Леда и лебедот

[десно|мини|318x318пкс|<small>„...оваа статуа е римска верзија од првиот век на постара грчка статуа од 300-тите години пр. н. е. што му се припишува на Тимотеј. Преживеале повеќе од дваесет примероци од оваа статуа, што ја потврдува популарноста на темата меѓу Римјаните. ...Двете раце, најголемиот дел од испружената наметка, главата на лебедот и наборите од ткаенина меѓу нозете на Леда се реставрации од XVIII век, иако древна, не е изворна за ова дело, туку доаѓа од статуата на Венера.“</small> Мермер. [Вила „Гети“|Вила Гети]]
[десно|мини|''Леда и лебедот'', копија од 16 век [Леда и лебедот (Микеланџело)|според изгубена слика од Микеланџело (Национална галерија, Лондон )]]
[мини|Римска [маслена ламба, 1 век од н. е.]]

**Леда и лебедот** — приказна и тема во уметноста од грчката митологија во која богот Зевс, во облик на лебед, ја заведува Леда, спартанска кралица. Според подоцнежната грчка митологија, Леда ги родила Елена и Полукс, деца на Зевс, додека во исто време ги родила Кастор и Клитемнестра, деца на нејзиниот сопруг Тиндареј, кралот на Спарта. Според многу верзии на приказната, Зевс се престорил во лебед и спиел со Леда истата ноќ кога таа спиела со нејзиниот сопруг кралот Тиндареј. Во некои верзии снела две јајца од кои излегле децата.1] Во други верзии, Хелена е ќерка на Немезис, божицата која ја олицетворувала катастрофата што ги чекала оние кои страдаат од гордоста на Хубрис.

Особено во уметноста, степенот на согласност од страна на Леда за врската се чини дека значително се разликува. Постојат бројни прикази, на пример од Леонардо да Винчи, кои ја покажуваат Леда како нежно го прегрнува лебедот додека нивните деца си играат.

Темата ретко е прикажана на големите скулптури на древнина, иако претставата на Леда во скулптурата му се припишува во модерното време на Тимотеј (*спореди илустрација, долу лево*). Преживеале скулптури од мали размери кои прикажуваат и лежечки и стоечки пози, во камеја и гравирани скапоцени камења, прстени и теракотни маслени ламби. Благодарение на книжевните преработки на Овидиј и Фулгентиј тој бил добро познат мит во средниот век, но била поизразена како тема на класицизмот со еротски призвук, во италијанската ренесанса.

## Еротизам
[мини|''Леда и лебедот'', римски мермер што веројатно одразува изгубено дело на [Timotheus (sculptor)|Тимотеј од 300-тите пр. н. е. Преживеале повеќе од дваесетина примероци од оваа статуа. (Прадо)]]
Историчарот Прокопиј тврди, во својата „Тајна историја“, дека римската царица Теодора позирала за репродукции на овој мит во одреден миг од нејзината младост во почетокот на шестиот век н. е. пред таа да стане царица. Овој извештај е силно оспорен поради предрасудите на римските аристократи, вклучително и Прокопиј, кон улогата на жената и угледот на актерките и сексуалните работнички во тоа време.

Темата несомнено ја должи својата популарност во 16 век на парадоксот дека се сметало за поприфатливо да се прикаже жена во чинот на парење со лебед отколку со маж. Најраните прикази го прикажуваат парот како водат љубов со одредена очигледност - повеќе отколку во какви било прикази на човечки пар направени од уметници со висок квалитет во истото раздобје.

Судбината на еротскиот албум *[[I Modi]]* неколку години подоцна покажува зошто било тоа така. Темата останала опасна во ренесансата, како што покажуваат судбините на трите најпознати слики на оваа тема. Најраните прикази сите биле во поприватниот медиум на старата мајсторска графика, а најмногу од Венеција. Тие често се засноваа на крајно кратката приказна во *Метаморфозите* на Овидиј (која не имплицира силување), иако Лоренцо де Медичи имал и римски саркофаг и древен гравиран скапоцен камен на темата, и двата со лежечка Леда.

Најраниот познат ачик ренесансен приказ е една од многуте илустрации на дрвопис на *[[Hypnerotomachia Poliphili]]*, книга објавена во Венеција во 1499 година. Ова покажува дека Леда и лебедот водат љубов со задоволство, и покрај тоа што се на врвот на триумфалниот кола, влечени и опкружени со значителна толпа.Гравура која датира најдоцна во 1503 година, на Џовани Батиста Палумба, исто така ја прикажува двојката во коитус, но во напуштена село. Друга гравура, секако од Венеција и која многумина му ја припишуваат на Џулио Кампањола, покажува сцена на водење љубов, но таму ставот на Леда е многу двосмислен. Палумба направил уште една гравура, можеби околу 1512 година, веројатно под влијание на скиците на Леонардо за неговата претходна композиција, прикажувајќи ја Леда седната на земја и како си игра со своите деца.

Исто така, имало значајни прикази во помалите декоративни уметности, како и во приватни медиуми. Бенвенуто Челини направил медалјон, кој сега се наоѓа во Виена, на почетокот од неговата кариера, а Антонио Абондио на аверсот на медалјонот слави римска куртизана.

## Во сликарството
[мини|''[Леда и лебедот (Вилтон хаус)|Леда и лебедот*, копија од [[Чезаре да Сесто]] по изгубен оригинал од [[Леонардо да Винчи|Леонардо]], 1515–1520, масло на платно, [[Вилтон хаус]], Англија.]]
[[Фреска]] што го прикажува грчкиот мит за Леда и лебедот била откриена во археолошкото наоѓалиште Помпеја

[[Леонардо да Винчи]] почнал да прави студии во 1504 година за слика, очигледно никогаш насликана, на која Леда седи на земја со своите деца. Во 1508 година, тој насликал [[Леда и лебедот (Леонардо да Винчи)|поинаква композиција на темата]], со гола стоечка Леда која го гушка Лебедот, со двата пара бебиња близнаци (исто така голи) и нивните огромни скршени лушпи од јајца. Оригиналот е изгубен, можеби намерно уништен, и последен пат е запишан во францускиот кралски [[Фонтенбло (дворец)|дворец Фонтенбло]] во 1625 година од [[Касијано дал Поцо]]. Сепак, познат е од многу копии, од кои најраните се веројатно „*Спиридон Леда“*, можеби од асистент во студиото и сега во [[Уфици]], и онаа во [[Леда и лебедот (Вилтон хаус)|Вилтон хаус]] во Обединетото Кралство (илустрирана).

Исто така, изгубена, а веројатно и намерно уништена, е [[Темпера|темперната]] слика на [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]] [[Леда и лебедот (Микеланџело)|на која е прикажан парот]] како води љубов, нарачана во 1529 година од [[Алфонско I д'Есте|Алфонсо д'Есте]] за неговиот палацо во [[Ферара]], и однесена во Франција за кралската збирка во 1532 година, во [[Фонтенбло (дворец)|Фонтенбло]] била во 1536 година. Микеланџеловиот подготвителен цртеж за делото што му ја дал на неговиот помошник Антонио Мини, а тој ја користел за неколку копии за француски покровители пред неговата смрт во 1533 година, преживеал повеќе од еден век. Оваа композиција е позната од многу копии, вклучувајќи ја амбициозната гравура од [[Корнелис Бос]], околу 1563 година; мермерната скулптура од [[Бартоломео Амати|Бартоломео Аманати]] во Барџело, Фиренца; две копии од младиот [[Петер Паул Рубенс|Рубенс]] при неговото италијанско патување и сликата по Микеланџело, околу 1530 година, во [[Национална галерија (Лондон)|Националната галерија, Лондон]]. Композицијата на Микеланџело, од околу 1530 година, покажува [[Маниризам|маниристички]] тенденции на издолжување и извиткана поза (*figura serpentinata*) кои биле популарни во тоа време. Покрај тоа, барем до 19 век се верувало дека скулпторската група, слична на илустрираната римска група од Прадо, е дело на Микеланџело.
[[Податотека:Correggio.jpg|мини|*Леда и лебедот* од [[Антонио да Кореџо|Кореџо]]]]
[[Податотека:Paul_Cezanne_Leda_au_cygne.jpg|десно|мини|„*Леда и лебедот“* од [[Пол Сезан]]]]
Последната многу позната ренесансна слика на оваа тема е сложената композиција на [[Антонио да Кореџо|Кореџо]] од околу 1530 година (Берлин). И оваа слика била оштетена додека била во [[Орлеанска збирка|збирката на Филип II, војводата од Орлеан]], [[регент]] на Франција додека [[Луј XV]] бил малолетен. Неговиот син [[Луј Бурбонски, војвода Орлеански|Луј]], иако голем љубител на сликарството, имал периодични кризи на совеста за својот начин на живот, во една од нив ја нападнал фигурата на Леда со нож. Штетата е поправена, иако целосно враќање во првобитната состојба не било можно. И сликите на Леонардо и на Микеланџело исчезнале кога биле во збирката на француското кралско семејство и се верува дека биле уништени од моралистички вдовици или наследници на нивните сопственици.

Во ренесансата имало многу други прикази на темата, вклучувајќи циклуси илустрации на книги за Овидиј, но повеќето биле изведени од композициите споменати погоре. Темата останала во голема мера ограничена на Италија, а понекогаш и на Франција - северните верзии се ретки. По одреден прекин во 18 и почетокот на 19 век (освен многу сензуалниот [[Франсоа Буше|Буше]]), Леда и лебедот повторно станале популарен мотив кон крајот на 19 и 20 век, со многу [[Симболизам|симболистички]] и [[Експресионизам|експресионистички]] третмани.

Исто така, од тоа време има скулптури на темата од [[Антонен Мерсие]] и [[Макс Клингер]].

== Галерија ==
<gallery widths="200px" heights="200px" perrow="4">
Податотека:0 Léda et Zeus métamorphosé en cygne - Musei Capitolini (1).JPG|„Леда и Зевс преобразен во лебед“. Римска верзија од 2 век пр. н. е. на постара грчка статуа што му се припишува на [[Тимотеј (скулптор)|Тимотеј]] од 300-тите години пр. н. е. Преживеале повеќе од дваесетина примери од оваа статуа. Палацо Нуово ([[Музеи на Капитол]]), Рим.
Податотека:Leda and the Swan, Pompeian fresco.jpg|*Леда и лебедот*, древна фреска од [[Помпеја]]
Слика:Leda Melzi Uffizi.jpg|*Леда и лебедот* копија на Џовани Франческо Млеци според изгубената слика од 
copy by Giovanni Francesco Melzi after the lost painting by [[Леонардо да Винчи|Леонардо]], 1508–1515, масло на платно, [[Уфици|Галерија Уфици]], [[Фиренца]], [[Италија]].
Податотека:Cornelis Bos - Leda and the Swan - WGA2486.jpg|Цртеж од [[Корнелис Бос]] според изгубената изворна слика од [[Микеланџело]]. Меѓу 1530 и 1550
Податотека:Leda y el cisne (Pencz).jpg|*Леда и лебедот*. [[Георг Пенц]]
Податотека:Benvenuto cellini, leda e il cigno.JPG|*Леда и лебедот* од [[Бенвенуто Челини]]
Податотека:Leda and the Swan, by Massimiliano Soldani, 11364501.jpg|*Леда и лебедот*, од [[Масилимијано Солдани]], 1725
Податотека:Attribué à François Boucher, Léda et le Cygne (vers 1740).jpg|Му се припишува на [[Франсоа Буше]], 1740, масло на платно.
Податотека:Leda y el cisne.jpg|*Леда и лебедот*, јаглен, гваш на хартија. ([[Улпијано Кека]])
Податотека:Leda and the Swan by Fernando Botero.jpg|alt=Leda and the Swan by Fernando Botero|*Леда и лебедот* од [[Фернандо Ботеро]], 1996

</gallery>

==Наводи==


==Надворешни врски==

* [http://www.theoi.com/Text/HyginusFabulae2.html#77 Version of Leda and the Swan myth, in the "Fabulae" of Hyginus]
*[http://etext.lib.virginia.edu/latin/ovid/notes.html Ovid Illustrated – large site from the University of Virginia, where many depictions of Leda and the Swan from Renaissance and later editions of the Metamorphoses will (eventually) be found.]
*[http://d-sites.net/english/yeats.htm Yeats' "Leda and the Swan": an image's coming of age]
* [https://iconographic.warburg.sas.ac.uk/category/vpc-taxonomy-000239 The Warburg Institute Iconographic Database (images of Leda and the Swan)]
*[https://web.archive.org/web/20081226224628/http://www.getty.edu/art/gettyguide/artObjectDetails?artobj=14945&handle=li Greek vase from the Getty]
*[https://web.archive.org/web/20090101133726/http://www.samuelson.co.uk/blog/?p=407 Samuelson blog with thoughts and pictures]
*[http://www.museiciviciveneziani.it/frame.asp?id=2341&musid=112 16th century Venetian painting by Il Padovanino]
*[https://web.archive.org/web/20070228073059/http://www.theoi.com/Gallery/K1.11.html Alternative detail view of the Getty vase]
*[http://www.getty.edu/art/gettyguide/artObjectDetails?artobj=7639 Roman statue from the Getty]
*[https://web.archive.org/web/20081226224922/http://www.getty.edu/art/gettyguide/artObjectDetails?artobj=113647 Baroque bronze from the Getty]
*[https://web.archive.org/web/20070211115257/http://www.liverpoolmuseums.org.uk/ladylever/collections/ledaandtheswan.asp Sculpture c 1900]
*[https://web.archive.org/web/20090126022229/http://www.zeinalov.com/htm/e/erotic/leda_01.htm *Leda and the swan* – Bronze miniature]
*[http://beckydaroff.com/stories/details.php?recordID=186 *Leda and the Swan*, by Tintoretto, from the Galleria degli Uffizi, Florence; explore other depictions of *Leda and the Swan'' and compare to similar themes] 
* 
*Jai Vilas Palace Museum, Gwalior, India

Категорија:Зевс
Категорија:Иконографија