Гуштероноголики

**Гуштероноголики** или **Сауроподоморфи** — клад на тревојадни, сауриски диносауруси со долги вратови во кој клад спаѓаат сауроподите и нивните роднини. Сауроподите генерално пораснале во многу големи димензии, имале долги вратови и опашки, биле четириножни и станале најголемите животни што некогаш оделе по Земјата. „Просауроподите“, кои претходеле на Сауроподите, биле помали и честопати биле во можност да одат на две нозе. Гуштероноголиките биле доминантни тревопасни животни во текот на поголемиот дел од мезозоикот, од нивното потекло во средината тријас (пред околу 230 милиони години), до нивниот пад и истребување на крајот на Креда (пред околу 66 милиони години).

## Опис
лево|мини| Череп на ''Nigersaurus taqueti'' и држење на главата кај гуштероноголиките
Гуштероноголиките биле прилагодени својата храна да ја бараат повисоко од кој било друг современ тревојад, давајќи им пристап до зеленило со високи дрвја . Оваа стратегија на хранење е поддржана од многу нивни дефинирачки одлики, како што се: лесен, мал череп на крајот на долгиот врат (со десет или повеќе издолжени вратни пршлени ) и долга опашка (со еден до три дополнителни сакрални пршлени) .

Нивните заби биле слаби и во форма на виљушка (или лопатка). Наместо мелење на храната со заби, тие имале камења во стомакот ( гастролити ), слични на камењата од гуштерте на модерните птици и крокодилите, за да помогнат во варењето на цврстите растителни влакна. Предниот дел на горната уста се наведнува во она што може да биде клун .

Една од најраните познати гуштероноголики, Сатурналија, бил мал и виктав со должина од околу 1,5 метри. Но, до крајот на тријасот, тие станале најголемите диносауруси во нивното време, и продолжиле да живеат и да растат во времето на Јура и Креда. На крајот, најголемите сауроподи, како *[[Суперсаурус]], [[Диплодокус]], [[Патаготитан]] и [[Аргентиносаурус]]*, достигнувале должина од 30-40 метри и 60-100 тони.

Првично двоножни, бидејќи нивната големина се зголемувала, тие еволуирале како четририножни диносауруси кои биле прилагодени бавно да се движат по копното, слично на денешните слонови. Раните гуштероноголики биле најверојатно сештојади бидејќи нивниот заеднички предок со другата сауриска лоза (тероподите) бил месојад. Затоа, нивната еволуција до тревојади се одвивала со нивната поголема големина и должина на вратот.

Тие исто така имале големи ноздри и го задржале палецот со голема канџа, што можеби се користела за одбрана &mdash; иако нивната примарна одбранбена адаптација била нивната екстремна големина.

### Разликување на анатомски одлики
Гуштероноголиките може да се разликуваат како група врз основа на некои од следниве синапоморфии :

* Присуство на големи ноздри.
* Дисталниот дел на големата писка е покриен со растечки процес на астрагалот .
* Нивните задни екстремитети се кратки кога ќе се споредат со должината на трупот.
* Присуство на три или повеќе сакрални пршлени.
* Забите се тенки, рамни и личат на виљушка.
* Присуство на минимум 10 вратни пршлени кои обично се издолжени
* Присуство на 25 пресакрални пршлени

## Еволутивна историја
Тие се меѓу првите диносауруси кои еволуирале во Доцен тријас, околу 230 милиони години (Мја), и станале доминантни тревојади до половина од доцниот тријас. Нивниот перцепиран пад во раната креда е најверојатно пристрасност во земањето примероци од фосили, бидејќи повеќето фосили се познати од Европа и Северна Америка. Сепак, Сауроподите биле доминантни тревопасни животни во насипите Гондвана . Ширењето на цветните растенија и „напредните“ Птицоколковни , друга голема група тревојади диносауруси (забележани по своите многу развиени механизми за џвакање), најверојатно не се главен фактор на падот на сауроподите на северните континенти  . Како и сите не- птичји диносауруси, гуштероноголиките исчезнале пред 66 милиони години, за време на настанот на истребување во периодот на креда.

Најраните и најбазални познати гуштероноголики се *Chromogisaurus novasi* и *Panphagia protos*, и двата од формацијата Исчигуаласто, датирана пред 231,4 милиони години (на возраст од доцен карнијан до доцен тријас ). Според некои студии, *[[Еораптор|Eoraptor lunensis]]* (исто така од истата формација), кој традиционално се смета за теропод, е ран член на лозата на гуштероноголиките , што би го направило најбазалниот познат сауроподоморф.

## Класификација
мини|Реставрација на ''Панфагија'', еден од најпознатите базални познати гуштероноголики.
мини|''Платеосаурусот'' е добро познат просауропод.
Сауроподоморфа е еден од двата главни кладови во редот Сауришија. Сестринската група на гуштероноголиките, Теропода, вклучува двоножни месојади како *[[Велоцираптор]]* и *[[Тираносаурус]]*; како и птиците . Сепак, гуштероноголиките исто така делат голем број одлики со Орнитишијата, така што мало малцинство од палеонтолози, како Бакер, историски ги сместиле и двете серии тревојади во групата наречена „*Фитодиносаурија*“ или „*Орнитишиформи*“.

Во таксономијата на Карл Линеј, Сауроподоморфа (што значи „се формираат стапала на гуштер“) или е подред или останува нерангиран. Првично е основана од Фридрих фон Хуене во 1932 година, кој го поделил во две групи: базалните форми во Просауропода и нивните потомци, гигантот Сауропода .

Филогенетските анализи на Адам Јејтс (2004, 2006) и други цврсто ја сместиле Сауропода во рамките на парафилетичката „Просауропода“. Неодамнешните кладистички анализи сугерираат дека кладот Просауропода, кој бил именуван од Хуене во 1920 година и бил дефиниран од Серено, во 1998 година, како сите животни поблиску поврзани со *Plateosaurus engelhardti* отколку со *[[Салтасаурус]]*, е помлад синоним за Платеосауриди како и двете ги содржат истите таксони.

Повеќето модерни шеми на класификација ги раздвојуваат просауроподите во половина групи кои еволуирале одделно од една заедничка лоза. Додека тие имаат голем број на заеднички одлики, еволутивните барања на храна високо на дрвјата, може да предизвикаа конвергентна еволуција, каде слични одлики еволуираат одделно затоа што се соочуваат со ист еволутивен притисок, наместо (хомолошки ) одлики што произлегуваат од заеднички предок.

### Филогенија
десно|мини| Споредба на черепот на неколку гуштероноголики

Филогенетската анализа на Отеро и неговите соработници од 2015 година ги сместила со *[[Агносфитис]]* и Theropoda во Eusaurischia, со Херерасаурудиja и *[[Еораптор]]* надвор од кладот на Сауришија. Голема филогенетска анализа на раните диносауруси објавена од Метју Барон, Дејвид Норман и Пол Барет (2017) во списанието „Природа“ ги редефинирала Сауроподоморфа и Сауришија и ги повратила Херерасаурудиja како сестринска група со Сауроподоморфа во рамките на Сауришија. Ова резултирало со отстранување на Теропода од Сауришија и формирање на Орнитосцелида.

## Палеобиологија
Споредбите помеѓу склералните прстени на неколку сауроподоморфни родови (*[[Диплодокус]]*, *[[Луфенгосаурус]]*, *[[Немегтосаурус]]*, *[[Платеосаурус]]* и *Riojasaurus*) и современите птици и влекачи сугерираат дека тие биле активни во текот на денот во кратки интервали.

Гуштероноголиките ја достигнувале возраста на сексуална зрелост многу пред тие да бидат целосно возрасни. Студија на Грибелер и неговите соработници (2013 година) заклучила дека максималните стапки на раст на гуштероноголиките се споредливи со оние на пред-социјалните птици и црниот носорог, но пониски од стапките на раст на просечните цицачи.

Долгогодишна хипотеза е дека раните гуштероноголиките биле месојади, како што се очекувало за повеќето рани диносауруси. Оваа хипотеза е поддржана од страна *Buriolestes*. Забите на повеќето изведени гуштероноголики како што се *[[Еораптор]]*, *[[Панфагија]]* и *[[Пампадромаеус]]* се подобро прилагодени за тревојади (или евентуално сештојади) диети. Без оглед на филогенетската положба на херерасауридите или *[[еораптор]]от* (кои се во тек), реконструкциите на предците истакнуваат дека тие биле во почетокот месојадци.

## Извори

* 

## Наводи

## Надворешни врски
*    
* Сауроподоморфа: Преглед, од Палжос.
* Сауроподморфа , од „Кога диносаурусите владееја со Тексас“, од Jonон А. Баскин.
* Геол 104 диносауруси: Природна историја: Сауроподоморфа: Големината е важна, од Томас Р. Холц јуниор, од Универзитетот во Мериленд.