Елена Стасова

**Елена Дмитриевна Стасова** (15 октомври 1873 – 31 декември 1966) била руски советски револуционер, стар болшевик и еден од првите водачи на организацијата што подоцна станала Комунистичка партија на Советскиот Сојуз.

Стасова била родена во истакнато аристократско семејство во Санкт Петербург. Во младоста работела како учителка и се вклучила во револуционерната политика. Во 1898 година, се приклучила на Руската социјалдемократска работничка партија (РСДЛП) во времето на нејзиното основање. По идеолошкиот раскол на РСДЛП во 1903 година, Стасова се приклучила на болшевичката фракција на Владимир Ленин. Со револуционерните активности се занимавала и во Русија, Швајцарија и Финска и покрај честите закани за затворање и депортација. Во 1913 година, била протерана во Сибир, но се вратила во Санкт Петербург кратко пред Февруарската револуција. Била именувана за секретар и заменик-член на Централниот комитет, но до 1920 година била исклучена од советската власт. Потоа, Стасова била претставник Комунистичката интернационална во Германија до 1927 година, кога се вратила во Русија и зазела водечка позиција во Меѓународната црвена помош (МОПР). Од 1938 до 1946 година, работела како уредник на списанието *Меѓународна литература*. Стасова починала во 1966 година на 93-годишна возраст.

## Биографија

### Рани години
Елена Стасова е родена во Санкт Петербург во 1873 година, најмлада од пет деца, во еминентно благородничко семејство. Нејзиниот татко бил државниот обвинител Дмитриј Стасов, додека нејзината тетка била феминистичката активистка Надежда Стасова. Таа се школувала дома до 13-годишна возраст, а потоа во престижното приватно училиште за девојчиња „Таганцев“. На околу 20-годишна возраст почнала да предава во вечерни часови и неделни училишта во Лигово, што ја довело во контакт со жени политички активистки како што е Надежда Крупскаја, идна сопруга на Владимир Ленин. Таа се приклучила на Руската социјалдемократска работничка партија (РСДЛП) во времето на нејзиното основање во 1898 година, а нејзин главен придонес бил користењето на куќата на нејзините родители за складирање на нелегална социјалистичка литература.

### Болшевички револуционер
лево|мини|Стасова,
Кога РСДЛП се поделила на болшевичка и меншевичка фракција во 1903 година, Стасова се приклучила кон Владимир Ленин и болшевиците, дејствувајќи како професионална револуционерка. Во текот на следните две години користела повеќе псевдоними, меѓу кои „Апсолутна“ и „Дебела“, а во подземната работа се служела и со имињата „Делта“, „Чапја“, „Кнол“ и „Варвара Иванова“.

Таа работела како врска за Лениновиот весник Искра во Санкт Петербург сè до нејзиното апсење во јануари 1904 година. По апсењето била принудена да го напушти градот и да се засолни во Минск. До крајот на годината патувала низ повеќе градови, каде што се занимавала со таканаречени „технички задачи“, како изработка на лажни пасоши, организирање канали за бегство и воспоставување врски со симпатизери во руската армија. Исто така, обучувала нови членови како да шифрираат и дешифрираат пораки.

Во пролетта 1904 година била именувана за секретар на Северното биро на болшевичкиот Централен комитет. Во јуни истата година требало да го преземе Јужното биро со седиште во Одеса, но била уапсена и задржана шест месеци во затворот Таганка. По ослободувањето со кауција во декември 1904 година се вратила во Санкт Петербург, каде што ја извршувала должноста секретар на градската болшевичка организација, а подоцна станала и секретар на Централниот комитет.

Стасова емигрирала во Женева, Швајцарија, во август 1905 година, за да ја води болшевичката организација во странство. Таа се вратила во Санкт Петербург во јануари 1906 година, а потоа се преселила во Финска за да организира шверц со оружје и да помогне во организирањето на Конгресот во Стокхолм, кој требало да ги обедини болшевичките и меншевичките фракции на РСДЛП. Уапсена во јули 1906 година, по враќањето во Санкт Петербург, по втор пат ѝ било забрането да живее во главниот град. Во 1907 година, се населила во Тбилиси.

Во јануари 1912 година, Стасова била избрана за заменик-член на Централниот комитет на Болшевичката партија. Потоа била секретарка на руското биро на партијата. Уапсена била по враќањето во Тбилиси, во мај 1912 година, била судена во мај 1913 година и осудена на депортација во Сибир. Ѝ било дозволено да се врати во Санкт Петербург во есента 1916 година, каде што била уапсена и задржана во полициска станица преку ноќ во февруари 1917 година, но била ослободена наутро поради избувнувањето на Февруарската револуција.

### Политичка кариера
[десно|мини|Стасова и [Владимир Илич Ленин|Владимир Ленин на Вториот конгрес на Коминтерната, 1920 година]]
По Февруарската револуција во 1917 година, Стасова станала техничка секретарка на Централниот комитет на Болшевичката партија, функција што ја извршувала сè до Октомвриската револуција, а конечно се повлекла од неа во март 1920 година.

Истата година, на 6-тиот конгрес на Руската комунистичка партија, била избрана за заменик-член на Централниот комитет. Подоцна, на 7-миот конгрес во 1918 година и на 8-миот конгрес во 1919 година, станала единствената жена избрана за полноправна членка на Централниот комитет.

Сепак, на 9-тиот конгрес во 1920 година, била разрешена и од Централниот комитет и од партискиот секретаријат.

Откако била отстранета од Централниот комитет, Стасова работела за партиската организација Петроград, од каде што била доведена во Коминтерната. Во мај 1921 година била назначена за претставник на Коминтерната во Комунистичката партија на Германија (КПД). Го користела псевдонимот „Херта“ и останала во Германија до 1926 година, каде што играла водечка улога во германската подружница на организацијата Меѓународна црвена помош.

Стасова се вратила во СССР во февруари 1926 година. Следната година била именувана за заменик-директор и раководител на меѓународната организација Меѓународна организација за помош на револуционерите, а истовремено ја водела и нејзината централна структура во СССР. Овие функции ги извршувала до 1937 година.

Во периодот од 1930 до 1934 година била членка на Централната контролна комисија на Руската комунистичка партија. Потоа, во 1935 година, на 7-миот светски конгрес на Комунистичка интернационала, била избрана за членка на Меѓународната контролна комисија.

За разлика од многу други „стари болшевици“, Стасова не била уапсена за време на шпионската манија и Сталиновите чистки што го зафатиле Советскиот Сојуз кон крајот на 1930-тите, иако во ноември 1937 година, Јосиф Сталин му рекол на водачот на Коминтерната, Георги Димитров, дека Стасова е „ѓубре“ и „веројатно“ ќе биде уапсена. Таа била отпуштена од функцијата пет дена подоцна, на 16 ноември 1937 година. Невообичаено, таа го задржала своето место во Меѓународната контролна комисија сè додека Коминтерната не била укината во 1943 година, а во 1938 година била повторно вработена како уредник на списанието *Меѓународна литература*  каде работела до 1946 година, кога се пензионирала.

Во 1948 година, таа добила „строга опомена“ затоа што на јавно предавање изјавила дека „Ленин се однесувал кон сите другари подеднакво, па дури и го нарекол Бухарин „Бухарчик““ - кој 10 години претходно признал дека е предавник. Подоцна напишала дека тоа била „тешка политичка грешка“ од нејзина страна.

### Смрт и наследство
Интернат за странци во Иваново, Русија, наречен Ивановски меѓународен интернат, го добил името по Елена Стасова.

Стасова починала на 31 декември 1966 година во Москва и била погребана во урна во некрополата покрај Кремљскиот ѕид.

## Почести и награди

* Херој на социјалистичкиот труд (1960)
* Орден на Ленин (5 пати: 1933, 1953, 1956, 1960, 1963)

## Наводи

## Надворешни врски

* 
Категорија:Носители на Орденот на Ленин
Категорија:Херои на социјалистичкиот труд
Категорија:Советски политичари
Категорија:Починати во 1966 година
Категорија:Родени во 1873 година