Литванизација

**Литванизација** (или **литванианизација**) е процес на културна асимилација, каде што литванската култура или нејзиниот јазик се усвојуваат доброволно или насилно.

## Историја
Литванското анексирање на рутенските земји помеѓу 13-ти и 15-ти век било придружено со извесна литванизација. Голем дел од Големото Кнежевство Литванија останало рутенско; поради религиозната, јазичната и културната различност, имало помала асимилација помеѓу владејачкото благородништво на паганските Литванци и освоените православни источни Словени. По воената и дипломатската експанзија на кнежевството во рутенски (Киевска Русија) земји, локалните водачи ја задржале автономијата, што го ограничило спојувањето на културите. Кога некои места добиле назначени Гедиминиди (владетели), литванското благородништво во Рутенија во голема мера ги прифатило словенските обичаи и православното христијанство и станало исто со рутинското благородништво. Културите се споиле; многу Рутенијци од високата класа се споиле со литванското благородништво и почнале да се нарекуваат Литванци (Литвини) *gente Rutenus natione Lituanus*, но сепак зборувале рутенски. Литванското благородништво станало во голема мера рутенско, а благородништвото на етничка Литванија и Самогитија продолжило да го користи својот мајчин литвански јазик. Го адаптирале старословенскиот и (подоцна) рутенскиот јазик и добил статус на главен канцелариски јазик во локалните работи и односите со другите православни кнежевства како *[[лингва франка]]*; латинскиот се користел во односите со Западна Европа. Постепено бил заменет со полонизацијата на Литванија што започнала во 15 век и русификацијата на поранешниот Полско-литванска Државна Заедница во 19 и почетокот на 20 век.

Значаен пример за литванизација била замената на Евреите во 19 век (многу литвански Евреи, но и полски Евреи), дотогаш најголемата етничка група во поголемите градови на Литванија, со етнички Литванци кои мигрирале од селата. Литванизацијата била првенствено демографска, а не институционализирана. Кога Литванија станала независна држава по Првата светска војна, нејзината влада ја институционализирала литванизацијата.

### Меѓувоена Република Литванија
Во времето на независноста на Литванија, земјата почнала да се движи кон културна и јазична асимилација на големи групи граѓани кои не се од Литванија (првенствено Полјаци и Германци). Литванската влада првично биал демократска и ги заштитувала културните традиции на другите етнички групи; резолуцијата од Вилнусската конференција од 1917 година им ветила на националните малцинства културна слобода. По Првата светска војна, Советот на Литванија (законодавната власт) бил проширен за да вклучи еврејски и белоруски претставници. Првите литвански влади вклучувале министерства за еврејски и белоруски прашања; кога Вилнус регионот бил одвоен од земјата по бунтот на Желиговски, сепак, најголемите заедници на Белоруси, Евреи и Полјаци завршиле надвор од Литванија, а посебните министерства биле укинати. Во 1920 година, на еврејската заедница во Литванија ѝ била доделена национална и културна автономија со право да донесува обврзувачки уредби; сепак, делумно поради внатрешните судири меѓу хебрејските и јидишните групи, нивната автономија била прекината во 1924 година. Евреите биле сè повеќе маргинализирани и отуѓени од политиката „Литванија за Литванците“.

Како што Литванија ја стекнувала својата независност и нејзините националистички ставови се зајакнувале, државата се стремела да ја зголеми употребата на литванскиот јазик во јавниот живот. Меѓу мерките на владата била и присилна литванизација на нелитванските имиња. Најголемата мрежа на малцински училишта била управувана од еврејската заедница; во 1919 година имало 49 еврејски граматички училишта, 107 во 1923 година и 144 во 1928 година. Во 1931 година, делумно поради консолидација, бројот на училишта се намалил на 115 и останал стабилен до 1940 година.

#### Образование
алт=A six-panel cartoon depicting Americans, English, Germans, Japanese, French and Poles|мини| Антиполски цртан филм од 1925 година на кој Полјаците се прикажани како мрзливци и крадци
На почетокот на 1920 година, Литванија имала 20 училишта на полски јазик за Полјаците во Литванија. Бројот се зголемил на 30 во 1923 година, но паднал на 24 во 1926 година. Главната причина за намалувањето била политиката на Литванската христијанско-демократска партија, која ги префрлувала учениците чии родители ја имале наведено „Литванија“ како националност во нивните пасоши во литванските училишта. Откако партијата ја изгубила контролата, бројот на училишта се зголемил на 91. Набргу по државниот удар во 1926 година, на власт дошле националистите предводени од Антанас Сметона. Националистите одлучиле да го забранат посетувањето на полски училишта од страна на Литванците; децата од мешани семејства биле принудени да одат во литвански училишта. Многу Полјаци во Литванија биле идентификувани како Литванци во нивните пасоши и биле принудени да одат во литвански училишта. Бројот на полски училишта се намалил на девет во 1940 година. Во 1936 година, бил донесен закон кој му дозволувал на ученикот да посетува полско училиште само ако двајцата родители биле Полјаци. Ова резултирало со неакредитирани училишта, кои броеле над 40 во 1935 година и во голема мера биле спонзорирани од Походнија. Слична ситуација се развила и во врска со германските училишта во регионот Клајпеда.

Ставовите на Литванците кон етничките Полјаци биле под влијание на концептот на третирање на нив како домородни Литванци кои биле полонизирани во текот на неколку векови и требало да се вратат на својот „вистински идентитет“. Друг главен фактор биле напнатите односи меѓу Литванија и Полска околу Вилнус регионот и културните (или образовните) ограничувања за Литванците таму; во 1927 година, претседателот на Литванското образовно друштво „Ритас“ и 15 наставници биле уапсени, а 47 училишта биле затворени.

#### Религија
Иако литванскиот устав гарантирал еднакви права на сите религии, владата конфискувала православни цркви (од кои некои биле претворени во католички цркви). Поранешните источни католички цркви биле, исто така, конфискувани, вклучувајќи ја и православната црква Круонис. Тринаесет православни цркви биле срушени.

Друга целна група за дискриминација биле Полјаците; антиполските чувства се појавиле првенствено поради полската окупација на главниот град на Литванија, Вилнус, во 1920 година. Литванските католички свештеници (на полски со погрдни зборови наречени Литванки) го промовирале литванскиот јазик во еднакви услови со полскиот, кој на многу места бил наметнат врз локалното население од страна на полските црковни власти. Честопати се случувало парохијата да била населена со луѓе што зборувале литвански, но сепак тие ги знаеле своите молитви само на полски, бидејќи свештениците се обидувале да ги полонизираат. Евгениуш Ромер (1871–1943 година) забележал дека Литванската национална преродба била позитивна во некои аспекти, тој опишал некои ексцеси, кои честопати ги сметал за смешни, иако агресивни кон Полјаците и полската култура. На пример, литванските свештеници биле принудени да ги истераат од исповедалниците луѓето што сакале да се исповедаат на полски или одбивале да пеат полски песни што се пееле во тие цркви со векови за време на дополнителните служби, претпочитајќи го литванскиот јазик.

Антиполската пропаганда била спонзорирана од страна на владата; во меѓувоениот период, биле објавени карикатури и пропаганда во кои се напаѓале Полјаците и се прикажувале како криминалци или скитници.

#### Презимиња
Во меѓувоениот период, започнале дискусии за враќање на домородните литвански презимиња, наспроти германизацијата и славизација (што вклучувало и русификација и полонизација). Овие разговори резултирале со нацрт-закон за оваа цел, кој бил поднесен до Сејмот во 1939 година, но не бил прифатен како недоволно подготвен. Била формирана посебна комисија Комисија за релитванијализација на презимињата. Поради разговорите за ова прашање, иако законот не бил усвоен, многу Литванци ги прелитваниле своите имиња. Вообичаени пристапи биле да се отстрани словенскиот дел од наставката, на пр. „Кунчиус" од „Кунцевичиус" (еквивалентно на полскиот Кунцевич) или да се замени словенскиот суфикс со соодветниот литвански: Антанаитис од Антанавичиус (полски: Антонович).

## Современа Литванија
Во современа Литванија, која е независна од распадот на Советскиот Сојуз, литванизацијата не е официјална државна политика. Сепак, тоа го застапуваат групи како што е Вилнија, чии активности создаваат тензии во полско-литванските односи. Поранешниот министер за образование и наука на Литванија, Зигмас Зинкевичиус, изјавил дека полското малцинство што живее во регионот Вилнус било составено од „полонизирани Литванци“ кои „не се способни да разберат каде навистина припаѓаат“ и дека „должност на секој посветен Литванец“ била повторно да ги литвитизира. Литванизацијата ја промовирала соработката на полските и руските малцинства, кои ја поддржувале изборната акција на Полјаците во Литванија.

Законот за етнички малцинства, кој останал на сила до 2010 година, овозможил двојазична сигнализација во областите каде што имало „значителен број на малцинство со различен јазик“. По престанокот на важноста, на општинските власти во Шалчининаи и Вилнус им било наредено да ги отстранат двојазичните полско-литвански знаци, од кои повеќето биле поставени во периодот кога таквите знаци биле дозволени. Во 2013 година, регионалниот суд во Вилнус го казнил административниот директор на општина Шалчинина (каде што Полјаците сочинувале 77,8% од населението во 2011 година) со 30 евра за секој ден доцнење, а во јануари 2014 година му наложил да плати казна од над 12.500 евра. Љуцина Котловска од општина Вилнус била казнета со околу 1.738 евра. Двојазичните знаци, дури и оние што биле приватно купени и поставени на приватен имот, сега литванските власти ги сметаат за нелегални. Единствен исклучок бил предвиден за имињата на организациите на заедниците на националните малцинства и нивните информативни знаци. Според Советодавниот комитет на ЕУ, ова ги кршело обврските на Литванија според член 11 (3) од Рамковната конвенција за заштита на националните малцинства.

Една полско-литванска жена протестирала кога нејзиното презиме (Wardyn) било литванизирано во Vardyn. Во 2014 година, административниот директор на општина Шалчининај, Болеслав Дашкевич, бил казнет со околу 12.500 евра за неизвршување на судска одлука за отстранување на полските сообраќајни знаци. Полските и руските училишта штрајкуваle во септември 2015 година, организиран од Изборната акција на Полјаците во Литванија.

## Поврзано

* Етнографска Литванија
* Литванија
* Република Централна Литванија

## Белешки и наводи

Категорија:Културна асимилација
Категорија:Општествена историја на Литванија