Ерменско прашање

Терминот „**Ерменско прашање**“, како што се користи во европската историја, станал вообичаен меѓу дипломатските кругови и популарниот печат по Берлинскиот конгрес во 1878 година. Како и со Источното прашање, се однесува на вклученоста на Европа со ерменските субјекти на Отоманското Царство, почнувајќи од Руско-турската војна од 1877-1878. Во конкретни услови, ерменското прашање се однесува на заштитата и слободите на Ерменците од нивните соседни заедници. Ерменското прашање ги објаснува 40-те години од ерменско-османлиската историја во контекст на англиската, германската и руската политика помеѓу 1877 и 1914 година. Терминот исто така се користи за да се осврне на прашањето за недостатокот на признание од Турција за настаните околу ерменскиот геноцид.

## Позадина

Започнувајќи од средината на 19 век, големите сили се свртиле кон третманот на своите христијански малцинства во Османлиското Царство и сè повеќе го притискале да ги прошири еднаквите права на сите свои граѓани. По насилното сузбивање на христијаните во востанијата во Босна и Херцеговина, Бугарија и Србија во 1875 година, Големите сили се повикале на Парискиот договор од 1856 година, тврдејќи дека тој обезбедил авторитет за нивна интервенција за заштита на христијанските малцинства на Османлиското Царство. До крајот на 1870-тите, Грците, заедно со неколку други христијански нации на Балканот, фрустрирани со нивните услови, со помош на Големите силите, биле ослободени од османлиското владеење. Ерменците, од друга страна, добиле помал интерес и никаква поддршка која подоцна не била повлечена од Големите сили и останала, во голема мера, во стагнација во текот на овие години, заработувајќи ја титулата „*millet-i sadika*“ или „*лојален милет*“..

Во 1827-28, царот Николај побарал помош од персиските Ерменци во Руско-персиската војна која се водела во периодот од 1826 до 1828 година, ветувајќи дека по војната нивните животи ќе се подобрат. Во 1828 година, Русите ја започнале Руско-турската војна, која се водела во периодот од 1828 до 1829 година. Во 1828 година, Русија го анектирала Ереванското ханство, Нахчиванското ханство со Туркменчајскиот договор. По договорот, Ерменците кои сè уште живееле под персиска власт биле охрабрени да емигрираат во руска Ерменија, а 30.000 го сториле тоа по повикот. Русија припоила значајни делови на територијата окупирана од Ерменците. Со рускиот попис во 1897 година, 1.127.212 Ерменци живееле на руските земји:

* Ереванска Гувернерија, 439.926;
* Елизаветполска Гувернерија , 298.790;
* Карска област, 72.967;
* Тифлишка Гувернерија , 230.379;
* Баку, 52.770;
* Црноморка Гувернерија , 6,223;
* Дагестанска област, 1.652;
* Гувернерија Кутаис, 24.505.

За истиот период (1896) во Османлиското Царство имало 1.095.889 Ерменци:

*Адана (вилает), 97,450;
*Алеп (вилает), 37.999;
*Анкара (вилает), 94.298;
*Битлис (вилает), 131.300;
*Бурса (вилает), 88,991;
*Дијарбакир (вилает), 67.718;
*Ерзурум (вилает), 134.967;
*Измир (вилает), 15.105;
*Измит (вилает), 48.655;
*Кастамону (вилает), 2.647;
*Мамуре-ул-Азил , 79.128;
*Сивас (вилает), 170,433;
*Трабзон (вилает), 47.200;
*Ван (вилает), 79.998.

Додека Русија ја зацврстила својата јужна граница, таа сè повеќе се вклучувала во османлиската внатрешна политика. Русија одиграла голема улогга во добивањето на независност на Романија и Србија. Русија во тој период привлекла многу Ерменци. Многу Ерменци станале образовани во руските училишта. Русија исто така била пат кон Европа за Ерменците. Русија добила контрола над голем дел од Ерменија и стана заштитник на Ерменците во Османлиското Царство.

## Потекло

Повеќето Ерменци живееле во провинции кои се граничат со Русија, а не со други европски држави. Со Договорот од Едрене, Ахалкалаки и Ахалцихе биле предадени на Русија. Ова резултирало со бран на емиграција, со 25.000 Отомански Ерменци кои се преселиле во Руска Ерменија.  Ерменците започнале да гледаат повеќе кон Руското Царство како крајна гаранција за нивната безбедност.

Многу Ерменци во источните провинции на Османлиското Царство, кои живееле под закана од насилства и депресија од страна на агресивните соседни народи, ја поздравиле руската армија како ослободители. Во јануари 1878 година, ерменскиот патријарх во Цариград, Нерсес II Варшапејан му се обратил на руското раководство да добие уверување дека Русија ќе воведе одредби за ерменска самоуправа во новиот мировен договор.

Во март 1878 година, по завршувањето на Руско-турската војна (1877-1878), ерменскиот патријарх ги проследил жалбите на Ерменците за широко распространетото „присилно одземање на земјата ... присилно преобраќање на жени и деца, подметнување пожар, рекет, силување и убиство“. Патријархот ги убеди Русите да го вметнат членот 16 во Договорот од Сан Стефано, во кој се наведува дека руските сили кои ги окупираат провинциите со ерменски населби во источното Отоманско Царство ќе се повлечат само со целосно спроведување на реформите. Иако не е експлицитно, член 16 од Сан Стефановиот договор гласи:

Меѓутоа, во јуни 1878 година, Велика Британија наложила нов договор во Берлин. Членот 16 бил изменет, и сите споменувања на руските сили што останале во провинциите биле отстранети. Наместо тоа, отоманската влада периодично ги информирала на големите сили за напредокот на реформите. Во финалниот текст на Берлинскиот конгрес, бил трансформиран во член 61, гласи:

Ерменската делегација предводена од Мкртих Хримијан отпатувала за Берлин за да го презентира случајот на Ерменците, но, за нивно разочарување, тие биле изоставени од преговорите. По преговорите во Берлин, во неговиот познат патриотски говор *"The Paper Ladle"*, Хримијан ги советувал Ерменците да го преземат националното будење на Бугарија како модел за надежите за самоопределување.

Во 1880 година, Ерменците, особено охрабрени од премиерот Гладстон, го започнале ерменското прашање со зборовите: „Да се служи на Ерменија значи да се служи на цивилизацијата“. На 11 јуни 1880 година, големите сили испратиле до Портата белешка, во која побарале спроведување на член 61. Ова било проследено на 2 јануари 1881 година со „Британски циркулар на Ерменија“ испратен до другите сили.

## Ерменска реформска програма

Ерменската реформска програма од 11 мај 1895 година била збир на реформи предложени од страна на европските сили.

Францускиот дипломат Виктор Беар напишал:

## Ерменски реформски пакет

Ерменскиот пакет за реформи бил план за реформа на европските сили во периодот од 1912 до 1914 година, кој предвидувл создавање на две провинции ставени под надзор на две европски земји. Со недостатокот на видлив напредок во подобрувањето на маките на ерменската заедница, голем број разочарани ерменски интелектуалци кои живеат во Европа и Русија во 1880-тите и 1890-тите одлучиле да формираат политички партии и револуционерни општества кои би се бореле за постигнување на подобри услови за нивните сонародници.

## Наводи

Категорија:Ерменски геноцид
Категорија:Христијанството во Отоманското Царство
Категорија:Политика на Отоманското Царство