Бела детелина

***Бела детелина*** (латински:Trifolium repens),  е тревно повеќегодишно растение од фамилијата на  Бобови (претходно споменувано како Leguminosae).Распространета е во Европа, вклучувајќи ги Британските Острови, и Средна Азија и е еден од најраспространетите видови на детелина. Нашироко е воведена во светот како фуражна култура, а сега е исто така вообичаена во повеќето тревни области (тревници и градини) во Северна Америка, Австралија и Нов Зеланд. Видот вклучува сорти често класифицирани како мали, средни и големи, според висината, што ја рефлектира должината на петилата. Терминот „бела детелина“ се применува на видот општо, „холандска детелина“ често се применува на средни сорти (но понекогаш и за помали сорти), а „ладино детелина“ се применува на големи сорти.

## Име
мини|Илустрација
мини|Лист на Бела Детелина
мини|''Бела Детелина'' цветање
мини|''Четирилист Бела Детелина''
мини|''Бела Детелина'' цвет
Името на родот, *[[Детелина]]*, потекнува од латинскиот **' , „три“ и **' , „лист“, т.н. од карактеристичната форма на листот, кој речиси секогаш има три ливчиња ( трифолиолат ); оттука и народното име „ трифолија “. Името на видот, ** , е латински  „лазење“.

## Опис
Таа е тревесто, повеќегодишно растение. Расте ниско, со цветни глави на белузлави цветови, често со розова или кремаста нијанса што може да се појави со стареењето на растението. Главите се генерално 1.5 до 2 см  широки, и се на крајот од 7 см  педуни или стебленца од соцветие. Цветовите најчесто ги посетуваат бумбарите  а често и медоносните пчели. Листовите се трифолиоли, мазни, елиптични до јајцевидни и долги ливчиња и обично со светли или темни ознаки. Стеблата функционираат како столони, така што белата детелина често формира душеци, при што стеблата лазат дури 18 см во една година, и искоренување на јазлите. Листовите го формираат симболот познат како шамрок. Речиси секогаш, белата детелина ќе биде трифолиолирана. Сепак, некоја може, но само понекогаш, да поседува четири или повеќе летоци . 

## Сорти и подвидови

* Trifolium repens subsp. *макроризум* (Boiss. ) Понерт
* *Trifolium repens* var. *Невадензе* (Boiss. ) C.Vicioso
* *Trifolium repens* var. *охрант* К.Мали
* *Trifolium repens* var. *орбеликум* (Велен. ) Фрич
* *Trifolium repens* var. *orphanideum* (Boiss. ) Боис.
* *Trifolium repens* subsp. *простратум* Најман 

## Распространетост
Роден е во Европа и Средна Азија, сеприсутен низ Британските Острови, воведен во Северна Америка, Јужна Африка, Австралија, Нов Зеланд, Јапонија и на други места, и глобално се одгледува како фуражна култура.

Белата детелина се користи како модел на организам за глобално истражување на екологијата и урбаната еволуција. Како дел од Проектот за глобална урбана еволуција (GLUE), научници од 26 земји го испитуваа производството на цијанид од над 110.000 растенија детелина од 160 градови. Цијанидот може да биде корисен за растенијата на детелина како пречка за тревопасни животни. Анализирајќи ги разликите меѓу урбаните и руралните средини, научниците открија дека производството на цијанид има тенденција да се зголемува со оддалеченоста од центарот на градовите, што укажува на тоа дека популацијата на детелина се прилагодува на факторите кои вообичаено се среќаваат во урбаните центри ширум светот. Можни фактори може да вклучуваат температура (замрзнувањето е поврзано со содржината на цијанид), тревопасните притисоци и стресот од суша. Како живеалишта на детелина, центрите на градовите може повеќе да личат на други далечни градови отколку блиските рурални области.

## Предок
*Trifolium repens* е тетраплоид (4n=32) со два диплоидни предци. Со цел да се зголеми генетската разновидност за размножување, истражувањето е фокусирано на пронаоѓање на овие предци. Предложените предци на *Trifolium repens* вклучуваат *[[Trifolium nigrescens]], [[Trifolium ocidentale|Trifolium occidentale]], Trifolium pallescens* и *Trifolium uniflorum .* Дополнително, можно е еден од диплоидните предци допрва да треба да се анализира, или затоа што не е откриен или е исчезнат.

## Одгледување и употреба

### Сточна храна
Белата детелина е опишана како најважна фуражна мешунка во умерените зони. Симбиотска фиксација на азот (до 545 кг од хектар N, иако обично многу помалку, на пр. околу 110 до 170 кг од хектар ) во коренските јазли на белата детелина ја спречува употребата на синтетички азотни ѓубрива за одржување на продуктивноста на пасиштата во многу умерена зона. Белата детелина најчесто се одгледува во мешавини со фуражни треви, на пр. повеќегодишна ржава (*[[обична пијанка|Lolium perenne]]*). Ваквите мешавини не само што можат да го оптимизираат сточарското производство, туку можат да го намалат и ризикот од надуеност кај добитокот што може да биде поврзан со прекумерна паша на бела детелина на пасиштата. Ваквите мешавини на видови, исто така, имаат тенденција да избегнуваат проблеми кои инаку би можеле да се поврзат со внесот на цијани гликозиди (линамарин и лотаустралин) на чисти или речиси чисти насади на некои сорти на бела детелина. Меѓутоа, проблемите неизбежно се јавуваат со пасењето на монокултурите на белата детелина, а супериорното производство на преживари понекогаш се постигнува на монокултурите на белата детелина кои успеале да ја оптимизираат висината на ливадата.

Формононетинот и биоханинот А играат улога во формирањето на арбускуларна микориза на корените на белата детелина, а фолијарната болест може да го стимулира производството на естрогенски куместанци кај белата детелина. Меѓутоа, иако имало неколку извештаи за фитоестрогенски ефекти на белата детелина врз преживарите кои пасат, тие биле многу поретки од таквите извештаи за некои сорти на подземна и црвена детелина. Меѓу фуражните растенија, некои сорти на бела детелина имаат тенденција да бидат фаворизирани од прилично блиско пасење, поради нивната столониферна навика, што може да придонесе за конкурентска предност.

### Придружно садење, зелено ѓубриво и покривни култури
Белата детелина расте добро како придружно растение меѓу тревниците, житните култури, пасишните треви и зеленчуковите редови. Често се додава во мешавините во семето на тревникот, бидејќи може да расте и да обезбеди зелена покривка во посиромашните почви каде што тревниците не се добри. Белата детелина може да толерира тесно косење и пасење, и може да расте на многу различни видови и pH на почви (иако претпочита глинени почви). Како мешункасто и издржливо растение, се смета дека е корисна компонента на управувањето со природните или органските пасишта и грижата за тревниците поради неговата способност да го поправа азот и да не се натпреварува со плевелите. Природното фиксирање на азот го намалува истекувањето од почвата и со одржување на здравјето на почвата може да ја намали инциденцата на некои болести на тревникот кои се засилени со достапноста на синтетичко ѓубриво. Поради овие причини, често се користи како зелено ѓубриво и покривна култура.

### Кулинарска употреба
Покрај тоа што прави одлична фуражна култура за добитокот, неговите лисја и цветови се вредна храна за преживување: тие се богати со белковини и се широко распространети и изобилни. Свежите растенија со векови се користат како адитиви за салати и други оброци кои се состојат од лиснат зеленчук.  Тие не се лесно за луѓето да се сварат сурови, но, сепак, тоа лесно се поправа со варење на собраните растенија 5-10 минути. Домородните Американци јаделе некои видови сурови. Исушените цветови од бела детелина, исто така, може да се пушат како хербална алтернатива на тутунот.

### Медицинска употреба
Во Индија, *T. repens* се смета за народен лек против цревни хелминтични црви, а експериментална студија in-vivo потврди дека воздушните ластари на *T. repens* имаат значителни антицестодални (анти-тенија) својства.

## Етимологија
*Трифолиум* значи „трифолија“ (листови со три лобуси); ова е името на Плиниј за трилисни растенија.

*Репенс* значи „притаен“ или „столоничен“.

## Наводи

Категорија:Статии со микроформати за вид
Категорија:Ботанички таксони опишани од Карл Линеј
Категорија:Приземни растенија
Категорија:Фуражни култури
Категорија:Флора на Азија
Категорија:Флора на Европа
Категорија:Флора на Африка
Категорија:Детелина
Категорија:Флора на Македонија
Категорија:Флора
Категорија:Растенија опишани во 1753 година