеник, која потекнува од пред околу 5.500 години. При истите истражувања ископана е неолитска куќа, во состојба каква што била во тоа време. Во неа имало огниште со четири керамички садови. На тоа подрачје се откриени и брозенодобски населби. Во текот на истата година, наоѓалиштето било датирано како доцноантички град Армонија.

Според наодите, наоѓалиштето било добро утврдена тврдина, со акропола на врвот на ридот и со кула за набљудување на околината и одбрана од напади.

Досега во Град не е пронајдена ранохристијанска црква, иако преданието говори дека во селото имало повеќе цркви.

Во средниот век имало развиен црковен живот, за што сведочат бронзените крстови пронајдени во 2001 година.

## Галерија


Податотека:Локалитетот Градиште во Град (2).jpg|
Податотека:Локалитетот Градиште во Град (1).jpg|
Податотека:Поглед на Град со Градиште.jpg|
Податотека:Поглед на Градиште во селото Град.jpg|


## Поврзано
* Град

## Наводи

## Надворешни врски

* Нацев, Трајче (2003) Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште. Зборник IX-X.

Категорија:Град (Делчевско)
Јаболкова киселина

**Јаболкова киселина** — органско соединение со хемиска формула C4H6О5. Таа е дикарбоксилна органска киселина која ја синтетизираат сите живи организми. Позната е по тоа што придонесува за пријатниот кисел вкус на овошјето, а се користи и како додаток на разни прехранбени производи. Јаболковата киселина има две стереоизомерни форми (L- и D-енантиомери), иако само L-изомерот постои во природата и во живиот свет. Солите и естрите на јаболковата киселина се познати како **малати**. Малатниот анјон е полупроизвод (интермедиер) во циклусот на лимонската киселина.

## Биохемија
L-јаболковата киселина е формата која се јавува во природата, додека смесата од L- и D-јаболкова киселина се произведува синтетски.
Податотека:L-Äpfelsäure.svg|L-јаболкова киселина
Податотека:D-Äpfelsäure.svg|D-јаболкова киселина
Малатот игра значајна улога во биохемиските процеси на живата клетка. Во C4 процесот на фиксација на јаглеродот кај растенијата, малатот е извор на CO<sub>2</sub> за Калвиновиот циклус. Во циклусот на лимонската киселина, (S)-малатот е полупроизвод кој се формира со додавање на -OH група на фумарат. Тој може да се формира и од пируват преку анаплеротски реакции.

Малатот, исто така, се синтетизира со карбоксилација на фосфоенолпируват во клетките-заштитнички кај растенијата. Малатот, како двоен анјон, честопати ги придружува калиумовите катјони за време на преземањето на растворените супстанци во клетките-заштитнички, со цел да се одржи електричната рамнотежа во клетката. Акумулацијата на овие раствори во клетката-заштитничка го намалува потенцијалот на растворот, овозможувајќи ѝ на водата да навлезе во клетката и да поттикне отворање на стомините отвори.

## Во состав на храната
Јаболковата киселина за првпат била изолирана од јаболков сок, од страна на Карл Вилхелм Шеле во 1785 година. Антоан Лавоазје, во 1787 година, го предложил името* acide malique*, кое произлегува од латинскиот збор за јаболко, *mālum*. Јаболковата киселина е главната киселина во многу овошја, вклучувајќи ги кајсиите, капините, боровинките, црешите, грозјето, праските, крушите, сливите; а присутна е во пониски концентрации во други плодови, како што се агрумите. Таа е одговорна за киселкастиот вкус на зелените, недозреани јаболка. Присутна е и во грозјето и во повеќето вина, со концентрации до 5 g/l. Делумно е одговорна за опориот вкус на виното, иако концентрацијата ѝ се намалува со зреењето на грозјето.

Процесот на малактична ферментација ја претвора јаболковата киселина во послабо-киселата млечна киселина.

## Поврзано

*Киселини во вино
*CAM-фотосинтеза
*Малат-аспартат шатл
*Кребсов циклус

## Наводи

## Надворешни врски

* Масен спектар на јаболкова киселина
* Сметач: Активитет на вода и растворена супстанца во воден раствор на јаболкова киселина  (на англиски)

Категорија:Клеточно дишење
Категорија:Дикарбоксилни киселини
Категорија:Органски киселини
Категорија:Козметички хемикалии
Категорија:Хелатни агенси
Откритие Арена

**Откритие Арена** () е фудбалски стадион во Москва на кој својте домашни натпревари ги игра екипата на Спартак Москва. Стадионот е со сместивост од 45.000 седечки места.

Официјално е отворен на 5 септември 2014 година.

## Наводи

Категорија:Фудбалски стадиони во Русија
Категорија:Спортски зданија во Москва
Категорија:ФК Спартак Москва
Категорија:Стадиони за Светското фудбалско првенство - 2018
Фригиска капа

[мини|120п|Кип на [Атис со фригиска капа, 2 век пред наша ера]]
[мини|120п|Римски војник го води заробениот Парт со фригиска капа. Триумфалната капија на Септимиј Север во [Рим.]]
**Фригиска капа** е мека цилиндрична капа со врвот свртена према напред. Капата е претежно со црвена боја, а името го добила по грчко античката покраина Фригија (дел од денешната Анадолија во Турција). Фригиската капа честопати се гледа на уметничките дела на кои се прикажани  античките народи од Азија (Парти, Парси и други народи кои биле под влијание на елинизмот) и Грција.
Во модерно време фригиската капа ја симболизира слободата.

## Надворешни врски
* „Фригиски капи“ на Заедничката ризница.

Категорија:Капи