Минхенски договор

**Минхенскиот договор**  - договор кој бил постигнат во Минхен на 30 септември 1938 година, од страна на Нацистичка Германија, Обединетото Кралство, Франција и Италија. Договорот предвидувал германска анексија на дел од Првата Чехословачка Република наречен Судетска област, каде што живееле три милиони луѓе, главно етнички Германци.  Пактот е познат во некои области како *Минхенски диктат* (; ), или *минхенско предавство* (   ), поради претходниот договор за сојуз од 1924 година  и воениот пакт од 1925 година меѓу Франција и Чехословачката Република.

Германија започнала необјавена војна со низок интензитет против Чехословачка на 17 септември 1938 година. Како реакција на тоа, Велика Британија и Франција на 20 септември формално побарале од Чехословачка да ѝ ја отстапи територијата на Судетската област на Германија. По ова следеле територијални барања од Полска и Унгарија поднесени на 21 и 22 септември, соодветно. Во меѓувреме, германските сили освоиле делови од округот Хеб и округот Јесеник, каде што битките вклучувале употреба на германска артилерија, чехословачки тенкови и оклопни возила. Лесно вооружената германска пешадија накратко ги прегазила другите гранични окрузи пред да биде одбиена. Полска ги групирала своите армиски единици во близина на заедничката граница со Чехословачка и спроведела неуспешна истражувачка офанзива на 23 септември.  Унгарија ги преместила своите трупи кон границата со Чехословачка, без да нападне. Советскиот Сојуз ја објавил својата подготвеност да ѝ помогне на Чехословачка, под услов Црвената армија да може да ја премине полската и романската територија но и двете земји го одбиле предлогот. 

Итен состанок на главните европски сили - без Чехословачка, иако нивните претставници биле присутни во градот, ниту Советскиот Сојуз, сојузник на Франција и Чехословачка - се одржал во Минхен, на 29-30 септември. Брзо бил постигнат договор според условите на Адолф Хитлер и потпишан од водачите на Германија, Франција, Велика Британија и Италија. Чехословачката планинска гранична област означувала природна граница помеѓу чешката држава и германските држави уште од раниот среден век. Таа исто така претставувала голема природна пречка за евентуален германски напад. Зацврстена со гранични утврдувања, Судетската област претставувала стратешка точка од големо значење за Чехословачка. На 30 септември, Чехословачка се подложила на комбинацијата од воен притисок од Германија, Полска и Унгарија, и дипломатски притисок од Велика Британија и Франција, и се согласила да ѝ предаде територија на Германија според условите од Минхен.

Минхенскиот договор набрзо бил проследен со Првата виенска арбитража на 2 ноември 1938 година, со која се одделиле претежно унгарските територии во јужна Словачка и јужна Закарпатска Русија од Чехословачка. На 30 ноември, Чехословачка ѝ отстапила на Полска мали парчиња територија во регионите Спиш и Орава.  Во март 1939 година, Првата Словачка Република, марионетска германска држава, ја прогласила својата независност. Кратко потоа, Хитлер се откажал од своето ветување да го почитува интегритетот на Чехословачка со окупирање на остатокот од земјата и создавање на Протекторат Бохемија и Моравија.  Индустријата за вооружување и тенковите на освоената нација и нејзината голема армија ѝ овозможиле на Германија да се зајакне. 

Голем дел од Европа го прославила Минхенскиот договор, бидејќи го сметала за начин да се спречи голема војна на континентот.   Хитлер објавил дека тоа е негово последно територијално барање во Северна Европа. Денес, Минхенскиот договор се смета за неуспешен чин на смирување, а терминот станал „симбол за бесмисленоста на смирувањето на експанзионистичките тоталитарни држави“. 

## Историја

### Позадина

#### Барања за автономија
мини|Чешки области со етничко германско население во 1934 година од 20% или повеќе (розова), 50% или повеќе (црвена) и 80% или повеќе (темно црвена)  во 1935 година
[мини|[Конрад Хенлајн, водач на Судетската германска партија (СдП), огранок на Нацистичката партија на Германија во Чехословачка]]
[мини|[Едвард Бенеш, претседател на Чехословачка и водач на чехословачката влада во егзил]]
Првата Чехословачка Република била создадена во 1918 година по распадот на Австроунгарија на крајот од Првата светска војна. Договорот од Сен Жермен ја признал независноста на Чехословачка, а Тријанонскиот договор ги дефинирал границите на новата држава, која била поделена на регионите Бохемија и Моравија на запад и Словачка и Закарпатска Русија на исток, вклучувајќи повеќе од три милиони Германци, 22,95% од вкупното население на земјата. Тие живееле претежно во пограничните региони на историските Чешки земји за кои го измислиле новото име Судетска Област, која се граничела со Германија и новосоздадената држава Австрија. 

Судетските Германци не биле консултирани дали сакаат да бидат граѓани на Чехословачка. Иако уставот гарантирал еднаквост за сите граѓани, меѓу политичките водачи постоел стремеж земјата да се преобрази „во инструмент на чешкиот и словачкиот национализам“.  Бил постигнат одреден напредок во интегрирањето на Германците и другите малцинства, но тие продолжиле да бидат недоволно застапени во владата и армијата. Покрај тоа, Големата депресија, која започнала во 1929 година, влијаела врз високо индустријализираните и извозно ориентирани Судетски Германци повеќе отколку врз чешкото и словачкото население. До 1936 година, 60 проценти од невработените во Чехословачка биле Германци. 

Во 1933 година, водачот на Судетската Германија, Конрад Хенлајн, ја основал Судетската германска партија (СдП), која била „*милитантна, популистичка и отворено непријателска*“ кон чехословачката влада. Набрзо освоила две третини од гласовите во областите со големо германско население. Историчарите се разликуваат околу тоа дали СдП била нацистичка организација од самиот почеток или се преобразила во таква.   До 1935 година, СдП била втора по големина политичка партија во Чехословачка, бидејќи германските гласови се концентрирале на оваа партија, а чешките и словачките гласови биле распределени меѓу неколку партии.

Кратко по *[[Аншлус|аншлусот]]* на Австрија кон Германија, Хенлајн се сретнал со Хитлер во Берлин на 28 март 1938 година и добил упатства да постави барања неприфатливи за демократската чехословачка влада, предводена од претседателот Едвард Бенеш. На 24 април, СдП издал серија барања познати како Карлсбадерова програма.  Хенлајн побарал автономија за Германците во Чехословачка. Чехословачката влада одговорила велејќи дека е подготвена да обезбеди повеќе малцински права на германското малцинство, но првично не сакала да даде автономија. СдП добила 88% од гласовите на етничките Германци во мај 1938 година. 

Со висока напнатост меѓу Германците и чехословачката влада, Бенеш, на 15 септември 1938 година, тајно понудил да донира  од Чехословачка на Германија, во замена за германски договор за прием на 1,5 до 2,0 милиони судетски Германци протерани од Чехословачка. Хитлер не одговорил на барањето. 

#### Судетска криза
Како што покажало претходното смирување на Хитлер, Франција и Велика Британија биле решени да избегнат војна. Француската влада не сакала сама да се соочи со Германија и го зела водството од британската конзервативна влада на премиерот Невил Чемберлејн . Тој ги сметал жалбите на судетската Германија за оправдани и верувал дека намерите на Хитлер се ограничени. Затоа, и Велика Британија и Франција ја советувале Чехословачка да се согласи со барањата на Германија. Бенеш се спротивставил и, на 19 мај, започнал делумна мобилизација како одговор на можна германска инвазија. 

На 20 мај, Хитлер им претставил на своите генерали нацрт-план за напад врз Чехословачка, со кодно име Операција Зелено.  Тој инсистирал дека нема да ја „скрши Чехословачка“ воено без „провокација“, „особено поволна можност“ или „соодветно политичко оправдување“.  На 28 мај, Хитлер свикал состанок на своите началници на службите, наредил забрзување на изградбата на подморници и ја поместил изградбата на неговите нови борбени бродови, *[[Бизмарк (брод)|Бизмарк]]* и ''Тирпиц'' *,* до пролетта 1940 година. Тој побарал да се абрза зголемувањето на огнената моќ на борбените бродови ''Шарнхорст'' и ''Гнајзенау'' да се забрза.  Иако признавал дека ова сè уште нема да биде доволно за целосна поморска војна со Велика Британија, Хитлер се надевал дека тоа ќе биде доволно средство за нивно  одвраќање.  Десет дена подоцна, Хитлер потпишал таен документ за започнување на војната против Чехословачка најдоцна до 1 октомври. 

На 22 мај, Јулиш Лукасјевич, полскиот амбасадор во Франција, му кажал на францускиот министер за надворешни работи Жорж Боне дека доколку Франција дејствува против Германија за да ја брани Чехословачка, „*ние нема да дејствуваме*“. Лукасјевич, исто така, му рекол на Боне дека Полска ќе се спротивстави на секој обид на советските сили да ја бранат Чехословачка од Германија. Едуар Даладје му рекол на Јакоб Суриц, советскиот амбасадор во Франција: „*Не само што не можеме да сметаме на полска поддршка, туку немаме ни верба дека Полска нема да нè удри во грб*“.  Сепак, полската влада повеќе пати посочувала (во март 1936 година и мај, јуни и август 1938 година) дека е подготвена да се бори против Германија доколку Французите одлучат да ѝ помогнат на Чехословачка: Предлогот на Бек до Боне, неговите изјави до амбасадорот Дрексел Бидл и изјавата забележана од Ванзитарт покажале дека полскиот министер за надворешни работи бил подготвен да спроведе радикална промена на политиката доколку западните сили се одлучат за војна со Германија. Сепак, овие предлози и изјави не предизвикале никаква реакција од британската и француската влада кои биле решени да ја спречат војната преку смирување на Германија.
мини|Чехословачка изградила систем на гранични утврдувања од 1935 до 1938 година како одбранбена контрамерка против растечката закана од нацистичка Германија.
Аѓутантот на Хитлер, Фриц Видеман, по војната се присетил дека бил „многу шокиран“ од новите планови на Хитлер да ја нападне Велика Британија и Франција три до четири години по „*справувањето со ситуацијата*“ во Чехословачка.  Генералот Лудвиг Бек, началник на германскиот генералштаб, забележал дека промената на расположението на Хитлер во корист на брза акција се должело на тоа што чехословачката одбрана сè уште се импровизирала, што повеќе немало да биде случај две до три години подоцна, а британското вооружување немало да стапи на сила до 1941 или 1942 година.  Генералот Алфред Јодл забележал во својот дневник дека делумната чехословачка мобилизација од 21 мај го навела Хитлер да издаде нова наредба за операцијата „Зелено“ на 30 мај и дека таа била придружена со пропратно писмо од Вилхелм Кајтел во кое било наведено дека планот мора да се спроведе најдоцна до 1 октомври. 

Во меѓувреме, британската влада побарала Бенеш да побара посредник. Не сакајќи да ги прекине врските на својата влада со Западна Европа, Бенеш неволно прифатил. Британците го назначиле лордот Рансиман, поранешен либерален министер во кабинетот, кој пристигнал во Прага на 3 август со упатства да го убеди Бенеш да се согласи со план прифатлив за Судетските Германци. На 20 јули, Боне му кажал на чехословачкиот амбасадор во Париз дека иако Франција јавно ќе ја искаже својата поддршка за да им помогне на чехословачките преговори, не е подготвена да влезе во војна за Судетска област. Во август, германскиот печат бил полн со приказни во кои се наведуваат злосторства на Чехословаците врз Судетските Германци, со намера да го принуди Западот да изврши притисок врз Чехословаците да направат отстапки. Хитлер се надевал дека Чехословаците ќе одбијат и дека Западот потоа ќе се чувствува морално оправдано да ги остави Чехословаците на нивната судбина. Во август, Германија испрати 750.000 војници по границата со Чехословачка, официјално како дел од армиските маневри. На 4 или 5 септември, Бенеш го поднел Четвртиот план, со кој ги исполнил речиси сите барања од договорот. Судетските Германци биле под инструкции од Хитлер да избегнат компромис, а СдП одржала протести што предизвикале полициска акција во Острава на 7 септември, во која биле уапсени двајца од нивните парламентарни пратеници. Судетските Германци го искористиле инцидентот и лажните обвинувања за други злосторства како изговор за прекин на понатамошните преговори..
[мини|Хитлер го поздравува Чемберлејн на скалите од [Бергхоф, 15 септември 1938 година]]
На 12 септември, Хитлер одржал говор на митингот на Нацистичката партија во Нирнберг за судетската криза, осудувајќи ги постапките на владата на Чехословачка. Хитлер ја осудил Чехословачка како измамничка држава која го крши нагласувањето на меѓународното право на национално самоопределување, тврдејќи дека таа е чешка хегемонија, иако Германците, Словаците, Унгарците, Украинците и Полјаците во земјата всушност сакале да бидат во унија со Чесите.  Хитлер го обвинил Бенеш дека се стреми постепено да ги истреби Судетските Германци и тврдел дека од создавањето на Чехословачка, над 600.000 Германци биле намерно протерани од своите домови под закана од глад доколку не заминат.  Тој тврдел дека владата на Бенеш ги прогонувала Германците, заедно со Унгарците, Полјаците и Словаците, и го обвинил Бенеш дека им се заканува на националностите дека ќе бидат етикетирани како предавници доколку не бидат лојални на земјата. Тој изјавил дека тој, како шеф на државата Германија, ќе го поддржи правото на самоопределување на сограѓаните Германци во Судетската област. Тој го осудил Бенеш за неодамнешното погубување на неколку германски демонстранти од страна на неговата влада. Тој го обвинил Бенеш за воинствено и заканувачко однесување кон Германија, кое, доколку избувне војна, ќе резултира со тоа што Бенеш ќе ги принуди Судетските Германци да се борат против нивната волја против Германците од Германија. Хитлер ја обвинил владата на Чехословачка дека е клиентски режим на Франција, тврдејќи дека францускиот министер за воздухопловство Пјер Кот изјавил: „*Потребна ни е оваа држава како основа од која полесно ќе фрламе бомби за да ја уништиме германската економија и нејзината индустрија*“.

### Состанок во Берхтесгаден
лево|мини|Чемберлен пречекан од Хитлер на почетокот на состанокот во Бад Годесберг на 24 септември 1938 година
На 13 септември, откако настанало внатрешно насилство и нарушувања во Чехословачка, Чемберлејн побарал од Хитлер лична средба за да се најде решение со цел да се избегне војна. Чемберлејн одлучил да го направи тоа по консултација со неговите советници Лорд Халифакс, Сер Џон Сајмон и Сер Самуел Хоар. Средбата била најавена на специјална прес-конференција во 10 Даунинг Стрит, што довело до зголемување на оптимизмот во британското јавно мислење. Чемберлен пристигнал со изнајмен авион на British Airways во Германија на 15 септември, а потоа пристигнал во резиденцијата на Хитлер во Берхтесгаден за средбата. Летот бил еден од првите случаи кога шеф на држава или дипломатски претставник патувал на дипломатска средба со авион, бидејќи напнатата ситуација оставила малку време за патување со воз или брод Хенлајн отпатувал за Германија истиот ден. Тој ден, Хитлер и Чемберлејн одржале разговори во кои Хитлер инсистирал дека Судетските Германци мора да имаат право да го остварат правото на национално самоопределување и да можат да се приклучат кон Судетската област со Германија. Хитлер повеќепати лажно тврдел дека чехословачката влада убила 300 Судетски Германци Хитлер исто така изразил загриженост пред Чемберлејн за она што тој го сметаал за британски „закани“. Чемберлејн одговорил дека не издал „закани“ и фрустрирано го прашал Хитлер „*Зошто дојдов тука да си го губам времето*?“ Хитлер одговорил дека доколку Чемберлејн е подготвен да го прифати самоопределувањето на Судетските Германци, тој би бил подготвен да разговара за прашањето. Хитлер исто така го уверил Чемберлејн дека навистина не сака да ја уништи Чехословачка, туку дека верува дека по германската анексија на Судетската област, малцинствата во земјата ќе се отцепат и ќе предизвикаат распад на државата. Чемберлејн и Хитлер разговарале три часа, по што средбата била прекината. Чемберлејн се вратил во Британија со авион и се состанал со својот кабинет за да го разгледа прашањето.

По состанокот, Даладје отпатувал за Лондон на 16 септември за да се сретне со британски претставници за да разговара за текот на дејствувањето.  Ситуацијата во Чехословачка станала уште потензична тој ден, при што чехословачката влада издала налог за апсење на Хенлајн, кој пристигнал во Германија еден ден претходно за да учествува во преговорите.  Француските предлози се движеле од водење војна против Германија до поддршка за отстапување на Судетската област на Германија. Разговорите завршиле со цврст британско-француски план. Велика Британија и Франција побарале Чехословачка да ѝ ги отстапи на Германија сите територии на кои германското население претставува над 50% од вкупното население на Судетската Област. Во замена за таа отстапка, Велика Британија и Франција ќе ја гарантираат независноста на Чехословачка. Чехословачка го отфрлила предложеното решение.
мини|Војници на Чехословачката армија на патрола во Судетската Област во септември 1938 година
На 17 септември 1938 година, Хитлер наредил основање на *[[Судетскогермански Фрајкор]]*, паравоена организација која ја презела структурата на Орднерсгрупе, организација на етнички Германци во Чехословачка, која била распуштена од чехословачките власти претходниот ден поради нејзината вмешаност во голем број терористички активности. Организацијата била засолнета, обучена и опремена од германските власти и спроведувала прекугранични терористички операции на чехословачка територија. Потпирајќи се на Конвенцијата за дефиниција на агресија, чехословачкиот претседател Едвард Бенеш  и владата во егзил  подоцна го сметале 17 септември 1938 година за почеток на необјавената германско-чехословачка војна. Ова разбирање го прифатил и современиот чешки Уставен суд.  Во следните денови, чехословачките сили претрпеле над 100 убиени лица во акција, стотици ранети и над 2.000 киднапирани во Германија.

На 18 септември, италијанскиот ''дуче'' Бенито Мусолини одржал говор во Трст, Италија, каде што изјавил „*Доколку има два табора, за и против Прага, нека се знае дека Италија ја избрала својата страна*“, со јасна порака дека Мусолини ја поддржал Германија во кризата. 

На 20 септември, германските противници во војската се состанале за да разговараат за конечните планови за заговорот што го развиле за соборување на нацистичкиот режим. Состанокот го водел генералот Ханс Остер, заменик-шеф на *Абвер* (германската агенција за контрашпионажа). Меѓу другите членови бил и капетанот Фридрих Вилхем Хајнц и други воени офицери кои го воделе планираниот државен удар и се сретнале на состанокот.  На 22 септември, Чемберлејн, кој се подготвувал да се качи на својот авион за да замине во Германија на понатамошни разговори во Бад Годесберг, изјавил пред на печатот кој го пречекал таму: „*Мојата цел е мир во Европа, верувам дека ова патување е патот до тој мир*“. Чемберлејн пристигнал во Келн, каде што добил раскошен, величествен пречек со германски бенд кој ја свирел „Боже, чувај го Кралот“, а Германците му дале цвеќе и подароци на Чемберлејн. Чемберлејн пресметал дека целосното прифаќање на германската анексија на цела Судетска Област без ограничувања ќе го принуди Хитлер да го прифати договорот. Откако бил известен за ова, Хитлер одговорил: „*Дали ова значи дека сојузниците се согласиле со одобрението на Прага за префрлање на Судетската Област на Германија*?“, на кое Чемберлејн одговорил: „*Точно така*“, на што Хитлер одговорил со тресење на главата, велејќи дека понудата на сојузниците е недоволна. Тој му рекол на Чемберлејн дека сака Чехословачка целосно да се распадне, а нејзините територии да бидат прераспределени на Германија, Полска и Унгарија, и му рекол на Чемберлејн да ја земе одлуката или да го напушти состанокот. Чемберлејн бил потресен од оваа изјава. Хитлер продолжил да му кажува на Чемберлејн дека од нивниот последен состанок на 15, дејствијата на Чехословачка, за кои Хитлер тврдел дека вклучуваат убиства на Германци, ја направиле ситуацијата неподнослива за Германија.

Подоцна на состанокот, била преземена измама за да се влијае и да се изврши притисок врз Чемберлејн: еден од помошниците на Хитлер влегол во собата за да го информира Хитлер дека во Чехословачка биле убиени повеќе Германци, на што Хитлер извикал како одговор „*Ќе ги одмаздам сите. Чесите мора да бидат уништени*“. Средбата завршила со тоа што Хитлер одбил да направи какви било отстапки на барањата на сојузниците. Подоцна истата вечер, Хитлер се загрижил дека отишол предалеку во притисокот врз Чемберлејн и се јавил во хотелскиот апартман на Чемберлејн, велејќи дека ќе прифати анексирање само на Судетската Област, без никакви територии, под услов Чехословачка да започне со евакуација на етничките Чеси од териториите со германски мнозинство до 26 септември во 8:00 часот наутро. Откако бил притиснат од Чемберлејн, Хитлер се согласил ултиматумот да биде поставен за 1 октомври (истиот датум кога требало да започне операцијата Зелено).  Потоа Хитлер му кажал на Чемберлејн дека ова е една отстапка што тој е спремен да му ја направи на премиерот како „*подарок*“ од почит кон фактот дека Чемберлејн бил спремен малку да се повлече од својата претходна позиција. Хитлер продолжил велејќи дека по анексијата на Судетската Област, Германија нема да има понатамошни територијални претензии кон Чехословачка и ќе склучи колективен договор за гарантирање на границите на Германија и Чехословачка.

Така бил формиран нов чехословачки кабинет, под водство на генерал Јан Сировски, а на 23 септември бил издаден декрет за општа мобилизација, кој бил прифатен од јавноста со силен ентузијазам - во рок од 24 часа, еден милион луѓе се приклучиле на армијата за да ја бранат земјата. Чехословачката армија, осовремена, искусна и со одличен систем на гранични утврдувања, била подготвена за борба. Советскиот Сојуз ја објавил својата подготвеност да ѝ помогне на Чехословачка, под услов Црвената армија да може да ја премине полската и романската територија. Двете земји одбиле да ѝ дозволат на советската армија да ги користи нивните територии.

Во раните часови на 24 септември, Хитлер го издал Годесберговиот меморандум, со кој се барало Чехословачка да го отстапи Судетскиот Округ на Германија најдоцна до 28 септември, со плебисцити што ќе се одржат во неопределени области под надзор на германските и чехословачките сили. Во меморандумот, исто така, се наведувало дека доколку Чехословачка не се согласи со германските барања до 2 часот попладне на 28 септември, Германија ќе го преземе Судетскиот Округ со сила. Истиот ден, Чемберлејн се врати во Британија и објавил дека Хитлер бара анексија на Судетскиот Округ без одложување. Соопштението ги разбеснило оние во Британија и Франција кои сакале да се соочат со Хитлер еднаш засекогаш, дури и доколку тоа значело војна, а неговите поддржувачи добиле на сила. Чехословачкиот амбасадор во Обединетото Кралство, Јан Масарик, бил воодушевен кога слушнал за поддршката за Чехословачка од британските и француските противници на плановите на Хитлер, велејќи „*Нацијата на Свети Вацлав никогаш нема да биде нација на робови*“.
лево|мини|Чемберлејн со Бенито Мусолини, септември 1938 година
На 25 септември, Чехословачка се согласила со условите кои претходно биле договорени од Велика Британија, Франција и Германија. Следниот ден, сепак, Хитлер додал нови барања, инсистирајќи да бидат задоволени и барањата на етничките Германци во Полска и Унгарија.

На 26 септември, Чемберлејн го испратил Сер Хорас Вилсон да му однесе лично писмо на Хитлер во кое било навеено дека сојузниците сакаат мирно решавање на судетската криза. Подоцна истата вечер, Хитлер го дал својот одговор во говор во Берлинскиот спортски центар; тој тврдел дека Судетската Област е „*последното територијално барање што треба да го поставам во Европа*“  и ѝ дал на Чехословачка рок до 28 септември во 14:00 часот да ѝ го отстапи Судетскиот Округ на Германија или да се соочи со војна. Во овој момент, британската влада почнала да прави воени подготовки, а Долниот дом бил повторно свикан од парламентарната пауза. 

На 27 септември 1938 година, кога преговорите меѓу Хитлер и Чемберлејн станале затегнати, Чемберлејн им се обратил на британскиот народ, велејќи особено: „*Колку е ужасно, фантастично, неверојатно што треба да копаме ровови и да пробуваме гас-маски овде поради кавга во далечна земја меѓу луѓе за кои не знаеме ништо*.“ 

На 28 септември во 10:00 часот наутро, четири часа пред крајниот рок и без согласност од Чехословачка за барањето на Хитлер, британскиот амбасадор во Италија, лордот Ерик Драмонд, го повикал италијанскиот министер за надворешни работи, Галеацо Чано, за да побара итен состанок. Лордот го информирал Чано дека Чемберлејн му наложил да побара од Мусолини да влезе во преговорите и да го натера Хитлер да го одложи ултиматумот. Во 11:00 часот наутро, Чано се сретнал со Мусолини и го информирал за предлогот на Чемберлејн; Мусолини се согласил со него и одговорил со телефонирање на италијанскиот амбасадор во Германија и му рекол: „*Оди веднаш кај Фирерот и кажи му дека што и да се случи, јас ќе бидам на негова страна, но дека барам одложување од 24 часа пред да започнат непријателствата. Во меѓувреме, ќе проучам што може да се направи за да се реши проблемот*.“ Хитлер ја примил пораката од Мусолини додека разговарал со францускиот амбасадор. Хитлер одговорил: „*Мојот добар пријател, Бенито Мусолини, ме замоли да ги одложам наредбите за марширање на германската армија за дваесет и четири часа, и јас се согласив*“. Секако, ова не претставувало отстапка, бидејќи датумот на инвазијата бил одреден за 1 октомври 1938 година.. По разговорот со Чемберлејн, лордот му ја упатил благодарноста на Чемберлејн до Мусолини, како и барањето на Чемберлејн Мусолини да присуствува на конференцијата на четирите сили: Велика Британија, Франција, Германија и Италија во Минхен на 29 септември за да се реши проблемот со Судетските Области пред крајниот рок од 14:00 часот. Мусолини се согласил. Единственото барање на Хитлер било да се осигури дека Мусолини ќе биде вклучен во преговорите на конференцијата. Невил Хендерсон, Александар Кадоган и личниот секретар на Чемберлејн, лорд Данглас, му ја пренеле веста за конференцијата на Чемберлејн додека тој се обраќал пред Парламентот, а Чемберлејн одеднаш ја објавил конференцијата и неговото прифаќање да присуствува на крајот од говорот, со навивање. Кога претседателот на Соединетите Американски Држави, Франклин Д. Рузвелт, дознал дека конференцијата е закажана, му телеграфирал на Чемберлен со зборовите: „*Добар човеку*“. 

### Резолуција
[мини|Редослед на настани по Минхенскиот договор:<br /><br />1. Судетската област станала дел од Германија во согласност со Минхенскиот договор (октомври 1938 година).<br /> 2. Полска ја анектирала Заолзе, област со полско мнозинство, за која двете земји воделе војна во 1919 година (октомври 1938 година).<br /> 3. Пограничните области (јужна третина од Словачка и јужна [Закарпатија|Карпатска Рутенија) со унгарски малцинства станале дел од Унгарија во согласност со Првата Виенска арбитража (ноември 1938 година). 4. На 15 март 1939 година, за време на германската инвазија на преостанатите чешки територии, Унгарија го анектирала остатокот од Карпатска Рутенија (која била автономна од октомври 1938 година). 5. Германија го воспоставила Протекторатот Бохемија и Моравија со марионетска влада, на 16 март 1939 година. 6. На 14 март 1939 година, прохитлеровата католичко - фашистичка влада ја прогласила Словачката Република за клиентска држава на Оската.]]
[мини|Британскиот премиер Невил Чемберлејн по слетувањето на аеродромот Хестон по средбата со [Адолф Хитлер]]
Преговорите започнале во Фирербау веднаш по пристигнувањето на Чемберлејн и Даладје, што им дало малку време за консултации. Состанокот се одржал на англиски, француски и германски јазик. Договорот бил постигнат на 29 септември, а околу 1:30 часот наутро на 30 септември 1938 година, Адолф Хитлер, Невил Чемберлејн, Бенито Мусолини и Едуар Даладје го потпишале Минхенскиот договор. Договорот официјално го претставил Мусолини, иако всушност италијанскиот план бил речиси идентичен со предлогот на Годесберг: германската армија требало да ја заврши окупацијата на Судетската Област до 10 октомври, а меѓународна комисија ќе одлучи за иднината на другите спорни области.

Чехословачка била информирана од Велика Британија и Франција дека може или сама да се спротивстави на нацистичка Германија или да се потчини на пропишаните анексии. Чехословачката влада, сфаќајќи ја безнадежноста од самостојно борење против нацистите, неволно капитулирала (30 септември) и се согласила да се придржува до договорот. Спогодбата ѝ ја дало на Германија Судетската Област почнувајќи од 10 октомври и де факто контрола врз остатокот од Чехословачка сè додека Хитлер ветил дека нема да оди понатаму. На 30 септември, по малку одмор, Чемберлејн заминал во станот на Хитлер на Принцрегентенштрасе и го замолил да потпише изјава во која го нарекува англо-германскиот поморски договор „*симболичен на желбата на нашите две земји никогаш повеќе да не војуваат една со друга*“. Откако преведувачот на Хитлер му го превел, тој со задоволство се согласил на тоа.

На 30 септември, по враќањето во Британија, Чемберлејн го одржал својот контроверзен говор „Мир за нашето време“ пред толпите во Лондон. 
мини|Фирербау во Минхен, место на потпишување на Минхенскиот договор
мини|Денешен поглед на канцеларијата на Хитлер во Фирербау каде што бил потпишан Минхенскиот договор, со оригиналниот камин и таванска ламба

### Реакции

#### Итен одговор

##### Чехословачка
Чехословаците биле разочарани од Минхенскиот договор. Тие не биле поканети на конференцијата и сметале дека биле предадени од британската и француската влада. Многу Чеси и Словаци го нарекуваат Минхенскиот договор **Минхенски диктат** ( ; ). Фразата „Минхенско предавство“ ( ) се употребува поради воениот сојуз што Чехословачка го имала со Франција и кој се покажал како бескорисен. Ова се одразило и во фактот што особено француската влада изразила став дека Чехословачка ќе се смета за одговорна за секоја европска војна што ќе произлезе од тоа доколку Чехословачката Република се одбрани со сила од германските упади. 

Слоганот „ За нас, без нас! “ ( ) ги собира чувствата на народот на Чехословачка (денес Словачка и Чешка) кон договорот.  Со припојувањето на Судетската Област кон Германија, Чехословачка (како што била преименувана државата) ја изгубила својата одбранлива граница со Германија и чехословачките гранични утврдувања. Без нив, нејзината независност станала повеќе номинална отколку реална. Чехословачка, исто така, изгубила 70% од својата железарско-челична индустрија, 70% од својата електрична енергија и 3,5&nbsp;милиони граѓани во Германија како резултат на населбата. Судетските Германци го прославиле она што го сметале за свое ослободување. Се сметало дека претстојната војна била избегната. 

Нобеловецот, Томас Ман, преку пенкалото застанал во одбрана на својата сурогат татковина, прогласувајќи ја својата гордост што е чехословачки граѓанин и запоставувајќи ги достигнувањата на републиката. Тој ја нападнал „*Европа која е подготвена за ропство*“, пишувајќи дека „*Чехословачкиот народ е подготвен да се бори за слобода и да ја надмине сопствената судбина*“ и „*Премногу е доцна за британската влада да го спаси мирот. Тие изгубија премногу можности*“. Претседателот Бенеш од Чехословачка бил номиниран за Нобелова награда за мир во 1939 година. 

##### Германија
Иако Британците и Французите биле задоволни, еден британски дипломат во Берлин тврдел дека бил информиран од член на придружбата на Хитлер дека набргу по средбата со Чемберлејн, Хитлер бесно рекол: „*Господа, ова беше мојата прва меѓународна конференција и можам да ве уверам дека ќе биде и последна*.“  Во друга прилика, се слушнал како вели за Чемберлејн: „*Доколку некогаш тој глупав старец повторно дојде да се меша овде со својот чадор, ќе го шутнам долу и ќе му скокнам на стомак пред сликарите*.“    Во еден од неговите јавни говори по Минхен, Хитлер изјавил: „*Фала му на Бога што немаме политичари со чадор во оваа земја*.“  
мини|Хитлер пречекан во Нојштат (денешен Прудник) додека ги посетувал судетските територии
Хитлер се чувствувал измамен од ограничената војна против Чесите, кон која се стремел цело лето.  На почетокот на октомври, прес-секретарот на Чемберлејн побарал јавна декларација за германско пријателство со Велика Британија за да се зацврсти домашната положба на Чемберлејн; наместо тоа, Хитлер одржал говори во кои го осудил „*мешањето на гувернантата*“ на Чемберлејн.  Во август 1939 година, кратко пред инвазијата на Полска, Хитлер им кажал на своите генерали: „*Нашите непријатели се луѓе под просекот, не се луѓе од акција, не се господари. Тие се мали црви. Ги видов во Минхен*.“ 

Пред Минхенскиот договор, решителноста на Хитлер да ја нападне Чехословачка на 1 октомври 1938 година предизвикало голема криза во германската командна структура. Началникот на Генералштабот, генерал Лудвиг Бек, протестирал во долга серија меморандуми дека тоа ќе започне светска војна што Германија ќе ја изгуби и го повикал на Хитлер да го одложи планираниот воен судир. Хитлер ги нарекол аргументите на Бек против војната „ *kindische Kräfteberechnungen* “ („детски пресметки на сила“). На 4 август 1938 година, се одржал таен состанок на армијата. Бек го прочитал својот долг извештај пред собраните офицери. Сите се согласиле дека мора да се направи нешто за да се спречи сигурна катастрофа. Бек се надевал дека сите заедно ќе поднесат оставка, но никој не поднел оставка освен Бек. Неговиот заменик, генерал Франц Халдер, сочувствувал со Бек и двајцата биле регрутирани во Септемвриската завера на Ханс Остер, која планирала да го уапси Хитлер во моментот кога ќе ја даде наредбата за инвазија.

Овој план би функционирал единствено доколку Велика Британија издала силно предупредување и писмо во кое ќе се бори за зачувување на Чехословачка. Ова би помогнало да се убеди германскиот народ дека Германија ја чека сигурен пораз. Затоа биле испратени агенти во Англија за да му пренесат на Чемберлејн дека бил планиран напад врз Чехословачка и за нивната намера да го соборат Хитлер доколку тоа се случи. Предлогот бил одбиен од британскиот кабинет и такво писмо не било издадено. Според тоа, предложеното отстранување на Хитлер не се случило. 

На 7 октомври 1938 година, Хитлер ги посетил судетските територии. Тој пристигнал со воз во Нојштад (денес Прудник, Полска), град веднаш до поранешната чехословачка граница, а потоа отпатувал за Мјесто Албрехтице, Крнов, Брунтал и Злате Хори.

##### Британија и Франција
лево|мини|Судетски Германци го поздравуваат пристигнувањето на германската армија во Судетската Област во октомври 1938 година
Договорот генерално бил пречекан позитивно. Премиерот Даладје од Франција не верувал, како што изјавил еден научник, дека европската војна е оправдана „*за да се одржат три милиони Германци под чешки суверенитет*“. Анкетите на Галуп во Велика Британија, Франција и Соединетите Американски Држави покажале дека мнозинството луѓе го поддржале договорот. Претседателот Бенеш од Чехословачка бил номиниран за Нобелова награда за мир во 1939 година. 

Насловот на *[[The New York Times|„Њујорк тајмс“]]* за Минхенскиот договор гласел „*Хитлер добива помалку од неговите судетски барања*“ и објавил дека „*радосна толпа*“ го поздравила Даладје по неговото враќање во Франција и дека Чемберлејн бил „*диво надвиван*“ по неговото враќање во Британија. 

Во Франција, единствената политичка партија која се спротивставила на Минхенскиот договор билаКомунистичката партија. 

Британското население очекувало непосредна војна, а „*државничкиот гест*“ на Чемберлејн на почетокот бил пречекан со воодушевување. Тој бил пречекан како херој од кралското семејство и поканет на балконот во Бакингемската палата пред да го претстави договорот пред британскиот парламент. Генерално позитивната реакција брзо се влошила, и покрај кралското покровителство. Сепак, од самиот почеток постоело противење. Клемент Атли и Лабуристичката партија се спротивставиле на договорот, во сојуз со двајца конзервативни пратеници, Даф Купер и Вивјан Адамс, кои дотогаш се сметале за реакционерен елемент во Конзервативната партија. 

Даладје верувал дека крајните цели на Хитлер се закана. На состанок кон крајот на април 1938 година, тој им рекол на Британците дека вистинската долгорочна цел на Хитлер е да обезбеди „*доминација на континентот во споредба со која амбициите на [[Наполеон Бонапарт|Наполеон]] биле слаби*“. Тој продолжил велејќи: „*Денес е редот на Чехословачка. Утре ќе биде редот на [[Втора Полска Република|Полска]] и [[Кралство Романија|Романија]]. Кога Германија ќе ја добие нафтата и пченицата кои ѝ се потребни, таа ќе се сврти кон Западот. Секако мора да ги зголемиме нашите напори за да ја избегнеме војна. Но, тоа нема да се постигне освен доколку Велика Британија и Франција не се држат заедно, интервенирајќи во Прага за нови отстапки, но истовремено изјавувајќи дека ќе ја заштитат независноста на Чехословачка. Доколку, напротив, западните сили повторно капитулираат, тие само ќе ја забрзаат војната која сакаат да ја избегнат*.“  Можеби обесхрабрен од аргументите на француските воени водачи и цивилни службеници во врска со нивната неподготвена воена и слаба финансиска состојба, а сепак трауматизиран од крвопролевањето на Франција во Првата светска војна, на кое тој лично бил сведок, Даладје на крајот му дозволил на Чемберлејн да го стори она што го посакува. По враќањето во Париз, Даладје, кој очекувал непријателска толпа, бил аплаудиран. 

Во деновите по состанокот од Минхен, Чемберлејн добил повеќе од 20.000 писма и телеграми на благодарност, како и подароци, вклучувајќи 6000 разни луковици од благодарни холандски обожаватели и крст од папата Пиј XI. 

##### Полска
лево|мини|Полската армија влегува во Заолже во 1938 година
Полска градела тајна полска организација во областа Заолже од 1935 година.  Во летото 1938 година, Полска направила обид да организира герилски групи во областа.  На 21 септември, Полска официјално побарала директен пренос на областа под своја контрола. Полскиот пратеник во Прага, Казимјеж Папе, истакнал дека враќањето на Чешинска Шлеска ќе биде знак на добра волја и „*исправка на неправдата*“ од 1920 година.  Слични ноти биле испратени до Париз и Лондон со барање полското малцинство во Чехословачка да ги добие истите права како и судетските Германци.  Следниот ден Бенеш испратил писмо до полскиот претседател Игнаци Мошчицки со ветување за „*корективна граница*“, но писмото било доставено дури на 26 септември.  Одговорот на Мошчицки, даден на 27 септември, бил заобиколен, но бил придружен со барањето на полската влада веднаш да ѝ ги предаде двете области на Заолже, како претходница на конечното решавање на граничниот спор.  Одговорот на Бенеш не бил конечен: тој се согласил да ѝ ја предаде спорната територија на Полска, но тврдел дека тоа не може да се направи во пресрет на германската инвазија, бидејќи тоа би ги нарушило подготовките на Чехословачка за војна. Полјаците го прифатиле одговорот како играње на време. 

Полските дипломатски акции биле придружени со распоредување војска по должината на чехословачката граница на 23-24 септември и со давање наредба на таканаречените „*борбени единици*“ на заолошките Полјаци и „заолошката легија“, паравоена организација составена од волонтери од цела Полска, да ја преминат границата кон Чехословачка и да ги нападнат чехословачките единици.  Сепак, малкумината кои ја преминале биле одбиени од чехословачките сили и се повлекле назад во Полска. 

Полскиот амбасадор во Германија дознал за резултатите од Минхенската конференција на 30 септември од Рибентроп, кој го уверил дека Берлин ги условува гаранциите за остатокот од Чехословачка со исполнување на полските и унгарските територијални барања.  Полскиот министер за надворешни работи Јожеф Бек бил разочаран од таков пресврт на настаните. Според неговите зборови, конференцијата била „*обид на директоратот на големите сили да им наметне обврзувачки одлуки на другите држави (а Полска не може да се согласи на тоа, бидејќи тогаш тоа би се свело на политичка цел што другите ја спроведуваат по своја волја*).“  Како резултат на тоа, во 11:45 часот попладне на 30 септември, 11 часа откако чехословачката влада ги прифатила условите од Минхен, Полска ѝ поставила ултиматум на чехословачката влада.  Побарала итна евакуација на чехословачките сили и полиција и ѝ дал време на Прага до пладне следниот ден. Во 11:45 часот на 1 октомври, чехословачкото Министерство за надворешни работи го повикало полскиот амбасадор во Прага и му пренело дека Полска може да добие што сака, но потоа побарала одложување од 24 часа. На 2 октомври, полската армија, под команда на генерал Владислав Бортновски, анектирала област од 801,5&nbsp;км2 со население од 227.399 жители. Административно, припоената област била поделена помеѓу окрузите Фриштат и Чешин.  Историчарот Дариуш Балишевски напишал дека за време на анексијата немало соработка помеѓу полските и германските трупи, но имало случаи на соработка меѓу полските и чешките трупи кои бранеле територија од Германците, на пример во Бохумин. 

Полскиот ултиматум конечно го наведело Бенеш да одлучи, според негово сопствено објаснување, да се откаже од каква било идеја за отпор кон спогодбата (Чехословачка требало да биде нападната од сите страни). 

Германците биле воодушевени од тој исход и биле среќни да се откажат од жртвувањето на мал покраински железнички центар во корист на Полска во замена за пропагандните придобивки што следувале. Тоа ја проширило вината за поделбата на Чехословачка, ја направило Полска учесник во процесот и ги збунило политичките очекувања. Полска била обвинета дека е соучесник на Германија.  Сепак, во ниту еден момент немало формален договор меѓу Полска и Германија за Чехословачка. 

Началникот на Генералштабот на чехословачката армија, генерал Лудвик Крејчи, на 29 септември изјавил дека „*нашата армија за околу два дена ќе биде во целосна подготвеност да издржи напад дури и од сите германски сили заедно, под услов Полска да не се движи против нас*“.

Историчари како што се Х.Л. Робертс  и Ана Ценцјала  ги окарактеризирале постапките на Бек за време на кризата како непријателски настроени кон Чехословачка, но не и како активно насочени кон нејзино уништување. Додека полската историографија од периодот на Сталин обично ја следела линијата дека Бек бил „*германски агент*“ и соработувал со Германија, историографијата по 1956 година генерално ја отфрлила оваа карактеризација. 

##### Унгарија
По барањето на Полска за пренос на територија, Унгарија го поднела своето барање на 22 септември.  Унгарските барања конечно биле исполнети за време на Првата виенска арбитража на 2 ноември 1938 година.

##### Советски Сојуз
мини|Политичка карикатура од Полска на која е прикажан Советскиот Сојуз во ликот на „Иван“ како е исфрлен од Европа: „''Имам чувство дека Европа престанала да ме почитува''“
Јосиф Сталин бил вознемирен од резултатите од Минхенската конференција. Години претходно, на 2 мај 1935 година, Франција и Советскиот Сојуз го потпишале Француско-советскиот договор за меѓусебна помош со цел да се спречи агресијата од страна на Германија.  Советите, кои имале договор за меѓусебна воена помош со Чехословачка, се чувствувале предадени од Франција, која исто така имала договор за меѓусебна воена помош со Чехословачка.  Британците и Французите најчесто ги употребувале Советите како закана за да се потчинат на Германците. Сталин заклучил дека Западот се здружил со Хитлер за да им предаде една земја во Средна Европа на Германците, предизвикувајќи загриженост дека тие би можеле да го сторат истото на Советскиот Сојуз во иднина за да дозволат негова поделба меѓу западните нации. Ова верување го навело Советскиот Сојуз да ја пренасочи својата надворешна политика кон зближување со Германија, што на крајот довело до потпишување на Пактот Молотов-Рибентроп во 1939 година. 

Во 1938 година, Советскиот Сојуз бил сојузник со Франција и Чехословачка. До септември 1939 година, Советите во сите намери и цели станале ковоинствени со нацистичка Германија, поради стравот на Сталин од втор Минхенски договор со Советскиот Сојуз што ќе ја замени Чехословачка. Така, договорот индиректно придонел за избувнувањето на војната во 1939 година. 

##### На други места
Австралискиот премиер Џозеф Лајонс изјавил: „*Им должиме искрена благодарност на сите одговорни за исходот и многу ги цениме напорите на претседателот Рузвелт и господинот Мусолини за одржување на Минхенската конференција, на која беше покажана обединета желба за мир*.“ 
[мини|Карта на судетски [Рајхсгау]]

#### Подоцнежни мислења
Како што заканите од Германија и од европска војна станувале поочигледни, мислењата за договорот станувале понепријателски настроени. Чемберлејн бил критикуван за неговата улога како еден од „*Луѓето од Минхен*“, во книги како што е „*Виновните луѓе*“ од 1940 година. Ретка воена одбрана на договорот дошла во 1944 година од виконтот Могам, кој бил лорд канцелар. Могам ја сметал одлуката за основање чехословачка држава, вклучувајќи значителни германски и унгарски малцинства, како „*опасен експеримент*“ во светлината на претходните спорови и го прикажувал договорот како предизвикан во голема мера од потребата на Франција да се извлече од своите договорни обврски во светлината на нејзината неподготвеност за војна.  По војната, историјата на Черчил за тој период, *„Gathering Storm “* (1948), тврдела дека смирувањето на Чемберлејн со Хитлер во Минхен било погрешно и ги евидентирала предвоените предупредувања на Черчил за планот за агресија на Хитлер и глупоста на упорноста на Британија со разоружувањето откако Германија постигнала воздушен паритет над Британија. Иако Черчил признал дека Чемберлејн дејствувал од благородни мотиви, тој тврдел дека требало да се спротивстави на Хитлер поради Чехословачка и дека требало да се направат напори за вклучување на Советскиот Сојуз. 

Во своите мемоари напишани по крајот на војната, Черчил, противник на помирувањето, ги ставил Полска и Унгарија, кои подоцна анектирале делови од Чехословачка со Полјаци и Унгарци, во група со Германија како „*мршојадци на трупот на Чехословачка*“. 

Американскиот историчар Вилијам Л. Ширер, во своето дело „*[[Подем и пад на Третиот рајх]]*“ (1960), сметал дека иако Хитлер не блефирал за својата намера за инвазија, Чехословачка можела да пружи значителен отпор. Ширер верувал дека Велика Британија и Франција имале доволно воздушна одбрана за да избегнат сериозно бомбардирање на Лондон и Париз и можеле да водат брза и успешна војна против Германија.  Тој го цитирал Черчил како вели дека договорот значел дека „*Велика Британија и Франција биле во многу полоша положба во споредба со Хитлерова Германија*“.  Откако Хитлер лично ги прегледал чешките утврдувања, тој приватно му рекол на Јозеф Гебелс дека „*ќе пролеевме многу крв*“ и дека било среќа што немало борби. 

### Последици

Категорија:Договори на Обединетото Кралство
Категорија:Договори на Третиот Рајх
Категорија:Поделби на земји
Категорија:Статии со извори на полски (pl)
Категорија:Статии со извори на германски (de)
Категорија:Статии со текст на словачки
Категорија:Статии со текст на чешки
Категорија:Статии со текст на германски
Категорија:Статии со текст на француски
Категорија:Страници со непрегледан превод