Остров на сонцето

мини|220x220пкс| Поглед на островот
**Островот на сонцето** (шпански: *Isla del Sol*) е остров во јужниот дел на езерото Титикака . Островот е дел од Боливија, поточно дел од департманот Ла Паз . Географски, теренот е тешко пристапен, е карпест е и ридест, со многу  дрва на еукалиптус. На островот нема моторни возила ниту асфалтирани патишта. Главната економска активност на приближно 800 семејства на островот е земјоделството, а риболовот и туризмот ја зголемуваат егзистенцијалната економија. Од неколкуте села, Јумани и Чалапампа се најголеми. 

На островот има над 80 урнатини. Повеќето од нив датираат од периодот на Инките, околу 15 век од нашата ера. Археолозите откриле докази дека луѓето живееле на островот уште во третиот милениум пред нашата ера. Многу ридови на островот содржат земјоделски тераси (андани), кои го прилагодуваат стрмниот и карпест терен на земјоделството. Меѓу урнатините на островот се Тити Кала ( ајмарски *тити* андска планинска мачка ; олово, камен со боја на олово, *кала*,  „камен од планинска мачка“ или „оловен камен“, исто така напишан како *Титикала* ), зграда слична на лавиринт наречена Чинкана, Каса Пата и Пилкукајна . Во религијата на Инките, се верувало дека богот на сонцето, Инти, е роден тука.
[мини|220x220пкс| Цртеж на Темпло дел Сол (како што е прикажано во 1887 година) на Исла дел Сол, каде што почивало мумифицираното тело на [Манко Капак .]]

## Историја
мини| Скалите на Инките во Јумани.
Хроничарот Бернабе Кобо запишал две верзии за митот за потеклото на Инките што се случил на северниот дел од овој остров.  Според легендите се вели дека првиот Инка Манко Капак се појавил од истакната карпа во голем песочник познат како *Тити Кала*. Манко Капак е син на Инти, андското божество идентификувано како сонце. Во една верзија на митот, древните луѓе од покраината биле без светлина на небото многу денови и се плашеле од темнината. Конечно, луѓето го виделе Сонцето како излегува од карпата и верувале дека тоа е неговото живеалиште. Во друга верзија раскажана од Кобо, други верувале дека карпата била посветена на Сонцето бидејќи се скрило под неа за време на голем Потоп. Островот бил првото копно што се појавило откако поплавните води почнале да се повлекуваат и Сонцето се појавило од Тити Кала за повторно да го осветли небото. На оваа карпа бил изграден храм, а подоцна проширен од 10-тиот Инка Тупак Инка Јупанки . Тој изградил манастир за *мамакони* (избрани жени) и *тамбо* (ан) за поклоници што доаѓале во посета.

## Археологија
мини| Фонтана на Инките во Јумани, Исла дел Сол
Ископувањата на археолошкото наоѓалиште Чуксу Кулу, кое се наоѓа на мал врв над заливот Чала, довеле до пронаоѓање на древни преткерамички остатоци кои се датираат од околу 2200 година п.н.е.  Во овој контекст биле пронајдени осум обсидијански снегулки, а анализата на неутронска активација на три од снегулките покажале дека сите тие се од изворот на опсидијан Чивај, кој се наоѓаат во кањонот Колка, департман Арекипа. Присуството на опсидијан од Чивај е јасен доказ дека жителите на островот учествувале во поширока мрежа на размена.

Чивајскиот опсидијан се користел и на блискиот археолошки локалитет Јискалру Муку кој се наоѓа на територијата на Перу. Ова укажува на културен континуитет помеѓу овие две локации во истата преткерамична временска рамка.

### Геолошки студии
Според еден батиметриски модел,  не постои патека помеѓу крајбрежниот раб и Островот на Сонцето што не поминува над областите каде што дното на езерото достигнува длабочина од 200 метри или повеќе. Палеоклиматските студии покажуваат дека околу 3100 година п.н.е. нивото на езерото Титикака достигнало дури 85 метри, пониско од современите услови, но дека достигнало блиску до современото ниво до околу 2000 година п.н.е.    Така, во 2200 година п.н.е. нивото на езерото веројатно било пониско отколку сега, но сепак доволно високо за островот да биде одделен со вода од копното. Затоа, податоците од Чуксукулу укажуваат дека културите на брегот на езерото користеле добро развиена технологија за пловење во текот на архајскиот период. 

### Населување
Островот бил постојано населен од најмалку 2200 година п.н.е. до денес. Постои значајна рана формативна окупација (1800-1100 п.н.е.), средна формативна (1100-500 п.н.е.) и горна формативна (500 п.н.е. - 500 н.е.).

Најраната забележана грнчарија на островот датира помеѓу 1426 и 1316 година п.н.е. 

Најзначајно е што на островот постои голема населба Тиванаку . Локалитетот *Чукарипупата* бил главен ритуален локалитет Тиванаку, сместен над Тити Кала, кој го прославиле Инките.

Сите овие места се наоѓаат на западната страна од островот.
мини| Тити Кала, место кое е свето за Инките
*Чукарипупата* е на само неколку стотици метри од Тити Кала, а веднаш над нив се наоѓа карпест изданок познат како *Муроката* . Затоа е можно *Муроката* да била „светата карпа“ на културата Тиванаку. 

Археолошките докази покажуваат дека ниту *Муроката* ниту Тити Кала не биле користени во доцниот среден период (околу 1000-1450 година од нашата ера). Со освојувањето на јужниот регион Титикака од страна на Инките, зоната Тити Кала била претворена во една од најважните дестинации за поклонение во државата Инки, на исто ниво со познатото пророштво во Пачакамак на брегот јужно од Лима.

Подводните археолошки истражувања спроведени покрај Островот на Сонцето од 1989 до 1992 година довеле до откривање на артефакти и од Инките и од Тиванаку. Овие сега се изложени во музеј во Чалапампа.  Денес економијата на островот главно се движи од приходите од туризам, но егзистенцијалното земјоделство и риболовот се широко распространети.

## Галерија

Податотека:Pilka_Kaina_Stevage.jpg|алт=The ruins of Pillkukayna, at the southern end of the island.| Урнатините на Пилкукајна, на јужниот крај на островот.
Податотека:Isla_del_Sol_Stevage.jpg|алт=Walking path down the centre of the island.| Пешачка патека низ центарот на островот.
Податотека:Adobe_brick.jpg|алт=Adobe bricks drying in the sun.| Адопски тули што се сушат на сонце.


## Наводи

Категорија:Инки
Категорија:Статии со извори на шпански (es)
Категорија:Археолошки наоѓалишта во Боливија
Категорија:Острови во Боливија