Азбест

**Азбест** — група природно присутни, влакнести силикатни минерали, кои се користат илјадници години за создавање флексибилни предмети отпорни на оган, како што се огноотпорни ткаенини, но денес се знае дека се отровни и канцерогени.

Постојат шест вида, од кои сите се составени од долги и тенки влакнести кристали, при што секое влакно (честички со должина значително поголема од ширината)  е составено од многу микроскопски „фибрили“ кои можат да се ослободат во атмосферата со абразија (стругање) и други процеси. Вдишувањето на азбестни влакна може да доведе до разни опасни белодробни состојби, вклучувајќи мезотелиом, азбестоза и рак на белите дробови. Како резултат на овие здравствени ефекти, азбестот се смета за сериозна опасност по здравјето и безбедноста. 

Археолошките истражувања пронашле докази за употреба на азбест уште во каменото време за зацврстување на керамичките садови,  но рударството во голем обем започнало кон крајот на 19 век кога производителите и градителите почнале да го користат азбестот поради неговите посакувани физички својства. Азбестот е одличен топлински и електричен изолатор и е многу отпорен на пожар, па затоа во поголемиот дел од 20 век многу често се употребувал низ целиот свет како градежен материјал (особено поради неговите својства на отпорност на пожар), сè додека неговите негативни ефекти врз здравјето на луѓето не биле пошироко препознаени и признати во 1970-тите.  Многу згради изградени пред 1980-тите содржат азбест. 

Денес употребата на азбест за градежништво и противпожарна заштита е забранета во многу земји. И покрај ова, се смета дека околу 255.000 луѓе умираат секоја година од болести поврзани со изложеност на азбест.  Делумно, ова е поради тоа што многу постари згради сè уште содржат азбест; покрај тоа, последиците од изложеноста може да потраат со децении за да се појават. Латентниот период (од изложеност до дијагноза на негативни здравствени ефекти) е обично 20 години.  Најчестите болести поврзани со хронична изложеност на азбест се азбестоза (лузни на белите дробови поради вдишување на азбест) и мезотелиом (вид на рак). 

Голем број на земји во развој сè уште ја поддржуваат употребата на азбест како градежен материјал, а рударството на азбест е во тек, а најголемиот производител, Русија, има проценето производство од 790.000 тони во 2020 година. 

## Етимологија
Зборот „азбест“ за првпат бил употребен во 17 век и во крајна линија потекнува од , што значи „неизгаслив“ или „негаслив“. Името ја одразува употребата на супстанцијата за фитили што никогаш нема да изгорат. 

Во англискиот јазик бил усвоен преку старофранцускиот *abestos*, кој го добил зборот од грчкиот преку латинскиот, но во оригиналниот грчки јазик, „asbestos“ всушност се однесувал на негасена вар. Оксфордскиот англиски речник вели дека зборот погрешно го употребил Плиниј за она кое денес се нарекува азбест и дека тој го популаризирал погрешното име. Азбестот првично бил наведен на грчки како *amiantos*, што значи „неосквернет“, бидејќи кога бил фрлен во оган излегувал необележан. „Amiantos“ е изворот на зборот за азбест на многу јазици, како што се португалскиот, шпанскиот и италијанскиот *amianto* и францускиот *amiante*. Исто така, бил наречен „amiant“ на англиски јазик во почетокот на 15 век, но оваа употреба била заменета со „asbestos“.  

## Историја

Податотека:White_asbestos_(Chrysotile).jpg|алт=Chrysotile asbestos| Хризотилен азбест
Податотека:Asbestos_fibres.jpg|алт=Asbestos fibers| Азбестни влакна
Податотека:Asbestos3USGOV.jpg|алт=Asbestos| Азбест
Податотека:Blue_asbestos.jpg|алт=Blue asbestos (crocidolite); the ruler is 1 cm| Син азбест (кроцидолит)
Податотека:Blue_asbestos_(teased).jpg|алт=Blue asbestos, teased to show the fibrous nature of the mineral| Син азбест
Азбестот се употребува илјадници години за создавање флексибилни предмети кои се отпорни на оган, како што се салфетки и други текстилни производи. Масовното производство на стоки за широка потрошувачка кои содржат азбест започнало во современиот период.  Денес, ризикот од азбест е препознаен; употребата на азбест е целосно забранета во 66 земји и строго регулирана во многу други.  

### Рани наводи и употреби
Употребата на азбест датира од пред најмалку 4.500 години, кога жителите на регионот на езерото Јуојарви во Источна Финска ги зацврстувале земјените садови и приборот за готвење со азбестниот минерал антофилит; археолозите го нарекуваат овој стил на грнчарија „ азбестно-керамички“.  Некои археолози веруваат дека старите народи правеле покровови од азбест, во кои ги гореле телата на своите кралеви за да ја зачуваат само нивната пепел и да спречат пепелта да се меша со пепелта од дрво или други запаливи материјали што најчесто се употребуваат во погребните клади. Други тврдат дека овие народи користеле азбест за да направат вечни фитилите за надгробни или други ламби.  Познат пример е златната ламба од *азбест лихнис*, што скулпторот Калимах ја направил за ерехтеонот во Атина.  Во поновите векови, азбестот во суштина се користел за оваа намена.

Некогаш наводниот прв опис на азбестот се појавува кај Теофраст, „*За камењата“*, од околу 300 година п.н.е., но оваа распознавање е побиено.   И на современиот и на старогрчкиот јазик, вообичаеното име за материјалот познат на англиски како „*asbestos*“ е *amiantos* („неосквернет“, „чист“), кое било приспособено во францускиот како *amiante*, а на италијанскиот, шпанскиот и португалскиот како *amianto*. Во современиот грчки јазик, зборот ἀσβεστός или ασβέστης доследно и единствено означува вар.

Терминот *азбест* може да се поврзе со ракописот *„Природна историја“* на римскиот натуралист Плиниј Постариот од 1 век и неговата употреба на терминот *азбестинон*, што значи „негаслив“; тој го опишал минералот како поскап од бисерите. Иако на Плиниј или на неговиот внук Плиниј Помладиот им се припишува препознавањето на штетните ефекти на азбестот врз луѓето,  испитувањето на примарните извори не открива никаква поддршка за ниту едно од тврдењата. 

Во Кина, начините за добивање *huǒ huàn bù* () или „облека исперена со оган“ сигурно датираат од династијата Веи (386-535 н.е.), а постојат тврдења дека биле познати уште во династијата Џоу, иако не се потврдени освен во списите за кои се смета дека датираат многу подоцна.  

Атанасиј Александриски, христијански епископ кој живеел во Египет од 4 век, го споменува азбестот во едно од своите дела. Околу 318 година, тој го напишал следново:
Природното својство на огнот е да гори. Да претпоставиме, тогаш, дека постои супстанца како што се вели дека е индискиот азбест, која не се плашела од изгорување, туку ја покажувала немоќта на огнот докажувајќи се како несогорлива. Доколку некој се сомневал во вистинитоста на ова, сè што требало да направи е да се завитка во предметната супстанца, а потоа да го допре огнот.

Богатите Персијци ги воодушевувале гостите чистејќи крпа изложувајќи ја на оган. На пример, според Табари, еден од чудните предмети што му припаѓале на Хосров II, големиот сасандиски крал (владеел 590–628), била салфетка () што ја чистел едноставно фрлајќи ја во оган. Се верува дека таквата ткаенина била направена од азбест увезен преку Хиндукуш.. Според Бируни во својата книга *„Скапоцени камења“*, сите ткаенини направени од азбест ( , *азарсхост*) биле наречени *шостакех* (. Некои Персијци верувале дека влакното е крзно на животно наречено *самандар* (), кој живеел во оган и умирал кога бил изложен на вода; оттука потекнува поранешното верување дека опашкар може да толерира оган. Се вели дека Карло Велики, првиот свет римски цар (800–814), исто така поседувал таков чаршав. 

Марко Поло раскажал дека му било покажано, на место кое го нарекува *Гингин талас*, „добра жила од која се прави ткаенината што ја нарекуваме саламандер, која не може да се изгори доколку се фрли во оган.“

### Индустриски период

Големата индустрија за азбест започнала кон средината на 19 век. Раните обиди за производство на азбестна хартија и ткаенина во Италија започнале во 1850-тите, но станале неуспешни во создавањето пазар за такви производи. Канадски примероци од азбест биле изложени во Лондон во 1862 година, а првите компании биле формирани во Англија и Шкотска за да го искористат овој ресурс. Азбестот првпат се употребуал во производството на предиво, а германскиот индустријалец Луис Вертхајм го вовел овој процес во своите фабрики во Германија.  Во 1871 година, компанијата за производство на азбест „*Патенти*“ била основана во Глазгов, а во текот на следните децении, областа Клајдбанк станала седиште на индустријата во подем. 
[мини|Најголемата моторна лопата во Канада полни воз со азбестна руда во рудникот Џефри, [Азбестос (Квебек)|Азбестос, Квебек во јуни 1944 година.]]
Индустриското рударство започнало во Тетфорд Хилс, Квебек, од 1870-тите. Сер Вилијам Едмонд Логан станал првиот што ги забележал големите наоѓалишта на хризотил во ридовите во својство на раководител на Геолошкиот завод на Канада. Примери од минералите од таму биле изложени во Лондон и предизвикале голем интерес. Со отворањето на Централната железница во Квебек во 1876 година, рударските претприемачи како Ендру Стјуарт Џонсон и Вилијам Хенри Џефри ја воспоставиле индустријата за азбест во покраината.  Производството од 50 тони во рудниците во 1878 година се зголемило на над 10.000 тони во 1890-тите со усвојување на машинска технологија и проширено производство.  Долго време, најголемиот рудник за азбест во светот бил рудникот Џефри, Азбестос, Квебек. 
[лево|мини|Употребата на азбест се зголемила кон крајот на 19 век - ова е реклама за [Пегла|пегла за алишта обложена со азбест од 1906 година.]]
Производството на азбест започнало на Урал во Руското Царство во 1880-тите и во алпските региони на Северна Италија со формирањето во Торино на Италијанско-англиската компанија за чист азбест во 1876 година, иако ова наскоро било намалено од поголемите нивоа на производство од канадските рудници. Рударството, исто така, започнало во Јужна Африка од 1893 година под покровителство на британскиот бизнисмен Франсис Оутс, директор на компанијата Де Бирс.  Во Јужна Африка започнало производството на амозит во 1910 година. Американската индустрија за азбест имала ран почеток во 1858 година, кога фиброзниот антофилит бил ископан за користење како азбестна изолација од страна на компанијата Џонс, претходник на денешната Џонс Менвил, во каменолом во Вардс Хил на Стејтен Ајленд, Њујорк.  Производството во САД започнало сериозно во 1899 година со откривањето на големи наоѓалишта на планината Белвидер во Вермонт.

Употребата на азбест станувала сè пораспространета кон крајот на 19 век, кога нејзините разновидни примени вклучувале противпожарни премази, бетон, тули, цевки и цемент за камин, термоотпорни, противпожарни и киселинско-отпорни дихтунзи, изолација на цевки, изолација на тавани, противпожарен гипс-картон, подови, покриви, мебел за трева и спојни смеси за гипс-картон. Во 2011 година, било објавено дека над 50% од куќите во Велика Британија сè уште содржат азбест, и покрај забраната за азбестни производи неколку години претходно. 

Во Јапонија, особено по Втората светска војна, азбестот се употребувал во производството на амониум сулфат за производство на ориз, се прскал по таваните, железните скелети и ѕидовите на железничките вагони и зградите (во текот на 1960-тите), а се употребувал и за енергетска ефикасност. Производството на азбест во Јапонија го достигнало врвот во 1974 година и минало низ подеми и падови сè до околу 1990 година, кога производството започнало драматично да опаѓа. 

### Откривање на токсичност
Во годишниот извештај на главниот инспектор за фабрики и работилници во Обединетото Кралство од 1898 година биле забележани негативните здравствени ефекти од азбестот,  приносот го дала Луси Дин Стритфилд, една од првите жени инспектори за фабрики.

Во 1899 година, Х. Монтагју Мареј ги забележал негативните здравствени ефекти кои може да ги придонесе азбестот.  Првиот документиран смртен случај поврзан со азбест е во 1906 година. 

На почетокот на 1900-тите, истражувачите започнале да забележуваат голем број рани смртни случаи и проблеми со белите дробови во градовите каде што се ископувал азбест. Првото такво истражување ја спровела Мареј во болницата Черинг Крос во Лондон во 1900 година, во која обдукцијата открила траги од азбест во белите дробови на млад човек кој починал од белодробна фиброза откако работел 14 години во фабрика за текстил за азбест. Аделаида Андерсон, инспектор за фабрики во Британија, го вклучила азбестот на список на штетни индустриски супстанции во 1902 година. Слични истражувања биле спроведени во Франција во 1906 година и во Италија во 1908 година. 
мини|Азбестна ткаенина
мини|Рокбестос, реклама за жица покриена со азбест во ''„Exhibitors Herald“'', 1926 година
Првата дијагноза на азбестоза била поставена во Велика Британија во 1924 година.   Нели Кершо била вработена во „Тарнер Брадерс Азбестос“ во Рочдејл, Голем Манчестер, Англија, од 1917 година, предејќи сурови азбестни влакна во преѓа.  Нејзината смрт во 1924 година довело до формална истрага. Патологот Вилијам Едмунд Кук сведочел дека неговото испитување на белите дробови укажува на стари лузни кои укажуваат на претходна, заздравена туберкулозна инфекција и обемна фиброза, во која биле видливи „честички од минерална материја“... *со различни форми, но големото мнозинство имаат остри агли*.“ Откако ги споредил овие честички со примероци од азбестна прашина обезбедени од С.А. Хенри, медицинскиот инспектор на фабриките на Неговото Височество, Кук заклучил дека тие „*потекнуваат од азбест и, без сомнение, биле примарна причина за фиброза на белите дробови, а со тоа и за смрт*.“ 

Како резултат на трудот на Кук, Парламентот на Обединетото Кралство нарачал истрага за ефектите од азбестната прашина од страна на Е.Р.А. Мерветер, медицински инспектор за фабрики, и К. Прајс, фабрички инспектор и пионер во следењето и контролата на прашината.  Нивниот последователен извештај, *„Појава на пулмонална фиброза и други пулмонални лезии кај работниците со азбест“*, бил презентиран пред Парламентот на 24 март 1930 година. Во него било заклучено дека развојот на азбестозата е неоспорно поврзан со продолженото вдишување на азбестна прашина и вклучувал прва здравствена студија на работниците со азбест, која открила дека 66% од оние кои биле вработени 20 или повеќе години страдале од азбестоза.  Извештајот довел до објавување на првите прописи за азбестната индустрија во 1931 година, кои стапиле на сила на 1 март 1932 година.  Овие правила ја регулирале вентилацијата и ја правеле азбестозата оправдана болест поврзана со работата.  Терминот ''мезотелиом'' првпат бил употребен во медицинската книжевност во 1931 година; Неговата поврзаност со азбестот за прв пат била забележана некаде во 1940-тите. Слично законодавство следело и во САД околу десет години подоцна.

Приближно 100.000 луѓе во Соединетите Американски Држави починале или се терминално болни од изложеност на азбест поврзана со бродоградбата. Во областа Хемптон Роудс, бродоградежно седиште, појавата на мезотелиом е седум пати поголема од националната стапка. Илјадници тони азбест биле употребени во бродовите од Втората светска војна за изолација на цевки, котли, парни машини и парни турбини. Во Соединетите Американски Држави за време на војната имало приближно 4,3 милиони работници во бродоградилишта; на секои 1.000 работници, околу 14 починале од мезотелиом, а непознат број починале од азбестоза. 

Владата на Соединетите Американски Држави и азбестската индустрија биле критикувани затоа што не дејствувале доволно брзо за да ја информираат јавноста за опасностите и да ја намалат изложеноста на јавноста. Кон крајот на 1970-тите, судските документи докажале дека службениците во индустријата за азбест знаеле за опасностите од азбест уште од 1930-тите и ги криеле од јавноста. 

Во Австралија, азбестот бил широко употребуван во градежништвото и другите индустрии во перидот помеѓу 1946 и 1980 година. Од 1970-тите, постоела зголемена загриженост за опасностите од азбестот, а по кампањите на заедницата и синдикатите, неговата употреба била постепено укината, а рударството престанало во 1983 година.  Користењето на азбест било постепено укинато во 1989 година и целосно забрането во декември 2003 година. Опасностите од азбестот денес се добро познати во Австралија, и постои помош и поддршка за оние кои страдаат од азбестоза или мезотелиом. 

## Употреба по индустрија и модел на производ

Шест типа минерали се дефинирани од EPA како „азбест“, вклучувајќи ги оние кои припаѓаат на класата на серпентин и оние што припаѓаат на класата на амфиболи. Сите шест типа на азбестни минерали се познати како канцерогени за човекот. Видливите влакна се составени од милиони микроскопски „фибрили“ кои можат да се ослободат со абразија и други процеси. 


Податотека:White_asbestos_(Chrysotile).jpg|алт=Chrysotile asbestos| Хризотилен азбест
Податотека:Asbestos_fibres.jpg|алт=Asbestos fibers| Азбестни влакна
Податотека:Asbestos3USGOV.jpg|алт=Asbestos| Азбест
Податотека:Blue_asbestos.jpg|алт=Blue asbestos (crocidolite); the ruler is 1 cm| Син азбест (кроцидолит); линијарот е 1&nbsp;см
Податотека:Blue_asbestos_(teased).jpg|алт=Blue asbestos, teased to show the fibrous nature of the mineral| Син азбест, зашеметен за да се покаже фиброзната природа на минералот


мини|Големина на азбестни влакна во споредба со други честички (USEPA, март 1978)
„Планинска кожа“ е старомоден термин за флексибилни, лиснати природни формации на азбестни минерали кои наликуват на кожа. Минералите што содржат азбест, за кои е познато дека формираат планинска кожа, се: актинолит, сепиолит и тремолит. 

Вештачкиот божиќен снег претходно се правел со азбест.  Се користел како ефект во филмови, вклучувајќи го и костумот на страшилата во *[[Волшебникот од Оз|„Волшебникот од Оз“]]* ; се смета дека се користел како снег на полето со афион, но всушност тоа било гипс. 

### Серпентинска група
мини|Во Гајсовата болница во Лондон, 1941 година, медицинските сестри редат азбестни ќебиња врз електрично загреана рамка за да создадат качулка над пациентите за брзо да се затоплат.
мини|Работници шијат азбестни душеци, кои се користат за обложување на котлите на воените бродови, во фабрика во Ланкашир за време на Првата светска војна

Серпентинските минерали имаат лист или слоевита структура и произведуваат кадрави влакна.

Хрисотил, CAS-број , е единственото азбестно влакно. Се добива од серпентинитни карпи кои се вообичаени низ целиот свет. Неговата идеализирана хемиска формула е  Mg3(Si2O5)(OH)4.  Хризотилот се појавува под микроскоп како бело влакно.

Хризотилот се употребувал повеќе од кој било друг вид и бил најчесто користен тип во Соединетите Американски Држави. Според Прирачникот за градежни инспектори за азбест на Агенцијата за заштита на животната средина на САД (EPA), хризотилот сочинува околу 95% од азбестот кој се наоѓа во зградите во Америка.

Хризотилот е пофлексибилен од амфиболниот азбест и може да се преде и вткае во ткаенина. Најчеста употреба бил брановиден азбестстки цементен покрив, првенствено за помошни згради, магацини и гаражи. Може да се најде и во панели што се користат за тавани, а понекогаш и за ѕидови и подови. Хризотилот бил компонента во спојни смеси и некои малтери. Голем број на други предмети содржат хризотил, вклучувајќи облоги за сопирачки, противпожарни бариери во кутии со осигурувачи, изолација на цевки, подни плочки, станбени ќерамиди и подлошки за опрема со високи температури.

Хризотилот често е присутен во широк спектар на производи и материјали, вклучувајќи:

* Хлоровни алкални дијафрагмални мембрани што се користат за производство на хлор (моментално во САД)
* Гипскартон и смеса за спојување (вклучувајќи текстурни слоеви)
* Гипс
* Филтрите за гас-маски во текот на Втората светска војна до 1960-тите за повеќето земји; цивилните филтри издадени од Германија и СССР до 1988 година биле позитивни на азбест.
* Винилни подни плочки, фолии, лепила
* Кровови, филц, облоги и ќерамиди 
* „Транзитни“ панели, облоги, работни плочи и цевки
* пуканкови тавани, познати и како акустични тавани
* Противпожарна заштита
* Силат
* Индустриски и морски подлошки
* Сопирачки плочки и обувки
* Сценски завеси
* Противпожарни ќебиња
* Цементни цевки
* Внатрешни противпожарни врати
* Огноотпорна облека за пожарникари
* Термичка изолација на цевки
* Филтри за отстранување на честички од хемикалии, течности и вино
* Забни гипсени облоги
* Конектори за флексибилни канали за климатизација
* Додатоци за течности за дупчење
* Рачки на алатки за завршна обработка во книговез 

Во Европската Унија и Австралија, тој е забранет како потенцијална опасност по здравјето  и повеќе воопшто не се користи.


Податотека:Arcon_mk_post-war_pre-fab.jpg|алт=Example of asbestos cement siding and lining on a post-war temporary house in Yardley, Birmingham. Nearly 40,000 of these structures were built between 1946 and 1949 to house families.| Пример за азбестно-цементна облога и подлога на повоена привремена куќа во Јардли, Бирмингем. Речиси 40.000 од овие објекти биле изградени помеѓу 1946 и 1949 година за сместување на семејства.
Податотека:Heat-resistant_asbestos_glove.jpg|алт=An asbestos glove| Азбестна ракавица
Податотека:M60_machine_gun_barrel_change_DF-ST-90-04667.jpg|алт=The M60 machine gun crew member responsible for a hot barrel change was issued protective asbestos gloves to prevent burns to the hands| Членот на екипажот сомитралезот М60 одговорен за замена на топлата цевка добил заштитни азбестни ракавици за да се спречат изгореници на рацете.
Податотека:AsbestosHeatSpreaderForCooking.jpg|алт=A household heat spreader for cooking on gas stoves, made of asbestos (probably 1950s; "amiante pur" is French for "pure asbestos")| Домашен распрскувач на топлина за готвење на гасни шпорети, направен од азбест (веројатно 1950-ти; „  „на француски јазик значи „чист азбест“)
Податотека:Asbesthaltige_Flachdichtungen.jpg|алт=Gasket, containing nearly unbound asbestos| Дихтунг, кој содржи речиси неврзан азбест
Податотека:Asbestos_pipe_'REAL_ASBESTOS_BEST_QUALITY'.jpg|алт=Asbestos pipe for tobacco smoking from Belgium, with inscription "Real asbestos best quality"| Азбестно луле за пушење тутун од Белгија, со натпис „Вистински азбест со најдобар квалитет“


### Амфиболна група
Влакната од групата амфиболи се игличести. Амозитот, кроцидолитот, тремолитот, антофилитот и актинолитот се членови на класата амфиболи.

Амфиболите, вклучувајќи го амозитот (кафеав азбест) и кроцидолитот (син азбест), порано се употребувале во многу производи сè до почетокот на 1980-тите. Тремолитниот азбест претставувал загадувач на многу, ако не и на сите природно присутни хрисотилски наслаги. Употребата на сите видови азбест во групата амфиболи била забранета во поголемиот дел од западниот свет до средината на 1980-тите, а во Јапонија до 1995 година  Некои производи што вклучувале амфиболни видови азбест вклучувале следново:

* Изолациска плоча со мала густина (честопати нарекувана AIB или азбестна изолациска плоча) и тавански плочки;
* Азбестни цементни плочи и цевки за градежништво, обвивки за водоводни и електрични/телекомуникациски услуги;
* Термичка и хемиска изолација (на пр., противпожарни врати, прскање со лимпет, лагери и дихтунзи).
* Електрични инсталации, плетени кабли, обвивка на кабел, изолација на жици (обично кроцидолит)

Производителот на цигари „Лорилард “ ( филтрирана цигара на „Кент“) употребувал кроцидолит азбест во својот филтер „Микронит“ од 1952 до 1956 година. 

Иако најчесто хризотилните азбестни влакна се употребувале во автомобилските сопирачки плочки, чаури и дискови на спојката, присутни биле и загадувачи од амфиболи. Од приближно средината на 1990-тите, сопирачките плочки, нови или заменски, започнале да се произведуваат со облоги направени од керамички, јаглеродни, метални и арамидни влакна (Тварон или Кевлар - истиот материјал кој се користи во панцирите).

#### Амозит
Амозит, CAS-број , често нарекуван кафеав азбест, е трговско име за амфиболите кои припаѓаат на серијата цврсти раствори кумингтонит - гранерит, најчесто од Јужна Африка, именувана како делумен акроним за „Рудници за азбест во Јужна Африка“. Една формула дадена за амозит е . Амозитот се гледа под микроскоп како сиво-бело стаклесто влакно. Најчесто се наоѓа како средство за забавување на пожарот во производи за топлинска изолација, азбестни изолациски плочи и тавански плочки.

#### Кроцидолит
Кроцидолит, CAS-број , попознат како син азбест, е фиброзна форма на амфиболот рибекит, кој се наоѓа во најголема мера во јужна Африка, но исто така и во Австралија и Боливија. Една формула дадена за кроцидолит е . Кроцидолит набљудуван под микроскоп има сино влакно.

Кроцидолитот најчесто се јавува во облик на меки ронливи влакна. Азбестниот амфибол може да се појави и како меки ронливи влакна, но некои варијанти како што е амозит се најчесто прави. Сите форми на азбест се фибриларни по тоа што се составени од влакна со ширина помала од 1 микрометар во снопови со многу голема ширина. Азбестот со особено фини влакна се нарекува и „амиантус“.

#### Тремолит, антофилит, актинолит
Други регулирани азбестни минерали, како што е тремолитниот азбест, CAS бр. , актинолит азбест, CAS бр. 77536-66-4, ; и антофилит азбест, CAS бр. , ; се користат поретко во индустријата, но сè уште може да се најдат во различни градежни материјали и изолациски материјали и се користат во неколку производи за широка потрошувачка.

Други природни азбестни минерали, како што е рихтеритот, , и винхит, , иако не се регулирани, некои велат дека не се помалку штетни од тремолитот, амозит или кроцидолит.  Тие се нарекуваат „азбестиформни“ наместо азбест. Иако Администрацијата за безбедност и здравје при работа на САД (АБЗР) не ги вклучила во стандардот за азбест, NIOSH и Американското торакално здружение ги препорачале за вклучување како регулирани материјали бидејќи можат да бидат и опасни по здравјето. 

### Потенцијална употреба во секвестрација на јаглерод
Потенцијалот за употреба на азбест за ублажување на климатските промени е покренат. Иако мора да се земат предвид негативните аспекти на рударството на минерали, вклучувајќи ги и здравствените ефекти, се изучува употребата на минерални отпадоци за собирање јаглерод. Употребата на рударски отпадни материјали од рудници за никел, бакар, дијамант и платина исто така има потенцијал, но азбестот може да има најголем потенцијал и е предмет на истражување кое моментално е во тек во нова област на научно истражување и негово испитување. Најчестиот вид азбест, хризотилот, хемиски реагира со јаглерод диоксид за да произведе еколошки стабилен магнезиум карбонат. Хризотилот, како и сите видови азбест, поседува голема површина која обезбедува повеќе места за хемиски реакции, во споредба со повеќето други природно присутни материјали. 

### Градежништво
#### Развиени земји
[десно|мини|Постарите декоративни тавани, слични на овој, може да содржат мали количини на [Хризотил|бел азбест.]]
[десно|мини|Реклама во весник од 1929 година од [Перт|Перт, Западна Австралија, за азбестни плочи за изградба на станбени згради]]
мини|398x398пкс|Азбест како плоча како материјал за покрив
Употребата на азбест во нови градежни проекти е забранета од здравствени и безбедносни причини во голем број на развиени земји или региони, вклучувајќи ја Европската Унија, Обединетото Кралство, Австралија, Хонгконг, Јапонија и Нов Зеланд. Значаен исклучок се Соединетите Американски Држави, каде што азбестот продолжува да се употребува во градежништвото, како што се цементните азбестни цевки. Петтиот окружен суд ја спречила EPA да го забрани азбестот во 1991 година, бидејќи истражувањето на EPA покажало дека забраната ќе чини помеѓу 450 и 800 милиони американски долари, а воедно ќе спаси само околу 200 животи во временски период од 13 години, и дека EPA не обезбедила соодветни докази за безбедноста на алтернативните производи. меѓутоа, некои од помалку познатите добавувачи на материјали од типот артекс сè уште додавале бел азбест до 1999 година. 

Пред забраната, азбестот бил широко употребуван во градежната индустрија во илјадници материјали. Некои се сметаат за поопасни од другите поради количината на азбест и ронливата природа на материјалот. Азбестот со лабаво полнење, прсканите премази, изолацијата на цевките и азбестната изолациска плоча (АИП) се сметаат за најопасни поради нивната висока содржина на азбест и ронливата природа.  Многу постари згради изградени пред крајот на 1990-тите содржат азбест. Во САД, постои минимален стандард за истражувања на азбест како што е опишано во стандардот ASTM E 2356–18. Во Велика Британија, Извршниот орган за здравје и безбедност издал упатство наречено HSG264 во кое се опишува како треба да се прават истражувањата, иако може да се користат и други методи доколку можат да докажат дека ги исполниле прописите со други средства.  EPA вклучува некои, но не сите, објекти контаминирани со азбест на Националниот список на приоритети на Суперхонд (NPL). Реновирањето и рушењето на згради контаминирани со азбест се предмет на регулативите NESHAP и OSHA на EPA. Азбестот не е материјал опфатен со одбраната на CERCLA од невини купувачи. Во Велика Британија, отстранувањето и отстранувањето на азбестот и супстанциите што го содржат се опфатени со Прописите за контрола на азбестот од 2006 година. 

Потрошувачката на азбест во САД достигнала врв од 804.000 тони во 1973 година; светската побарувачка за азбест го достигнала својот врв во околу 1977 година, при што 25 земји произведувале речиси 4,8 милиони метрички тони годишно. 

Во постарите згради (како на пример оние изградени пред 1999 година во Велика Британија, пред да биде забранет белиот азбест), азбестот може сè уште да биде присутен во некои области. Свесноста за локациите каде што се наоѓа азбестот го намалува ризикот од нарушување на азбестот. 

Отстранувањето на азбестните градежни компоненти може да ја отстрани и противпожарната заштита што ја обезбедуваат, затоа се потребни замени за противпожарна заштита за соодветна противпожарна заштита што првично ја обезбедувал азбестот.

#### Надвор од Европската Унија и Северна Америка
 
Некои земји, како што се Индија, Индонезија, Кина и Русија, продолжуваат во голема мера да користат на азбест. Најчести се брановидните азбестно-цементни плочи или „климатизациски плочи“ за покриви и странични ѕидови. Милиони домови, фабрики, училишта или шупи и засолништа продолжуваат да употребуваат азбест. Сечењето на овие плочи по соодветна големина и дупчењето дупки за да се прицврстат „J“ завртките за да се прицврстат плочите на рамката на покривот се врши на лице место. Нема значителна промена во производството и употребата на климатизациски плочи во земјите во развој по широко распространетите ограничувања во развиените земји. 

#### Нападите од 11 септември
Кога Светскиот трговски центар во Њујорк се урнал по нападите на 11 септември, Долен Менхетен бил покриен со мешавина од градежен отпад и запаливи материјали. Оваа сложена мешавина предизвикала загриженост дека илјадници жители и работници во областа ќе бидат изложени на познати опасности во воздухот и прашина, како што се азбест, олово, стаклени влакна и пулверизиран бетон.  Се смета дека повеќе од 1.000 тони азбест биле испуштени во воздухот по уништувањето на зградите.  Мониторингот на и во близина на Граунд Зеро веднаш по нападите покажал дека прашината содржела влакна, вклучувајќи различни форми на азбест.  Се смета дека вдишувањето мешавина од азбест и други отрови е поврзано со невообичаено високата стапка на смртност од рак кај работниците во службите за итни случаи по катастрофата. Денес се смета дека илјадници други се изложени на ризик од развој на рак поради оваа изложеност, а оние што досега починале се само „*врвот на ледениот брег*“.

Во мај 2002 година, по голем број на спроведени активности за чистење, собирање прашина и следење на воздухот спроведени на отворено од страна на EPA, други федерални агенции, градот Њујорк и државата Њујорк, градот Њујорк формално побарал федерална помош за чистење и тестирање на живеалиштата во близина на местото на Светскиот трговски центар за азбест во воздухот. 

### Загадувачи на азбест во други производи

#### Вермикулит
Вермикулитот е хидриран ламинарен магнезиум-алуминиум-железо силикат кој наликува на лискуни. Може да се користи за многу индустриски работи и се користел како изолација. Некои наслаги на вермикулит се контаминирани со мали количини на азбест. 

Еден рудник за вермикулит управуван од *WR Grace and Company* во Либи, Монтана, ги изложил работниците и жителите на заедницата на опасност преку ископување на вермикулит контаминиран со азбест, обично рихтерит, винхит, актинолит или тремолит.  Вермикулитот контаминиран со азбест од рудникот Либи се употребувал како изолација во станбени и комерцијални згради низ Канада и САД. Вермикулитот на *WR Grace and Company* се продавал како зонолит, но се користел и во производи за прскање како што е монокот.

Во 1999 година, Агенцијата за заштита на животната средина (EPA) започнала со активности за чистење во Либи и денес областа е регион на Superfund.  Агенцијата за заштита на животната средина утврдила дека штетен азбест се ослободува од рудникот, како и преку други активности што ја нарушуваат почвата во областа. 

#### Талк
мини|Лабораториска жичена газа направена од азбест, на статив
Талкот понекогаш може да биде контаминиран со азбест поради близината на азбестната руда (обично тремолит) во подземните наоѓалишта на талк.  До 1973 година, федералниот закон на САД барал сите производи од талк да бидат без азбест.  Одвојувањето на талкот за козметички производи (на пр. талк во прав) од индустрискиот талк (често употребуван како производ за триење) во голема мера го отстраинил овој проблем за потрошувачите.  Козметичките компании, вклучувајќи ја и *[[Johnson & Johnson]]*, биле запознаени уште од 1950-тите дека производите од талк можат да бидат контаминирани со азбест.  Во јули 2024 година, Светската здравствена организација (СЗО) го засилила своето предупредување за здравјето во врска со изложеноста на талк. Во истражување објавено во *The Lancet*, СЗО ја променил својата класификација на талкот од „*можен канцероген*“ во „*веројатно канцероген*“. 

Во 2000 година, тестовите во сертифицирана лабораторија за тестирање на азбест откриле дека тремолитната форма на амфиболен азбест се наоѓала во три од осум популарни марки детски боички кои биле делумно направени од талк: *[[Crayola]]*, *Prang* и *RoseArt*.  Кај боичките Crayola, тестовите откриле нивоа на азбест од околу 0,05% кај *розовата боја Carnation Pink* и 2,86% кај *Orchid*; кај боичките Prang, опсегот се движел од 0,3% кај *зимзелената боја* до 0,54% кај *жолтата боја*; кај боичките Rose Art, тој се движел од 0,03% кај *кафеавата боја* до 1,20% кај *портокаловата боја*. Генерално, 32 различни видови боички од овие марки содржеле повеќе од траги од азбест, а осум други содржеле траги. Институтот за уметност и креативни материјали, трговско здружение кое ја тестирало безбедноста на боичките во име на производителите, првично инсистирало дека резултатите од тестовите мора да биле неточни, иако подоцна изјавиле дека не тестираат за азбест. Во мај 2000 година, *[[Crayola]]* изјавил дека тестовите на Ричард Ли, аналитичар за материјали чие сведоштво во име на индустријата за азбест е прифатено во тужби повеќе од 250 пати, покажале дека неговите боички се негативни на азбест.  И покрај тоа, во јуни 2000 година, Бини и Смит, производителот на *[[Crayola]]*, и другите производители се согласиле да престанат да користат талк во своите производи и ги промениле формулациите на своите производи во Соединетите Американски Држави.

Рударската компанија *RT Vanderbilt Co* од Гувернер, Њујорк, која им го снабдувала талкот на производителите на боички, навела дека „*според нашите сознанија и верувања*“ никогаш немало болести поврзани со азбест кај работниците на компанијата. Сепак, медиумските извештаи тврделе дека Администрацијата за безбедност и здравје во рудниците на САД (АБЗА) пронашла азбест во четири примероци од талк тестирани во 2000 година. Помошникот секретар за безбедност и здравје во рудниците последователно му пишал на новинарот, наведувајќи дека „*Всушност, кратенката ND (неоткрива) во лабораторискиот извештај - укажува дека всушност не се пронајдени азбестни влакна во примероците*“. Повеќекратни испитувања од минерални хемичари, клеточни биолози и токсиколози помеѓу 1970 и 2000 година не пронашле ниту примероци од азбест во производите од талк, ниту симптоми на изложеност на азбест кај работниците кои работеле со талк,
 но поновите трудови ги отфрлиле овие заклучоци заклучувајќи дека е „ист како“ ризик од азбест.

На 12 јули 2018 година, порота во Мисури ѝ наложил на компанијата „Џонсон и Џонсон“ да плати рекордни 4,69 милијарди долари на 22 жени кои тврделе дека производите на компанијата на основа на талк, вклучително и нејзината бебешка пудра, содржат азбест и предизвикале кај нив развој на рак на јајниците. 

## Производство
мини|Светско производство на азбест (метрички тони) од 1900 до 2017 година со трендовска линија
Во 2017 година, 1,3 милиони тони азбест биле ископани низ целиот свет. Русија била најголемиот производител со 53% од вкупниот светски производител, по што следувале Казахстан (16%), Кина (15%) и Бразил (11,5%).   Азија троши околу 70% од азбестот произведен во светот, а Кина, Индија и Индонезија се најголемите потрошувачи. 

Во 2009 година, околу 9% од светското производство на азбест било ископано во Канада.  Кон крајот на 2011 година, преостанатите два рудници за азбест во Канада, кои се наоѓаат во Квебек, престанале со работа.  Во септември 2012 година, владата на Квебек го запрела рударството на азбест.

## Влијание врз здравјето

десно|мини|Левостран мезотелиом (се гледа од десната страна на сликата): компјутерска томографија на граден кош
Најчестите болести поврзани со хронична изложеност на азбест се азбестоза (лузни на белите дробови поради вдишување на азбест) и мезотелиом (рак поврзан со азбест). Мезотелиомот е агресивна форма на рак и често доведува до очекуван животен век помал од 12 месеци по дијагнозата. 

Познато е дека сите видови азбестни влакна претставуваат сериозна опасност по здравјето на луѓето и животните.  Амозитот и кроцидолитот се сметаат за најопасни видови азбестни влакна;   сепак, хризотилниот азбест, исто така, предизвикува тумори кај животните и претставува призната причина за азбестоза и малиген мезотелиом кај луѓето,  а мезотелиом бил забележан кај луѓе кои биле професионално изложени на хризотил, членови на семејството на професионално изложените и жители кои живееле во близина на фабрики и рудници за азбест. 

Во текот на 1980-тите и повторно во 1990-тите, азбестната индустрија понекогаш покажувала дека процесот на производство на азбестен цемент може да го „неутрализира“ азбестот, или преку хемиски процеси или преку предизвикување цементот да се прицврсти на влакната и да ја промени нивната физичка големина; последователните иследувања покажале дека ова не е точно и дека деценискиот азбестен цемент, кога е скршен, ослободува азбестни влакна исти со оние што се наоѓаат во природата, без забележлива промена. 

Изложеноста на азбест во форма на влакна секогаш се смета за опасна. Работата или изложеноста со материјал кој е ронлив, или материјали или работи кои би можеле да предизвикаат ослободување на азбестни влакна, се смета за висок ризик. Општо земено, луѓето кои се разболуваат од вдишување на азбест редовно биле изложени на работа каде што работеле директно со материјалот. 

Администрацијата за безбедност и здравје при работа на САД (АБЗР) има воведено стандарди за заштита на работниците од опасностите при изложеност на азбест на работното место. Дозволената граница на изложеност на азбест е 0,1 влакно на кубен сантиметар воздух како осумчасовен временски просек, со граница на отстапување од 1,0 азбестни влакна на кубен сантиметар во период од 30 минути. 

## Регулатива

### Целосна забрана за азбест
десно|мини|Карта на земји кои ја забраниле употребата на азбест
мини|503x503пкс|Предупредувачка етикета за азбест според директивата на ЕУ од 1983 година
Во светот, 66 земји и територии (вклучувајќи ги и сите во Европската Унија) ја забраниле употребата на азбест. Во некои од наведените земји се дозволени исклучоци за помали употреби; сепак, сите наведени земји мора да ја имаат забрането употребата на сите видови азбест.  

#### Австралија
мини|''Asbestos Products Ltd'' (Сиднеј) азбестни покриви од цемент за извоз
мини|Предупредувачки знак за азбест во Сиднеј
Употребата на кроцидолит (син азбест) била забранета во 1967 година, додека употребата на амозит (кафеав азбест) продолжило во градежната индустрија до средината на 1980-тите. Конечно бил забранет во градежните производи во 1989 година, иако останал во дихтунзите и облогите на сопирачките до 31 декември 2003 година и не може да се увезува, користи или рециклира.  

Азбестот продолжува да биде проблем во Австралија. Според податоците, две од три куќи во Австралија изградени помеѓу Втората светска војна и почетокот на 1980-тите сè уште содржат азбест. 

Синдикатот на Обединети Услуги, кој ги претставува работниците задолжени за модифицирање на кутиите со електрични броила во домовите, изјавил дека работниците треба да одбијат да ја работат оваа работа сè додека кутиите не бидат проверени за азбест,  а раководителот на Австралискиот совет на синдикати ја повикал владата да ги заштити своите граѓани со ослободување на земјата од азбест до 2030 година. 

Ракувачите со азбестни материјали мора да имаат лиценца од Б-класа за врзан азбест и лиценца од А-класа за ронлив азбест.

Градот Витенум, во Западна Австралија бил изграден околу (син) рудник за азбест. Целиот град продолжува да биде контаминиран и е дезинкорпориран, што им овозможува на локалните власти да ги отстранат споменувањата за Витенум од мапите и сообраќајните знаци.

Во јануари 2024 година, азбест бил пронајден во прекривка за градини доставена до десетици места, вклучувајќи паркови, игралишта и училишта низ Сиднеј, предизвикувајќи ја азбестната криза во Сиднеј. 

#### Канада
Од 31 декември 2018 година, нелегално е да се увезува, произведува, продава, тргува или користи производи направени од азбест. Постојат исклучоци за негова употреба во индустријата за хлоралкалии, војската, јадрените постројки и за извлекување на магнезиум од остатоци од рударството на азбест. 

#### Иран
На 23 јули 2000 година, Врховниот совет за заштита на животната средина на Иран ја забрани секаква употреба на азбест. Во белешка, Советот наведува дека, по 44 години, доколку нема замена што е технички, економски или финансиски соодветна, законот може да се обжали и ќе биде предмет на преиспитување.   

На 22 ноември 2011 година, Организацијата за заштита на животната средина на Иран целосно ја забрани употребата на азбест. Исто така, забрани и секаков увоз и извоз на азбест. На 9 октомври 2011 година, Врховниот совет за заштита на животната средина на Иран го потврди новиот закон и јавно го објави, ажурирајќи го и заменувајќи го претходниот закон.  

#### Јапонија
Откритијата дека стотици работници починале во Јапонија во текот на претходните неколку децении од болести поврзани со азбест предизвикало голем скандал во средината на 2005 година.  Токио, во 1971 година, им наредил на компаниите кои ракуваат со азбест да постават вентилатори и редовно да ја проверуваат здравствената состојба; сепак, јапонската влада не ги забранила кроцидолитот и амозитот сè до 1995 година, а речиси целосна забрана со неколку исклучоци за азбестот била спроведена во 2006 година, а преостанатите исклучоци биле отстранети во март 2012 година за целосна забрана. 

#### Нов Зеланд
Во 1984 година, увозот на суров амфиболен (син и кафеав) азбест во Нов Зеланд бил забранет. Во 2002 година, увозот на хризотил (бел) азбест исто така бил забранет.  Во 2015 година, владата објавила дека увозот на азбест ќе биде целосно забранет со многу ограничени исклучоци (се очекува да се применат на резервни делови за постари машини) кои ќе се разгледуваат од случај до случај. 

Северозападно од Нелсон, во Горната долина на Такака, се наоѓа единствениот комерцијално собран рудник за азбест во Нов Зеланд. Нискоквалитетен хризотил бил ископан овде од 1908 до 1917 година, но само 100 тони биле испрани и изнесени со товарен коњ. Новиот модел за напојување овозможил обнова на работата и помеѓу 1940 и 1949 година, компанијата Хјум ископувала 40 тони месечно. Ова продолжило до 1964 година, кога, поради кратката должина на неговите влакна, ограничената комерцијална одржливост го принудила рударството да престане.  

#### Јужна Кореја
Во мај 1997 година, производството и употребата на кроцидолит и амозит, попознати како син и кафеав азбест, биле целосно забранети во Јужна Кореја. Во јануари 2009 година, се случила целосна забрана за сите видови азбест кога владата забранила производство, увоз, продажба, складирање, пренос или употреба на азбест или која било супстанца која содржи повеќе од 0,1% азбест.  Во 2011 година, Јужна Кореја станала шестата земја во светот која донела закон за помош при штета од азбест, кој му дава право на секој корејски граѓанин на бесплатна доживотна медицинска помош, како и месечен приход од владата доколку му биде дијагностицирана болест поврзана со азбест. 

#### Обединето Кралство
Во Обединетото Кралство, сините и кафеавите азбестни материјали биле целосно забранети во 1985 година, додека увозот, продажбата и повторната употреба на бел азбест од втора рака биле забранети во 1999 година. Прописите за контрола на азбест од 2012 година, кои го ажурирале и замениле претходниот закон од 2006 година, наведуваат дека сопствениците на нестанбени објекти (на пр. фабрики и канцеларии) имаат „должност да управуваат“ со азбестот во просториите со тоа што ќе бидат свесни за неговото присуство и ќе се осигурат дека материјалот нема да се влоши, отстранувајќи го доколку е потребно. Работодавците, на пример градежните компании, чии оперативци може да дојдат во допир со азбест, исто така, мора да обезбедат годишна обука за азбест на своите работници. 

#### Соединети Американски Држави
мини|Истражувач кој користи класификатор за да произведе влакна од азбест со избрана должина за токсиколошки студии.
Пред 2024 година, Соединетите Американски Држави останале една од ретките развиени земји кои не го забраниле целосно азбестот. Некои американски работници во постројките за хлор често доаѓале во допир со супстанцијата,  а Агенцијата за заштита на здравјето при работа ги ослободила овие постројки од случајни инспекции преку Програмата за доброволна заштита. 

Во 1989 година, Агенцијата за заштита на животната средина на Соединетите Американски Држави (EPA) го издала Правилото за забрана и постепено укинување на азбестот, но во 1991 година, поддржувачите на индустријата за азбест ја оспориле и ја поништиле забраната во тужбата: *Corrosion Proof Fittings против Агенцијата за заштита на животната средина*. Иако случајот резултирал со неколку мали победи за регулирање на азбестот, EPA на крајот не ставила крај на употребата на азбест. Пресудата оставила многу производи за широка потрошувачка кои сè уште можат законски да содржат траги од азбест. Сепак, шест категории производи кои содржат азбест се забранети: брановидна хартија, ролборд, комерцијална хартија, специјална хартија, филц за подови и сите нови употреби на азбест. Законот за чист воздух, исто така, забранува изолација на азбестни цевки и изолација на азбестни блокови на компоненти како што се бојлери и резервоари за топла вода, како и материјали кои содржат азбест нанесени со прскање. Законот за безбедност на потрошувачки производи го забранува азбестот во камини и соединенија за крпење ѕидови. Управата за храна и лекови ги забранува филтрите кои содржат азбест во фармацевтското производство, преработка и пакување.  

Во 2014 година, државата Вашингтон го забранила азбестот во автомобилските сопирачки. 

Во 2022 година, 224 метрички тони хризотилен азбест биле увезени во Соединетите Американски Држави од Бразил и Русија, за употреба во дијафрагми што се користат за производство на хлор со хлоралкален процес. Од 2020 година, увезената стока што содржи азбест вклучувала дихтунзи за некои комунални возила, гумени листови кои се користат во производството на дихтунзи, блокови за сопирачки за нафтената индустрија и материјали за триење на возила, како што се автомобилски сопирачки и облоги за резервни делови. 

Во 2024 година, EPA го објавила правилото за хризотил азбест од Дел 1  со кое се забранува хрисотилот во шест услови на употреба до 2037 година. Како одговор на тековниот увоз и употреба на азбест, Законот „Аланрајнштајнова забрана за азбест сега“ (ARBAN) (S.2811 , HR5373 ) е повторно воведен во Конгресот. Американското здружение за јавно здравје, Организацијата за подигање на свеста за азбестните болести (ADAO), Работната група за животна средина, Колегиумот Рамацини, Меѓународното здружение на пожарникари и други се првите поддржувачи.

### Земји каде што азбестот е легален

#### Мексико
Од 1970 година, како резултат на зголемената контрола на азбестот во Европа и во Соединетите Американски Држави, постоело масовно префрлање на претпријатијата за преработка на азбест во Мексико. Азбестот се користи во многу производи - покриви, котли, цевки, сопирачки и жици, произведени од над 2.000 мексикански компании, многу од нив подружници или подизведувачи на американски компании, и се продаваат низ цела Америка. Во 2000 година, 58% од мексиканскиот извоз на производи кои содржат азбест заминал во Соединетите Американски Држави, а 40% во земјите од Средна Америка и Куба.  

#### Виетнам
мини|Брановиден азбестен покрив (со фиберцемент)
Во Виетнам, хризотилниот азбест не е забранет и сè уште е широко ви употреба. Амфиболниот азбест е забранет за трговија и употреба. Виетнам е еден од 10-те најголеми корисници на азбест во светот, со годишен обем на увоз од околу 65.000–70.000 тони хризотил. Околу 90% од увезениот азбест се употребува за производство на околу 100 милиони м2 цементни покривни плочи (азбест-цемент). Според една студија, меѓу 300 семејства во Јен Баи, Тан Хоа, 85% од домаќинствата користат азбестни покривни плочи, но само 5% знаат за негативните здравствени ефекти. 

Генералниот план (за развој на градежни материјали до 2020 година со продолжение до 2030 година, поднесен од Министерството за градежништво до Владата во јануари 2014 година) сè уште предлага постојана употреба на хризотил подолго време. 

## Замени за азбест во градежништвото
Изолацијата од стаклена волна била измислена во 1938 година и денес е најчесто користениот вид изолацискиматеријал. Безбедноста на овој материјал е исто така доведена во прашање поради сличностите во структурата на материјалот.  Сепак, Меѓународната агенција за истражување на ракот го отстранила стаклена волна од својот список на можни канцерогени за луѓето во 2001 година. Научен преглед од 2011 година тврди дека епидемиолошките податоци се неконзистентни и заклучува дека одлуката на агенцијата да го намали канцерогениот потенцијал на стаклена волна е валидна, иако оваа испитување е финансирано од спонзориран истражувачки договор од Северноамериканското здружение на производители на изолација. 

Во 1978 година, *[[Bal Dixit]]* измислил високо текстурирана ткаенина од стаклена волна, наречена *Zetex*. Таа е помалку густа од азбестот, но нуди иста маса, дебелина, цврстина, допир и отпорност на абење. Стаклената волна е текстуриран за да се отстранат некои од проблемите кои се јавуваат кај стаклената волна, како што се слабата отпорност на абење и слабата цврстина на шевовите. 

Во Европа, минералната волна и стаклената волна се главните изолатори во куќите.

Голем број на компании кои произведувале азбестно-цементни производи зацврстени со азбестни влакна развиле производи кои содржат органски влакна. Еден таков производ, познат како „Етернит“, и друг, „Еверит“, денес го користи „*Nutec*“, кој се состои од органски влакна, портландски цемент и силициум диоксид . Дрвените влакна врзани со цемент се друга замена. Камените влакна се употребуваат во дихтунзи и материјали за триење.

Друг потенцијален материјал отпорен на пожар е полибензимидазол или PBI. Полибензимидазолното влакно е вештачко влакно кое има висока точка на топење од  и не се запалува. Поради својата исклучителна термичка и хемиска стабилност, често го употребуваат противпожарните служби и вселенските агенции.

## Рециклирање и отстранување
[десно|мини|Поштата во Ваилуку, [Хаваи|Хаваи, затворена поради отстранување на азбест]]
Во поголемиот дел од развиени земји, азбестот обично се отстранува како опасен отпад на означени депонии.

Рушењето на згради кои содржат големи количини материјали на основа на азбест претставува особен проблем за градителите и инвеститорите во недвижности. Ваквите згради честопати мора да се деконструираат дел по дел, или азбестот мора внимателно да се отстрани пред структурата да може да се сруши со механички или експлозивни средства. Еден таков пример е „Ред Роуд Флетс“ во Глазгов, Шкотска, каде што се употребувале огромни количини азбестни цементни плочи за обложување на ѕидови. Британските прописи за здравје и безбедност пропишуваат дека азбестниот материјал мора да се отстрани во специјално приспособени возила и да се однесе на депонија со соодветна дозвола за прифаќање на азбест, преку одобрена рута, во одредени периоди од денот.

Во Соединетите Американски Држави, Агенцијата за заштита на животната средина (EPA) строго го регулира отстранувањето и отстранувањето на азбестот. Компаниите што отстрануваат азбест мора да се придржуваат до лиценцирањето на EPA. Овие компании се нарекуваат изведувачи на азбест со лиценца од EPA. Секогаш кога еден од овие изведувачи на азбест извршува работа, консултант за тестирање мора да спроведе строго тестирање за да се осигури дека азбестот е целосно отстранет.

Азбестот може да се уништи преку ултрависока температура на инсинерација и процес на топење со плазма. Процес на топлинско разложување на  произведува мешавина од неопасен отпад кој се основа на силициум, а на температури над  произведува силикатно стакло.  Топлинското разложување со микробранова печка може да се користи во индустрискиот производствен процес за трансформирање на азбест и отпад што содржи азбест во порцелански камени плочки, порозни еднопечени ѕидни плочки и керамички тули. 

Комбинацијата на оксална киселина со ултразвук целосно ги разградува влакната од хризотил азбест. 

## Кратенки поврзани со азбест
* ACM: Материјал што содржи азбест (технички, материјал што содржи повеќе од 1% азбест) 
* AIB: Азбестна изолациска плоча 

## Наводи

## Дополнително читање
* 
* George B. Guthrie and Brooke T. Mossman, editors, *Health Effects of Mineral Dusts*, Mineralogical Society of America *Reviews in Mineralogy* v. 28, 584 pages (1993) .
* Asbestos: an introduction by JW Cherrie
* 

## Надворешни врски

* WHO fact sheet on asbestos
* Asbestos Disease Awareness Organization
* The Asbestos Information Centre Independent site with information about asbestos and its use in buildings
* US EPA Asbestos Home Page
* British Government Health and Safety Executive (HSE)
* National Institute for Occupational Safety and Health: Asbestos
* World Health Organization&nbsp;– Asbestos page
* White Gold Pioneers: Asbestos Mining  – The origins of asbestos mining, illustrated with many early photographs
* usgs.gov (Mineral Commodity Summaries 2025): Asbestos 

Категорија:Индустриски минерали
Категорија:Канцерогени