Билјана Србљановиќ

**Билјана Србљановиќ** (15 октомври 1970 година) е српски драматург и универзитетски професор.

Таа има напишано единаесет театарски претстави и сценарио за телевизиската серија *Отворена врата* што се емитуваше на Радио-телевизија на Србија во средината на 1990-тите. Нејзините драми се поставени во околу 50 земји. Србљановиќ е исто така вонреден предавач на Факултетот за драмски уметности на Универзитетот за уметности (ФДУ) во Белград. На 1 декември 1999 година, таа станала првата не германска писателка која ја добила наградата Награда Ернст Толер. Добитничка е на различни театарски награди во Србија, вклучувајќи ја и Награда Драгиша Кашковиќ, Награда Слободан Селениќ, Награда од Градот Белград, статуетка на Јоаким Вујиќ и Награда Стерија. Понатаму, таа ја добила Награда Освојување на Слобода во 2003 година, годишно признание доделено од Српската граѓанска алијанса (ГСС) на жените за „придонесот во промовирањето на човековите права, демократијата и толеранцијата во политичката комуникација“.

Во 2007 година, таа била наградена со IX Европска награда за театарски реалности, во Солун .

## Раниот живот
Србљановиќ е родена на 15 октомври 1970 година во Стокхолм, каде што нејзиниот татко Данило Србљановиќ пристигнал неколку години порано во доцните 1960-ти како гастарбајтер од СФР Југославија во потрага по подобри можности за вработување. Наскоро ќе му се придружи и неговата девојка Мирослава Симиќ која дошла од Југославија. Двојката се венчала во југословенската амбасада во Стокхолм - граѓанска церемонија со која претседавал амбасадорот Владимир Роловиќ - и ја добиле ќерката Билјана. Во април 1971 година, неколку месеци по свадбата на нејзините родители, амбасадата била нападната од група терористи поврзани со хрватските усташи, предводени од Миро Барешиќ, кој го убил амбасадорот Роловиќ.

## Пишувачка кариера
Србљановиќ дипломирала драматургија во 1995 година на Факултетот за драмски уметности во Белград. Првата драма што таа ја напиша, *Београдска трилогија* ( *Београдската трилогија* ), беше премиерно изведена во 1997 година во Белград, Србија во Југословенскиот драмски театар . По огромниот успех, претставата се играла и во други земји, меѓу кои Италија, Германија, Австрија, Швајцарија, Белгија, Англија и скандинавските земји. Во САД е премиерно била прикажана нан19. април 2004 година. Во програмата на претставата стои дека станува збор за делото на еден од најталентираните млади писатели во Европа и за силен поглед на темите на војната и емиграцијата.

Во април 1998 година, нејзината втора драма, *Породични приказни* ( *Семејни приказни* ), беше напишана во Белград и поставена на сцената на Ателје 212 . Ја освои наградата за најдобра нова претстава на театарскиот фестивал во Нови Сад, Србија, а подоцна била поставена во Германија, Полска, Романија, Словенија, САД, Швајцарија, Холандија, Франција и на други места.

Во декември 1999 година, Србљановиќ ја завршила *Падот*, кој била премиерно изведена во јули 2000 година на Градскиот театарски фестивал во Будва, Црна Гора. Поради недостаток на јавен интерес, претставата брзо била избришана од програмата на белградските театри.

Младиот уметник може да се види и во српскиот филм *Земја на вистината, љубовта и слободата* како глумица во главна улога.

Премиерата на *Супермаркет*, нејзината четврта претстава, се одржала во мај 2001 година на фестивалот во Виена, Австрија. Сè уште се изведувала во многу европски земји.

Кон крајот на 2003 година, Србљановиќ ја завршила својата петта претстава, *Америка, втор дел*. Ова станала најпопуларната претстава во Србија во 2003 и 2004 година.

Следната претстава на Србљановиќ, *Скакулци*, ја доби наградата „Нови театарски реалности“, една од најистакнатите театарски награди во Европа. Во сезоната 2005-2006, германското театарско списание Театар Хојте ја прогласил Србљановиќ за најдобар странски драмски писател на сезоната.

Нејзината последна драма *„Овој гроб е премногу мал за мене“* го привлекла вниманието на меѓународниот печат, како и признанијата од различна публика во Европа.

## Европска театарска награда
Во 2007 година, таа ја добила IX Европска награда за театарски реалности, во Солун, со следнава мотивација:За неа и за народот на нејзината земја која толку многу настрада, несомнено е епитетот „европска награда“ кој повеќе увезува како потврда на фактот дека Србите се присутни и секогаш ќе бидат присутни на овој континент. Живеејќи во Србија и во Европа истовремено, Билјана Србљановиќ воопшто не е љубезна кон своите сонародници: во *„Белградската трилогија“* таа го откри нивниот симулиран, дволичен морал; потоа, со лутина, црта карикатура од нив во *„Семејни приказни“* . Оваа авторка ѝ припаѓа на струјата на новата европска драма - храбра, отворена, брутална и не е навредлива само на нејзино место: во *„Супермаркет“* замина на површинскиот запад, отколку што имаше храброст да нападне. и ја критикуваат *„Л'Америка“* - токму во овој дел созрева нејзината способност да ја реализира длабоката, психолошка карактеризација на ликот. *„Падот“* ги анализира луѓето кои живеат во земји со тоталитарни режими, а во *„Скакулците“* таа се враќа во својата земја со цел да нацрта историска слика на четири генерации кои го разработија вистинското лице на кородираната земја. Билјана Србљановиќ не е единствената политички посветена драматург која жестоко го критикува режимот на сопствената земја и луѓето што го поддржуваат овој режим: минатата година името на Харолд Пинтер ни докажа дека таа не е сама во нејзиниот случај. Сосема монохроматски, Балканот на Билјана Србљановиќ има извонредна средина; - груб, искрен, кавгаџија и мистичен. Оваа драматург повеќе од кој било нејзин претходник го приближи Балканот до Европа и не натера да размислиме колку балкански дух е присутен и во нашите души. Нејзиниот глас силно одекнуваше низ целиот континент.

## Политичка кариера

### Либерално-демократската партија (ЛДП)
Во април 2007 година, Србљановиќ официјално се приклучила на Либерално-демократската партија (ЛДП), со дополнителна улога како член на новоформираниот политички совет на партијата. Покрај Србљановиќ, други лица назначени во политичкиот совет на ЛДП биле: Весна Пешиќ (претседател на Советот), Билјана Ковачевиќ-Вучо, Бојан Ѓуриќ, Бранко Димитријевиќ, Филип Давид, Иван Андриќ, Иван Торов, Јадранка Јелинчиќ, Јасна Шакота, Латинка Перовиќ, Миша Шаховиќ, Ненад Прокиќ, Рајко Даниловиќ, Сашка Станојловиќ, Соња Бисерко, Србијанка Турајлиќ, Вељко Ѓуровиќ, Вера Марковиќ, Владимир Глигоров, Владимир Тодориќ, Зоран Остојиќ и Зоран Пурешевиќ.

Кон крајот на март 2008 година, Србљановиќ била најавена како кандидат на ЛДП за градоначалник на Белград на претстојните локални избори во мај 2008 година .

Шест месеци по слабото изборно прикажување на партијата во различни белградски општини, таа на својот личен блог јавно се пожалила дека е маргинализирана од ЛДП, поточно дека „сите внатре во партијата, освен Весна Пешиќ и Жарко Кориќ, се оградииле [од Србљановиќ]“. и дека оттогаш дознала дека „секој [во партијата] има своја цена, без разлика дали се работи за комерцијални недвижности во општините каде што ЛДП е дел од владејачката коалиција или за платени позиции во државните претпријатија или можност за идни [финансиски и политички] зделки“. Иако брзо била избришана, објавата на блогот предизвикала многу реакции кај нејзините сопартијци. Денови подоцна, наводно по разговорот со претседателот на партијата Чедомир Јовановиќ кој во меѓувреме јавно ја изразил својата поддршка за иднината на драматургот во партијата, Србљановиќ излезе со изјава дека меѓучовечките односи во партијата се добри додека пренесува лично мислење дека ЛДП е „најдобрата политичка партија во Србија“.

Таа тивко ја напуштила и партијата во одреден момент во текот на годините оттогаш.

## Други активности

### Советот за креативни индустрии на Ана Брнабиќ
Во март 2018 година, било објавено назначувањето на Србљановиќ во новоформираниот Совет за креативни индустрии на Владата на Србија. Формиран и основан од српската премиерка Ана Брнабиќ, Советот е замислен како „собир на поединци и организации кои поседуваат богато искуство во креативните индустрии кои ќе му помогнат на премиерот целосно да ги разбере потребите на тој сектор и да донесе информирани одлуки за неговата иднина. развој“. Покрај Србљановиќ, други членови на советот се експертот за маркетинг Лазар Џамиќ, Тијана Палковљевиќ Бугарски, Вук Величковиќ, историчарката на уметност Александра Лазар, основачот на НВО Младинска иницијатива за човекови права Андреј Носов, Игор Тодоровиќ, Милан Марковиќ, Јасна Димитријевиќ како визуелен уметник Стојамир како и претставници на Фондацијата Егзит, Куќа Мокрин, Филмска комисија на Србија, и Нова искра.

Веднаш по објавувањето на нејзиното назначување во владината агенција, Србљановиќ се соочила со критики за распродажба на владата од различни поединци, вклучително и политичката активистка Аида Ќоровиќ.

Шест месеци по формирањето на Советот, во интервјуто *за Недељник* во октомври 2018 година, српската премиерка Брнабиќ ја пофалила Србљановиќ како „интелектуалец на кој особено му се восхитува, некој кој ја критикува владата, но исто така е подготвен да помогне“, додавајќи дека Србија ќе биде подобро место ако имала повеќе храбри луѓе како неа“ 

### Фонд Хартефакт
Србљановиќ е програмски директор на фондот Хартефакт, невладина организација со седиште во Белград, која е активна од 2009 година во политички дефинираниот регион на Западен Балкан, која меѓу својата мисија го наведува „преиспитувањето на современите уметнички, социјални и политички прашања и феномени на националните [ Србија], регионално [Западен Балкан] и европско ниво“ и „застапување нови модели на производство, регионална соработка [Западен Балкан] и алтернативни форми на образование“ преку „развој на политики кои поддржуваат култура на сеќавање, демократски вредности, човекови права, слободата на говорот и одговорноста во јавната сфера“.

Организациската структура на Хертефакт ги вклучува и Андреј Носов, Живана Јанковиќ, Мирјана Миливојевиќ, Александра Лозановиќ и Вана Филиповски, додека нејзиниот управен одбор го сочинуваат продеканот на ФДУ Ана Мартиноли, ПР менаџер и професор по пијано Јелена Милашиновиќ, политиколог, советник Иван Вејвода, јавен застапник и лобист Горан Милетиќ и актерот Бранко Цвејиќ. Организацијата е финансирана од Националната фондација за демократија (НЕД), српскиот огранок на Фондацијата Отворено општество, амбасадата на САД во Србија, програмата на Европската унија Креативна Европа, Министерството за култура и информации на српската влада, швајцарската амбасада во Србија, Кралството од Холандија, Фондацијата Хајнрих Бол и др.

## Ставови и мислења
Србљановиќ со децении е отворена личност во српската јавна сфера.

Во доцните 1980-ти и раните 1990-ти, за време на универзитетските денови, Србљановиќ била блиска пријателка со Исидора Бјелица и пишуваше за десничарскиот магазин *[[Погледи]]* .

До средината на 1990-тите, политичките ставови на Србљановиќ се свртеа кон лево, бидејќи таа почна жестоко да се спротивставува на политиките на Слободан Милошевиќ, како и на ставовите на поединци и партии во српската политичка опозиција од десната страна на политичкиот спектар. Во 1997 година, како една од гостите во програмата за разговор на Оља Беќковиќ „Впечаток на Неделата*“* на Студио Б, Србљановиќ се спротивстави на нејзиниот поранешен главен уредник во *Погледи*, Милослав Самарџиќ, во врска со прашањето на американскиот магнат Џорџ Сорос кој вбризгува средства во прозападната Српски медиуми, пред се Б92 .

Дури и по соборувањето на 5 октомври 2000 година во Србија, таа продолжи да се спротивставува на, според неа, „неодговорноста на политичката елита во Србија“, „српскиот насилен национализам“ и „културата на насилство и исклученост во српскиот секојдневен живот“. Од мај 2006 до февруари 2009 година, таа одржуваше свој блог на страницата B92.net  каде меѓу другото често критикуваше различни поединци, главно српски политичари и други јавни личности кои прикажуваа политички мислења на кои таа се спротивставува, како на пр. Небојша Крстиќ, советник на српскиот претседател Борис Тадиќ.

Во 2010 година Србљановиќ отворила профил на Твитер каде продолжила да се коментира за српската политика. Кон крајот на летото 2011 година, таа влегла во неколку жестоки разговори со портпаролката на Демократската партија (ДС), Јелена Триван.

Уметницата е потписник на Декларацијата за заеднички јазик на Хрватите, Србите, Бошњаците и Црногорците во рамките на проектот Јазици и национализми. Декларацијата е против политичкото одвојување на четири српско-хрватски стандардни варијанти што доведува до низа негативни општествени, културни и политички појави во кои јазичното изразување се спроведува како критериум за етно-национална припадност и како средство за политичка лојалност во успешните држави на бивша Југославија.

## Контроверзност

### Тужба за клевета
Во март 2001 година, Србљановиќ била тужена за клевета од страна на филмскиот режисер Емир Кустурица како резултат на нејзиниот авторски текст на списанието *Време* во кое таа минливо го нарекува режисерот „неморален профитер на Милошевиќ“, обвинувајќи го за „директна соработка со [режим на Милошевиќ] преку Милорад Вучелиќ [пријател на Кустурица и генерален директор на српската државна телевизија (РТС)“ врз основа на нејзиното претходно тврдење во делот дека филмот на Кустурица од 1995 година „ *[[Подземје (филм)|Подземје]]* “ бил „најмногу финансиран од РТС контролирана од Милошевиќ“. Шест месеци подоцна, во септември 2001 година, непосредно пред првиот судски датум, списанието *Време* организираше обид за посредување меѓу двете страни, при што Кустурица и Србљановиќ се сретнаа лице в лице во канцелариите на списанието. На средбата Кустурица, наводно, изразил подготвеност да се откаже од тужбата доколку Србљановиќ јавно се извини, што Србљановиќ го одби. Следниот ден на првиот суд, Србљановиќ уште еднаш ја отфрли понудата за јавно извинување.

Во декември 2003 година, две и пол години по првичното поднесување, општинскиот суд во Белград пресуди во корист на Кустурица бидејќи тврдењата на Србљановиќ не можеле да поднесат подетална проверка откако адвокатот на Кустурица Бранислав Тапушковиќ им достави целосна документација за финансиерите на *Подземје*, докажувајќи дека финансирањето главно доаѓа од неколку продуцентски компании со седиште во Франција, додека делови од филмот се снимаа само на звучните сцени на РТС во Белград.

### Друго
Во јули 2007 година, Србљановиќ го критикуваше кошаркарот Милан Гуровиќ на нејзиниот блог, нарекувајќи го „оној истетовиран идиот“, затоа што на раката има тетоважа на четничкиот водач од Втората светска војна, Дража Михаиловиќ .

Дополнително, Србљановиќ предизвика контроверзии со нејзиниот твит од 18 февруари 2012 година во врска со веста дека поранешниот српски министер за внатрешни работи Драган Јочиќ доби дополнително полициско обезбедување по апсењето на личноста од организираниот криминал Лука Бојовиќ. Твитот на Србљановиќ — „„Јочиќ добива дополнителни безбедносни детали“ зошто? нема да бега“ — го исмева фактот дека Јочиќ е физички инвалид уште од неговата сообраќајна несреќа во 2008 година.

Србљановиќ предизвика порој од негативни чувства кај пошироката јавност во Србија откако направи непријатна шега на Твитер за време на катастрофалните поплави во мај 2014 година . На твитот на српски пишуваше „Извинете што не сум сочувствителен, но имате уште 10 минути да допливате до галеријата за промоција на книгата *Томато*“. Низа твитови, објави на Фејсбук и ажурирања на вести брзо ја осудија објавата, а нејзиниот профил на Твитер @leyakeller стана недостапен недолго подоцна 

Во јануари 2019 година, Србљановиќ објави злобна реакција на Фејсбук на твитот на актерот и новоименуваниот лидер на Движењето на слободни граѓани (ПСЖ) Сергеј Трифуновиќ, со кого таа претходно соработувала професионално како додаток на временското преклопување во нивните рани 1990-ти, соодветните студии на Факултетот за драмски уметности на Универзитетот за уметности (ФДУ). Поттикнати од твитирањето на Трифуновиќ за нејзините десничарски ставови и политичкиот активизам од почетокот на 1990-тите - конкретно твит во кој актерот кој стана политичар се сеќава дека бил сведок на „ кожата - шинел - и- Док Мартенс - облечена во прва година студент по драматургија и член на „Бели орли “, Србљановиќ. влетајте во комесарот на ФДУ со клоцање на вратата во лутина и, во манир на политички комесар, опоменете ја насобраната толпа дека „јадат и пијат додека нашите браќа умираат во Славонија и Барања “  - Србљановиќ се втурна во безобразие. - навредлива тирада на нејзиниот Фејсбук профил, осудувајќи го моралот, професионалноста, личната хигиена на Трифуновиќ и обвинувајќи го за „одговорност за атентатот на Зоран Ѓинѓиќ “. Српската глумица, филмска продуцентка и поранешна студентка на ФДУ, Бојана Маљевиќ, кој исто така имал претходна професионална историја со Србљановиќ, ја поддржа вистинитоста на настанот што го спомна Трифуновиќ во неговиот оригинален твит.

## Лично
Во 2006 година Србљановиќ се омажила за Габриел Келер, поранешен француски амбасадор во Србија. Двојката се развела во 2014 година. Србљановиќ е во роднинска врска со Радован Караџиќ, воен политички лидер на босанските Срби, осуден на 40 години затвор од страна на меѓународниот трибунал во Хаг.

### Апсење за поседување дрога
Србљановиќ била приведена од полицијата на 1 декември 2011 година додека купувала кокаин во Белград од дваесет и седумгодишниот уличен дилер Милош „Шоне“ Станојчиќ и против неа било поднесено барање за кривична истрага за поседување недозволени супстанци . Според информациите што ги дала за време на полициското сослушување, Србљановиќ покрај набавката на дрога за која била фатена, купила и дрога од истиот дилер четири дена претходно, секој пат плаќајќи по 60 евра  И покрај тоа што обезбеди детален приказ за настаните на полициското рочиште, два месеци подоцна, на 7 февруари 2012 година, за време на сослушувањето пред истражниот судија Србљановиќ го искористи правото на молчење како своја одбрана. Четириесет и едногодишната драматург завршило без обвинение против неа со тоа што зеде договор за признавање вина од обвинителството кон крајот на март 2012 година - се согласи да донира 200.000 динари во добротворни цели, како и да сведочи против дилерот кој и го продаде лекови.

## Работи

* *Београдска трилогија* (1997)
* *Семејни приказни* (1998)
* *Подлога* (2000)
* *Супермаркет* (2001)
* *Америка дрога део* (2003)
* *Скакулци* (2005)
* *Барбело, за кучињата и децата* (2007)
* *Не е смртта велосипед (да ти го украдат)* (2011)
* *Мали ми е овој гроб* (2013)
* *Туѓо срце или позитивни трактати за граници* (2016)
* *Врат од стакло* (2018)
* *Интимност* (2020)

## Поврзано

* Култура на Србија

## Наводи

## Надворешни врски
https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B8%D1%99%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%A1%D1%80%D0%B1%D1%99%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B

Категорија:Српски драматурзи
Категорија:Либерално-демократска партија на Србија
Категорија:Живи луѓе
Категорија:Родени во 1970 година