Јадрена енергија во Украина

мини|Јадрената централа Ровне
Украина управува со четири јадрени централи со 15 реактори сместени во Волинија и Јужна Украина. Вкупниот инсталиран капацитет на јадрена енергија е над 13 GWe, рангирана на седмо место во светот во 2020 година  Енергоатом, украинско државно претпријатие, управува со сите четири активни јадрени централи во Украина. Во 2019 година, јадрената енергија испорачувало над 20% од енергијата на Украина.

Во 2021 година, јадрените реактори на Украина произвеле 81 TWh - над 55% од вкупното производство на електрична енергија, и втор најголем удел во светот, зад само Франција. Јадрената централа Запорожје, најголемата јадрена централа во Европа е во Украина.

Катастрофата во Чернобил во 1986 година во Северна Украина била најтешката јадрена несреќа во светот до денес.

Недостигот на јаглен за електраните на јаглен во Украина поради војната во Донбас и затворањето на еден од шесте реактори на јадрената централа Запорожје довело до прекини на струја низ целата земја во декември 2014 година. Поради руско-украинската војна, јадрената централа е оштетена.

## Преглед
мини|Производство на електрична енергија по извор, Украина
мини|Јадрената централа Запорожје е најголемата во Европа со шест реактори чиј вкупен капацитет е 6 GW.
мини|Хмелницки АЕЦ
мини|АЕЦ Ровно
[мини| Украинска [монета во знак на сеќавање на јадрената енергија]]
Украина во голема мера се потпира на јадрената енергија. Најголемата јадрена централа во Европа, јадрената централа Запорожје, се наоѓа во Украина. Во 2006 година, владата планирала да изгради 11 нови реактори до 2030 година, што речиси ќе го удвои сегашниот капацитет на јадрена енергија. Енергетскиот сектор на Украина е дванаесетти по големина во светот во однос на инсталираната моќност, со 54 гигавати (GW). Обновливите извори на енергија сè уште играат многу скромна улога во електричното производство; во 2005 година производството на енергија ги задоволувале следните извори: јадрена (47%), топлинска (45%), хидроелектрична и други (8%).

### Историја на советско потекло
мини|Чернобил
Катастрофата во Чернобил била јадрена несреќа што се случила на 26 април 1986 година во јадрената централа Чернобил во Украинската Советска Социјалистичка Република на Советскиот Сојуз. Експлозија и пожар испуштиле големи количества радиоактивна контаминација во атмосферата, која се проширила низ поголемиот дел од Западен СССР и Европа. Се смета за најлошата несреќа на јадрената централа во историјата и е една од двете класифицирани како настан од 7 ниво на Меѓународната скала за јадрени настани (другата е јадрената катастрофа во Фукушима). Битката за спречување на контаминацијата и избегнување поголема катастрофа на крајот опфатила над 500.000 работници и чинела околу 18 милијарди рубљи, осакатувајќи ја советската економија.

Украина го добивала своето јадрено гориво исклучиво од Русија од руската компанија ТВЕЛ. Од 2008 година земјата добива јадрено гориво од Вестингхаус .  Од 2014 година уделот на Вестингхаус во увозот пораснал на повеќе од 30% во 2016 година поради силно социјално неодобрување на какви било економски односи со Русија по анексијата на Крим. Во 2018 година, договорот на Вестингхаус за снабдување со гориво VVER бил продолжен до 2025 година  Нафтата и природниот гас го обезбедуваат остатокот од енергијата на земјата; тие се исто така увезени од поранешниот Советски Сојуз .

### Неодамнешно обновување и трансформација
Во 2011 година Енергоатом започнала проект за усогласување на безбедноста со меѓународните стандарди со проценет трошок од 1,8 милијарди американски долари, со цел датум на завршување во 2017 година. Во 2015 година, датумот на завршување бил вратен во 2020 година, поради доцнење во финансирањето. Во 2015 година, некои владини агенции поднеле обвиненија за корупција против Енергоатом, со загриженост покрената од премиерот Арсениј Јацењук. Во март 2016 година, украинските судови ги замрзнале средствата и банкарските сметки на Енергоатом поради наводни неплатени долгови; Енергоатом ја обжалил одлуката, но замрзнатите финансии довеле до прекршување на договорите. Во јуни 2016 година, нејзините банкарски сметки биле одмрзнати.

Во февруари 2018 година Украина обезбедила американско финансирање од 250 милиони долари за изградба на капацитет за складирање потрошено јадрено гориво, со што ќе се избегне потребата да се испорача потрошеното јадрено гориво во Русија.

Во 2018 година Енергоатом изјавил дека цените на електричната енергија се премногу ниски за да се покријат трошоците за новото јадрено гориво и повикал на зголемување на цената.

Во 2008 година , Westinghouse Electric Company добил петгодишен договор за продажба на јадрено гориво на три украински реактори, почнувајќи од 2011 година  По Евромајдан, тогашниот претседател Виктор Јанукович вовел забрана за испорака на јадрено гориво на Росатом во Европа преку Украина, која била на сила од 28 јануари до 6 март 2014 година  До 2016 година, уделот на Русија се намалил на 55 отсто, а Вестингхаус снабдувал јадрено гориво за шест од украинските јадрени реактори ВВЕР-1000. По руската анексија на Крим во април 2014 година, Енергоатом и Вестингхаус го продолжиле договорот за испорака на гориво до 2020 година 

Во 2019 година Енергоатом и Турбоатом потпишале петгодишен договор за модернизација на кондензатори и турбини во голем број украински јадрени централи.

На 4 декември 2019 година, владата на Украина го назначила Павло Павлишин за вршител на должноста шеф на Енергоатом. Во текот на јануари 2020 година, Енергоатом преговарал за осум законски нацрт-закони со претседателот на поткомитетот на украинскиот парламент за јадрена енергија и безбедност, насочени кон исполнување на меѓународните обврски и стандарди и финансиската стабилизација на Енергоатом.

Во август 2021 година, Енергоатом и Вестингхаус потпишале договор за изградба на реакторите Вестингхаус АП1000 за замена на недовршените блокови во електраната Хмелницки.

### 2022 година
На 24 февруари 2022 година, украинската електрична мрежа се исклучила од постсоветската IPS/UPS мрежа, пред да се синхронизира со Синхроната мрежа на Континентална Европа, која била постигната на 16 март 

Во март 2022 година, руските сили ја презеле контролата врз јадрената централа Запорожје. Таа продолжува да работи и да доставува податоци, вклучително и од систем за далечинско следење, до Меѓународната агенција за атомска енергија. На 6 јуни, генералниот директор на МААЕ Рафаел Гроси изјавил дека „*најмалку пет од седумте неопходни столбови на јадрената безбедност се компромитирани*“ во руската окупација на централата, и по нападите во август, дека сите седум биле прекршени . Поради руската војна против Украина во 2022 година, јадрената централа е оштетена. 

## Ископ на ураниум
Во 2005 година имало 17 депозити на сметката на државата. Три од нив *Vatutine, Central и Michurinske* се развивале, додека се збогатувала рудата фабрика се градеше во Новокостијантинив. Бројот на депозити е исцрпен (т.е Девладове, Жовториченске, Першотравневе, Братске).

Активистите долго време алармираат за *хемиската фабрика Днипро* во Камијанске, која е воена постројка за преработка на ураниум од советско време, која се состои од индустриски згради, опрема што содржи отпад од ураниум, како и големи депонии каде што се складирало јаловина. Документирани се мали протекувања на земја, вода и прашина од објектот, но освен обезбедувањето на периметарот, не е направено многу за правилно обезбедување на постројката.

## Список на реактори
Сите украински реактори РБМК (типот вклучен во катастрофата во Чернобил во 1986 година) биле сместени во јадрената централа Чернобил. Сите реактори таму се затворени, оставајќи ги само многу побезбедните реактори VVER кои работат во земјата. Три од наведените реактори биле изградени во Украина по независноста, а првиот од нив бил изграден во 1995 година; другите шеснаесет реактори што земјата ги наследила од Советскиот Сојуз.
 

### Незавршени и затворени погони
мини|НПП Чигирин (нацрт)
мини|Антијадрен протест во Киев

## Наводи

## Надворешни врски
* World-nuclear.org 
* Реактори за јадрена енергија

Категорија:Индустрија во Украина
Категорија:Енергетика на Украина