Пештери Могао

**Пештери Могао** (кинески莫|高|窟, *Mògāo kū* ), познати и како пештери на илјади Буди — систем од 492 пештери кои се наоѓаат југоисточно од Дуенхуанг. Тие се врежани во источните падини на планината Мингша и се меѓу најголемите будистички уметнички богатства. Тие се наоѓаат на религиозно и културно важната локација на Патот на свилата. Првите пештери биле ископани во 366 година од новата ера како место за будистичка медитација и обожување. Пештерите Могао се најпознатите од кинеските будистички пештери и, заедно со пештерите Лонгмен и пештерите Јуенганг, се едно од трите познати древни будистички скулпторски места во Кина.

Во 1900 година било откриено важно складиште на документи во таканаречената „Библиотечна пештера“, која била заѕидана во 11 век. Содржината на библиотеката подоцна била раширена низ светот, а најголемите збирки сега се наоѓаат во Пекинг, Лондон, Париз и Берлин. Постои Меѓународен проект Дуенхуанг кој ја координира и собира научната работа за ракописите од Дуенхуанг и други материјали. Самите пештери сега се популарна туристичка одредница, со значителен број отворени за јавноста.

## Етимологија
Пештерите обично се нарекуваат Пештери на илјада Буди на кинески ( ), име за кое некои научници претпоставуваат дека доаѓа од преданието за нивното основање, кога монахот Јуезун имал визија за илјада Буди на тоа место. Ова име, сепак, можеби потекнува од големиот број фигури на Буда во месноста, или минијатурните фигури насликани на ѕидовите на овие пештери, бидејќи овие фигури колоквијално се нарекуваат „илјада Буда“. Називот на пештерата „Могао“ ( kineski    ) се користел за време на династијата Танг, каде што „Могао“ се однесува на административната област во тоа место за време на династијата Танг. Могао може да значи „неспоредливо“ (буквално „ништо повеќе“, каде што „мо“ значи „ништо“ и „гао“ значи „високо“); варијанта на кинескиот израз за „пустина“. Могао се користи и како име на модерниот град управуван од градот Дунхуанг: Град Могао (). Пшетерите Могао често се нарекуваат и пештери Дунхуанг по најблискиот град Дунхуанг, што значи „светилник“, бидејќи светилниците се користеле на граничните станици за предупредување за напади од номадски племиња. Меѓутоа, изразот Пештери Дунхуанг се користи и во поширока смисла како заеднички израз за сите пештери кои се наоѓаат во или околу областа Дунхуанг.

## Историја
[лево|мини| Детали од сликата на средбата помеѓу [Манјусри и Вималакирти. Пештера 159.]]
Првата пештера ја направил монахот Лочуан во 366 година како место за будистичка медитација и обреди. Повеќе од илјада други пештери биле исклепани во карпите во следните векови. До 698 година, комплексот веќе бил толку изграден што Ли Хуајранг составил спис со наслов *Реставрација на будистичките светилишта во пештерите Могао.* Повеќето од пештерите биле изградени од 5 до 14 век. За време на династијата Танг, Дуенхуанг станал главно трговиште на Патот на свилата и верско средиште. Во ова раздобје биле изградени голем број пештери, како и 2 огромни статуи на Буда. После 14 век, подрачјето на пештерите Могао почнало да се влошува и се користело само за поклонение.

Изградбата на пештерите Могао во близина на Дуенхуанг се смета дека започнала некаде во четвртиот век од нашата ера. Според книгата напишана за време на владеењето на царицата Ву од династијата Танг, *Фокан Ји* (, *Извештај за будистичките светилишта*) од Ли Јунцсју (), будистички монах по име Ле Зун (, што може да се изговори и Ѓуецуен) е визија на илјада Буди искапени во златна светлина на тоа место во 366 година од новата ера, што му дало вдахновение овде да изгради пештера. Приказната се среќава и во други извори, како што се натписите на стелата во пештерата 332; Меѓутоа, во друг документ, *Шажоу Тујинг* (, *Географија на Шажоу*) дадена е 353 година. Подоцна му се придружил уште еден монах Фаљанг (), а местото постепено растело и до времето на Северен Љанг, на тоа место била основана мала заедница монаси. Отпрвин, пештерите служеле само како место за медитација на монасите пустиници, но се развиле за да им служат на манастирите што изникнале во близина. Членовите на владејачките семејства на Северен Веј и Северен Џоу тука изградиле многу пештери и тие цветале за време на краткотрајната династија Суеј. До династијата Танг, бројот на пештери се искачил над илјада.

За време на династиите Суеј и Танг, пештерите Могао станале место за обожавање и поклонение за јавноста. Од 4 до 14 век, пештерите биле изградени од монасите за да служат како светилишта со средства од донатори. Овие пештери биле  детално насликани, а пештерските слики и архитектурата служеле како помош при медитацијата, како визуелни прикази на потрагата по просветлување, како мнемотехнинички уреди и како наставна алатка за информирање на неписмените за будистичките верувања и приказни. Главните пештери биле спонзорирани од покровители како што се важни свештеници, месната владејачка елита, странски достоинственици, како и кинески цареви. Други пештери можеби биле финансирани од трговци, воени офицери и други месни жители, како што се групи жени.

За време на династијата Танг, Дуенхуанг станал главно трговиште на Патот на свилата и главно верско средиште. Во текот на ова раздобје во Могао биле изградени голем број пештери, вклучувајќи две големи статуи на Буда на местото, најголемата изградена во 695 година по едиктот на царицата Ву Ѕетјен од династијата Танг една година порано за изградба на џиновски статуи ширум земјата. Местото го избегнало прогонството на будистите наредено од царот Вучунг во 845 година бидејќи тогаш бил под власта на Тибетското Царство. Како пограничен град, Дуенхуанг во различни раздобја бил заземан од други нехански Кинези. По династијата Танг, местото постепено ја губело својата важност, а изградбата на нови пештери целосно престанала по династијата Јуен. Дотогаш, исламот освоил голем дел од Средна Азија, а важноста на Патот на свилата се намалила бидејќи трговијата преку море почнала да преовладува во трговијата на Кина со надворешниот свет. За време на династијата Минг, Патот на свилата конечно бил официјално напуштен, а Дуенхуанг полека станувал пуст и во голема мера заборавен од надворешниот свет. Повеќето од пештерите Могао биле напуштени; месноста, сепак, сè уште била место на поклонение и месното население го користело како место за богослужба во почетокот на дваесеттиот век, кога повторно имало интерес за него.

## Уметност
До денес се зачувани само 492 пештери, но тие се уметнички богати. Пештерите Могао содржат ѕидни слики на вкупна површина од 45.000 m², 3.400 барелјефи и тридимензионални ѕидни скулптури, илјадници столбови со мотиви од лотос, подни плочки со цветни мотиви и пет украсени дрвени ковчези направени за време на владеењето на династијата Танг. Во 1900 година во една запечатена пештера, биле пронајдени 50.000 будистички реликвии: свети списи, портрети, книги и везови, кои датираат од владеењето на династијата Ѓин до владеењето на династијата Сунг. Фигурите од различни пештери се направени од глина и насликани, а се високи од неколку сантиметри до 33 метри. Ѕидните слики прикажуваат разновиден спектар на теми, вклучувајќи темни и мистериозни приказни од 5 до 7 век. Исто така, има раскошни и префинети сцени од будистичките списи од раздобјето по династијата Суеј, како и две посебни слики кои ја прикажуваат древната карта на планината Вутајшан и „патувањето на Џан Јичао и неговата жена“.

## Галерија

Податотека:Magao-Caves-2009-2.JPG|Влезот во пештерата со Големиот Буда
Податотека:BeijingNationalArtMuseumofChina7.jpg|Големиот Буда, долг 35 м
Податотека:DunhuangCave323.jpg|Голема ѕидна слика од 8 век која го прикажува патувањето на Џанг Ќен од 2 век пр. н.е. 
Податотека:BeijingNationalArtMuseumofChina10.jpg|Изложба на уметнички дела од пештерите Могао
Податотека:Anonymous-Paradise of Bhaishajyaguru.jpg|*Анонимен рај*, Танг (618-907), слика на свила, 206 x 167&nbsp;см.


## Наводи

## Литература

* Duan Wenjie (editor-in-chief), *Mural Paintings of the Dunhuang Mogao Grotto* (1994) Kenbun-Sha, Inc. / China National Publications Import and Export Corporation, 
* Fan Jinshi, *The Caves of Dunhuang*. (2010) The Dunhuang Academy. 
* Hopkirk, Peter. *Foreign Devils on the Silk Road: The Search for the Lost Cities and Treasures of Chinese Central Asia* (1980). Amherst: The University of Massachusetts Press. 
* Murray, Stuart A.P. "The Library: An Illustrated History" 2012. Print.
* Rong Xinjiang, translated by Valerie Hansen, "The Nature of the Dunhuang Library Cave and the Reasons for Its Sealing," *Cahiers d'Extrême-Asie*  (1999): 247–275. 
* 
* Whitfield, Roderick and Farrer, Anne, *Caves of the Thousand Buddhas: Chinese Art from the Silk Route* (1990), British Museum Publications,  
* Whitfield, Roderick, Susan Whitfield, and Neville Agnew. "Cave Temples of Mogao: Art and History on the Silk Road" (2000). Los Angeles: The Getty Conservation Institute. 
* Wood, Frances, "The Caves of the Thousand Buddhas: Buddhism on the Silk Road" in "The Silk Road: Two Thousand Years in the Heart of Asia" (2002) by Frances Wood. Berkeley: University of California Press. 
* Zhang Wenbin, ed. "Dunhuang: A Centennial Commemoration of the Discovery of the Cave Library" (2000). Beijing: Morning Glory Publishers. 
* Suemori Kaoru, "Thousand-Buddha images in Dunhuang Mogao Grottoes: Religious spaces created by polychromatic patterns" (2020). Kyoto: Hozokan. 
* Stein, M. Aurel. *Ruins of Desert Cathay: Personal Narrative of Explorations in Central Asia and Westernmost China*, volume 2 (1912). London: Macmillan.
* Pelliot, Paul *Les grottes de Touen-Houang* 1920. Les grottes de Touen-Houang : vol.1  Les grottes de Touen-Houang : vol.2 Les grottes de Touen-Houang : vol.3 Les grottes de Touen-Houang : vol.4  Les grottes de Touen-Houang : vol.5  Les grottes de Touen-Houang : vol.6 

## Надворешни врски

* Mogao Caves
* Dunhuang Academy
* A large collections of images of murals and other artifacts from the Mogao Caves in Dunhuang
* International Dunhuang Project
* Mogao caves video
* Harvard Art Museums, some murals and a statue removed from Dunhuang by Langdon Warner
* British Museum The cave-temples at Dunhuang
*Wisdom embodied: Chinese Buddhist and Daoist sculpture in the Metropolitan Museum of Art, a collection catalog from The Metropolitan Museum of Art Libraries (fully available online as PDF), which contains material on the Mogao Caves
* New Yorker article "A Secret Library, Digitally Excavated

Категорија:Пештери во Кина
Категорија:Светско наследство во Кина
Категорија:Будистички верски објекти во Кина
Категорија:Статии со текст на кинески