Човила (брана)

**Браната Човила** — предложен резервоар за складирање вода на реката Мареј во 1960-тите. Ѕидот на браната би бил во Јужна Австралија, но акумулацијата зад неа би се протегала возводно во Викторија и Нов Јужен Велс. Местоположбата била избрана во 1960 година. Раните подготовки за неговата изградба биле спроведени пред да се запре проектот. Тие вклучуваат 23&nbsp;км сервисна железница од железничката линија Бармера, која била демонтирана без воопшто да се користи.

## Цел
Браната била предложена да обезбеди регулација на поплави и доверливи доводи на вода за Јужна Австралија, која пумпа вода од долниот дел на Мареј преку цевководи преку планината Лофти Рангс до Аделаида и делови од средниот север, полуостровот Јорк и полуостровот Ејр. Проектот бил претставен на 21 април 1960 година од Том Плејфорд, премиер на Јужна Австралија. 

## Прекуграничен договор
Проектот бил договорен од Комисијата на Ривер Мареј во септември 1961 година и владите на Јужна Австралија, Викторија, Нов Јужен Велс и Австралија во 1963 година  На 16 април 1962 година се одржал прелиминарен состанок за да започне расправија за браната Човила. Учесници на тој состанок биле премиерот на Австралија Боб Мензис, премиерот на Јужна Австралија Том Плејфорд, премиерот на Викторија, заменик- премиерот на Нов Јужен Велс и министерот за развој Џек Реншо, благајникот на Австралија Харолд Холт, министерот за национален развој Бил Спунер.  Следниот состанок на кој бил постигнат договор бил одржан на 19 ноември 1962 година. Учесници биле Спунер (исто така претседател на Комисијата за реката Мареј ) и Мензис за Комонвелтот, Реншо и Џорџ Ентикнап за Нов Јужен Велс, премиерот на Викторија Хенри Болте и премиерот на Јужна Австралија Томас Плејфорд. Четирите влади рамномерно требало да ги поделат трошоците, но Комонвелтот требало да им даде заем на Нов Јужен Велс во замена за вода од езерата Менинди за време на изградбата. 

## Резервоар
Резервоарот требало да биде 89 километрти долг и 32 километри широк со површина од1,400 квадратни метри, поради рамниот терен. Ѕидот на браната требало да биде 5,500 метри долг со длабочина на резервоарот до 17 километри и со капацитет од 6,240 Gl. Резервоарот би бил приближно 120 км2   во Јужна Австралија, 410 км2  во Викторија и 510 км2   во Нов Јужен Велс.

## Инженеринг
Браната била предложена да биде земјен насип до  висока и  долга. Требало да вклучува бетонски преливник  долг како и место за навигација. Во подоцнежните верзии на планот, навигацијата била отстранета за да се заштедат трошоци. Насипот според планот треба да ја блокира реката Мареј, како и потокот Човила и Мономан Крик во поплавната рамнина Човила. Поголемиот дел од непропустливото јадро и набиените песочни рамења на насипот на браната требало да бидат добиени од локални материјали од специфични слоеви почва. Требало да има и  -длабок отсечен ѕид под бетонскиот преливник и брава за намалување на истекувањето. 

Планот за справување со многу солените подземни води бил да се дупчат релјефни бунари и одводи и да се испумпува солената вода во бари за испарување неколку милји подалеку. Тоа било слично на она што било направено претходно на неколку точки долж Мареј за она што беше познато како „*шеми за пресретнување на сол*“. Карпата требало да се транспортира од подалеку за да се обезбеди заштитна рипа, филтри и агрегат во бетон, како и битуменска мембрана, која ќе се транспортира со железница од 240 км подалеку.

Јужноавстралиските железници биле ангажирани за транспорт на потребната карпа. Била изградена 27 километри железничка линија, која се разгранува од линијата Бармера 8 километри северно од Јамба.  Шеесет вагони од класата FCD биле конструирани од страна на железничката работилница Ислингтон за да носат прескокнувања што може да се симнат од возот со кран за да се премести карпата до местото каде што е потребно. Обвивка во близина на каменоломот Кинчина била изградена помеѓу мостот Мареј и Монарто Југ, за да се собере каменот. Кога проектот бил откажан, линијата на кракот била завршена, освен поставувањето на баласт и обвивката на терминалот.   Работата за отстранување на пругата започнала во септември 1972 година, а шините биле искористени за надградба на линијата Валкирија.  

## Контроверзност
Браната и акумулацијата би ги поплавиле мочуриштата во она што денес се наоѓа резерватот Човила, регионалниот резерват Човила и северниот раб на националниот парк Мареј-Сансет и потенцијално би ја зголемиле соленоста во Риверленд и долниот дел на Мареј бидејќи резервоарот би бил прилично плиток во топла сува клима.

Браната првпат била предложена и објавена од Том Плејфорд, премиер на Либералната и Кантри Лига на Јужна Австралија во 1960 година. Владата на Плејфорд била на функција од 1938 година и во тој период претседавала со значителен економски и инфраструктурен развој во државата. Ова вклучувало охрабрување на нови индустрии, воспоставување сателитски градови околу Аделаида, национализирање на генераторите на електрична енергија и стимулирање на самодоволност со користење на кафеав јаглен Ли Крик наместо увоз на црн јаглен од меѓудржавни. Браната Човила би ја продолжила оваа тема со обезбедување поголема сигурност и контрола врз снабдувањето со вода бидејќи потребите за вода на Аделаида се зголемувале.

Плејфорд и LCL победиле на државните избори во 1962 година со поддршка на независниот Том Стот во инаку обесениот парламент. Стот бил силен поддржувач на изградбата на браната, која во текот на кампањата била споменувана. Австралиската работничка партија предводена од Френк Волш победила на изборите во 1965 година. По промените во лидерството во двете партии, LCL предводена од Стил Хол ја поразила АЛП предводена од Дон Данстан на изборите во 1968 година повторно преку поддршката на Стот.

Хол се уверил дека браната Човила не е добра идеја и наместо тоа фаворизирал договори за снабдување со вода од браната Дартмут. Ова се должи на комбинацијата на зголемените проценки на трошоците за изградба на браната и зголемената свест за влијанијата врз животната средина на предложената брана.  Бидејќи Стот сè уште верувал дека браната ќе биде вредна за неговиот електорат, и со мислењето на локалната заедница главно во нејзина полза, тој ја префрлил својата поддршка од Хол на Данстан (кој ги поддржувал и браните Човила и Дартмут), што резултирало со изборите во 1970 година кои го вратиле АЛП со мнозинство да владее самостојно (27 од 47 пратенички места). 

Човила бил еден од првите случаи на кампања во која имал силно застапување за заштита на животната средина. Комитетот за соленост на Санрајсија се спротивставил на браната бидејќи верувал дека комбинацијата на високо испарување и солена подземна вода ќе доведе до зголемена соленост низводно што ќе биде штетно за хортикултурата.  Идните грижи за соленоста биле покренати за разлика од локалните економски придобивки што ќе ги донесе градежниот проект. Владата на Викторија била првата што ја променила поддршката, започнувајќи противење на проектот. 

## Откажување
Браната Дартмут била изградена на реката Мита Мита (притока на Мареј) во 1970-тите. Има договори за да се обезбеди снабдување со вода во Јужна Австралија, а раководството да го контролира протокот, бидејќи потребни се шест недели водата од браната Дартмут да стигне до Јужна Австралија. Езерото Викторија во југозападен Нов Јужен Велс, на една анагранка на Мареј, обезбедува поблиско гарантирано снабдување и со него управуваат властите за водоснабдување на Јужна Австралија.

## Наводи

Категорија:Координати на Википодатоците
Категорија:Еколошки контроверзии