Берлин

**Берлин** () — главен град на Германија и една од нејзините шеснаесет покраини. Со население од 3,45 милиони жители, Берлин е најголемиот град во Германија. Тој е втор најнаселен град и осма најнаселена урбана област во Европската Унија. Се наоѓа во североисточна Германија и е центар на метрополитенската област Берлин-Бранденбург. Во Берлин живеат 5 милиони луѓе од над 190 земји. Географски, градот се наоѓа во Европската рамница и затоа е под влијание на умерената сезонска клима. Околу една третина од територијата на градот ја сочинуваат шуми, паркови, градини, реки и езера.
 
Првите податоци за градот потекнуваат од XIII век. Берлин бил едноподруго главен град на Кралството Прусија (1701 — 1918), на Германското Царство (1871 — 1918), на Вајмарската Република (1919 — 1933) и на Третиот Рајх (1933 — 1945). Во текот на 1920-тите години, Берлин бил трето градско подрачје по големина во светот. По Втората светска војна градот бил поделен. Источен Берлин станал главен град на Источна Германија, додека Западен Берлин, со Берлинскиот ѕид (1961 — 1989), всушност бил опкружен од странска земја т.е. од Источна Германија. По Германското обединување во 1990 година, градот си го вратил својот статус како главен град на Германија и домаќин на 147 странски амбасади.

Берлин е светски град на културата, политиката, медиумите и науката. Неговата економија првенствено се заснова на услужниот сектор и опфаќа разновиден спектар на креативни индустрии, медиумски корпорации, конгресни и конвенциски центри. Берлин претставува континентален центар за воздушениот и железничкиот сообраќај, и еден од најпосетените туристички центри во ЕУ. Значајни индустриски гранки во градот се: информатичката технологија, фармацевтското производство, биомедицинското инженерство, биотехнологијата, оптоелектрониката, сообраќајното инженерство и обновливата енергија.

Метрополата е дом на светски реномирани универзитети, истражувачки институти, спортски настани, оркестри, музеи, а во неа живеат и многу познати личности. Со своето урбаното и историско наследство, градот ги привлекува и меѓународните филмски продукции. Берлин е познат по своите фестивали, разновидната архитектура, ноќниот живот, современата уметност, јавната сообраќајна мрежа како и по високиот квалитет на живеење. Либералниот начин на живеење и модерниот дух на времето ги привлекува младите луѓе и уметниците од целиот свет. 
 
## Историја

### Етимологија
Берлин се наоѓа во североисточна Германија. Голем дел од имињата на градовите и селата во североисточна Германија имаат словенско потекло. Типично се германизирани со додавање на суфиксите  и , или префиксите **' и **'. Името *Берлин* потекнува од јазикот на Западните Словени, и се претпоставува дека може да е поврзан со збор од стариот полапски јазик чиј корен е *berl-/birl-  („мочуриште“).

Од [[Окрузи и населби во Берлин|дванаесетте берлински окрузи]], пет носат име кое има словенско потекло: [[Панков]], [[Штеглиц-Целендорф]], [[Марцан-Хелерсдорф]], [[Трептов-Кепеник]], и [[Шпандау]]. Од деведесет и шест берлински населби, дваесет и две носат имиња со словенско потекло: [[Алтглинике]], [[Алт-Трептов]], [[Бриц]], [[Бух]], [[Буков]], [[Гатов]], [[Каров]], [[Кладов]], [[Кепеник]], [[Ланквиц]], [[Либарс]], [[Малхов]], [[Марцан]], [[Панков (населба)|Панков]], [[Пренцлауер Берг]], [[Рудов]], [[Шмеквиц]], [[Шпандау]], [[Приградска населба Малхов]], [[Штеглиц]], [[Тегел]] и [[Целендорф (Берлин)|Целендорф]].

=== Од XII век до XVI век ===
[[Податотека:ZLB-Berliner Ansichten-Januar.jpg|thumb|десно|Карта на Берлин во 1688 година]]

Најраниот доказ за населување на централните области на денешен Берлин е дрвена греда која датира од околу [[1192]] година. Првите пишувани податоци за градови, кои се наоѓале во областа на денешен Берлин датираат од крајот на [[12 век]]. За населувањето на *Шпандау* првпат се споменува во [[1197]] година, а за *Кепеник* во [[1209]] година, иако овие области не биле споени со Берлин до [[1920]] година. Историјата на централниот дел на Берлин може да се разгледува преку историјата на два града и тоа: [[Колн]] (*Cölln*) на [[Фишеринзел]] (*Fischerinsel*), за првпат се споменува во документ во [[1237]] година, и Берлин на Шпрее, областа што сега се нарекува [[Николајфиртел]] (*Nikolaiviertel*), а за првпат се споменува во документ од [[1244]] година. Се смета дека градот бил основан во [[1237]] година. Уште од почетокот, двата града претставувале економска и социјална заедница. Во [[1307]] година, двата града биле политички обединети. Со текот на времето, споените градови станале познати под името Берлин.
 
Во [[1435]] година, [[Фридрих I (изборен кнез на Браденбург)|Фридрих I]] станал [[изборен кнез]] на [[Маркгрофовство на Бранденбург]] и владеел до [[1440]] година. Неговиот наследник, [[Фридрих II (изборен кнез на Браденбург)|Фридрих II]], определил Берлин да биде главен град на маркгрофовијата, а наредните членови на семејството [[Хоенцолерн]] (*Hohenzollern*) владееле во Берлин до [[1918]] година, прво како изборни кнезови на Бранденбург, потоа како [[Список на кралеви на Прусија|кралеви на Прусија]] и на крајот како [[Список на германски цареви|германски цареви]]. Во [[1448]] година граѓаните со „берлинска огорченост“ се побуниле против намерата на Фридрих II да се изгради нова кралска палата. Сепак, овој протест не бил успешен и народот изгубил многу од своите политички и економски привилегии. Во [[1451]] година, Берлин станал царска резиденција на бранденбуршките кнезови и морал да се откаже од својот статус како слободен ханзански град. Во [[1539]] година, изборните кнезови и градот официјално станале лутерански.

=== Од XVII век до XIX век ===

[[Податотека:Monbijou1735.jpg|thumb|300px|лево|[[Палата Монбижу]]]]
[[Податотека:Friedrich Zweite Alt.jpg|thumb|upright|[[Фридрих Велики]] (1712 — 1786)]]
[[Податотека:Berlin Nationaldenkmal Kaiser Wilhelm mit Schloss 1900.jpg|thumb|right]]

[[Триесетгодишна војна|Триесетгодишната војна]] од [[1618]] до [[1648]] година имала катастрофални последици за Берлин. Една третина од куќите биле оштетени, а градот изгубил половина од своето население. [[Фридрих I (изборен кнез на Браденбург)|Фридрих Вилхелм]], наследник на својот татко Георг Вилхелм, бил познат како „*големиот изборен кнез*“ и тој вовел политика на промовирање на имиграцијата и верската толеранција. Со [[Потсдамски едикт|Потсдамскиот едикт]] во [[1685]] година, Фридрих Вилхелм им понудил азил на француските [[хугеноти]]. Повеќе од 15.000 хугеноти отишле во [[Бранденбург]], од кои 6.000 се населиле во Берлин. До [[1700]] година, околу 20 % од жителите на Берлин биле [[Французи]] и нивното културно влијание врз градот било огромно. Уште многу други имигранти дошле од [[Бохемија]], [[Полска]] и [[Салцбург]].

[[Податотека:Berlin Unter den Linden Victoria Hotel um 1900.jpg|thumb|лево|Берлин станал главен град на Германското Царство во 1871 година]]

Со крунисувањето на [[Фридрих I (Прусија)|Фридрих I]] во [[1701]] година (во [[Кенигсберг]]), Берлин станал главен град на Кралството Прусија (наместо Кенигсберг); тоа било успешен обид главниот град да се централизира во распространетото [[Пруско кралство]] и оттогаш, за првпат, градот почнал да се проширува. Во [[1740]] годиа, [[Фридрих II (Прусија)|Фридрих II]], познат како [[Фридрих Велики]] (1740 — 1786) дошол на власт. За време на владеењето на Фридрих II, Берлин станал центар на просветителството. По победата на Франција во војната на четвртата коалицијата, во 1806 година, Наполеон Бонапарт навлегол во Берлин. Во 1815 годиа, градот станал дел од новата провинција [[Бранденбург]].

Во текот на [[XIX век]], индустриската револуција го променила Берлин; економијата и населението на градот драстично се прошириле и тој станал железнички и економски центар во Германија. Наскоро се развиле и други предградија, со што се зголемиле површината и населението на Берлин. Во [[1861]] година, одвоените населби, како што се Вединг, Моабит и други биле споени со Берлин. Во [[1871]] година, Берлин станал главен град на новосоздадената Германското Царство. На [[1 април]] [[1881]] година, тој станал градска област одвоена од Бранденбург.

=== XX век ===

[[Податотека:Potsdamer Platz 1945.jpg|thumb|Берлин по Втората светска војна]]

Во [[1918]] година, на крајот од [[Првата светска војна]], во Берлин била прогласена [[Вајмарска Република|Вајмарската Република]]. Во [[1920]] година, со актот за Голем Берлин, кон градот биле приклучени десетици предградија, села и имоти околу Берлин со што се проширил градот. Во новата површина на градот биле опфатени [[Шпандау]] и [[Шарлотенберг]] на запад, како и некои други области кои сега се големи [[Окрузи во Берлин|окрузи]]. По ова проширување, Берлин имал население од околу четири милиони жители. За време на Вајмарската Република, Берлин станал меѓународно познат како центар на културни промени.

На [[30 јануари]] [[1933]] година, [[Адолф Хитлер]] и [[Националсоцијалистичка германска работничка партија|Нацистичката партија]] дошле на власт. Нацистичката власт ја уништила еврејската заедница во Берлин, која пред [[1933]] година броела 170.000 луѓе. По [[Кристална ноќ|Кристалната ноќ]] во [[1938]] година, илјадници германски [[Евреи]] од Берлин биле затворени во блискиот концентрационен логор [[Заксенхаузен]] или, во почетокот на [[1943]] година, биле испратени во логорите на смртта, како што е [[Аушвиц]]. За време на [[Втората светска војна]], голем дел од Берлин бил уништен во воздушните напади во 1943-1945 година. Градот бил опустошен и во текот на [[битка за Берлин|Битката за Берлин]], кога стотици илјади луѓе загинале, од кои околу 125.000 биле цивили. По крајот на војната во [[Европа]] во [[1945]] година, во Берлин се населиле голем број бегалци од источните провинции. Победничките сили го поделиле градот на четири дела, соодветно на окупационите зони на кои била поделена Германија. Западните сојузници ([[САД]], [[Велика Британија]] и [[Франција]]) го формирале [[Западен Берлин]], додека [[Советскиот Сојуз]] го формирал [[Источен Берлин]].

[[Податотека:Berlinermauer.jpg|thumb|left|[[Берлински ѕид|Берлинскиот ѕид]] во 1986 година.]]

Сите четири сојузници имале подеднаква одговорност за Берлин. Меѓутоа, во [[1948]] година, кога Западните сојузници ја прошириле валутната реформа во западената зона на [[Германија]] односно во трите делови на [[Западен Берлин]], [[Советскиот Сојуз]] вовел блокада на пристапните патишта кон и од Западен Берлин, кој целосно се простирал во внатрешноста на територијата што ја контролирал [[Советскиот Сојуз]]. Сојузниците успешно ги совладале блокадите со помош на Берлинскиот воздушниот мост, со кој, од [[24 јуни]] [[1948]] година до [[11 мај]] [[1949]] година, по воздушен пат доставувале храна и други резерви до градот. Во [[1949]] година, во [[Западна Германија]] била основана [[Сојузна Република Германија]] и во неа биле вклучени сите американски, англиски и француски зони, освен трите зони во Берлин, додека во Источна Германија била прогласена марксистичко-ленинистичката [[Германска Демократска Република]]. Западен Берлин официјално останал окупиран град. Тој издавал сопствени поштенски марки, кои честопати биле исти како западно-грманските поштенски марки, но со дополнителен збор „*Берлин*“. Авиокомпаниските услуги во Западен Берлин биле доделувани само на американски, британски и француски авиокомпании.

[[Податотека:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|thumb|Рушењето на Берлинскиот ѕид во 1989 година]]

Основањето на двете германски држави ги зголемило тензиите на [[Студена војна|Студената војна]]. Западен Берлин бил опкружен од источногерманската територија. Сепак, [[Источна Германија]] го прогласила [[Источен Берлин]] (кој го опишала само како „Берлин“) за нејзин главен град. Тој потег не бил признат од страна на западните сили. Во меѓувреме, западната германската влада привремено била преместена во [[Бон]].

Тензиите меѓу Истокот и Западот кулминирале со изградбата на Берлинскиот ѕид меѓу Источен и Западен Берлин, како и со изградбата на другите бариери околу Западен Берлин од страна на Источна Германија на [[13 август]] [[1961]] година. Берлин бил целосно поделен. Жителите на Западен Берлин можеле да поминат од едната на другата страна само преку строго контролирани премини. Повеќето жители на Источниот дел не смееле да патуваат кон Западен Берлин или Западна Германија. Во [[1971]] година, договорот на четирите моќни сили гарантирал пристап од Источна Германија до Западен Берлин и со тоа завршило малтретирањето и затворањето на патишта.

На [[9 ноември]] [[1989]] година, под притисок на источногерманското население, луѓето почнале слободно да го преминуваат [[Берлинскиот ѕид]], кој веднаш потоа бил урнат. Денес има само мал дел од остатоците на ѕидот. Дел од ѕидот е зачуван во отворената галерија на источната страна во [[Фридрихсхајн]] во близина на мостот [[Обербаумбрике]] (*Oberbaumbrücke*) на Шпрее. Демократијата и пазарната економија ги измениле [[Источна Германија]] и [[Источен Берлин]].

На [[3 октомври]] [[1990]] година, двата дела на Германија повторно се обединиле во една држава — [[Сојузна Република Германија]], а Берлин, според  договорот за обединување, станал главен град на Германија. Во [[јуни]] [[1991]] година, германскиот парламент, Бундестагот, гласал Берлин да биде повторно главен град на Германија. Во [[1999]] година, германскиот парламент и германската влада ја започнале својата работа во Берлин.

== Географија ==
[[Податотека:Berlin Subdivisions mk.svg|мини|десно|300п|Карта на [[окрузи во Берлин|окрузите и населбите]] во Берлин]]

Берлин се наоѓа во источниот дел на Германија, околу 70 километри западно од границата со [[Полска]], во област со мочурлив терен. ледничката долина Берлин-[[Варшава]], помеѓу ниското барнимско плато на север и телтовското платото на југ, била формирана како резултат на водата што течела од топењето на ледената покривка на крајот од последната ледена доба. Сега реката Шпре тече низ оваа долина. Во [[Шпандау]] — најзападниот [[Окрузи во Берлин|округ]] во Берлин — Шпре се влева во реката [[Хавел]], која тече низ западен Берлин, од север кон југ. Текот на Хавел повеќе наликува на синџир од езера, од кои најголеми се [[Таглерзее]] и [[Грозер Ванзе]]. Низа езера, исто така, го полнат горниот тек на реката [[Шпрее]], која тече низ [[Грозер Мугелзее]] во источниот дел на Берлин.
  
Значителен дел од денешен Берлин се простира на ниските плата на двете страни од долината Шпрее. Голем дел од окрузите [[Рајникендорф]] и [[Панков]] се простираат на платото Барним, додека поголемиот дел од окрузите [[Шарлотенбург-Вилмерсдорф]], [[Штеглиц-Целендорф]], [[Темпелхоф-Шененберг]] и [[Нојкелн]] се простира на платото Телтов. Округот Шпандау делумно се простира на берлинската ледничка долина и делумно на рамницата Науен, која се протега западно од Берлин. Највисоки ридови во Берлин се Тоифелсберг и Мигелберге, чија надморска височина изнесува околу 115 метри (377 стапки). [[Тојфелберг]] всушност претставува вештачки куп урнатини од [[Втората светска војна]].

=== Клима ===
[[Податотека:Potsdam view from above.jpg|thumb|Периферијата на Берлин е покриена со шуми и бројни езера]]

Согласно [[Кепенова класификација на климата|Кепеновата класификација]], Берлин има [[океанска клима]] (Cfb).  
Летата се топли со просечно високи температури од 22 до 25&nbsp;°C и падови на темературата од 12 до 14&nbsp;°C. Зимите се ладни со просечно високи температури од 4&nbsp;°C и падови од -2 до 0&nbsp;°C. Пролетта и есента главно се ладни до благи. Урбанизираната област на Берлин создава микроклима и топлината се зачувува помеќу зградите во градот. Затоа, температурата во градот може да биде за 4&nbsp;°C повисока отколку во околните области.

Во текот на годината има умерени врнежи дожд. Годишните врнежи изнесуваат 570 милиметри. Снежните врнежи, главно, се јавуваат од декември до март, но снежната покривка обично не останува долго. Неодамнешната зима во 2009/2010 година беше исклучок, кога имаше постојана снежна покривка од крајот на декември до почетокот на март.



=== Градски пејзаж ===

[[Податотека:Berlin night.jpg|thumb|Берлин ноќе]]

Денешниот изглед на градот, претежно, е обликуван од клучната улога која Берлин ја имал во [[Историја на Германија|историјата на Германија]] во [[XX век]]. Секоја од националните влади во Берлин – владата на Германското Царство од [[1871]] година, владата на Вајмарската Република, владата на нацистичка Германија, владата на Источна Германија, а сега и владата на обединетата Германија — поттикнала амбициозни градежни програми, секоја со свој специфичен карактер. Берлин бил опустошен од бомбардирањето во Втората светска војна, а многу од старите градби во двата дела на Берлин, кои тогаш не биле урнати, биле уништени во 1950-тите и 1960-тите години. Голем дел од оваа уништување било предизвикано од архитектонските програми на окрузите за изградба на нови станбени или деловни згради, како и за изградба на главни патишта.

Во источниот дел, можат да се забележат многу згради што се типични за Источниот блок (*Plattenbauten*) и сега потсетуваат на него. Целта на таквите згради била да се создадат комплетни станбени блокови со продавници, детски градинки и училишта.

=== Архитектура ===
[[Податотека:Neue nationalgalerie treppen.jpg|thumb|right|[[Нова национална галерија (Берлин)|Новата национална галерија]] од [[Мис ван дер Рое]]]]

[[Фернзетурм|Телевизиската кула Фернзетурм]] на плоштадот [[Александарплац]] во [[Берлин-Мите|Мите]] е втората највисока градба во [[Европската Унија]], со 368 метри. Таа била изградена во [[1969]] година и може да се види од повеќето централни области на Берлин. Градот може да се набљудува од нејзините платформи за набљудување, високи  207 метри. Источно од телевизиската кула се наоѓа [[Алеја Карл Маркс|алејата Карл Маркс]], каде што има огромни станбени објекти. Оваа алеја е изградена во стилот на социјалниот [[клацицизам]] од времето на [[Сталин]]. Во непосредна близина на овој простор е црвената управна зграда (*Rotes Rathaus*), која се одликува со својата карактеристична архитектура од црвена цигла. Пред неа се наоѓа фонтаната „Нептун“, на која е прикажана митолошка сцена.

[[Податотека:2005-10-26 Brandenburger-Tor.JPG|thumb|left|[[Бранденбуршка порта|Бранденбуршката порта]].]]

Отворената [[Галерија на источната страна|галеријата на источната страна]] е отворена изложба на уметнички дела насликани директно на последните делови од [[Берлинскиот ѕид]]. Таа е најголемиот преостанат доказ за историските поделби на градот. Оваа галерија неодамна беше подложена на реставрација.

[[Бранденбуршка порта|Бранденбуршката порта]] е иконско обележје на Берлин и Германија. Таа, исто така се појавува на германските евро монети (10 центи, 20 центи и 50 центи). Зградата на [[Рајхстаг]]от е традиционално седиште на германскиот парламент, кој по големото оштетување во [[Втората светска војна]], бил реновиран во 1950-тите години. Зградата ја реконструирал британскиот архитект [[Норман Фостер]] во 1990-тите години и сега таа има стаклена купола над местото каде што се одржуваат заседанија, што овозможува слободен пристап на јавноста до парламентарните постапки, а истовремено и прекрасен поглед на градот.

[[Податотека:Berlin potsdamer platz db haus atnight.jpg|thumb|right|[[Потсдамски плоштад|Потсдамскиот плоштад]] ноќе.]]

На плоштадот [[Жендарменмаркт]], [[Неокласична архитектура|неокласичен плоштад]] во Берлин чие име датира од Наполеонската окупација на градот, се наоѓаат две слично конструирани катедрали, француската катедрала со својата платформа за набљудување и германската катедрала. [[Сала за концерти (Берлин)|Салата за концерти]], која е дом на берлинскиот симфониски оркестар, се наоѓа меѓу двете катедрали.

[[Берлинска катедрала|Берлинската катедрала]] се наоѓа на [[Музејски Остров|островот Шпре]], од спротивната страна на градската палата на Берлин (Berliner Stadtschloss) и во непосредна близина на паркот Лустгартен (Lustgarten). Во големата крипта има остатоци од некои поранешни пруски кралски фамилии. Како и многу други објекти, и таа претрпела значително оштетување за време на Втората светска војна. [[Катедрала Свети Хедвиг|Катедралата Свети Хедвиг]] е берлинската римско-католичка катедрала.

[[Податотека:Philharmonie 1a.jpg|thumb|left|upright|[[Берлинска филхармонија|Филхармониската сала]]]]
 
[[Унтер ден Линден]] е авенија со многу дрвја, која се наоѓа на источно-западната страна од Бранденбуршката порта на местото на поранешната градска палата на Берлин. Порано таа била најпознатото шеталиште на Берлин. На оваа улица се наредени многу класични градби, а овде се наоѓа и дел од [[Хумболтов универзитет|Хумболтовиот универзитет]]. Улицата [[Фридрихштрасе]], за време на дваесеттите години, била многу славна улица во Берлин. Тоа е комбинација од традициите на дваесеттиот век и модерната архитектура на Берлин денес.

[[Потсдамски плоштад|Потсдамскиот плоштад]] бил изграден од темел во [[1995]] година, по уривањето на ѕидот. Западно од Потсдамскиот плоштад е [[Културен центар (Берлин)|Културниот центар]], во кој се наоѓа галеријата на уметнички слики. Од двете страни на културниот центар се наоѓаат новата национална галерија и [[Берлинска филхармонија|Берлинската филхармонија]]. [[Споменик на убиените Евреи од Европа|Споменикот на убиените Евреи од Европа]], одноосно споменикот на холокаустот, се наоѓа на север.

Областа околу плоштадот [[Хакешер Маркт]] е дом на модерната култура, со безброј продавници за облека, клубови, барови и галерии.  Улицата [[Ораниенбургер Штрасе]] и [[Нова синагога (Берлин)|Новата синагога]] што се наоѓа во близина, биле центар на еврејската култура пред [[1933]] година. Денес овој статус повторно го стекнале.

[[Податотека:Schloss Charlottenburg 2005 282.JPG|thumb|Дворецот [[Шарлотенбург]] - денес најголем дворец во Берлин.]]

Улицата „17 Јуни“ ги поврзува Бранденбуршката порта и плоштадот Ернст Ројтер и служи како централна источно-западна оска. Со своето име ги прославува востанијата во Источен Берлин на [[17 јуни]] [[1953]] година. Приближно на половина пат од Бранденбуршката порта е плоштадот „Голема Ѕвезда“ (Großer Stern), кој претставува кружен пешачки остров каде се наоѓа „Победничкиот столб“. Овој споменик е изграден за да се одбележат победите на Прусија. Во 1938-39 година тој бил преселен пред зградата на Рајхстагот.

На авенијата [[Курфирштендам]] се наоѓаат некои од луксузните продавници на Берлин, а на нејзиниот источен крај, односно на плоштадот [[Брајтшајденплац]] е спомен црквата на царот Вилхелм. Оваа црквата била уништена во Втората светска војна и оставена во урнатини. Во близина, на улицата „[[Тауентциенштрасе]]“ е КаДеВе, продавница која се смета за најголема во континентална Европа. Управната зграда на  Шенеберг, каде што [[Џон Кенеди]] ги кажал своите познати зборови „*Јас сум Берлинец*“ ("Ich bin ein Berliner!") , се наоѓа во [[Темпелхоф - Шенеберг]].

[[Белви (палата)|Палатата Белви]] е резиденција на германскиот претседател. Дворецот [[Шарлотенбург]], кој бил изгорен во [[Втората светска војна]] и во голема мера уништен, бил повторно изграден и сега е најголемиот зачуван историски дворец во Берлин.

Радио кулата [[Функтурм Берлин]] е висока 150 метри и е изградена помеѓу [[1924]] и [[1926]] година. Тоа е единствената кула за набљудување која е поставена на изолатори. На кулата има ресторан на висина од 55 метри и палуба за набљудување на висина од 126 метри над земја.

== Управување ==
[[Податотека:Reichstag building Berlin view from west before sunset.jpg|thumb|270px|[[Рајхстаг]]от, парламентот во Германија]]

Берлин е главен град на [[Сојузна Република Германија]] и седиште на [[претседател на Германија|претседателот на Германија]], чија официјална резиденција е [[Белви (палата)|палатата Белви]]. Откако Германија се обединила на [[3 октомври]] [[1990]] година, Берлин е еден од трите градови-покраини, заедно со [[Хамбург]] и [[Бремен]], меѓу шеснаесетте покраини во Германија. [[Бундесрат]]от („Сојузниот совет“) — претставништво на сојузните покраини на Германија и неговото седиште се наоѓа во поранешната [[Пруска палата на лордовите]] (Горниот дом). Иако најголем дел од министерствата се со седиште во Берлин, некои од нив, како и некои помали одделенија, се со седиште во [[Бон]], поранешниот главен град на [[Западна Германија]]. [[Европската Унија]] инвестира во повеќе проекти во рамките на градот Берлин. Инфраструктурата, образованието и социјалните програми се кофинансирани од буџетот на заедничките фондови на [[ЕУ]].
  
=== Град-покраина ===
[[Податотека:Wowereit2008.JPG|upright|thumb|[[Клаус Воверајт]], градоначалник на Берлин]]

Градскиот и покраинскиот парламент на Берлин се во [[Претставнички дом (Берлин)|Претставничкиот дом]], кој во моментов има 141 место. Извршно тело на Берлин е [[Берлински сенат|Сенатот на Берлин]]. Тој се состои од градоначалник и најмногу од осум сенатори кои ги извршуваат министерските функции, од кои еден е заменик градоначалник. Социјалдемократската партија (СПД) и левите (ДЛ) ја контролираат градската власт по покраинските избори во [[2001]] година и на покраинските избори во [[2006]] година освоиле уште еден мандат.

Градоначалникот, истовремено е и градоначалник на градот и премиер на сојузната покраина. Кабинетот на градоначалникот на Берлин е во црвената управна зграда (*Rotes Rathaus*). Од [[2001]] година градоначалник на Берлин е [[Клаус Воверајт]] од СПД (SPD). Владата на градот ја води коалицијата на [[Социјалдемократска партија на Германија|Социјалдемократската партија]] и [[Левичарска партија (Германија)|Левичарската партија]].

Вкупниот годишен државен буџет на Берлин во [[2007]] година надмина 20,5 милијарди евра, вклучувајќи го и буџетски вишок од 80 милиони евра. Бројките го покажуваат првиот вишок во историјата на градот - покраина. Како резултат на зголемувањето на стапките на раст и на даночните приходи во [[2008]] година, Сенатот на Берлин пресмета поголем буџетски вишок. Вкупниот буџет вклучува предвидена сума од 5,5 милијарди евра, што е директно финансиран или од страна на германската влада или од германските сојузни покраини. Поради обединувањето на поврзаните трошоци, Берлин, како германската покраина, има акумулирано повеќе долг од кој било друг град во [[Германија]], последната проценка од  декември 2007 година е 60 милијарди евра.

== Окрузи ==

[[Податотека:Berlin Subdivisions mk.svg|мини|300п|Карта на окрузите и населбите во Берлин]]
Берлин е поделен на [[Окрузи во Берлин|12 окрузи]]|, но пред административната реформа во [[2001]] година, имал 23. Секој округ е поделена на голем број [[Окрузи во Берлин|населби]] (реони), кои претставуваат традиционални урбанизирани области и според нив се идентификуваат жителите. Некои од нив биле преуредувани неколкупати во текот на годините. Денес Берлин се состои од 95 реони. Реоните често се состојат од голем број градски соседства (на берлински дијалект обично се нарекуваат *Kiez*) и претставуваат мали станбени области.

Со секо округ раководи окружен совет (*Bezirksamt*), кој се состои од пет советници и управник (градоначалник) на округот. Окружното собрание го избира окружниот совет. Окрузите не се независни. Моќта на окружните управи е ограничена и е подредена на Сенатот на Берлин. Градоначалниците на окрузите го образуваат Советот на градоначалници, кој го советува Сенатот и е предводен од градоначалникот на градот.

Реоните немаат сопствени владини тела, иако повеќето од нив имаат историски корени во постарите окрузи кои му претходеле на формирањето на Голем Берлин на 1 октомври 1920 година. Потоа, позицијата претставник на реон (Ortsvorsteher), била укината во корист на окружните управници.

== Збратимени градови ==

Берлин одржува официјални партнерства со 17 градови. Градското збратимување помеѓу Берлин и другите градови започна со [[Лос Анџелес]] во [[1967]] година. Во времето на германското обединување, партнерствата на Источен Берлин биле укинати, а подоцна биле делумно обновени. Партнерствата на Западен Берлин претходно биле ограничени на ниво на окрузи. За време на Студената војна, партнерствата ги отсликувале различните моќни блокови, одноосно Западен Берлин имал партнерства со главните градови на Запад, а Источен Берлин претежно имал партнерства со градовите од Варшавскиот пакт и неговите сојузници.

Берлин има заеднички проекти со многу други градови, како што се [[Копенхаген]], [[Хелсинки]], [[Јоханесбург]], [[Шангај]], [[Сеул]], [[Софија]], [[Сиднеј]], и [[Виена]]. Берлин учествува во меѓународни асоцијации на градови како што се: Сојузот на главните градови на Европската унија, Јуроситис (Eurocities), Мрежата на европските културни центри, Метрополис, Конференција на главните градови во светот. Официјален збратимени градови со Берлин се:


== Инфраструктура ==
=== Сообраќај ===
[[Податотека:BlnHauptbahnhof28.jpg|thumb|[[Берлинска главна железничка станица|Берлинска железница]] е најголема во Европа.]]

Берлин има развиено високо комплексна транспортна [[инфраструктура]] која обезбедува многу различни начини на урбана подвижност. Должината на патиштата што поминуваат низ Берлин е 5.334 километри, од кои 73 километри (45 милји) се автопатишта. Во [[2006]] година, во градот биле регистрирани 1.416.000 моторни возила. Со 358 автомобили за 1000 жители во [[2008]] година (570/1000 во Германија), Берлин, како германската покраина и како голем европски град, е еден од градовите со најмал број на автомобили по глава на жител.

Долгите железнички линии го поврзуваат Берлин со сите големи градови на Германија и со многу градови во соседните европски земји. Регионалните железнички линии обезбедуваат пристап до околните региони на [[Бранденбург]] и до [[Балтичко Море]]. [[Берлинска главна железничка станица|Берлинска железничка станица]] е најголемата вкрстувачка станица на возовите во [[Европа]]. Возовите на [[Deutsche Bahn]] возат по регионални одредишта како [[Нирнберг]], [[Хамбург]], [[Фрајбург]] и други. До меѓународните одредишта како што се [[Москва]], [[Виена]] и [[Салцбург]], градот е поврзан и со авиони и со возви.

[[Податотека:EDDT Empfang & Tower.jpg|thumb|[[Аеродром Берлин Тегел]]]]

Берлин е познат по својот високо развиен шумски [[Велосипедизам|велосипедски систем]]. Се проценува дека во Берлин има 710 велосипеди на 1000 жители.  Во [[2008]] година, во градот имало околу 500.000 велосипедисти дневно, одноосно 13 % од вкупниот сообраќај. Сенатот на Берлин има за цел до 2010 година овој процент да се зголеми на 15 % од градскиот сообраќај.

Велосипедистите имаат пристап до 620 километри велосипедски патеки вклучувајќи приближно 150 километри задолжителни велосипедски патеки, 190 километри теренски велосипедски патеки,  60 километри велосипедски ленти на патот, 70 км патишта кои се отворени и за автобуси и за велосипедисти, 100 километри комбинирани пешачки и велосипедски патеки и 50 километри обележани велосипедски патеки на тротоарите.

Берлин има два сообраќајни аеродроми. Меѓународниот [[Аеродром Берлин Тегел|аеродром Тегел]], и меѓународниот [[Аеродром Шененфелд Берлин|аеродром Шененфелд]]. Во [[2008]] година, двата аеродроми заедно примиле повеќе од 21 милиони патници. Заедно, поврзуваат 166 одредишта (123 Европски) во 54 земји. Тегел се наоѓа во градот и претставува европски центар на Ер Берлин. Додека Шенефелд управува главно со ниски-цена на авијација и се наоѓа надвор од Берлин, одноосно кон југоисточната граница на градот со покраината Бранденбург.

Раководството на аеродромот во Берлин има за цел, во [[ноември]] [[2011]] година, да го пренесе воздушниот сообраќај на Берлин во новоизградениот аеродром Шенефелд и да го преименува во Аеродром Берлин - Бранденбург. Целта на градските власти е да изградат европски воздухопловен центар, кој ќе биде поврзан со [[Азија]].

=== Јавни услуги ===
[[Податотека:Berlin HKW Mitte.jpg|thumb|upright|Heizkraftwerk Mitte]]

Напојувањето на Берлин со енергија главно е обезбедено од Шведската фирма [[Vattenfall]] која, за разглика од другите производители на електрична енергија во Германија, најмногу го користи лигнитот (црвениот јаглен) како извор на енергија. Поради тоа што согорувањето на лигнитот испушта штетни гасови, Ватернфал најавил подготвеност да го промени горивото и да почне да употребува почисти и обновливи извори на енергија. Енергијата на поранешниот [[Западен Берлин]] била обезбедувана преку термоцентрали. За да се олесни амортизацијата за време на напојувањето, во текот на 1980-тите години во некои од овие централи биле инсталирани акомулатори. Тие, со помош на статични инвертори, биле поврзани со електрична мрежа и се полнеле со енергија во период на ниска потрошувачка на енергија, а ослободувале енергија во период на висока потрошувачка.

Во [[1993]] година биле обновени енергетските врски со околните области, кои датирале од [[1951]] година. Во западните окрузи на Берлин, речиси сите електрични водови се подземни кабли; само оние кои течат од трафостаницата Ројтер до градскиот автопат користат надземни водови. Берлинскиот 380-kV електричен вод бил изграден кога електричниот систем на [[Западен Берлин]] станал сосема независен систем и не бил поврзан со оние на Источна или на [[Западна Германија]]. Сега тој стана столб на електроенергетскиот систем на целиот град.

Производителот на автомобили [[Daimler AG]] и [[RWE AG]] ќе почнат заеднички тест проект за создавање на електричен автомобил и на станица за електрично полнење во Берлин. Овој проект се нарекува „*Е-подвижност на Берлин*“.

=== Здравствен систем ===
[[Податотека:Charite 1a.jpg|thumb|лево|Болничкиот комплекс [[Шарите]].]]

Берлин има долга традиција како град на медицината и медицинската технологија. Историјата на медицината во Берлин била под големо влијание од научниците од Берлин. [[Рудолф Вирхов]] бил основач на клеточната патологија, додека [[Роберт Кох]], ги открил вакцини за [[антракс]], [[колера]] и за [[туберкулоза]].

Болничкиот комплекс Шарите денес е најголема [[универзитетска болницата]] во [[Европа]] која датира од [[1710]] година. Болницата Шатрие ја има на четири места и располага со 3.300 легла, околу 14.000 вработени, 8.000 студенти, над 60 операциони сали. Нејзиниот годишен обрт изнесува над една милијарда евра. Таа е заедничка институција на [[Слободен универзитет (Берлин)|Слободниот универзитет]] и на Хумболтовиот универзитет во Берлин, вклучувајќи широк спектар на институти и медицински центри, како што се: Германскиот кардиолошки центар, еден од најреномираните центри за пресадување, Центарот Макс Делбрик за молекуларна медицина и Институтот Макс Планк за молекуларна генетика. Научните истражувања од оваа област ги доплнуваат и многу индустриски истражувачки одделенија на компаниите како на пример: Сименс, Шеринг, Дебис и други.

== Демографија ==
[[Податотека:Berlin population2.svg|thumb|Население на Берлин 1880–2012.]]

Според податоците од септември [[2010]] година, населението во градот-покраина Берлин изнесува 3.44.400 регистрирани жители на површина од 891,82 квадратни километри (344,33 квадратни милји). Густината на населението во градот е 3.848 жители на км<sup>2</sup>. Урбаната површина на Берлин се протега надвор од границите на градот и опфаќа околу 3.700.000 жители, додека градското подрачје на областа Берлин-Бранденбург е дом на околу 4,3 милиони жители на површина од 5370&nbsp;км<sup>2</sup>. Во [[2004]] година, големата урбана зона била дом на повеќе од 4,9 милиони жители, на површина од 17.385&nbsp;км<sup>2</sup>

Националната и меѓународната миграција во градот има долга историја. Во [[1685]] година, по укинувањето на Нантскиот едикт во Франција, во градот стапил во сила Постдамскиот едикт, кој на француските хугенотски бегалци им гарантира верска слобода и ослободување од данок во текот на десет години. Со актот за Голем Берлин во [[1920]] година, кон градот биле приклучени многу предградија и околни градови на Берлин и бил оформен поголемиот дел од територијата која го опфаќа модерен Берлин. Со овој акт површината на Берлин се зголемила од 66 км<sup>2</sup> на 883 км<sup>2</sup>, а населението се зголемило од 1,9 милиони на 4 милиони. Постојаната имиграција и политиката на азил во [[Западен Берлин]] предизвикале бранови од имигранти во 1960-тите и 1970-тите години. Во моментов, во Берлин живеат околу 250.000 [[Турци]] (особено во [[Кројцберг]]).

Во 1990-тите години, законите за иселување во Германија (Aussiedlergesetze) ја овозможиле имиграцијата од поранешниот [[Советски Сојуз]]. Денес етничките Германци од земјите на поранешниот Советски Сојуз го сочинуваат најголемиот дел од населението во Германија што зборува [[руски јазик]]. Искуството од последната деценија покажа зголемување на приливот на имигрантите од различни земји од [[Западен Балкан]]. Особено младите Европејци од [[ЕУ]] се доселуваат во градот.

Во декември [[2008]] година, 470.051 жител (13,9 % од населението) имале странска националност и потекнувале од 195 различни земји. Околу 394.000 граѓани (11,7 %) се потомци на меѓународни мигранти и тие или станеле натурализирани германски државјани или добиле државјанство врз основа на раѓање во Германија.  Најголемиот број граѓани со странска националност потекнуваат од [[Турција]] (111.285), [[Полска]] (43.700), [[Србија]] (22.251), [[Италија]] (14.964), [[Русија]] (14.915), [[САД]] (14.186), [[Франција]] (13.113), [[Виетнам]] (12.494), [[Хрватска]] (10.752), [[Босна и Херцеговина]] (10.556) и [[Велика Британија]] (10.196) и Израел. Исто така има и голема Арапска заедница, претежно од Палестина и Ирак, но не постојат статистички податоци за нив, бидејќи тие најчесто немаат државјанство.

=== Религија ===
[[Податотека:DomBerlin1a.jpg|thumb|left|[[Берлинска катедрала]].]]
[[Податотека:Berlin Neue Synagoge 2005.jpg|thumb|right|[[Нова синагога (Берлин)|Новата синагога]]]]

Повеќе од 60 % од жителите на Берлин немаат регистрирана верска припадност. Најголеми верски објекти се Евангелска Црква во Берлин-Бранденбург (обединета црква во рамките на Евангелската црква во Германија) со 19,4 % од населението, според податоци од 2008 година и  Римокатоличката црква со 9,4 % од населението. 2,7 % од населението припаѓа кон други христијански вери а 8,8 % се муслимани. Во Берлин има над 120.000 Евреи и повеќето од нив се доселиле од поранешниот Советски Сојуз have come from the former Soviet Union.

Берлин е седиште и на Римокатоличкиот епископ (Римокатоличката архиепископија во Берлин) и на Протестантскиот епископ (Евангелска Црква во Берлин-Бранденбург). Независната Евангелско-лутеранска црква во Берлин има осум парохии со различни големини.

Во градот има 36 Баптски заедници, 29 Ново Апостолски цркви, 15 Евангелско-методистички цркви, осум Слободни Евангелски заедници, шест заедници на Црквата на Исус Христос на светите од последните денови, Старата католичка црква и Англиканската црква во Берлин. 
Берлин има 11 синагоги, два будистички храмови и 76 џамии. Исто така има голем број хуманистички и атеистички групи во градот.

== Стопанство ==
[[Податотека:ICC Funkturm Berlin.jpg|thumb|right|Економијата на Берлин е доминирана од страна на услужниот сектор]]

Во [[2009]] година, номиналниот [[БДП]] на градот-покраина Берлин имал стапка на раст од 1,7 % (-3,5 % во Германија) и изнесувл 90,1 милијарди евра. Економијата на Берлин денес доминирана од услужниот сектор, околу 80 % од сите компании работат во ова поле. Стапката на невработеност постојано се намалува во последната деценија, а според проценките од април 2010 година во моментов изнесува 14,2 % (германски просек: 7,9 %).

Централите на [[Fortune Global 500]], 30-те германски ДАКС (DAX) компании, [[Сименс]] (сименс има седиште и во Минхен) се наоѓаат во Берлин. Исто така и државната фирма [[Deutsche Bahn]] има седиште во Берлин. Многубројни германски и меѓународни компании во градот основале споредни одделенија или канцеларии.  Меѓу 20-те најголеми работодавци во Берлин се работодавците на железничката компанија [[Дојче бан]] (Deutsche Bahn), болницата Шарите (Charite), локалната јавна транспортна компанија БВГ (BVG), услужниот центар Дусман (Dussmann) и групацијата Пипенброк (Piepenbrock Group). Во Берлин, Дајмлер (Daimler) произведува автомобили а BMW конструира мотоцикли. Бајер шеринг фарма (Bayer Schering Pharma) и Берлин-Кемии (Berlin-Chemie) се големи фармацевтски компании со седиште во градот. Централите на втората најважна германска авиокомпанија Ер Берлин (Air Berlin) и на железничката компанија Дојче бан (Deutsche Bahn) се наоѓаат во Берлин. Во Германија, седиштета на Јуниверзал мјузик (Universal Music) и на Сони мјусик (Sony Музика) се во Берлин.

Сектори кои брзо се развиваат се: комуникациите, науките за живиот свет, подвижноста и услугите со информатички и комуникациски технологии, медиумите и музика, маркетингот и дизајнот, биотехнологијата и еколошките услуги, транспортот и медицинското инженерство. Паркот за наука и бизнис во областа Берлин-Адлерсхоф е меѓу 15-те најголеми паркови за технологија во светот. Истражувачката дејност и развојот имаат големо економско значење, а регионот Берлин Бранденбург се наоѓа меѓу првите три иновативни региони во [[ЕУ]].



Берлин е меѓу првите три градови во светот според бројот на одржани конвенции и овде е сместен најголемиот конвенционален центар на Европа одноосно Меѓународниот конгресен центар ([[Internationales Congress Centrum]]). Тој придонесува за брзо растечкиот туристички сектор кој опфаќа повеќе од 700 хотели што нудат повеќе од 100.000 легла. Во [[2009]] година, во градот имало 18,9 милиони преноќувалишта во хотели, 8,3 милиони гости во хотелите и околу 135 милиони дневни посетители. Берлин се докажа како трет најпосетуван град во [[Европската Унија]].

== Образование ==
[[Податотека:Humboldt monument.jpg|thumb|upright|Хумболтовиот универзитет]]

Главната област [[Берлин-Бранденбург]] е една од најплодните центри на високото образование и на истражувањето во [[Европската Унија]]. Градот има четири универзитети и 27 приватни, професионални и технички колеџи (Hochschulen), кои  на студентите им нудат најразлични дисциплини. Во 2008/09 година биле регистрирани 135.327 студенти на 31 универзити и колеџи. Во трите најголеми универзитети запишани се околу 100.000 студенти. Тие се: [[Хумболтов универзитет|Хумболтовиот универзитет]] со 35.000 студенти, [[Слободен универзитет (Берлин)|Слободниот универзитет]] во Берлин со околу 35.000 студенти и [[Технички универзитет (Берлин)|Техничкиот универзитет]] во Берлин со 30.000 студенти. На Универзитетот за уметност има околу 4.300 студенти.

Во градот има многу истражувачки институции, како на пример институтот [[Фраунхофер]], институтот Лајбниц и институтот Макс Планк, кои се независни  или се само делумно поврзани со своите универзитети. Во секторот за истражување и развој работат 62.000 научници.

Покрај библиотеките кои се поврзани со различните универзитети, [[Државна библиотека (Берлин)|Државната библиотека]] во Берлин е главната библиотека за истражување. Таа се наоѓа на две главни локации: една во близина на Потсдамскиот плоштад на улицата Потсдамер Штрасе и едена на улицата Унтер ден Линден. Во градот има 108 јавни библиотеки.

Во Берлин има 878 училишта во кои учат 340.658 ученици во 13.727 паралелки. Основното образование во градот е 6 години. По завршување на основното училиште, учениците се запишуваат во  некое средно училиште (Sekundarschule) или во гимназија (Gymnasium). Берлин има уникатна двојазична училишна програма во рамките на Европското училиште “Ојропашуле” (Europaschule). Во овие училишта на децата им се предава наставната програма на германски јазик и на странски јазик, почнувајќи од основното училиште, а подоцна и во средното училиште. Во 29 училишта, во речиси сите окрузи, можат да се изучуваат странски јазици од понудените 9 главни европски јазици.

[[Француска гимназија (Берлин)|Француската гимназија]] во Берлин, која била основана во [[1689]] година во корист на хугенотските бегалци, нуди наставаи на [[германски јазик|германски]] и на [[француски јазик]]. [[Училиште Џон Кенеди (Берлин)|Училиштето Џон Ф. Кенеди]] е двојазично германско-американско јавно училиште, кое се наоѓа во берлинската област [[Целендорф]]. Тоа е особено популарно бидејќи во него учат децата на дипломатите. Исто така, постојат четири училишта ("*Humanistische Gymnasien*") каде што се предава [[латински јазик]] и класичен [[грчки јазик]]. Овие училишта традиционално се познати по тоа што во нив се запазени највисоките академски стандарди. Две од нив се државните училишта, од кои едното е протестантско, а другото е езуитско училиште.

== Култура ==
[[Податотека:Bodemuseum - Front.jpeg|thumb|[[Музејски Остров]]]]

Берлин е познат по своите многубројни културни институции, од кои многу уживаат меѓународен углед. Градот има многу разновидна уметничката сцена и во него има околу 420 уметнички галерии. Младите [[Германци]] и меѓународните уметници продолжуваат да се населуваат во градот, па затоа Берлин важи за центар на младоста и центар на популарната култура во [[Европа]].

Првите знаци за ова се почувствуваа во 2003 година, со најавата дека годишниот Попком (*Popkomm*), најголемиот собир во Европа за музичка индустрија, по 15 години во [[Келн]], ќе се пресели во Берлин Кратко потоа, Јуниверзал Мјузик Груп и ЕмТиВи, исто така, одлучиле да ги преместат нивните европски седишта и главните студија на брегот на реката Шпре во Фридрихсхаин. Во [[2005]] година, [[УНЕСКО]] го одликува Берлин со титулата „*Град на дизајнот*“.

=== Медиуми ===
[[Податотека:Berlin - Axel-Springer-Hochhaus.jpg|thumb|upright|[[Axel Springer AG]]]]

Берлин е дом на многу телевизиски и радио станици; меѓународни, национални, како и регионални. Јавниот радиодифузен сервис *РББ* (RBB) има седиште во градот, како и комерцијалните радиодифузери [[MTV Europe]], [[VIVA]], [[TVB]], ФАБ (FAB), Н24 (N24) и Сат.1 (Sat.1). Германскиот меѓународен јавен радиодифузен сервис Дојче Веле (Deutsche Welle) има свој ТВ продукциски оддел во Берлин. Исто така, повеќето национални германски радиодифузери имаат студио во градот.

Во Берлин се издаваат најголем број од германските дневните весници, има бројни локални весници како што се *Берлинер Моргенпост*, *Берлинер Цајтунг*, *Дер Тагесшпил*, и три главни таблоиди, како и националните дневни весници, секој со различна политичка наклонетост, како на пример Ди Велт (Die Welt), Јунге Велт (Junge Welt), Нојес Дојчланд (Neues Deutschland), и Ди Тагесцајтунг (Die Tageszeitung). Ексберлинер (Exberliner) — месечно списание на англиски јазик во Берлин кое е фокусирано на уметноста и забавата. Берлин исто така е и седиште на две големи германско јазични издавачки куќи: Валтер де Груитер (Walter de Gruyter) и Спрингер (Springer) кои издаваат книги, месечни списанија и мултимедијални производи.

Берлин е важен центар во европската и германската филмска индустрија. Во него се наоѓаат повеќе од илјада филмски и телевизиски продукциски компании, 270 кина, а во регионот се снимаат секоја година околу 300 национални и меѓународни копродукции. Познатото Бабелсберг студио (Babelsberg Studios) и продуцентската куќа УФА (UFA) се наоѓаат надвор од Берлин, односно во Потсдам. Во Берлин се наоѓаат Европската филмска академија и Германската филмска академија, и тој е домаќин на годишниот Берлинскиот филмски фестивал. Фестивалот за првпат бил одржан во 1951 година, а почнувајќи од 1978 година се прославва секоја година во февруари. Со над 430.000 посетители тој е најголемиот јавен филмски фестивал во светот.

=== Ноќен живот и фестивали ===

Ноќниот живот во Берлин е еден од најразновидните и енергични во [[Европа]]. Во текот на 1990-тите години, клупската сцена на Берлин станала главно одредиште на ноќниот живот во Европа. По падот на Берлинскиот ѕид во [[1989]] година, биле реновирани многу згради во Митте, поранешниот центар на [[Источен Берлин]]. Многу од овие згради не биле реновирани уште од [[Втората светска војна]]. Во нив нелегално се “*вселиле*” млади луѓе и овие згради станале плодна почва за сите видови подземни собири. Во Берлин исто така има многу ноќни клубови, вклучувајќи ги и уметничката куќа Тахлес, ВМФ (WMF), Уфо (Ufo), како и техно клубовите Киткатклуб и Бергхаин. Клубот Линиентрој, кој е во близина на Спомен црквата на цар Вилхелм, е добро познат по техно музика уште од 1990-тите години.

Клубот СО36 (SO36) во [[Кројцберг]] првично се фокусирал на панк музика, но денес стана популарно место за танц и секакви видови забава. Дискотеката САУНД (SOUND) која од [[1971]] до [[1988]] година се наоѓаше во [[Тиргартен]], денес е во [[Шарлотенбург]] и стана озлогласен во доцните 1970-ти години поради употреба на хероин и други наркотици.

Карневал дер Културен, мултиетничка улична парада која секогаш се прославува на празникот [[Педесетница]] и геј-парадата, најголемата геј-лезбејска парада во Средна Европа која се прославува последниот викенд од јуни, се отворено поддржани од градската влада. Берлин, исто така, е добро познат и по техно карневалот — [[Парада на љубовта]] (*Love Parade*), клуб трансмедиале и културниот фестивалот Берлинер Фестшпиле, кој го вклучува и џез фестивалот во Берлин.

=== Музеи и галерии ===

[[Податотека:Jewishmuseumberlin2007.jpg|thumb|upright|[[Еврејски музеј (Берлин)|Еврејскиот музеј]]]]

Во Берлин има 153 музеи. Ансамблот на Островот на музеи во Берлин е заштитен од [[УНЕСКО]] како светско културно наследство и се наоѓа во северниот дел на островот [[Шпрее]] помеѓу Шпрее и [[Купферграбен]]. Уште во [[1841]] година, со кралскиот декрет, тој беше именуван како „*област посветена на уметноста и антиквитетите*“. Подоцна овде биле изградени [[Стар музеј (Берлин)|Стариот музеј]] (*Altes Museum*) во [[Лустгартен]] каде што е бистата на кралицата Нефертити, [[Нов музеј (Берлин)|Новиот музеј]], [[Стара национална галерија (Берлин)|Старата национална галерија]], [[Пергамски музеј|Пергамскиот музеј]] и музеот „[[Музеј „Боде“|Боде]]“. Спроти Островот на музеи се наоѓа музејот на ГДР за животот во ГДР.

Покрај Островот на музеи, има уште многу други музеи. Галеријата на уметнички слики (Gemäldegalerie) се фокусира на сликите на „старите мајстори“ од тринаесеттиот до осумнаесеттиот век, додека [[Нова национална галерија (Берлин)|Новата национална галерија]], изградена од страна на [[Лудвиг Мис ван ден Рое]], се усовршува во областа на европското сликарство од [[XX век]]. Во музеот [[Музеј Хамбургер Банхоф|Хамбургер Банхоф]], кој се наоѓа во областа Моабит, е изложена голема колекција на модерна и современа уметност. По реновирањето и проширувањето на  Германскиот историски музеј (Deutsches Historisches Museum), во пролетта 2006 година, тој беше повторно отворен во Цојгхаус (Zeughaus) и во него е прикажана  историјата на Германија сè до уривањето на [[Берлинскиот ѕид]] во [[1989]] година. Музеот Баухаус-Архиве (Bauhaus-Archive) — архитектонски музеј.

[[Податотека:Ishtar Gate at Berlin Museum.jpg|thumb|лево|[[Иштарска порта]] на Вавилон во Пергамскиот музеј]]

Во [[Еврејски музеј (Берлин)|Еврејскиот музеј]], постојана има изложба која отсликува два милениуми од германско-еврејската историја. Германскиот музеј за технологија во Кројцберг има голема колекција од историско технички артефакти. Во близина на берлинската главна железничка станица (Berlin Hauptbahnhof) има музеј за природознанието (Museum für Naturkunde). Во него се наоѓа најголемиот монтиран диносаурус во светот (бракосаурус) и еден сочуван примерок од раните птици - археоптерикс.

Во [[Далем]], постојат неколку музеи на светската уметност и култура, како на пример: Музејот на индиската уметност, Музејот на уметноста во Источна Азија, Етнолошкиот музеј, Музејот на европските култури, Музејот на сојузниците (Музејот на Студената војна), како и Брике музејот (Brücke Museum), кој е уметнички музеј. Во Лихтенберг се наоѓа Штази музејот, кој го отсликува поранешното Министерството за државна безбедност на Источна Германија – [[Штази]] (*Stasi*). Преминот Чарли (Checkpoint Charlie), еден од познатите премини на Берлинскиот ѕид, е  сѐ уште сочуван и за него има исто така и музеј. Музејот, изграден од приватна инвестиција, прикажува широка лепеза на материјали за луѓето кои измислиле генијалени планови за да избегаат од Исток. Се тврди дека музејот „[[Еротски музеј Беате Узе|Беате Узе]]“, кој се наоѓа во близина на Зоолошката градина, е најголемиот еротски музеј во светот.

== Сценски уметности ==
[[Податотека:Rattle BPH-Rittershaus1-Wikipedia.jpg|thumb|[[Берлинска филхармонија]].]]

Во Берлин има повеќе од 50 театри. [[Германски театар|Германскиот театар]] во Митте бил изграден во 1849-50 година и оттогаш работи континуирано, освен паузата од една година ([[1944]]-[[1945]]), поради [[Втората светска војна]]. [[Фолксбине]] на плоштадот [[Роза Луксембург]] била изградена во 1913-14, иако здружението било основано уште во [[1890]] година. [[Берлинер ансамбл]], познат по изведбите на делата на [[Бертолт Брехт]], е основан во [[1949]] година, недалеку од Германскиот театар. [[Шаубине]] е основана во [[1962]] година во една зграда во [[Кројцберг]], но во [[1981]] година е преместена во зградата на поранешното кино „Универзум“ на улицата Курфирштендам.

[[Податотека:Konzerthaus Gendarmenmarkt apel.JPG|thumb|лево|Концертна сала]]

Берлин има три главни оперски куќи: [[Германска опера]], [[Берлинска државна опера]] и [[Берлинска комична опера]]. Берлинската државна опера на улицата Унтер дан Линден е најстарата опера во градот и е отворена во [[1742]] година. Сегашниот директор на оваа опера е [[Даниел Баренбоим]]. Комичната опера традиционално е усовршена во областа на оперетите и исто така се наоѓа на улицата Унтер ден Линден. Германската опера е отворена во [[1912]] година во [[Шарлотенбург]]. Додека градот бил поделен од [[1961]] до [[1989]] година, таа била единствената голема оперска куќа во [[Западен Берлин]].

Во Берлин има седум симфониски оркестри. [[Берлински филхармониски оркестар|Берлинскиот филхармониски оркестар]] е еден од најпознатите оркестри во светот. Тој се наоѓа во [[Берлинска филхармонија|Берлинската филхармонија]] во близина на Потсдамскиот плоштад на улицата Херберт фон Карајан, која го добила своето име по диригентот кој најдолго време ја вршел оваа функција во оркестарот. Сегашниот главен диригент е [[Сајмон Ратал]]. Берлинскиот симфониски оркестар (Konzerthausorchester Berlin) бил основан во [[1952]] година како оркестар на [[Источен Берлин]], бидејќи седиштето на филхармонијата било во [[Западен Берлин]]. Сегашниот главен диригент на Берлинскиот симфониски оркестар е [[Лотар Цагрозек]]. Домот на светските култури (Haus der Kulturen der Welt) претставува различни изложби на интеркултурни теми, приредува концерти со музика од целиот свет, а исто така организира и академски конференции.

== Кујна ==
[[Податотека:CurryWurst.jpg|мини|десно|200п|Колбаси со кари]]

Фридрих Велики (кралот на Прусија) имал улога во утврдувањето на некои од традиционалните јадења на Берлин, откако во [[XVIII век]] наредил неговите поданици главно да јадат краставици и компир, бидејќи тие биле евтини и се вклопуваат во скромниот пруски начин на живеење. Така, краставиците и компирот станале омилени во берлинската кујна, заедно со обилното користење на свинско месо, месо од гуска, риба, грашок и грав.

Типични берлински јадења се: зачинет колбас со кари (од [[1949]] година, свинска потколеница и Берлинер (сепак, и во Берлин е позната како тиганица, а не како Берлинер). Еден познат оброк кој, всушност, го носи името на Берлин е црн дроб  на берлински начин, односно похуван црн дроб со [[Јаболко|јаболка]] и кромид. Турските работници коишто се доселиле во Берлин, исто така, ги донеле своите кулинарски традиции во градот, на пример дунер кебапот стана главна брза храна за сите.

== Рекреација ==
[[Податотека:Giraffe-berlin-zoo.jpg|thumb|left|[[Берлинска зоолошка градина|Берлинската зоолошка градина]] е најпосетуваната зоолошка во Европа.]]

[[Берлинска зоолошка градина|Берлинската зоолошка градина]], односно постарата од двете зоолошки градини во градот, е основана во [[1844]] година и располага со најразновидниот спектар на животински видови во светот. Тоа е дом на познатата бела мечка Кнут, родена во кафезите на зоолошката градина во декември [[2006]] година. Зоолошката градина [[Фридрихсфелде]], е основана во [[1955]] година во округот [[Лихтенберг]] и според површината таа е најголемата зоолошка градина во [[Европа]].
 
Во [[Ботаничка градина (Берлин)|ботаничката градина]] на Берлин е ботаничкиот музеј на градот. Со површина од 43 хектари и околу 22.000 различни видови растенија, таа е една од најголемите и најразновидните ботанички градини во светот.
 
[[Тиргартен]] е најголемиот парк на Берлин, се наоѓа во Мите, и бил проекиран од [[Питер Џозеф Лене]]. Паркот [[Викторијапарк]] во [[Кројцберг]] нуди добар поглед на јужниот дел на центарот на градот Берлин. Во [[Трептовиот парк]], покрај Шпрее во Трептов, има споменик во чест на советските војници, убиени во [[1945]] година во [[Битка за Берлин|Битката за Берлин]]. Фолкспарк во Фридрихсхајн, кој датира од [[1848]] година, е најстариот парк во градот. Тој е вештачки изграден и го покрива бункерот од Втората светска војна и остатоците од урнатините на градот. Во овој парк е главниот германски споменик за полските војници.

Берлин е познат по своите многубројни барови на плажата долж реката Шпрее. Заедно со безброј кафулиња, ресторани и зелени површини во сите области, тие создаваат важен извор за одмор и поминување на слободното време.

== Спорт ==
[[Податотека:Berlin Olympiastadion during footballmatch hertha bsc berlin vs borussia dortmund 02 20070421.jpg|thumb|[[Олимписки стадион (Берлин)|Олимпискиот стадион]] бил домаќин на [[Летни олимписки игри 1936|Летните олимписки игри во 1936]] и финалето од Светското првенство по фудбал во 2006 година]]

Берлин има висок углед како град-домаќин на меѓународни спортски настани. Берлин бил домаќин на [[Летни олимписки игри 1936|Летните олимписки игри во 1936]] година и град-домаќин на [[ФИФА]] за време на финалето во [[Светско првенство во фудбал 2006|Светско Првенство во фудбал]] во [[2006]] година. Светско првенство во атлетика на ИААФ било одржано на [[Олимписки стадион (Берлин)|Олимпискиот стадион]] во Берлин во [[август]] [[2009]] година. Годишниот Берлински маратон, годишната AФ Златна лига и напреварот во атлетика ИСТАФ (ISTAF), исто така се одржува во Берлин. Во градот, исто така, секоја година се одржува и турнирот ВТА (WTA). Тој бил основан во 1896 година и сега е една од најстарите тениски турнири за жени.  Собирите на отворено небо, со неколку стотици илјади гледачи, станаа популарни во текот на меѓународните фудбалски натпревари, како Светското првенство или Европско првенство во фудбал. Обожавателите на сите фудбалски репрезентации доаѓаат заедно за да гледаат натпреварот на огромен видео бим. Овој настан е познат под името [[Фан Мајле]] се случува на секои две години кај Бранденбуршката порта.



==Берлин како тема во уметноста и во популарната култура==
* „Gleisdreieck“ — песна на рускиот писател [[Борис Пастернак]] од 1923 година.
* „[[Берлин (музичка група)|Берлин]]“ (англиски: *Berlin*) — американска [[Поп-музика|поп-група]].
* „Берлин“ ([[англиски]]: *Berlin*) — песна од истоимениот албум на американскиот [[Рок-музика|рок-музичар]] [[Лу Рид]] од 1973 година.
* „[[Небото над Берлин (филм од 1987)|Небото над Берлин]]“ ([[германски јазик|германски]]: *Der Himmel über Berlin'') — германски филм од 1987 година, во режија на Вим Вендерс.

## Наводи

## Надворешни врски

* Официјално мрежно место 
* Официјално мрежно место на Берлин-Браденбург 
* Регионален водич 
* Туристички информации 
* Списание на англиски за Берлин
* Фотогалерија за Берлин


Категорија:Сојузни покраини во Германија
Категорија:Главни градови во Европа
Категорија:Главни градови на германските покраини
Категорија:Европски престолнини на културата
Категорија:Градови домаќини на ЛОИ
Категорија:Ханза
Категорија:Универзитетски градови во Германија
Категорија:Безокружни градови во Германија
Категорија:Населени места основани во 13 век