Земјоделство во Грузија

десно|мини|300x300пкс| Климата во Грузија ја прави идеална за одгледување пченка и берба на грозје и чај
мини|Производство на чај во Грузија, прикажано на советска поштенска марка од 1951 година
Климата и почвата во Грузија го направиле земјоделството еден од нејзините најпродуктивни економски сектори; во 1990 година, 18% од обработливото грузиско земјиште генерирале 32% од нето материјалниот производ на републиката во 1990 година  Од крајот на советскиот период, имало пад на работната сила во земјоделството: околу 25% од грузиската работна сила била ангажирана во земјоделството во 1990 година; 37% биле толку ангажирани во 1970 година.

Во советскиот период, мочурливите области на запад биле исушени, а сушните региони на исток биле спасени со комплексен систем за наводнување, дозволувајќи му на грузиското земјоделство десеткратно да го прошири производството во периодот помеѓу 1918 и 1980 година. Сепак, производството било попречено во советскиот период со погрешна распределба на земјоделско земјиште, како што е доделувањето на првобитните полиња со жито за одгледување чај и прекумерната специјализација. Акцентот на Грузија на трудоинтензивните култури, како што се чајот и грозјето, ја одржале руралната работна сила на незадоволително ниво на продуктивност.

Заклучно со 2011 година, биле посеани 281.000 хектари земја, што претставува 35,0% од обработливото земјиште; каталогизирани биле 1.823.000 грла добиток; а агро-бизнисот претставувал 9,3% од националниот БДП. Прелиминарните податоци за 2012 година покажуваат дека придонесот на агро-бизнисот е 8,4% од БДП.

## Производство
Во 2018 година Грузија произвела:

* 259 илјади тони грозје;
* 237 илјади тони компири;
* 194 илјади тони пченка;
* 107 илјади тони пченица;
* 82 илјади тони јаболка;
* 62 илјади тони мандарини;
* 57 илјади тони јачмен;
* 57 илјади тони лубеница;
* 51 илјади тони домати;
* 33 илјади тони краставици;
* 27 илјади тони праски;

Покрај помалите количини на други култури.

## Култури
десно|мини|250x250пкс| Експериментални лозја во Грузија
[десно|мини|250x250пкс| Плантажа за чај во [Гурија, неодамна рехабилитирана од проектот на УСАИД за помош на земјоделците во Грузија]]
[десно|мини|250x250пкс| Сточар на неодамна приватизирана фарма надвор од [Тбилиси]]
Во Грузија првенствено се одгледуваат житарки: во 1993 година, околу 85% од обработуваното земјиште, без овоштарници, лозја и плантажи со чај, било посветено на житарици. Во таа категорија, пченката пораснала на 40% од земјиштето, а зимската пченица на 37%. Вториот најважен земјоделски производ е грозјето, кое потоа се користи за правење познати грузиски вина. Грузија има една од најстарите и најдобри традиции за производство на вино во светот; Археолошките наоди покажуваат дека во Грузија се произведувало вино уште во 300 година. Центарот на винската индустрија е Кахетија во источна Грузија. Грузија е позната и по високиот квалитет на минералните води.

Други важни култури се чајот, агрумите и нецитрусните овошја, кои сочинуваат 18,3 %, 7,7 % и 8,4 % од земјоделското производство на Грузија, соодветно. Одгледувањето на чај и цитрусно овошје е ограничено на западното крајбрежје. Чајот сочинува 36% од производството на големата прехранбена индустрија, иако квалитетот на грузискиот чај значително опаднало под советско управување во 1970-тите и 1980-тите. Сточарството, главно чување говеда, свињи и овци, сочинувало околу 25% од земјоделското производство во Грузија, иако високата густина и малата механизација ја попречуваат ефикасноста.

До 1992 година, другите советски републики купувале 95% од преработениот чај во Грузија, 62% од виното и 70% од конзервираните производи. За возврат, Грузија зависела од Русија за 75% од своето жито. Една третина од месото во Грузија и 60% од нејзините млечни производи биле испорачани надвор од републиката. Неуспехот да се балансираат овие односи придонело за кризата со храна во Грузија во раните 1990-ти за време на распадот на Советскиот Сојуз.

## Распределба на земјиштето
За време на советскиот период, земјоделството се карактеризирало со апсолутна државна сопственост на целото земјоделско земјиште и концентрација на производството во големи колективни фарми, кои во просек изнесувале 428 хектари. Кога Грузија станала независна по распадот на Советскиот Сојуз на крајот на 1991 година, целата земја била вовлечена во тотален неред соочена со жестока граѓанска војна. Грузиското земјоделство пропаднало, а земјиштето што го чувале големите колективни фарми било брзо распределено на руралните домаќинства во обид да се избегне глад. Оваа очајна цел била постигната бидејќи грузиското земјоделство брзо закрепнало во 1993-1995 година. Закрепнувањето го зголемило обемот на земјоделското производство во последниве години за 25-30% над неговото најниско ниво во 1993 година, но сепак првичниот колапс бил толку драматичен што земјоделското производство во 2006 година било сè уште 40% под она што било во 1990 година 
лево|мини|180x180пкс| Агробизнис во Грузија
Дури и под советско владеење, Грузија поседувала енергичен приватен земјоделски сектор, произведувајќи житни култури и добиток на мали парцели доделени на руралните жители и жителите на градовите на начин на животен имот. Во 1990 година, според официјалната статистика, приватниот сектор придонел со 46% од бруто земјоделското производство, а продуктивноста на приватните фарми била во просек околу двапати поголема од онаа на државните фарми.

Како што бил случајот со приватизацијата на претпријатијата, претседателот Звијад Гамсахурдија ја одложил систематската земјишна реформа бидејќи се плашел дека локалните мафии ќе доминираат во процесот на прераспределба. Тој бил соборен на почетокот на 1992 година, а за неколку недели новата влада издала резолуција за земјишни реформи со кои се обезбедуваат грантови за земјиште од половина хектар на поединци со одредба земјата да се обработува. Во секое село биле формирани комисии за попис на земјишните парцели и идентификување на оние што треба да се приватизираат. Биле поставени ограничувања за тоа што новите „сопственици“ можат да прават со нивната земја, а идните приватни земјоделци се соочиле со сериозни проблеми во набавката на семе, ѓубриво и опрема. До крајот на 1993 година, повеќе од половина од обработеното земјиште било во приватни раце. Малите парцели им биле дадени бесплатно на жителите на градовите за да се олесни акутниот недостиг на храна таа година.

Грузија целосно го индивидуализирала своето земјоделство уште во 1992-1993 година. Поединечниот сектор во Грузија моментално произведува речиси 100% од земјоделското производство, од 40% пред 1990 година. Преместувањето на производството кон поединечниот сектор е одраз на драматичното зголемување на земјопоседниците на руралните домаќинства. Пред 1990 година, само 7% од земјоделското земјиште било поединечна употреба. Една деценија подоцна, во 2000 година, 37% од земјоделското земјиште (или повеќе од 70% од обработливото земјиште) го користат поединечните земјоделци.

Универзалноста на распределбата на земјиштето на руралните семејства произвело релативно мали земјишни поседи. Така, просечната големина на поединечна фарма во Грузија изнесува 0,96 хектари и единствено 5% од фармите се поголеми од 2 хектари.

**Распространетост на големината на поединечните фарми во Грузија (почетокот на 2000-тите)** 

Во 2011 година Грузија продала вино во вкупен износ од 54 милиони американски долари во 48 земји и алкохолни пијалаци во вкупен износ од 68 милиони американски долари во 32 земји. Вината и алкохолните пијалаци се наоѓаат на топ 10 списокот на извозни добра со 2,5% и 3,1%, соодветно. Според Националната винска агенција на Грузија извозот на грузиско вино се зголемува. Извозот во 2011 на вино е 109% повисок од извозот во 2007 година. Според информациите за 2012 година, Грузија тргува со вино со 43 земји, продавајќи повеќе од 23 милиони шишиња. Најголеми извозни партнери за Грузија во винската индустрија се Украина (47,3% од извозот на вино), Казахстан (18,9%) и Белорусија (6,9%). Во 2011 година извозот на винова лоза, минерални води и алкохолни пијалаци го надминал извозот на сите години по 2006 година. Грузија е богата со изворски води, а производството на минерални води е една од главните сфери на индустријата. Извозот на минерални води во 2011 година изнесувал 48 милиони долари во 35 земји. Уделот на минерална вода во вкупниот извоз изнесува 2,1%. Прехранбената индустрија се развива усогласена со примарното земјоделско производство и извозот на преработени производи се зголемува од година на година. Извозот на ореви претставувал околу 6% од грузискиот извоз (2011 година) и е меѓу 10-те врвни извозни стоки со вкупен износ од 130 милиони американски долари. Ореви се извезуват во 53 земји.

Руралното население како процент од вкупното население во Грузија било 48,2% во 2011 година и се намалило на 46,3% во 2014 година.

## Регрутирање на странски земјоделци
десно|мини| Земјоделец во Грузија.
Сандра Рулофс, сопругата со холандско потекло на поранешниот грузиски претседател Михаил Саакашвили, промовирала програма со која ги охрабила јужноафриканските земјоделци да мигрираат во Грузија. Земјата активно регрутирала африкански земјоделци за да помогне во заживувањето на земјоделството во нацијата која изумира. За 20 години од распадот на Советскиот Сојуз, половина од обработливото земјиште во Грузија излегло од производство.

Неодамна индиските фармери (претежно од Пенџаб) покажале интерес и инвестирале во земјоделството во Грузија. Земјоделците од Пенџаб се познати по нивната напорна работа, а Пенџаб се нарекува кошница за храна на Индија, останува да се види каква разлика прават овие фармери во земјоделството и економијата на Грузија. Сепак, повеќето од нив се вратиле во Индија бидејќи се соочиле со бројни проблеми во маркетингот на нивните жетви и постојано одбивале жалби за дозвола за престој.

## Влада

### Земјишни закони
Во 2017 и 2018 година Грузија ја забранила продажбата на земјоделско земјиште на странци во Грузискиот Устав. Новиот устав вели дека земјоделското земјиште е „*ресурс од исклучително значење*“ и може да биде во сопственост само на „*државата, самоуправен ентитет, граѓанин на Грузија или заедница на грузиски граѓани*“. Иако има исклучителни случаи кога земјоделското земјиште може да биде во сопственост на странец, како на пример кога странски државјанин го наследува земјиштето или кога сопственикот на земјиштето е приватно право регистрирано во Грузија, чиј доминантен партнер е странец.

### Министерство за земјоделство
Министерството за заштита на животната средина и земјоделство на Грузија (грузиски: საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო) е владина агенција во рамките на Кабинетот на Грузија задолжена за регулирање на економската активност во земјоделскиот сектор на заштита на земјата и животната средина со цел зголемување на производствениот капацитет на секторот. Со министерството раководи Отар Шамугија.

## Наводи

## Надворешни врски
* Проценка на секторите за земјоделство и рурален развој во земјите од источното партнерство. Грузија ( Будимпешта . ФАО, 2012)
* ГРУЖИЈА - Попис на земјоделството 2003/2004 година - Главни резултати ( ФАО, 2005)
* Мали сопственици и семејни фарми во Грузија ( Будимпешта . ФАО, 2020 година,)

Категорија:Економија на Грузија