Сондецки говор

**Сондецки говор** е дел од Малополски дијалект, говор на жителите од Бескидските висини, генерално жители на Малополската околина и јужните гранци на Подкарпатската област. Ова е дијалект на Шлеска кој е еден од повеќето различни дијалектолошки комбинации на полскиот јазик  што се користи често од страна на  населението на тој регионот.  Сепак, феноменот на овој говор е тоа што во последниве години се појавиле многу нови зборови непознати во другите делови на Полска.  Овој говор бил развиен како посебен јазик на северниот дел на Малополскиот регион.  Фонетски и граматички потсетува на други малополски говори, како што е говорот на Подхалската котлина.

Лексичкиот слој на овој говор што го разликува од литературниот полски јазик се зборовите поврзани со секојдневниот планински живот, локалните обичаи и традицијата. Во граматичката, фонетската и лексичката материја, се забележуваат и некои влијанија на словачкиот јазик, украинскиот јазик и германскиот јазик .  До одреден степен, говорот внатрешно е тотално различен, со кој се разликува од говорите во целиот регион. Одредени зборови што се користат во јужниот дел од областа можеби не се познати жителите на северниот дел, итн.

## Одлики на дијалектот

### фонетика
Сондецкиот говор има неколку важни фонетски одлики кои го разликуваат од современиот полски јазик. Некои од нив се карактеристични само за овој дијалект, а други пак може да се најдат и во другите дијалекти кои се зборуваат во Полска.

**1.**  Мазурење (mazurzenie) или изговор на одредени дифтонзи во полскиот јазик *sz, cz, dż* како *s, c, dz*

* **sc**elina наместо szczelina
**

**2.**  Силна, предјазична артикулација на назалните самогласки "ą", "ę".  Во овој дијалект самогласките се изговараат како „нечујно“ *n, на пр.: m*'ą**dry – m**oŋ**dry''

**3.1.**  Изразувањето звуци на карактеристични за два збора, на пр.

* tak jakby – ta**g** ja**g**by  
* z dziećmi – **ź** dziećmi 
* Wiesz, że... – Wie**ż**, że. .

**3.2.**  Изразување на нетипични звуци во зборовите, на пр.

* **Ź**dzisław - Zdzisław 
* jezeźmy – jesteśmy 
* śli**zg**o – ślisko

**3.3.**  Изговарање "trz" како "czsz", "strz" како "szcz" и "drz" како "dż"

* trz како "czsz", "strz" како "szcz" и "drz" како "dż"
** trzeba – **czsz**eba
** strzec – **szcz**ec
** drzwi – **dż**wi
** mistrz – mi**szcz**

**4.**  Карактеристична артикулација на самогласките ''o'' и ''u'' по одредени гласови и на почетокот на зборот:

* ona – ona
* kot – kot
* u nas – u nos

**5.** Старполското изговор на a кој звучи како о, ''на'' пример:

** kwi**o**tek
** pt**ok**

**6.** Старотополското e (ę) се изговара како ''y'' :

* j**y**choł 
* pj**y**nknie

**7.**  Се исклучува гласот l и ''ł'' во последните слогови, на пр.

* tyko 
* widziaem

**8.**  ''Ch'' на почетокот на зборот пред согласката се изговара како ''k'' , на пр.

* **K**ryste Ponie наместо Chryste Panie 
* **K**rząszcz наместо chrząszcz

**9.**  Долго ''и'' (се ''изговара ji'') по самогласка

* kraina – kra**ji**na

**10.**  Промена на крајните ''-ie''  во 3 лице еднина, на пр.

* on umie – on um**i**

**11.**  Понекогаш -je се изговара како -jy'','' на пр.:

* nie zje – nie zj**y**

**12.**  Крајот ''-ej'' е скратен до ''i'' или ''y'' , и ''-to-'' ''jaj'' , на пр.

* więcej – wjenc**yj** 
* rzadziej – rzadz**ij** 
* gdzieś indziej – dzie ińdz**ij**

=== Морфологија и лексика ===
**1.1.**  Луѓето кои зборуваат на сондецкиот говор, во прво лице еднина изговараат., на пр.

* ''Jo jado'' 
* ''Widzo'' 
* ''Pojadoma'' 
* ''Bedoma''

**1.2.**  Во минатото време некои глаголи имаат скратена форма, на пример:

* ''poszłem'' наместо ''poszedłem'' 
* ''zamkłem'' наместо ''zamknąłem'' 
* ''my byli'' наместо ''my byliśmy''

**1.3.**  Одредени глаголи, во сегашното време, може да имаат проширена форма, на пр.

* ''śnije się'' - ''śni się''

**2.**  Многу е честа широката употреба на партикули ''кои'' претставуваат барања или наредби на граматички начин.

**3.** Женски именки во генетивна форма често имаат -''e или -o, на пример:''

* ''Ido do kuchnie'' zamiast ''Idę do kuchni''

**3.2** Посебна форма на датив се појавува и во другите региони на Полска (вклучително и во Горна Шлеска), на пр.    :

* ''tatowi'' 
* ''bratowi'' 
* ''Kotowi''

**3.3.**  Во акузативната форма женска именка и машката и се менуваат во -''о'' , на пр.

* ''podej że mi śklanko'' наместо ''podaj mi szklankę'' 
* ''Jado rowerom'' наместо ''jadę rowerem''

**4.**  Движечки акцент се јавува во вокатив. Акцентот паѓа, без оглед на нејзината позиција во други случаи, секогаш на последниот слог.  Овој слог се изговара многу посилно од другите.

**5.**  Предлогот често се заменува со друг предлог'':''

* ''do Sącza'' – ''na Sonc'' 
* ''Idę do domu'' – ''ido na chato''

**6.**  Формирање на женски и машки форми во интернационализмите, на пример:

* ''krawat'' – ''krawatka'' 
* ''parasol'' – ''parasolka''

**7.*'  Афирмирање на дијалекталната формулација на nie и nie во Краковскиот дијалект:

* *To jest fajne, no nie?* 
* *To jest fajne, co nie?'' Odpowiedź twierdząca "No"

Категорија:Полски јазик