Минаре Калјан

**Минаре Калјан** (узбечки: Minorai Kalon, персиски/таџички: Minâra-i Kalân, Kalon Minor, Kalon Minare) — минаре од комплексот на џамијата По-и-Калјан во Бухара, Узбекистан и една од најистакнатите знаменитости. во градот.

Минарето, проектирано од Бако, било изградено на претходната постоечка структура наречена Калјан од страна на владетелот Караханид Арслан-хан Мохамад во 1127 година за да ги повикува муслиманите на молитва пет пати на ден. Претходната кула била срушена пред да започне градбата на оваа структура што се нарекувала Калјан, што значи благосостојба, што укажува на будистичко или зороастерско минато. Изработена е во облик на кружен столб за печење тули, кој се стеснува нагоре. Висока е 45,6 метри (48 метри вклучувајќи ја точката), со пречник од 9 метри на основата и 6 метри на врвот.

Има спирални скали од тули кои се извртуваат внатре околу столбот до ротондата. Основата на кулата има тесни украсни жици појасни преку неа изработени од тули кои се поставени и праволиниски или дијагонално. Фризот е покриен со сина глазура со натписи.

Во време на војна, воините го користеле минарето како стражарска кула за да ги посматраат непријателите.
лево|мини| Минарето во 1909 година
Околу сто години по нејзината изградба, кулата му оставила толку силен впечаток на Џингис-хан што тој наредил да биде поштедена кога неговите луѓе уништувале сè. Позната е и како Кула на смртта, бидејќи до почетокот на дваесеттиот век престапниците биле погубувани со фрлање од нејзиниот врв. Фицрој Меклин, кој тајно го посетил градот во 1938 година, во своите мемоари *Eastern Approaches* вели: „Со векови пред 1870 година и повторно во проблематичните години помеѓу 1917 и 1920 година, луѓето беа фрлени во смрт од деликатно украсената галерија што ја крунисува“.

## Историја
Според некои историски извори, пред изградбата на минарето Калјан на негово место имало друго минаре, помало, кое подоцна паднало, а на негово место било одлучено да се изгради сегашното.

Минарето било изградено во 1127 година (XII век), кога Бухара била дел од Караханидското Ханство. Зачетник на изградбата бил владетелот од династијата Караханиди - Арслан-хан Мохамад, кој бил познат по својот урбан развој. Неговото име како зачетник на градбата е издлабено на еден од појасите на минарето. Архитект на минарето бил мајстор Бако, кој подоцна бил закопан на 45 метри од самото минаре. Во завештанието на архитектот било кажано дека минарето, доколку падне, би му паднало на глава и го оставило да го закопа на местото што му укажал. Според преданието, мајсторот-градител, кој ги поставил темелите на минарето од алабастер и млеко од камила, исчезнал, но се вратил само две години подоцна, кога темелот станал издржлив, и продолжил со тули.

Едно време минарето извршувало неколку функции. Истовремено било кула за набљудување, имало и верска функција, особено, се користело за езан (повикување на муслиманите на молитва) во џамијата Калјан, што се наоѓа веднаш до минарето. Се користело и за повикување на населението во најблиската област да чита укази на владетели и други прилики.

Во 1920 година, минарето претрпело оштетувања од советските бомбардирања во операцијата Бухара.
лево|мини| Оштетување за време на операцијата Бухара
Во 1924 година бил обновен мал дел од ѕидот и мукарнесите на минарето. Во 1960 година, со основањето од страна на Очил Бобомуродов, е саниран и зајакнат подземниот дел од минарето, каде што се наоѓа темелот и темелот на минарето. Во 1997 година, на 2500-годишнината од Бухара, минарето беше темелно реконструирано и обновено од најдобрите мајстори. Во следните години, минарето изврши и мали реставраторски работи. 

## Опис
Минарето Калјан е моќен конусен столб од тули кој завршува со цилиндрична ротонда со фенер со сталактитна круна. Фенерот има шеснаесет отворени сводови, над кои има и украсен сталактитен корниз наречен „шарафа“. Минарето се наоѓа на југоисточниот агол на Петочна џамија и е поврзано со нејзиниот покрив со заоблен пешачки мост.

Минарето е високо 46,5 метри. Обемот на основата е 30,43 метри, а соодветниот пречник е 9,7 метри. Во Средна Азија, само минарето Кутлуг-Тимур во Куња Ургенч има поголем пречник на основата. Оската на минарето Бохара забележливо се стеснува кон врвот, а веднаш под фенерот, на околу 32 метри од основата, неговиот пречник е 6 метри. Тркалезната основа на минарето е поддржана од десетстран постамент, висок над 185 сантиметри, изграден, како и целото минаре, од висококвалитетни печени тули (27x27x5 сантиметри) со гипс малтер. Со текот на времето, тулите и малтерот се споиле во монолитна маса, обезбедувајќи ретко зачувување на структурата во овој регион.

Подземниот дел од минарето се состои од темел од тули со непозната длабочина. Ископувањето достигнало длабочина од 13 метри, но не се стигнало до основата. Долните делови на темелот се поставени на глинест малтер, со постепено додавање на гипс и растителна пепел додека се издигнува, со што се намалувала содржината на глина. Следствено, во постаментот на минарето нема глинест малтер. Совршено правилната ѕидарија на темелот е украсена со три појаси од жолти варовнички плочи. Украсите на минарето се состојат од тули и плочки кои се многу добро печени без глазура. Ѕидовите на минарето се украсени со различни, не само геометриски, обрасци. Дополнително, на ѕидовите се испишани историски и верски куфички текстови.

## Галерија

Податотека:Le_minaret_et_la_mosquée_Kalon_(Boukhara,_Ouzbékistan)_(5658826884).jpg|алт=Part of the Poi-Kalyan ensemble: the minaret and the mosque Kalyan|Дел од Пои-Калјан: минарето и џамијата Калјан
Податотека:Kalon-Ensemble_Buchara.jpg|алт=View on the Poi-Kalyan: minaret and Kalyan mosque, medrese Miri-Arab|Поглед на Пои-Калјан: минарето и Калјан џамија, медресата Мири-Араб
Податотека:2012_Bukhara_7515821196.jpg|алт=View of part of old Bukhara|Поглед на дел од старата Бухара
Податотека:Kalon_Minaret_(8145398812).jpg|алт=Exterior walls of the minaret|Надворешните ѕидови на минарето
Податотека:23_Старая_Бухара._Жители_перед_минаретом_Калян_(башней_Зиндан).jpg|алт=Kalyan Minaret in 1913; photo by Wilhelm Harteveld|Минарето Калјан во 1913 година; фотографија од Вилхелм Хартевелд
Податотека:Stans08-176_(3134143849).jpg|алт=Interior staircase|Внатрешни скали
Податотека:Minorai_Kalyan.jpg|алт=Tower (Minora) in the city of Bukhara|Кула (Минора) во градот Бухара


## Наводи

Категорија:Координати на Википодатоците
Категорија:Градби од XII век
Категорија:Минариња
Категорија:Узбекистан