Болест

**Болест** (латински: *morbus*) — нарушување од нормалната животна дејност на организмот, придружено со структурни и функционални измени во него.
[мини|десно|250п|''Болна девојка'', слика на [Микаел Петер Анкер]]

## Видови болести
* *Според динамиката на протекување*
** перакутни - протекуваат за 1-3 денови, понекогаш за часови или дури минути; такви се повеќето тровења, некои алергични состојби, некои инфективни болести и др.;
** акутни - протекуваат за 2-7 денови; така протекуваат повеќето воспалителни процеси и инфективни болести, и др.;
** субакутни - протекуваат за 7-20 денови; така протекуваат некои бактериски и габични инфекции, и др.;
** хронични - траат повеќе од 20 денови; така протекуваат повеќето автоимуни болести, габичните инфекции, и др.
* *Според локализацијата*
** општи (генерализирани) - го засегаат целиот организам; такви се речиси сите заразни и метаболитни болести, и др.;
** месни (локални) - засегаат строго ограничени делови; општите промени во организмот се незначителни; такви се повеќето кожни болести, траумите (изгорувања, скршеници, исшачувања итн.) и др.

Предметот на медицината е настанувањето, развивањето, лечењето и профилактиката на болестите, секој дел од медицината изучува определен аспект на некоја група од болести. Основните медицински науки, коишто ги изучуваат болестите во целост, се:
* Етиологија
* Епидемиологија
* Нозологија
* Патологија
* Диагностика

## Некои од познатите болести во секојдневието
* **[[Апсцес]]**- Abscessus, новоформирана патолошка шуплина, обвиена со капсула по чија внатрешност се расположени епителни клетки - исполнета со гној, при локализирано гнојно воспаление.
* **[[Хепатит]]** - воспаление на црниот дроб најчесто предизвикано од вирус или токсична материја
* **[[Хепатит А]]** - воспаление на црниот дроб предизвикано од RNK вирус, од фамијлијата Picornaviridae, а најчесто се пренесува со ингестија на контаминирана храна и вода.
* **[[Хепатит Б]]** - воспаление на црниот дроб предизвикано од DNK вирус ( Hepatitis B virus, од фамилијата Hepadnaviridae) кој опстојува во крвта и најчесто се пренесува преку сескуален контакт или трансфузија на инфицирана крв или крвни производи.
* **[[Хепатит Ц]]** - воспаление на црниот дроб предизвикано од ретровирус (Hepatitis C вирус, од familijata Flaviviridae) кое има слични клинички манифестациии како Hapatitis B.
* **[[Рак (болест)|Рак]]** - Cancer, болест која се одликува со неконтролирана клеточна делба, како и со способност на клетките на ракот да инвадираат други ткива, со директно растење или со миграција на клетките на далечни локализации.
* **[[Гастритис]]** - воспаление на слузокожата на желудникот, кое настанува поради дејство на неинфективни (на пример при примена на нестероидни антиифламаторни лекови - аналгетици) или инфективни (на пример бактерии од родот на хелиобактер) агенси.
* **[[Настинка]]** - Акутно вирусно воспаление на горнореспираторниот тракт
* **[[Заушки]]** - Акутно воспаление на задвиличната плунковна жлезда

## Болеста како тема во уметноста и во популарната култура
### Болеста како тема во народното творештво
* „Митре и чума“ — македонска народна песна.
* „Гуга болна лежи“ — македонска народна песна.
* „Девет години болен лежав“ - македонска староградска песна.
* „Ајде болно лежи“ - македонска староградска песна.
* „Ајде разболе се мојто либе“ - македонска народна песна.
* „Разболела се Ирина мома“ - македонска народна песна.
* „Катинка болна легнала“ - македонска народна песна.
* „Три години болна лежам“ - македонска народна песна.
* „Раболела се Калина“ - македонска народна песна.
* „Калина грло болело“ - македонска народна песна.
* „Болна лежала Стојанка“ - македонска народна песна.
* „Болно лежит малој моме“ - македонска народна песна.
* „Ленче бре, Ленче, попово ќерче“ - македонска народна песна.
* „Ти се молам мајко ко ќе умрам“ - македонска народна песна.
* „Боледувањето на Ѓерзелез“ (српски: *Ђерзелезово боловање*) - босанска народна песна.
* „Болниот Јово и тамбурата“ (српски: *Болани Јово и тамбура*) - српска народна песна.
* „Болниот и болеста“ (српски: *Боник и болест*) - српска народна приказна.

### Болеста како мотив во книжевноста
* „Болеста на Дениција“ - песна на македонскиот поет Петре М. Андреевски од 1968 година.
* „Подемот и падот на Паркинсоновата болест“ - роман на српскиот писател Светислав Басара.
* „Ревматизам“ — песна на македонскиот поет Блаже Конески од 1974 година.
* „Болест“ — песна на Блаже Конески од 1989 година.
* „Госпоѓа во посета на болното дете на својата слугинка“ (хрватски: *Gospođa u posjeti kod bolesnog djeteta svoje sluškinje*) - песна на хрватскиот писател Мирослав Крлежа.
* „Ај, на здравје!“ — песна на македонскиот поет Васил Куноски.
* „И мечето има грип“ - расказ на македонската писателка Оливера Николова.
* „Болест“ - поетски циклус на рускиот писател Борис Пастернак од 1918-1919 година.
* „Џемперот на болниот“ - песна на Борис Пастернак.
* „Извештај за чумата“ (српски: *Izveštaj o kugi*) — расказ на српскиот писател Радослав Петковиќ од 1998 година.
* „Смалување“ (српски: *Смањивање*) — расказ на српскиот писател Радослав Петковиќ од 1998 година.
* „Жеравите на Сасаки“ — песна на македонскиот поет Видое Подгорец.
* „Лоша постапка“ — песна на македонскиот поет Живко Ризовски од 1995 година.
* „Моменти“ — песна на македонскиот писател Бошко Смаќоски.
* „Quo vadis, Пневномиј?“ — краток расказ на Оливера Ќорвезироска од 2021 година.
* „Од Болничкиот дневник“ - песна на рускиот поет Василиј Филипов.
* „Болеста на Атанас Иваноски“ - расказ на македонскиот писател Живко Чинго од 1963 година.
* „Оздравување на болниот“ - песна на македонскиот поет Ацо Шопов.

### Болеста како тема во популарната музика
* „Ширење на болеста“ (англиски: *Spreading the Disease*) — албум на американската хеви-метал група Антракс (*Anthrax*) од 1985 година.
* „Време за разболување“ (англиски: *Time to get ill*) — песна на американската рап-група Бисти Бојс (*Beastie Boys*) од 1986 година.
* „Лепрозен“ (англиски: *The Leper*) — песна на американската рок-група Дајносор (*Dinosaur*) од 1985 година.
* „Болест“ (англиски: *The Disease*) — песна на британската рок-група Echo And The Bunnymen од 1981 година.
* „Сè уште болен“ (англиски: *Still ill*) — песна на англиската рок-група Смитс (*The Smiths*) од 1984 година.
* „Градска болест“ (англиски: *City Sickness*) — песна на рок-групата Тиндерстикс (*Tindersticks*) од 1993 година.
*  „Имам астма“ (англиски: *I've Got Asthma*) — песна на британската панк-рок група Тој долс (*The Toy Dolls*).
*  „Ерни имаше хернија“ (англиски: *Ernie Had A Hernia*) — песна на Тој долс.
* „Шампион во сипаници“ (англиски: *Smallpox Champion*) — песна на американската рок-група Фугази (*Fugazi*) од 1993 година.

## Наводи

## Надворешни врски
* Хепатит Б 

*