Ракотворби и народна уметност во Тласкала

мини|400x400пкс|Тласкалански занаетчија со традиционални занаетчиски маски
**Ракотворбите и народната уметност во Тласкала** потекнуваат од најмалата држава во Мексико, која е лоцирана во централно-источниот дел на земјата. Има неколку попознати производи, меѓу кои спаѓаат: *„бастумите од Апизако “, теписи од пилевина и изработка на серапеи во стилот на Салтиљо*. Постојат и други традиции на занаетчиството, како што се изработката на грнчарија, вклучувајќи производи од типот Талавера, картонеријата, обработката на метал и камен. Преку активностите на Фидеикомисо Фондо де ла Каса де лас Артесанија де Тласкала (Фонд и фонд на Домот на занаетчии во Тласкала), државата ги поддржува сите занаетчии.

## Социоекономско значење
Тласкала е најмалиот и најгусто населен ентитет во Мексико надвор од метрополитенската област Град Мексико. Значителен дел од занаетчиското производство во државата се одвива во мали села и во домородните заедници како што се Икстенко, Сан Исидро Буенсучесо и Тетлахнокан. Постојат два занаети кои се најпознати од државата, изработката на ефемерни теписи од пилевина за одредени религиозни прослави, особено во Уамантла и изработката на дрвени трски во Сан Естебан Тисатлан. Сепак, постојат различни занаети направени во државата, од текстил, до грнчарија, каменоделство и друго. Голем дел од нив не се широко документирани.

Државната институција *Доверлив фонд за Домот на ракотворби на Тласкала* (шпа: *Fideicomiso Fondo de la Casa de las Artesanía de Tlaxcala)* била задолжена за промовирање и зачувување на ракотворбите во Тласкала. Таа била основачот и управувала со „Живиот музеј на народни уметности и традиции“. Главната цел на музејот била да го документира развојот и значењето на традициите поврзани со ракотворбите во државата.

Постојаната поставка била сместена во шест изложбени сали. Во нив можело да се види фигурата на Дете Исус изработена од дрво ајакахуит, со стаклени очи и подвижни екстремитети, предмети што се користеле за производство на пулке – традиционален пијалак од агаве, традиционална облека на народот Отоми, грнчарија со локални стилови и музички инструменти познати како салтериос.

Покрај оваа колекција, музејот организира и тематски изложби посветени на различни традиции и прослави, со што просторот постојано оживува и се надополнува.

Фондацијата спонзорирала натпревари за државни занаетчии, како што е Државен натпревар за народна уметност во Тласкала, како и „Ден на занаетчиите“ кон крајот на јуни. Секоја година на Државен саем во Тласкала се организираат и различни изложби на ракотворби.

## Обработка на дрво
По самото доаѓање на Шпанците, биле воведени и нови современи техники кои помогнале при обработката на дрво. Покрај изработката на мебел, во тоа време биле создадени и голем број помали дрвени предмети, кои дополнително ја збогатувале традицијата на занаетчиството.

Најпознатиот предмет изработен од дрво е бастун кој помаѓа при одење и се изработува во градот Сан Естебан Тисатлан. Овие бастуни генерално се познати како *„бастуни за одење на Апизако“* бидејќи доаѓањето на железницата во овој град овозможила нивно пласирање во поголемиот град, популаризирајќи ги. Резбата е најкарактеристичниот елемент на бастуните и може да се изработи во различни бои на дрво и лак. Денес, околу осумдесет семејства зависат од обработка на дрво за живот, но популарноста на бастуните го направи дрвото тлаксистле (*Amelanchier denticulata*), од кое традиционално се изработуваат, загрозено. Ова довело до преминување кон дрво сабине (вид *[[Смрека|Juniperus]])*, но тоа не е толку флексибилно и бара главата да се обработува одделно од телото. Покрај бастумите, градот изработува дрвени палки, украсени на сличен начин, и предмети од кедар и ајакахуит како што се играчки, шаховски сетови, отварачи за букви, мебел и религиозни фигури за олтари. Друг важен предмет е тапанот наречен тепонакстл, направен од издлабен трупец.

## Текстил
Историјата на текстилот во Тласкала има длабоки корени што се протегаат уште од предхиспанскиот период. Уште пред доаѓањето на Шпанците, текстилното производство било добро развиено и претставувало значаен дел од културата. Ткаенините се одликувале со сложени дизајни и богата палета на бои, добиени од природни ресурси како кохинеал – инсект што дава интензивна црвена боја – и виолетова боја направена од полжави од Оахака. Најубавите и највредните парчиња текстил имале ритуална улога, бидејќи се принесувале како жртви пред боговите.

Со доаѓањето на Шпанците започнува нова етапа во развојот на текстилот. Тие вовеле нови материјали, пред сè волната и свилата, кои значително го прошириле спектарот на можности за локалните ткајачи. Во доцниот колонијален период, производството се организирало во големи имоти – хациенди – а подоцна и во фабрики. Некои од нив стекнале голема репутација по својата работа, како што се Ла Тринидад, Сан Луис, Санта Елена и Ла Естрела.

И покрај развојот на индустриското производство, традиционалните методи никогаш не исчезнале целосно. Тие продолжиле да се практикуваат и да ја одржуваат живата врска со културното наследство, што ја прави текстилната традиција на Тласкала уникатна и богата со историја. Најтрадиционални и најквалитетни парчиња се оние кои се изработени од 100% волна, генерално се изработуваат по нарачка, но поголемиот дел од остатокот од производството се влоши, со замена на дел од целата волна или памук со синтетички влакна. Најпрепознатливиот производ е серапето во стилот на Салтиљо, и покрај оддалеченоста на државата од овој северен мексикански град. Причината за ова била тоа што Шпанците преселувале многу домородни семејства од Тласкала на север за да помогнат во процесот на колонизација. И Санта Ана Кјаутемпан и Сан Бернардино Контла ги произведуваат, и генерално се од волна или памук.

Најпознатите ракотворби во државата се текстилите што се изработуваат во селата околу Санта Ана Кјаутемпан и Сан Бернардино Контла, а се пласираат преку Санта Ана. Производството најчесто се одвива во семејни работилници, каде што се користат традиционални педални разбојни машини или понови електрични разбојни машини. За бојадисување се применуваат комерцијални бои, но и природни, како оние добиени од индиго и од орев.

Овие текстилни производи се продаваат не само во самата држава, туку и на плажите и туристичките атракции низ цела Мексико. Меѓу нив се вбројуваат серпеси, ребоси, џемпери со дизајн наречен Чиконкуак, јакни, наметки, ракавици и волнени капи. Најтрадиционалните и најквалитетни парчиња се изработуваат од 100% волна и најчесто се прават по нарачка. Сепак, голем дел од производството со текот на времето се влошил, бидејќи дел од волната или памукот се заменува со синтетички влакна.

Значајниот занаетчија, кој живее во околина на *Санта Ана Кјаутемпан*, Гвадалупе Икскотла**,** не е способен за ткаење, но наместо ткаење, има вештина за создавање рачно плетени таписерии кои се изработуваат на вертикални рамки. Овие дела генерално се со пејзажни мотиви.

Сан Хуан Икстенко е познат по традиционалниот *пепенадо* вез, кој се одликува со фини линии распоредени така што создаваат различни фигури. Овој вид вез најчесто се применува на блузи, придавајќи им уникатен декоративен изглед. Овие изработки можат да се создаваат и со монистри, оформувајќи цветни и геометриски мотиви што им даваат дополнителна декоративна вредност.

Уамантла произведува торби од различни видови, ремени, чаршафи и ребозо, често од макраме. Во овој град се изработуваат карактеристични облеки за ликот на Пресвета Богородица, украсени со вез во стилот *canutillo de oro*. Овие облеки не се продаваат, туку можат да се видат единствено во музејот посветен на нејзиниот лик.

Сан Исидро Буенсуцесо е познат по својата традиција на везење, кое се изработува со помош на машини за шиење. Заедниците Сан Франциско Тетланохчан, Сан Франциско Тепејанко, Зитлалтепек, Панотла и Јауквемекан се познати по своето производство на текстил, што претставува важен дел од нивната традиција и економија.

## Теписи од пилевина
За изработка на теписите од пилевина потребна е обоена пилевина, цветни ливчиња, а понекогаш и друга растителна материја за создавање декоративни „слики“ на дел од патот како подготовка за поворка. Овој занает е ефемерен бидејќи е наменет да се уништи додека поминува поворката. Неговото потекло е од предхиспанскиот период, а најпознатото создавање на овој занает во државата е во градот Хуамантла, за празникот на ликот на Богородица на милосрдието (Virgen de la Caridad). Сепак, и други градови во Тласкала ги произведуваат, како што се Сан Висенте Ксилоксочитла и Сан Хуан Тотолак за Денот на мртвите.

## Керамика
Покрај Тласкала, во Мексико постојат и други важни центри за производство на грнчарски производи. Голем дел од нив се создаваат за локална употреба, но сепак постои и значајно производство што има пошироко влијание. Она што е особено интересно е фактот дека многу од овие грнчарски традиции успеале да задржат барем дел од своите предхиспански карактеристики. Така, современата грнчарија не само што служи за практични потреби, туку претставува и жива врска со древното културно наследство на Мексико.

Окотланската грнчарија е особено ценета во градот Сан Себастијан Атлапа, каде што локалното население активно се занимава со нејзино производство. Таа се одликува со едноставност и препознатлива црвена боја, а може да биде исполирана или оставена во својата природна состојба. Од неа се изработуваат различни предмети – фигури на патки, бокали за вода и садови за други течности – и тоа без употреба на калапи или грнчарски тркала.

Овие производи се достапни во разновидни форми, меѓу кои често се среќаваат и оние инспирирани од животни. Карактеристична за нив е набраздената декорација, која им дава уникатен изглед и ја нагласува традиционалната изработка.

Сан Салвадор Цомпантепек е препознатлив по изработката на комали, садови за готвење, вклучувајќи ги и оние украсени со засеци на површината, саксии за цвеќе, пињати и друго. За оваа грнчарија е карактеристично тоа што се  остава во нејзината природна црвеникава боја и ја има во две класи, баро рохо и баро бруњидо. Втората класа е полирана и претежно се користи за складирање на течности. Со помош на грнчарско тркало или калапи, се изработени поголем дел од парчињата.

Под влијание на грнчаријата изработувана во Какаштла, во Сан Дамијан, изработка на грнчарија врши Тексолок.

Хуејотлипан е познат по произведувањето на глазирани и неглазирани производи, поточно по производството на големи садови за готвење и бокали. И Лебрилос произведува глазирани производи, за мол и ориз.

Ла Тринидад Тенексиекак е познат по своите глазирани производи, како садови за готвење и бокали, од минијатурни големини па се до големи парчиња. Поради бојата на глазурата, овие парчиња се познати и под името „баро оксидадо“ (што значи *рѓосана глина*). Вршат изработка и на накит и глинени фигури.

Сан Пабло дел Монте е препознатлив по својата традиционална керамика Талавера, со која се изработуваат различни предмети – садови, чаши, плочки, големи садови за складирање познати како тибори, вазни, саксии, пепелници и многу други. Процесот на изработка започнува со премачкување на грнчаријата со традиционална бела глазура, која служи како основа. Потоа, производите се украсуваат со разнобојни дизајни, што им дава уникатен изглед.

Иако оваа техника е сродна со познатата Талавера од соседната Пуебла, керамиката од Сан Пабло дел Монте има свои особености и суптилни разлики, што ја прави препознатлива и посебна во мексиканската традиција. .

## Други рачни изработки
Сан Мигел е познат по својата работа со камен, црн мермер и оникс, од кои се изработуваат фигури на животни – бикови, коњи, риби, птици и други. Покрај тоа, од овие материјали се создаваат и човечки фигури, потпирачи за книги, накит, шаховски сетови и разни декоративни предмети.

Слична традиција постои и во заедниците Санта Круз Тласкала, Тетла и Тотолак, како и во Сан Мартин Ксалтокан. Последниот е особено специјализиран за работа со сив, розов и зелен песочник, од кој се изработуваат фонтани, столбови, основи за маси, големи саксии, споменици и други архитектонски и декоративни елементи.

Во Сан Хуан Икстенко се создаваат уникатни слики со употреба на различни зрна и семиња – пченка, леќа, ориз и други. Првично, овие дела имале религиозна намена и се поставувале во црквите за време на одредени пригоди. Со текот на времето, техниката се проширила и за изработка на световни композиции, меѓу кои пејзажи и дури портрети на познати уметници. Овој вид уметност се практикува и во Зитлалтепк де Тринидад Санчез Сантос, каде што традицијата продолжува да живее и да се развива.

Еспањита е позната по производство на кожни производи, особено ремени и торби наречени *торос*, кои традиционално се користат при процесот на ферментација на пулке. Заедницата во Еспањита е позната и по изработката на ракотворби од сушени лушпи од пченка. Од овој природен материјал се создаваат фигури за сцени од раѓањето на Исус, кукли, цвеќиња и други декоративни облици, што ја истакнува креативноста и традиционалната умешност на локалните занаетчии.
## Наводи

Категорија:Тласкала
Категорија:Ракотворби и народна уметност во Тласкала
Категорија:Мексикански ракотворби