Султанат Демак

**Демак султанат** (کسلطانن دمق) бил јаванска муслиманска држава сместена на северниот брег на Јава во Индонезија, на местото на денешниот град Демак. Пристанишен феуд на хинду-будистичкото кралство Мајапахит, за кој се смета дека бил основан во последната четвртина од 15 век, бил под влијание на исламот донесен од муслиманските трговци од Кина, Гуџарат, Арабија, а исто така и исламските кралства во регионот, како што е Самудра. Пасаи, Малака и Бани (муслиман) Чампа. Султанатот бил првата муслиманска држава во Јава и некогаш доминирал во поголемиот дел од северниот брег на Јава и јужна Суматра.

Иако траел само малку повеќе од еден век, султанатот одиграл важна улога во воспоставувањето на исламот во Индонезија, особено на Јава и соседните области.

## Етимологија
Потеклото на Демак било населбата по име Глагах Ванги. Според традицијата, првата личност со која Раден Пата се сретнал во Глагах Ванги била жена по име Нјаи Лембах, од Рава Пенинг. Нјаи Лембах го поканил Раден Патах да се насели во Глагах Ванги, кој подоцна бил преименуван во Демак Бинтара.

Постојат неколку теории за потеклото на името *Демак*. Според индонезискиот историчар Поербатјарака, тоа потекнува од јаванскиот термин *delemak*, што значи „водена почва“ или „мочуриште“. Според Хамка, тоа потекнува од арапскиот термин *димак*, што значи „солзи“, за да ги означи тешкотиите издржани за време на борбата за воспоставување на исламот во Јава. Според друг историчар, Сутјипто Вириосупарто, тоа потекнува од терминот на јазикот Кави што значи „наследник“ или „подарок“. 

## Историја

### Формирање
За време на владеењето на Викрамавардхана од Мајапахит, во периодот од 1405 до 1433 година, серија поморски експедиции на армадата Минг предводени од Џенг Хе, муслимански кинески адмирал, пристигнале во Јава. Оваа кинеска експедиција го поддржала формирањето на муслиманската држава Малака во првата половина на 15 век, подоцна потпомогната од основањето на муслиманските кинески, арапски и малезиски заедници во северните пристаништа на Јава, како што се Семаранг, Демак, Тубан и Ампел така исламот почнал да се зацврстува на северниот брег на Јава.

Потеклото на Демак е неизвесно, иако тој очигледно бил основан во последната четвртина од 15 век од муслиман познат како Раден Патах (од арапското име Фатах, исто така наречено „Пате Роден“ во португалските записи и „Џин Бун“ во кинеските записи). Постојат докази дека тој имал кинеско потекло и можеби бил именуван Чек Ко-по.

Според традицијата, Сунан Ампел му наредил на Раден Патах да основа исламски центар за учење во селото Глагах Ванги во крајбрежната централна Јава. Наскоро селото пораснало и станало центар за дава активности меѓу истакнатите исламски прозелитисти, традиционално познати како Вали Сонго или „деветте светци“. Во тоа време Глагах Ванги бил мал феуд кој му припаѓал на Мајапахит . Тоа бил единствениот феуд Мајапахит со муслимански владетел. Потоа името било сменето во Демак, а пораснало со формирање на медреса исламско училиште и песантен интернат. 

#### Раден Патах
Основата на Демак традиционално му се припишува на Раден Патах (р. 1475–1518), јавански благородник поврзан со кралското семејство Мајапахит. Најмалку еден извештај наведува дека тој бил син на Кертабхуми, кој владеел како крал Бравиџаја V од Мајапахит (1468–1478).

Според традицијата, Раден Патах бил син на кралот Мајапахит Кертабхуми со неговата наложница, кинеска принцеза која престојувала во палатата Мајапахит. Таа наводно била дадена кога несвесно била бремена со детето на кралот за да биде свршена за регентот на вазалната држава Палембанг..Раден Патах бил роден таму во 1448 година со име Раден Хасан. По полнолетството, тој отишол во Ампел Дента во Јава (сега Сурабаја) за да учи од Сунан Ампел, истакнат улам. Сунан Ампел го свршил со неговата ќерка Нјаи Агенг Малака. Последователно, во 1470-тите, Сунан Ампел го испратил да основа нова населба во Глагах Ванги, Централна Јава. Преку препорака на Сунан Ампел, Раден Хасан бил назначен за регент на Глагах Ванги од кралот Кертабхуми од Мајапахит, со титула Адипати Бинтара. 

Датумите за крајот на империјата Мајапахит се движеле од 1478 година, традиционално опишан во *синенгкалан* или *чандрасенгкала* (хронограм) *Сирна иланг кертанинг буми* и одговарал на 1400 г. (Сака,: 37 и 100) до 1517 година. Во 1478 година се случила војната во Сударма Висута, кога војската на Ранавиџаја под генерал Удара (кој подоцна станал заменик-регент) ја нарушила одбраната на Труулан и го убила Кертабуми во неговата палата. Демак испратил засилување под Сунан Нгудунг, кој подоцна загинал во битка и бил заменет со Сунан Кудус, но тие дошле предоцна за да го спасат Кертабуми, иако успеале да ја одбијат војската на Ранавиџаја. Овој настан се споменува во Траилокјапури (Џиву) и натписот на Петак, каде Ранавиџаја тврдел дека тој веќе го победил Кертабхуми и повторно го обединил Мајапахит како едно кралство. Ранавиџаја владеел од 1474 до 1498 година со формалното име Гириндравардхана, со Удара како негов заменик-регент. Овој настан довел до војна помеѓу Демак и Даха, бидејќи владетелите на Демак биле потомци на Кертабхуми.

Како одговор на колапсот на Кертабхуми од Труулан и подемот на Гириндравардхана од Даха во 1478 година, Демак одлучил дека повеќе не е должен да испраќа данок до централниот суд Мајапахит и ја прогласил својата независност. Во тоа време Демак бил привремено предводен од Сунан Гири (Прабу Сатмото). Три години подоцна било основано исламското кралство Демак под хронограмот *Гени мати синирам џанми*, што одговара на 1403 г. Сака или 1481 г.о.н.е..  Раден Хасан бил крунисан од членовите на Вали Сонго под новото кралско име на султанот Сјах Алам Акбар Ал-Фатах; така што на јавански тој бил популарно познат како Раден Патах. 

Кинеска хроника во храмот во Семаранг наведува дека Раден Патах го основал градот Демак во мочурлива област северно од Семаранг. По распадот на Мајапахит, неговите различни зависности и вазали се ослободиле, вклучувајќи ги северните јавански пристанишни градови како Демак.
[десно|мини| [Џамија Агунг Демак|Големата џамија Демак, изградена од султанот Ал-Фатах кон крајот на 15 век со традиционален јавански тајуг нареден пирамидален покрив]]
Како знак на неговото ново владеење, Раден Патах изградил нова Голема џамија како центар на исламското учење. Тој ги назначил членовите на Вали Сонго за советници во неговата нова влада: Сунан Кудус како кади (голем судија на верското право), Сунан Гири за муфтија и Сунан Калијага како имам и советник. 

Демак успеал да стекне хегемонија над другите трговски пристаништа на северниот брег на Јава како Семаранг, Џепара, Тубан и Гресик. Надмоќта на Раден Пата била изразена од Томе Пирес во *Сума Ориентал*: „[Да] Албакерки склучи мир со Господарот на Демак, цела Јава речиси ќе биде принудена да склучи мир со него. . . Господарот на Демак застана за цела Јава“. Освен јаванските градови-држави, Раден Патах, исто така, добил контрола над пристаништата Џамби и Палембанг во источна Суматра, кои произведувале стоки како што се лигн-алое и злато. Бидејќи поголемиот дел од неговата моќ се засновале на трговија и контрола на крајбрежните градови, Демак можел да се смета за таласократија.

### Раст
центар|мини|400x400пкс| Карта на Јава од почетокот на 18 век. Забележете дека на Европејците им биле познати само главните трговски пристаништа на северниот брег. Од запад кон исток: * Бантам (Banten) * Хакатара (Jayakarta) * Черебум (Cirebon) * Тагал (Tegal) * Дамо '''(Demak)''' * Ипара (Jepara) * Тубам (Tuban) * Содаио (Sedayu, сега во близина на Gresik) * Сурубаја (Сурабаја).
мини|Карта од Егнацио Данти (1573) на која е прикажана ''Дема'' на централниот северен брег на ''Јава Маџоре'' (Јава)
Синот на Раден Пата, или можеби неговиот брат, ја предводел кратката доминација на Демак во Јава. Тој бил познат како Тренгана, а подоцнежните јавански традиции велат дека си ја дал титулата Султан. Изгледа дека Тренгана имала две владеења: во 1505-1518 и во 1521–1546, меѓу кои неговиот зет, Јунус од Џепара, го окупирал престолот.

Помеѓу 1513 и 1518 година Демак водел војна против Патих Удара од Даха, државата наследничка на Мајапахит сместена во денешниот Кедири. Главната војска на Демак предводена од Раден Патах и Сунан Кудус марширала по копно низ Мадиун, додека флотата Демак предводена од Пати Унус тргнала по морскиот пат низ Седају. Демак успеал да ја консолидира својата моќ со поразување на Даха во 1518 година, бидејќи бил повеќе прифатен како легитимен наследник на Мајапахит, бидејќи Раден Патах тврдел дека директно потекнува од кралот Кертабхуми, кој починал за време на инвазијата на Гириндравардана на Троулан во 1478 година. Раден Патах починал набргу по оваа победа, исто така во 1518 година.

#### Пати Унус
Раден Патах бил наследен од неговиот зет Пати Унус или Адипати Јунус (1518–1521), наведен од Томе Пирес во *Сума Ориентал* како „Пате Онус“ или „Пате Унус“, зет на „Пате Родим“. Пред да се качи на престолот на Демак, тој владеел со Џепара, вазална држава северно од Демак. Пати Унус владеел под кралското име Султан Сјах Алам Акбар II.

Во две експедиции, со приближно 100 бродови во 1513 година и со 375 во 1521 година, Пати Унус ги предводел флотите од јаванските крајбрежни градови за да го заземат пристаништето Малака на Малајскиот Полуостров од контролата на Португалците . Јаванските пристаништа се свртеле против Португалците од повеќе причини, а главната е противењето на португалското инсистирање на монопол во трговијата со зачини. Португалците ги одбиле двата напади, а уништувањето на толку многу бродови се покажало катастрофално за јаванските пристаништа, чија трговска активност последователно значително се намалила.

Пати Унус бил убиен во експедицијата во 1521 година, а подоцна бил запаметен како *Пангеран Сабранг Лор* или „Принцот кој преминал на север“ (Јаванското Море до Малајскиот полуостров).

#### Султан Тренгана
алт=The greatest extent of Demak Sultanate during Trenggana's reign.|мини| Најголемиот обем на Демак султанат за време на владеењето на Тренгана
Пати Унус починал без деца, што довело до криза на наследувањето на Демак. За престолот се натпреварувале неговите браќа, постариот Раден Кикин и помладиот Раден Тренгана. Според традицијата, најстариот син на принцот Тренгана, принцот Правата, познат и како Раден Мукмин, го украл *[[Крис|Керис Сетан Кобер]]*, моќен магичен крис, од Сунан Кудус и го искористил за да го убие својот вујко Раден Кикин покрај реката. Оттогаш Раден Кикин е познат и како *Секар Седа Лепен* (цвет што падна покрај реката). Раден Тренгана (1522–1546) бил крунисан од Сунан Гунунѓати (еден од Вали Сонго) и станал третиот и најголем владетел на Демак.

За време на владеењето на Тренгана, еден млад човек по име Фатахила дошол во неговиот двор за да му ја понуди својата служба на султанот. Тој штотуку се вратил од Мека по неколку години проучување на исламот таму и дознал дека неговиот роден град во Пасаи бил заробен од неверниот Португалец. Станал познат генерал на Демак. Традицијата вели дека Тренгана бил многу импресиониран од импозантната фигура и харизма на Фатахила и неговото познавање на исламот и му ја дал својата ќерка, вдовицата на Пати Унус, за жена.

Откако дознал за сојузот Португалско-Сунда од 1522 година, во 1527 година султанот му наредил на Фатахилах да ги заземе пристаништата Бантен и Сунда Келапа од Кралството Сунда. Сунда Келапа подоцна бил преименувана во Џајакарта. Од овие територии го создал султанатот Бантен како вазална држава под Хасанудин, синот на Гунунѓати, на кого и ја дал раката на својата сестра, создавајќи нова династија.

Тој ги назначил својата ќерка Ратна Кенчана (популарно позната како Рату Калињамат) и нејзиниот сопруг Султан Хадлирин да владеат со Калињамат и Џепара. Тој, исто така, го назначил Јака Тингкир за Адипати (војвода) од Пајанг и му дал рака на друга ќерка на Јака Тингкир.

Тренгана го надгледувал ширењето на влијанието на Демак на исток и запад. Тој го освоил отпорот заснован на Хинду во Централна Јава и за време на неговиот втор поход, ја освои последната јаванска хинду-будистичка држава, главно непостоечките остатоци од Мајапахит, Тубан, старо пристаниште Мајапахит споменато во кинеските извори од 11 век, било освоено околу 1527 година. За време на неговото владеење, Демак можел да покори други големи пристаништа и неговиот досег се проширил во некои внатрешни области на Источна Јава за кои се смета дека не биле исламизирани во тоа време.

Неговата кампања заврши кога тој се обидел да го освои хиндуското кнежевство Пасуруан во Источна Јава и бил убиен во 1546 година. Според традицијата, тој бил убиен од десетгодишен Адипати од Сурабаја, кој го избодел со крис додека го послужил бетел орев.

### Одбивање

#### Сунан Мукмин
Смртта на силниот и способен Тренгана во 1546 година предизвикала крвна одмазда и граѓанска војна помеѓу принцот Арја Пенангсанг, Адипати од вазалната држава , кој бил син на убиениот Секар Седа Лепен (Раден Кикин) и синот на Тренгана, принцот Мукмин или Сунан Правата, кој го извршил убиството. Според хрониката *на Бабад Демак*, неколку влијателни личности на Вали Сонго поддржале различни кандидати за наследување. Сунан Гири го поддржувал принцот Мукмин, додека Сунан Кудус ја поддржувал Арија Пенангсанг, бидејќи тој припаѓал на лозата на најстариот машки син од династијата Демак. Од друга страна, Сунан Калијага ја предложил Хадивијаја, популарно познат како Џоко Тингкир, кој бил адипат на Пајанг и исто така зет на Тренгана.

Мукмин (1546–1549) се качил на престолот како четврти султан од Демак. Меѓутоа, со помош на неговиот учител Сунан Кудус, Арија Пенангсанг од Џипанг испратил атентатор да ги убие Правата и неговата сопруга користејќи го истиот крис што Мукмин го користел за да го убие својот татко.

#### Арија Пенангсанг
Арија Пенангсанг (1549–1568) се искачил на престолот на Демак во 1549 година откако го убил својот братучед Сунан Правата. Арија Пенангсанг бил храбар, но злобен човек кој никогаш не се двоумел да употреби брутална сила за да ги постигне своите цели. Чувствувајќи се загрозен, синот на Правата, Арја Пенгири, побарал засолниште во царството на неговата тетка во Калињамат, Џепара.

Помладата сестра на Правата, Рату Калињамат побарала правда од учителот на Пенангсанг, Сунан Кудус, но тој го одбил нејзиното барање, сметајќи дека одмаздата на Пенангсанг е оправдана бидејќи Правата го убил таткото на Пенангсанг, Раден Кикин (Секар Седа ин Лепен). На враќање дома од Кудус во Калињамат, Рату Калињамат и нејзиниот сопруг, султанот Хадлирин, биле нападнати од луѓето на Пенангсанг. Хадлирин бил убиен, а Рату Калињамат едвај преживеал. Таа го повикала својот зет, Хадивијаја (познат како Јака Тингкир), Адипати од Пајанг (сега Бојолали), да се одмазди за смртта на нејзиниот сопруг со убиство на Арја Пенангсанг.

Арија Пенангсанг наскоро се соочила со големо противење од неговите вазали поради неговата суровост и бил симнат од престолот од коалицијата вазали предводена од Хадивијаја. Во 1568 година, Хадивијаја го испратила својот посвоен син, а исто така и неговиот зет Сутавиџаја, кој подоцна станал првиот владетел на династијата Матарам, да го убие Пенангсанг.

Во 1568 година, откако бил убиен Пенангсанг, Хадивијаја ја презел улогата на суверен. Меѓутоа, наместо да владее од Демак, тој ги преселил сите регалии, наследства и свети артефакти на Демак во Пајанг. Тој го назначил синот на Правата, Сунан Пангири за адипат на Демак. Односот меѓу двете држави сега бил обратен: Пајанг станал сузеренско кралство, додека Демак станал негов вазал. Така Демакскиот султанат завршил со основањето на краткотрајното Кралство Пајанг.

## Економија
десно|мини|215x215пкс| Демак и блиските пристаништа, со приближно крајбрежје кога Мурија и Јава сè уште беа одвоени
Демак своите приходи ги добивал од трговија, увоз на зачини и извоз на ориз во Малака и островите Малуку. Тоа било прометно пристаниште кое се наоѓало на крајот на тогашниот канал за пловење што ги делело Јава и островот Мурија. Каналот последователно се исполнил, приклучувајќи ја Мурија на Јава, од 15 до 18 век до 18 век, тој бил главен воден пат за бродовите што патувале долж северниот јавански брег до островите Спајс и преку реката Серанг, до внатрешноста на Јава за производство на ориз. Оваа стратешка локација му овозможила на Демак да стане водечки трговски центар во Јава.
лево|мини|180x180пкс| Демак лимен монета од времето на владеењето на Раден Патах
Според Томе Пирес, Демак имал повеќе жители од кое било друго пристаниште во Сунда или Јава, и бил главниот извозник на ориз во Малака . Угледот на Демак порасна со онаа на Малака, а беше зајакната и со тврдењето на Раден Пата за директно потекло од кралското семејство Мајапахит и неговите брачни врски со соседните градови-држави.

## Религија
Пред појавата на Демак, северниот брег на Јава бил седиште на многу муслимански заедници и странски трговци и локални Јаванци. Процесот на исламизација добил на интензитет од падот на Хинду-будистичката империја Мајапахит. По падот на главниот град Мајапахит под узурпатор од Кедири, Раден Патах прогласил независност на Демак од владеењето на Мајапахит, а скоро сите северни јавански пристаништа подоцна го следеа примерот. Меѓутоа, кралското семејство Демак се сметало себеси за потомци на Мајапахит. Симболите на Демак продолжија да го користат Surya Majapahit, осумкрако сонце, додека го модифицирале за да ги отстранат хиндуистичките асоцијации. Овој модифициран симбол може да се види како украс во Големата џамија Демак .
[десно|мини| Внатрешноста на [Џамија Агунг Демак|Големата џамија Демак покажува *сака гуру* или четири главни дрвени столбови. Џамијата била изградена со народна јаванска архитектура.]]
Како прва исламска политика во Јава, Демак имал почитуван статус меѓу индонезиските муслимани. Традиционално бил поврзан со легендарниот Вали Сонго, деветте муслимански улами кои го прозелитизирале исламот меѓу тогашното силно хинду-будистичко население на Јава. Како рана исламска држава, Големата џамија Демак била изградена во Демак и сè уште стои денес, нашироко се верува дека е најстарата сè уште постоечка џамија во Индонезија. Околните маками (гробови) на светците Вали и демак султаните овде продолжуваат да привлекуваат аџилак зијарат меѓу муслиманите во регионот.

## Легенди
Подоцна јаванските Бабади давале различни извештаи за потеклото и ширењето на Демак, но сите го опишувале како директен наследник на Мајапахит, не споменувајќи ја можноста дека до времето на неговото конечно освојување, Мајапахит повеќе не владеел со областа. Првиот „султан“ на Демак, Раден Патах, е претставен како син на последниот крал на Мајапахит од страна на кинеската принцеза која била протерана од дворот пред раѓањето на Патах, според традицијата, таа најпрво служела како наложница на Кертабхуми (Бравијаја V) во Труулан, а кога веќе била бремена со синот на кралот, била испратена како подарок да се омажи за регентот на Палембанг.

Иако овие легенди објаснуваат малку за вистинските настани, тие сугерираат дека династичкиот континуитет ја преживеал исламизацијата на Јава, или алтернативно дека владетелите на Демак го зајакнале своето владеење на Јава тврдејќи дека потекнуваат од династијата Мајапахит како извор на политичка легитимација. Демак е поверојатно крајбрежна населба основана како резултат на кинеската експедиција на Џенг Хе во првата половина на 15 век, управувана од нејавански странци, кинески муслимани, веројатно привлекувајќи и Арапи и малезиски муслимански трговци, кои се зголемија на моќ и го замени старото кралство.

## Наводи

## Надворешни врски

* Историја на Демак

Категорија:Поранешни држави
Категорија:Поранешни султанати