Примож Јакопин

**Примож Јакопин**, роден на 30 јуни 1949 година е словенечки информатичар, кој е најпознат поради неговата работа во областа на јазичната технологија и неговиот придонес во спелеологијата. 

## Ран живот и образование
Јакопин бил роден во 1949 година во Љубљана, Словенија. Неговото семејство живеело во селото Лесковец кај Кршкем, Долењско, а во 1956 година се преселило во Љубљана. 

По дипломирањето техничка математика на Универзитетот во Љубљана во 1972 година,  магистрирал по информатички науки на Универзитетот во Загреб во 1981 година и во 1999 година докторирал на Универзитетот во Љубљана.

## Компјутерска лингвистика
Бил виш предавач на Катедрата за компаративна и општа лингвистика на Факултетот за уметности, на Универзитетот во Љубљана. Неговите наставни предмети биле јазични технологии со најголем акцент на лематизацијата. Од 2001 до 2012 година тој бил раководител на лабораторија на Институтот за словенечки јазик Фран Рамовш (во рамките на Научноистражувачкиот центар на Словенечката академија на науките и уметностите). Тој учествувал во многу разни европски проекти во врска со јазични ресурси. 

Од 1992 до 1994 година го надгледувал преносот на Стандардниот словенечки речник од печатена во електронска верзија. Во 1997 година го напишал првиот тагер за дел од говорот за словенечки текстови. Во 1999 година тој започнал со корпус на текст на Интернет, со услуга за усогласување и поврзани речници за фреквенција на зборови и обратни зборови. 

## Спелеологија
десно|мини| 3Д модел на главната галерија во пештерата Скеднена јама
Во средно училиште ја читал книгата *Карстниот свет и неговите појави* од Павел Кунавер и особено поради неговите фотографии од Богумил Бриншек, Јакопин се заинтересирал за спелеологијата. Во 1966 година станал дел од Љубљанското друштво за истражување на пештерите (DZRJL) за да можел да дознае повеќе за пештерите и да учествувал во истражувањето на нови пештери. Како математичар тој бил особено заинтересиран за главните параметри на големината на пештерата, пресметани од истражувањето на пештерата, должината и длабочината. Тие се тесно поврзани со дефиницијата за пештера како шуплива подземна формација, доволно голема за човечко истражување, и се користат за споредување и класификација на пештерите, на пример во списокот на најдолгите пештери и во списокот на најдлабоките пештери. Додека длабочината на пештерата е добро дефинирана како разлика помеѓу највисоката и најниската точка на пештерата, нејзината должина, обично дадена како збир на растојанија помеѓу станиците за истражување на дното на пештерата, вклучува значителна произволност. Во пештерската наука одамна било познато дека должината на пештерата не ја претставувала правилно големината на пештерата бидејќи пештерите се 3Д објекти со волумен како нивна главна и најзабележлива карактеристика, но волуменот бил помалку користен поради недостаток на соодветен метод за мерење. Во 1972 година, на 6-от југословенски конгрес за спелеологија, Јакопин го предложил волуменот како главен параметар на пештерата во трудот„Нумеричко вреднување на предметите на карстот“, кое било мерено од компјутерски модел на пештера. 

Во 1974 година направил 3Д-модел за приближување на пештерскиот простор, врз основа на низа на поврзани полигонални пресеци и го искористил за да направи 3Д премер на пештерата Скеднена јама, фосилен понор на северниот раб на карстното поле Планинско поле во Словенија. До 1979 година тој развил компјутерска програма за поддршка на 3D моделот, за пресметување на неговите теме координати и за пресметување на параметрите на моделот (и пештерата): должина, површина и волумен. Во 1981 година Јакопин ги објавил резултатите за пештерата Скеднена јама во трудот *Макростереолошка евалуација на пештерскиот простор*. Моделот имал 305 темиња, 51 пресек, вкупната должина била 205 метри, површината 8900 метри2 и волумен 6.500 метри3 со грешка проценета на под 5%. 
лево|мини| Јакопин во Мачковица, 1981 година
десно|мини| Во 2017 година
На почетокот на 1981 година била испитана поголема пештера, по име Мачковица, која се наоѓала во истиот регион како и пештерата Скеднена Јама. Тука моделот се состоел од 106 пресеци и 709 темиња за должина од 650 метри и волумен од 38.800 метри3. Грешката во јачината на звукот била проценета на под 2%. 

Откако микрокомпјутерите станале пошироко достапни во раните 1980-ти години, Јакопин развил поинаков метод за пресметување на волуменот што ја имал можноста да се изврши со многу помала компјутерска моќ. Наместо да се пресметувале параметрите на сегментот на моделот на пештерата со итеративно сечење на сè потенки паралелни парчиња таа се засновала на разделување на секој сегмент во серија тетраедари, чии параметри можеле директно да се пресметаат. Тој го имплементирал ажурираниот модел на персонален домашен компјутер. Во 1982 година, тимот, кој бил предводен од страна на Јакопин, направил истражување на делот долг 450 метри од пештерата Постојнска Јама, од Концертната сала до крајот на Големата планина, а моделот дал волумен од 313.000 метри3. Во 1984 година, Даниел Ројшек и неговиот тим го измериле сегментот од Мартеловата сала кој бил долг 54 метри на крајот од пештерите Шкоцјански Јами со волумен од 220.000 метри3, која претставувала една десетина од целиот волумен на сала (2.200.000 метри3), и биле пресметани во 2018 година.  По големина бил споредлив со другите големи подземни комори. 

Во 2019 и во 2020 година Јакопин напишал написи за трите личности кои најголемиот дел од својот живот го посветиле на длабоките пештери, за да можеле да постигнат длабочини кои би биле поголеми од 2.000 метри: Павел Демидов во пештерата Веревкина, Јуриј Касјан во пештерата Вороња и Александар Вишњевски во Бојбулок.
мини| Храмот во салата Путик на пештерата Најдена Јама

## Семејство
Неговиот татко Франк Јакопин бил словенечки славист, лексикограф и ономатолог,  додека неговата мајка Гитица Јакопин била преведувачка, писателка и поет,  неговиот брат Јапец Јакопин работи како дизајнер на јахти, и неговиот брат Јернеј Јакопин работи како поморски архитект.

## Надворешни врски

* Лична веб-страница (со избрани публикации)
* Неговиот експертски профил во Директориумот на експерти за јазична и говорна технологија на ELSNET

Категорија:Апсолвенти на Љубљанскиот универзитет
Категорија:Родени во 1949 година
Категорија:Словенечки информатичари
Категорија:Словенечки спалеолози