Маж

[мини|''[Создавањето на Адам* од [[Микеланџело]] (околу 1511)]]
*'Маж** е човек од машкиот пол. Терминот ''маж'' е обично резервиран за возрасните луѓе од машки пол, со што терминот момче е вообичаениот термин за машко [[дете]] или адолесцент.

Како и кај повеќето други машки [[цицачи]], [[геном]]от на мажот обично наследува еден [[X-хромозом|X&#x20;хромозом]] од својата мајка и [[Y хромозом|Y&#x20;хромозом]] од таткото. Машкиот фетус произведува поголеми количини на андрогени и помали количини на [[естроген]]и од женскиот фетус. Оваа разлика во однос на количините на овие полови стероиди во голема мера е одговорна за [[Физиологија|физиолошки]]те разлики меѓу мажите и жените. За време на пубертетот, хормоните кои го стимулираат производството на андрогинот резултираат со развој на секундарните полови одлики.

== Потекло на поимот ==
Зборот маж поттекнува од [[прасловенски јазик|прасловенскиот]] мǫжь, од праиндоевропскиот mon-g- (од каде поттекнува и англискиот збор man).

== Возраст и терминологија ==
Терминот ***машкост**' се користи за да се опише период во животот на човек од машки пол откако тој помине низ [[пубертет]] и ги има добиено машките секундарните полови одлики. Терминот *машкост* е поврзан со [[мажественост]]а и се однесува на машките родови улоги.

== Биологија и пол ==
Кај човечките суштества постои [[полов диморфизам]] во однос на многу одлики, многу од кои немаат директен линк со репродуктивната способност. Повеќето изрази на полов диморфизам кај луѓето се во однос на висината, тежината и телесната структура, иако секогаш постојат примери кои не ја следат целокупната шема. На пример, мажите имаат тенденција да бидат повисоки од жените, но постојат многу луѓе од двата пола кои се со средна висина.

За време на почетокот на феталниот развој, ембрионите и од двата пола изгледаат полово-неутрални. Како и во случаите без два пола, како што се видовите кои [[Бесполово размножување|се размножуваат бесполово]], полово-неутралниот изглед е поблиску до женскиот изглед. Фетусот обично се развива во машки ако е изложен на значителен износ на [[тестостерон]] (типично бидејќи фетусот има Y хромозом од таткото). Инаку, фетусот стандардно се развива во женски, обично кога фетусот има X-хромозом од таткото, но исто така и кога таткото не придонесе ниту X ниту Y хромозом.

Некои примери за машки секундарни полови одлики кај луѓето, оние стекнати откако момчињата стануваат мажи, па дури и подоцна во животот, се:
* повеќе срамни влакна
* повеќе влакна на лицето
* поголеми раце и нозе
* пошироки [[Рамо|рамени]]ци и гради
* поголем череп и [[Коска|коскена]] структура
* поголема [[мускул]]на маса
* поистакнато Адамово јаболоко и продлабочување на гласот
* поголема висина
[[Податотека:Da_Vinci_Vitruve_Luc_Viatour.jpg|лево|мини|231x231пкс|*Витрувиевот маж од Леонардо да Винчи ги* прикажува пропорциите на мажот.]]

=== Полови одлики ===
Во човештвото, полот на поединецот е генерално утврден во времето на [[оплодување]] од страна на генетскиот материјал во [[сперматозоид]]от. Ако сперма со [[X-хромозом|X хромозом]] ја оплоди [[јајце-клетка]]та, детето ќе биде девојче (XX); ако сперма со [[Y хромозом]] ја оплоди јајце-клетката, детето ќе биде машко (XY). Лицата чија анатомија или хромозомски состав се разликува од овој модел се нарекуваат [[Интерсексуалност|интерсексуални]].

Ова е познато како XY систем на полово определување и е типичен за повеќето цицачи, но постојат и неколку други [[Одредување на пол|системи за одредување на пол]]от, вклучувајќи и некои кои не се генетски.

Терминот *основни полови одлики* се однесува на видот на [[гамета]]та која [[гонада]]та ја произведува: [[Јајчник|јајниците]] произведуваат јајце-клетки кај женските, а [[тестис]]от произведува сперма клетки кај машките. Терминот *секундарни полови одлики* се однесува на сите други полови разлики кои играат директна улога во обединувањето на спермата и јајце-клетката.

=== Репродуктивен систем ===
[[Податотека:Male_pelvic_structures.svg|десно|мини|200x200пкс|Човекова машка репродуктивна анатомија.]]
Машките полови органи се дел од репродуктивниот систем, кој се состои од [[Пенис (човек)|пенис]], [[тестис]]и, vas deferens и [[простата]]. Машкиот репродуктивен систем има функција да произведува [[Сперматозоид|сперма]] чии [[ДНК|генетски информации]] можат да се обединат со јајце-клетката на жената. Проучувањето на машката репродукција и придружните органи се нарекува андрологија.
[[Податотека:NHGRI_human_male_karyotype.png|лево|мини|[[Кариотип|Karyogram]] на човечки машки користење Giemsa боење. Човековите мажи обично поседуваат некоја XY комбинација.]]

=== Полови хормони ===
Кај цицачите, [[хормон]]и кои влијаат врз половата диференцијација и развој се андрогените (главно [[тестостерон]]от), кои го стимулираат подоцнежниот развој на јајниците. Во полово недиференцираниот ембрион, тестостеронот го стимулира развојот на вулфианските канали, пенисот и затворањето на лабиоскроталните набори во скротумот. Друг значаен хормон за половата диференцијација е анти-мјулеринскиот хормон, кој го инхибира развојот на мјулеринските канали.

=== Здравје===
Главно, мажите страдаат од многу од истите болести како и жените. Иако помалку жени отколку мажи се родени (соодносот е околу 1:1.05), поради подолг животен век постојат само 81 мажи на возраст од 60 или погоре за секои 100 жени на иста возраст. Жените обично имаат подолг животен век отколку мажите. Ова се должи на комбинација од фактори: [[генетика]] (излишни и различни [[ген]]и се присутни на [[Одредување на пол|половите хромозоми]] кај жените); [[социологија]] и особено изборите во однос на [[здравје]]то (како [[самоубиство]]то или употребата на [[Цигара|цигари]] и [[Алкохолен пијалак|алкохол]]); присуството на женскиот хормон [[естроген]], кој има кардиопротективен ефект кај жените пред менопауза; и ефектот од високите нивоа на андрогени кај мажите. Од вкупниот број на човечката популација во 2015 година, имаше 101.8 мажи за секои 100 жени.

== Машкост ==
[[Податотека:David_von_Michelangelo.jpg|мини|421x421пкс|*Дејвид* од [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]]* е класична слика на младешката машка убавина во Западната уметност.]]

Денес доста е познато за развојот на машките одлики. Процесот на полова диференцијација специфична за репродуктивниот систем на *Homo sapiens* произведува женски стандардно. SRY генот на Y хромозомот, сепак, вмешувајќи се во стандардниот процес, предизвикува синџир на настани кои водат кон формирање на тестиси, производство на андрогин и голем број на пред-натални и пост-натални хормонални ефекти опфатени со терминот *маскулинизација*. Бидејќи маскулинизацијата ги редиректира биолошките процеси од стандардниот женски пат, таа е поточно наречена *дефеминизација*.

## Мажот како мотив во уметноста
* „Конкурс за машка убавина“ - песна на полската поетеса Вислава Шимборска.

## Поврзано
* Машки шовинизам
* Патријархат
* Сексизам

## Наводи

## Дополнителна литература
* Andrew Perchuk, Simon Watney, bell hooks, *The Masculine Masquerade: Masculinity and Representation*, MIT Press 1995
* Pierre Bourdieu, *Masculine Domination*, Paperback Edition, Stanford University Press 2001
* Robert W. Connell, *Masculinities*, Cambridge : Polity Press, 1995
* Warren Farrell, *The Myth of Male Power* Berkley Trade, 1993  
* Michael Kimmel (ed.), Robert W. Connell (ed.), Jeff Hearn (ed.), *Handbook of Studies on Men and Masculinities*, Sage Publications 2004

## Надворешни врски
* 
* 

Категорија:Пол
Категорија:Мажи
Категорија:Андрологија