Малина

**Малина** — долгогодишна листопадна билка, со грмушест или полугрмушест раст, со повеќегодишен корен и со едногодишни и двогодешни изданоци кои припаѓаат на семејството рози (Rosaceae), родот *Rubus* и има повеќе  подродови.

## Диви врсти и распространетост

мини|десно|200п|Дива американска црна малина (Rubus occidentalis).
мини|лево|200п|Дива европска црвена малина (Rubus idaeus vulgatus).

Подврстата *Idaeobatus* е распространета во целиот свет и опфаќа околу 195 видови на малини. Во овој најголем подвид најважни се:

* Црвена малина (Rubus idaeus)
* Црна американска (купинолика) малина (Rubus occidentalis)
* Пурпурна малина (Rubus neglectus)

Црвена малина опфаќа две подврсти:

* Европска црвена малина (Rubus idaeus subsp. vulgatus Arrhen.)
* Американска црвена малина (Rubus idaeus subsp. strigosus Micx.)

Малината се распростира во Азија, Северна Америка и Јужна Америка, Европа, јужниот дел на Африка и Австралија. Најмногу видови на малина потекнуваат од Азија а најмалку од Европа.

Европска црвена малина (Rubus idaeus subsp. vulgatus Arrhen.) е жбун кој расте во цела Европа и северозападниот дел на Азија каде што неговте гранки се претежно трновити, а на кои се наоѓаат непарни листови со 3 или 5 листа, во вид на јајцест облик. Цветовите се двополни (хермафродитни) додека толчникот е поголем од прашникот или еднакви со него. Плодот е темноцрвен со издолжен или топчест облик, кој претставува збир од 20 до 150 ситни плодови. Во Европа е воведено да се одгледува со култивирање во почетокот на 17-от век. Во Македонија, Србија и балканскиот регион, оваа дива малина може обично да се најде на ридовите, буковите и други видови шума, во близина на потоците и реките, на надморска висина од 600 до 1200 метри. Малината како билка бара доста светлина и влага. Американската црвена малина (Rubus idaeus subsp. strigosus Micx.) најмногу е распространета во северниот и средиот дел на Северна Америка и во источниот дел на Азија. Плодовите на оваа малина се светлоцрвени и полуокруглести, а билките имаат бројни жлездани влакна. За разлика од дивата европска, оваа е потпорна на ниските температури.

Црната американска  малина (Rubus occidentalis) најмногу е распространета во Севера Америка, и тоа во јужниот дел на Канада и северниот и средниот дел на САД. Црната малина е повеќегодишен буен жбун чии трновити гранчиња рачно се виткаат и го оживуваат врвот. Едногодишните гранки се зеленкасти или виолоетови, со непарен број на листови 3 или 5. Цветовите се двополни (хермафродитни) додека тучковите се пониски од прашникот или еднакви со него. Плодот е цврст, црн и полуокруглест кој има збир од 40 до 80 ситни полодови. Пурпурната малина (Rubus neglectus) распространета е најмногу во Северна Америка и типичен е природен хибрид помеѓу американските црвени малини и американските црни малини. Гранчињата личат на американска црна малина, која се витка и со тоа го оживува врвот, а плодот е темноцрвен, пурпурен.

## Хранливи вредности на малината
Благите сочни малини се летен деликатес во северните региони со умерена клима. Освен плодот на малината кој се користи за џем, мармалад сокови, вино и колачи, листот на малината може да се користи за чај. Овој чај помога за намалување на крвниот притисок, а помага и кај парадентозата. Витамини, минерали, растителни влакна, флавоноиди, сето тоа го содржат малините и капините, кои освен што се вкусни, во својот состав има благотворно дејство при многу здравствени проблеми. Исто така содржат биофлафоноиди, кои делуваат како силни антиоксиданси и го спречуваат создавањето на силни радикали. Ја зголемуваат апсорбацијата на витамнин Ц и помагаат во зачувување на колагенот.

## Употреба
Плодовите од малината се слаткокисели, многу вкусни, ароматични и лесно варливи. Малината е десертно овошје, а плодовите можат да се користат како свежи и замрзнати, како и за обработка на: сок, сируп, вино, природен ликер, компот, слатко, џем, мармалад, сладолед, кандирано овошје, малина во прав и друго.
Листот практично се користи само во народната медицина, медицина за испирање на усните кај воспаление на нејзините слузокожи, кај воспалување на грлото и против дијареата. Влегува во состав на многобројни мешавини за лечење на заболени кардио-васкуларни болести, желудникот и цревниот систем, менструални и хормонски пореметувања и авитаминоза. Исто така влегува во состав на мешавина за ткн. пролетно чистење на крвта. Листот од малината може да замени некој чаеви, како што се индиски, грузиски и руски.

Во многуте земји плодот се користи во научната медицина како средство за исфрлање на течностите, кај дијарејата  и дермитат. Екстрактот од плодот делува против вирусот. Покрај тоа тој го активира панкреасот на лачање на инсулин па со тоа го намалува шеќерот во крвта. Се користи и во прехранбената индустрија.

Во последно време се истражува делувањето на малината во злоќудните заболувања. Востановено е дека елагинската киселина, која ја има многу во малината, спречува размножување на ќелиите рак. Превентивно дејство има и плодот и чајот од листот на малината (и другите јајцести овошја: јагода, капина и др.). Во терапијата на злоќудните заболувања малините не се лек и не можат да го заменат, но се добра заштита од тие болести.
## Галерија



File:Frambozenbavarois.jpg|Коктел од малина.
File:Malnalekvar.jpg|Џем од малина.
File:Raspberry cheesecake.jpg|Колач од малинa.
File:Raspberry-pear-tart-shortcrust.jpg|Колач.
File:Jasmine green tea crème brûlée with raspberries.jpg|Десерт од малинa.
File:Lemon Tarts with Raspberries.jpg|Десерт.



## Поврзано
* Јагода
* Капина
* Рибизла
* Боровинка

## Наводи

## Литература
* Др Станиша А. Пауновић, др Петар Д. Мишић и др Асен С. Станчевић:„'''Јагодасто воће'''“, НОЛИТ - Београд, 1974.
* Др Александар Шошкић: „Малина“, НОЛИТ - Београд, 1995.
* Гостушки, Р: *Лечење лековитим биљем*, Народна књига, Београд, 1979.
* Грлић, Љ: *Енциклопедија самониклог јестивог биља*, Аугуст Цесарец, Загреб, 1986.
* Дјук, А, Џ: *Зелена апотека*, Политика, Београд, 2005.
* Јанчић, Р: *Лековите биљке са кључем за одређивање*, Научна књига, Београд, 1990.
* Јанчић, Р: *Ботаника фармацеутика, Службени лист СЦГ*, Београд, 2004.
* Јанчић, Р: *Сто наших најпознатијих лековитих биљака*, Научна књига, Београд, 1988.
* Којић, М, Стаменковић, В, Јовановић, Д: *Лековите биљке југоистичне Србије*, ЗУНС, Београд 1998.
* Лакушић, Д: *Водич кроз флору националног парка Копаоник*, ЈП Национални парк Копаоник, Копаоник, 1995.
* Марин, П, Татић, Б: *Етимолошки речник*, ННК Интернационал, Београд, 2004.
* Миндел, Е: *Витаминска библија*, ФаМилет, 1997.
* Мишић Љ, Лакушић Р: *Ливадске биљке*, ЗУНС Сарајево, ЗУНС Београд, ИП *Свјетлост*, 1990 
* Стаменковић, Во: *Наше нешкодљиве лековите биљке*, Тренд, Лесковац
* Туцаков, Ј: *Лечење биљем*, Рад, Београд, 1984.

Категорија:Овошје
Категорија:Капина (род)