Хаплогрупа Q-M242

**Хаплогрупата Q** или **Q-M242** е хаплогрупа на ДНК на Y-хромозомот. Има еден примарен потклад, Хаплогрупата Q1 (L232/S432), која вклучува бројни поткладови кои се земени во примероци и идентификувани кај мажите од денешнината.

Q-M242 е доминантна Y-ДНК хаплогрупа меѓу Индијанците и неколку народи од Средна Азија и Северен Сибир.

## Потекло
Хаплогрупата Q-M242 е една од двете гранки на P-P226 (M45), а другата е R-M207.

Се верува дека Q-M242 се појавила околу областа Алтајски Планини (или Јужен Централен Сибир), пред околу 17.000 до 31.700 години. Сепак, прашањето останува нејасно поради ограничените големини на примероците и менувањето на дефинициите на Хаплогрупата Q: раните дефиниции користеле комбинација на еднонуклеотидните полиморфизми M242, P36.2 и MEH2 како дефинирање на мутациите.

## Техничка спецификација на мутацијата
Полиморфизмот, „M242“, е C→T транзиција што се наоѓа во интронот 1 (IVS-866) на генот DBY и е откриен од Марк Сејелстад и сор. во 2003 година. Техничките детали за M242 се:

: Промена на нуклеотидите: C до T
: Позиција (основен пар): 180
: Вкупна големина (основни парови): 366
: Напред 5′→ 3′: aactcttgataaaccgtgctg
: Обратна 5′→ 3′: tccaatctcaattcatgcctc

## Поткладови
Во филогенетиката на Y хромозомот, поткладовите се гранки на хаплогрупата. Овие поткладови се дефинирани и со еднонуклеотидни полиморфизми (SNP) или полиморфизми со уникатен настан (UEPs). Хаплогрупата Q-M242, според најновата достапна филогенија има помеѓу 15 и 21 поткладови. Научното разбирање на овие поткладови брзо се менува. Многу клучни SNP и соодветните поткладови биле непознати за истражувачите во времето на објавувањето, и исклучени се дури и од неодамнешните истражувања. Ова го прави предизвик разбирањето на значењето на поединечните миграциски патеки.

### Филогенетски дрва
Постојат неколку потврдени и предложени филогенетски дрва достапни за хаплогрупата Q-M242. Научно прифатениот е Конзорциумот за хромозомот Y (YCC) објавен во Карафет 2008 година и последователно ажуриран. Нацрт-дрвото е обезбедено од Томас Кран во Центарот за геномски истражувања во Хјустон, Тексас. Меѓународното здружение за генетска генеалогија (ISOGG) исто така обезбедува аматерско дрво.

#### Дрвото ISOGG од 2015 година
Поткладите на Хаплогрупата Q-M242 со нивната дефинирачка мутација (и), според дрвото ISOGG од 2015 година се дадени подолу. Прикажани се првите три нивоа на поткладови. Дополнителни детали се дадени на страниците на статиите на поврзаните гранки.

* **Q-M242** M242
** **Q-P36.2** P36.2, L232, L273, L274 (Q1)
*** **Q-MEH2** MEH2 (Q1a)
**** **Q-F1096** F1096, F1215 (Q1a1)
***** **[[Хаплогрупа Q-NWT01|Q-NWT01]]** NWT01 (Q1a1a)
****** **[[Хаплогрупа Q-M120|Q-M120]]** M120, M265/N14 (Q1a1a1)
***** **[[Хаплогрупа Q-M25|Q-M25]]** M25, M143 (Q1a1b)
****** **[[Хаплогрупа Q-L712 (Y-ДНК)|Q-L712]]** L712 (Q1a1b1)
**** **[[Хаплогрупа Q-M346|Q-M346]]** L56, L57, M346, L528 (Q1a2)
***** **[[Хаплогрупа Q-L53|Q-L53]]** L53 (Q1a2a)
****** **[[Хаплогрупа Q-L54|Q-L54]]** L54 (Q1a2a1)
******* **[[Хаплогрупа Q-CTS11969 (Y-ДНК)|Q-CTS11969]]** CTS11969, M930 (Q1a2a1a)
******** **[[Хаплогрупа Q-M3|Q-M3]]** M3 (Q1a2a1a1)
********* **[[Хаплогрупа Q-M19 (Y-ДНК)|Q-M19]]** M19 (Q1a2a1a1a)
******** **[[Хаплогрупа Q-L804 (Y-ДНК)|Q-L804]]** L804 (Q1a2a1a2)
******* **[[Хаплогрупа Q-CTS1780 (Y-ДНК)|Q-CTS1780]]** CTS1780, M981, M971, Z780 (Q1a2a1b)
******* **[[Хаплогрупа Q-L330 (Y-ДНК)|Q-L330]]** L330 (Q1a2a1c)
***** **[[Хаплогрупа Q-F835 (Y-ДНК)|Q-F835]]** F835, L940 (Q1a2b)
***** **[[Хаплогрупа Q-F1161 (Y-ДНК)|Q-F1161]]** F1161
****** **[[Хаплогрупа Q-L527 (Y-ДНК)|Q-L527]]** L527
*** **[[Хаплогрупа Q-L275|Q-L275]]** L275, L314 (Q2)
**** **[[Хаплогрупа Q-L275|Q-M378]]** M378/Стр.100, L214, L215/Стр.82 (Q2a)
***** **[[Хаплогрупа Q-FGC1774 (Y-ДНК)|Q-FGC1774]]** FGC1774, Y2016 (Q1b1a)
****** **[[Хаплогрупа Q-L245 (Y-ДНК)|Q-245]]** L245 (Q1b1a1)
**** **[[Хаплогрупа Q-Y1150 (Y-ДНК)|Q-Y1150]]** Y1150 (Q1b2) (Q1b-L68)

#### Нацрт дрво на Центарот за геномски истражувања
Подолу е дрво од 2012 година од Томас Кран од Центарот за геномски истражувања. Прикажани се првите три нивоа на поткладови. Дополнителни детали се дадени на страниците на статиите на поврзаните гранки.

* **[[Хаплогрупа P (Y-ДНК)|P-M45]]**
** **Q-M242** M242
*** P36.2, L232, L273.1, L274.1
**** MEH2, L472, L528
***** M120, N14/M265
***** M25, M143, L714, L716
***** M346, L56, L57, L474, L892, L942
***** P89.1
***** NWT01
**** L275, L314, L606, L612
***** M378, L214, L215

#### Дрвото на конзорциумот на хромозомот Y
Ова е дрвото од 2008 година направено од Конзорциумот на Y хромозом (YCC). Последователните ажурирања биле тримесечни и двегодишни. Тековната верзија е ревизија на ажурирањето од 2010 година. Прикажани се првите три нивоа на поткладови. Дополнителни детали се дадени на страниците на статиите на поврзаните гранки.

* **P-M45**
** **Q-M242** M242
*** **Q-P36.2** P36.2
**** **[[Хаплогрупа Q-MEH2 (Y-ДНК)|Q-MEH2]]** MEH2
****** **[[Хаплогрупа Q-M120|Q-M120]]** M120, N14, M265
****** **[[Хаплогрупа Q-M25|Q-M25]]** M25, M143
***** **[[Хаплогрупа Q-M346|Q-M346]]** L56, L57, M346
****** **[[Хаплогрупа Q-P89.1|Q-P89.1]]** P89.1
**** **[[Хаплогрупа Q-L275|Q-L275]]** L275
***** **[[Хаплогрупа Q-L275|Q-M378]]** L214, L215, M378

### Филогенетски варијанти
Поткладот (под Q-MEH2) предложен од Шарма (2007), која покажува полиморфизам (ss4bp, rs41352448) на 72.314 позиција на човечкиот псевдоген арилсулфатаза D, не е претставена во ниту едно тековно дрво под Q-MEH2. Најверојатно објаснување за ова би можело да биде преселбата на предците на поединци кои носат Q-MEH2 до индискиот потконтинент проследено со автохтона диференцијација на Q-ss4bp.

## Распространетост

### Америка
Неколку гранки на хаплогрупата Q-M242 се доминантни претколумбиска машка лоза кај домородните народи на Америка. Повеќето од нив се потомци на главните основачки групи кои мигрирале од Азија во Америка со преминување на Беринговиот Проток. Овие мали групи основачи мора да вклучуваат мажи од лозата Q-M346, Q-L54, Q-Z780 и Q-M3. Во Северна Америка, исто така се пронајдени две други Q-лоза. Тоа се Q-P89.1 (под Q-MEH2) и Q-NWT01. Тие можеби не биле од луѓето што го минале Беринговиот Проток, туку потекнуваат од подоцнежните имигранти кои патувале по брегот на Далечната Источна Азија, а потоа и низ Америка користејќи чамци.

Не е јасно дали сегашната честота на лозата Q-M242 ја претставува нивната честота во времето на ипреселбата или е резултат на промените во малото население основачи со текот на времето. Без разлика, Q-M242 доминира во татковската лоза во Америка.

#### Северна Америка
Кај домородните жители на Северна Америка, Q-M242 се наоѓа кај говорителите на јазикот На-Дене со просечна стапка од 68%. Највисоката честота е 92,3% кај луѓе од племето Навахо, проследено со 78,1% во Апачи, 87% во SC Апачи, и околу 80% во северноамериканските ескими (Инуити, Јупик) – населенијата на Алеути. (Q-M3 зазема 46% меѓу Q во Северна Америка)

Од друга страна, на Гренланд е пронајден поединец стар 4000 години, кој припаѓа на Q1a-MEH2*. Изненадувачки, се покажа дека тој е генетски поблизок со жителите на Далечниот Исток, како што се луѓето Корјаци и Чукчи, наместо со домородните Американци. Денес, честотата на Q изнесува 53,7% (122/227: 70 Q-NWT01, 52 Q-M3) на Гренланд, што покажува највисока во источниот дел на Сермерсок со 82% и најниска во Кеката со 30%.

Q-M242 се проценува дека зазема 3,1% од целото американско население во 2010 година:

#### Мезоамерика и Јужна Америка
Хаплогрупата Q-M242 е пронајдена кај приближно 94% од домородните народи во Мезоамерика и Јужна Америка.

Честотите на Q кај целото машко население во секоја земја достигнуваат како што следува:

* 61% во Боливија.
* 51% во Гватемала,
* 40,1% (159/397) до 50% во Перу
* 37,6% во Еквадор,
* 37,3% (181/485) во Мексико (30,8% (203/659) кај конкретно сегментот Местиси)
* 31,2% (50/160) во Ел Салвадор,
* 15,3% (37/242) до 21,8% (89/408) во Панама,
* 16,1% во Колумбија,
* 15,2% (25/165) во Никарагва,
* 9,7% (20/206) во Чиле,
* 5,3% (13/246 во 8 провинции во североисточните, централните, јужните региони) до 23,4% (181/775 во 8 провинции во централно-западните, централните, северозападните региони) во Аргентина,
* 5% во Костарика,
* 3,95% во Бразил, и така натаму.

### Азија
Q-M242 потекнува од Азија (регионот Алтај) и е широко распространет низ неа. Q-M242 се наоѓа во Русија, Сибир (Кеци,  Селкупи, Сибирски Јупик, Нивхи, народ Чукчи, Јукагири, Туванци, Алтајци, Корјаци, итн.), Монголија, Кина, Ујгури, Тибет, Кореја, Јапонија, Индонезија, Виетнам, Тајланд, Индија, Пакистан, Авганистан, Иран, Ирак, Саудиска Арабија, Туркменистан, Узбекистан и така натаму. (За детали, видете подолу.)

#### Северна Азија
Во Сибир, регионите помеѓу Алтајски Планини и Бајкалското Езеро, кои се познати по многу праисториски култури и како најверојатно родно место на хаплогрупата Q, покажуваат високи честоти на Q-M242. Во една студија (Дулик 2012), Q-M242 (најчесто Q-M346 вклучувајќи некои Q-M3) е пронајден во 24,3% (46/189: 45 Q-M346, 1 Q-M25) од сите примероци од Алтај. Меѓу нив, Челканците покажуваат најголема честота од 60,0% (15/25: сите Q-M346), проследени со Тубалари со 41% (11/27: 1 Q-M25, 10 Q-M346) и Алтајци Кижи со 17% (20/120). Во една поранешна студија, Q-M242 е пронајден кај 4,2% од јужните Алтајци и 32,0% од северните Алтајци со најголема честота од 63,6% во Курмач-Бајгол. Честотата достигнува 13,7% (20/146) во цели примероци. Во друга студија, честотата се зголемува до 25,8% (23/89: сите Q-M346) кај Алтајците. Врз основа на резултатите од овие студии, просечната честота на Q-M242 кај Алтајците е околу 21%.

Тува, која се наоѓа на источната страна на Република Алтај и западно од Бајкалското Езеро, како и на северната страна на Монголија, покажува поголема честота на Q-M242. Го има во 14% ~38,0% (41/108) од Туванците. Исто така, Тоџинците во источна Тува ја покажуваат честотата на ≤22,2% (8/36 P(xR1))~38,5% (10/26, сите Q-M346 (xM3)). Значи, просечната честота на Q-M242 кај Туванците-Тоџини во Република Тува е околу 25%. Хаплогрупата Q-M242 е пронајдена кај 5,9% (3/51) од примерокот Туванци од селото Канаси, 9,8% (5/51) од примерокот Туванци од селото Хему и 62,5% (30/ 48) примерок од Туванци од селото Баихаба во северниот дел на Шјинџјианг во близина на меѓународната граница со Република Алтај.

Кај сибирските Татари, подгрупата Иштијако-Токуз од групата Тобол-Иртиш има честота од Q-M242 на 38%.

Највисоките честоти на Q-M242 во Евроазија се забележани кај Кетците (централен Сибир) со 93,8% (45/48) и во Селкупите (северен Сибир) со 66,4% (87/131). Руските етнографи веруваат дека нивните древни места биле подалеку на југ, во областа на планините Алтај и Сајан (регион Алтај-Сајан). Нивното население моментално е мало по број, со нешто помалку од 1.500 и 5.000 соодветно. Во лингвистичката антропологија, кетскиот јазик е значаен бидејќи во моментов е единствениот преживеан во семејството на енисејски јазици, кој е поврзан од некои научници со домородните американски На-дене јазици и, поконтроверзно, со јазикот на Хуните. (Види: L. Lieti, E. Pulleybank, E. Vajda, A. Vovin, итн.) Q-M346 е исто така пронајден со пониски стапки кај Сојоти (7,1%, Q-M346), Хакази (6,3%, Q-M346), Калмици (3,4%, Q-M25, Q-M346) и Ханти, и така натаму.

Во далечниот источен Сибир, Q-M242 се наоѓа во 35,3% од Нивхите во долниот дел на реката Амур и 33,3% од луѓето Чукчи и 39,2% од сибирскиот народ Јупик во Чукотка (Чукотски Полуостров). Го има кај 30,8% од Јукагирите кои живеат во сливот на реката Колима, која се наоѓа северозападно од Камчатка. Се наоѓа и во 15% (Q1a* 9%, Q-M3 6%) од Корјаксите во Камчатка.

#### Источна Азија
Во некои студии, различни подгрупи на Q-M242 се забележани во Монголија. Q1a2-M346 (најчесто Q-L330) зафаќа 1,4 ~3,1% од Монголците (1/2~2/3 меѓу Q примероците), проследено со Q1a1a1-M120 (0,25 ~1,25%), Q1a1b-M25 (0,25 ~ 0,63%), Q1b-M378. Во друга студија, Q се наоѓа кај 4% од Монголите. Карафет *и сор.* (2018) нашол Q-L54(xM3) во 2,7% (2/75) и Q-M25 во други 2,7% (2/75) за вкупно 5,3% (4/75) хаплогрупа Q Y-DNA во примерок на Калха Монголците од Улан Батор, Монголија. Врз основа на овие студии, просечната честота на Q-M242 кај Монголите се проценува дека е околу 4-5%.

Сепак, повеќето од луѓето Q-M242 во Источна Азија припаѓаат на поткладот Q-M120, кој најинтензивно е застапен низ северна Кина (провинциите чии главни градови се наоѓаат северно до линијата на реката Хуаи - планините Чин). Q-M242 се движела од 4~8% во северозападна Кина (Шјинџјианг, Гансу, Шенси), северна Кина (Шанкси, Хебеи), централна Кина (Хенан) и горноисточна Кина (Шандунг) до 3~4% во североисточна Кина. Просечната честота на Q-M242 во северна Кина е околу 4,5%. Сепак, се намалува на околу 2% во јужна Кина. Во една студија објавена во 2011 година, истражувачите пронашле Q-M242 во 3,3% (12/361) од примероците на неповрзани Хан-кинески машки волонтери на Универзитетот Фудан во Шангај со потекло од цела Кина, иако мнозинството доаѓа од источна Кина. Во друга студија објавена во 2011 година, Хуа Жонг *и сор.* ја нашле хаплогрупата Q-M242 во 3,99% (34/853, вклучувајќи 30/853 Q-M120, 3/853 Q-M346 и 1/853 Q-M25) од базен примероци од Хан Кинез од северна Кина и 1,71% (15/876, вклучително и 14/876 Q-M120 и 1/876 Q-M346) од базен примероци од Хан Кинез од јужна Кина. Q1a1-M120 е единствен за источноазијците. Не се среќава во Југоисточна Азија, освен со мала разновидност во Y-STR меѓу јужните Хански Кинези, што укажува дека се ширела за време на неолитот со кинеската култура на Хан до јужна Кина од северна Кина. Q1a3*-M346 се наоѓа само меѓу Хуи и јужните Хан Кинезите во Југоисточна Азија во јужна Кина, но воопшто не се наоѓа кај домородните народи што не се Хан. Дошла од северна Кина (североисточна Азија) со Хан. Само домородните Американци имаат Q1a3a-M3, што е потомок на хаплогрупата на Q1a3*-M346. Америка била населена со мигранти од Средна Азија во праисторијата. Q1a1 е потврдено во над 3.000 години старите останки на Хан кинеските предци во династиите Шанг и Џоу од археолошкото наоѓалиште Хенгбеи. Современите северни Ханкинески Y хаплогрупи и мтДНК се совпаѓаат со оние на старите северни кинески предци Хан пред 3.000 години од археолошкото наоѓалиште Хенгбеи. Земени се 89 древни примероци. Y хаплогрупите O3a, O3a3, M, O2a, Q1a1 и O* биле пронајдени во примероците на Хенгбеи.

Q-M242 е пронајден со забележителна честота во некои примероци на Ујгури: 15,38% (22/143, вклучувајќи 6/143 Q-M378, 5/143 Q-P36.2*, 4/143 Q-M120, 4/143 Q-M346, 1/143 Q-M25) на примерок од Ујгури од областа Турпан (吐鲁番地区), 7,9% (6/76, вклучувајќи 2/76 Q1b1-L215/Page82/S325, 1/76 Q1a2-M346*, 1/76 Q1a1a1-M120, 1/76 Q1a2a1c-L330*, 1/76 Q1a2a1c1-L332) од примерок од Долан Ујгури (刀郎人) од округот Хорикол и округот Хорикол 7% (37/478, вклучувајќи ги и 24/478 Q-M346, 7/478 Q-P36.2*, 5/478 Q-M120) примерок од Ујгури од областа Хотан (和田地区). Сепак, други студии ја пронајдоа хаплогрупата Q во многу помали проценти од примероците на Ујгур: 3,0% (2/67) Q-P36 ујгур, 1,6% (1/64) Q-M120 лоп-ујгур (罗布人). Хаплогрупата Q не беше забележана во примерок од 39 керијански ујгури (克里雅人) од селото Дарја Боји, сместено на реката Керија длабоко во пустината Такламакан.

Хаплогрупата Q била забележана кај 3,2% (5/156: 2 Q-M120, 3 Q-M346) на мажи во Тибет во една студија и кај 1,23% (29/2354) од мажите во Тибет во друга студија, но оваа хаплогрупа не била забележана во примерок на мажи од Тибет (*n* =105) во трета студија.

Се наоѓа кај околу 1,9% од Јужнокорејците, покажувајќи ја најголемата честота во Сеул и провинцијата Ќенгидо со 2,7% и се намалуваат оние на југ (Ким 2010). Пронајден е кај околу 0,3% од Јапонците (со познати примери од Шизуока и Сајтама) и кај 0,3% ~ 1,2% кај Тајванците.

Поткладот Q1b-M378 се наоѓа и во Кина и нејзините соседни земји на многу ниски честоти. Постои низ цела Монголија, со ретки примери во Јапонија.

#### Југоисточна Азија
Хаплогрупата Q покажува ниски честоти во Југоисточна Азија. Во една студија, честотите на хаплогрупата Q се 5,4% (2/37) во Индонезија, 3,1% (2/64) на Филипините, 2,5% (1/40) во Тајланд. Меѓутоа, други студии покажуваат честоти од 0% или близу 0% во тие земји.

Во случајот на Виетнам, честотата е 7,1% во една студија на примерок од Виетнамци, пријавени дека се од јужен Виетнам и 4,3% во примерок од луѓе од градот Хо Ши Мин во јужен Виетнам, но 0% или под 1% во други студии во кои примероци се собрани во Ханој во северен Виетнам. Значи, тешко е да се дефинираат просечните честоти. Сепак, Махолт *и сор.* (2020) тестирале примерок од педесет луѓе од северен Виетнам (сите до еден од нив од регионот на делтата на Црвената Река, а 42 од нив од Ханој) и откриле дека двајца од нив (4%) припаѓаат на К- М120.

Само некои региони и етнички групи на континентот покажуваат високи честоти. Q-M242 е пронајден во 2,8% (3/106, сите Q-M346) во Мјанмар, а сите примероци Q се концентрирани во 18,8% во Иравади (2/11) и 7,1% Баго (1/14) регионите на југозапад. Мјанмар. И, Q-M242 се наоѓа во 55,6% (15/27) кај племето Аха во северен Тајланд.

#### Средна Азија
Во Средна Азија, јужните региони покажуваат повисоки честоти на Q од северните.

Во северните региони, Q-M242 се наоѓа кај околу 2% ~ 6% (просечно 4%) од Казаците. Студијата објавена во 2017 година ја открила хаплогрупата Q Y-DNA во 3,17% (41/1294) од голем број примероци од казахстанските племиња; сепак, хаплогрупата Q била концентрирана кај членовите на племето Кангли (27/40 = 67,5%), а била многу поретка меѓу другите племиња. Племето Кангли е поврзано барем по име со претходните Канкали, а веројатно и со унијата Кангар. Хаплогрупата Q се наоѓа кај околу 2% од Киргизите.

Во јужните региони, Q-M242 се наоѓа кај 5% ~ 6% од Таџикистанците. Карафет *и сор.* 2001 година го нашле P-DYS257 (xQ1b1a1a-M3, R-UTY2), што треба да биде приближно еквивалентно на хаплогрупата Q-M242 (xM3), во 4/54 = 7,4% од примерокот од Узбеци, очигледно земен во Узбекистан. Велс *и сор.* 2001 година го нашле P-M45 (xM120, M124, M3, M173), што треба да биде приближно еквивалентно на мешавина од Q-M242 (xM120, M3) и R2-M479 (xR2a-M124), во 20/366 = 5,5% од базен примероци на Узбеци од седум различни региони на Узбекистан. Ди Кристофаро *и сор.* 2013 година го нашле Q-M242 во 11/127 = 8,7% од базенот примероци на Узбеци од три различни провинции во Авганистан, вклучително и 5/94 Q-M242 (xM120, M25, M346, M378), 4/94 Q-M346, и 1/94 Q-M25 (10/94 = 10,6% Q-M242 вкупно) во примерок од Узбеци од провинцијата Јавзјан, чија северна граница се пробива со југоисточниот агол на Туркменистан и 1/28 Q-M242 (xM120, M25, M346, M378) во примерок од Узбеци од провинцијата Сар-е Пол. Велс *и сор.* (2001) нашле P-M45 (xM120, M124, M3, M173) во 10,0% (3/30) од примерок Туркмени од Туркменистан, додека Карафет *и сор.* (2018) нашле Q-M25 во 50,0% (22/44) од друг примерок Туркмени од Туркменистан, така што честотата на хаплогрупата Q во таа земја сè уште не е јасна. Сепак, Гругни *и сор.* (2012) нашле Q-M242 во 42,6% (29/68) од примерок Туркмени од Голестан, Иран и Ди Кристофаро *и сор.* (2013) нашле Q-M25 во 31,1% (23/74) и Q-M346 во 2,7% (2/74) за вкупно 33,8% (25/74) Q-M242 во примерок од Туркмени од Јавзјан, Авганистан, така што честотата на Q-M242 може да достигне околу 40% кај Туркмените од Авганистан и Иран кои живеат во областите во непосредна близина на Туркменистан.

Q-M242 отпаѓа на 6,9% од Авганистанците во една студија (Haber 2012). Во друга студија (Cristofaro 2013) со поголемо земање примероци, честотата на Q се зголемува на 8,9% (45/507). Хаплогрупата Q се јавува на честота од 8% (11/136) кај авганистанските Паштуни и 3% (5/142) кај авганистанските Таџикистанци. Во оваа студија (Кристофаро 2013), Туркмените од провинцијата Јавзјан, која е соседна со Туркменистан, покажуваат најголема честота од 33,8% (25/74: 23 Q-M25, 2 Q-M346), проследени со Узбеци со 8,7% (11/144 : 6 Q*, 1 Q-M25, 4 Q-M346).

#### Југозападна Азија
Југозападна Азија покажува високи честоти на Q во северен Иран и постепено намалувајќи ги на југозапад.

Q-M242 учествува со 5,5% (52/938) во Иран според Гругни 2012 година, што покажува големо и добро распоредено земање примероци. Примероците Q (52) во студијата се состојат од различни поткладови како што се Q* (3), Q-M120 (1), Q-M25 (30), Q-M346 (8), Q-M378 (10). Највисока честота е со 42,6% (29/68, сите Q-M25) кај Туркмените од Голестан, проследено со 9,1% во Исфахан (персиски народ), 6,8% во Хорасан (персиски народ), 6% во Лорестан (Лурстан), 4,9% во Азербејџан Гарби (5,1% од Асирците и 4,8% од Азерите), 4,5% во Фарс (персиски народ) и така натаму. Туркмените се познати како потомци на Турците Огузи кои изградиле многу турски империи и династии. Други студии исто така покажуваат слични честоти.

Во една студија (Захери 2011), честотата на Q е 1,9% (3/154: сите Q-M378) кај Ирачаните (мочуришни Арапи) и 2,8% (4/143: 1 Q-M25, 3 Q-M378) кај мочуришните Арапи кои се познати како потомци на древните Сумери.

Приближно 2,5% (4/157: 3 Q*, 1 Q-M346) од мажите во Саудиска Арабија припаѓаат на хаплогрупата Q. Таа, исто така, претставува 1,8% (3/164: 2 Q*, 1 Q-M346) во Обединетите Арапски Емирати и 0,8% (1/121: Q*) кај народите во Оман.

Хаплогрупата Q-M242 е пронајдена и кај 1,1% (1/87, Q-P36) Сиријци и 2,0% (18/914, 14 Q*, 4 Q-M25) кај Либанци.

Приближно 2% (10/523: 9 Q*, 1 Q-M25) од мажите во Турција припаѓаат на хаплогрупата Q. Во една студија (Gokcumen 2008), било откриено дека меѓу Турците кои припаѓаат на племето Афшар (едно од племињата на Турците Огузи) хаплогрупата Q-M242 е забележана со преваленца од 13%.

#### Јужна Азија
Во Пакистан на источниот крај на Иранската Висорамнина, честотата на хаплогрупата Q-M242 е околу 2,2% (14/638) ~ 3,4% (6/176).

Во една студија (Sharma2007), Q-M242 е забележан кај 2,38% (15/630) од Индијците кои припаѓаат на различни региони и социјални категории. Она што е интересно е дека 14/15 примероци не припаѓаат на ниту една позната подгрупа на Q-M242, при што 4 од нив покажуваат нов (специфичен за Индија) „ss4bp“ алел под Q-MEH2. Оваа студија, исто така, ги одразува резултатите од некои поранешни студии (Sengupta 2006, Seielstad 2003). А, акумулираниот резултат (честота) од 3 студии се покажа дека е 1,3% (21/1615), со 11 од 21 Q примероци. (За повеќе информации, видете Y-ДНК хаплогрупи кај народи од Јужна Азија)

Во една регионална студија во Гуџарат (Западна Индија), Q-M242 била пронајдена со највисоки 12% (3/25) кај Нана Чаударис додека вкупниот процент во Гуџарат бил 2,8% (8/284). Во друга студија, 2,6% од Тарус во областа Читван и 6,1% (3/49) од Хиндусите во Њу Делхи, главниот град на Индија се покажаа како Q-M242 позитивни.

Во студија во која Q-M242 штотуку е класифицирана во P* групата, P* (x R1, R2) учествува со 9,7% (23/237: Чакма 13/89, Марма 4/60, Трипура 6/88) во три етнички групи на Бангладеш. Во многу случаи, сите или поголемиот дел од P* (x R1, R2) значи Q-M242, а со тоа и повеќето P* (9,7%) примероци во таа студија може да се процени дека се Q-M242.

1,2% од Непалците во Катманду, главниот град на Непал и 3,2% од луѓето од Тибет се во Q-M242.

3,3% од жителите на Шри Ланка се исто така во Q-M242.

### Европа
Q-M242 ја има низ повеќето европски земји на ниски честоти, а честотите се намалуваат кон запад и кон југ.

#### Централна и Источна Европа
Во Централна-Источна Европа, Q-M242 го има кај околу 1,7% од мажите. Q-M242 се наоѓа кај околу 2% од Русите, 1,5% од Белорусите, 1,3% од Украинците 1,3% од Полјаците (Полска), 2% од Чесите, 1,5% од Словаците, околу 2,2% од Унгарците, 1,2% од Романците, 0,8 % од Молдавците, и 0,5% (4/808: 2 Q-M378, 1 Q-M346, 1 Q-M25) од Бугарите. Од друга страна, 3,1% од Секелите од Трансилванија (кои тврделе дека се потомци на Хуните на Атила) се покажало дека се P* (xR1-M173), што практично значи Q-M242. Во поврзаниот проект за ДНК на честотата на Q-M25 кај Секелите достигнува 4,3%.

Кавкаскиот регион покажува честота од 1,2% според една студија, но може да достигне над 4% во Азербејџан, со тоа што 4,9% од соседните Ирански Азербејџанци имаат Q-M242. Тоа е 1,3% кај Грузијците и Ерменците соодветно, а ерменските поткладови се состојат од Q-M378 (L245), Q-M346 и Q-M25.

#### Северна Европа
Во Северна Европа, хаплогрупата Q опфаќа околу 2,5% од мажите. Според шведската база на податоци за хаплогрупи, 4,1% (27/664, заклучно со јануари 2016 година) од шведските мажи припаѓаат на Q-M242. Околу 2/3 од детално анализираните поткладови на примероците припаѓаат на Q1a2b-F1161/L527 и околу 1/3 се во Q1a2a-L804. По окрузи, тие се распространети интензивно во јужниот регион (Јеталанд, да не се меша со Готланд), а ретко на север. Ако се пресметува повторно по тежини на окрузи-население, честотата на Q во Шведска достигнува 4,7%.

Во Норвешка, Q-M242 се наоѓа кај околу 2,6% (~4%) од мажите, при што Q-L804 е почест од Q-F1161/L527. Забележано е кај 1,6% од мажите во Данска, 3% на Фарските Острови (познато дека се поврзани со Викинзите). Во една статија (Helgason et al.) за хаплотиповите на Исланѓаните, 7,2% (13/181) од мажите во Исланд се означени како R1b-гранка А, но тие всушност се Q-M242. Од друга страна, тоа е 0,2% во Финска, 4,6 % во Латвија, 1,1 % во Литванија, 0,5 % во Естонија.

#### Западна Европа
Во Западна Европа, хаплогрупата Q-M242 е забележана на многу ниски честоти, околу 0,5% во повеќето земји, како што се Германија, Франција, Обединетото Кралство итн., но во некои региони процентите се малку повисоки. Тоа е 2,1% во Швајцарија, и достигнува 5,1% во регионот Лион (Рона-Алпи) во Франција. Тоа е околу 4% во Шетланд во најсеверната Британија, а место во него покажува највисока бројка од 8%. Познато е дека Шетландските Острови биле населени од Викинзите. И, изненадувачки, Q-M242 во Шетланд (исто така во некои области на Скандинавија, Фарски Острови, Исланд и Обединетото Кралство) се покажало дека е генерички тесно поврзан со Q-M242 во Средна Азија. Исто така, Шетландски (нордиски) Q-M242 се открива дека е поврзан со некои Q-M242 на Азербејџанци (Азербејџан).

#### Јужна Европа
Јужна Европа, исто така, покажува ниски честоти на Q околу 0,5%~1%, но некои региони покажуваат различни бројки. Тоа е 1,9% во континентална Хрватска, но достигнува 14,3% (13/91) на островите Хвар и 6,1% (8/132) на Корчула. Исто така, тоа е околу 0,6% во Италија, но се зголемува на 2,5% (6/236) на Сицилија, каде што достигнува 16,7% (3/18) во регионот Мазара дел Вало, проследено со 7,1% (2/28) во Рагуза, 3,6% во Сцијака, и 3,7 % во Белведере Маритимо.

Од друга страна, според една студија (Behar 2004), 5,2% (23/441) од еврејските мажи Ашкенази припаѓаат на хаплогрупата Q-P36. Подоцна било откриено дека ова е целосно поткладот Q-M378 и може да биде ограничена на Q-L245. Исто така, 2,3% (4/174) ~ 5,6% (3/53) од сефардските Евреи се во хаплогрупата Q

### Африка
Хаплогрупата Q ретко се среќава низ Северна Африка. Забележано е кај 0,7% (1/147), од Египќаните и кај 0,6% (1/156) од алжирскиот народ. Изненадувачки, тоа е забележано и кај 0,8% (3/381, сите Q-M346) од мажите од Комори кои се наоѓаат помеѓу Источна Африка и Мадагаскар.

За да се комбинираат податоците погоре, се проценува дека Q-M242 е кај околу 3,1% од мажите во светот.

### Распростанетост на поткладовите

* **Q (M242)**
** **Q*** — Пронајден со ниска честота во Индија и Пакистан. Важно во Авганистан, парагрупата Q-M242 (xMEH2, xM378) била пронајдена кај осум мажи Паштуни (3 од Кабул, 4 од Лагман, 1 од Каписа). Исто така пронајден кај еден маж од Рапануи на Велигденски Остров.
** **Q-P36.2** (P36.2) Пронајден со ниска честота во Иран.
*** **Q-MEH2** (MEH2) е пронајден кај Корјаците (со 10,3%), иако нивото на STR разновидност поврзано со Q-MEH2 е многу ниско, оваа лоза се чини дека е најблиску до изумрените палео-ескими кои припаѓаат на културата Сакак што се појавила во Новиот свет Арктикот околу 5,5 Ка.
**** **[[Хаплогрупа Q-M120|Q-M120]]** (M120, M265/N14) - Најдена е на ниска честота кај Хан Кинезите, Дунгани, Виетнамци, Јапонци, Калмици, Корејци, Монголци во Монголија, Тибетанци, и Хмонгда во Лаос. Исто така е пријавено во примероци од населенија од Бутан, Хазари, Брунејски Мурут, и Перуанец.
**** **[[Хаплогрупа Q-M25|Q-M25]]** (M25, M143) - Пронајден со висока честота од 30-45% во Туркменистанците и Туркменистан Збунет со R1b1 поради P25. Пронајден со висока честота кај Туркмените од провинцијата Голестан (Иран), Јавзџан (Авганистан), и со мала до умерена честота во Либан, Монголија, и Турција
**** **[[Хаплогрупа Q-M346|Q-M346]]** (L56, L57, M346) - Пронајден на ниска честота во Европа, Јужна Азија и Западна Азија. Пронајден е во Пакистан, Иран, Авганистан, Киргистан, Саудиска Арабија, Обединетите Арапски Емирати, Индија, Монголија, Тибет, и Бали.
***** **Q-L53** (L53, L54, L55, L213)
****** **[[Хаплогрупа Q-M3|Q-M3]]** (**M3**) - вообичаено кај домородните народи на американскиот континент
******* Q-M19 (M19) - пронајден кај некои домородни народи во Јужна Америка, како што се Тикуна и Вајуу
******* Q-M194 (M194) - Во Јужна Америка
******* Q-M199 (M199, P106, P292) - Во Јужна Америка
***** **[[Хаплогрупа Q-M323|Q-M323]]** (M323) - Откриен е кај јеменските Евреи.
*** **[[Хаплогрупа Q-L275|Q-L275]]** (L275, L314)
**** **Q-M378** (M378) - Широко е распространет во Европа, Јужна Азија, Западна и Источна Азија. Се наоѓа меѓу примероците на Хазари и Синди. Го има и кај Монголите, Јапонците и Ујгурите од северозападна Кина во две одделни групи. Поткладот Q-M378 е гранка на која припаѓаат мажите Q-M242 во некои населенија на европската еврејска дијаспора. Поткладовите на неговата подгранка Q-L245 Q-Y2200 и Q-YP1035 се наоѓаат кај Ашкеназиските Евреи. Некои Сефари носат други поткладови на Q-L245, вклучувајќи ги Q-BZ3900, Q-YP745 и Q-YP1237. Примероците Q-M378, исто така, се сместени во Средна Америка (Панама) и Јужна Америка (Регион на Андите)

## Y-ДНК Q примероци од древни наоѓалишта

* Јужен Централен Сибир (во близина на Алтај)
** Афонтова-Гора-2, брег на реката Енисеј, Краснојарск (Јужен Централен Сибир на Русија), 17000YBP: Q1a1-F1215 (мтДНК R) 
* Северна Америка
** Анзик-1, Кловис култура, западна Монтана, 12600YBP: Q1a2-L54* (не M3, мтДНК D4h3a)
** Кеневик, Вашингтон, 8500YBP: Q1a2-M3 (мтДНК X2a)
* Алтај (Западна Монголија)
** Цагаан Асга и Тахилгат Узуур-5 Курган, најзападниот монголски Алтај, 2900YBP-4800YBP: 4 R1a1a1b2-Z93 (пр.н.е. 10C, 14C п.н.е., 2 период непознат), 3 Q1a2a1-L54 (период непознат), 1 Q-M242 (B.C. 28C), 1 C-M130 (BC 10C)
* Гренланд
** Сакак (Килакисток), Гренланд, 4000 години пред сегашноста: Q1a-YP1500 (мтДНК D2a1)
* Кина
** Локација Хенгбеи (гробишта на кралството Пенг од периодот на Западен Џоу), округот Џианг, Шанкси, 2800-3000 години п.с.: 9 Q1a1-M120, 2 O2a-M95, 1 N, 4 O3a2-P201, 2 O3, 4 O*
*** Во друг труд, се анализира социјалниот статус на тие човечки остатоци од древното кралство Пенг (倗国). аристократи: 3 Q1a1 (ничкум 2, лежечка 1), 2 O3a (лежечка 2), 1 N (поклони) / обични луѓе: 8 Q1a1 (ничкум 4, лежечка 4), 3 O3a (ничкум 1, лежечка 2), 3 O* (лежечка 3) / робови: 3 O3a, 2 O2a, 1 O* 
*** (cf) Пенгбо (倗伯), монарх на кралството Пенг се проценува како Q-M120.
** Округот Пенгјанг, Нингсја, 2500 години пред сегашноста: сите 4 Q1a1-M120 (со многу животински коски и бронзени мечеви и друго оружје, итн.)
** Хеигоулианг, Шјинџјианг, 2200 години пред сегашноста: 6 Q1a* (не Q1a1-M120, не Q1a1b-M25, не Q1a2-M3), 4 Q1b-M378, 2 Q* (не Q1a, не Q1b: не може да се одредат поткладови):
*** Во еден труд (Lihongjie 2012), авторот ги анализирал Y-ДНК-те на древните машки примероци од гробиштата во 2 или 1 век п.н.е. источно од басенот Баркол и во близина на градот Хами. Y-ДНК од 12 мажи ископани од локацијата припаѓа на Q-MEH2 (Q1a) или Q-M378 (Q1b). Мажите Q-M378 меѓу нив се сметале за домаќини на гробниците; половина од мажите Q-MEH2 се чини дека се домаќини, а другата половина се семтале за жртви.
** Локацијата Џонгну во Баркол, Шјинџјианг, сите 3 Q-M3
*** Во ЛЛ Канг и сор. (2013), беше откриено дека три примероци од локација Ксионгну во Баркол, Шјинџјианг се Q-M3 (Q1a2a1a1). И, бидејќи Q-M3 најчесто се наоѓа кај Јенисејаните и домородните Американци, авторите сугерираат дека Ксионгну имале врски со говорителите на енисејските јазици. Овие откритија од горенаведените трудови (Li 2012, Kang et al., 2013) имаат некои позитивни импликации врз сè уште не јасно потврдената теорија дека Ксионгну биле претходници на Хуните.
** Монголски благородни погребувања во династијата Јуан, наоѓалиштето Шужуанглу, најсеверната Хебеј Кина, 700 години пред сегашноста: сите 3 Q (не се анализирале поткладови)
*** (сф) Коргуз бил син на принцезата на Кублај Хан (元 世祖) и бил крал на племето Онгуд. Починал во 1298 година и бил повторно погребан во Шужуанглу во 1311 година од неговиот син. (Не мешајте го овој човек со гувернерот на Ујгурите, Коргуз, кој починал во 1242 година.) Племето Онгуд било потомок на племето Шатуо кое било племе на Ѓоктурци (западно турски каганат) и бил истакнат во периодот на петте династии и десетте кралства на Кина, градејќи три династии. Неговите две кралици биле принцези од династијата Јуан (внуки на Кублај Хан). Било многу важно за династијата Јуан да одржува брачен сојуз со племето Онгуд кое било главен помошник уште од периодот на Џингис-хан. Околу 16 принцези од династијата Јуан се омажиле за кралеви од племето Онгуд.

## Поврзано

### Y-ДНК Q-M242 поткладови
*Q-NWT01
*Q-M120
*Q-M25
*Q-M346
*Q-L53
*Q-L54
*Q-M3
*Q-M323
*Q-P89.1
*Q-Z780
*Q-L275

## Наводи

### Библиографија

*
*
*
**
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Надворешни врски

* Ширење на хаплогрупата Q, од The Genographic Project, *National Geographic*
* Проектот за генеалошка ДНК на Индија
* Проект за ДНК на британските острови 

Категорија:Човечки Y-ДНК хаплогрупи