Модерна филозофија

**Модерната филозофија** е филозофија развиена во модерната ера и поврзана со модерноста. Тоа не е специфична доктрина или школа (и затоа не треба да се меша со *[[Модернизам|модернизмот]]*), иако постојат одредени претпоставки заеднички за голем дел од него, што помага да се разликува од претходната филозофија.

17-тиот и почетокот на 20-тиот век отприлика го означуваат почетокот и крајот на модерната филозофија. Колку од ренесансата треба да се вклучи е прашање за спор; исто така, модерноста може или не мора да заврши во дваесеттиот век и да биде заменета со постмодерност. Како некој ќе одлучува за овие прашања ќе го одреди опсегот на неговата употреба на терминот „модерна филозофија“.

## Модерна западна филозофија
Колку од ренесансната интелектуална историја е дел од модерната филозофија е спорно: раната ренесанса често се смета за помалку модерна и повеќе средновековна во споредба со подоцнежната Висока ренесанса. До 17-тиот и 18-тиот век главните фигури во филозофијата на умот, епистемологијата и метафизиката биле грубо поделени во две главни групи. Рационалистите, главно во Франција и Германија, тврделе дека целото знаење мора да започне од одредени „вродени идеи“ во умот. Главните рационалисти биле Декарт, Барух Спиноза, Готфрид Лајбниц и Николас Малебранш. Спротивно на тоа, „емпиристите“ сметале дека знаењето мора да започне со сетилно искуство. Главните фигури во оваа линија на размислување се Џон Лок, Џорџ Беркли и Дејвид Хјум (Ова се ретроспективни категории, за кои Кант е во голема мера одговорен). Етиката и политичката филозофија обично не се подложени на овие категории, иако сите овие филозофи работеле на етика, во свои карактеристични стилови. Други важни фигури во политичката филозофија вклучуваат Томас Хобс и Жан-Жак Русо.

Кон крајот на XVIII век, Имануел Кант поставил револуционерен филозофски систем кој тврдеше дека внесува единство во рационализмот и емпиризмот. Без разлика дали бил во право или не, тој не успеал целосно да стави крај на филозофскиот спор. Кант предизвикал бура од филозофска работа во Германија на почетокот на деветнаесеттиот век, почнувајќи со германскиот идеализам. Карактеристичната тема на идеализмот беше дека светот и умот подеднакво мора да се разберат според истите категории; кулминирал во работата на Георг Вилхелм Фридрих Хегел, кој меѓу многу други работи рекол дека „Реалното е рационално; рационалното е реално“.

Делото на Хегел било пренесено во многу правци од неговите следбеници и критичари. Карл Маркс ја присвоил и Хегеловата филозофија на историјата и емпириската етика доминантна во Британија, трансформирајќи ги идеите на Хегел во строго материјалистичка форма, поставувајќи ги основите за развој на Општествени науки. Спротивно на тоа, Серен Кјеркегор ја отфрлил сета систематска филозофија како неадекватен водич за животот и смислата. За Кјеркегор, животот е наменет да се живее, а не мистерија што треба да се реши. Артур Шопенхауер го одвел идеализмот до заклучок дека светот не е ништо друго освен залудна бескрајна интеракција на слики и желби, и се залагал за атеизам и песимизам. Идеите на Шопенхауер биле преземени и трансформирани од Ниче, кој ги искористил нивните различни отпуштања на светот за да прогласи „Бог е мртов“ и да ја отфрли сета систематска филозофија и сите стремеж кон фиксна вистина што ја надминува единката. Ниче во ова не нашол основа за песимизам, туку можност за нов вид слобода.

Во британската филозофија од 19 век доминирале насоки на нео-хегелијанска мисла, и како реакција против тоа, личности како Бертранд Расел и Џорџ Едвард Мур почнале да се движат во насока на аналитичката филозофија, што во суштина било ажурирање на традиционалните емпиризмот за да се приспособат на новите случувања во логиката на германскиот математичар Готлоб Фреге.

### Ренесансна филозофија
Ренесансниот хуманизам ја нагласил вредноста на човечките суштества и се спротивставил на догмата и схоластиката. Овој нов интерес за човековите активности доведе до развој на политичките науки со Владетелот на Николо Макијавели. Хуманистите се разликувале од средновековните научници и затоа што го гледале природниот свет како математички уреден и плуралистички, наместо да размислуваат за него во смисла на цели и цели. Ренесансната филозофија можеби најдобро се објаснува со два предлози дадени од Леонардо да Винчи во неговите тетратки:

* Целото наше знаење потекнува од нашите перцепции
* Не постои сигурност каде што не може да се примени ниту една од математичките науки ниту која било од оние што се засноваат на математичките науки.

На сличен начин, Галилео Галилеј го засновал својот научен метод на експерименти, но развил и математички методи за примена на проблеми во физиката. Овие два начина за зачнување на човечкото знаење ја формирале основата за принципот на емпиризам и рационализам, соодветно.

#### Филозофи од ренесансата

* Пико дела Мирандола
* Николас од Куза
* Џордано Бруно
* Галилео Галилеј
* Николо Макијавели
* Мишел де Монтењ
* Франциско Суарез

### Рационализам
Модерната филозофија традиционално започнува со Рене Декарт и неговиот наговор „Мислам, затоа сум“. Во почетокот на XVII век, најголемиот дел од филозофијата беше доминирана од схоластиката, напишана од теолозите и потпирајќи се на Платон, Аристотел и раните црковни списи. Декарт тврдел дека многу доминантни схоластички метафизички доктрини се бесмислени или лажни. Накратко, тој предложи да се започне филозофијата од нула. Во неговото најважно дело, *Медитации за првата филозофија*, тој се обидува токму ова, преку шест кратки есеи. Тој се обидувал да одвои колку што е можно повеќе од сите свои верувања, за да утврди што, ако нешто знае со *сигурност*. Декарт откривал дека може да се сомнева во речиси сè: реалноста на физичките предмети, Бог, неговите сеќавања, историјата, науката, дури и математиката, но не може да се сомнева дека, всушност, се сомнева. Тој знае за што мисли, дури и ако тоа не е вистина, и знае дека е таму и размислува за тоа. Од оваа основа тој повторно го гради своето знаење. Тој открива дека некои од идеите што ги има не можеле да потекнуваат само од него, туку само од Бога; тој докажува дека Бог постои. Потоа покажува дека Бог нема да дозволи систематски да биде измамен за сè; во суштина, тој ги оправдува обичните методи на наука и расудување, како погрешни, но не и лажни.

#### Рационалисти

* Кристијан Волф
* Рене Декарт
* Барух Спиноза
* Готфрид Вилхелм Лајбниц

### Емпиризам
Емпиризмот е теорија на знаење која се спротивставува на другите теории на знаење, како што се рационализмот, идеализмот и историзмот. Емпиризмот тврди дека знаењето доаѓа (само или првенствено) преку сетилно искуство за разлика од рационализмот, кој тврди дека знаењето доаѓа (исто така) од чистото размислување. И емпиризмот и рационализмот се индивидуалистички теории на знаењето, додека историзмот е социјална епистемологија. Иако историзмот, исто така, ја признава улогата на искуството, тој се разликува од емпиризмот со тоа што претпоставува дека сетилните податоци не можат да се разберат без да се земат предвид историските и културните околности во кои се вршат набљудувањата. Емпиризмот не треба да се меша со емпириското истражување бидејќи различните епистемологии треба да се сметаат за конкурентни гледишта за тоа како најдобро да се прават студии, а постои речиси консензус меѓу истражувачите дека студиите треба да бидат емпириски. Затоа, денес емпиризмот треба да се сфати како еден од конкурентните идеали за стекнување знаење или како да се прават студии. Како таков, емпиризмот пред сè се одликува со идеалот да се остават набљудувачките податоци „да зборуваат сами за себе“, додека конкурентните гледишта се спротивставени на овој идеал. Така, терминот емпиризам не треба да се разбере само во однос на тоа како овој термин се користел во историјата на филозофијата. Таа, исто така, треба да биде изградена на начин што овозможува да се разликува емпиризмот меѓу другите епистемолошки позиции во современата наука и наука. Со други зборови: емпиризмот како концепт треба да се конструира заедно со други концепти, кои заедно овозможуваат да се направат важни дискриминации помеѓу различните идеали кои се во основата на современата наука.

Емпиризмот е едно од неколкуте конкурентни гледишта што преовладуваат во проучувањето на човековото знаење, познато како епистемологија. Емпиризмот ја нагласува улогата на искуството и доказите, особено сетилната перцепција, во формирањето на идеите, над поимот вродени идеи или традиција.За разлика од, на пример, рационализмот кој се потпира на разумот и може да го вклучи вроденото знаење.

#### Емпиричари

* Френсис Бејкон
* Џон Лок
* Џорџ Беркли
* Дејвид Хјум

### Политичка филозофија
Политичката филозофија е проучување на теми како што се политиката, слободата, правдата, сопственоста, правата, правото и спроведувањето на правниот кодекс од страна на авторитетите: што се тие, зошто (или дури и ако) се потребни, што, ако нешто, ја прави владата легитимна, кои права и слободи треба да ги штити и зошто, каква форма треба да има и зошто, што е законот и кои должности ги имаат граѓаните кон легитимната влада, доколку ги има, и кога таа може легитимно да биде соборена - ако некогаш. Во народна смисла, терминот „политичка филозофија“ често се однесува на општ поглед, или специфична етика, политичко верување или став, за политиката што не мора да припаѓа на техничката дисциплина на филозофијата.

#### По земја

* Обединето Кралство
** Томас Хобс
** Џон Лок
** Џон Стјуарт Мил
** Џереми Бентам
** Џејмс Мил
* Франција
** Монтескје
** Жан-Жак Русо
** Волтер
* Италија
** Чезаре Бекарија
** Џамбатиста Вико
** Џузепе Мацини
* Германија
** Карл Маркс
** Фридрих Енгелс

### Идеализам
Идеализмот се однесува на групата филозофии кои тврдат дека реалноста, или реалноста како што можеме да ја знаеме, во основа е конструкција на умот или на друг начин нематеријална. Епистемолошки, идеализмот се манифестира како скептицизам за можноста да се знае која било работа независна од умот. Во социолошка смисла, идеализмот нагласува како човечките идеи - особено верувањата и вредностите - го обликуваат општеството. Како онтолошка доктрина, идеализмот оди понатаму, тврдејќи дека сите ентитети се составени од ум или дух. Идеализмот на тој начин ги отфрла физикалистичките и дуалистичките теории кои не успеваат да му припишат приоритет на умот. Екстремна верзија на овој идеализам може да постои во филозофскиот поим солипсизам.

#### Идеалисти филозофи

* Имануел Кант
* Јохан Готлиб Фихте
* Фридрих Вилхелм Џозеф Шелинг
* Георг Вилхелм Фридрих Хегел
* Артур Шопенхауер
* Френсис Херберт Бредли
* Џон Фостер

### Егзистенцијализам
**Егзистенцијализмот** генерално се смета за филозофско и културно движење, кое смета дека почетната точка на филозофското размислување мора да биде единката и искуствата на поединецот. Надоврзувајќи се на тоа, егзистенцијалистите сметаат дека моралното размислување и научното размислување заедно не се доволни за да се разбере човечкото постоење, и затоа, дополнителен сет на категории, регулирани со нормата на *автентичност*, е неопходен за да се разбере човековото постоење.

#### Егзистенцијални филозофи

* Серен Кјеркегор
* Фридрих Ниче
* Жан Пол Сартр
* Симон де Бовоар
* Карл Јасперс
* Габриел Марсел
* Мартин Хајдегер
* Александар Солженицин

### Феноменологија
Феноменологијата е проучување на структурата на искуството. Тоа е широко филозофско движење основано во раните години на 20 век од Едмунд Хусерл, проширено од кругот на неговите следбеници на универзитетите во Гетинген и Минхен во Германија. Филозофијата потоа се проширила во Франција, САД и на други места, често во контексти далеку од раното дело на Хусерл.

#### Феноменолошки филозофи

* Едмунд Хусерл
* Мартин Хајдегер
* Морис Мерло-Понти
* Макс Шелер

### Прагматизам
**Прагматизмот** е филозофска традиција фокусирана на поврзувањето на практиката и теоријата. Тој опишува процес каде теоријата се извлекува од практиката и се применува назад во практиката за да се формира она што се нарекува *интелигентна практика*. Важни позиции карактеристични за прагматизмот вклучуваат инструментализам, радикален емпиризам, верификација, концептуална релативност и фалбилизам. Постои општ консензус меѓу прагматистите дека филозофијата треба да ги земе предвид методите и согледувањата на модерната наука. Чарлс Сандерс Пирс (и неговата прагматична максима) ја заслужуваат најголемата заслуга за прагматизмот, заедно со подоцнежните соработници од дваесеттиот век Вилијам Џејмс и Џон Дјуи.

#### Прагматистички филозофи

* Чарлс Сандерс Пирс
* Вилијам Џејмс
* Џон Дјуи
* Ричард Рорти

### Аналитичка филозофија
Аналитичката филозофија доминирала во земјите од англиското говорно подрачје во 20 век. Во Соединетите Американски Држави, Обединетото Кралство, Канада, Скандинавија, Австралија и Нов Зеланд, огромното мнозинство на универзитетски катедри за филозофија се идентификуваат себеси како „аналитички“ одделенија. Терминот генерално се однесува на широка филозофска традиција,  која се одликува со акцент на јасност и аргумент (често се постигнува преку модерната формална логика и анализа на јазикот) и почитување на природните науки.

#### Аналитички филозофи

* Рудолф Карнап
* Готлоб Фреге
* Џорџ Едвард Мур
* Бертранд Расел
* Мориц Шлик
* Лудвиг Витгенштајн

## Модерна азиска филозофија
Различни филозофски движења во Азија се појавиле во модерниот период, вклучувајќи:

* Ново конфуцијанство
* Маоизам
* Будистички модернизам
* Училиште во Кјото
* Нео-веданта

## Надворешни врски

Категорија:Модрна психологија
Категорија:Филозофија