Болгар

**Болгхар** или **Болгар** (; татарски: Болгар, БЛغار, *Bolğar*; чувашки: Аслă Пăлхар, *Aslă Pălhar*) повремено бил главен град на Волшка Бугарија од 10-ти до 13-ти век, заедно со Биљар и Нур-Сувар. 

Се наоѓал на брегот на реката Волга, околу 30км низводно од нејзиниот влив со реката Кама и околу 130км од денешен Казањ, Спаски округ, а Западно од него се наоѓа мал современ град познат како Болгар создаден во 1991 година. 

Комитетот за светско наследство на УНЕСКО го вклучило овој Историскиот и археолошки комплекс Болгар (древна тврдина на ридот Болгар) на списокот на светско наследство во 2014 година.
мини|200x200пкс|Ридската тврдина пред реконструкцијата (литографија од XIX)
мини|200x200пкс|Заеднички поглед на ридската тврдина
мини|200x200пкс|Храмови на ридската тврдина

## Историја
Болгар првично бил основан во 10 век. Градот наводно бил главен град на Волшка Бугарија уште од 10 век. Како резултат на руските упади по Волга и меѓусебните борби, прабугарските кралеви наречени хагани, биле принудени повремено да го преместуваат својот главен град во Биљар.

Во 13 век за време на монголската инвазија на Волшка Бугарија, познатата Златната Орда го освоила царството, а за тоа еден руски аналитичар напишал: „Во есента 6744 (1236) година, од земјите на Истокот дошле во бугарските земји безбожните Татари и го ограбиле добриот град Болгар и ги убиле сите, од стари до млади и најмало доенче, и ограбиле многу добра, го запалиле градот и ја зазеле целата нивна земја“.

По уништувањето на Биљар за време на монголската инвазија, поранешната престолнина го изгубила својот статус поради монголската политика што забранувала реконструкција на престолнини. Се наоѓала надвор од самиот *улус*, но имала директно монголско присуство. Монголците ја елиминирале постојната социо-политичка структура на Волшките Бугари. Како резултат на тоа, Волшка Бугарија станала децентрализирана и новиот град Казањ, познат како *Болгар-ал-Џадид* („новиот Болгар“), станал истакнат. 

Оданочувањето на региони како што се Болгар, Хваризам, Крим и Азербејџан ги наполнило ковчезите на Златната орда со големо богатство, а Монголците ги замениле актуелните владетели на Болгар и Хваризам со свои.

Кон крајот на 14 век, неговата среќа доживеала значителен пад. Била ограбена од Булат Тимур во 1361 година за време на Големите неволји.

Во Московско-волшката војна (1376) Московјани и Нижни Новгород-Суздал накратко го освоиле Голем Болгар и поставиле свои *дороги* и *таможнија* (царински собирач), кои веројатно биле постоечки канцеларии во тоа време, пред Татарите повторно да го освојат градот. Тој бил загрозен од Тамерлан за време на Тамерланова војна со Туктамиша. 

Како муслимански религиозен центар, Болгар опстојувал до средината на 16 век, кога Казанското ханство било освоено од рускиот цар Иван IV и вклучено во руската држава. 

За време на царското владеење, местото на античкиот град било населено од руски обични луѓе. Царот Петар Велики издал посебна наредба за зачувување на преостанатите урнатини, што бил првиот руски закон насочен кон зачувување на историското наследство.

### Мало поклонение
За време на советскиот период, Болгар бил центар на локалното исламско движење познато како *Малиот [[аџилак]]* ; муслиманите од Татарстан и други делови на Советскиот Сојуз не можеле да учествуваат во хаџот во Мека, па затоа патувале во Болгар.

## Споменици и храмови

Податотека:Eastern_mausoleum,_Bolgar.JPG|алт=Eastern mausoleum| Источен мавзолеј
Податотека:Khans'_mausoleum,_Bolgar.JPG|алт=Khans' mausoleum| Мавзолејот на хановите
Податотека:Northern_mausoleum,_Bolgar.JPG|алт=Northern mausoleum| Северен мавзолеј
Податотека:Black_chamber,_Bolgar.JPG|алт=Black Chamber| Црна комора
Податотека:Белая_палата.JPG|алт=White Chamber| Бела комора
Податотека:Булгарское_городище_6.JPG|алт=Big manara| Голема манара
Податотека:Keçe_manara.JPG|алт=Small manara| Мала манара
Податотека:Bolgar_mosque.jpeg|алт=New Bolghar White Mosque| Нова Бела џамија Болгар


## Важност
мини|Надгробен споменик напишан на болгарски јазик (меѓу турските јазици) со арапски препис
Татарите ја нарекуваат средновековната престолнина на Волшка Бугарија како *Шахри Болгар* (), што на персиски значи „Град Болгар“. Градот е дел од нивното културно наследство, бидејќи Волшка Бугарија е претходничка држава на Казанскиот ханат, кој пак е на некој начин претходник на денешната руска република Татарстан.

Денес, главен град на Татарстан е Казањ, но многу Татари го сметаат Болгар за нивна античка и религиозна престолнина и за престолнина што овозможува увид во животот на муслиманските Бугари пред монголската инвазија на Волшка Бугарија.

## Наводи

## Литература

* 
* 
*  (e-book).
* Turnerelli, Edward Tracy, *Kazan, the Ancient Capital of the Tartar Khans, 1854*, pp 196–261

## Надворешни врски

Категорија:Светско наследство во Русија
Категорија:Волшка Бугарија
Категорија:Исламот во Русија
Категорија:Градови на Волга
Категорија:Координати на Википодатоците