Езеро

[thumb|250px|Езеро во Барилоче ([Аргентина)]]
[thumb|250px|[Охридско Езеро|Охридското Езеро, Охрид, Македонија]]
[thumb|250px|thumb|Езерото [Клирвотер, Онтарио, Канада]]
[thumb|right|250px|Езерото [Били Чинук, Орегон, САД]]
**Езеро** — поголема вдлабнатина на Земјината површина исполнета со вода, која не е во непосредна врска со морските површини. За разлика од подземните басени врз кои и речиси не влијаат климатските фактори и кои немаат флора и фауна, езерата се облици на пејзаж кои зависат од областа во која се наоѓаат и често имаат многу богата флора и фауна. Се создаваат во природни котлини и обично добиваат вода од дождовите и од реките, а дел од оваа вода се испушта во друга река или со понирање. Но, постојат и езера од кои не истекува водата, а можат да имаат реки кои им носат вода. Вакви езера се чести во пустинските области. Во други случаи, езерото исполнува затворена вдлабнатина и собира вода само од дождовите, како што е случај со езерата што ги исполниле поранешните вулкански котлини или шуплини, ископани од некој ледник.

Сите езера се состојат од неколку основни елементи (или зони): *ведро*, или вдлабнатината каде што се собира водата, *платформа*, или површината на езерото, од еден брег до друг, платформата завршува во една точка каде значително се зголемува наклонот - *падина*, која оди до *дното*, кое најчесто е рамно. На платформата често се создаваат појаси на мочуришна вегетација, кои претставуваат важен екосистем за птиците кои зависат од езерото. Што се однесува до *езерската вода*, таа се движи во вид на бранови, езерски струи, плима, осека и сеш. Брановите во езерата ги создаваат ветровите. Меѓутоа, езерските бранови се со многу помали димензии од морските. На најдлабокото езеро во светот - Бајкалското, не се забележани поголеми бранови од два метри. Езерските струи, плимата и осеката се јавуваат само кај езерата со поголема површина. Сеш на езерата настанува поради разликите во воздушниот притисок меѓу спротивните краеви на самото езеро: на оној крај каде што воздушниот притисок е низок, нивото на езерската вода се издигнува, а на спротивната страна (каде владее висок воздушен притисок) нивото е спуштено. Појавата на сешот е најкарактеристична за Женевското Езеро во Швајцарија.

## Особини на езерата

Едни од поважните особини на езерата се нивната температура, провидност, боја, вкус и движењата на водата, опишани погоре.

*Температурата* на езерската вода зависи од географската ширина, надморската висина и од длабочината на езерскиот басен, односно ведро. *Бојата* на езерската вода може да биде сина, зеленкаста и маслинесто-зеленкаста. Тоа зависи од составот на карпите на езерското дно, од наносот што го внесуваат реките, од облачноста на небото и друго. *Провидноста* најмногу зависи од бојата на водата, од ситните честички што ги содржи истата, растителниот и животинскиот свет итн. *Вкусот* на водата во езерата зависи од нејзиниот хемиски состав, и таа може да биде солена или слатка. Најголем број од езерата во светот имаат слатка вода, додека солена вода имаат само реликтните и пустинските езера, главно поради големото испарување.

## Видови езера

Според начинот на настанување на езерските басени, езерата можат да бидат: тектонски, леднички, карстни, речни, вулкански, приморски и вештачки.

*Тектонските езера* лежат во тектонски потонатини или котлини, настанати со спуштање на земјиштето покрај раседи. Затоа тие се одликуваат со голема длабочина и со стрмни страни. На овој начин е настанато Бајкалското Езеро, а потоа и езерата Викторија, Њаса, Онтарио, Хјурон, Мичиген и други. Во Македонија тектонски езера се Охридското, Преспанското и Дојранското.

*Ледничките езера* се распространети на високите планини и субполарни предели кои во ледениот период биле под дебела ледена покривка. Од своја страна, ледничките езера можат да бидат цирковни и валовски. Цирковните лежат во циркови и обично се мали, со тркалезна форма и се одликуваат со бистра зеленкаста боја. Во Македонија вакви езера има на Шар Планина, Пелистер, Јакупица и на други планини. Валовските езера, пак, лежат во преградени леднички басени. Такви се Боденското, Женевското, Гарда, Комо, Бледското, Бохињското и други.

*[[Карстно езеро|Карстните езер]]а* ги има во карстните предели. Нивните басени се настанати со карстната ерозија и обично лежат во вртачи, ували и карстни полиња. Басените на некои карстни полиња се спуштени по тектонски пат, па нивното дно лежи пониско од морската површина, додека нивото на водата им е над нивото на морето. Ваквите езера се нарекуваат уште и криптодепресии: Скадарско, Вранско, Врана итн.

*Речните езера* настануваат со флувијалната или речната ерозија. Можат да бидат ерозивни и акумулативни. Ерозивните лежат во пресечени меандри и имаат полукружен облик. Најмногу ги има покрај големите рамничарски реки што течат бавно и меандрираат. Акумулативните, пак, настануваат со преградување на самото речно корито. На пример, речното корито може да се прегради со таложење на бигор. На овој начин се настанати Плитвичките Езера во Хрватска и двете езера на реката Плива кај Јајце во Босна и Херцеговина. Меѓутоа, до преградување може да дојде и како последица на таложење на речен нанос.

*Вулканските езера* лежат во кратерите на изгаснатите вулкани. Распространети се во вулканските области на Земјата: Албано во Италија, Буше во Франција, Кратерско Езеро во САД итн.

*Приморските езера* се познати и под името лагуни. Тие лежат покрај песочните брегови на морињата и океаните. Лагуните настануваат со создавање на песочни бедеми со кои се одделува еден дел од плиткото море и се преобразува во езеро. Нивната вода е солена.

*Вештачките езера* се создаваат со подигнување на брана со која се преградуваат речните долини. Тие се изградени од страна на човекот за најразлични потреби: искористување на хидроенергетскиот потенцијал на реките, наводнување на обработливи површини, обезбедување на градовите и индустријата со вода, рекреација, естетско обликување на просторот и слично.

*[[Каменоломско езеро|Каменоломските езера]]* настанати откако се ископуваат каменоломи преку рударски вршења за вадење на минерали.

## Езерата во Македонија

Во Македонија има над 160 езера. Од нив по природен пат се настанати повеќе од 50, а другите претставуваат вештачки акумулации. Според начинот на настанокот на езерските базени, тие се делат на: тектонски, урниски, крајбрежноизворски,
постглацијални, карстни, органогени и вештачки акумулации. По своето значење се истакнуваат тектонските езера, како што се: Охридското, Преспанското и Дојранското Езеро.

## Езерото како мотив во уметноста и популарната култура
* „Езеро: На“ (англиски: *The Lake: To*) - песна на Едгар Алан По од 1827 година.
* „При погледот од брегот на езерото“ - песна на Јохан Волфганг Гете.
* „Утро крај езеро“ — песна на македонската поетеса Јованка Денкова.
* „Езеро“ — песна на македонската поетеса Јованка Денкова.
* „Езеро“  — песна на македонскиот поет Матеја Матевски.
* „Езеро“  — песна на Матеја Матевски.
* „Езеро“  — песна на Матеја Матевски.
* „Езеро“ (српски: *Језеро*) - кус расказ на македонскиот писател Митко Маџунков од 1984 година.
* „Езерски мотиви“ — песна на македонскиот писател Видое Подгорец.
* „Крај езеро, ноќе“ — песна на Видое Подгорец.
* „Облак над езеро“ — песна на Видое Подгорец.
* „Сон врз каменот крај езерото“ - песна на македонскиот поет Анте Поповски.
* „Настан на езерскиот брег“ - песна на македонскиот поет Ацо Шопов.
* „Езеро на животот“ - песна на Ацо Шопов.
* „На езеро“ - песна на Ацо Шопов.
* „Езеро“ - песна на Ацо Шопов.
* „Лов на езеро“ - песна на Ацо Шопов.
* „Ноќ над езерото крај манастирот“ — песна на Ацо Шопов.
* „Езеро крај манастирот“ — песна на Ацо Шопов.
* „Езерото“ - кус расказ на македонскиот писател Драган Георгиевски од 2013 година.
* „Езерско волкче“ — расказ за деца на македонскиот писател Генади Болиновски.
* „Замрзнато езеро“ (англиски: *Frozen Lake*) — песна на американската рок-група *[[Buffalo Tom]]* од 1992 година.
* „Утринско езеро“ (англиски: *Morning Lake*) — композиција на американската џез-група *[[Weather Report]]* од 1971 година.

## Наводи

## Надворешни врски

* Список на највисоките езера во светот
* Системи за класификација на езерата 
* ОН-бази на податоци за езерата
* Среднозападниот центар за езерска политика 

*
Категорија:Водни површини