Дуње

**Дуње** — село во Општина Прилеп, во областа Прилепско Мариово, во околината на градот Прилеп.

## Потекло и значење на името

мини|300п|лево|Поглед на селото
300п|мини|лево|Излезот на селото

Името на селото Дуње потекнува и има значење на македонски јазик и тоа најверојатно од глаголот „дување“, „ду(ва)ње“, што може да се објасни и потврди со самата местоположба на селото.

Имено селото Дуње е сместено на зарамнет простор каде се спојуваат неколку долови со што самото е отворено на ветер кој често дува од различни страни.

Уште неколку села во Македонија коишто имаат местоположба отворена на дување на ветер носат слични имиња, а тоа се: Здуње во Порече и гостиварските Здуње и Дуф.

Многу е мала веројатноста името да потекнува од името на овошното дрво - „дуња“, кое што е многу малку застапено во селото Дуње и неговиот атар.

## Географија и местоположба

Селото се наоѓа во северозападниот дел на прилепскиот дел од областа Мариово, во средишниот дел на територијата на Општина Прилеп. Селото е ридско, сместено на надморска височина од 690 метри. Од градот Прилеп, селото е оддалечено 29 километри.

До селото локален асфалтен пат, кој се двои од регионалниот пат 1107 од неговата лева страна.

Селото се наоѓа во северниот дел од областа Мариово, од левата страна на Црна Река во пределот познат како **Мало Мариово**. Поточно, Дуње е сместено во прилепскиот дел на Мариово на еден прилично простран зарамнет дел од висорамнина која благо се издигнува над последниот отсек и подножје на Дрен Планина, од десната страна на малите поврзани потоци Дуњска и Лисичка Река.

Малата зарамнета котлина во која се наоѓа Дуње е ограничена на запад од Селечка Планина, кон север каде води стариот пат за Прилеп преку превојот Лигураса и кон исток ја обиколуваат падините на Дрен Планина, а од југ е течението на Црна Река во познатата Скочивирска Клисура. Во пространата рамнина во која е сместено селото, со оглед на отвореноста кон долината на Црна Река, се составуваат повеќе помали потоци и реки како: Оревдолска, Вепрчанска, Кокречка, Пештанска, Лисичка кои сите заедно преку Дуњска се влеваат во Црна Река непосредно после познатиот Расимбегов мост.

Според местоположбата, Дуње претставува средишно село кое се наоѓа во центарот на повеќе околни мариовски села завлечени во планинските долови и падини, односно на запад е Кален, на северозапад Кокре, на север Пештани, на исток Вепрчани, а на југ се Крушевица и Чаниште.

## Историја

[мини|300п|десно|Мариовци крај огниште на слава, вечер воочи [Митровден во с. Дуње (1932 г.)]]

Најстариот запис во кој се споменува селото Дуње потекенува од втората половина на XV век односно од турските пописни дефтери од 1476/77 кога во селото живееле 13 семејства, потоа во 1481/82 биле попишани 23 домаќинства, за потоа да бележат пораст на 56 домови во 1519 година, а потоа опаѓање на 43 домаќинства во 1528/29 и намалување на 37 семејства во 1544/45 година. Во овој период Дуње спаѓало во нахијата Мориово во Прилепската каза.

Во својот запис објавен во „Цариградски весник“ под наслов „Споменик за села називаеми Мориево прилепско. Статистическо описание“ на 21 ноември 1859 за селата во Мариово, македонскиот просветител Јордан Хаџи Константинов-Џинот за селото Дуње запишал дека имало 150 куќи со црква посветена на „Св. Николај“ и една стара црква.

За време на револуционерните борби за ослободување од отоманското ропство кон крајот на XIX век, Дуње како едно од поголемите села имало месна чета на чело со војводата Андо Волканов.

## Стопанство

мини|150п|десно|Титанова руда од наоѓалиште кај Дуње

Атарот на селото е мошне голем и зафаќа простор од 43,8 километри квадратни. На него пасиштата заземаат површина од 2.487 хектари, на обработливото земјиште отпаѓаат 1.339,1 хектар, а на шумите само 15,6 хектари.

Во основа, селото има полјоделско-сточарска функција. Во минатото, во селото постоела земјоделска задруга и работела продавница.

Поради извонредната поволна местоположба на зарамнет терен крај неколку водотеци, населението на Дуње се занимава најмногу со земјоделство и сточарство. Од сточарството застапени се одгледувањето на овци во неколку стада и кози од ситниот, како и повеќе крави, волови и телиња од крупниот добиток.

Според податоци од турските дефтери од првата половина на XVI век, Дуње било прво од неколкуте села кои чувале најмногу свињи и имале најголем број на пчелни кошници.

Пчеларството со бројни пчелни сандаци и денес е застапено во Дуње, додека свињарството е сосема напуштено. Од поледелството се одгледува: тутун, пченица, пченка, како и градинарски култури односно пипер, патлиџан (домат), кромид, лук, марула, краставици во дворовите за сопствени потреби.

Непосредната околина на Дуње има богати рудни наоѓалишта на јадрени суровини како ураниум, како и од тврдите метали односно титан.

## Население

мини|десно|200п|Вез од женска кошула од село Дуње од почетокот на XX век

Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија, Етнографија и статистика“) од 1900 година, во Дуње живееле 1.224 жители, од кои 1.200 Македонци и 24 Роми.

Според егзархискиот секретар Димитар Мишев, („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во Дуње имало 1.024 Македонци, под врховенството на Бугарската егзархија.

На Етнографската карта на Битолскиот Вилает од 1901 година, Дуње се води како чисто македонско село во Прилепската Каза на Битолскиот Санџак со 181 куќа.

Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на Кралството Југославија од 1931 година, селото имало 600 Македонци.

Селото Дуње, како впрочем и сите останати во Мариово, доживеало огромно отселување во наредните години. Така, во 1961 година во Дуње живееле 778 жители, додека во 1994 година бројот се намалил на 145 жители, македонско население.

Според пописот од 2002 година, селото Дуње броело 77 жители, сите Македонци. Со тоа, Дуње претставува четврто село според бројот на жителите во цело Мариово. Искра на надеж за неговото опстојување како село фрлаат и раѓањето на неколку деца во последните години на почетокот на XXI век.

Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 10 жители, од кои 5 Македонци и 5 лица без податоци.

### Родови

Во селото Дуње, како и останатите мариовски села, отсекогаш исклучиво живееле Македонци со православна христијанска вероисповед.

Староседелски родови се: *Кажеловци*, *Китевски*, *Ѓондевски* или *Ѓондевци*, *Лалевски* или *Лалевци*, *Колевски*, *Ѓорѓиоски*, *Волкановци*, *Кузевци* и други.

### Иселеништво

Трендот на иселување во селото е постојан и тоа е на пат целосно да се расели.

## Општествени установи

Како поголемо и воедно средишно село за повеќе околни помали мариовски села, во Дуње постоеле:
* Основно училиште до IV одделение
* Пошта


Податотека:Поранешно училиште во Дуње.jpg|Поранешното училиште
Податотека:Пошта во Дуње.jpg|Некогашната пошта


## Самоуправа и политика

Во  век, Дуње било село во Прилепската Каза на Отоманското Царство.

Селото влегува во рамките на големата Општина Прилеп, која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Витолиште, во која влегувале сите села од прилепскиот дел на Мариово.

Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Прилеп. Селото припаѓало на некогашната општина Мориово во периодот од 1955 до 1965 година.

Во периодот 1952-1955, селото било седиште на тогашната Општина Дуње, во која покрај селото Дуње, се наоѓале и селата Вепрчани, Ѓуѓаково, Кален, Кокре, Крушевица, Пештани и Чаниште. Општината Дуње постоела и во периодот 1945-1952 година.

### Избирачко место

Во селото постои избирачкото место бр. 1520 според Државната изборна комисија, сместено во просториите на основното училиште.

На претседателските избори во 2019 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 36 гласачи. На локалните избори во 2021 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 37 гласачи.

## Културни и природни знаменитости

;Археолошки наоѓалишта
* Баево Трло — некропола од римското време;
* Грамаѓе - Голем Дол — населба од римското време;
* Дејчин Гроб — населба од доцноантичкото време;
* Малево Село - Лигураса — населба од римското време;
* Прчинога — населба од неолитското и доцноантичкото време;
* Трпчева Црква — населба, црква и некропола од средниот век;
* Големиот Рид — населба и некропола од античкото време;
* Милошева Тумба — населба од железното време;
* Радорид — тумули од железното време; и
* Шкретови Плочи — населба од античкото време.

;Цркви
* Црква „Св. Димитриј“ — главна селска црква;
* Црква „Св. Ѓорѓи“ — манастирска црква;
* Црква „Св. Петар и Павле“ — средновековна црква.

;Манастири
* Дуњски манастир — понов манастир надвор од селото; и
* Трпчев манастир — понов манастир со средновековната црква „Св. Петар и Павле“ кај наоѓалиштето Трпчева Црква.

;Реки
* Дуњска Река — река низ селото, притока на Црна Река.


Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Дуње 3.jpg|Главната селска црква „Св. Димитриј“
Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Дуње.jpg|Манастирската црква „Св. Ѓорѓи“
Податотека:Црква „Св. Петар и Павле“ - Дуње 10.jpg|Средновековната црква „Св. Петар и Павле“
Податотека:Трпчева Црква 6.jpg|Наоѓалиштето Трпчева Црква
Податотека:Дуњски манастир.jpg|Конакот на Дуњскиот манастир
Податотека:Трпчев манастир.jpg|Трпчев манастир
Податотека:Река крај селото Дуње.jpg|Поглед на Дуњска Река


## Редовни настани

;Слави
* Митровден — селска слава

## Галерија


Податотека:Панорама на Дуње.jpg|Панорамски поглед на селото
Податотека:Бунар во Дуње.jpg|Бунар во селото
Податотека:Поглед во Дуње.jpg|Сретселото
Податотека:Поглед на Дуње.jpg|Поглед на селото
Податотека:Чешма во Дуње.jpg|Селска чешма


## Поврзано
* Општина Прилеп
* Мариово

## Наводи

## Надворешни врски


Категорија:Села во Македонија
Категорија:Прилепски села
Категорија:Села во Општина Прилеп