Старословенски морфолошки систем

Старословенскиот јазик имал богата примена и кај именските зборови и кај глаголите. Тој бил **[[синтетичен јазик]]**, т.е. службата на именските зборови во реченицата се изразувала со падежни форми, што е случај денеска со српскиот, хрватскиот, босанскиот, словенечкиот, рускиот и други јазици. Именските зборови разликувале 7 падежи: во еднина, во множина и двоина (дуал). Двоината се употребувала кога се однесувало на два предмета или две лица или на броеви што завршувале со 2: 12, 22 итн. Именките се менувале по падежи според нивната основа.

Имало 5 групи именска примена:

* **о**-основа (тврда и мека): *рабъ*, конь, сєло, *полє*;
* **а**-основа (тврда и мека): *жєна*, *змiа*;
* **и**-основа: *гость*, *кость*;
* **у**-основа: *сын*, *волъ*  
* основа на **согласка**: *камєнь*, *им*, *тєл*.

Именките разликувале три рода: машки, женски и среден - *рабъ*, *жєна*, *сєло*.

Еве пример за деклинација на една именка во сите падежи и броеви:

Придавките се менувале по падежи како именките. Разликувале три рода: машки - *новъ*, женски - *нова*, среден - *ново*. Компарацијата се образувала на синтетички начин, т.е. со наставка која се додавала на придавката. Компаратив: *нов-и* (понов), *новиши* (понова), *нов* (поново). Суперлатив: *наинов-и* (најнов), *наиновши* (најнова), *наинов* (најново). Секоја придавка можела да има две форми:

* проста: *добръ*, *добра*, *добро*.
* сложена: *добрыи*, *добраiа*, *добр.*

Старословенскиот глагол имал, исто така, голем број форми (граматичко време): прости и сложени.

Прости:

* **инфинитив** (неопределен начин) кој завршувал со наставката **-ти**: *нєсти*, *брати*, *глаголати*;
* *[[презент]]* (сегашно време): *нєс, нєсєши*;
* **[[имперфект]]** (минато определено време): *берахъ*;
* **[[аорист]]** (минато определено свршено време) и тоа три вида, прост: рекъ, I сложен: рхъ, II сложен: пєкохъ.

Сложени:

* **[[перфект]]** (минато неопределено време): *нєслъ юсмь*;
* **[[плусквамперфект]]** (предминато време): *нєслъ бахъ*;
* **[[футур]]** (идно време) се искажувало на два начина: со сегашно време од свршен глагол: *напиш* - ќе напишам, а од несвршен глагол со сложена форма составена од сегашно време од помошните глаголи; *нмти*, *хътти*, *вьзти* и инфинитивот на глаголот кој се менува: *нмамь нєсти*, *хъшт нєсти*, *вьзьм нєсти*.

Во старословенскиот јазик имало 5 **партиципи**:

* два за сегашност, **активен**: *беры-шти*, **пасивен**: *бєромъ* **-а**, **о** и
* три за минатост, **активен I**: *бьравъ -ши*, **активен II**: *бьралъ* **-а**, **о**, **пасивен**: бьранъ -**а**, **о**. Тие имале различни функции во реченицата.

Глаголите во старословенскиот јазик се делат на 5 групи според завршокот на презентската основа:

* со основа на сегашно време на **Є**: *Нєсє* 
* на - **Нє**: *двигнє*
* на - ***': ''с'', ''зна''
* на - '''И''': ''моли'', ''хвали''
* со основа на согласка по која се менувале само пет глаголи: ''смь'', ''дамь'', ''вмь'' (знам), ''iамь'' (јадам), ''имамь''.

Формата за 2 лице множина на заповеден начин кај I и II промена завршувале на -***' -тє: *нєс-тє*, а кај III и IV на -**итє**: *с-итє*, *мол-итє*, *хвал-итє*.

Промена (конјугација) на глаголите во старословенскиот јазик, еве промена на еден глагол во сегашно време (презент) и минато неопределено време (перфект):

**Сегашно време (презент)**

**Минато неопределено време (перфект)**

## Извори
* Круме Кепески, *Граматика на македонскиот литературен јазик*, Просветно дело, Скопје, 1990.

## Поврзано
* Старословенски гласовен систем
* Старословенски јазик

М