Будизам во Грција

**Будизмот во Грција** постоел уште од античко време. Денес, во Грција постои значителна будистичка заедница, која се состои од имигранти и домородни Грци. Будизмот до одреден степен влијаел на грчката книжевна традиција, како што е очигледно во делата на Никос Казанцакис.

## Историја

Будизмот и старогрчката култура делат историја од повеќе од 2.000 години. Грчкиот јазик бил еден од првите јазици на кој биле запишани дел од учењата на Буда, долго пред палискиот канон, во колоните и натписите на индискиот император Ашока. Будизмот цветал под Индо-Грците, што довело до грчко-будистичкиот културен синкретизам. Уметноста на индискиот потконтинент била исто така доста инспирирана од хеленистичката уметност за време на и по овие интеракции. Се претпоставува дека иконографијата на Ваџрапани била инспирирана од таа на херојот Херакле, со различни степени на хибридизација.

Менандар I бил еден од покровителите на будизмот, а Птоломеј II Филаделф бил исто така споменат во Едиктите на Ашока како примател на будистичкиот прозелитизам.

Махадхармараксита бил грчки будистички учител, кој според Махавамса отпатувал во Анурадхапура во Шри Ланка заедно со 30.000 грчки будистички монаси од Кавкаска Александрија. Покрај тоа, Махавамса споменува како раните будисти од Шри Ланка отишле во Кавкаска Александрија за да го учат будизмот.

Кандахарските грчки едикти на Ашока, кои биле меѓу главните карпести едикти на индискиот император Ашока, биле напишани на грчки јазик. Покрај ова, Кандахарскиот двојазичен карпест натпис бил напишан на грчки и арамејски. Ашока го употребил зборот „евзебеја“ (побожност) како грчки превод за централниот будистички и хиндуистички концепт на „дарма“ во Кандахарскиот двојазичен карпест натпис.

Будистички надгробни споменици украсени со прикази на тркалото на дарма биле пронајдени дури и во Александрија, што укажува на присуството на будисти во Птоломејски Египет.

## Уметничко влијание
Бројни дела од грчко-будистичката уметност покажуваат мешање на грчки и будистички влијанија во центри на иновативност каква што била Гандара. Темата на гандарската уметност дефинитивно била будистичка, додека повеќето мотиви биле од западноазиско или хеленистичко потекло.

### Антропоморфна претстава на Буда

Иако сè уште постои дебата, често се смета дека првите антропоморфни претстави на самиот Буда биле резултат на грчко-будистичката интеракција. Пред оваа иновација, будистичката уметност била „аниконска“: Буда бил претставен само преку неговите симболи (празен престол, Боди дрво, стапала на Буда, Дармачакра).

Оваа одбивност кон антропоморфното претставување на Буда и софистицираниот развој на аниконски симболи за да се избегне тоа (дури и во наративни сцени каде што би се појавиле други човечки фигури), се чини дека е поврзана со една од изреките на Буда изнесени во *Дига Никаја*, која ги обесхрабрува претставите за него по исчезнувањето на неговото тело.

Веројатно не чувствувајќи се обврзани за овие ограничувања, а поради „нивниот култ кон формата“, Грците биле првите што се обиделе да го претстават Буда преку вајарството. Во многу делови од Античкиот свет, Грците развиле синкретички божества, кои би можеле да станат заеднички религиозен фокус за популации со различни традиции: добро познат пример е Серапис, воведен од Птоломеј I Сотер во Египет, кој комбинирал аспекти на грчките и египетските богови. И во Индија, исто така, Грците се обиделе да создадат едно заедничко божество со комбинирање на ликот на грчкиот бог-крал (Аполон, или можеби обожествениот основач на Индо-грчкото кралство, Деметриј I Бактриски) и традиционалните физички карактеристики на Буда.

Грчките уметници најверојатно биле автори на овие рани претстави на Буда, особено стоечките статуи, кои прикажуваат „реалистичен третман на наборите, а некои дури и навестување на моделиран волумен што ги карактеризирал најдобрите грчки дела. Ова е класичен или хеленистички грчки стил, а не архаичен грчки стил пренесен од Персија или Бактрија, ниту пак изразито римски“.

Грчкото стилско влијание врз претставата на Буда, преку неговиот идеалистички реализам, исто така овозможило многу достапна, разбирлива и привлечна визуелизација на крајната состојба на просветлување опишана од будизмот, дозволувајќи ѝ да достигне поширока публика:

Во текот на следните векови, оваа антропоморфна претстава на Буда го дефинирала канонот на будистичката уметност, но прогресивно еволуирала за да вклучи повеќе индиски и азиски елементи.

### Хеленизиран будистички пантеон

Се смета дека неколку други будистички божества исто така биле под влијание на грчките богови. На пример, Херакле со лавовска кожа - божеството заштитник на Деметриј I Бактриски, „служел како уметнички модел за Ваџрапани, заштитник на Буда“. Во Јапонија, овој израз понатаму се преведувал во гневните и мускулести богови-чувари на Буда наречени Нио, кои денес стојат на влезот на многу будистички храмови.

Според Кацуми Танабе, јапонски професор на Универзитетот во Чуо, покрај Ваџрапани, грчкото влијание се појавува и кај неколку други богови од Махајанскиот пантеон, како што се јапонскиот Фуѕин, инспириран од грчкиот бог Бореј преку грчко-будистичкиот Вардо, или божицата на мајките Харити инспирирана од Тиха.

Дополнително, некои форми како што се херувимите со венци, свитоците од лоза и получовечките суштества како кентаурот и тритонот, биле дел од репертоарот на хеленистичката уметност воведена од грчко-римските уметници во служба на кушанскиот двор.

### Ракописи
Докази за директна религиозна интеракција помеѓу грчката и будистичката мисла во овој период вклучуваат Милинда Пања или „Прашања на Менандар“, дискурс на палиски јазик во платонски стил одржан помеѓу Менандар I и будистичкиот монах Арахат Нагасена.

*Махавамса*, поглавје 29, бележи дека за време на владеењето на Менандар, грчка тера (постар монах) по име Махадармараксита довел 30.000 будистички монаси од „грчкиот град Александрија“ (веројатно Кавкаска Александрија, околу 150 километри северно од денешен Кабул во Авганистан), до Шри Ланка за осветување на ступа, што укажува дека будизмот цветал на територијата на Менандар и дека Грците земале активно учество во него.

Забележани се неколку будистички посветувања на Грци во Индија, како што била онаа на грчкиот меридарх (цивилен управител на провинција) по име Теодор, кој во Харости опишува како ги чувал моштите на Буда. Натписите биле пронајдени на вазна во ступа, датирани од времето на владеењето на Менандар или еден од неговите наследници во 1 век п.н.е. Со текот на времето, будистичката традиција го признала Менандер како еден од големите добротвори на верата, заедно со Ашока и Канишка Велики.

Будистички ракописи на курзивен грчки јазик биле пронајдени во Авганистан, во кои се фалат разни Буди и се споменува махајанската фигура „Локесварараџа Буда“ (λογοασφαροραζοβοδδο). Овие ракописи биле датирани подоцна од 2 век н.е.

## Будизмот во Грција денес
Денес постојат повеќе будистички центри во Грција, вклучувајќи четири  центри основани од Дијаманаскиот пат, како и други центри во градовите Атина, Солун, Спарта и Родос. Будистичкиот центар Дијамантски пат Атина бил основан во 1975 година кога Лама Оле Нидал ја посетил Атина за прв пат. Постојат будистички атракции во Коринт и на планината Олимп, како и девет ступи.

### Теравадски будизам
Во Грција постои теравадска будистичка заедница која главно се состои од имигранти од Шри Ланка и Тајланд. Постои и мала заедница на домородни грчки теравадски будисти.

Почнувајќи од 2019 година, Банте Нјанадасана, теравадски монах со грчко потекло кој престојувал во Шри Ланка повеќе од 37 години, помогнал да се промовира теравадскиот будизам кај домородните Грци. Роден како Јоанис Целиос во 1959 година во Сер, во Егејска Македонија, тој влегол во монашкиот живот во 1980-тите по патувањето во Индија и Шри Ланка. Откако станал будистички монах тој напишал над дваесет книги на германски, англиски, синхалски, палиски и грчки.

Центарот Атина Теравада, дом на монаси од Шри Ланка, Културната унија на Шри Ланка во Грција и непрофитната организација „Четири благородни вистини“, нуди бесплатни курсеви за медитација и преведува текстови од палиски на грчки.

## Галерија

File:Gandhara soldiers.jpg
File:Great Departure - Schist - ca 2nd Century CE - Gandhara - Loriyan Tangai - ACCN 5043 - Indian Museum - Kolkata 2016-03-06 1480.JPG
File:Four Scenes from the Life of the Buddha - Enlightenment - Kushan dynasty, late 2nd to early 3rd century AD, Gandhara, schist - Freer Gallery of Art - DSC05124.JPG
File:Sculptures Jamal Garhi.jpg
File:Buddha-Vajrapani-Herakles.JPG
File:Stupa circumference with 13 incidents of the life of the Buddha. Sikri Yusufzai stupa. Art of Gandhara.jpg
File:Rzeźby z buddyjskiej stupy - Hadda - 001551s.jpg
File:05 Descent to Sankasya, 3c (34342993764).jpg
File:BuddhaHead.JPG|Γανδάρα Βούδας, 1ος-2ος αιώνας
File:Series of Indo-Corinthian capitals from Jamal-Garhi.jpg
File:Gandhara Athena Lahore Museum.jpg
File:Hunting scene Jamal Garhi.jpg


File:Heracles-Shukongoshin.JPG


## Наводи

## Библиографија
* Richard Foltz, *Religions of the Silk Road*, 2nd edition, New York: Palgrave Macmillan, 2010 ISBN 978-0-230-62125-1
* *The Diffusion of Classical Art in Antiquity* by John Boardman (Princeton University Press, 1994) ISBN 0-691-03680-2
* *[[The Shape of Ancient Thought|The Shape of Ancient Thought. Comparative studies in Greek and Indian Philosophies]]* by Thomas McEvilley (Allworth Press and the School of Visual Arts, 2002) ISBN 1-58115-203-5
* *Old World Encounters: Cross-cultural contacts and exchanges in pre-modern times* by Jerry H.Bentley (Oxford University Press, 1993) ISBN 0-19-507639-7
* *Alexander the Great: East-West Cultural contacts from Greece to Japan* (NHK and Tokyo National Museum, 2003)
* *Living Zen* by Robert Linssen (Grove Press New York, 1958) ISBN 0-8021-3136-0
* *Echoes of Alexander the Great: Silk route portraits from Gandhara* by Marian Wenzel, with a foreword by the Dalai Lama (Eklisa Anstalt, 2000) ISBN 1-58886-014-0
* "When the Greeks Converted the Buddha: Asymmetrical Transfers of Knowledge in Indo-Greek Cultures" by Georgios T. Halkias, In *Trade and Religions: Religious Formation, Transformation and Cross-Cultural Exchange between East and West*, ed. Volker Rabens. Brill Publishers, 2013: 65-115. 
* *[https://www.bps.lk/library-search-select.php?id=wh386 The Edicts of King Asoka: An English Rendering]* by Ven. S. Dhammika (The Wheel Publication No. 386/387) 
* *Mahayana Buddhism, The Doctrinal Foundations*, Paul Williams, Routledge, ISBN 0-415-02537-0
* *The Greeks in Bactria and India*, W.W. Tarn, South Asia Books, ISBN 81-215-0220-9
* “The shape of ancient thought. Comparative Studies in Greek and Indian philosophies”, by Thomas Mc Evilly (Allworth Press, New York 2002) 
* 
* Ihsan Ali and Muhammad Naeem Qazi, *Gandharan Sculptures in Peshawar Museum*, Hazara University, Mansehra.
* Alfred Foucher, 1865-1952; Ecole française d'Extrême-Orient, *L'art gréco-bouddhique du Gandhâra : étude sur les origines de l'influence classique dans l'art bouddhique de l'Inde et de l'Extrême-Orient (1905)*, Paris : E. Leroux.

## Надворешни врски

*Theravada Buddhist Center in Greece
*Diamond Way Buddhism in Greece
* UNESCO: Threatened Greco-Buddhist art
*‘’The Questions of King Milinda’’ translated by Thomas William Rhys Davids.
*The Debate of King Milinda, Most Recent HTML and PDF Editions.
* Alexander the Great: East-West Cultural contacts from Greece to Japan (Japanese)
* The Hellenistic age
* The Kanishka Buddhist coins
* Interim period: Mathura as the Vaishnava-Buddhist seat of culture and learning

Категорија:Религија во Грција
Категорија:Будизам по земја