Љубљанска Покраина

**Љубљанска Покраина** — централно-јужната област на Словенија. Во 1941 година била припоена од Кралството Италија, а по 1943 година окупирана од нацистичка Германија. Создадена на 3 мај 1941 година, таа била укината на 9 мај 1945 година, кога словенечките партизани и партизаните од другите делови на Југославија ја ослободиле од нацистичката оперативна зона на Јадранското приморје. Административен центар бил градот Љубљана.

## Позадина
За време на Втората светска војна, Дравска Бановина била во уникатна ситуација. Додека Грција била поделена, оваа територија (приближно денешна Словенија) доживеела дополнителен чекор - апсорпција и припојување во соседна нацистичка Германија, Кралството Италија, Унгарија и Независната држава Хрватска. Откако Југославија била нападната од силите на Оската на 6 април 1941 година, Германија и Унгарија го окупирале и го анектирале северниот дел од регионот. Етничките германски Готчери биле преместени од покраината затоа што Хитлер се спротивставил да бидат во италијанската зона.

## Територија
По нападот на Југославија од страна на Германија и Италија, средишната област на Словенија била окупирана од Италија како територија која историски припаѓала на округот Горица, на Војводството Фриули и на античките римски провинции Илирија и на римскиот град Емона (современа Љубљана) билс важен центар на комуникација. Најголемиот дел од нејзината територија била:

* Долењска (освен појас на земја покрај реката Сава, окупирана од Третиот Рајх);
* Источните делови на Нотрањска (денешните општини Логатец, Церкница, Блоке и Лошка Долина),
* Градот Љубљана и неговите јужни предградија. Северните предградија (Шентвид) биле под окупација на Големиот германски Рајх.

Кралството Италија го окупирало Мариндол и другите села кои претходно припаѓале на Бановина Хрватска, Милиќ-Село, Пауновиќ-Село, Жуниќ-Село, Вукобрати, Видњевиќи и Врховци. Овие села биле припоени кон општината Чрномељ како дел од покраината Љубљана, и покрај тоа што биле претежно населени со православни Срби.

## Администрација
### Италијанскиот период
#### Позадина
Во споредба со германската политика во северниот дел на Словенија, окупирана од нацистите, и присилната фашистичка италијанизација во поранешното австриско приморје што била анектирана по Првата светска војна, почетната италијанска политика во средна Словенија не била толку насилна. Десетици илјади Словенци од Штаерска и Горењска, окупирана од Германија, побегнале во провинцијата Љубљана до јуни 1941 година.

Централната област на Словенија за прв пат била окупирана од Кралството Италија во април 1941 година. Била подложена на воена окупација, но во мај 1941 година, по распадот на југословенската држава од страна на силите на оската, била формално анектирана од Кралството Италија под името на *Љубљанска Покраина*. Покраината била создадена како специфична административна единица во Италија. Иако се сметала за составен дел на Италија, таа била третирана како корпус сепаратум. За разлика од другите провинции, со него управувал висок комесар, назначен од италијанската влада. Високиот комесар имал слична позиција како префектите во другите италијански провинции, но му биле дадени пошироки надлежности. Првиот висок комесар бил Емилио Грациоли. Покраината уживала одредена политичка или административна автономија и биле дадени неколку отстапки на локалното словенечко население. Во селата, повеќето општински администрации, избрани на општи избори за време на Кралството Југославија, би можеле да продолжат да функционираат. Биле задржани и вработени во судството и местна администрација. И италијанскиот и словенечкиот добиле статус на официјални јазици, а исто така и статус на административен јазик. Повеќето словенечки културни и образовни институции од национално значење, како што се Универзитетот во Љубљана и Академијата на науките и уметностите, биле задржани. Образованието на словенечки било задржано, иако италијанскиот бил воведен како задолжителен втор јазик. Населението на покраината било ослободено од воена служба во италијанската армија.

Исто така, Консултатот бил создаден како советодавен совет на канцеларијата на Високиот комесар. Таа била составена од членови на локални економски и професионални здруженија, како и од лидерите на политичките партии кои биле подготвени да соработуваат со италијанските власти.

#### Постотпорот и воените злосторства врз словенечкото цивилно население
мини|324x324пкс| Објава од 1942 година дека излегувањето од Љубљана е забрането од страна на фашистичката италијанска власт
Првичните толерантни политики на италијанската администрација не траеле долго. По формирањето на Ослободителниот фронт и појавата на партизанскиот отпор, мислењето на италијанската армија било во согласност со говорот на Бенито Мусолини од 1920-тите:

Кога имаме работа со таква раса како словенска - инфериорна и варварска - не смееме да водиме политика на морков, туку политика на стап... Не треба да се плашиме од нови жртви... Италијанската граница треба да поминува преку Бренер Премин, Снежник и Динарски Алпи.... Јас би рекол дека лесно можеме да жртвуваме 500.000 варварски Словени за 50.000 Италијанци.

Како што истакнал министерот за надворешни работи во владата на Мусолини, Галеацо Чиано, кога ја опишувал средбата со генералниот секретар на Националната фашистичка партија Алдо Видусони, кој сакал италијанската војска да ги убие сите Словенци:

Зедов слобода да кажам дека тие (Словенците) се вкупно еден милион. Не е важно - одлучно одговори тој - треба да се моделираме на аскари (помошни еритрејски трупи озлогласени по нивната суровост) и да ги избришеме." Галеацо Чано, италијански министер за надворешни работи, 1936-1943.

Генералот Марио Роботи, командант на италијанскиот XI корпус (Италија) во Словенија и Хрватска, издал наредба во согласност со директивата добиена од Мусолини во јуни 1942 година: „Не би се спротивставил сите ( *sic* ) Словенци да бидат затворени и заменети со Италијанците со други зборови, треба да преземеме чекори за да се погрижиме политичките и етничките граници да се совпаѓаат“,  што се квалификува како политика за етничко чистење.

Во провинцијата Љубљана биле депортирани 25.000 луѓе, што изнесувало 7,5% од вкупното население. Операцијата, една од најдрастичните во Европа, ги исполнила италијанските концентрациони логори на островот Раб, во Гонарс, Мониго (Тревизо), Реничи д'Ангјари, Кјесануова и на други места.

„Кружниот 3C“ на Марио Роата (Circolare 3C), што е еднакво на објавување војна на словенечкото цивилно население, го вклучило во воени злосторства додека бил командант на 2-та италијанска армија во провинцијата Љубљана.

Италијанците поставиле ограда од бодликава жица - која сега е патека на Патеката на сеќавањето и другарството - околу Љубљана за да ја спречат комуникацијата помеѓу Ослободителниот фронт во градот и партизанскиот отпор во околните села.

На 25 февруари 1942 година, само два дена откако италијанскиот фашистички режим го основал концентрациониот логор Гонарс, првиот транспорт од 5.343 интернирани (од кои 1.643 деца) пристигнал од веќе пренаселениот концентрационен логор Раб, од самата Љубљанска Покраина и од друг италијански концентрационен логор во Мониго (во близина на Тревизо). Преживеаните не добиле никаков надомест од Италија по војната.

Насилството врз словенечкото цивилно население лесно се совпаѓало со германското. За секоја голема воена операција, генералот М. Роата издавал дополнителни специјални инструкции, вклучително и дека наредбите мора да се „вршат најенергично и без никакво лажно сочувство“.

Еден од војниците на Роата напиша дома на 1 јули 1942 година: „Уништивме сè од врвот до дното без да ги штедиме невините. Секоја вечер убиваме цели семејства, тепајќи ги до смрт или пукајќи во нив“. Идејата дека италијанските претерувања во насилството се должат на гнев или тага поради загубата на другарите е лажна, бидејќи процесот на убиства и масовни егзекуции бил последица на фашистичката пропаганда, дехуманизирајќи ги Словенците како расно инфериорни.

По војната, Роата била на листата на најбараните италијански воени злосторници обвинети од Југославија и други земји, но никогаш не видел нешто слично на Нирнбершкиот процес бидејќи британската влада видела во Пјетро Бадољо, исто така на листата, гаранција за антикомунистичка повоена Италија во контекст на Студената војна. Сепак, некои од најозлогласените биле изведени на судење, вклучувајќи го и Роата. Но, тој избегал непосредно пред да биде затворен и побегнал во Шпанија.

#### Структура
десно|мини| Покраината Љубљана (1941–1943)
Покраината била поделена на пет окрузи (дистрети) со седиште околу веќе постоечките граници на југословенската област, плус градот Лубијана. Секоја област била дополнително поделена на општини (комуни). Петте области биле:

* Љубљана (28 општини)
* Лонгатико (11 општини)
* Ново Место (31 општина)
* Черномељ (11 општини)
* Кочевје (13 општини)

### Германскиот период (1943-1945)
По италијанското примирје во септември 1943 година, покраината била окупирана од нацистичка Германија. Покраината била чувана во истите граници што ги поставиле италијанските окупаторски сили. Покраината била вклучена во Јадранското приморје. Конечно била укината на 9 мај 1945 година.

### Администрација
За време на италијанскиот период (1941–1943), покраината била управувана од висок комесар; во поголемиот дел од својата историја оваа функција ја држел Емилио Грациоли, заменет на почетокот на 1943 година од Џузепе Ломбраса, кој по падот на фашизмот бил заменет со генералот Рикардо Моизо, кој ја извршувал функцијата само еден месец пред примирјето во Касибиле. Во првите месеци по официјалното припојување на покраината кон Италија (мај 1941), бил формиран таканаречен Совет за консултации од високи членови на локалните економски, професионални и политички елити. Првиот претседател на Советот бил Марко Натлачен, поранешен југословенски гувернер на Дравска бановина. Веќе во 1942 година, тој се повлекол од функцијата противејќи се на италијанската окупациска политика, а самиот Совет престанал да се свикува.

По германската окупација во септември 1943 година, Леон Рупник бил именуван за претседател на покраината. Тој успеал да воспостави прилично автономна покраинска администрација со помош на тесен круг соработници.

## Вооружени формации
Во 1942 година спонтано почнале да се појавуваат селски гардиски единици како самоодбрана од партизанското револуционерно насилство. Тие им се обратиле на Италијанците за оружје и опрема, а Италијанците набрзо ги организирале како дел од Антикомунистичката доброволна милиција. Партизаните (па дури и Германците подоцна) ги нарекувале „Бела гарда“.

По капитулацијата на Италија, поголемиот дел од словенечките четници биле уништени во Битката кај Грчарице (тивко потпомогнати од партизаните, кои тогаш станале единствената група на отпорот во Словенија), а членовите на „Белата гарда“ биле убиени, заробени, растерани или побегнале кај Германците, каде што го формирале јадрото на новоформираниот корпус на домашната стража на Словенија, предводен од поранешен генерал на Кралската Југославија Армија, Леон Рупник. Тој станал шеф на марионетската провинциска влада на покраината Љубљана и стапил во служба на Третиот рајх. Многу претходно заробени или дисперзирани членови на Белата гарда наскоро се приклучиле на словенечката домашна гарда.

Додека војната сè уште траела, некои од водачите на „Белата гарда“ биле подложени на воен суд во Кочевје и биле осудени на смрт. Судењето го организирало Словенечкиот национално-ослободителен совет.

На сојузничката страна бил Ослободителниот фронт на словенечкиот народ, кој бил формиран на 26 април 1941 година со одлука на Централниот комитет на Комунистичката партија на Словенија, кој се воздржал од активно учество во борбите бидејќи комунистичката линија на време била дека двете страни биле вклучени во „империјалистичка“ војна. Првично, учествувале организации од целиот политички спектар; меѓутоа, како што почнало да расте влијанието на Комунистичката партија во рамките на Ослободителниот фронт, некои од нив се свртеле против неа.

## Завршница
Областа на покраината Љубљана по Втората светска војна била обединета со останатите словенечки земји кои биле под контрола на СФР Југославија и ја формирале Социјалистичка Република Словенија во 1947 година, која во меѓувреме била наречена Федерална држава Словенија ( кратка форма: Сојузна Словенија).

Дел од нејзината територија била вратена на Хрватска, но дел потоа била побарана од Словенија.

Најголемиот дел од нејзината територија сега е Република Словенија.

## Поврзано

* Ослободителен фронт на словенечкиот народ
* Антикомунистичка доброволна милиција

## Наводи

## Литература
* Ballinger, P. (2002). Историја во егзил: меморија и идентитет на границите на Балканот. Прес на Универзитетот Принстон,
* Бургвин, ХЈ (2005). *Империја на Јадранот: Освојувањето на Југославија од Мусолини 1941-1943 година* (вовед од Луц Клинкхамер), Енигма книги,
* Гуераци, Амедео Ости (2013): „Италијанската армија во Словенија. Стратегии на антипартиска репресија, 1941-1943 година, Њујорк, Палгрејв Мекмилан
* Џузепе Пијемет (1946): Дваесет и девет месеци италијанска окупација на провинцијата Љубљана

Категорија:Клиентски држави на Нацистичка Германија
Категорија:Клиентски држави на Фашистичка Италија
Категорија:Словенија во Втората светска војна 
Категорија:Поранешни држави на Балканот
Категорија:Окупирани територии во Втората светска војна
Категорија:Југославија во Втората светска војна
Категорија:Држави и територии распаднати во 1945 година
Категорија:Држави и територии настанати во 1941 година
Категорија:Статии со извори на италијански (it)