Златна Рипка (соѕвездие)

**Златна Рипка** (лат. *Dorado*) — соѕвездие на јужното небо. Било именувано во доцниот  век и сега е едно од 88 современи соѕвездија. Името се однесува на рибата корифен (*Coryphaena hippurus*), која е позната како *dorado* на португалски, иако истата е прикажана како сабјарка. Златна Рипка е позната по тоа што го содржи поголемиот дел од Големиот Магеланов Облак, остатокот е во соѕвездието Маса. Во ова соѕвездие се наоѓа и јужниот еклиптички пол.

Иако името *Dorado* не е латинско туку португалско, астрономите го нарекуваат според латинскиот генитивен облик *Doradus* кога ги именуваат ѕвездите.

## Историја

Златната рипка беше едно од дванаесетте соѕвездија именувани од Петар Планциј од набљудувањата на Питер Дирксон Кејсер и Фредерик де Хаутман, и за првпат се појавува на 35 сантиметарскиот небесен глобус објавен во 1597 г. (или 1598 г.) во Амстердам од страна на Планциј и Јодок Хондиј. Првиот запис во небесен атлас беше во атласот на Јохан Бајер наречен Уранометрија *Uranometria* од 1603 г. каде беше запишано под името Дорадо. Дорадо низ историјата се прикажувало како  риба делфин и сабјарка, второто е неточно. Исто така е прикажано и како златна рипка. Соѕвездието било познато во  и  век како **Ксифија**, сабјарка, првично напоменато во Кеплеровото издание на списокот од ѕвезди на Тихо Брахе во *[[Рудолфинови табели|Рудолфиновите табели]]* од 1627 г. Името  *Дорадо* преовладува и е прифатено од Меѓународниот астрономски сојуз.

## Забележителни особености

### Ѕвезди

Алфа Златна Рипка е сино бела ѕвезда со светлинска големина 3,3, на 176 сг. од Земјата. Таа е најсветлата ѕвезда во соѕвездието Златна Рипка. Бета Златна Рипка е забележително светла променлива ѕвезда. Станува збор за жолт суперџин кој има минимална светлосна големина 4,1 и максимална светлосна големина од 3,5. На растојание од 1040 сг. од Земјата, Бета Златна Рипка има период од 9 дена и 20 часа.

R Златна Рипка е една од многуте променливи ѕвезди во соѕвездието Златна Рипка. S Dor, 9.721 хиперџин во Големиот Магеланов Облак, е прототипот за S Златна Рипка променливи ѕвезди. Променливата ѕвезда R Златна Рипка со 5,73 од 1997 ја поседува наголемата привидна големина за која и да било ѕвезда. Гама Златна Рипка е прототипот за Гама Златан рипка променливите ѕвезди.

Суперновата 1987A беше најблиската супернова која се случила од создавањето на телескопот. SNR 0509-67,5 е остатокот од небообичаено енергетскиот вид на 1a супернова која се случила пред 400 години.

HE 0437-5439 е хипербрзинска ѕвезда која го напушта системот Млечен Пат/Магеланов Облак.

Златна Рипкае исто така меатото во кое се наоѓа јужниот еклиптички пол, кој е точно во близина на главата на рибата. Истиот бил наречен *„Polus Doradinalis“* од Вилем Јансон Блеу.

### Далечни објекти

Бидејќи Златна Рипкасодржи дел од Големиот Магеланов Облак, соѕвездието е богато со далечни објекти. Големиот Магеланов Облак, со пречник од 1.000 сг., е придружна галаксија на Млечниот Пат, и е на растојание од 179.000 сг. Истата е деформирана од гравитациските заемодејства со Млечниот Пат. Во 1987, во истата се случи SN 1987A, првата супернова од 1987 г. и најблиската по онаа од 1604 г. Со широчина од  25.000 сг. содржи околу 10.000 милиони ѕвезди. Сите кординати се за епохата J2000,0.

* **[[NGC 1566]]** ((Рек 04h 20m 00s Дек -56° 56.3&prime;) ''„Skyview“'' слика е челна спирална галаксија. Според истата се нарелени групата галаксии NGC 1566.
* **[[NGC 1755]]** (Рек 04h 55m 13s Дек -68° 12.2&prime;) ''„Skyview“''слика станува збор за топчесто јато од ѕвезди.
* **[[NGC 1763]]** (Рек 04h 56m 49s Дек -68° 24.5&prime;) ''„Skyview“''слика е светла маглина која се поврзува со три тип B ѕвезди.
* **[[NGC 1820]]** (Рек 05h 04m 02s Дек -67° 15.9&prime;) ''„Skyview“''слика станува збор за расеано јато од ѕвезди.
* **[[NGC 1850]]** (Рек 05h 08m 44s Дек -68° 45.7&prime;) ''„Skyview“''слика станува збор за топчесто јато од ѕвезди.
* **[[NGC 1854]]** (Рек 05h 09m 19s Дек -68° 50.8&prime;) ''„Skyview“''слика станува збор за топчесто јато од ѕвезди.
* **[[NGC 1869]]** (Рек 05h 13m 56s Дек -67° 22.8&prime;) ''„Skyview“''слика станува збор за расеано јато од ѕвезди. 
* **[[NGC 1901]]** (Рек 05h 18m 15s Дек -68° 26.2&prime;) ''„Skyview“''слика станува збор за расеано јато од ѕвезди. 
* **[[NGC 1910]]** (Рек 05h 18m 43s Дек -69° 13.9&prime;) ''„Skyview“''слика станува збор за расеано јато од ѕвезди.
* **[[NGC 1936]]** (Рек 05h 22m 14s Дек -67° 58.7&prime;) ''„Skyview“''слика е светла маглина и е една од четирите NGC објекти во непосредна близина, останатите се NGC 1929, NGC 1934 и NGC 1935. 
* **[[NGC 1978]]** (Рек 05h 28m 36s Дек -66° 14.0&prime;) ''„Skyview“''слика станува збор за расеано јато од ѕвезди.
* **[[NGC 2002]]** (Рек 05h 30m 17s Дек -66° 53.1&prime;) ''„Skyview“''слика станува збор за расеано јато од ѕвезди.
* **[[NGC 2027]]** (Рек 05h 35m 00s Дек -66° 55.0&prime;) ''„Skyview“''слика станува збор за расеано јато од ѕвезди.
* **[[NGC 2032]]** (Рек 05h 35m 21s Дек -67° 34.1&prime;) (*[[Галеб (маглина)|Галеб]]*) ''„Skyview“''слика е сложена маглина која содржи четири одделни NGC ознаки: NGC 2029, NGC 2032, NGC 2035 и NGC 2040.
* **[[NGC 2080]]** (Духова Глава), е оддавна маглина која е со широчина од 50 сг. и се наоѓа во Големиот Магеланов Облак. Именувана е според двете различни бели површини кои ги содржи, кои се всушност области во кои од неодамна се создаваат ѕвезди. Западниот дел е обоен зелено поради двојно јонизираниот кислород, јужниот дел е црвен поради оддавањата на алфа водороднитеспектрални линии, и централната област е обоена жолто поради оддавањата на водородот и кислородот. Западната блеа точка, A1, има масивна, неодамна создадена ѕвезда. Источната бела точка, A2, има неколку ѕвезди кои се прикриени од правта.
* **[[NGC 2070]]** е маглина во Големиот Магеланов Облак, позната и како маглината Тарантула поради својот облик кој наликува на пајак. Се озналува и како 30 Златна Рипка, и за голото око е како матна ѕвезда. Поголема од која и дабило маглина во Млечниот Пат со пречник од 1.000 сг., исто така е светла, поради осветлувањето од јато од ѕвезди со ознака, R136. Ѕвездите кои го осветлуваат се суперџинови.
***[[NGC 2157]]** (Рек 05h 57m 35s Дек -69° 11.8&prime;) ''„Skyview“''слика станува збор за расеано јато од ѕвезди.
* **[[NGC 2164]]** (Рек 05h 58m 53s Дек -68° 30.9&prime;) ''„Skyview“''слика станува збор за топчесто јато од ѕвезди.
* **[[N44]]** е супермеур во Големиот Магеланов Облак со широчина од 1.000 сг. Целата структура е оформена од 40 топли ѕвезди во центарот на истата. Во внатрешноста на супермеурот N44 има помал меур означен во каталозите како N44F. Има приближен пречник од 35 сг. и е оформен од неверојатно топла ѕвезда која се наоѓа во центарот, која има ѕвезден ветер со брзина од 7 милиони километри на час. N44F поседува и облици кои наликуваат на столбови од прав во кои најверојатно се создаваат нови ѕвезди, но истите не можат да бидат забележани поради присуството на прав.

## Поврзано
* R Златна Рипка
*Список на соѕвездија

## Наводи

## Надворешни врски

* The Deep Photographic Guide to the Constellations: Dorado
* Peoria Astronomical Society - Dorado 
* Star Tales – Dorado
* Dorado Constellation at Constellation Guide


Категорија:Соѕвездија
Категорија:Јужни соѕвездија
Категорија:Источни соѕвездија