Светозар Марковиќ

[мини|250п|десно|Биста на Светозар Марковиќ пред истоимената универзитетска библиотека во [Белград]]

**Светозар Марковиќ** (1846 — 1875) — публицист, социјалист и политичар од втората половина на XIX век.

## Биогpафија

Роден од татко Радоја, срески начелник, и мајка Стана кои  имале уште пет деца, ќерки Катарина, Персида, Христина и Милица и син Јеврем. Радоје како вдовец се оженил 1853 со Марија - Маца (1822 — 1905), родена Рајиќ, вдовица на Пантелеј - Панте Перишиќа (1817 — 1852). Радоје Марковиќ починал 1854 година, за децата се грижела неговата втора жена Марија.

Гимназија учел во Крагуевац и во Белград, година 1863. Во Белград започна со студии по техника, кои подоцна ги продолжил во Санкт Петербург како стипендист српске владе, а подоцна преминал на студии во Цирих. Во Петроград бил вклучен во работата на Русија *револуционарнитње кружоци*, а во Швајцарија започнал со проучување на научен социјализам.

Како многу млад започнал да се занимава со публицистика. Поради статијата *Српски обмани*, објавен во новосадскиот *[[Застава (списание)|Застави]]*ја изгубил стипендијата, затоа што во овој напис го нападнал целиот државен систем во Србија, а посебно бирократијата. Останувајќи без средства,се вратил во Србија каде започнал со издавање на списанието *[[Radenik|Раденик]]*, (1871 — 1872), а посоцна 1873. во Крагуевац го издава списанието *[[Јавност (списание)|Јавност]]*.

Светозар Марковиќ бил вистински поборник на реализмот во литературатаи социјалистички теоретичар. Целата своја дејност ја усмерил во правец на решавање на политичките проблеми и подготовка на народните маси за остварување на граѓанските права нареволуција. Неговото главно дело, *[[Србија на исток (дело на Светозар Марковиќ)]]*, расправа за социологија, економија и политички науки проблемите на Србија со социјалистичките позиции. Многу рано покажал интерес и за литературните проблеми, образувајќи се под влијание на Николај Чернишевски, Александар Херцен и Николај Доброљубов.
У екот на процветувањето на романтизмот во романтизам во српската литература,го објавил написот *Пеење и мислење*, и подоцна расправата *Реалниот правец во науката и животот*, (1871 — 1872), со кои се обидел да предизвика преокрет во српската литература. Според Марковиќ, поетите биле виновни за лошиот вкус на публиката, суеверието на народот и недостатокот на  јасни социјални и културни перспективи на тагашното српско друштво. Тој притоа не ги поштедил ни најголемите поети на српскиот романтизма, Лаза Костић и Ѓура Јакшиќ, додека кон Јован Јовановиќ Змај имал повеќе обзир.

Освен критикување на тогашната поезија, Марковиќ остро ја критикувал и тогашната прозна литература, при што је неговиот напис *Реалниот правец во науката и литературата* бил широко заснована и втемелена расправа, основана на научниот социјализам,за историските законитости во друштвото и друштвените процеси кои  довеле до триумф на научните гледања на тие законитости и процеси. Според него тие наука закони и процеси важат и за уметност, па според тоа и за поезијата. Неговите статии имале многу големо влијание на понатамошниот тек на развојот на српска литература, а посебно на творењето на младите генерации на писатели.

Ђура Јакшиќ започнал  да пишува песме со социјална содржина. Змај, кој во својата политичка поезији има многу елементи на реализама и во потпнолност го поддржал движењето *нова младина*, а од појавата на Марковиќ на литературната сцена се помалку се појавувале поети, а сè повеќе прозни писатели, готово секогаш со многу критички став кон савремените друштвени збиднувања.

Поради нападот на власта, 1874година осуден е на девет месеци затвор, од каде излегол со тешко нарушено здравје. Набргу во дваесет и деветтата години го покосиллаа туберкулозата. Починал 1875 година во Трст.

## Наводи

Категорија:Родени во 1846 година
Категорија:Починати во 1875 година
Категорија:Луѓе од Заечар
Категорија:Српски политичари
Категорија:Српски публицисти
Категорија:Српски социјалисти
Категорија:Српски економисти
Категорија:Српски филозофи
Категорија:Српски книжевни критичари
Категорија:Починати од туберкулоза
Категорија:Апсолвенти на Белградскиот универзитет