Ширење на вселената

[мини|Графички приказ на ширењето на вселената од [Големата експлозија до денес, при што епохата на инфлација е претставена преку наглото проширување на левата страна. Оваа визуелизација прикажува само еден дел од вселената; празниот простор надвор од дијаграмот не треба да се сфати како празен простор надвор од вселената (кој не мора нужно да постои).]]
**Ширење на вселената** — појава што се состои од речиси хомогено и изотропно проширување на вселенскиот простор во размери на целата вселена, што се изведува преку космолошкото црвено поместување набљудувано од Земјата.

Експериментално, ширењето на вселената се потврдува преку исполнувањето на Хабловиот закон, како и преку намалувањето на сјајноста на крајно оддалечените „стандардни свеќи“ (супернови од типот Ia). Според теоријата на Големата експлозија, вселената се шири од почетна супергуста и супержешка состојба. Дали оваа почетна состојба е сингуларна (како што предвидува класичната теорија на гравитација — Општата теорија на релативноста) или не — е прашање за кое активно се расправа и кое научниците се надеваат дека ќе го решат со развојот на Квантната теорија на гравитација.

Теоретски, појавата била предвидена и образложена од Александар Фридман (види Фридманова вселена) во раната етапа на развојот на Општата теорија на релативноста, врз основа на општофилозофски размислувања за хомогеноста и изотропноста на вселената.

## Забрзување на ширењето на вселената
Кон крајот на 1990-тите години било откриено дека во оддалечените галаксии, каде што растојанието било одредено според Хабловиот закон, суперновите од типот Ia имаат помала сјајност од очекуваната. Со други зборови, растојанието до овие галаксии, пресметано со методот на „стандардни свеќи“ (супернови Ia), излегува дека е поголемо од растојанието пресметано врз основа на претходно утврдената вредност на Хабловиот параметар (за ова откритие Сол Перлмутер, Брајан П. Шмит и Адам Рис ја добиле наградата „Шао“ за астрономија во 2006 г., Нобеловата награда за физика во 2011 г. и Наградата за фундаментална физика во 2015 г.). Бил изведен заклучок дека вселената не само што се шири, туку се шири со забрзување.

Претходните космолошки модели претпоставувале дека ширењето на вселената се забавува. Тие тргнувале од претпоставката дека главниот дел од масата на вселената го сочинува материјата — како видливата, така и невидливата (темна материја). Врз основа на новите набљудувања што сведочат за забрзаното ширење, било пронајдено дека во вселената постои претходно непозната енергија со негативен притисок. Таа била наречена „темна енергија“.

Според постоечките процени, забрзаното ширење на вселената започнало пред приближно 5 милијарди години. Се претпоставува дека пред тоа ширењето се забавувало благодарение на гравитациското дејство на темната материја и барионската материја. Густината на барионската материја во вселената што се шири се намалува побрзо отколку густината на темната енергија. На крајот, темната енергија почнува да преовладува. На пример, кога обемот на вселената се удвојува, густината на барионската материја се намалува двојно, додека густината на темната енергија останува речиси непроменета (или точно непроменета — во варијантата со космолошка константа).

## Наводи

## Надворешни врски

* Swenson, Jim, Answer to a question about the expanding universe 
* Felder, Gary, "The Expanding universe".
* NASA's WMAP team offers an "Explanation of the universal expansion" 
* Hubble Tutorial from the University of Wisconsin Physics Department 
* Expanding raisin bread 
* "Ant on a balloon" analogy to explain the expanding universe 

Категорија:Космологија
Категорија:Општа релативност
__СОСОДРЖИНА__
__ИНДЕКС__
Категорија:Концепти во астрономијата
Категорија:Големата експлозија