Романска револуција

**Романската револуција** од 1989 година беше крвав бунт кој доведе до соборување на комунистичкиот режим на Николае Чаушеску, кој владееше со Романија од 1965 година. По Втората светска војна, Романија падна под влијание на Советскиот Сојуз, а комунистичкиот режим официјално се воспостави во 1947 година. Чаушеску првично спроведуваше политика на де-сталинизација, што ја подобри сликата на Романија во странство, но од 1970-тите репресијата се засили. Тој создаде култ на личноста, започна масивни градежни проекти како Палатата на парламентот, што ги исцрпи ресурсите. Во 1981 година започна програма за штедење за да се исплати надворешен долг од 10 милијарди долари, што доведе до рационализација на основните намирници, распространети недостатоци и највисока стапка на смртност кај новороденчињата во Европа. Секуритатеа, една од најголемите тајни полициски сили во Источниот блок, спроведуваше полициска држава преку надзор и бруталност.

Чаушеску одржуваше независна надворешна политика, осудувајќи ја инвазијата на Чехословачка во 1968 година и учествувајќи на Олимпијадата во Лос Анџелес во 1984 година. До крајот на 1980-тите, економската криза и протести како штрајкот на рударите во Џиу Вали во 1977 година и бунтот во Брашов во 1987 година покажуваа немири. Во март 1989 година, активисти на ПКР ја критикуваа политиката на Чаушеску во "Писмото на шесте". Романија го исплати надворешниот долг во средината на 1989 година, но недостатоците продолжија. Падот на Берлинскиот ѕид на 9 ноември 1989 година беше игнориран во романските медиуми, кои наместо тоа го фалеа Чаушеску. На 24 ноември, тој беше реизбран за генерален секретар на ПКР додека Варшавскиот пакт се распаѓаше на други места.

## Причини
Револуцијата произлезе од децении економски тешкотии под мерките за штедење од 1981 година, што предизвикаа недостатоци, неухранетост и висока смртност кај новороденчињата. Социјалната репресија преку сеприсутната Секуритатеа го ограничуваше слободното изразување и дисидентството. Култот на личноста на Чаушеску, мегаломанските проекти и изолационистичката политика среде промени во Источниот блок (како падот на Берлинскиот ѕид) ги поттикнаа немирите. Непосредни предизвикувачи беа протестите против иселувањето на пасторот Ласло Текеш од унгарското малцинство, кои се проширија во антирежимски барања инспирирани од соседните револуции.

## Детален тек на настани (хронологија)

* Средина на декември 1989 (Почеток на протестите во Темишвар): Протестите избувнаа во Темишвар против иселувањето на пасторот на Унгарската реформирана црква Ласло Текеш, кој ја критикуваше политиката на режимот за систематизација и кршењата на човековите права во интервју од јули. Протестот започна на 16 декември околу домот на Текеш, привлекувајќи Романци и се прошири со антикомунистички пароли. Полицијата и Секуритатеа користеа солзавец и водени топови; демонстрантите се обидоа да го запалат локалниот комитет на ПКР. До вечерта, немирите се проширија, со апсења и судири близу Темишварската православна катедрала.
* 17 декември 1989: Немирот продолжи; демонстрантите упаднаа во окружниот комитет, фрлајќи документи и симболи. Војската беше распоредена со оклопни возила и тенкови, што доведе до пукање, борби и жртви. Областите изгледаа како војна зона со изгорени автомобили и рушевини.
* 18 декември 1989: Беше прогласен воен закон. Чаушеску замина во Иран, оставајќи ја репресијата на подредените и Елена Чаушеску. Партискиот собир ги осуди вандализмот. Игнорирајќи го полицискиот час, демонстрантите се собраа во православната катедрала, пеејќи ја забранетата "*Deșteaptă-te, române!*" и мавтајќи со модифицирано романско знаме. Тие беа нападнати со пукање, што предизвика смртни случаи и повреди.
* 19–20 декември 1989: Работнички колони пристигнаа, но се приклучија на демонстрантите. Функционери на ПКР, вклучувајќи ги Емил Бобу и Константин Дасќалеску, се согласија да ослободат некои апсења, но одбија оставка на Чаушеску. Чаушеску се врати од Иран на 20 декември и одржа телевизиски говор обвинувајќи "странски сили" за настаните во Темишвар.
* 21 декември 1989 (Неуспешниот говор на Чаушеску во Букурешт): Чаушеску се обрати на принуден митинг од 100.000 луѓе на Плоштадот на палатата (сега Плоштад на револуцијата). Неговиот говор беше прекинат од протести; толпата извикуваше анти-Чаушеску пароли како "Jos dictatorul!" и "Moarte criminalului!" Избувнаа немири, со војници, тенкови, оклопни возила и Секуритатеа кои пукаа врз невооружени демонстранти. Жртвите вклучуваа цивили згазени од возила и убиени новинари (на пр. францускиот новинар Жан-Луј Калдерон). Пожарникарите користеа водени топови; се градеа и се рушеа барикади.
* 22 декември 1989 (Падот на Чаушеску): Василе Милеа, министер за одбрана, почина под сомнителни околности (официјално самоубиство поради предавство). Виктор Станкулеску го замени и нареди на трупите да се повлечат. Демонстрантите упаднаа во седиштето на ПКР. Чаушеску и Елена побегнаа со хеликоптер од Букурешт во 11:44 часот до Снагов, потоа Титу, пред да бидат заробени во Тарговиште околу 15:30. Јон Илиеску и Фронтот за национално спасување (ФСН) презедоа контрола, повикувајќи на мобилизација за одбрана на медиумските објекти.
* 23–25 декември 1989 (Продолжена насилство и егзекуции): Имаше престрелки на аеродромите (Отопени и Банеаса, со 40 војници и 8 цивили убиени), телевизиски станици и плоштади поради погрешни идентификации. Централната универзитетска библиотека изгоре, уништувајќи над 500.000 книги. На 25 декември, Чаушеску беа судени во брз воен трибунал за геноцид, економска штета и злоупотреба на моќта; беа осудени и егзекутирани со стрелање кратко потоа.
* 26–30 декември 1989: Насилството продолжи со "терористички активности" до 27 декември, вклучувајќи пукања во болници и улици. Членовите на Секуритатеа се предадоа на 29 декември под гаранции за амнестија. Пристигна хуманитарна помош; глобални пораки за поддршка од лидери како Михаил Горбачов и Џорџ Х.В. Буш.

## Последици и исходи
Револуцијата го заврши 42-годишното комунистичко владеење, со ФСН кој презеде власт и вети слободни избори. Чаушеску беа последните егзекутирани во Романија, што доведе до укинување на смртната казна. Жртвите изнесуваа 689–1.290 убиени и 3.321 повредени, главно цивили по соборувањето. ФСН победи на изборите во мај 1990 година со огромно мнозинство, спроведувајќи постепени економски реформи: либерализација на цени, приватизација од 1991 година и договори со ММФ. Романија се интегрираше со Западот, приклучувајќи се кон НАТО во 2004 година и ЕУ во 2007 година. Меѓутоа, се појавија Минеријадите (насилни интервенции на рударите во 1990–1991 година) и конкурентни наративи, со митови за "украдена" револуција.

## Наводи

Категорија:Судири во 1989 година
Категорија:Историја на Романија