Бухара

**Бухара** (на , **' ; на  ; на  ; на ) од [[согдиски јазик|согдиското]] ''βuxārak'' ("среќно место"), е град во [[Узбекистан]], кој се наоѓа во централниот југ на земјата и е главен град на покраината Бухара ([[Бухара (покраина)|Бухоро Вилојати]]). Градот е петти по големина во Узбекистан со население од 263,400 (според пописот во 2009). Регионот околу Бухара бил населен најмалку пет милениуми а градот постоел половина од тој период. Сместен на [[Пат на свилата|патот на свилата]], градот долго време бил центар на трговијата, образовен, културен и верски центар. Историскиот центар на Бухара, кој има бројни [[џамија|џамии]] и [[медреса|медреси]] е дел од светското наследство на [[УНЕСКО]]. Во Букара живее [[узбекистан]]ското население каде најбројни се [[Таџици]]те но во градот долго време се мешале народи и култури така што во него живеат и  Евреи и други етнички малцинства.

==Имињата на градот==
Градот бил познат како ''Бохара'' во 19 и раниот 20 век а воедно и како ''Бухе/Пухе'' （捕喝）на Танг кинески.

[[Согдијана|Согдијанците]] се населиле во регионот а неколку века подоцна го прифатиле како доминантен Персискиот јазик. [[Енциклопедија Ираника|Енциклопедија „Ираника“]] споменува дека името Бухара веројатно дошло од [[Согдијана|согдиското]] ''βuxārak'' (Место на богатството).

[[Наршахи|Мухамед ибн Џафар Наршахи]] во неговата ''Историја на Бухара'' (напишана 943-44 CE) споменува: 

== Историја ==


Во срцето на [[Пат на свилата|Патот на свилата]] и на [[Персија|персиското кралство]], Бухара и [[Самарканд]] биле приклучени на [[Узбечка ССР|Советската Социјалистичка Република Узбекистан]] во времето на [[Сталин]].

Оазата на Бухара, активна уште во [[антика]]та,  уште многу одамна го привлекла вниманието на соседните држави: уште во 6 век п.н.е., ја освоиле кралевите на [[Персија]] меѓу кои подоцна и [[Дариј I|Дариј]]; потоа во 329 п.н.е. после инвазијата на [[Иран]] од страна на [[Александар Македонски]], територијата на [[Согдијана]], во чиј состав била Бухара, останала под македонска власт сè до 2 век п.н.е. Меѓу крајот на 1 век п.н.е. и средината на 4 век, Бухара била дел од кралството [[Кушан]]. На почетокот на тој период почнала да се воспоставува трговијата со народите од Запад и оние од Исток. Во 5 век, Бухара била дел од државата на  [[Хефталити]]те (’’Белите Хуни’’).

Бухара била заземена во 710 од арапско-исламските трупи за време на калифатот на [[Омејади]]те. Набрзо потоа, владетелот на престолот на Бухара, Тугчада (710-739), го прифатил исламот. Градот кој станал голем културен центар тогаш бил дел од покраината [[Хорасан]], чиј главен град бил [[Мерв]].

Во тоа време, градот заземал површина од околу 30 до 35 хектари.

Во 9 век градот станал престолнина на  [[Персија|персиската]] династија [[Саманиди]] (875-999) во кое време се изменил, со 11 влезни порти а населението битно се зголемило. Биле подигнати многу мавзолеи и споменици меѓу кои и мавзолејот на Саманидите.

Научници, поети, писатели живееле во Бухара во 10 век: големиот [[лекар]] и [[филозоф]] [[Авицена]] (Абу Али Ибн Сина), е роден во близина ([[980]]-[[1037]]), поетот [[Рудаки]] и научникот [[Ал-Бурини]] ([[математичар]], [[физичар]], [[астроном]], [[историчар]], etc.), роден близу до [[Хива]] ([[973]]-[[1048]]). Бухара била дом и на  [[Ал Бухари]] ([[810]]-[[870]]), значаен собирач на [[хадит]]и (зборови кои му се припишуваат на [[Мухамед]]).

Во 999, градот бил освоен од [[Караханиди]]те. Во тој период биле изградени спомениците кои постојат и денес: минарето на Арслан-Хана (Калијанско минаре), Магоки-Атари џамијата, Намезгохската џамија, Чачма-Ајубскиот мавзолеј (изворот на [[Јов (Библија)|Јов]]).

[[Џингис Кан]] го зазел градот во 1220. Градот станал дел од  династијата [[Тимуриди]] во 1370. Градот изгубил политичко значење на сметка на [[Самарканд]] но во 1506, династијата [[Шајбаниди]] ја освоила Бухара и во втората половина на 16 век [[Абдула Кан]] го направил градот повторно центар на политичката моќ на Бухарското ханство.

[[Бухарство ханство|Бухарското ханство]] ([[1599]]-[[1920]]), било едно од трите узбечки [[Ханство|ханства]] заедно со она на [[Хива]] и на [[Коканд]].

Од 1599 владеела династијата на Астраханидите која набрзо пропаднала поради внатрешни расколи а потоа, во 1740, персискиот крал [[Надир Шах]] го освоил Бухарското ханство и за гувернер го поставил Мухамед Рахим Хан кој себеси се прогласил за емир и основал нова династија – Мангитската династија (1753-1920).
Бухара станала руски протекторат во 1868 пред целосно да ја изгуби својата независност откако градот бил заземен од страна на [[Црвена армија|Црвената армија]] на 2 септември 1920.

==Знаменитости==



140 споменици ставени под заштита на УНЕСКО сведочат за културното значење на градот Бухара низ вековите кој бил еден од позначајните културни, политички и верски центри во Средна Азија. Некои од позначајните негови знаменитости се следниве:

===Пои Калан===

**Пои Калан** (پای کلان значи "Голема градба"), е дел од архитектонскиот комплекс кој се наоѓа под големото [[минаре]] Калан.

* **Калијанско минаре** поточно, Минара-и-Калан, (на персиски "Големо минаре") високо 45,6 метри и широко на подножјето 9 метри а погоре 6. Познато е и како Кула на смртта, бидејќи со векови криминалците биле погубувани со тоа што ги фрлале од неговиот врв.
* **Калан џамија** (Масџид-и-Калан), завршена во 1514, по големина еднаква со [[Биби-Ханим џамија]]та во Самарканд. Иако се ист тип на градба, тие се разликуваат според уметноста на изградба.
* **Медресата Мир-и Араб**. Малку се знае за оваа градба иако истата му се припишува на шеикот Абдула Јамани од Јемен, духовен ментор на првите [[Мухамед Шејбани|Шејбаниди]].

===Мавзолејот Исмаил Самани ===
[[Саманидски мавзолеј|Исмаил Самани мавзолејот]] (9-10 век), е едно од најценетите места во архитектурата на [[Средна Азија]] бил изграден во 9 век  (892-943) како гробница на [[Исмаил Самани]] – основачот на [[Саманидска династија|Саманидската династија]], последната [[Персија персиска]] династија која владеела во Средна Азија и под чија власт бил градот во 9-10 век.

===Мавзолејот Чешма-Ајуб===
[[Мавзолеј Чешма-Ајуб|Чешма-Ајуб]] се наоѓа блиску до Саманидскиот мавзолеј. Неговото име на персиски значи ''Изворот на [[Јов (Библија)|Јов]]'' поради легендата според која Јов (Ајуб) го посетил ова место и донел извор вода. Водата од овој бунар сè уште е чиста и се смета за лековита. Градбата со конусни куполи била изградена за време на власта на [[Тимур]].

===Лаб-и Хауз===

**Лаб-и Хауз** (Персиски: لب حوض, значи ''до вирот''). До советскиот период имало многу такви вирови, кои биле главен извор на вода но биле познати по тоа дека шират болести и повеќето од нив биле исушени во тек на 1920 и 1930. Лаб-и Хауз преживеал бидејќи бил центар на величествен архитектонски комплекс создаден во тек на 16 и 17 век и од тогаш не бил значително изменет 

===Арк, Бухарска тврдина===

**Арк''' е голема тврдина во Бухара која првенствено била изградена околу 5 век која се користела како воена тврдина сè до советскиот период. Денес, остатоците на тврдината се туристичка атракција и во неа има музеи посветени на нејзината историја.

## Бухара во литературата

Градот бил опејан низ историјата од повеќе поети а за него Руми го напишал следново:

آن بخارا معدن دانش بود
"Бухара е рудник на знаењето,
پس بخاراییست هرک آنش بود
Од Бухара е оној кој поседува знаење."

## Збратимени градови
*  Самарканд, Узбекистан
*  Душанбе, Таџикистан
*  Хуџанд, Таџикистан
*  Нишапур, Иран
* Санта Фе, САД
* Руеј-Малмезон, Франција
* Кордоба Шпанија
* Малатија Турција
* Западен Кипур, Индија

## Дополнителна литература
* Вилјам Муркрофт и Џорџ Требек. 1841. Патувања во хималајските покраини на Хундистан и Пенџаб; во лаках и Кашмир, во пешавар, Кабул, Кундуз, и Бохара... од 1819 до 1825, Vol. II. Reprint: New Delhi, Sagar Publications, 1971.

## Наводи

## Надворешни врски

* Список на УНЕСКО: Историски центар Бухара
* Аудио интервју со жител на Бухара за животот во Бухара  


Категорија:Градови во Узбекистан
Категорија:Бухарска област
Категорија:Светско наследство во Узбекистан