Прашање за геноцидот на Гладомор

Во 1932-1933 година, вештачки создаден глад, познат како Гладомор, убил помеѓу 3,3 и 5 милиони луѓе во Украинската Советска Социјалистичка Република (како дел од Советскиот Сојуз), вклучени во вкупно 5,5-8,7 милиони убиени од поширокиот советски глад 1930-1933 година. Најмалку 3,3 милиони етнички Украинци загинале како резултат на гладот во СССР. Научниците сè уште дебатираат дали намерата била да умрат од глад милиони Украинци или не.

Додека научниците се во консензус дека причината за гладот била предизвикана од човекот, темата останува значајно прашање во модерната политика со историчарите кои спорат дали советската политика ќе потпадне под правната дефиниција за геноцид. Поточно, научната дебата за прашањето се фокусира на тоа дали Гладомор бил намерен или не и затоа претставува геноцид според Конвенцијата за геноцид. Општо земено, руските историчари генерално сметаат дека Гладомор не претставувал геноцид. Меѓу украинските историчари општо мислење е дека тоа навистина претставува геноцид. Западните историчари имаат различни гледишта. Повеќето научници кои го отфрлаат аргументот дека државната политика во однос на гладот била геноцидна, не го ослободуваат Јосиф Сталин или советскиот режим како целина од вината за смртните случаи од глад и сè уште ги гледаат таквите политики како на крајот криминални по природа.

Од 2006 година, украинската влада барала признавање на Гладомор како геноцид, и, од 2023 година, 34 земји и Европската унија го признале Гладомор како геноцид.

## Научни позиции

### Рафаел Лемкин
Рафаел Лемкин, кој го измислил терминот „геноцид“ и ја иницирал Конвенцијата за геноцид, напишал дека уништувањето на украинската нација „е класичен пример за советскиот геноцид, најдолгиот и најобемниот експеримент во русификацијата, имено, истребувањето на украинската нација“. Лемкин изјавил дека се состои од четири чекори:

# Истребување на украинската национална елита, „мозокот на нацијата“, што се случил во 1920, 1926 и 1930-1933 година
# Ликвидација на Украинската автокефална православна црква, „душата на нацијата“, која се случила помеѓу 1926 и 1932 година и за време на која биле убиени 10.000 нејзини свештеници. Лемкин истакнал дека пред ликвидацијата, на Црквата и била понудена можност да се приклучи на Руската патријаршија, што Лемкин тврди дека „укажува дека единствената цел на оваа акција била русификацијата“.
# Истребување на значителен дел од украинското селанство како „чувари на традициите, фолклорот и музиката, националниот јазик и литература и националниот дух“ (самиот Гладомор)
# Населување на територијата со други националности со намера да се мешаат Украинците со нив, што на крајот ќе доведе до распаѓање на украинската нација.

### Роберт Конквест
Во 1986 година, британскиот историчар Роберт Конквест ја објавил *Жетвата на тагата: советската колективизација и теророт-глад*, која ја опфаќала колективизацијата на земјоделството во Украина и на другите места во Советскиот Сојуз под раководство на Сталин во 1929-1931 година и како резултат на гладот, во кој милиони селани умреле поради глад, логор и труд и убиства. Во оваа книга, Конкест го поддржал ставот дека гладот бил планиран чин на геноцид. Според историчарите Стивен Виткрофт и Р. В. Дејвис, „Освојувањето смета дека Сталин сакал глад... и дека украинскиот глад бил намерно нанесен.“

Во интервју за Радио Слободна Европа во 2006 година, Конквест изјавил дека Гладомор требал да се препознае како напад врз украинскиот народ, но не требало целосно да се обвинува рускиот народ. Тој изјавил: Мислам дека зборот геноцид како таков не е многу корисен. Кога велам ако сакаш да го користиш, можеш, но тој е измислен за прилично различни цели. Можам да видам дека проблемот е во тоа што имплицира дека некој, некоја друга нација или голем дел од неа го правела тоа, дека нацистите се повеќе или помалку вмешани, тие се Германци. Но, мислам дека ова не е вистина - тоа не беше руска вежба, напад врз украинскиот народ. Но, тоа беше дефинитивен напад врз нив, бидејќи тие беа дискриминирани.“

### Џејмс Мејс
 
Професорот по политички науки, Џејмс Мејс, му помогнал на британскиот историчар Роберт Конквест да ја заврши книгата „Жетвата на тагата“, а потоа бил единствениот американски историчар кој работел на украинскиот глад и првиот што категорично го нарекол геноцид. Во својата статија од 1986 година „Глад предизвикан од човекот од 1933 година во Советска Украина“, Мејс напишал:За Украинците гладот се согледува како најстрашниот дел од конзистентната политика спроведена против нив: уништување на нивната културна и духовна елита која што започнала со судењето на Сојузот за ослободување на Украина, уништувањето на официјалното украинско крило на Комунистичката партија и уништувањето на нивната социјална основа на селата. Против нив гладот се чини дека бил дизајниран како дел од кампањата за нивно уништување како политички фактор и како општествен организам.Мејс, персонален директор на американската Комисија за глад во Украина, составил *Извештај до Конгресот* од 1988 година, во кој изјавил дека, врз основа на анегдотски докази, Советите намерно ги спречиле Украинците да ги напуштат регионите погодени од глад; ова подоцна било потврдено со откривањето на тајниот декрет на Сталин од јануари 1933 година, „Спречување на масовниот егзодус на селаните кои гладуваат“, ограничувајќи го патувањето на селаните откако „во Кубан и Украина започнал масовниот одлив на селани „за леб““, дека „како одливот од Украина минатата година, бил организиран од непријателите на советската моќ“. Роман Сербин го нарекол овој документ едно од главните откритијата за геноцидот. Еден од деветнаесетте главни заклучоци од Извештајот до Конгресот бил дека „Јозеф Сталин и оние околу него извршиле геноцид врз Украинците во 1932-1933 година“.

Во неговиот труд наречен „Дали украинскиот геноцид е мит?“, Мејс дополнително тврдел дека Гладомор претставува геноцид. Меѓу доказите, тој го навел писмото напишано од Сталин до Лазар Каганович на 11 септември 1932 година, пред Каганович и Вјачеслав Молотов да бидат назначени за шефови на специјалните комисии за да ги надгледуваат набавките на жито во Украина и Кубан (област што во тоа време се сметала за населена најмногу со етнички Украинци), во кое Сталин го повикал Каганович да ја принуди Украина на целосна согласност.

### Џон Арчибалд Гети
Историчарот Џон Арчибалд Гети напишал критика на *Жетвата на тагата* и на тврдењето на Роберт Конкест дека гладот претставува геноцид. Во оваа критика, Гети навел дека заклучокот за измислениот глад е примамлив, но дека е слабо поткрепен со докази. Додека Гети пишува дека заклучувањето на геноцидот барало многу опширно толкување на доказите, тој наведува и дека Сталин, сепак, бил најодговорниот ентитет за катастрофата. Гети ја навел улогата на Сталин како главен поддржувач и на тврдокорната колективизација и на прекумерните барања од селанството.

Гети ја довел во прашање проценката за бројот на загинати од околу пет милиони Украинци претставена во *Жетвата на тагата* како многу превисок, наведувајќи ги многу пониските демографски проценки од Стивен Виткрофт, Барбара Андерсон и Брајан Силвер и забележал дека сериозноста на гладот варирала во голема мера помеѓу локалните региони на Украина. Гети дополнително сметал дека книгата не дала убедлив мотив за геноцид и дека другите објаснувања за гладот подобро одговараат на доказите отколку на тезата за намерен геноцид. Тој укажал на фактот дека моќта на Сталин не била апсолутна во текот на овие години на неговото владеење, и дека имал ограничена *де факто* контрола врз локалните бирократи, при што многу од наредбите на Кремљ во врска со колективизацијата во ова време биле субвертирани или игнорирани на пониските нивоа на синџирот на команда; во некои региони, локалните бирократи ги надминале барањата на Сталин за експропријација на кулаците, додека во други, барањата на Сталин за експропријација биле игнорирани и прекршени. Дополнителлно, дури и самите планови на Сталин во овој временски период честопати биле нејасни и подложни на постојани промени, што дополнително ја зголемиле конфузијата меѓу ниската бирократија и селанството. Во некои области, фармите биле колективизирани, потоа деколективизирани, а подоцна повторно колективизирани во рок од помалку од една година. Гети, исто така, го припишал неуспехот на советските власти да го ублажат гладот, откако сфатиле дека тоа трае, на паранојата на Сталин и хаотичното одлучување. Гети напишал дека реакцијата на Сталин на гладот помеѓу 1932-1933 година е слична на неговата реакција на германската инвазија на Советскиот Сојуз од 1941 година во операцијата Барбароса. Според Гети, и двете ситуации биле обележани со одложувањата на централната власт за адекватен одговор на кризата. Гети сметал дека овие одложувања произлегле од интензивната недоверба на Сталин дури и кон неговите сопствени советници, а не од пресметаниот, намерен напор за продолжување на кризите.

### Марк Таугер
Марк Таугер, професор по историја на Универзитетот во Западна Вирџинија, навел дека жетвата во 1932 година била за 30-40% помала отколку што било наведено во официјалната статистика. Изјавил дека било тешко да се прифати гладот „како резултат на набавките на жито во 1932 година и како свесен чин на геноцид“, но дека „режимот сè уште е одговорен за лишувањето и страдањето на советското население во раните 1930-ти“, и „ако нешто, овие податоци покажуваат дека ефектите од [колективизацијата и присилната индустријализација] биле полоши отколку што се претпоставувало.“ 

Дејвис и Виткрофт ја критикувале методологијата на Таугер во изданието на *Годините на гладта* од 2004 година. Таугер ја критикувал методологијата на Дејвис и Виткрофт во една статија од 2006 година. Во изданието на нивната книга од 2009 година, Дејвис и Виткрофт се извиниле за „грешка во нашите пресметки за приносот [жито] од 1932 година“ и навеле дека приносот на жито е „помеѓу 55 и 60 милиони тони, ниска жетва, но значително повисока од 50 милиони на Таугер“. Иако не се согласуваат за точната тонажа на жетвата, тие доаѓаат до сличен заклучок како Таугер во најновото издание на нивната книга и наведуваат дека „имаше две лоши жетви во 1931 и 1932 година, главно, но не целосно резултат на природните услови [...] очигледен факт дека гладот бил во значителна мерка и резултат на советскиот лидер, и „во нашата сопствена работа ние, како и потпретседателот на должноста Козлов, не најдовме докази дека советските власти презеле програма за геноцид врз Украина.... Сметаме дека не е соодветно да ги опишеме несаканите последици од политиката како „организирани“ од креаторите на политиката.“

Во написот од 2002 година за *Украинскиот неделник*, Дејвид Р. Марплс го критикувал изборот на Таугер да ги отфрли државните личности за оние од колективните фарми, кои требале да ја потценат жетвата, и тврдел дека заклучокот на Таугер бил неточен бидејќи според него „не постои нешто како „природен“ глад, без оглед на големината на жетвата. Гладот ​​барал некаков вид на државен или човечки придонес“. Марплс ги критикувал Таугер и другите научници за тоа што не успеале „да направат разлика помеѓу недостиг, суши и отворен глад“, коментирајќи дека луѓето починале во милиони во Украина, но не и во Русија бидејќи „масовната програма за рационирање и помош“ била селективна“.

### Андреа Грациози
Според италијанскиот историчар и професор Андреа Грациози, Гладомор претставувал геноцид и бил „првиот геноцид кој бил методично испланиран и извршен преку кратење на храната на самите луѓе кои произведувале храна“. Во својата работа, Грациози забележал дека колективизацијата, која на советската влада ѝ дала контрола над земјоделските ресурси во Украина и ги принудила земјоделците да го отстапат својот имот на државата, наишла на отпор, што, во комбинација со историјата на отпорот од претходните години, го поттикнала Сталин да ја гледа Украина како закана за советската власт. Грациози, исто така, забележал дека руралните земјоделци и селаните сочинувале околу 80% од населението на Украинската ССР, и дека истата остра политика била применета и на Кубан, друг советски регион претежно населен со етнички Украинци.

Грациози навел дека дури и според најрестриктивните дефиниции за геноцид, „намерното нанесување на животните услови на членовите на групата пресметани да доведат до негово физичко уништување целосно или делумно“ било наведено како геноциден чин. Го истакнал и времето кога Лемкин изјавил дека, „генерално кажано, геноцидот не значи брзо истребување на една нација... Тој има цел да означи координиран план на различни дејства кои што пробуваат да ги уништат суштинските основи на животот на националните групи“.

Грациози, исто така, нагласил дека коренот на геноцидот бил „несомнено субјективен чин“ кој требал да го искористи гладот во „антиукраинска смисла врз основа на „националното толкување“. Без ова, рекол Грациози, бројот на загинати би бил најмногу стотици илјади.

### Роберт Дејвис и Стивен Виткрофт
Професорите Р. В. Дејвис и Стивен Виткрофт навеле дека гладот бил предизвикан од човекот, но бил ненамерен. Тие сметаат дека комбинацијата на брза индустријализација и две последователни лоши жетви (1931 и 1932 година) биле основните причини за гладот. Дејвис и Виткрофт се согласуваат дека политиките на Сталин кон селаните биле брутални и немилосрдни и не го ослободуваат Сталин од одговорноста за масовните смртни случаи од глад; Виткрофт смета дека политиките на советската влада во текот на гладот биле криминални дејствија на измама и убиство од небрежност, иако не целосно убиство или геноцид. Виткрофт изјавил дека номадската и селската култура биле уништени од советската колективизација. Ова е во согласност со постариот концепт на Рафаел Лемкин за геноцид, кој вклучувал културно уништување како аспект на злосторството, како оној на северноамериканските Индијанци и австралиските Абориџини. Дополнително, додека Виткрофт ја игнорира геноцидната карактеризација на гладот, смета дека „кампањата за собирање жито била поврзана со пресврт на претходната политика на украинизација“ 

### Андреј Маркевич, Наталија Науменко, Ненси Кијан
Според документ на Центарот за истражување на економската политика, кој бил објавен во 2021 година од страна на Андреј Маркевич, Наталија Науменко и Ненси Кијан, Гладомор се совпаѓа со правните дефиниции за геноцид.

Во трудот, истражувачите им оддале признание на Дејвис и Виткрофт за поправка на официјалните податоци за производството на збирно советско ниво, но ги критикуваат дека игнорираат други податоци, како расчленети податоци за смртност, производство или набавка и неуспехот да „емпириски да ги проценат нивните хипотези или да проценат регресија“. Во делото, исто така, се верува дека од вкупно 7 милиони смртни случаи предизвикани од гладот во Советскиот Сојуз, приближно 40% од нив биле етнички Украинци. Исто така, посочуваат дека за време на годините без глад, стапката на смртност во Украина била помала отколку во остатокот од Советскиот Сојуз (18 на 1,000 во споредба со 22 на 1,000), но во 1933 година, кога смртноста во Белорусија и Русија се зголемила на 30 на 1,000, во Украина скокнала на 60 пати на 1,000, додека стапката на смртност била повисока од 60 пати на 1,000. во Русија. Областите со поголем удел на населението во Украина биле посилно погодени со централно планираните политики што одговараат на глад, како што е зголемената стапка на набавки и на населените украински области им биле дадени помали количини трактори, што весникот тврди дека покажува дека етничката дискриминација насекаде била централно планирана.

Во анализата се забележува дека според пописот од 1926 и 1939 година, вкупниот број на етничките Руси се зголемил за 28%, додека белоруското население се зголемило за околу 13%; во меѓувреме, бројот на етничките Украинци се намалил за 10%, а неговиот удел во целокупното советско население се намалил од 21,3% на 16,5%. Кога се споредува населението во областите назначени од владата како области „производи на жито“, вкупниот број на етничките Руси се зголемил за 20%, а населението на Татар пораснало за 31%, а украинското население се намалило за речиси 12%; рускиот удел исто така се зголемил од 41,9% на 48,1%, а украинскиот паднал од 43,8% на 37,1%, што значи дека Русите ги надминале Украинците како најголема етничка група во тие области. Анализата, исто така, заклучила дека смртноста во советските региони била значително повисока во зависност од процентот на етнички Украинци, без оглед на републиката. Ненси Кијан во едно предавање за статијата забележала дека статистиката е целосно конзистентна „со моделот на етничка пристрасност и масовно убивање“ за гладот претставен од други автори.

### Мајкл Елман
Професорот по економија, Мајкл Елман, смета дека Сталин очигледно извршил злосторства против човештвото, но дали извршил геноцид зависи од дефиницијата на терминот. Во статијата од 2007 година, „Сталин и советскиот глад од 1932-1933 година повторно разгледани“, тој напишал:Однесувањето на тимот-Сталин во 1930-34 година концизно претставува злосторство против човештвото (или серија на злосторства против човештвото) како што е дефинирано во Римскиот статут на Меѓународниот кривичен суд од 1998 година, член 7, потточка 1 (г) и (ж)[.]... Дали и тимот-Сталин бил виновен за геноцид? Тоа зависи од тоа како дефинираме „геноцид“.... Првиот физички елемент е извозот на жито за време на глад.... Вториот физички елемент бил забраната за миграција од Украина и Северен Кавказ.... Третиот физички елемент е дека „Сталин не се трудел да обезбеди помош за жито од странство[.]“.... Доколку сегашниот автор би бил член на поротата што го решава овој случај, тој би поддржал пресуда за невин (или можеби шкотската пресуда за недокажана). Причините за ова се следниве. Прво, на трите физички елементи во наводниот криминал може да им се дадат негеноцидни толкувања. Второ, двата ментални елементи не се недвосмислен доказ за геноцид. Сомнежот за етничка група може да доведе до геноцид, но само по себе не е доказ за геноцид. Понатаму, изгледа дека недостасува потребниот доказ за конкретна намера.Елман сметал дека на крајот сè зависело од дефиницијата за геноцид и дека ако Сталин бил виновен за геноцид во Гладомор, тогаш „било кој друг настан од ерата 1917-1953 година (на пр. депортација на цели националности и „национални операции“ од 1937-1938 година), исто така, би делувал како геноцид врз [многу западни земји]“, како што се трговијата со робови во Атлантикот, атомските бомбардирања на Хирошима и Нагасаки и санкциите против Ирак во 1990-тите, меѓу многу други. Историчарот Хироаки Куромија ова го смета за убедливо.

### Станислав Кулчицки
Станислав Кулчицки сметал дека Гладомор претставувал геноцид врз Украинците како национална група, но не како етничка група. Го критикувал пристапот на научниците да ја проучуваат историјата на СССР со „стандардна кутија со алатки“, што според него не функционира кога некоја земја чиј систем не ги следи основните принципи на природниот историски процес и еволуција и била родена од концепцијата на Владимир Ленин за Украина. Кулчицки верувал дека Гладомор барал сеопфатно проучување на политичките, социјалните и националните аспекти на советската колективизација во Украина. Сметал дека вистинските намери на некои политики преземени од советскиот режим не биле заведени.

Во својата анализа, Кулчицки опишал дека пред втората половина на 1932 година, немало намера за убиство од глад. Тој признал дека Сталин направил некои отстапки во 1930 година како одговор на немирите и кога избил гладот на почетокот на 1932 година, Сталин всушност испратил одредено олеснување во регионите кои биле погодени од глад. Како и да е, набавката на жито во втората половина на 1932 година сè уште била недоволна и немирите не згаснале - за првата половина на 1932 година, ОГПУ забележал 932 нарушувања во Украина, 173 во Северен Кавказ и само 43 во Централната област на Црна Земја (од вкупно 1,63). Извештаите две години претходно броеле над 4.000 нарушувања во Украина, а во другите земјоделски региони - Централна Црна Земја, Средна Волга, Долна Волга и Северен Кавказ - бројките биле малку повеќе од 1,000. Во резимеата на ОГПУ биле наведени и јавни прогласи на украинските бунтовници за обновување на независноста на Украина, додека извештаите на украинските официјални лица вклучувале информации за опаѓањето на популарноста и авторитетот на партијата меѓу селаните. Според Кулчицки, овие извештаи, во комбинација со севкупната економска криза која ги ослабнала позициите на Сталин во партијата, почетокот на националната преродба поради украинизацијата и воопшто недовербата кон Украинците, го зголемиле стравот на Сталин од можна „загуба“ на Украина; како доказ, тој навел неколку писма испратени од Сталин до највисоките функционери, вклучително и писмо претходно цитирано од Џејмс Мејс.

Резолуција на централниот комитет на Комунистичката партија (болшевиците) на Украина објавена на 18 ноември, комбинирана со телеграма испратена од Сталин до украинските власти на 1 јануари 1933 година, во која тој побарал од селските совети да ги известат сите земјоделци да достават „претходно украдено и скриено жито“ до државата (против оние кои го игнорирале барањето би биле применети „најстроги казнени мерки“) овозможило масовно ставање на црната листа на украинските села проследено со масовно запленување на сета храна во тие села.

Анализирајќи ја смртноста, Кулчицки сметал дека ја одразувала етничката дистрибуција на руралното население на Украина. Етничките Украинци, Молдавци и Бугари биле несразмерно погодени од гладот, главно поради нивниот рурален статус. Кога се споредила смртноста меѓу регионите, Кулчицки нагласил две области кои најмногу се издвоиле меѓу другите, дури и кога се зела предвид зависноста на регионите од земјоделството и житото: Украинската ССР и Кубан, двата региони каде приближно две третини од населението биле Украинци. Со цел да ја поддржи својата теорија, Кулчицки ја споредил Украина со регионот на Волга и истакнал дека во регионот на Средна Волга градовите страдале повеќе од глад, додека меѓу селанството плодноста всушност ја надминала смртноста бидејќи од нив се земало само жито.

Кулчицки, исто така, ги критикувал Дејвис и Виткрофт за изјавата дека набавките „се доделуваат меѓу републиките, провинциите и териториите со посебни задачи за државните фарми, колективните фарми и индивидуалните фармери“ без да додаде дополнителни информации; тој се запрашал зошто Украина произведувала повеќе жито во 1930 година отколку Централната црноземјена област, Средната и Долна Волга и Северен Кавказ, сите заедно, што никогаш порано не било направено, и во просек давала 4,7 квинтали (470 кг) жито од секој посеан хектар на државата – „рекорден индекс на пазарност“, – но не можел да ја исполни квотата за жито за 1930 година до мај 1931 година. Украина произвела слична количина на жито во 1931 година, но до крајот на пролетта 1932 година „многу области останале без резерви на производи или сточна храна“.

### Хироаки Куромија
Хироаки Куромија сметал дека иако гладот бил предизвикан од страна на човекот и дека голем дел од смртните случаи можеле да се избегнат доколку не била земјоделската политика на Сталин, сметал дека доказите за обвинението за геноцид биле недоволни и рекол дека не било веројатно дека Сталин намерно го предизвикал гладот за да убие милиони, дека тој го користел гладот како алтернатива на колективното правило, или дека гладот бил посебно дизајниран против Украинците.

Истакнувајќи дека Сталин имал проблеми со убивањето на противниците на неговото владеење и директно наредил масовни убиства, Куромија изјавил дека отсуството на наредба за инженерство на глад како казна било необично, за разлика од Големата чистка и различните депортации и „национални операции“ што тој лично ги наредил, и како што укажува на малата веројатност Сталин да биде масовно измислен од глад. Тој навел и неколку мерки преземени од советската влада кои, иако биле неефикасни, обезбедуваат докази против интенционалистичката теза, како што се девет прилики за намалување на извозот на жито од различни региони погодени од глад и тајно купување странска помош за да се помогне во ублажувањето на гладот. Потоа предложил дека приоритизирањето на воените резерви на храна пред селанството можеби било мотивирано од паранојата на Сталин за она што тој сметал дека било претстојна војна со Јапонија и/или Полска, наместо од желбата намерно да се изгладнуваат Украинците до смрт.

### Норман Најмарк
десно|мини| Норман Најмарк во 2018 година
Професорот по источноевропски студии Норман Најмарк, верувал дека убиствата на Гладомор биле намерни и поради тоа претставувале геноцид. Во својата книга *Сталиновите геноциди* од 2010 година, Најмарк напишал:Украинскиот глад од страна на убијци треба да се смета за геноцид. Постојат доволно доказиако не и премногу доказида се покаже дека Сталин и неговите поручници знаеле дека раширениот глад во СССР во 1932-33 година многу тешко ја погодил Украина и дека биле подготвени да видат како умираат милиони украински селани. Тие не направиле никакви напори да пружат помош; ги спречувале селаните самите да бараат храна во градовите или на друго место во СССР; и одбиле да ги ублажат ограничувањата за испорака на жито додека не било предоцна. Непријателството на Сталин кон Украинците и нивните обиди да го задржат својот облик на „домашно владеење“, и неговиот гнев затоа што украинските селани се спротивставиле на колективизацијата го поттикнале убиствениот глад.Најмарк, исто така, го спротивставил третманот на гладот на Украинците со третманот на Казахстанците во текот на казашки глад 1930-1933 година, наведувајќи дека „Казаците не биле спречени да избегаат од регионите погодени од глад или да побараат помош во градовите и населбите, иако имало сериозни напори да ги спречат да бегаат преку границата на Украинците во ретки обиди за апсење на Кина...“, наспроти масовните апсења на Украинците кои се обидувале да побегнат, од кои повеќето биле вратени во нивните села, а останатите биле испратени во Гулази.

### Тимоти Снајдер
Професорот по историја Тимоти Снајдер изјавил дека гладувањето било „намерно“ и дека неколку од најсмртоносните политики се применувале само, или најмногу, на Украина. Во својата книга *Бладлендс,* од 2010 година, Снајдер напишал:Кон крајот на 1932 година, соочен со никаква надворешна безбедносна закана и без предизвик одвнатре, без никакво замисливо оправдување освен да ја докаже неизбежноста на неговото владеење, Сталин избрал да ликвидира милиони луѓе во советска Украина.... Не бил недостигот на храна, туку дистрибуцијата на храна што убил милиони во Советска Украина, а Сталин бил оној кој одлучил кој има право на што.Во прашања и одговори од 2017 година, Снајдер рекол дека смета дека гладот бил геноцид, но се воздржал од користење на терминот бидејќи можел да ги збуни луѓето, објаснувајќи:Ако ме прашате дали украинскиот Гладомор е геноцид? Да, јас сметам дека е. Мислам дека ги исполнува критериумите на законот за геноцид од 1948 година, Конвенцијата - ги исполнува идеите што ги поставил Рафаел Лемкин. Дали Ерменија е геноцид? Да, верувам дека законски многу лесно ја исполнува квалификацијата. Само не мислам дека тоа значи она што луѓето мислат дека значи. Поради тоа што има луѓе кои го слушаат зборот „геноцид“ и мислат дека тоа значи обид да се убие секој маж, жена и дете, а ерменскиот геноцид е поблиску до холокаустот од повеќето други случаи, нели, но не е исто. Значи, не знам дали да користам „геноцид“ поради тоа што сметам дека секогаш кога се користи зборот „геноцид“ предизвикува недоразбирање.

### Роналд Григор Суни
Роналд Григор Суни прави разлика помеѓу намерите и мотивацијата за Гладомор и другите советски масовни убиства со оние на ерменскиот геноцид. Тој навел дека „иако на морална основа една форма на масовно убивање е исто толку за осуда како и другата“, за општествените научници и историчарите „е корисно ограничувањето на терминот „геноцид“ на она што попрецизно може да се нарече „етноцид“, односно намерниот обид да се елиминира одредена група“. Неговата дефиниција за геноцид „вклучува и физичко и културно истребување на еден народ“.

Суни навел дека „намерите и дејствијата на Сталин за време на украинскиот глад, не сметајќи ги сензационалистичките тврдења од страна на националистите и антикомунистите, не биле истребување на украинскиот народ“, и „потребен е различен сет на објаснувања“ за Гладомор, како и за Големите чистки, Гулаг и советските етнички чистења.

### Стивен Коткин
Според Стивен Коткин, и покрај тоа што „не станува збор за одговорност на Сталин за гладот“ и многу смртни случаи можеле да се спречат доколку не биле „недоволните“ и контрапродуктивни советски мерки, нема докази за намерата на Сталин да ги убие Украинците намерно. Според Коткин, Гладомор „бил предвидлив нуспроизвод на кампањата за колективизација што Сталин насилно ја наметнал, но не и намерно убиство. Му требало селаните да произведуваат повеќе жито и да го извезат житото за да купат индустриски машини за индустријализација. Селскиот производ и селското производство биле критични за индустријализацијата на Сталин“.

### Виктор Кондрашин
Историчарот Виктор Кондрашин сметал дека програмата за присилна колективизација на Сталин многу го намалила квалитетот на животот на селаните и дека таа била водечки катализатор на гладот, и дека иако во 1931 година се случила забележителна суша, таа и другите природни фактори не биле основните причини за гладот. Меѓутоа, тој го отфрлил тврдењето дека гладот бил насочен геноцид врз Украинците или која било друга етничка група во Советскиот Сојуз. Според Кондрашин, во некои аспекти, условите за селаните всушност биле уште полоши, а угнетувачките закони во врска со земјоделството уште поостри во руските региони Кубан и Долна Волга, што ја прави тезата за геноцидот неодржлива според него. И покрај тоа што ја отфрлил идејата дека гладот бил геноцид, Кондрашин, сепак, забележал дека Сталин ја искористил кризата со глад со цел да ја неутрализира украинската интелигенција со изговор дека тие биле субверзивна сила зад антисоветските востанија на селаните. Кондрашин, исто така, префрлил дел од вината за гладот на странските влади кои продолжиле да тргуваат и купуваат храна од Советскиот Сојуз, особено Обединетото Кралство, кое увело речиси два милиони тони советско жито за време на гладот од 1932 и 1933 година.

## Други прашања во дискурсот

### Колонијализам и империјализам
Повеќето дискурси за прашањето за Гладомор како геноцид се засноваат на Конвенцијата за геноцид на ОН; меѓутоа, бројни дефиниции за геноцид биле претставени во студиите за геноцид. Во дискурсот во врска со геноцидот на домородните Американци, биле претставени поими како „структурен геноцид“ за да се дискутира, на пример, за геноцидот во Калифорнија. Јосиф Сталин, поради фракционерските борби со бухаринското крило на партијата, селскиот отпор кон НЕП под Ленин и потребата од индустријализација, прогласил потреба да се извлече „почит“ или „данок“ од селанството. Оваа идеја била поддржана од страна на поголемиот дел од партијата во 1920-тите. Почитта собрана од партијата зела форма на виртуелна војна против селанството што довела до негово културно уништување и преселување на селата во суштина во колонија хомогенизирана со урбаната култура на советската елита. Оваа кампања на „колонизирање“ на селанството ги имала своите корени и во стариот руски империјализам и во модерниот социјален инженеринг на националната држава, но, сепак, со клучни разлики во однос на втората, како советската репресија, што повеќе ја одразува слабоста на споменатата држава отколку нејзината сила. Во оваа насока, некои извори разговарале за советскиот глад во врска со проектот за империјализам или колонијализам на Украина од оветската држава и разговорот за колонијален геноцид честопати повикувал на понијансирани и поопширни дискусии за геноцидните процеси, вклучително и прашања запоставени во дефиницијата на ОН, како што е културниот геноцид.

### Геноцидот како причина или дел од гладот
Друга нијанса на дебатата за геноцид е дали уништувањето на украинското население требало да биде единствена или примарна намера на гладот за да претставува геноцид. На пример, Андреа Грациози сметал дека првичните причини за гладот биле ненамерен нуспроизвод на процесот на колективизација, но дека штом почнал гладот, гладот селективно се „инструментализирал“ против Украинците.

## Поврзано

* Проценка на казахстанскиот глад од 1931-1933 година
* Закон за Шијкови
* Масовни убиства под комунистички режими
* Преглед на студии за геноцид

## Наводи

## Библиографија

* 
* 
* 
* 
* 

Категорија:Јосиф Сталин
Категорија:Историографија на Украина
Категорија:Статии со извори на украински (uk)
Категорија:CS1 со писмо на украински (uk)
Категорија:Статии со извори на руски (ru)
Категорија:CS1 со писмо на руски (ru)
Категорија:Статии со извори на словенечки (sl)
Категорија:Статии со извори на словачки (sk)
Категорија:Статии со извори на португалски (pt)
Категорија:Статии со извори на исландски (is)
Категорија:Статии со извори на француски (fr)
Категорија:Статии со извори на естонски (et)