Пеан

**Пеан** е песна или лирска песна за изразување на триумф или благодарност. Во класичната антика, обично се изведувала со хор, но некои примери изгледаат наменети за индивидуален глас. Коренот на зборот и значењето се задржало од пред хеленско време до денес, во Македонскиот и другите словенски јазици. „Пеан“ било исто така име на божествен лекар и епитет („презиме“) на Аполон.

## Етимологија
Основата на зборот науката сè уште го бара во грчка етимологија, παιάν е *παιάϝων. Роберт Биксго предложил значењето „кој лекува болести преку магија“, од *παῖϝα/*παϝία „удирање“, поврзано со παίω „удирање“ (од праиндоевропскиот *ph2u-ie/o-) или παύω „задржување“ (со неизвесна етимологија). Алтернативно предлага дека *пеан* „можеби е предгрчки суптрат“. 

## Старогрчки пеан
По Хомер, Пајон бил грчки лекар на боговите. Во *[[Илијада]]* V, тој ги лекува ранетите Арес и Ад со својата тревка. Со текот на времето, Пајон (или пеан) станал епитет („презиме“) на Аполон како бог способен да носи болест и се удоволувал како бог на исцелување. Хесиод го идентификува Пајон како посебен бог, а во подоцнежната поезија Пајон се повикува независно како бог на здравјето. Подоцна, *пеан* станало презиме на Асклепиј, друг бог-исцелител.

Најраните појави на *пеан* или химна на благодарност се појавуваат и во *Илијадата*. По молитвата за избегнување на злото од Ахајците, се пее пеан. Во речиси идентична линија (X.391) што сугерира формулиран израз, Ахил им кажува на Мирмидонците да го пеат пеанот по смртта на Хектор.

За да се открие односот помеѓу Пеан или Пајон, богот-исцелител, и пеан во смисла на „песна“, неопходно е да се идентификува врската помеѓу ритуалното пеење и шаманските лековити уметности.

Претходно, Л.Р. Фарнел се осврна на древната поврзаност помеѓу занаетот за исцелување и пеењето на магии, но сметаше дека е невозможно да се одлучи која е првобитната смисла. Во секој случај, значењето на „исцелител“ постепено му отстапувало на значењето на „химна “, од фразата „Ἰὴ Παιάν“ или „Ἰὼ Παιάν“.

Ваквите песни првично биле упатени на Аполон, а потоа и на другите богови, Дионис, Хелиос, Асклепиј. Околу 4 век, пеанот станал само формула за восхитување ; Неговата цел била или да бара заштита од болести и несреќи, или да се заблагодари откако ќе биде дадена таквата заштита. Нејзината поврзаност со Аполон како убиец на Питонот довело до нејзино поврзување со битка и победа; оттука станало обичај војската да го пее пеан на маршот и пред да влезе во битка, кога флотата го напушта пристаништето, а исто така и по победата.

Грчкиот поет Есхил, кој учествувал во Битката кај Саламина, ја коментирал моќта на пеанот над непријателите (во овој случај Персијците):Сите варвари чувствувале страв затоа што биле лишени од она што го очекувале. Грците го пееја величествениот пеан во тоа време не за бегство, туку затоа што брзаа во битка и биле  срце.Пред продолжувањето на поморската битка меѓу Коркирејците и Коринтјаните во војната што водела до Пелопонеската војна, бил испеан пеан, што имплицирало дека тоа можеби било вообичаена практика. Покрај тоа, се вели дека пеанот бил испеан непосредно пред почетокот на различни битки (вклучувајќи ја и Битката кај Кунакса) во „Анабасис“ (или „Персиска експедиција“ на Ксенофон).

## Во античката поезија и музика
Најпознати пеани се оние на Бахилид и Пиндар. Пеаните се пееле на фестивалите на Аполон (особено на Хиацинтија), на банкети, а подоцна дури и на јавни погреби. Во подоцнежните времиња тие биле упатени не само на боговите, туку и на човечките суштества. На тој начин Родијците го славеле Птоломеј I Египетски, Самијците Лисандер од Спарта, Атињаните Димитриј, Делфијците Кратер од Македонија.

Музички, пеанот бил хорска ода и првично имал антифоничен карактер, во кој водачот пеел во монодичен стил, при што хорот одговарал со едноставна, неформална фраза; сепак, подоцна во својот развој, пеанот бил целосно хорска форма. Типично, пеанот бил во режим на Доријан (забележете дека старогрчкиот Доријан се разликувал од модерниот Доријан; видете музички режим), и бил придружуван од китара, инструмент на Аполо. Пеаните што требало да се пеат на бојното поле биле придружени со аул и китара.

Два музички фрагменти од пеаните преживеале од доцната антика: еден од Атенај Атенаиу (Атенај, син на Атенај), другиот од Лимениј од Атина. Фрагментот на Лимениј е датен во 128 п.н.е.; онаа на Атенај можеби е составена во истата година или десет години порано.

## Модерна употреба
Пеан сега обично се користи за да значи израз на пофалба или возбуда (како што е неговото измислување во вишокот израз „paeans of пофалба“). Песната наречена „Пеан“ беше искористена во кинескиот пропаганден филм наречен *[[Истокот е црвен (филм од 1965 година)|„Истокот е црвен“]]*.

## Литература

# Paean, Henry George Liddell, Robert Scott, *A Greek–English Lexicon*, at Perseus
# ^ Jump up to:***a*** ***b*** Mycenaean Greek 𐀞𐀊𐀺𐀚, *pa-ja-wo-ne* /pajāwonei/ (dat.), written in Linear B and attested on the KN V 52 tablet found at Mycenaean Knossos, attests the name as referring to an individual Mycenaean deity. See John Chadwick, *The Mycenaean World* [Cambridge University Press] 1976, p.&nbsp;88).
# **^** R. S. P. Beekes, *Etymological Dictionary of Greek*, Brill, 2009, p.&nbsp;1142 (see also pp.&nbsp;1144 and 1159).
# **^** Eustathius on Homer §1494; Virgil, *Aeneid* vii. 769.
# **^** Both occasions are noted by Grace Macurdy, "The Derivation of the Greek Word Paean" *Language* 6, no. 4 (December 1930: 297-303), citation on 300.
# **^** Grace Macurdy, "The Derivation of the Greek Word Paean", *Language* 6, no. 4 (December 1930: 297-303), written before the deciphering of Linear B, attributes an origin of *paeon* in the north of Greece, rather than Minoan Crete; she offered the quote from Nilsson, *Greek Religion*, p.&nbsp;130.
# **^** Farnell, *The Cults of the Greek States* (Oxford University Press, 1896)[*page needed*].
# **^** Barry Strauss, *The Battle of Salamis: The Naval Encounter That Saved Greece—and Western Civilization* (New York: Simon and Schuster, 2004), p.&nbsp;160
# **^** Thucydides, History of the Peloponnesian War. Translated by Rex Warner, Penguin Books LTD, p.&nbsp;65
# **^** Xenophon, The Persian Expedition. Translated by Rex Warner, Penguin Books LTD. Pg. 49
# **^** Annie Bélis (ed.). 1992. *Corpus des inscriptions de Delphes*, vol. 3: "Les Hymnes à Apollon" (Paris: De Boccard, 1992), 48–49, 53–54; Egert Pöhlmann and Martin L. West, *Documents of Ancient Greek Music: The Extant Melodies and Fragments*, edited and transcribed with commentary by Egert Pöhlmann and Martin L. West (Oxford: Clarendon Press, 2001), 71.

## Извори

* *Делови од овој запис првично се од Енциклопедија Британика од 1911 година.*

## Надворешни врски

* Проект Теои - Пајон
* Грчки paeans во англиски превод

## Наводи
Категорија:Старогрчки богови