Криолит

**Криолит** (Na3AlF6, натриум хексафлуороалуминат) — редок минерал кој може да се пронајде во некогаш големото наоѓалиште во Ивитут на југозападниот брег на Гренланд, кое комерцијално се истражувало до 1987 година 

Се употребува при редукција („топење“) на алуминиум, за уништување на штетници и боја.

## Историја
мини|Питер Кристијан Абилдгард
Криолитот првпат бил опишан во 1798 година од данскиот ветеринар и лекар Петер Кристијан Абилдгард (1740–1801),  од примероци од карпи добиени од локалните Инуити кои го употребувале минералот за перење на нивните кожи; вистинскиот извор на рудата подоцна бил откриен во 1806 година од истражувачот Карл Лудвиг Гизеке. кој го пронашол наоѓалиштето во Ивигтут (стар правопис) и блискиот фјорд Арсук, југозападен Гренланд, каде што бил извлекуван од страна на хемиската индустрија Оресунд. Името е изведено од грчките зборови  (  - мраз), и  ( - камен).

Компанијата за производство на сол во Пенсилванија употребувала големи количини криолит за производство на каустична сода и флуорни соединенија, вклучувајќи флуороводородна киселина во своите фабрики во Натрона, Пенсилванија, и во својата интегрирана хемиска фабрика во Корнвелс Хајтс, Пенсилванија, во текот на 19 и 20 век.

Историски гледано, се употребувал и како алуминиумска руда, а подоцна и во електролитската обработка на оксидната руда богата со алуминиум, боксит (самиот од него е комбинација од минерали на алуминиум оксид како што се гибсит, бемит и дијаспор). Тешкотијата за одвојување на алуминиумот од кислородот во оксидните руди била надмината со употреба на криолит како флукс за растворање на оксидниот/ите минерал/и.

Самиот чист криолит се топи на 1012&nbsp;°C (1285 K), и може доволно добро да ги раствори алуминиумските оксиди за да овозможи лесно извлекување на алуминиумот со електролиза. Сè уште е потребна значителна енергија и за загревање на материјалите и за електролиза, но е многу енергетски поефикасно од топењето на самите оксиди. Бидејќи природниот криолит денес е премногу редок за да се употреби за оваа намена, синтетичкиот натриум алуминиум флуорид се произведува од вообичаениот минерал флуорит.

Во 1940 година, пред да влезат во Втората светска војна, Соединетите Американски Држави се вклучиле во заштитата на најголемиот криолитски рудник во светот во Ивитут, Гренланд, од паѓање под контрола на нацистичка Германија. 

Во 1987 година, главното рударство во Ивитут било затворено. Според економистот Ариндам Банерџи, истражувањето на криолит во Гренланд придонело за данската економија со речиси 54 милијарди евра,  иако ова тврдење било силно оспорено. 

## Изворни места
[лево|мини|Рудникот за криолит во Ивигтут, [Гренланд, летото 1940 година]]
Освен Ивитут, на југозападниот брег на Гренланд, каде што криолит некогаш се наоѓал во комерцијални количини, мали наслаги на криолит биле забележани и во некои области на Шпанија, во подножјето на Пајкс Пик во Колорадо, во каменоломот Франкон во близина на Монтреал во Квебек, Канада, а исто така и во Миас, Русија.

## Употреба
Растопениот криолит се употребува како растворувач за алуминиум оксид (Al2O3) во хол-ероловиот процес, кој се употребува во рафинирањето на алуминиум. Тој ја намалува точката на топење на алуминиум оксидот од 2000–2500°F.&nbsp;°C до 900–1000&nbsp;°C, и ја зголемува неговата спроводливост, со што вадењето на алуминиум станува поекономично. 

Криолитот се употребува и како инсектицид и пестицид.  Исто така се користи за давање жолта боја на огнометите.  Се користи во производството на стакло како „моќен опализер“.

## Физички својства
лево|мини|Единечна ќелија на криолит. Атомите на флуор (жолта) се распоредени во октаедри околу атомите на алуминиум (црвена). Јоните на натриум (виолетова) ги зафаќаат меѓупросторите помеѓу октаедрите.
Криолитот се јавува како стаклени, безбојни, бело-црвеникави до сиво-црни призматични моноклински кристали. Има Мосова тврдост од 2,5 до 3 и специфична тежина од околу 2,95 до 3,0. Тој е проѕирен до помалку проѕирен со многу низок показател на прекршување од околу 1,34, што е многу блиску до оној на водата; затоа, доколку се потопи во вода, криолитот станува во суштина невидлив. 

## Наводи

Категорија:Пестициди
Категорија:Моноклински минерали
Категорија:Минерали на натриумот
Категорија:Историја на Гренланд
Категорија:Минерали на алуминиумот