Основни права

**Основните права** се група на права кои се со висок степен на заштита од напади. Овие права се конкретно идентификувани во Уставот.

## Список на важни права

Некои универзално признати права кои се сметаат како основни, односно, содржани во Обединетите нации, Универзална декларација за човекови права, ОН Меѓународниот пакт за граѓански и политички права и ОН Меѓународниот пакт за економски, социјални и културни права, го вклучуваат следново:

* Право на самоопределување
* Право на слобода
* Право на законска постапка 
* Право на слобода на движење
* Право на приватност
* Право на слобода на мисла
* Право на слобода на вероисповед 
* Право на слобода на изразување
* Право на мирно собирање 
* Право на слобода на здружување

## Специфични јурисдикции
### Канада
Канадската повелба на правата, донесена од Парламентот на Канада е најважниот документ во заштитата на човековите права на Канаѓаните.

Во Канада, Повелбата за права и слободи оцртува четири основни слободи.  Тие се слобода на:

* Совеста и религијата
* Мисла, верување, мислење и изразување, вклучително и слобода на печатот и другите медиуми за комуникација
* Мирно собрание
* Здружение.

### ЕУ
Европа нема идентична доктрина. Законите на ЕУ признаваат многу човекови права.

### Индија
Индиските основни права, имаат неколку особености. Основните права во Индија се далеку поизразени отколку во Соединетите држави. Така, на пример, предлог-законот за права на САД (првите десет амандмани) именува само некои права. Врховниот суд, преку процесот на судска ревизија, одлучува за ограничувањата на основните права во Индија:

* право на еднаквост
* право на слобода, што вклучува слобода на говор и изразување, право на мирен собир, слобода на формирање здруженија или синдикати, право на слободно движење низ целата територија на Индија, право на престој или населување на кој било дел од територијата на Индија, право на извршување на некоја професија.
* право на слобода на вероисповед
* право против експлоатација
* културни и образовни права
* право на уставни лекови
* право на глас (но над 18 години)

Ново спроведено 7-мо основно право во Индија е

* право на образование

Тоа било додадено во уставот по 86-тиот амандман во 2002 година според членот 21А. Тоа е неодамна спроведено основно право. Законот го овозможил ова право во 2010 година.

Неодамна бил направен додаток на списокот на основните права во Индија во 2017 година.

* право на приватност

### САД
Иако многу основни права, исто така, нашироко се сметаат за човекови права, класификацијата на правото како „*основно*“ се повикува на специфични правни тестови што ги користат судовите за да се утврдат ограничените услови под кои владата на САД и различните државни влади можат да ги ограничат овие права. Во вакви правни контексти, судовите утврдуваат дали правата се основни со испитување на историските основи на тие права и со утврдување дали нивната заштита е дел од долгогодишната традиција. Одделни држави можат да гарантираат други права како основни. Тоа е, државите можат да додадат на основните права, но никогаш не можат да ги намалат или кршат основните права со законодавните процеси. Секој таков обид, доколку биде оспорен, може да вклучува „строга контрола“ на судот.

Во американското уставно право, *основните права* имаат посебно значење според Уставот на САД. Тие права наведени во Уставот на САД се признаени како „основни“ од страна на Врховниот суд на САД. Според Врховниот суд, набројаните права што се вметнати се толку фундаментални што секој закон што го ограничува таквото право мора да служи и за привлечна државна цел и да биде тесно прилагоден на таа привлечна цел.

Првичното толкување на Повелбата за правата на Соединетите држави била дека само Федералната влада била обврзана со тоа. Во 1835 година, Врховниот суд на САД во *случајот Барон против Балтимор* едногласно донел одлука дека Предлог-законот не важи за државите. За време на реконструкцијата по граѓанската војна, 14-тиот амандман бил усвоен во 1868 година за да се поправи овој услов, и конкретно да се примени целиот Устав на сите држави во САД. Во 1873 година, Врховниот суд во суштина го поништил клучниот јазик на 14-тиот амандман што ги гарантирал сите „привилегии или имунитети“ на сите граѓани на САД. Оваа одлука и другите дозволиле расната дискриминација по еманципацијата да продолжи во голема мерка.

Подоцнежните судии на Врховниот суд нашле начин да ги надминат овие ограничувања без да го поништат преседанот: тие создале концепт наречен Селективно вклучување. Според оваа правна теорија, судот ги искористил преостанатите 14-ти амандмани за еднаква заштита и соодветна постапка за „вметнување“ на поединечни елементи од Предлог-законот против државите. „*Тестот што обично се артикулира за утврдување на фундаменталноста според Клаузулата за догледно постапување е дека претпоставеното право мора да биде „имплицитно во концептот на нарачана слобода*“ или *„длабоко вкоренето во историјата и традицијата на оваа нација*“.

Најновиот амандман целосно вграден како фундаментален бил Вториот амандман со право да се поседува и носи оружје за лична самоодбрана, во случајот Мекдоналд против Чикаго, изречен во 2010 година и ограничувањата на Осмиот амандман за прекумерни казни во случајот Тимбс против Индијана во 2019 година.

Не се вметнати сите клаузули на сите амандмани. На пример, од државите не се бара да го почитуваат барањето на Петтиот амандман за подигнување обвинение од страна на големата порота. Многу држави избираат да користат прелиминарни сослушувања наместо големи поротници. Можно е идните случаи да содржат дополнителни клаузули од Предлог-законот против државите.

Предлог-законот наведува специфично наброени права. Врховниот суд ги проширил основните права признавајќи неколку основни права кои не се специфично наведени во Уставот, вклучително и не ограничувајќи се на:

* Право на меѓудржавно патување
* Право на родител на нечии деца
* Право на приватност
* Право на брак
* Право на самоодбрана

Сите ограничувања што ги става владиниот статут или политиката за овие права се проценуваат со строга контрола. Ако некое право му биде одбиено на некого, тоа е прашање на суштинска соодветна постапка. Ако на некои поединци им се одбие некое право, но не и на други, тоа е исто така прашање на еднаква заштита. 

За време на ерата на Лохнер, правото на слобода на договорот се сметало за основно, и затоа ограничувањата на тоа право било предмет на строга контрола. По одлуката на Врховниот суд од 1937 година во *West Coast Hotel Co. v.* *Париш*, сепак, правото на договор станало значително помалку важно во контекст на суштинска соодветна постапка и ограничувањата биле оценети според рационалниот основен стандард.

## Наводи

Категорија:Граѓански права и слободи
Категорија:Права
Категорија:Уставно право