Силикатни минерали

**Силикатни минерали** — најголемата и најзначајната класа на карпотворни минерали и околу 90% од Земјината кора. Тие се хемиски соединенија на силициумот со кислород и со некои минерали и широко се широко застапени во облик на стакло, порцелан, керамика и др. Се класификуваат во зависност од составот и распореденоста на нивната силикатна група.

[мини|Филосиликатниот минерал [хризокола]]

## Незосиликати и ортосиликати
мини|Незосиликатни примероци во Геолошкиот музеј на Јужна Дакота

Незосиликатите (од грч. *νησος*, *несос* = „остров“), или ортосиликати имаат изолирани (островски) [SiO4]4− тетраедри што се поврзани само со меѓупросторни катјони. Никел-Штрунцова класификација: 09.A
*фенакити
**фенакит — Be2SiO4
**вилемит — Zn2SiO4
*оливини
**форстерит — Mg2SiO4
**фајалит — Fe2SiO4
*гранати
**пироп — Mg3Al2(SiO4)3
**алмандин — Fe3Al2(SiO4)3
**спесартин — Mn3Al2(SiO4)3
**гросулар — Ca3Al2(SiO4)3
**андрадит — Ca3Fe2(SiO4)3
**уваровит — Ca3Cr2(SiO4)3
**хидрогросулар — Ca3Al2Si2O8(SiO4)3-m(OH)4m
*циркони
**циркон — ZrSiO4
**торит — (Th,U)SiO4
[мини|[Кијанитни кристали (непознат размер)]]
*Al2SiO5 group
**андалусит — Al2SiO5
**кијанит — Al2SiO5
**силиманит — Al2SiO5
**димортјерит — Al6.5-7BO3(SiO4)3(O,OH)3
**топаз — Al2SiO4(F,OH)2
**ставролит — Fe2Al9(SiO4)4(O,OH)2
*хумити - (Mg,Fe)7(SiO4)3(F,OH)2
**норбергит — Mg3(SiO4)(F,OH)2
**хондродит — Mg5(SiO4)2(F,OH)2
**хумит — Mg7(SiO4)3(F,OH)2
**клинохумит — Mg9(SiO4)4(F,OH)2
*датолит — CaBSiO4(OH)
*титанит — CaTiSiO5
*хлоритоид — (Fe,Mg,Mn)2Al4Si2O10(OH)4

## Соросиликати
мини|Соросиликатни примероци во Геолошкиот музеј на Јужна Дакота
Соросиликатите (од грч. σωρός *сорос* = „купче“) имаат изолирани двојни тетраедарски групи со (Si2O7)6− или сооднос од 2:7. Никел-Штрунцова класификација: 09.B
*хемиморфит (calamine) - Zn4(Si2O7)(OH)2•H2O
*лосонит — CaAl2(Si2O7)(OH)2•H2O
*илваит — CaFe2+2Fe3+O(Si2O7)(OH)
*епидоти (has both (SiO4)4− and (Si2O7)6− groups)
**епидот — Ca2(Al,Fe)3O(SiO4)(Si2O7)(OH)
**цојзит — Ca2Al3O(SiO4)(Si2O7)(OH)
**клиноцојзит — Ca2Al3O(SiO4)(Si2O7)(OH)
**танзанит — Ca2Al3O(SiO4)(Si2O7)(OH)
**аланит — Ca(Ce,La,Y,Ca)Al2(Fe2+,Fe3+)O(SiO4)(Si2O7)(OH)
**долазеит-(Ce) — CaCeMg2AlSi3O11F(OH)
*везувијанит (идокрас) - Ca10(Mg,Fe)2Al4(SiO4)5(Si2O7)2(OH)4

## Циклосиликати
мини|Циклосиликатни примероци во Геолошкиот музеј на Јужна Дакота
Циклосиликатите (од грч. κύκλος *киклос*  = „круг“), или прстенести силикати, имаат сврзани тетраедри со (TxO3x)2x- или сооднос од 1:3. Постојат како тричлени (T3O9)6- шестчлени (T6O18)12- прстени, каде T означува тетраедрално усогласен катјон. Никел-Штрунцова класификација: 09.C
* тричлен прстен
** бенитоит — BaTi(Si3O9)
* шестччен прстен
**аксинит — (Ca,Fe,Mn)3Al2(BO3)(Si4O12)(OH)
**берил/смарагд — Be3Al2(Si6O18)
**кордиерит — (Mg,Fe)2Al3(Si5AlO18)
**турмалин — (Na,Ca)(Al,Li,Mg)3-(Al,Fe,Mn)6(Si6O18(BO3)3(OH)4

Треба да се напомене дека прстенот кај аксинитот содржи два тетраедра од B и четири тетраедра од Si и е многу изопачен во споредба со другите шестчлени циклосиликати.


Податотека:Beryll.ring.combined.png|Циклосиликат,  [Si6O18]- шестчлени единечни прстени, берил (црвено: Si, сино: O)
Податотека:Benitoid.2200.png|Циклосиликат, [Si3O9]- тричлен единечен прстен, бенитоит
Податотека:Papagoite.2200.png|Циклосиликат, [Si4O12]- четиричлен единечен прстен, папагоит
Податотека:Eudialyte.2200.png|Циклосиликат, [Si9O27]- деветчлен прстен, евдиалит
Податотека:Milarite.png|Циклосиликат, [Si6O18]- шестчлен двоен прстен, миларит


## Иносиликати
Иносиликатите (од грч. ις *ис* [генитивно: ινος *инос*] = „влакно“), или верижни силикати, имаат преплетени ланци на силикатни тетраедри со SiO3, во сооднос од 1:3 (кај единечните ланци) или Si4O11, во сооднос од 4:11 (кај двојните ланци). Никел-Штрунцова класификација: 09.D

### Едноланчени иносиликати
*пироксени
**енстатитно-ортоферосилитна низа
***енстатит — MgSiO3
***феросилит — FeSiO3 
**пижонит — Ca0.25(Mg,Fe)1.75Si2O6 
**диопсидно-хеденбергитна низа
***диопсид — CaMgSi2O6
***хеденбергит — CaFeSi2O6 
***авгит — (Ca,Na)(Mg,Fe,Al)(Si,Al)2O6
**натриумско-пироксенска низа
***жадит — NaAlSi2O6
***егирин (Acmite) - NaFe3+Si2O6 
**сподумен — LiAlSi2O6
*пироксеноиди
**воластонит — CaSiO3
**родонит — MnSiO3
**пектолит — NaCa2(Si3O8)(OH)

### Дволанчени иносиликати
*амфиболи
**антофилит — (Mg,Fe)7Si8O22(OH)2
**камингтонитна низа
***камингтонит — Fe2Mg5Si8O22(OH)2
***грунерит — Fe7Si8O22(OH)2
**тремолитна низа
***тремолит — Ca2Mg5Si8O22(OH)2
***актинолит — Ca2(Mg,Fe)5Si8O22(OH)2
**хорнбленда — (Ca,Na)2-3(Mg,Fe,Al)5Si6(Al,Si)2O22(OH)2
**натриумамфиболи
***глаукофан — Na2Mg3Al2Si8O22(OH)2
***рибекит (asbestos) - Na2Fe2+3Fe3+2Si8O22(OH)2
***арфведсонит — Na3(Fe,Mg)4FeSi8O22(OH)2


Податотека:Pyroxen-chain.png|Иносиликат, сем. пироксени, со двепериоден единечен ланец (Si2O6), диопсид
Податотека:Tremolite-chain.png|Иносиликат, клиноамфибол, со двепериодни двојни ланци (Si4O11), тремолит
Податотека:Wollastonite-chain.png|Иносиликат, неразгранет трипериодичен единечен ланец на воластонит
Податотека:Rhodonite-chain.png|Иносиликатwith петпериоден единечен ланец, родонит
Податотека:Pellyite-chain.png|Иносиликатwith цикличен разгранет осумпериоден ланец, пелиит


## Филосиликати
Филосиликатите (од грч. φύλλον *филон* = „лист“), или лиснати силикати, образуваат напоредни листови од силикатни тетраедеи со Si2O5 или сооднос од 2:5. Никел-Штрунцова класификација: 09.E

мини|Каолин

*серпентини
**антигорит — Mg3Si2O5(OH)4
**хризотил — Mg3Si2O5(OH)4
**лизардит — Mg3Si2O5(OH)4
*глинени минерали
**халојзит — Al2Si2O5(OH)4
**каолинит — Al2Si2O5(OH)4
**илит — (K,H3O)(Al,Mg,Fe)2(Si,Al)4O10[(OH)2,(H2O)]
**монтморилонит — (Na,Ca)0.33(Al,Mg)2Si4O10(OH)2•*n*H2O
**вермикулит — (MgFe,Al)3(Al,Si)4O10(OH)2•4H2O
**талк — Mg3Si4O10(OH)2
**палигорскит — (Mg,Al)2Si4O10(OH)•4(H2O) 
**пирофилит — Al2Si4O10(OH)2
*ликсуни
**биотит — K(Mg,Fe)3(AlSi3)O10(OH)2
**мусковит — KAl2(AlSi3)O10(OH)2
**флогопит — KMg3(AlSi3)O10(OH)2
**лепидолит — K(Li,Al)2-3(AlSi3)O10(OH)2
**маргарит — CaAl2(Al2Si2)O10(OH)2
**глауконит — (K,Na)(Al,Mg,Fe)2(Si,Al)4O10(OH)2
*хлорити
**хлорит - (Mg,Fe)3(Si,Al)4O10(OH)2•(Mg,Fe)3(OH)6


Податотека:Muskovite.sheet.png|Филосиликат, ликсуни, мусковит (црвено: Si, сино: O) 
Податотека:Apophyllite.sheet.png|Филосиликат, една мрежа од тетраедри со четиричлени прстени, низа апофилит-(KF)-апофилит-(KOH)
Податотека:Pyrosmalite.sheet.png|Филосиликат, единечна мрежа од тетраедри со шестчлени прстени, низа пиросмалит-(Fe)-пиросмалит-(Mn)
Податотека:Zeophyllite.sheet.png|Филосиликат, единечна мрежа од тетраедри со шестчлени прстени, заофилит 
Податотека:Carletonite.sheet.png|Филосиликат, двојни мрежи со четиричлени и шестчлени прстени, карлтонит


## Тектосиликати
Тектосиликатите, или рамковни силикати, имаат тридимензионална оплата од сликиатни тертраедри со SiO2 или сооднос од 1:2. Во оваа група спаѓа речиси 75% од Земјината кора. Со исклучок на кварцната група, тектосиликатите се алуминосиликати. Никел-Штрунцова класификација: 09.F и 09.G, 04.DA (сем. кварцови/силициуми)

[мини|[Кварц]]
[мини|Железест [анортозит #60025 (плагиокласен момирок). Земен од кратерот „Декарт“ на Месечината.]]

*кварцови
**кварц — SiO2
**тридимит — SiO2
**кристобалит — SiO2
**коезит — SiO2
*момироки
**алкален момирок (калиумски момирок)
***микроклин — KAlSi3O8
***ортоклас — KAlSi3O8
***анортоклас — (Na,K)AlSi3O8
***сандин — KAlSi3O8
***албит — NaAlSi3O8
**плагиокласни момирок
***албит — NaAlSi3O8
***олигоклас — (Na,Ca)(Si,Al)4O8 (Na:Ca 4:1)
***андезин — (Na,Ca)(Si,Al)4O8 (Na:Ca 3:2)
***лабрадорит — (Na,Ca)(Si,Al)4O8 (Na:Ca 2:3)
***битовнит — (Na,Ca)(Si,Al)4O8 (Na:Ca 1:4)
***анортит — CaAl2Si2O8
*момирокоиди
**нозеан — Na8Al6Si6O24(SO4)
**канкринит — Na6Ca2(CO3,Al6Si6O24).2H2O
**леуцит — KAlSi2O6
**нефелин — (Na,K)AlSiO4
**содалит — Na8(AlSiO4)6Cl2
***аијн — (Na,Ca)4-8Al6Si6(O,S)24(SO4,Cl)1-2  
**лазурит — (Na,Ca)8(AlSiO4)6(SO4,S,Cl)2
*петалит — LiAlSi4O10
*скаполит group
**маријалит — Na4(AlSi3O8)3(Cl2,CO3,SO4)
**мејонит — Ca4(Al2Si2O8)3(Cl2CO3,SO4)
*аналким — NaAlSi2O6•H2O
*зеолити
**натролит — Na2Al2Si3O10•2H2O
**хабазит — CaAl2Si4O12•6H2O
**хојландит — CaAl2Si7O18•6H2O
**стилбит — NaCa2Al5Si13O36•17H2O
**сколецит — CaAl2Si3O10.3H2O
**Mordenite — (Ca,Na2,K2)Al2Si10O24•7H2O

## Галерија

Податотека:Silicate-tetrahedron-3D-balls.png|Незосиликат (SiO4)
Податотека:Silicate-double-tetrahedra-3D-balls.png|Соросиликат (Si2O7), како кајзсуолунит от[Ca2Si2O5(OH)2•H2O]
Податотека:Zeolite-ZSM-5-3D-vdW.png|Тектосиликат, алуминосиликатна 3Д мрежа, синтетски зеолит ZSM-5
Податотека:Beta-quartz-CM-2D-balls.png|Силикатно семесјство (3Д мрежа на SiO2), β-кварц 


## Поврзано
* Класификација на минералите
* Силикатни алги

## Наводи

*

*

*

*

## Надворешни врски

*Данина класификација - Mindat.org 
*Нова Данина класификација на силикатните минерали - Webmineral 


Минерали
Категорија:Минерали