open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Климатска чувствителност

десно|безрамка|270x270пкс
**Климатска чувствителност** (или **Климатска сензитивност**) е мерка за тоа колку Земјината клима ќе се олади или загрее по промените во климатскиот систем, на пример, колку ќе се загрее за двојно зголемување на концентрациите на јаглерод диоксид. Во техничка смисла, климатската сензитивност ја одразува просечната промена на температурата на површината на Земјината површина како резултат на промените на радијациското засилување, односно ја одразува разликата помеѓу влезниот и излезниот флукс на енергија на Земјата. Климатската чувствителност е клучна мерка во климатологијата и фокусно подрачје за научниците за клима кои сакаат да ги разберат крајните последици од глобалното затоплување.

Површината на Земјата се загрева како директен резултат на зголемување на концентрацијата на стакленички гасови, како што се азот субоксид, метан и јаглерод диоксид. Зголемените температури имаат секундарни ефекти врз климатскиот систем, како што е зголемувањето на атмосферската водена пареа, која и самата по себе е стакленички гас. Бидејќи научниците не знаат точно колку се силни овие повратни спреги врз климата, тешко е прецизно да се предвиди интензитетот на затоплувањето кое ќе произлезе од одредено зголемување на концентрациите на гасови со ефект на стаклена градина. Ако се докаже дека климатската сензитивност е на високата страна на научните проценки, целта на парискиот климатски договор е да се ограничи глобалното затоплување на под 2 °C што е тешко да се постигне.

Двата основни типа на климатска чувствителност се краткорочниот „минлив климатски одговор“, зголемување на глобалната просечна температура за која се очекува да се случи во време кога атмосферската концентрација на CO2 двојно се зголемила и „рамнотежна чувствителност на климата “, се очекува поголем долгорочен пораст на глобалната просечна температура по ефектите од двојните концентрации на CO2 имале време да достигнат стабилна состојба. Климатската чувствителност обично се оценува на три начини; со користење на директни набљудувања на температурата и нивоата на гасови на стаклена градина земени во текот на индустрискиот период, користење на индиректно проценети температури и други мерења од далечното минато на Земјата и моделирање на различни аспекти на климатскиот систем со помош на компјутер.

## Наводи

## Надворешни врски

* Што е климатска чувствителност?
* Како научниците ја проценуваат климатската чувствителност?

Категорија:Климатологија
Категорија:Климатски промени
Пиора Осцилација

**Пиора Осцилацијата** е наводен студен период во климатската историја на холоценот. Неговото датирање се разликува меѓу авторите и во моментов не постои конзистентен модерен пристап. Просторниот обем на промената е нејасен, а не се појавува како главен, ниту како препознатлив настан во реконструкциите на температурата на хемисферите.

## Прво откривање
Феноменот е именуван по долината Вал Пиора или Долината Пиора во Швајцарија, каде што за првпат е откриен. Некои од најдраматичните докази за Пиора осцилацијата доаѓаат од регионот на Алпите.

## Наводи

## Литература

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
Категорија:Климатски промени
Категорија:Историски периоди
Категорија:4 милениум п.н.е.
Кристофер Магаџа

мини|Кристофер Магаџа во 2017 година
**Кристофер Магаџа** (роден 1939, долина Бурма) е лимнолог и поет од Зимбабве. Тој имал спроведено истражување за моделот за планирање и управување со езера и акумулации (PAMOLARE) како алатка за предвидување и управување со промените во езерата. Тој е поет кој припаѓа на генерација на големи, но во голема мера непризнати поети. Тој бил основач и на Африканската академија на науките и на Академијата на науките на Зимбабве.

## Живот и кариера
Кристофер Магаџа е роден во село во областа на Шеф Касвас, сега наречена долина Бурма, во Маникаленд, Зимбабве во 1939 година. По завршувањето на средното образование, тој станал магистер на науки на Универзитетскиот колеџ во Родезија и Њасаленд. Магаџа ја завршил својата диплома доктор по филозофија на Универзитетот во Окленд, Нов Зеланд по лимнологија.

Магаџа бил член на Меѓународниот комитет за езерска животна средина и Меѓувладиниот панел за климатски промени, и имал спроведено истражување за внатрешните води во Нов Зеланд, Замбија и Зимбабве. Во 2012 година, Магаџа посочил дека 50% од водата што се снабдува Хараре е рециклирана урина поради вештачката суша што била дел од националната закана за мочуриштата. Во февруари 2017 година, тој се залагал Зимбабве да ја забрани употребата на пластика по што бил донесен закон за стиропор во јуни истата година.

Магаџа бил еден од основачите на Африканската академија на науките во 1985 година и нејзин потпретседател од 1987 до 1990 година.

### Поезија
Магаџа објавил неколку книги поезија и се смета како значаен глас во поезијата на Зимбабве. Поезијата на Магаџа често е одраз на политичкиот и социјалниот контекст на Зимбабве, а некои од неговите дела се однесуваат на насилната историја на земјата и уништените надежи за промени.

## Награди и почести
Во 2007 година, Магаџа ја добил Нобеловата награда за мир заедно со Меѓувладиниот панел за климатски промени и поранешниот потпретседател Ал Гор за нивната работа на проценка на климатските промени.

## Наводи

Категорија:Добитници на Нобеловата награда за мир
Категорија:Климатолози
Категорија:Родени во 1939 година
Категорија:Поети од Зимбабве
Меѓународен весник за контрола на стакленички гасови

***Меѓународниот весник за контрола на стакленички гасови*** е месечно научно списание кое ги покрива индустриските истражувања за контрола на стакленички гасови преку зафаќање и складирање на јаглерод од големи стационарни емитери во електроенергетскиот сектор и во другите главни индустрии за ресурси, производство и производствена индустрија.

Тој е рецензиран и објавен од Елсевир. Од 2024 година, основач е Џон Џеј Гејл, вработен во Програмата за истражување и развој на стакленичките гасови на Меѓународната агенција за енергија, Челтенхем, Обединето Кралство. Главниот уредник е Андреа Рамирез од Универзитетот за технологија во Делфт. Програмата за истражување и развој на стакленичките гасови на Меѓународната агенција за енергија вели: „Нашето истражување активно придонесува за развојот и распоредувањерто на технологијата ЦЦС“. 

Според *Журнал Сајтешн Репортс* во 2021 година, списанието имало импакт фактор во 2020 година од 3.738. Започнало во 2007 година како квартална публикација, во 2009 година секој втор месец и со месечните изданија од 2014 година.

## Наводи

## Надворешни врски

* 
* 
Категорија:Весник на климатски промени
Категорија:Месечен весник
Климатски промени во Мозамбик

[мини| Сателитска визуализација на поплавите во Мозамбик предизвикани од [Циклон Идаи|циклонот Идаи.]]
Мозамбик — една од најранливите земји на климатските промени. Со оглед на тоа што голем дел од населението живее во ниски области, интензивираните тропски циклони, поплави и бури се значајчни закани. Студијата за ''климатски промени'' од 2015 година проценува дека климатските промени ќе придонесат националната економија да биде до 13% помала во 2050 година во споредба со измислено сценарио без климатски промени, и дека БДП-то најверојатно ќе се намали.

Владата на Мозамбик и граѓанското општество идентификувале области за ублажување и адаптација, како што се системи за рано предупредување за бури, инвестиции во заштита од поплави, шеми за преселување на ризичните заедници и обнова на уништените населби со подобрени стандарди отпорни на катастрофи.

## Наводи

Категорија:Географија на Мозамбик
Категорија:Климатски промени во Африка
Индекс на сериозност на климата

**Индексот на сериозност на климата** се движи од 1 до 100. Оценката 1 претставува најмала сериозна, а 100 најголема. Индексот на сериозност на климата е сооднос помеѓу набљудуваниот климатски индикатор и референтниот климатски индикатор.

Според листата на Канадската енциклопедија и рангирањето на релевантни временски станици, станиците со индекс на сериозност на климата понизок од 20 поени што ги вклучува Пентиктон, Ванкувер и Викторија, од кои сите се наоѓаат во Британска Колумбија. Највисока оценка има Исахсен,со оценка од 99, што го прави најнегостопримливо место за живеење на луѓе.

## Наводи

Категорија:Климатски промени
Климатска акција

**Климатска акција** (или **акција за климатските промени** ) се однесува на низа од активности, механизми, политички инструменти и така натаму кои имаат кои тежнеат кон намалување на сериозноста на климатските промени предизвикани од човекот и неговото влијанија. „Повеќе климатски акции“ е централно барање на климатското движење. **Климатската неактивност** е отсуство на климатска акција.

## Примери за климатски активности
Некои примери на климатски активности вклучуваат:

* Деловна акција за климатски промени
* Адаптација на климатските промени
* Ублажување на климатските промени
* Климатско финансирање
* Климатско движење – акции на невладини организации
* Поединечна акција за климатските промени
* Политика на климатските промени

## Пречки за постигнување климатски активности

### Човечко однесување

* Бариери за про-еколошки однесување
* Негирање на климатските промени
* Медиумско покривање на климатските промени
* Психологија на негирање на климатските промени

## Поврзано

* Причини за климатските промени
* Ефекти од климатските промени
* Цел за одржлив развој 13

## Наводи

## Надворешни врски

* Климатски активизам: започнете овде (The Commons Library)

Категорија:Климатски промени
Категорија:Човечкото влијание на околината
Храмовите во Таршиен

**Храмовите во Таршиен** () е археолошки комплекс во Таршиен, во Пристанишниот регион во Малта. Датираат околу 3150 год. п.н.е. Локалитетот е впишан во листата на Светско наследство на УНЕСКО во 1992 заедно со другите Мегалитски храмови на Малта.

## Наводи

Категорија:4 милениум п.н.е.
Категорија:Светско наследство во Малта
Термосфера

**Термосфера** се протега помеѓу 80 километри и 800 километри над површината на Земјата. Се наоѓа помеѓу мезосферата, која е одвоена со мезопаузата и егзосферата, која е одвоена со термопаузата. Се карактеризира со нагло зголемување на температурата. Имено, на надморска височина од околу 250 километри достигнува +250°C. Тој температурен скок е поврзан со апсорпцијата на зрачењето со кратки бранови на Сонцето.

Во термосферата, честичките на воздухот се позитивни и негативни и се нарекуваат јони. Тој слој се нарекува јоносфера.

## Поврзано

* Мезопауза
* Јоносфера
* Термопауза

## Литература

* Мастило, Наталија (2005): *Речник на современата српска географска терминологија*, Географски факултет, Белград
* Дукиќ, Душан (2006): *Климатологија*, Географски факултет, Белград

Категорија:Климатологија
Категорија:Земјина атмосфера
Поларни височини

Во метеорологијата, **поларните височини** се области со висок атмосферски притисок, понекогаш слични на антициклоните, околу Северниот и Јужниот Пол; јужниот полар е посилен затоа што земјата добива и губи топлина поефикасно од морето, кое на север има многу помалку. Ниските температури во поларните региони предизвикуваат спуштање на воздухот, создавајќи висок притисок (процес наречен слегнување), исто како што топлите температури околу екваторот предизвикуваат пораст на воздухот наместо тоа и создаваат интертропска зона на конвергенција со низок притисок. Подигнувањето на воздухот се јавува и по појасите на низок притисок сместени веднаш под поларните врвови околу 50-тата паралела на географската ширина. Овие екстратропски зони на конвергенција се окупирани од поларните фронтови каде воздушните маси од поларно потекло се среќаваат и се судираат со оние од тропско или суптропско потекло во неподвижен фронт. Оваа конвергенција на растечкиот воздух го комплетира вертикалниот циклус околу поларната клетка во поларниот регион на секоја географска хемисфера. Тесно поврзан со овој концепт е поларниот вител, ротирачки круг на ладен воздух со низок притисок околу половите.

Површинските температури под поларните височини се едни од најстудените на Земјата, при што ниту еден месец нема просечна температура над нулата. Регионите под поларното високо исто така доживуваат многу ниски врнежи, што ги наведува да бидат познати се како „поларни пустини“.

Воздухот струи нанадвор од половите за да создаде поларни источни делови во областите на Арктикот и Антарктикот.

## Поврзано

* Поларен вител
* Поларно ниско

## Наводи

Категорија:Поларни височини
Категорија:Климатски Промени
Хејли Фаулер

**Хејли Џ. Фаулер** е професор по влијанија на климатските промени на Факултетот за инженерство на Универзитетот Њукасл.

## Образование
Фаулер го посетувал средното училиште Појнтон во Чешир, северозападна Англија од 1986 до 1993 година. Дипломирала географија на Универзитетот во Кембриџ 1996, каде што ја добила наградата Филип Лејк во 1996 година како најдобар физички географ. Потоа се преселила на Универзитетот во Њукасл, каде се здобила со магистер на науки во инженерство на системи за водни ресурси 1997 и доктор по филозофија во градежништво 2000.

## Кариера
По завршувањето на докторатот, Фаулер била научен соработник на Универзитетот во Њукасл, по што одржа постдокторска стипендија на Советот за истражување на природната средина (СИПС) од 2006 до 2010 година, испитувајќи ги врските помеѓу моделите на атмосферска циркулација, екстремните врнежи и поплавите. Таа била промовирана како професор во 2012 година. Во 2011 година ѝ б ила доделена наградата Филип Леверхулм за нејзината работа на влијанието на климатските промени врз екстремните врнежи и системите за водни ресурси. И награда за заслуги за истражување на Кралското друштво Волфсон во 2014 година.

Таа, исто така, имала позиција на визитинг научник во Институтот за проучување на науката и животната средина, НЦАИ, Болдер, Колорадо во различни периоди помеѓу 2006 и 2008 година. Била секретар на Британското хидролошко друштво од 2006 до 2008 година. Член е на колеџот за рецензија на СИПС од 2010 година и член на главниот панел на СИПС Панел Ц од 2013 година. Таа е член на Меѓународниот советодавен одбор на Вајерс Вотер, и е вонреден уредник за списанијата Фронтирс ин Интердисиплинери Клајмат Стадис и ПЛОС ОНЕ.

Во август 2018 година била избрана за член на Американската геофизичка унија. Во 2023 година, таа била наградена со медалот Сергеј Соловиев од Европската унија за геонауки за нејзината работа на принципите на природните опасности околу екстремните врнежи и поројните поплави.

## Истражување
Фаулер работела повеќе од една деценија анализирајќи ги влијанијата на климатските промени и варијабилноста врз хидролошките и системите за водни ресурси. Таа ги испитува трендовите во екстремите и идните проекции и влијанијата врз ризикот од поплави и суша. Била клучна фигура во анализата на резултатите од климатските модели и развојот на техники за намалување на обемот. Нејзиното истражување е финансирано од СИПС, Дефра и Совет за истражување на инженерството и физичките науки, вклучително и грант за консолидатор на Европскиот совет за истражување 2014-2019 година.

## Наводи

## Надворешни врски

* Официјален профил
* Видео од предавањето на Меѓународната истражувачка станица Банф, „Разбирање на промените во краткотрајните обилни врнежи со глобалното затоплување“

Категорија:Климатолози
Категорија:Апсолвенти на Кембричкиот универзитет
Категорија:Живи луѓе
Категорија:Жени климатолози
Лореjн Лисицки

**Лорејн Лисицки** — американски палеоклиматолог. Таа е професорка на Катедрата за науки за Земјата на Универзитетот во Калифорнија, Санта Барбарa. Таа предложила нова анализа на 100.000-годишниот проблем во теоријата на Миланкович за климатските промени. Исто така, го создала аналитичкиот софтвер зад ЛР*04*, „стандарден приказ на климатската историја во последните пет милиони години“.

## Образование
Лисицки дипломирала во 1995 година на Факултетот за наука и математика на гувернерот на Јужна Каролина. Лисицки ја добила дипл. за Земја, атмосферска и планетарна наука во 1999 година и исто така се здобила со м-р. во Геосистеми во 2000 година од Технолошкиот институт во Масачусетс. Таа се стекнала со м-р. и д-р. по геолошки науки, и од Универзитетот Браун во 2003 и 2005 година работејќи со Тимоти Херберт. Тезата била насловена „ *Палеоклиматски временски серии: Нови техники за усогласување и составување, 5.3-Myr бентосен δ <sup>18</sup> O оџак и анализа на климатските транзиции на плиоцен-плеистоценот* “.

## Тековно истражување
Тековното истражување на Лисицки се фокусира на палеоклиматологијата. Истражувачкиот интерес на Лисицки за палеоклиматологијата произлегол од недостатокот на истражување и сегашното разбирање на глацијалните циклуси. Лисицки користела различни пресметковни и математички методи за интерпретација и споредба на различни палеоклиматски записи. Конкретно, таа се фокусира на еволуцијата на климата на плио-плеистоценот поради нејзината поврзаност со форсирањето на Миланкович, глацијалните циклуси од 100 кир, циклусот на јаглеродот и длабоката океанска циркулација. Во моментов, Лисицки дизајнира и развива софтвер за рендерирање на старосни модели и стратиграфија. Исто така, Лисицки создава 3Д модели на океанска циркулација за да ја одреди врската помеѓу орбиталното форсирање и обрасците на океанската циркулација и да ги земе предвид временските варијанти несигурности.

## Награди

* Субару награда за извонредна жена во науката од Геолошкото друштво на Америка во 2008 година.
* Цитирање на уредниците за извонредност во судењето за палеокеанографија, 2008 година
* Награда за извонредна дисертација на Јоуковски, 2005 година

## Наводи

## Надворешни врски

* Почетна страница на Лорејн Лисиецки
* Во длабокиот океан со Лорејн Лисиецки - подкаст со климатски научници 
* Изданија   

Категорија:Апсолвенти на Брауновиот универзитет
Категорија:Американски геолози
Категорија:Климатолози
Категорија:Американски климатолози
Човековото влијание на азотниот циклус

[десно|мини|320x320пкс| Азотниот циклус во системот на почвата и растенијата. Еден потенцијален пат: азотот го фиксираат [Микроорганизам|микроорганизми во органските соединенија, кои се минерализираат (т.е. преку процесот на амонификација) и потоа се оксидираат до неоргански форми (т.е. нитрификација ) кои ги асимилираат растенијата ( 3 - ). 3 - исто така може да го денитрифицирааат бактериите, со што настанува 2, x, i.]]
**Човечкото влијание врз азотниот циклус** е разновидно. Земјоделските и индустриските азотни влезови во животната средина моментално го надминуваат влезот од природна врзување на азотот. Со антропогените инпути, дошло до значителни промени во глобалниот азотен циклус во текот на последниот век. Глобалната атмосферска молска фракција на азотен субоксид е зголемена од прединдустриските нивоа од ~ 270  nmol/mol на ~ 319  nmol/mol во 2005.  Човечките активности придонесуваат за една третина од емисиите, од кои најголем дел се должи на активностите во земјоделскиот сектор.

## Наводи

## Литература

* .
* 
* 

Категорија:Биологија на почвата
Категорија:Биогеохемиски циклуси
Категорија:Азот
Финансирање за климата во Тринидад и Тобаго

**[[Климатско финансирање|Финансирањето за климата]] во Тринидад и Тобаго** вклучува мешавина од домашно и интернационално финансирање за адаптација на климатските промени, ублажување на климатските промени и отпорност.

## Национални утврдени придонеси
Тринидад и Тобаго е дел од Обединетите нации Рамковна конвенција за климатски промени (UNFCCC) и го потпишале и ратификувале Парискиот договор. Национално определениот придонес на земјата е да се избегнат 103 милиони тони CO2e емисии по проектирана цена од 2 милијарди УСД. 

## Огромна финансиска помош
Помеѓу 2010 и 2020 година, главните финансиски средства за климата на владата на Тринидад и Тобаго доаѓале од националниот буџет, Програмата за животна средина на Европската унија, Глобалниот еколошки фонд, Програмата на Обединетите нации за животна средина и Зелениот климатски фонд.  Најголема поединечна инвестиција изнесувала 500 милиони TT$ (приближно 72 милиони американски долари) во компримиран природен гас (CNG) како замена за бензинот и дизелот како транспортно гориво.

## Потреби од владино финансирање
Според првиот двегодишен ажуриран извештај (BUR) доставен до UNFCCC во 2021 година, најважните потреби за финансирање вклучувале 2.000.000 УСД за изградба на ветерен атлас за земјата (со цел да се процени потенцијалот за енергија од ветер на земјата), 930.000 УСД за одржување и собирање податоци за емисиите на стакленички гасови, 500.000 УСД за идентификација на локации за зафаќање и складирање на јаглерод и 450.000 УСД за воспоставувањето на единица за мониторинг, известување и верификација и Засилена рамка за транспарентност во рамките на владата.
## Финансирање од приватниот сектор
Трговската банка АНСА, Фондацијата Кропер и Коалицијата Капитал со седиште во Холандија формирана на Карибите со природен капитален центар во 2022 година за да обезбедат заеми и грантови за малите и средни бизниси на Карибите, како и да ја поддржат одржливоста на животната средина и ублажувањето на климатските промени.

## Поврзано

* Климатски промени на Карибите

## Наводи

Категорија:Климатски промени
Категорија:Околина на Тринидад и Тобаго
Категорија:Економија на Тринидад и Тобаго
Категорија:Финансирање на климатски промени
Имдина

**Имдина** () или **Медина** (), познат и по италијанските епитети ***' („Стар град“) и ***' („Значаен град“), е утврден град во Северниот регион на Малта кој служел како поранешен главен град на островот од антиката до средновековниот период. Градот во своите ѕидини има население од 250 жители, но е во непосредна близина со градот Рабат, чие име доаѓа од арапскиот збор за предградие, и има население од над 11,000 жители (март 2014).

Подрачјето на градот било населено од праисторијата. Феникиска колонија позната како Ан (, ) била основана околу  делејќи го истото име со островот и која веројатно служела како нејзино седиште. За време на Пунските војни, градот бил освоен од Римјаните и бил преименуван во Мелита () според грчкото и латинското име за островот. Грчко-римската Мелита била поголема од денешната Имдина. Денешната големина ја добила за време на византиското или арапското владеење. Во 9 век областа била опустошена и ненаселена до повторното основање во 11 век како , од каде доаѓа денешното име на градот. Медина служела како седиште на Малта се до доаѓањето на Редот на Свети Јован во 1530, кога таа улога ја презел Биргу. Медина доживеала период на пад во следните векови, и преродба во почетокот на 18 век кога биле подигнати неколку барокни зданија.

Во голема мера одржувајќи го својот средновековен карактер, Имдина остана центар на малтешкото благородништво, а верските власти и имотот во голема мера продолжува да се пренесува од семејства и од генерација на генерација. Меѓутоа, никогаш не ја вратил својата важност од пред 1530 година, поради што се појавил популарниот прекар „Тивкиот град“ од локалното население и од посетителите.  Имдина се наоѓа на тентативната листа на Светско наследство на УНЕСКО и е една од главните туристички атракции на Малта.

## Наводи

Категорија:Географија на Малта
Дијамантско дрво

**Дијамантските дрвја** (тропостати) се теоретски производ на идната технологија во молекуларното производство, кои се предложени како метод за долгорочно секвестрација на атмосферскиот јаглерод во цврсти дијамантски производи. Се зголемува интересот за конверзија на засегнатиот атмосферски јаглерод диоксид во синтетички дијамант, а процес е представен од њујоршката компанија наречена Едр Дајмондс. Досега, единствениот метод што се користи за создавање на синтетички дијаманти од јаглерод диоксид одвоен од атмосферата е со хемиско таложење на пареа.

## Наводи

## Понатамошно читање

* „Машината што ветува дека ќе го претвори загадувањето со јаглерод во „дијаманти од небото“ 
* Американското хемиско здружение „Пристапот „Дијаманти од небото“ го претвора CO2 во вредни производи“. ScienceDaily, 19 август 2015 година
* „Дијамантите создадени од тенок воздух звучат како магија. Етер го прави тоа“. Форбс, 4 март 2022 година

Категорија:Стакленички гасови
Климатско засолниште

**Климатско засолниште** или **климатско засолниште** е контроверзен концепт кој опишува место кое нема да биде значително погодено од климатските промени. Некои градови и локации се промовираат како подобри долгорочни места за живеење со цел да привлечат повеќе жители или инвестиции. Меѓутоа, повеќето научници не веруваат дека постојат места кои нема да бидат значително погодени од климатските промени, бидејќи ефектите се глобални и сложени.

## Историја

### Соединетите Американски Држави
Во 2018 година, терминот почна да станува почест, поттикнат од луѓето кои бараа надеж среде климатските промени и од локалитети кои ја искористија шансата да се промовираат, особено во појасот на 'рѓа.

До 2024 година, некои огласи за недвижности промовираат климатски оценки кои го проценуваат нивото на изложеност на климатски ризици за одреден имот. Ураганот Хелен кој го опустоши Ешвил, Северна Каролина го поттикна *[[The New York Times|Њујорк тајмс]]* да објави текст во кој цитира професори кои генерално беа критични кон концептот, но истовремено тврдеа дека некои области би биле релативно помалку скапи за живеење и адаптација од други, иако климатските промени ќе влијаат на сите делови на земјата.

## Поврзано

* Климатска миграција

## Наводи

## Надворешни врски

* Зошто овие градови со климатски услови сè уште не се подготвени за поекстремни временски настани (26 август 2023 година), PBS News

Категорија:Бегалци
Категорија:Климатски промени
Категорија:Тропи (книжевност)
Ана Луиза Каетано

**Ана Луиза Слијачикас Каетано** (родена на 18 ноември 2002) — бразилска стрелачка која се натпреварува во дисциплини со олимписки лак. Таа е и писателка.

## Ран живот
Нејзината прва љубов било едрењето, но започнала со стрелаштво во 2014 година, преку проект за поттикнување на спортот во нејзиниот град Марика, Рио де Жанеиро.

## Кариера
Таа освоила бронза во поединечна и злато во женска екипна дисциплина на Јужноамериканските игри во 2022 година. Таа го освоила бронзениот медал на Светскиот куп во стрелаштво во 2022 година заедно со Маркус Д'Алмеида во мешаната дисциплина со олимписки лак, победувајќи го победничкиот двоец на Олимписките игри во Токио во 2022 година, Ан Сан и Ким Џе-деок за бронза.

Таа го освоила златото во мешаниот тим со Маркус Д'Алмеида на Панамериканското првенство во стрелаштво во 2024 година во Меделин во април 2024 година. На истото првенство освоила бронза со женскиот мешан тим.

Таа била избрана за Олимпијадата во Париз во 2024 година да се натпреварува во поединечна дисциплина, како и во мешаниот тим со Маркус Д'Алмеида. По поединечната рунда за рангирање таа се пласирала на 19-тото место, но таа се пласирала и во осминафиналето.

## Личен живот
Таа ја објавила книгата *Добри ветрови* во партнерство со нејзиниот брат Жоао Пио, кој бил илустратор на делото. Три години подоцна, таа ја издала својата втора книга *Еурека.*

## Наводи

Категорија:Живи луѓе
Категорија:Родени во 2002 година
Категорија:Бразилски стрелачки
Ребека Вудгејт

**Ребека Вудгејт** е професорка на Универзитетот во Вашингтон, позната по нејзината работа на истражување на океанската циркулација во поларните региони.

## Образование и кариера
Вудгејт дипломирала на Универзитетот во Кембриџ 1990 година и докторирала на Универзитетот во Оксфорд 1994 година. По нејзиниот докторат, таа била постдокторски истражувач во Институтот за поларни и морски истражувања Алфред Вегенер. Во 1999 година, се преселила на Универзитетот во Вашингтон и, од 2022 година, работи како професорка на Универзитетот во Вашингтон.

## Истражување
Раното истражување на Вудгејт се фокусирало на асимилација на податоци во модели и струи во близина на Гренланд. Таа ги испитувала физичките својства на водните маси во Арктичкиот океан и движењето на водните маси во регионот. Нејзиното истражување, исто така, се фокусирало на протокот на слатката вода низ Беринговиот Проток и промените во водата што течела низ Беринговиот Проток со текот на времето. Истражувањето на Вудгејт исто така информирало и за разбирањето на улогата на слатката вода на Арктикот, и интеракциите помеѓу Арктичкиот Океан и морскиот мраз во регионот. Нејзиното истражување користи прицврстени инструменти за да ги набљудува условите во Арктичкиот океан.

## Избрани публикации

* 
* 
* 
* 
* 

## Наводи

Категорија:Климатолози
Категорија:Живи луѓе
Категорија:Апсолвенти на Оксфордскиот универзитет
Категорија:Апсолвенти на Кембричкиот универзитет
Категорија:Жени климатолози
Тримерна графика

мини|297x297пкс|Пример за тримерна графика
**Тримерна графика**, **3D-графика** или **тридимензионална графика** — гранка на сметачка графика посветена на методи за создавање слики или видеозаписи со моделирање на тримерни објекти.

**[[3Д-моделирање|3D-моделирање]]** е процес на создавање тримерен модел на објект. Задачата на 3D-моделирањето е да развие видна тримерна слика на саканиот објект. Во овој случај, моделот може или да одговара на објекти од вистинскиот свет (автомобили, згради, ураган, астероид) или да биде целосно апстрактен (проекција на четиримерен фрактал).

## Историја
Вилијам Фетер бил заслужен за создавањето на изразот сметачка графика во 1961 г. за да ја опише неговата работа во Боинг. Раниот пример на интерактивна тримерна графика бил истражен во 1963 г. од програмата Sketchpad во лабораторијата Линколн на Масачусетскиот технолошки институт. Еден од првите прикази на сметачка анимација бил филмот „Иден свет“ (1976), кој вклучувал анимација на човечко лице и рака што првично се појавиле во експерименталниот кусометражен филм „Сметачка анимирана рака“ од 1971 г., создаден од студентите од Универзитетот во Јута, Едвин Катмул и Фред Парк. 

Програмската опрема за тримерна графика почнала да се појавува за домашни сметачи во доцните 1970-ти. Најраниот познат пример е *3D Art Graphics*, збир на сметачки 3D-графички ефекти, напишани од Казумаса Митазава и објавени во јуни 1978 г. за Apple II.

## Наводи

## Надворешни врски

* A Critical History of Computer Graphics and Animation (Wayback Machine copy)
* How Stuff Works - 3D Graphics
* ''History of Computer Graphics'' series of articles (Wayback Machine copy)
* How 3D Works - Explains 3D modeling for an illuminated manuscript

__СОСОДРЖИНА__
__ИНДЕКС__
Категорија:3Д сметачка графика
Категорија:Теми во научната фантастика
Категорија:Сметачка графика
Категорија:Програми за 3Д графика
Климатски промени во Пенсилванија

[десно|мини| Кепенови типови на клима во Пенсилванија, што покажува дека климата на државата е главно топла летна влажно-континентална на север и главно влажна суптропска со [Океанска клима|океански делови на југ.]]
**Климатските промени во Пенсилванија** се однесува на ефектите од климатските промени, кои се припишуваат на вештачките зголемувања на јаглерод диоксид во атмосферата, во американската сојузна држава Пенсилванија.

Во 2021 година, области на Пенсилванија доживеале екстремни поплави поради ураганот Ида, кој бил забележан дека има карактеристики кои веројатно се почести во области со потопла клима: интензитетот, брзото засилување и количината на врнежи над копното.

## Зголемување на температурата и промена на врнежите
[мини|Сушење на предмети по поплава, [Андалусија, 2021 година]]
[лево|мини| Чистење сончеви плочи, [Палмајра (Пенсилванија)|Палмајра]]
ЕПА известила дека зголемувањето на температурите и промената на врнежите веројатно ќе го зголемат интензитетот на поплавите и на сушите. Просечните годишни врнежи на дожд и снег во Пенсилванија се зголемиле за 5 до 10 проценти во минатиот век, а врнежите од екстремно силните бури се зголемиле за 70 проценти на североистокот од 1958 година.
мини|Загадување од чад од шумски пожари, реката Делавер, 2023 година
Во текот на следниот век, годишните врнежи на дожд и зачестеноста на обилните врнежи веројатно ќе продолжат да се зголемуваат. Врнежите веројатно ќе се зголемат во текот на зимата и пролетта, но нема многу да се променат во текот на летото и есента. Зголемените температури ќе го стопат снегот порано во пролет и ќе го зголемат испарувањето, а со тоа ќе ја исушат почвата во текот на летото и есента. Како резултат на тоа, промената на климата веројатно ќе ги интензивира поплавите во текот на зимата и пролетта, а сушата во текот на летото и есента. Во 2011 година, ураганот Ајрин предизвикал реката Шуилкил да се поплави. Реката се излеала од своето корито, поплавувајќи ги железничките пруги, велосипедската патека и друга инфраструктура во Филаделфија.

## Повисоки плими долж реката Делавер
мини|Поплавата на реката Делавер ја блокира рутата 6
лево|мини| Ветерната електрана Каселман
ЕПА известила дека нивото на морето се зголемува побрзо долж брегот на Пенсилванија отколку во повеќето крајбрежни области бидејќи долината Делавер тоне. Ако океаните и атмосферата продолжат да се загреваат делот од плимата на реката Делавер веројатно ќе се издигне од една до четири стапки во следниот век. Делови од меѓународниот аеродром во Филаделфија и населбите на север се на два или три метри над просечната плима на реката Делавер. Во центарот на Филаделфија, пругата на Пенс Лендинг и североисточниот коридор на железничката станица на 30-та улица моментално се наоѓаат во 100-годишната поплава. По должината на реките Делавер и Шуилкил, повисокото ниво на морето може да го зголеми обемот на поплави предизвикани од крајбрежните бури или силните дождовни бури, освен ако не се преземат мерки за да ги задржат надојдените реки.

## Наводи

Категорија:Климатски промени во САД по држава
Категорија:Клима на Пенсилванија
Мезопауза

**Мезопауза** е преоден слој помеѓу мезосфера и термосферата, со дебелина околу пет километри и лоциран на надморска височина од 80.000 до 85.000 метри над Земјата (планета). Се карактеризира со завршување на падот температура што е карактеристичен за мезосферата и запира на приближно 75°C до 80°C, по што започнува неговото зголемување. Во овој слој има и сребрени облаци.

## Поврзано

* Мезосфера
* Термосфера

## Литература
* Мастило, Наталија (2005): *Речник на современата српска географска терминологија*, Географски факултет, Белград
* Дукиќ, Душан (2006): *Климатологија*, Географски факултет, Белград

Категорија:Климатологија
Категорија:Земјина атмосфера
Климатски промени во Бангладеш

[мини|  Воздушен поглед на штетите на селата и инфраструктурата по [Циклон Сидр|циклонот Сидр, кој го зафатил јужниот дел на Бангладеш во 2007 година.]]
Климатските промени се битно прашање во Бангладеш, бидејќи земјата е една од најранливите на последиците од климатските промени. Во публикацијата за 2020 година на *Индексот [[Климатски ризик|за климатски ризик]]* на *Германватч*, државата бил рангирана на седмото место на листата на земји најпогодени од климатски катастрофи во периодот од 1999-2018 година. Погоденоста на Бангладеш на ефектите од климатските промени зависи од комбинацијата на географски фактори, како што е неговата рамна, ниска и делта-изложена топографија и социо-економски фактори, ја вклучува и големата густина на населението, нивото на сиромаштија и зависноста од земјоделството. Влијанијата и потенцијалните закани вклучуваат пораст на нивото на морето, пораст на температурата, криза за храна, суши, поплави и циклони.

Фактори како што се чести природни катастрофи, недостаток на инфраструктура, висока густина на население (174 милиони луѓе кои живеат на површина од 147.570 км2), екстрактивистичката економија и социјалните разлики ја зголемуваат ранливоста на земјата во соочувањето со сегашните променливи климатски услови. Скоро секоја година големите региони на Бангладеш се погодени од од поинтензивни катасрофи како циклони, поплави и ерозија. Споменатите негативни настани го забавуваат развојот на земјата со тоа што ги доведуваат социо-економските и еколошките системи речиси до границите на колапс.

## Поврзано

* Животна средина на Бангладеш
* Енергетската политика на Бангладеш
* Обновливи извори на енергија во Бангладеш

## Наводи

Категорија:Климатски промени по земја
Категорија:Климатски промени во Бангладеш
Категорија:Клима во Бангладеш
Клима и развој

***Клима и развој (Climate and Development***) е рецензирано интердисциплинарно научно списание кое опфаќа прашања кои се поврзани со климатските промени, климатската варијабилност и климатската политика заедно со развојните потреби, влијанија и приоритети. Основана е во 2009 година и е издадена од Тејлор и Френсис . Главни уредници се Е. Лиза Ф. Шипер (Универзитет во Бон) и Џонатан Енсор (Институт за животна средина во Стокхолм) (од октомври 2018 година). Основач и главен уредник беше Ричард Ј.Т. Клајн (Институт за животна средина во Стокхолм).

## Апстракти и индексирање
Списанието е индексирано во:

* Апстракти на CAB 
* Тековни содржини /Социјални и бихејвиорални науки 
* Бази на податоци на EBSCO
* ГЕОБАЗА 
* Scopus 
* Индекс на цитати од општествени науки 

Според *Journal Citation Reports*, списанието има фактор на влијание во 2022 година од 4.3.

## Наводи



## Надворешни врски

* 

Категорија:Списанија
Егзосфера

**Егзосфера** е највисокиот слој на атмосферата на Земјата. Се наоѓа над термосферата, од која го дели термопаузата и се наоѓа на надморска височина од 800 до 3.000 километри. Во егзосферата има малку гасови како: водород и хелиум, и  претставува контакт помеѓу Земјата и вселената. Температурата достигнува до +1500°. Воздухот е исклучително редок, а неговите честички се движат со брзина од 11, а се наоѓаат на растојание од неколку стотици метри една од друга. Како резултат на тоа, јоните на азот и кислород одат во меѓупланетарниот простор.    

Над егзосферата може да се издвои уште еден слој - *геокорона*, кој се наоѓа на висина од околу 20.000 километри. Геокороната главно се состои од водородни јони.   

## Поврзано

* Термопауза

## Литература

* Мастило, Наталија (2005): *Речник на современата српска географска терминологија*, Географски факултет, Белград
* Дукиќ, Душан (2006): *Климатологија*, Географски факултет, Белград
Категорија:Атмосфера
Меѓувладин панел за климатски промени

**Меѓувладиниот панел за климатски промени** е создаден во 1988 година на барање на Обединетите нации, Светската метеоролошка организација и Програма на ОН за животна средина (УНЕП) за да се процени ризикот од климатските промени предизвикани од човековата активност.

Во 2007 година, Панелот ја поделил Нобеловата награда за мир со поранешниот американски потпретседател Ал Гор.

Меѓувладиниот панел за климатски промени не спроведува истражувања, ниту ги следи климатските и другите феномени. Една од главните активности на Панелот е издавање на посебни извештаи поврзани со промени за примена на Рамковната конвенција на ОН за промени на климата. Панелот своите проценки ги базира главно на научната литература. Извештаите на Меѓувладиниот панел честопати се цитираат во дебатите поврзани за промени во климата. Повеќето држави и меѓународни организации го сметаат климатскиот панелот на ОН како авторитет. Сите технички извештаи на Меѓувладиниот панел за климатски промени се детално проверени од научниците.

## Поврзано
* Глобално затоплување

## Наводи

Категорија:Меѓународни организации
Категорија:Обединети нации
Категорија:Добитници на Нобеловата награда за мир
Категорија:Екологија
Категорија:Природозаштита
Категорија:Климатски промени
Каде припаѓаат камилите?

***Каде припаѓаат камилите?*** е книга на биологот Кен Томпсон.

Книгата ја проучува науката и историјата на инвазивните видови. Опишана е како „испитување на целото прашање на домашните и туѓите видови, и она што може да се нарече индустрија за туѓи инвазии - и нејзините импликации“.

Насловот на книгата се однесува на прашањето поставено на нејзината прва страница, прашувајќи го читателот „каде припаѓаат камилите?“ како домашен вид, притоа истакнувајќи дека иако повеќето се поврзани со Блискиот Исток, камилите всушност најпрво еволуирале во Северна Америка, најразновидни се во Јужна Америка и ја имаат нивната единствена вистинска дива постоечка популација во Австралија. 

## Наводи

Категорија:Климатски промени
Категорија:Еволутивна биологија
Категорија:Инвазивни видови
Категорија:Книги за биологија
Термопауза

**Термопауза** е преодниот слој помеѓу термосферата и егзосферата кој се наоѓа на височина од околу 1000 километри над Земјата. Се карактеризира со мала густина на воздухот и во исто време ја претставува горната граница на инсолација. Во овој слој се наоѓа Меѓународната вселенска станица.

## Поврзано

* Термосфера
* Егзосфера

## Литература

* Мастило, Наталија (2005): *Речник на современата српска географска терминологија*, Географски факултет, Белград
* Дукиќ, Душан (2006): *Климатологија*, Географски факултет, Белград

Категорија:Климатологија
Категорија:Земјина атмосфера
Управување со климатски ризици

**Управување со климатски ризици (Climate Risk Management - CRM)** е термин кој ги опишува стратегиите за намалување  на климатскиот ризик, преку работа на различни полиња, вклучувајќи  адаптација на климатските промени, управување со катастрофи и одржлив развој. Главните меѓународни конференции и работилници вклучуваат: Рамковна конвенција на Обединетите нации за климатски промени, Светска метеоролошка организација - Живеење со климата.

## Дефиниција
Управувањето со климатски ризици (CRM) е општ термин кој се однесува на пристап за донесување одлуки чувствителни на климатските услови. Овој пристап има за цел да промовира одржлив развој преку намалување на ранливоста поврзана со климатските ризици. CRM вклучува стратегии насочени кон максимизирање на позитивните и минимизирање на негативните последици за заедниците во области како што се земјоделството, безбедноста на храната, водните ресурси и здравјето.

Управувањето со климатски ризици опфаќа широк спектар на потенцијални активности, вклучувајќи: системи за рана реакција, стратешка диверзификација, динамички правила за распределба на ресурси, финансиски инструменти (како што е осигурување од климатски ризик), дизајн на инфраструктура и градење капацитети. Алатките со вештачка интелигенција овозможуваат попрецизни прогнози и распределба на ресурси во сектори како земјоделството, овозможувајќи им на засегнатите страни да ги искористат поволните климатски услови и да ги минимизираат ризиците. Покрај избегнувањето на неповолни последици, стратегијата за управување со климатски ризици има за цел и максимизирање на можностите во економски сектори чувствителни на климата – на пример, земјоделци кои ги користат поволните сезонски прогнози за да ја зголемат продуктивноста на своите посеви.

## Големи меѓународни конференции и работилници

### Рамковна конвенција на Обединетите нации за климатски промени
Рамковната конвенција на Обединетите нации за климатски промени вклучува преговори меѓу делегатите за рамката за климатски промени. Дискусиите се фокусираат на ублажување, адаптација, развој и трансфер на технологија и финансиски ресурси и инвестиции. За време на COP21, меѓународната заедница финансираше инвестиции во осигурување од климатски ризици како дел од стратегиите за справување со климатскиот ризик.

### Светска метеоролошка организација - Живеење со климата
Конференцијата „Живеење со климатските промени“ беше организирана од Светската метеоролошка организација, Институтот за Земјата и Финскиот метеоролошки институт во јули, 2006 година. Целта на состанокот беше да се разгледаат можностите и ограничувањата при интегрирање на климатските ризици и неизвесности во процесите на донесување одлуки. Главен исход беше изјавата на Еспо (Espoo Statement).

## Наводи



Категорија:Природни катастрофи
Пакистански циклон од 1999 година

мини|02A 1999-05-20-10-27
**Пакистанскиот циклон од 1999 година** (JTWC ознака: **02A**; ознака IMD: **ARB 01**) бил смртоносен тропски циклон што донел дополнително уништување во регионот погодено од моќна бура речиси една година порано. Предизвикал поплави и свлечишта и уништил многу села. Во катастрофата загинале над 6.000 луѓе, а биле погодени повеќе од 2 милиони луѓе.

## Метеоролошка историја
Во Арапското Море, Индискиот метеоролошки оддел набљудувал област со нарушено време на почетокот на мај за можен развој. Силна конвекција се развила во текот на следните две недели, а до 16 мај, конвекцијата станала константна, а Здружениот центар за предупредување за тајфуни издало предупредување за формирање тропски циклон (TCFA) на 0100Z. Потоа станала тропска бура до 0900Z и била означена како Тропска бура 02A. Се интензивирала додека се движела северозападно и го достигнала статусот на циклон на 17 мај во 0600Z. Коритото со средна географска ширина го ослабна суптропскиот гребен, дозволувајќи му на 02А да се криви во Пакистан. 02А продолжила да се интензивира и до 19 мај го достигнала својот врв од 201 км, веднаш под статусот на категоријата 4 на скалата Сафир-Симпсон. 02А паднал на копно на 20 мај во близина на Карачи, Пакистан со врвен интензитет. Бурата почнала да слабее додека продолжила во внатрешноста на долината на реката Инд на 21 мај пред да се распадне следниот ден.

## Поврзано

* Сезона на циклони во Северен Индиски Океан 1999 година
* 1998 Гуџарат циклон
* Циклонот Тауктае

Категорија:Тропски циклони во Пакистан
Рамковна конвенција на ОН за климатски промени

**Рамковната конвенција на ОН за климатски промени** () е меѓународен договор чија цел е „стабилизирање на стакленичките гасови до ниво кое би ги спречило негативните антропогени влијанија врз климатскиот систем“. Била усвоена на 9 мај 1992 година додека самото потпишување на конвенцијата била одржано за време на Земјиниот самит во Рио де Жанеиро од 3 до 14 јуни 1992 година. Се применува од 2 март 1994 година кога била ратификувана од страна на 50 држави. Самата конвенција не поставува обврзувачки рамки за емисија на стакленички гасови за одделни држави, ниту пак механизми за спроведување. Наместо тоа, конвенцијата зборува за тоа како идните меѓународни договори кои ги делат целите со конвенцијата ќе преговараат.

Државите потписнички на конвенцијата се состануваат секоја година од 1995 година на *Kонференции на заинтересираните страни* (Conference of Parties) како би го процениле напредокот во решавањето на климатските промени. Во 1997 година бил склучен Протоколот од Кјото и биле воспоставени правно обврзувачки мерки за развиените земји за намалување на емисиите стакленички гасови за период од 2008–2012 година. Конференцијата на Обединетите нации за климатските промени од 2010  донела договор во кој се наведува дека глобалното затоплување требало да се ограничи на под 2,0&nbsp;°C во однос на прединдустриското ниво. Протоколот бил изменет и дополнет во 2012 година со цел да се опфати периодот од 2013-2020 година со т.н. *Амандмани од Доха*, кои до декември 2015 година не стапиле во сила. Во 2015 година бил усвоен Парискиот договор кој го регулирал намалувањето на емисиите од 2020 година преку обврските на земјите со квоти за максимална емисија на стакленички гасови, со цел да обезбеди максимално зголемување на температурата од 1,5&nbsp;°C. Парискиот договор стапил на сила на 4 ноември 2016 година.

## Страни
десно|мини|350x350пкс
Од 2015 година постојат со 198 страни од конвенцијата, вклучувајќи ги сите држави-членки на Организацијата на обединетите нации, набљудувачи на генералното собрание на Палестина, двете земји, који не се членки на ОН Ниуе и Куковите Острови, Европската Унија, и Светата столица, која е само набљудувач

## Наводи

## Надворешни врски

* Веб-страница на конвенцијата (на англиски)
* Ратификации (на англиски)
* Текст на Конвенцијата (на англиски)
* Србија и климатските промени

К
Категорија:Меѓународни договори од 20 век
Категорија:Климатски промени
Категорија:Врски за Wayback од предлошката „Семарх“
Горица (полуостров)

**Горица** или **Костурски** **Полуостров** (често членувано **Горицата**; , *Корица*) — карпест полуостров и ниска планина во Костурско, Егејска Македонија.

## Опис
Полуостровот се наоѓа во западниот дел на Костурското Езеро, источно од планината Саракина, со која е поврзан преку мал провлак. На неговите западни делови е расположен градот Костур.

Пештерата Свети Никола се наоѓа на југоисточниот брег на полуостровот, додека во нејзина непосредна близина се наоѓа попознатата Змејова Пештера. На јужниот брег се наоѓа и Мелничката Пештера. На источниот крај на Горица е сместен средновековниот манастир „Пресвета Богородица Мавровска“.

Провлакот денес е широк околу 400 м, но според записите на Прокопиј Кесариски од раниот среден век, вкупната ширина изнесувала само 15 чекори ( 5 метри). Постои можност во минатото полуостровот да бил отсечен, но кога пресушувало езерото, повотрно се поврзувал со копното.

## Поврзано

* Костур
* Костурско Езеро

## Наводи


Категорија:Полуострови во Егејска Македонија
Категорија:Планини во Егејска Македонија
Категорија:Костур (округ)