Оториноларингологија

**Оториноларингологија** — гранка на медицината што се занимава со болести на увото, носот и грлото.
мини|Уво, грло и нос
Овие органи меѓу себе се функционално поврзани. Важна врска е единствената респираторна слузница, која се протега низ носните органи, параназалната шуплина, носниот дел од голтникот, гркланот, дишникот и дишницата. Најчести болести на увото, грлото и носот кај нашето население се следните: воспалителни болести (на надворешното и средното уво, слузокожите на носот и синусите, крајниците, голтникот, гркланот) кои можат да бидат заразни или алергиски, зачепување на ушниот канал (церумен), зуење во ушите (тинитус), вртоглавица (вертиго), наглувост (сурдитас), полипи, тумори итн. Иако оториноларингологијата се занимава со болести на одредени органи, не смееме да направиме грешка да ги гледаме заболените органи како дел што може да се одвои од целината. При лекување на поленска кивавица, на пр., ги испитуваме и лечиме локалните знаци на општа сензибилизација на телото. Потребата од познавање на дишна алергија го доведува лекарот специјалист во блиска врска со алергологијата како наука што поврзува многу медицински струки.

## Потекло на поимот
Поимот е спој од новолатински комбинирани облици (*[https://sr.wiktionary.org/wiki/oto-#Prefix oto-]* + *[https://sr.wiktionary.org/wiki/rhino-#Prefix rhino-]* + *[https://sr.wiktionary.org/wiki/laryngo-#Prefix laryngo-]* + *[https://sr.wiktionary.org/wiki/-logy#Suffix -logy]*) добиени од четирите старогрчки зборови: οὖς *ous* (род. : ὠτός *otos*), „уво“, ῥίς *rhis*, „нос”, λάρυγξ *larynx*, “ larynx” и -λογία *logia*, „студија“  (сп. грчки ωτορινολαρυγγολογος, „оториноларинголог“).

## Грло
Усната шуплина и голтникот се дел од системот за дишење и почетниот дел од системот за варење. Чувството на сувост во устата настанува од недоволно количество плунка во усната шуплина, често поради дишењето преку устата кога носот е затнат, што може да доведе и до болки во грлото. Лошиот здив од устата е непријатна тема за што најчеста причина е таложењето храна меѓу забите, а пушењето, консумирањето алкохол и зачинетата храна ја влошуваат таквата состојба. Болката во грлото може да биде резултат на воспаление на голтникот или крајниците. Воспалението на усната шуплина може да го предизвикаме со внесување на жешка или тврда храна. Воспалението го предизвикуваат и патогени микроорганизми, бактерии и вируси. Проблемите со грлото вклучуваат: кашлица, засипнатост, промени или израстоци на слузокожата, болно или отежнато голтање, болки во грлото, печење.

## Нос
Дишењето значи живот. Човек може да живее неколку дена без храна и вода, но само неколку минути без да дише. Носот е почетниот дел од системот за дишење и има заштитна улога при влегување на воздухот во телото. Неговата површина е покриена со микроскопски влакненца кои штитат од вируси, бактерии и алергени. Ако болеста навистина се појави, нè очекуваат непријатни шмркање и кивање. Чистењето на носот е особено важно наутро, како подготовка за денот и пред спиење, бидејќи ноќе главно дишеме преку нос. Проблемите со носот вклучуваат: кивање, ослабен мирис, крвавење во носот, чешање во носот, секреција од носот, отежнато дишење на нос.

## Уво
мини|Уво
Увото е периферен орган на сетилото за слух и сетилото за рамнотежа. Ушите ги забележуваат звучните бранови и ги претвораат во електрични сигнали кои се испраќаат до централните структури каде овие сигнали се „дешифрираат“ и се создава осет на слух. Опсегот на прием на честоти на човечкото уво е од 16 до 20.000 херци. Во староста овој опсег опаѓа заради бројните дегенеративни промени. На церумен се склони луѓето кои работат во прашина, луѓето кои носат слушни помагала, постарите лица, како и децата заради честото играње во песок, на земја или во прашина. Проблемите со увото вклучуваат: исцедок од увото, вртоглавица, болка во увото, ослабен слух, зуење во увото.

## Преглед
Прегледот е безболен и трае околу 20-30 минути. За да може прегледот да биде успешен, потребно е да се знае дека се состои од два дела. Првиот дел вклучува анамнеза, т.е. разговор со пациентот за проблемите поради кои тој доаѓа на преглед. Вториот дел го вклучува самиот чин на преглед и има свој одреден редослед. Главниот начин на преглед е проверка со помош на сетилото за вид.

## Инструменти потребни за испитување
мини|Оптичка камера
Оториноларинголозите користат различни инструменти за да ја утврдат состојбата на пациентите: отоскоп, аудиометар, тимпанометар, електронистагмограф, калориметар, огледалца, оптички камери...

## Напредок во оториноларингологијата
Во текот на последните десетлетија во рамките на оториноларингологијата се роди нова наука наречена аудиологија. Истата ги проучува сите услови неопходни за човек да сообраќа со друго лице преку говор. Се покажало дека развојот на говорот е меѓу најсложените човечки постапки. Говорењето не е лесно да се научи ни да се усоврши.

## Обука
Оториноларинголозите се лекари што исто така имаат завршено медицински факултет и имаат просечно 5-7 години постдипломска хируршка обука за ENT-H&N. Во Соединетите Држави, специјализантите завршуваат најмалку пет години хируршка специјализација. Ова опфаќа три до шест месеци општа хируршка обука и четири и пол години специјалистичка хирургија за ENT-H&N. Во Канада и САД, лекарите завршуваат петгодишна специјализација по медицинскиот факултет.

По специјалистичката обука, некои отоларинголози, хирурзи за глава и врат завршуваат напредна супспецијалистичка обука, каде обуката може да трае една до две години. Стипендиите вклучуваат хируршка онкологија на глава и врат, пластична хирургија на лице, ринологија и хирургија на синуси, невротологија, детска отоларингологија и ларингологија. Во Соединетите Американски Држави и Канада, отоларингологијата е една од најконкурентните специјалности во медицината.

Во Обединетото Кралство, влезот во напредна хируршка обука по отоларингологија е многу конкурентен и вклучува ригорозен национален процес на избирање. Програмата за обука се состои од 6 години напредна хируршка обука по која специјализантите често добиваат стипендии во супспецијалитети пред да станат консултанти. Типичната вкупна должина на образование, обука и средно образование е 12-14 години. Оториноларингологијата е една од најкомпензираните хируршки специјалности во САД.

## Историја
Оториноларингологијата како посебна медицинска дисциплина почнува да се обликува во 18 век, иако третманот на болести на увото, носот и грлото постоел и во античките цивилизации. Во Стариот Египет и Грција, лекарите веќе се занимавале со проблеми поврзани со слухот и дишењето, но без систематски пристап. На пример, Хипократ (460–370 п.н.е.) опишал некои болести на увото и грлото, додека во средновековна Европа, овие состојби често биле третирани од општи хирурзи или народни исцелители.

### 18 век: Основи на отологијата
Еден од пионерите во развојот на оториноларингологијата е италијанскиот анатом Антонио Марија Валсалва (1666–1723). Тој го објавил делото *Tractatus de aure humana* („Трактат за човечкиот слух“), кое детално ја опишува анатомијата на увото. Валсалва го вовел и маневрот на Валсалва, техника за тестирање на циркулаторната функција и притисокот во средното уво, која се користи и денес. Неговата работа во Универзитетот во Болоња, под менторство на д-р Марчело Малпиги, значително придонела за развојот на отологијата, особено во разбирањето на анатомијата на слухот.

Исто така, во почетокот на 18 век, францускиот лекар Жан Луи Пети го опишал туберкулозниот мастоидит и извел успешна мастоидектомија, хируршка процедура за отстранување на гнојни колекции од мастоидниот израсток. Ова било значајно за времето, бидејќи туберкулозата, иако првенствено белодробна болест, можела да влијае и на увото.

### 19 век: Формирање на специјалноста
Во 19 век, оториноларингологијата почнува да се етаблира како посебна медицинска дисциплина. Откритијата во микробиологијата, особено изолацијата на ''Mycobacterium tuberculosis'' од Роберт Кох во 1882 година, овозможиле подобро разбирање на инфекциозните болести на увото, носот и грлото. Напредокот во хируршките техники, како и воведувањето на анестезијата и антисептичните методи, овозможиле посложени интервенции, како што се мастоидектомии и тонзилектомии.

Во овој период, лекарите почнале систематски да ги проучуваат функционалните врски меѓу увото, носот и грлото, препознавајќи ја улогата на единствената респираторна слузница што ги поврзува овие органи. Ова довело до развој на специјализирани инструменти, како што се отоскопите и риноскопите, кои овозможиле подобра дијагностика.

## Наводи

Категорија:Медицински специјалности
Категорија:Хируршки специјалности
Категорија:Оториноларингологија
Категорија:CS1-одржување: датумски формат
Категорија:CS-грешки: PMID
Категорија:CS1-грешки: S2CID
Категорија:Грцизми