Опсада на Мариупол

**Опсадата на Мариупол** — опсада која започнала на 24 февруари 2022 година и траела до 20 мај, како дел од руската инвазија на Украина. Во опсадата имало борби меѓу руските вооружени сили (заедно со Народната милиција на Донечката Народна Република) и украинските вооружени сили за контрола над градот Мариупол во југоисточна Украина. Во траење од речиси три месеци, опсадата завршила со победа на Русија и Народната милиција на Донечката Народна РепубликаДонечката Народна Република, бидејќи Украина ја изгубила контролата врз градот среде руската офанзива во источна Украина и офанзивата во јужна Украина; сите украински војници кои останале во градот се предале во Азовстал на 20 мај 2022 година, откако им било наредено да престанат со борбите.

Мариупол се наоѓа во украинската Донечка Област, а по опсадата, првично бил контролиран од Донечката Народна Република, поддржана од окупаторските руски трупи. Сепак, подоцна бил подложен на руска анексија на југоисточна Украина и останува под директна руска контрола од 2024 година.

За време на руската опсада, Црвениот крст ја опишал ситуацијата во Мариупол како „апокалиптична“, додека украинските власти ја обвиниле Русија за потикнување на голема хуманитарна криза во градот. Украинските власти објавиле дека биле убиени приближно 25.000 цивили  и дека најмалку 95% од градот бил уништен за време на борбите, првенствено од големите руски бомбардирања. Во официјалното соопштение, Обединетите нации ја потврдиле смртта на 1.348 цивили во Мариупол, но предупредиле дека вистинскиот биланс на загинати е веројатно илјадници поголем, истовремено известувајќи дека 90% од станбените згради во градот биле оштетени или целосно уништени.

Големите борбени операции во градот практично завршиле на 16 мај 2022 година, откако украинскиот Азовски полк се предадел во Железара и челичарница Азовстал. Некои западни извештаи ја опишале опсадата како пирова  или симболична  руска победа, а други забележуваат дека хуманитарното влијание на преземањето е „*катастрофа на угледот*“ за Русија. Сепак, загубата на градот претставува значаен пораз за Украина.

Врз основа на анализата на масовните гробници, Хјуман рајтс воч проценил дека најмалку 10.284 луѓе загинале во Мариупол од март 2022 до февруари 2023 година, но претпоставува дека тоа е недоволно пребројување.

## Позадина
Мариупол се смета за главен стратешки град и затоа бил цел на руските сили. Тој бил најголемиот град во делот на Донечката Област контролиран од Украина,   и исто така бил еден од најголемите градови во Украина каде се зборува руски. Мариупол бил главен индустриски центар, дом на заводот за Железо и челик Илич и Азовстал и најголемиот град на Азовското Море.

Контролата на неговото пристаниште на западниот брег на Азовското Море е од витално значење за економијата на Украина. За Русија, тоа би овозможило копнен пат до Крим и целосна контрола над морето, со што би го олеснило преминувањето на рускиот морски сообраќај.

Во 2014 година, по Револуцијата на достоинството, Мариупол бил зафатен од проруски протести против новата влада. Тензиите избиле во војната во Донбас на почетокот на мај, а за време на немирите, милициите на сепаратистичката и поддржана од Русија Донечка Народна Република (ДНР) ја презеле контролата врз градот и ги принудиле украинските трупи да го напуштат за време на првата битка за Мариупол. Меѓутоа, следниот месец, украинските сили го вратиле градот преку офанзива. Во август, ДНР и руските трупи го зазеле селото Новоазовск, 45 км источно од Мариупол во близина на руско-украинската граница.

Со заземањето на градот и обновувањето на силите, во септември Донечката Народна Република се обидела повторно да го заземе градот во втората битка за Мариупол. Борбите стигнале до источните предградија, но сепаратистите на крајот биле одбиени. Во октомври, тогашниот премиер на ДНР Александар Захарченко ветил дека ќе го врати градот. Мариупол тогаш бил неселективно бомбардиран со ракети во јануари 2015 година. Плашејќи се од идна трета офанзива во Мариупол, во февруари украинските сили извршиле ненадеен напад во Широкине, село кое се наоѓа на 11.&nbsp;км источно од Мариупол со цел да се протераат сепаратистичките сили од границите на градот и да се создаде тампон зона. Сепаратистите се повлекле од Широкине четири месеци подоцна. Судирот бил замрзнат кога бил потпишан договорот за прекин на огнот (Минск II) во 2015 година.

Во 2018 година повторно дошло до тензија во регионот околу Мариупол, бидејќи крајбрежната стража на руската Федерална служба за безбедност (ФСБ) пукала и заробила три брода на украинската морнарица откако тие се обиделе да преминат од Црното Море во Азовското Море преку Керчкиот Проток на пат кон пристаништето Мариупол. Инцидентот во Керчкиот Проток ги зголемил тензиите, а Украина накратко прогласила воена состојба поради стравувањата дека ќе избие војна меѓу двете земји.

Една од најинструменталните групи за повторно заземање и последователна одбрана на Мариупол бил Азовскиот баталјон, украинска доброволна милиција, контроверзна за нејзините неонацистички и ултранационалистички членови. До ноември 2014 година Азов бил интегриран во Националната гарда на Украина, со Мариупол како нејзино седиште. Бидејќи една од наведените цели на Владимир Путин за инвазијата била „денацификацијата“ на Украина, Мариупол претставувал важна идеолошка и симболична цел за руските сили.

Пред опсадата, околу 100.000 жители го напуштиле Мариупол, според заменик-градоначалникот на градот.

Пред да падне под руските сили, градот го бранеле украинските копнени сили, украинската поморска пешадија, Националната гарда на Украина (првенствено Азовскиот полк ), Територијалните одбранбени сили на Украина и нерегуларните сили.

## Напредување кон Мариупол

### Прелиминарно гранатирање и напредување на градот
На 24 февруари, денот кога започнала инвазијата, руската артилерија го бомбардирала градот, при што наводно биле повредени 26 лица.

Утрото на 25 февруари, руските сили напредувале од територијата на ДНР на исток кон Мариупол. Тие наишле на украински сили во близина на селото Павлопил, кои го одбиле рускиот напредок. Градоначалникот на Мариупол, Вадим Бојченко, изјавил дека 22 руски тенкови биле уништени во престрелката. Таа вечер, руската морнарица, потпирајќи се на можностите обезбедени од Црноморската флота, наводно започнала амфибиски напад на брегот на Азовското Море, 70 километри западно од Мариупол. Претставник на американската одбрана изјавил дека Русите можеби распоредиле илјадници маринци од овој поморски мостобран.

На 26 февруари, руските сили продолжиле да го бомбардираат Мариупол со артилерија. Подоцна, владата на Грција објавила дека десет етнички грчки цивили биле убиени во руските напади во Мариупол, шест во селото Сартана и четворица во селото Бухас.

Утрото на 27 февруари, градоначалникот Бојченко изјавил дека руска тенковска колона напредувала кон Мариупол од Донечката Народна Република, но овој напад бил одбиен од украинските сили, при што биле заробени шест руски војници. Подоцна истиот ден, 6-годишно девојче во Мариупол било убиено од руско гранатирање. Павло Кириленко, гувернер на Донечката област, изјавил дека борбите во Мариупол продолжиле во текот на ноќта на 27 февруари.

Во текот на целиот 28 февруари, градот останал под украинска контрола и покрај тоа што бил опколен од руски војници и постојано гранатиран. Струјата, гасот и интернет конекцијата до поголемиот дел од градот биле прекинати во текот на вечерта. Подоцна, според Радио Слободна Европа, рускиот генерал-мајор Андреј Суховецки бил убиен од украински снајперист во близина на Мариупол, но други извори потврдиле дека бил убиен за време на офанзивата во Киев.

### Опкружување
мини|Станбена зграда оштетена за време на гранатирање во Мариупол, 2 март 2022 година
На 1 март, Денис Пушилин, шефот на ДНР, објавил дека силите на ДНР речиси целосно го опколиле блискиот град Волноваха и дека наскоро ќе го сторат истото и со Мариупол. Руската артилерија подоцна го бомбардирала Мариупол, ранувајќи над 21 лице.

Градот бил целосно опколен на 2 март, по што опсадата се засилила. Руско гранатирање убило тинејџер и ранило уште двајца тинејџери кои играле фудбал надвор. Бојченко објавил дека градот страда од прекин на вода и имал огромни жртви. Тој исто така изјавил дека руските сили ги спречуваат цивилите да излезат.
мини|Руско бомбардирање на Мариупол, 3 март 2022 година
мини|Чад од многу згради среде масовното руско бомбардирање во Мариупол, 3 март 2022 година
Подоцна, на 2 март, руската артилерија го нападнала густо населениот кварт на Мариупол, гранатирајќи го речиси 15 часа. Како резултат на тоа, населбата била масовно оштетена, а заменик-градоначалникот Сергиј Орлов изјавил дека „мнајмалку стотици луѓе се мртви“.

Утрото на 3 март, градот повторно бил гранатиран од руските трупи. Едуард Басурин, портпаролот на милицијата на  ДНР, официјално ги повикал опколените украински сили во Мариупол да се предадат или да се соочат со „целни удари“. Портпаролот на руското Министерство за одбрана Игор Конашенков известил дека силите на ДНР ја зацвртиле опсадата и дека биле заземени три блиски населби.

На 4 март, Бојченко изјавил дека залихите на градот се при крај и повикак на хуманитарен коридор за евакуација и украинско воено засилување. Тој, исто така, изјавик дека руските БМ-21 Град ги гранатираат болниците во градот и дека жителите на Мариупол повеќе немаат топлина, вода или струја. Подоцна истиот ден, бил предложен привремен прекин на огнот за регионот на Мариупол со цел да им се овозможи на граѓаните да се евакуираат.

На 5 март, украинската влада ја објавила својата желба да евакуира 200.000 цивили од Мариупол. Меѓународниот комитет на Црвениот крст (МКЦК) објавил дека ќе дејствува како гарант за нов прекин на огнот за да се овозможи оваа евакуација. Црвениот крст ја опишал ситуацијата во Мариупол како „*исклучително страшна*“. По тридневно гранатирање, бил најавен прекин на огнот кој требало да важи од 11 до 16 часот. Цивилите почнале да се евакуираат од Мариупол по хуманитарниот коридор до градот Запорожје. Додека цивилите влегувале во коридорот за евакуација, руските сили продолжиле со гранатирање на градот, принудувајќи ги евакуираните да се вратат назад.

Украинските власти подоцна известиле дека руските сили не го почитувале примирјето и продолжиле да го гранатираат градот. Руските власти ги обвиниле украинските сили дека не дозволуваат цивилите да се евакуираат кон Русија. Донечката Народна Република објавила дека само 17 цивили биле евакуирани од Мариупол.

На 6 март, Црвениот крст објавил дека вториот обид за евакуација на цивили од Мариупол повторно не успеал. Антон Херашченко, украински функционер, изјавил дека вториот обид за хуманитарен коридор за цивили во Мариупол завршил со руско бомбардирање. Црвениот крст известил дека во Мариупол имало „*погубни сцени на човечко страдање*“. Подоцна утрото, Ина Совсун, украински пратеник во парламентот, изјавила дека цевководот за гориво што го снабдува Мариупол бил оштетен од руските сили, оставајќи повеќе од 700.000 луѓе без топлина и сугерирала дека луѓето може да се замрзнат до смрт, бидејќи температурата во тоа време често паѓала под . Бомбардирањето ја погодило и последната функционална мобилна кула во градот.

На 7 март, директорот за операции на Меѓународниот комитет на Црвениот крст (МКЦК) изјавил дека договорите за хуманитарен коридор биле направени само во принцип, без прецизност потребна за имплементација, и изјавил дека се потребни рути, време и дали може да се внесе стока во градот. Тимот на МКЦК открил дека еден од предложените коридорски патишта е миниран, а МКЦК ги олеснува разговорите меѓу руските и украинските сили.

На 8 март бил направен уште еден обид за евакуација на цивили, но украинската влада ја обвинила Русија дека повторно го прекршила примирјето со бомбардирање на коридорот за евакуација.

На 9 март, Асошиејтед прес објавил дека голем број украински цивили и војници биле закопани од градските работници во масовна гробница на една од гробиштата во градот. Руски гранатирања ги погодиле гробиштата претходниот ден, прекинувајќи ги погребите и оштетувајќи ѕид. Подоцна, друг обид за прекин на огнот пропаднал откако Орлов објавил дека руски војници отвориле оган врз градежните работници и местата за евакуација. Орлов го опишал недостигот на снабдување во градот како толку тежок што жителите го топеле снегот за да добијат вода. Подоцна истиот ден, градскиот совет на Мариупол издал соопштение дека руски воздушен напад извршил удар и уништил породилно одделение и детска болница. Украинските власти соопштиле дека загинале тројца цивили, а најмалку 17 биле ранети.

## Урбанистички напредок

### Руско влегување во градот
мини|Улиците во Мариупол, 12 март 2022 година
Украинската војска на 12 март изјавила дека руските сили ја зазеле источната периферија на Мариупол. Подоцна, конвој со возила од 82 етнички Грци можел да го напушти градот преку хуманитарен коридор.

На 13 март, Бојченко изјавил дека руските сили го бомбардирале градот најмалку 22 пати во претходните 24 часа, со сто бомби, и додал дека последните резерви на храна и вода во градот биле исцрпени. Украинското Министерство за внатрешни работи соопштило дека Националната гарда на Украина во текот на денот со артилериски напади оштетила неколку руски оклопни возила. Исмаил Хаџиоглу, началникот на локалната џамија Султан Сулејман, изјавил дека 86 турски граѓани во градот чекаат евакуација од турската влада.

На повеќе од 160 автомобили има било дозволено да го напуштат градот на 14 март во 13:00 часот по локално време, прва евакуација дозволена за време на опсадата. Руското Министерство за одбрана соопштило дека 450 тони хуманитарна помош биле донесени во градот откако руските сили ја освоиле периферијата. Украинските воени претставници подоцна убиле 150 руски војници и уништиле 10 руски возила.
мини|Бегалци во Мариупол, 12 март 2022 година
Истиот ден, Рамзан Кадиров, шефот на Чеченија, изјавил дека чеченските војници учествувале во опсадата и накратко влегле во Мариупол пред да се повлечат. Кадиров, исто така, изјавил дека Адам Делимханов, близок сојузник и член на Државната дума, бил командант на чеченските сили во Мариупол. Погребот на капетанот Алексеј Глушчак од ГРУ бил одржан во Тјумењ, а било откриено дека тој починал во близина на Мариупол, најверојатно во раните фази на опсадата.

На 15 март, на околу 4.000 возила со околу 20.000 цивили им било дозволено да го напуштат градот.

Украинскиот владин претставник Антон Херашченко изјавил дека рускиот генерал-мајор Олег Митјаев, командант на 150-та моторизирана дивизија, бил убиен кога руските сили се обиделе да упаднат во градот. Донечкиот регионален драмски театар, кој засолнувал стотици цивили, бил погоден од руски воздушен напад на 16 март и уништен. Павло Кириленко, гувернерот на Донечката област, подоцна изјавил дека руските сили го нападнале и базенот Нептун.

На 18 март, силите на ДНР соопштиле дека го зазеле аеродромот во Мариупол од украинските сили. Судирите подоцна стигнале до центарот на градот, според градоначалникот  и на 19 март, руските и украинските сили започнале борби во фабриката за челик Азовстал. Истиот ден, претседателот Володимир Зеленски им доделил на полковникот Володимир Барањук и мајорот Денис Прокопенко, водачи на одбраната во Мариупол, орден „Херој на Украина“, највисоката воена награда во земјата. За тоа време, додека се обидувал да ги пренесе убиените и ранетите во болницата во Азовстал, мајорот Микита Надточи, командант на вториот баталјон на Азовскиот полк, бил ранет во руски воздушен напад.
мини|Руски тенк уништен од украинските војници во Мариупол
мини|Украински војници напаѓаат руски тенк во Мариупол
На 20 март, градскиот совет на Мариупол тврдел дека руските сили насилно прогониле „неколку илјади“ луѓе во кампови и оддалечени градови во Русија во текот на претходната недела. Русија го негирала обвинението. Истиот ден, зградата на уметничкото училиште, во која биле засолнети околу 400 луѓе, била уништена во руско бомбардирање. Градскиот совет на Мариупол го објавил соопштението преку услугата за инстант пораки Телеграм, истакнувајќи дека многу од оние кои се засолнуваат во училиштето се жени, деца и постари лица. Сепак, Петро Андриушченко, советник на градоначалникот на Мариупол, изразил загриженост дека нема точна бројка за тоа колку луѓе го користат училиштето како засолниште. Немало и информации за жртви.

Наредбата од Министерството за одбрана на Русија да се предаде, да го остави оружјето и да се евакуира градот била поднесена на 20 март, барајќи писмен одговор до 02:00 часот следниот ден. Ултиматумот го отфрлиле украинската влада и градоначалникот на Мариупол. До тој момент, еден од командантите на украинскиот баталјон во градот опишал како „*бомби паѓаат на секои 10 минути*“.
мини|Гранатирана станбена зграда во Мариупол, 23 март 2022 година
На 21 март, била извршена првата евакуација со хеликоптер од Азовстал бидејќи биле евакуирани осум или девет тешко ранети војници, вклучувајќи го и ранетиот мајор Надточи. Два украински хеликоптери Мил Ми-8 полетале во Азовстал како дел од Операцијата „Воздушен коридор“, носејќи тим на специјални сили со сандаци со ракети Стинџер и Џавелин, како и сателитски интернет систем. „Операцијата Воздушен коридор“ траела до 7 април, кога бил соборен еден хеликоптер, по што следело соборување на вториот хеликоптер кој бил испратен како дел од спасувачките напори за потрага по преживеани од првото соборување. Четворицата припадници на специјалните сили на вториот хеликоптер загинале, заедно со екипажот на хеликоптерот. Украина тврдела дека 85 тешко ранети војници биле евакуирани како дел од „Операцијата Воздушен коридор“ за време на седум мисии во постројката Азовстал за снабдување или доставување засилување со помош на околу 16 Ми-8, во парови или четири, од кои два биле соборени, заедно со спасувачкиот хеликоптер, според Кирило Буданов.

За разлика од тоа, украинскиот претседател Зеленски изјавил дека 90% од пилотите на хеликоптери испратени во Мариупол за време на опсадата за да ги надополнат украинските сили и да ги евакуираат ранетите, биле изгубени поради руската воздушна одбрана. Според Русија, еден украински хеликоптер Мил Ми-8 бил соборен на 28 март, додека се движел кон Мариупол за да ги евакуира водачите на Азовскиот полк. Покрај тоа, Русија објавила дека нејзините сили собориле уште два украински Ми-8 на 5 април, додека тие уште еднаш се обидувале да ги евакуираат командантите на Азов. *[[Тајмс]]* подоцна објавил, по интервјуирањето на украинските учесници, дека од 21 март до 11 мај, 15 хеликоптери и 45 авионски екипаж извршиле речиси 30 обиди за спасувачки мисии кои доставувале муниција, опрема, лекови и евакуирале ранети, при што 6 летови биле успешни и 3 хеликоптери биле соборени со 23 загинати во една несреќа.

На 23 март, месните власти, вклучително и градоначалникот, го напуштиле градот поради влошената ситуација. Следниот ден, руските сили влегле во центарот на Мариупол, освојувајќи ја православната црква Посредство на Богородица. Градската администрација тврдела дека Русите се обидувале да ги деморализираат жителите со јавно кажани тврдења за руски победи, вклучително и изјави дека Одеса е заробена.

Вадим Бојченко на 27 март изјавил дека додека Мариупол сè уште бил под украинска контрола, руските сили влегле длабоко во градот и дека на населението во градот му била потребна „*целосна евакуација*“. До тој момент, украинските војници останале без храна и чиста вода за пиење, а еден аналитичар верувал дека украинските сили нема да можат да се борат повеќе од неколку дена. Сепак, украинските офицери одбиле да се евакуираат од градот, бидејќи не сакале да ги напуштат ранетите и загинатите војници и цивили. Бил уништен и компјутерскиот музеј „Club 8bit“.

На 28 март, градоначалникот Вадим Бојченко изјавил дека „*денес сме во рацете на окупаторите*“ во телевизиско интервју, и портпаролот на канцеларијата на градоначалникот на Мариупол објавил дека „*речиси 5.000 луѓе*“ биле убиени во градот од почетокот на опсадата. Украинската влада проценила дека „од 20.000 до 30.000“ жители на Мариупол биле насилно испратени  во кампови во Русија под руска воена контрола. Во текот на денот, руските сили ја зазеле административната зграда во северниот округ Калмиуски  и воениот штаб на Азовскиот полк. Следниот ден, било објавено дека руските сили најверојатно ги поделиле украинските трупи во градот на два дела, а можеби дури и на три.

На 2 април, руските сили ја зазеле зградата на СБУ во центарот на Мариупол, по што немало повеќе информации за борби во областа. На 4 април, еден украински баталјон се предал, при што руските официјални лица изјавиле дека два дена подоцна заробиле 267 украински маринци од 503-от баталјон на украинските поморски сили. Поради предавањето, биле прекинати линиите меѓу украинската 36-та одделна поморска бригада и Азовскиот полк. На 7 април, ДНР објавила дека центарот на Мариупол бил исчистен од украинските сили.

Во меѓувреме, руските трупи започнале напредување од југозапад на 1 април, оставајќи ја украинската војска во делумна контрола на областа околу пристаништето во југозападниот дел на Мариупол до 7 април. На 4 април, ракета на руската морнарица погодила товарен брод со знаме на Доминика со седиште во Малта, што резултирало со пожар на бродот. Покрај тоа, на 7 април, руските сили зазеле мост што водел до фабриката за челик Азовстал. Следниот ден, руските трупи го зазеле јужниот дел на пристаништето во Мариупол.

На 10 април, руските сили го зазеле рибарското пристаниште, одвојувајќи ги украинските војници во пристаништето од оние во фабриката за челик Азовстал во два дела, додека можниот трет бил центриран на фабриката за челик Илич на север. Следниот ден, силите на ДНР тврделе дека зазеле 80% од Мариупол. Местните украински сили очекувале градот наскоро да падне, бидејќи им снемувало муниција, а аналитичарите од Институтот за проучување на војната верувале дека Мариупол ќе падне за една недела.

### Завршни борби
На 11 април, руските медиуми објавиле дека 160 украински војници од 36-та одделна поморска бригада биле заробени со нивната опрема.

Во текот на ноќта помеѓу 11 и 12 април, Барањук ја предводел 36-та одделна поморска бригада во обид да излезе од руското опкружување во фабриката за челик Илич на север. Откако биле забележани, тие се разделиле во помали групи, при што некои од нив успеале да се поврзат со борците на Азовскиот полк во фабриката Азовстал на југоисток. Голем број украински војници или биле убиени или биле заробени за време на пробивањето. Судбината на Барањук првично останала непозната. Подоцна, ДНР тврдела дека го идентификувала телото на Барањук откако нивните специјални сили го блокирале украинскиот пробив. Сепак, на 8 мај, Барањук се појавил жив во интервју за РТ, заедно со началникот на штабот на 36-та бригада, Дмитро Кормијанков. Тие биле фатени за време на обидот за пробивање.

Отприлика во исто време на 11 април, 16 членови од одредот на тенковскиот баталјон на 17-та тенковска бригада, кои вршеле операции за поддршка на 36-та бригада, не го следеле планот на Барањук и наместо тоа ја пробиле опсадата. За пренос користеле два тенкови, противвоздушни пушки и автомобили, а откако избувнале продолжиле пеш 175&nbsp;км до пристигнување на пријателските украински позиции. За да ги доведе своите луѓе на безбедно, командантот на единицата, потполковник Олег Груѕевич, бил награден со медалот Херој на Украина.

На 12 април, Ејден Аслин, Британец кој се борел со украинските маринци, пријавил дека неговата единица ќе се предаде бидејќи им снемала муниција, храна и други резерви. Потоа, во вечерните часови, Русија изјавила дека 1.026 маринци од 36-та одделна морска бригада се предале во фабриката за челик Илич, вклучувајќи 162 офицери и 400 ранети борци. Подоцна, Русија соопштила дека заробила дополнителни 134 украински војници, со што вкупниот број на затвореници достигнал 1.160. Украина потврдила дека речиси 1.000 маринци биле заробени, вклучувајќи ги и ранетите и оние кои останале во фабриката Илич. На 13 април, руските сили ја обезбедиле фабриката Илич, намалувајќи го бројот на неосвоени места во Мариупол на две, додека Русија исто така објавила дека ја презела целосната контрола над трговското пристаниште на Мариупол, што било потврдено три дена подоцна. Командантот на Азовскиот полк, Прокопенко, ги критикувал војниците кои се предале, а истовремено ги пофалил оние што успеале да се поврзат со неговата единица. Прокопенко, како и украинскиот разузнавач Илија Самоиленко, исто така, го обвиниле Барањук за големите загуби нанесени на украинските сили, наведувајќи дека неговите акции биле некоординирани. Според Прокопенко, обидот за пробивање на Барањук бил направен без предупредување до другите единици и правецот на нападот не бил претходно договорен, додека Самоиленко го нарекол Барањук „*кукавица*“, наведувајќи дека се обидел да побегне од градот, „*земајќи со себе луѓе, тенкови и муниција*“.

Украинскиот воен експерт Олег Жданов тврдел дека до тој момент руската 810-тата поморска пешадиска бригада, првично испратена од Феодосија, претрпела исклучително тешки загуби за време на опсадата, до степен што била „*уништена двапати*“.

## Отпор во фабриката за челик Азовстал

### Повлекување во Азовстал
мини|Челичарницата „Азовстал“ во 2014 година
мини|Опсадата на Мариупол на 15 април 2022 година
На 15 април, украинскиот воен командант упатил молба да дојде воено засилување и да ја „*разбие опсадата*“ на Мариупол. Тој исто така изјавил дека „*ситуацијата е критична, а борбите се жестоки*“, но дека испраќањето засилување и пробивањето на опсадата „*може да се направи и тоа мора да се направи што е можно поскоро*“. Истиот ден, портпаролот на украинското Министерство за одбрана, Олександер Мотузијаник, објавил дека Русија почнала да користи бомбардери со долг дострел Ту-22М3 за да напаѓа цели во Мариупол. Челичарницата Азовстал, срцето на еден од преостанатите џебови на отпорот, била добро одбранета и опишана како „*градска тврдина*“, бидејќи фабриката за челик претставувала огромен комплекс што го отежнувало лоцирањето на украинските сили и имало работилници кои тешко се уништувале од воздух. Дополнително, комплексот содржел систем од подземни тунели, што би го направило предизвикот за расчистувањето на целиот комплекс. Во текот на денот, руските сили ја зазеле базата на 12-та оперативна бригада на украинската национална гарда, во западен Мариупол.

На 16 април, трупите на ДНР зазеле полициска станица во близина на плажата на Мариупол и било потврдено дека руските сили го зазеле Центарот за контрола на сообраќајот на бродовите на пристаништето. Неколку дена по заземањето на пристаништето, на 20 април, офицер на украински маринци тврдел дека силите на маринците и оние од фабриката Азовстал извршиле операција за евакуација на околу 500 припадници на украинската гранична стража и Националната полиција од пристаништето, бидејќи им снемало муниција. Според офицерот, украинските сили од Азовстал направиле оклопен пробив до пристаништето и обезбедиле покривен оган, додека 500-те опколени војници се повлекле во постројката Азовстал. Потоа, Русија објавила дека сите урбани области на градот биле исчистени, тврдејќи дека украинските сили останале само во фабриката за челик Азовстал. Сепак, било објавено дека борбите продолжиле во близина на улицата Флоскаја во западниот Приморски Округ.

На 18 април, се проценува дека 95% од градот биле уништени во борбите. Украинските војници го игнорирале рускиот ултиматум да се предадат, решавајќи да се борат до крај. Русија се заканила дека ќе ги „уништи“ оние кои продолжиле да се борат. Воен експерт проценил дека до тој момент би можело да има од 500 до 800 украински војници кои се држат во градот, додека руските власти процениле дека 2.500 украински војници и 400 странски доброволци се држат во фабриката Азовстал.

### Опсада на Азовстал
На 20 април, руските и силите на ДНР направиле мал напредок на периферијата на фабриката Азовстал. Истиот ден Украина ја обвинила Русија за бомбардирање на болница во која биле засолнети 300 луѓе. Серги Тарута, поранешен гувернер на регионот Донецк и роден во Мариупол, изјавил дека 300 луѓе, вклучително и ранети војници и цивили со деца, биле засолнети во болницата. На 21 април, рускиот претседател Владимир Путин им наредил на руските трупи да не напаѓаат во фабриката за челик Азовстал, туку да ја блокираат додека на украинските сили не им снема залихи. Тој, исто така, објавил дека „*Завршувањето на борбената работа за ослободување на Мариупол претставува успех*“, додека еден украински функционер ги отфрлил коментарите на Путин, велејќи дека изборот на Русија да спроведе блокада поради упадот во фабриката за челик значи дека Русија ја признала нивната неспособност физички да го заземе Мариупол. Генералот Сер Ричард Баронс, поранешен командант на Здружената команда на Обединетото Кралство, оценил дека битката за централата повеќе не е „*навистина релевантна*“ во однос на контролата на градот и неговите патишта, бидејќи Русија и Крим веќе биле поврзани. Според неговото мислење, поразувањето на украинските сили во централата би било „*навистина тешко*“ за руските трупи без „*огромни трошоци за двете страни*“. И покрај нарачаната блокада, руските сили напредувале на 20 метри на некои од украинските позиции.

На 22 април, западниот округ Приморски се сметал дека е исчистен од руските сили, без повеќе извештаи за борби, при што сите преостанати украински сили биле опколени во фабриката за челик Азовстал. Стотици цивили, исто така, нашле засолниште во фабриката. На 23 април, според Украина, воздушните напади и очигледниот копнен напад повторно започнале врз челичарницата Азовстал. Советникот на украинскиот претседател изјавил дека: „*Непријателот се обидува да го задуши конечниот отпор на бранителите на Мариупол во областа Азовстал*“. Сепак, ова не можело да се потврди независно. Шефот на украинската безбедност Олексеј Данилов тврдел дека ноќе, хеликоптер го снабдувал Азовстал. Истиот ден било објавено дека Русија ги прераспоредува силите од Мариупол на други фронтови во источна Украина, при што Русија наводно прераспоредила 12 единици од Мариупол. Следниот ден, руските сили продолжиле со бомбардирањето на украинските позиции во фабриката за челик Азовстал, со извештаи дека руските сили можеби планирале нов напад врз објектот. Во меѓувреме, украинските резерви на муниција се намалувале, додека храната и водата биле при крај. Во текот на ноќта меѓу 27 и 28 април, наводно биле извршени најтешките воздушни напади врз Азовстал, со повеќе од 50 напади од авиони Ту-22М3, Су-25 и Су-24 кои го погодиле објектот, според Украина. Украина тврдела дека била погодена воена теренска болница, при што бројот на ранети се зголемил од 170 пред нападот на повеќе од 600 по бомбардирањето.

### Евакуација на цивили
[мини| Автобуси на Меѓународниот комитет на Црвениот Крст (МКЦК) се подготвуваат за евакуација на 8 мај 2022 година до [Запорожје]]
На 30 април, Обединетите нации и Меѓународниот комитет на Црвениот крст (МКЦК) започнале со евакуација преку хуманитарен коридор. Овој коридор бил направен по патувањето на генералниот секретар на Обединетите нации Антонио Гутереш во Москва претходната недела, каде што тој лично посредувал за договор. На 30 април, 20 цивили ја напуштиле фабриката за челик Азовстал, додека руските медиуми тврделе дека бројката е 25. Во тек биле разговори за ослободување на преостанатите околу 1.000 цивили. Најмалку две од сопругите на членовите на Азовскиот полк повикале на истовремена евакуација на околу 2.000 сили кои ќе останат по евакуацијата на цивилите, истакнувајќи ја загриженоста за третман како заробеници од страна на Русите и недостатокот на медицински и прехранбени резерви.

На 2 мај, околу 100 цивили биле пријавени дека биле евакуирани. Руските авиони, според американското Министерство за одбрана, користеле гравитациски бомби во Мариупол. Исто така, било објавено дека руските копнени сили се повлекуваат од градот, веројатно за да ги зацврстат своите позиции на друго место во Донбас, каде што Русија спроведувала офанзива од големи размери. Според еден функционер на американското Министерство за одбрана: „*Во голема мера напорите околу Мариупол за Русите сега се во доменот на воздушните напади*“. На 3 мај, руските сили во Мариупол повторно ги започнале своите напади врз Азовстал. Тие започнале напад врз фабриката за челик во она што било наречено „*тешки крвави битки*“. Следниот ден било објавено дека Русите упаднале во фабриката. Украинскиот политичар Дејвид Арахамија изјавил: „*Обидите за упад во централата продолжуваат втор ден. Руските трупи веќе се на територијата на Азовстал*“. На 5 мај, на околу 300 цивили им било дозволено да заминат поради тоа што Русија отворила хуманитарни коридори. Овие коридори работеле од 8 до 18 часот. Украинските сили го обвиниле рускиот успех на електричар кој им дал информации на руските сили за мрежата на подземните тунели, тврдејќи: „*Вчера, Русите почнаа да ги напаѓаат овие тунели, користејќи ги информациите што ги добиле од предавникот*“.

На 5 мај, медиумот *Телеграф* објавил дека Русија го засилила бомбардирањето на бункерите на фабриката за челик со употреба на термобарски бомби за да го зголеми уништувањето на распоредената огнена моќ против преостанатите украински војници кои изгубиле секаков контакт со владата во Киев; во својата последна комуникација, Зеленски го овластил командантот на опколената фабрика за челик да се предаде по потреба под притисок на зголемените руски напади.

На 6 мај, според Обединетите нации, вкупно околу 500 цивили биле евакуирани. Азовскиот полк објавил дека еден борец загинал и шестмина биле ранети додека помагал во евакуацијата на цивилите. На 7 мај, украинската влада објавила дека сите преостанати жени, деца и стари лица кои биле во фабриката за челик Азовстал биле евакуирани.

### Украинско предавање
мини|Бомбардирање на Азовстал, мај 2022 година
На 8 мај, командантот на 36-та одделна поморска бригада, Сергиј Волински, побарал „*виша сила да најде начин да го открие нашето спасување*“. Што се однесувало до нивните моментални услови, „*Се чувствувам како да сум слетал во пеколно реално шоу во кое ние војниците се бориме за нашите животи и целиот свет ја гледа оваа интересна епизода. Болка, страдање, глад, беда, солзи, стравови, смрт. Сето тоа е реално*“. Претседателот Зеленски ветил дека „*работиме на евакуација на нашата војска*“.

На 9 мај, Донечката Народна Република одржала парада за Денот на победата во Мариупол. На настанот учествувал лидерот на Републиката Денис Пушилин. Во исто време, во близина на Мариупол се одржал состанок на кој учествувале руски воени претставници и украински команданти од Азовстал, меѓу кои и мајорот Прокопенко, кои биле донесени на местото на состанокот со руски оклопни возила од Азовстал. На средбата биле договорени условите за предавање на Украинците.

На 10 мај, украинските власти најавиле дека над 1.000 украински војници, од кои стотици биле ранети, останале заробени во челичарницата Азовстал.

Институтот за проучување на војна (ИПВ) забележал недостаток на руска копнена офанзива на 12 мај, но забележал дека руските сили најверојатно го обезбедиле автопатот М14 следниот ден.
десно|мини| Руски војници со украински затвореници по падот на Азовстал, мај 2022 година
На 16 мај, Александар Ходаковски, командант на бригадата на ДНР стационирана во близина на Азовстал, изјавил дека група од девет војници излегла од фабриката за да преговара под бело знаме. Истиот ден, украинскиот Генералштаб објавил дека гарнизонот Мариупол ја „*исполнил својата борбена мисија*“ и дека започнала „*евакуацијата*“ од фабриката за челик Азовстал. Војската соопштила дека 264 војници, од кои 53 тешко ранети, биле префрлени со автобуси во областите контролирани од руските сили. Командантот на Азовскиот полк Денис Прокопенко направил објава на социјалните мрежи во која се кажал: „*Со цел да се спасат животи, целиот гарнизон Мариупол ја спроведува одобрената одлука на Врховната воена команда и се надева на поддршка од украинскиот народ*“. Ранетите украински војници од фабриката Азовстал биле однесени на лекување во градот Новоазовск, контролиран од ДНР. Евакуацијата на ранетите војници била проследена во следните денови со предавање на остатокот од гарнизонот. Украинскиот заменик министер за одбрана Хана Малијар изјавила: „*Благодарение на бранителите на Мариупол, Украина доби критично важно време да формира резерви и да ги прегрупира силите и да добие помош од партнерите. И тие ги исполнија сите свои задачи. Но, невозможно е да се деблокира Азовстал со воени средства*“.

Рускиот прес-секретар Дмитриј Песков изјавил дека рускиот претседател Владимир Путин гарантирал дека борците кои се предале ќе бидат третирани „*во согласност со меѓународните стандарди*“, додека претседателот Зеленски во обраќањето изјавил дека „*работата за враќање на момчињата дома продолжува, а на оваа работа и треба деликатес – и време*“. Некои истакнати руски пратеници ја повикале владата да негира размена на затвореници за членовите на Азовскиот полк. МКЦК ги регистрирал предадените војници како воени заробеници на барање на двете страни, собирајќи информации за контакт со нивните семејства.

На 18 мај, руската артилерија и авиони уште еднаш ги бомбардирала преостанатите бранители на Азовстал. Раководството на ДНР тврдело дека местните високи украински команданти сè уште не се предале. Според руски извори, последните бранители се предале на 20 мај, меѓу кои и потполковник Прокопенко, мајорот Волински и капетанот Свјатослав Паламар, заменик командант на Азовскиот полк. Руското Министерство за одбрана тврдело дека вкупно 2.439 затвореници биле фатени во Азовстал помеѓу 16 и 20 мај, и дека фабриката за челик веќе е под контрола на руските сили и силите на ДНР.

## Последици

### Уривање на згради и русификација на градот
На 18 мај, Денис Пушилин објавил дека Азовстал ќе биде урнат од Донечката Народна Република, а Мариупол ќе биде претворен во туристички град.  На 26 мај, Русија повторно го отворил пристаништето Мариупол за комерцијални бродови по отстранувањето на мините.

Во месеците откако ја презеле контролата врз градот, руските власти урнале многу оштетени згради, а понекогаш дури и ги извлекувале останатите жители. Биле изградени и некои нови куќи. Асошиејтед прес го опишал овој тековен процес како обид да се „*искоренат сите остатоци од Украина*“ и да се прикријат „*доказите за воените злосторства*“. Местните училишта започнале да ја користат руската наставна програма, телевизиските и радио емитуваните на руски јазик и многу имиња на улици биле заменети со нивните имиња од советскиот период.

### Последни украински чувари и воени заробеници
Руските блогери на Телеграм споделиле видео, наводно, на кое се гледа како руски војници напаѓаат некои преостанати украински засолништа во Азовстал на 22 мај. Шефот на ДНР Денис Пушилин тврдел дека некои украински засолништа биле откриени и окупирани во областа на фабриката Азовстал.

Во експлозија во затворот Оленивка на 29 јули 2022 година, загинале 53 украински воени затвореници од Мариупол, а 75 биле ранети. И украинските и руските власти меѓусебно се обвиниле за нападот на затворот. Од 30 јули не постоела независна потврда за тоа што се случило.

На 21 септември 2022 година, 215 украински воени затвореници од Мариупол биле ослободени преку размена на затвореници. Според договорот, командантот на украинскиот Азовски полк Денис Прокопенко и четворица други високи украински команданти од опсадата на Азовстал требало да останат во Турција до крајот на војната.

### Улогата на градската власт
Градоначалникот на Мариупол Вадим Бојченко бил принуден да го напушти Мариупол на 27 февруари на инсистирање на украинските специјални служби кои изјавиле дека руските диверзантски групи сакале да го фатат.

Првиот заменик градоначалник Михаило Кохут останал во Мариупол, во име на Бојченко, кој бил одговорен за насоката на комуналната работа и одбраната на градот. Според шефот на патролната полиција на Мариупол, Михаило Вершинин, Кохут помогнал во одбраната на градот од руските напаѓачи и ги координирал акциите на јавните комунални претпријатија под интензивно гранатирање. Кохут го одржал својот последен состанок со комуналните претпријатија на 19 март, во тоа време во градот се воделе улични борби. Последниот шеф на јавните служби го напуштил градот на 24 март.

### Тврдење за појава на колера
Украинскиот парламент на 30 април 2022 година изјавил дека условите за живеење во градот биле намалени на „*средновековни*“ нивоа и дека поголемиот дел од градската санитарна и здравствена инфраструктура била уништена, што потенцијално ги изложило граѓаните на градот во ризик од болести. Кон крајот на април, градскиот совет на Мариупол повикал на евакуација на 100.000 жители, предупредувајќи на „*смртоносните епидемии*“ во градот.

На 28 април 2022 година, Роспотребнадзор издал резолуција од 40 параграфи со која се повикува на преземање дополнителни мерки во однос на водата за пиење и отпадна вода, особено на местата кои станале места за украински бегалци (конкретно Белгород, Област Брјанск, Курск, Ростов и Воронеж), како и давање информации на граѓаните дека украинските бегалци во Русија ќе бидат тестирани за колера.

На 17 мај 2022 година, Светската здравствена организација предупредила на можноста од појава на колера во Украина, при што Регионалниот директор на СЗО за Европа Ханс Клуге изјавил дека: „*Загрижени сме поради потенцијалната епидемија на колера во окупираните области каде што водоводната и санитарната инфраструктура е оштетена или уништена*“. Ваквата загриженост ја повторила и менаџерката на СЗО за инциденти во Украина, Дорит Ницан, која пријавила „мочуришта“ со отпадна вода на улиците на Мариупол и тврдела дека постојат случаи на мешање на канализација и вода за пиење во градот.

На 6 јуни 2022 година, заменик-министерот за здравство на Украина, Игор Кузин, предупредил од потенцијална епидемија на колера во градот; велејќи дека сите предуслови за избувнување биле веќе присутни. Покрај Мариупол, украинските оперативни сили тестирале почва и вода за пиење во Киев, Житомир, Чернигов и Сумската област. Набргу по неговата објава, руските окупациони власти вовеле карантин во градот.

Градоначалникот Бојченко на 11-ти јуни изјавил дека во градот имало колера бидејќи санитарните системи биле срушени и трупови скапувале по улиците.

Медицинските власти во Украина и Русија предупредиле дека колерата можела да се прошири надвор од Мариупол, при што руските владини претставници во областите што граничат со Украина формирале лаборатории за лекување на колера. Украинскиот епидемиолог Лудмила Мухарска предупредила дека епидемијата може да се прошири низ остатокот од Донбас и дека се можни епидемии на цревни инфекции, дизентерија, салмонелоза и хепатит А и Е. Други епидемиолози изјавиле дека поради ротациите на руските војници кои се борат во Украина и депортацијата на Украинците во филтрационите логори во Русија, ширењето на епидемијата на колера во Русија станало неизбежно.

### Украински ракетни напади
Во мај 2023 година, украинската војска започнала со ракетни напади со долг дострел врз руските позиции во Мариупол, кои почнале да го претвораат градот и околните села во воено-логистички центар. На 26 мај, Украинците тврделе дека убиле 250 руски војници во напад на челичарницата Азовстал, а уште 200 биле убиени претходната недела. На 29 мај, Украинците тврделе дека повторно го погодиле Мариупол, овој пат погодувајќи го Здравствениот центар на Јалта, при што 650 руски војници биле сместени таму. Тие тврделе и дека убиле 100 Руси, а раниле над 400 во нападот.

## Жртви

### Воени жртви
Русија соопштила дека повеќе од 4.000 украински војници загинале до почетокот на опсадата на постројката Азовстал во средината на април и дека телата на уште 152 украински војници биле пронајдени во нефункционален камион-ладилник во Азовстал по опсадата на објектот. Под нив биле пронајдени експлозиви способни да ги уништат телата. Било изјавено дека телата ќе и бидат предадени на Украина. До 12 јуни, Русија ги вратила телата на околу 220 загинати украински војници, од кои сите се бореле во челичарницата Азовстал, додека „*исто толку тела*“ сè уште останале во Мариупол. Третина од нив биле војници од единицата Азов. Потоа, биле вратени уште 145 тела на убиените во Мариупол. Од март 2024 година, украинските некролози ги запишале имињата на 798 украински војници убиени за време на опсадата. Првично, Државното биро за истраги одлучило да ја затвори постапката против 277 војници од 501-от посебен поморски пешадиски баталјон поради сомневање дека дезертирале. Меѓутоа, подоцна откриле дека командантите на баталјонот пребегнале во Русија и го измамиле баталјонот да се предаде.

Според податоците на Украина, околу 6.500 руски војници биле убиени за време на опсадата, од кои околу четири илјади биле само од „*една од трите насоки на напад на Мариупол*“. Тие, исто така, соопштиле дека 810-та поморска пешадиска бригада на руската Црноморска флота претрпела 158 убиени, 500 ранети и 70 исчезнати војници до средината на април. Покрај тоа, Украина тврдела дека 14 припадници на специјалните сили на руската спецназ ГРУ биле убиени до крајот на март.

Според Русија, околу 3.917 украински војници биле заробени за време на опсадата,  додека Украина потврдила дека повеќе од 3.500 војници, со дополнителен баталјон, биле заробени. Околу 700 од нив биле членови на баталјонот Азов. На 8 јуни, над 1.000 воени заробеници биле префрлени од ДНР во Русија.

### Цивилни жртви
Заменик-градоначалникот на Мариупол, Сергиј Орлов, на 9 март изјавил дека најмалку 1.170 цивили во градот биле убиени во градот од почетокот на руската инвазија, а мртвите биле закопувани во масовни гробници. На 11 март, градскиот совет изјавил дека најмалку 1.582 цивили биле убиени за време на опсадата, зголемувајќи го тој број на 13 март на 2.187 убиени до последниот датум. На 14 март, Олексиј Арестович, советник на украинскиот претседател, изјавил дека повеќе од 2.500 цивили биле убиени во опсадата на Мариупол. Сепак, градскиот совет подоцна појаснил дека бројката изнесувала 2.357 цивили.

Пјотр Андриушченко, советник на градската влада, сепак изјавил дека пребројувањето на советот е неточно и проценил дека вкупниот број на убиени цивили може да достигне до 20.000 лица. *[[The New York Times|„Њујорк тајмс“]]* објавил дека властите во градот се мачеле да одговорат за тоа колку цивили загинале или исчезнале за време на опсадата. Видеата објавени на Телеграм покажале дека жителите на населбата Черемушки биле принудени да ги закопуваат телата во двор, додека други морале да ја претворат зградата на поштата во импровизирана мртовечница, натрупувајќи ја со мртви тела.

На 16 март, Асошиејтед прес (АП) објавил дека документирал дека голем дел од загинатите се „*деца и мајки*“, спротивно на тврдењата на руската влада дека цивилите не биле цел. Исто така, било објавено дека лекарите во Мариупол соопштиле дека лекуваат „*10 повредени цивили на секој повреден украински војник*“.

На 11 април, градоначалникот на Мариупол, Вадим Бојченко, изјавил дека над 10.000 цивили загинале во руската опсада на Мариупол. На 12 април, градските власти објавиле дека биле убиени до 20.000 цивили. Истиот ден, градоначалникот на градот известил дека биле убиени околу 21.000 цивили. Ажурираниот број на загинати во Украина следниот месец покажал дека бројот на убиени цивили бил најмалку 22.000.

До средината на јуни, Обединетите нации соопштиле дека ја потврдиле смртта на 1.348 цивили, но изјавиле дека вистинската бројка на загинати е „*веројатно илјадници повеќе*“.

На 29 август, претседателот на телевизијата Мариупол, волонтер и граѓански активист Микола Осиченко изјавил за ТВ Днепар дека, според инсајдерски информации, моментално биле документирани 87.000 смртни случаи во мртовечниците во Мариупол. Освен тоа, 26.750 тела биле закопани во масовни гробници, а многу повеќе биле закопани во дворовите на станбените блокови и приватни куќи или се наоѓаат уште под урнатините.

Во почетокот на ноември, Украина изјавила дека во Мариупол биле убиени најмалку 25.000 цивили. Кон крајот на декември, врз основа на откривањето на 10.300 нови масовни гробници, Асошиејтед прес проценил дека вистинската бројка на загинати може да биде до три пати поголема од таа бројка. Програмата за податоци за воени судири проценува дека вкупниот биланс на загинати како резултат на опсадата се движи од 27.000 до 88.000 жртви, повеќето од нив цивили.

Според едно истражување од 2023 година на Хјуман рајтс воч и две други организации, имало најмалку 8.034 прекумерни смртни случаи во Мариупол помеѓу март 2022 година и февруари 2023 година.

Грчкото малцинство во Украина, кое е концентрирано во и околу Мариупол, било силно погодено од борбите. Сартана и Волноваха, два градови кои се наоѓаат во близина на Мариупол со значително грчко население, биле силно погодени од руските сили и речиси целосно уништени. Заменик-градоначалникот на Мариупол, Сергиј Орлов, изјавил дека „*половина од убиените од руските бомбардирања*“ се етнички Руси кои живееле во Украина.

## Хуманитарна состојба
мини|Гранатирана станбена зграда за време на деноноќни напади, 3 март 2022 година
На 6 март, Петро Андриушченко, советник на градоначалникот на Мариупол, известил дека луѓето „*пиеле од баричките на улиците*“ поради загубата на проточна вода во градот предизвикана од деноноќните руски гранатирања и бомбардирања. Тој изјавил и дека немало ниту топлина, струја ниту телефонска услуга. Според американските власти, цивилите не можеле да го евакуираат градот поради повеќекратните прекршувања на примирјето, нападите на договорените коридори за евакуација и директните напади врз цивилите кои се обидувале да се евакуираат.

На 14 март, друг портпарол на Меѓународниот комитет на Црвениот крст објавил дека „стотици илјади“ луѓе во градот „*се соочуваат со екстремен или целосен недостиг на основни потреби како храна, вода и лекови*“. На 15 март, заменик-премиерката на Украина Ирина Верешчук ги обвинила руските сили дека зеле околу 400 цивили како заложници откако зазеле болница во градот. Украинските власти ги обвиниле руските сили дека пукале во конвој за евакуација и повредиле пет цивили на 16 март. На 18 март, украинските власти изјавиле дека повеќе од 350.000 луѓе се засолнети под опсада во Мариупол, сè уште без пристап до храна или вода.

На 21 март, CNN објавил дека официјален претставник во Мариупол изјавил дека луѓето се плашат, поради постојаното бомбардирање и гранатирање, да ги напуштат своите подземни засолништа дури и за да добијат храна и вода, што значи дека се обидуваат да пијат помалку и да јадат помалку. На 22 март, CNN објавил дека руската армија конфискувала 11 автобуси кои се упатувале во градот со цел да ги евакуира граѓаните. Фокс њуз подоцна објавил дека барем некои од автобусите биле полни со хуманитарни материјали кои биле земени. Исто така, било објавено дека 15 хуманитарни работници во автобусите биле уапсени додека се обидувале да внесат храна во Мариупол. CNN, исто така, објавил дека до тој датум, сите обиди да се внесат празни автобуси во Мариупол за да се евакуираат цивилите не успеале. На 23 март, Зеленски објавил дека 100.000 цивили сè уште не можеле да излезат од Мариупол и дека биле заробени во „*нехумани услови*“ без храна, проточна вода или лекови.

На 1 април, спасувачките напори на ОН за пренос на стотици цивилни преживеани надвор од Мариупол со 50 автобуси не успеале.

На крајот, МКЦК објавил дека помогнал да се олесни безбедното евакуирање на над 10.000 цивили од Мариупол и Суми.

## Воени злосторства извршени од руските сили
За време на опсадата, руските сили извршиле бројни воени злосторства. Некои медиуми ги опишале злосторствата што се случиле како најлошите видени во 21 век.

На 25 март, рускиот генерал-полковник  Михаил Мизинцев бил обвинет од украинските власти дека наредил бомбардирање и на Детската и породилната болница во Мариупол и на градскиот театар каде што биле засолнети 1.200 цивили. Мизинцев го добил прекарот „*Мариуполскиот касап*“ од западните и украинските извори како резултат на неговата наводна улога во опсадата, и санкциониран од Обединетото Кралство. Обвинет за лично насочување на воените злосторства за време на опсадата, Мизинцев ги обвинил украинските војници дека создале „*страшна човечка катастрофа*“, а дополнително тврдел дека ќе дозволи безбеден излез на украинските цивили од Мариупол. Тврдењата на Мизинцев биле отфрлени од вицепремиерката на Украина Ирина Верешчук како „*манипулација*“.

### Пукање на контролни пунктови за евакуација
На 7-ми март, американскиот амбасадор во Организацијата за безбедност и соработка во Европа, Мајкл Карпентер, ги опишал двата инциденти што се случиле во Мариупол на 5 и 6 март како воени злосторства. Тој изјавил дека на двата датума, руските сили ги бомбардирале договорените коридори за евакуација додека цивилите се обидувале истите да ги искористат.

### Бомбардирање на породилишта и детска болница
мини|Последиците од бомбардирањето на детската болница и породилиштето во Мариупол, 9 март 2022 година
На 9 март, откако воздушен напад оштетил породилно и детска болница, Зеленски на Твитер објавил дека нападот е „злосторство“ заедно со видео од урнатините на зградата. Болницата била уништена. Загинале три лица, меѓу кои и една млада девојка, а најмалку 16 биле повредени; властите изјавиле дека многу повеќе пациенти и болнички персонал биле затрупани под урнатините од експлозијата.

Рускиот министер за надворешни работи Сергеј Лавров изјавил дека зградата порано била породилиште, а Русија ја бомбардирала бидејќи била окупирана од Азовскиот полк.

Подоцна истиот ден, портпаролката на руското Министерство за надворешни работи Марија Захарова го отфрлила бомбардирањето на болницата како „*информативен тероризам*“, додека портпаролот на руското Министерство за одбрана Игор Конашенков го нарекол бомбардирањето инсценирано.

Потоа, попладнето на 10 март, Руската амбасада во Обединетото Кралство во твит објавило дека две повредени бремени жени кои биле видени како се евакуирани по нападот, всушност глумеле облечени во „*реална шминка*“, и дека породилното одделение било окупирано од Азовскиот полк и дека немало жени или деца откако установата била „неоперативна“. Твитот подоцна бил отстранет од Твитер поради кршење на нивните правила за дезинформации. Дмитриј Песков, прес-секретарот на рускиот претседател, веднаш по бомбардирањето изјавил дека руската влада ќе го истражи инцидентот.

Обвинението од Русија потоа почнало да се шири на интернет во Русија, вклучително и на социјалните мрежи на руски „Телеграм“, кој има илјадници следбеници. Твитер потоа ги симнал објавите на амбасадата.

Бремената жена снимена како ја носат ранета на носилки (обвинета од Русија дека е глумица) била преместена во друга болница, а потоа починала на 13 март, откако нејзиното дете се родило мртво. Таа претрпела бројни повреди во бомбардирањето, вклучително и смачкана карлица и отцепен колк, што придонело за мртво раѓање на нејзиното дете. Кога виделе дека го изгубила бебето, медицинските работници рекле дека плачела: „*Убијте ме сега*“. Триесет минути подоцна, таа исто така починала.

Руските тврдења дека видеата се лажни и дека бомбардираната болница се употребувала како воена станица биле разоткриени од истражувачките новинари. На 22 март, рускиот новинар Александар Невзоров бил обвинет според рускиот закон за „лажни информации“ откако објавил информација за руското гранатирање на породилиште во Мариупол. Според новиот закон усвоен на 4 март, тој може да биде осуден на затворска казна до 15 години.

### Бомбардирање на регионален театар
мини|Донечкиот регионален драмски театар бил бомбардиран на 16 март
На 16 март, Донечкиот регионален драмски театар бил погоден и во голема мера уништен од воздушен напад. Градскиот совет на Мариупол ја обвинил Русија дека е насочена кон драмскиот театар, каде што биле засолнети најмалку стотици цивили. „Хјуман рајтс воч“ изјавил дека театарот засолнувал најмалку 500 цивили. Сергиј Тарута, поранешен гувернер на Донечката област, изјавил дека 1.300 цивили биле засолнети внатре.

Сателитската снимка направена од Maxar Technologies на 14 март покажала дека рускиот збор за „*деца*“ е напишан со големи бели букви на тротоарот и во предниот и од задниот дел на театарот, што јасно покажува дека цивилите се засолнуваат внатре. Украинскиот министер за надворешни работи Дмитро Кулеба изјавил дека Русија „*не можела да знае дека ова е цивилно засолниште*“. Според Врховната Рада,  станало невозможно да се започнат спасувачки операции во театарот поради тековното гранатирање. Градскиот совет исто така изјавил дека пристапот до засолништето во театарот бил блокиран од шутот кој бил направен. Руското Министерство за одбрана негирало дека ја нападнало зградата и го обвинил Азовскиот полк за кревањето во воздух.

Според Тарута, засолништето за бомби во подрумот, каде што луѓето се засолнувале, можело да се спротивстави на нападот. Преживеаните почнале да излегуваат од остатоците од театарот на 17 март. Повеќе од 130 цивили биле спасени од подрумот до 18 март, според украинските власти, а спасувачите допрва требало да ги пронајдат жртвите. Градскиот совет соопштил дека според првичните информации немало загинати, но едно лице било тешко рането.

Асошијетед прес објавил дека 600 цивили биле убиени за време на воздушниот напад, двојно повеќе од официјалната бројка дадена од украинската влада.

### Масовно гранатирање на станбени области
мини|Воена штета во Мариупол, 12 март 2022 година
На 2 март, заменик-градоначалникот Сергиј Орлов објавил дека руската артилерија целела на густо населена населба во Мариупол, гранатирајќи ја речиси 15 часа. Тој изјавил дека една населена станбена област на левиот брег на градот била „*речиси целосно уништена*“.

Сателитските фотографии од Мариупол, од утрото на 9 март, направени од Maxar Technologies, покажале „*голема штета*“ на високи станови, станбени куќи, намирници и друга цивилна инфраструктура. Ова било утврдено со споредба на фотографиите пред и по нападите. Советот на Мариупол дал изјава дека штетите на градот биле „*огромни*“. Се проценува дека приближно 80% од домовите во градот биле значително оштетени, од кои речиси 30% не се поправаат. Известувајќи од Мариупол, репортерот на Ројтерс, Павел Климов, изјавил дека „*наоколу се поцрнетите слоеви*“ од живеалиштата на блок-кулите.

На 16 март, BBC News објавил дека речиси постојаните руски напади ги претвориле станбените населби во „пустелија“. Истиот ден медиумот објавил дека добил снимка од беспилотно летало на која се гледа „*огромен степен на штета, со оган и чад што излегуваат од станбените блокови и поцрнети улици во урнатини*“. Еден жител на градот за BBC News изјавил дека „*во областа на левиот брег, нема станбена зграда која е недопрена, и дека целата населба е изгорена до темел*“. Левиот брег содржел густо населена станбена област. Таа изјавила и дека центарот на градот е „непрепознатлив“. Истиот ден Институтот за проучување на војната (ISW) објавил дека руските сили продолжиле да вршат воени злосторства во Мариупол, вклучително и „*насочување кон цивилна инфраструктура*“.

На 18 март, генерал-полковник Џим Хокенхал, началник на одбранбеното разузнавање на Обединетото Кралство (Велика Британија), опишал „*континуирано таргетирање на цивили во Мариупол*“. Украинските власти изјавиле дека околу 90% од зградите во Мариупол биле оштетени или уништени. Истиот ден, Скај њуз од Обединетото Кралство ги опишал видео снимките на кои биле прикажани „*цивилни области оставени непрепознатливи од бомбардирањето*“. Скај њуз исто така го цитирал Црвениот крст кој го опишува „*Апокалиптичното уништување во Мариупол*“. На 19 март 2022 година, еден украински полицаец во Мариупол направил видео во кое кажал дека „*Деца, постари луѓе умираат. Градот е уништен и е избришан од лицето на земјата*“. Видеото било потврдено од Асошијетед прес.

Владата на Мариупол на 28 март соопштила дека 90% од сите згради во Мариупол биле оштетени од гранатирање, а 40% од сите објекти во градот биле уништени. Објавената статистика изброила и дека 90% од болниците во Мариупол биле оштетени, и 23 училишта и 28 градинки биле уништени од руското гранатирање.

До 18 април, украинските власти процениле дека најмалку 95% од Мариупол бил уништен во борбите, главно како резултат на руските бомбардирања.

На 12 април, градските власти објавиле дека биле убиени до 20.000 цивили. Истиот ден, градоначалникот на градот известил дека биле убиени околу 21.000 цивили.

### Наводна употреба на хемиско оружје
На 11 април 2022 година, Едуард Басурин, портпарол на Донечката Народна Република, ја повикал Русија да донесе „*хемиски сили*“ за да ги „исуши бенките“, сметајќи на украинските сили во Азовстал. Подоцна истиот ден, Азовскиот полк ги обвинил руските сили дека користеле „*отровна супстанца од непознато потекло*“ во Мариупол, предизвикувајќи респираторни проблеми. Портпаролот на Пентагон изјавил дека извештаите не се потврдени, но тие ја одразиле загриженоста за потенцијалната руска употреба на хемиски агенси. Подоцна Украина изјавила дека ги истражува наводите. Во инцидентот биле повредени тројца украински војници.

Од 2022 година, според експертите, било прерано да се каже што точно се случило, Официјални лица на Обединетото Кралство и Украина изјавиле дека се сомневаат во употреба на бел фосфор, кој вообичаено не се смета за хемиско оружје во меѓународното право.

## Медиумско покривање
Членот на персоналот на Асошијетед прес, Мстислав Чернов и хонорарецот Евгениј Малолетка, кои работат за АП, останале во Мариупол од крајот на февруари до 11 март. Тие биле меѓу ретките новинари и, според АП, единствените меѓународни новинари во Мариупол во тој период, а нивните фотографии биле широко употребени од западните медиуми за покривање на опсадата и ситуацијата во градот. Според Чернов, на 11 март тие биле во болница и фотографирале, кога биле евакуирани од градот со помош на украински војници. Успеале да побегнат од Мариупол неповредени, а во тој момент, како што изјавил, не останале новинари во градот.

Сведоштвата од фабриката за челик Азовстал биле достапни преку системот за сателитски врски Starlink. Илјадници украински војници отсечени во Мариупол можеле да го користат Starlink за да испраќаат и објавуваат онлајн фотографии и видеа до надворешниот свет, пред да мораат да се предадат во мај.

Известувањето во медиумите под државна контрола во Русија ја претставило инвазијата како ослободителна мисија и ги обвинила украинските војници за напад на цивилни цели во Мариупол. Во март 2023 година, за време на посетата на градот на претседателот Путин, Марат Хуснулин уверил дека руските сили не користеле артилериски оган врз станбени згради за време на нивното напредување кон Мариупол, додека ги обвинил украинските сили за уништување при нивното повлекување. Претходно, голем број видеа за време на опсадата, покажале руски тенкови како пукаат врз станбени згради. Истиот ден кога Путин разговарал со Хуснулин, руска „Известија“ објавил интервју со командант на руска минофрлачка батерија 2S4 „Тјулпан“ кој опишал дека нивните минофрлачи биле толку моќни што биле во можност да урнат деветкатни повеќестанбени блокови конкретно за време на опсадата на Мариупол.

*[[Гардијан]]* забележал во текстот за Мариупол објавен по рускиот напад на породилното одделение во Мариупол дека „*Цели населени места претворени во урнатини, напади врз цивилни цели и бомбардирање на излезни правци на бегалците се дел од бруталната кампања на Москва во Сирија*“, додека *Вашингтон пост* под наслов „*Руската војна во Украина се надоврзува на тактиката што ја користеше во Сирија, велат експертите“ ги поврзуваат ефектите врз цивилното население како „смалување на резервите на храна. Без струја или вода. Руски тенкови шетаат по улиците. Ноќите се испрекинати со гранатирање*“ Украинските власти предупредиле дека оваа битка ризикува „да стане втор Алеп“. Тимот за цивилна одбрана на Сирија изјавил дека „*сакаат да ги испразнат тие градови од нивното население, така што ќе биде поевтино за Русија да го преземе*“ и навистина некои проценки биле дека 75% од населението на Мариупол си заминало до 31 март.

На 10 март 2024 година, креаторите на документарниот филм *20 дена во Мариупол* биле наградени со Оскар во категоријата „Најдобар документарен игран филм“, првиот Оскар во историјата на Украина.

## Белешки

## Наводи

## Надворешни врски
* Статија за 11-годишната украинска гимнастичарка Катерина Дјаченко која била убиена за време на гранатирање во Мариупол на 22 март, *Јаху! Вести* ОК.
* Видео на неодамна евакуираните цивили од Мариупол кои зборуваат за очајни услови во градот, бескрајно гранатирање, масовни жртви и луѓе со ментални сломови под опсадата, 8 април 2022 година, Би-Би-Си Њуз.
* Видео од бомбардирање преку прелет со беспилотни летала на станбени згради во Мариупол. News.com.au, The News Room, 15 март 2022 година.
* Видео од тенкови кои постојано пукаат врз станбени згради во Мариупол, цивили во болница, жена како плаче за мртвите деца. AP News, 12 март 2022 година.
* Видео од последиците, вклучително и носењето повредена трудница, по рускиот воздушен напад врз болница во Мариупол, Украина. Sky News, 9 март 2022 година
* Видео објавено на Твитер од украински војник во Мариупол – од гранатирањето и штетата во градот. 5 март 2022 година.
* Видео, Сергиј Орлов, заменик-градоначалник на Мариупол, тврди дека на 5 март руските сили ги гаѓале и гранатирале областите на собирање цивили каде луѓето се подготвувале да го евакуираат градот. Вести на Канал 4, Лондон.

Категорија:Битки во Руската инвазија на Украина
Категорија:Опсади во Руско-украинската војна
Категорија:Опсади на Русија
Категорија:Опсади на Украина
Категорија:Битки на Источното боиште во Руската инвазија на Украина
Категорија:Битки на Јужното боиште во Руската инвазија на Украина
Категорија:Воени злосторства во Руската инвазија на Украина
Категорија:Мариупол