open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Саша Поповиќ

**Александар Саша Поповиќ** (Нови Сад, 24. април 1954 – Париз, 1. март 2025) беше српски претприемач, телевизиски водител и музичар. Тој беше еден од основачите на издавачката куќа *Гранд продукција*. Тој е автор на натпреварот за пеење Ѕвездите на Гранд. 

## Биографија
Роден е на 24 април 1954 година во Нови Сад, во тогашна Федеративна Народна Република Југославија. Таму го поминал поголемиот дел од младоста, по што се преселил во Белград во 1996 година. Тој беше во брак со пејачката Сузана Јовановиќ, со која има ќерка.

## Кариера
Во 1977 година, Поповиќ го основал бендот за народна музика „Лира шоу“. Четири години подоцна, во 1980 година, Фахрета Јахиќ, попозната како Лепа Брена, се придружила на неговиот оркестар, а благодарение на Милутин Поповиќ Захар и песната „Чачак, Чачак“, тие привлекле големо внимание од публиката.

Кога Лепа Брена станала пејачка во бендот, тој го променил името во Слатки грех во 1982 година. По распадот на Слатки грех, Саша Поповиќ и неговиот менаџер Рака Ѓокиќ почнале да работат на дискографија под продуцентската куќа ZAM, за која многу познати фолк пејачи ги снимаат своите албуми.

По смртта на Рака Ѓокиќ, неговиот брат стана ко-сопственик на ЗАМ, со кого Лепа Брена и Саша Поповиќ набрзо се разделија. Двајцата ја основаа својата Гранд продукција во 1998 година.

На 3 декември 1998 година, Гранд Шоу беше емитувано за прв пат на Пинк, а тој датум се смета за роденден на оваа издавачка куќа.

Во текот на 2000-тите, многу познати пејачи се приклучија на „Гранд“, а во 2004 година започна првата сезона на натпреварот „*Ѕвездите на Гранд*“. Натпреварот нуди вредни награди и постигна голема популарност во Србија и регионот на поранешна Југославија. Поповиќ беше член на жирито на шоуто од неговото создавање до неговата смрт во 2025 година.

## Болест и смрт
Во мај 2024 година, Поповиќ доживеа несреќа во која ја скрши десната нога. По несреќата, лекарите забележаа дека раната не заздравува добро, а по дополнителни прегледи, му беше дијагностициран рак на желудникот и панкреасот, по што беше лекуван неколку месеци на онколошка клиника во Париз.

На почетокот на 2025 година, неговата состојба нагло се влоши по метастазите на коските и белите дробови. Почина на 1 март 2025 година во Париз од рак на панкреас. Неговиот погреб се одржа на 6 март 2025 година на Бежаниските гробишта во Белград, а на него присуствуваа многу негови колеги, меѓу кои Халид Бешлиќ, Харис Џиновиќ, Никола Роквиќ и Марија Шерифовиќ.

## Дискографија
* *Све сам паре попио* (1992)
* *Откидам* (1993)
* *Гиљам даде* (1994)
* *Медени колачи* (1995)

## Емисии
* *Гранд шоу*
* *[[Ѕвездите на Гранд]]*
* *Неделно попладне*
* *Ѕвездите на Гранд: Специјал*
* *Ѕвездите на Гранд: Луѓето прашуваат*

Категорија:Луѓе од Нови Сад
Категорија:Починати во Париз
Категорија:Родени во 1954 година
Категорија:Починати во 2025 година
Категорија:Српски музичари
Категорија:Срби од 20 век
Категорија:Срби од 21 век
Остар рез

**„Груб рез.“** (англиски: *Rough Cut*) – филм на режисерот Дон Сигел од 1980 година, снимен по сценариото на Џои Хартстоун (Joey Hartstone). Главните улоги ги играат: Берт Рејнолдс, Ен Дон и Дејвид Нивен.
## Синопсис
Џек Роудс е богат Американец кој живеев во Лондон. На една забава ја запознава Џилијан Бромли, привлачна жена која, исто така, е крадец. Роудс гледа како Џилијан го краде дијамантскиот накит од куќата. Постепено, тие започнуваат романтична врска. Џилијан е под притисок на инспекторот Вилис, ветеран на Скотланд jард, кој знае дека Џек е крадец на дијаманти и сака да га улови преда са замине во пензија. Вилис ја користи Џилијан да му пренесе на Џек пренесе информации за една пратка на необработени дијаманти од Лондон до Антверпен, со намера да го фати на дело. Меѓутоа, Џек не ѝ верува на Џилијан, а таа му кажува за планот на Вилис...

## Наводи

Категорија:Американски филмови
Категорија:Филмови на англиски јазик
Категорија:Филмови од 1980 година
Категорија:Криминалистички филмови
Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Лондон
Категорија:Филмови на Дон Сигел
Категорија:Филмови со Дејвид Нивен
Категорија:Филмови со Ен Дон
Категорија:Филмови со Берт Рејнолдс
Категорија:Филмови со Ким Ален
Бумеранг (филм)

**„Бумеранг“** (француски: *Comme un boomerang*; италијански: *Il figlio del gangster*) – филм на режисерот Хозе Џовани (José Giovanni) од 1976 година. Џовани е автор и на сценариото, заедно со Ален Делон (Alain Delon) и Моника Вентурини (Monica Venturini). Главните улоги ги играат: Ален Делон, Карла Гравина (Carla Gravina) и Дора Дол (Dora Doll).

## Синопсис
Под дејство на дрога, тинејџерот Еди убива полицаец. Неговиот татко, Жак, изнесува олеснителни околности и речиси успева да ја придоебие довербата на вдовицата на убиениот полицаец, Меѓутоа, јавноста наскоро дознава дека Жак е поранешен гангстер и дека во минатото бил в затвор...

## Наводи

Категорија:Француски филмови
Категорија:Италијански филмови
Категорија:Филмови на француски јазик
Категорија:Филмови од 1976 година
Категорија:Филмови на Хозе Џовани
Категорија:Филмови со Ален Делон
Категорија:Филмови со Карла Гравина
Категорија:Филмови со Дора Дол
Категорија:Филмови поврзани со убиства
Категорија:Криминалистички филмови
Береника (филм)

**„Береника“** (француски: *Bérénice*) — краткометражен филм од 1954 година, во режија на Ерик Ромер (Éric Rohmer). Главните улоги ги играат Тереза Гратија и Ерик Ромер.

## Содржина
Филмот е снимен по расказот на Едгар Алан По, а во него се опишува еден човек кој станува опседнат со забите на својата свршеница... 

## Наводи

Категорија:Француски филмови
Категорија:Црно-бели филмови
Категорија:Филмови на француски јазик
Категорија:Филмови засновани на раскази
Категорија:Филмови од 1954 година
Категорија:Краткометражни филмови
Категорија:Филмови на Ерик Ромер
Категорија:Филмови со Ерик Ромер
Категорија:Филмови со Тереза Гратија
Димитар Агура

**Димитар Димитров Агура** (; ;  or *Dimitrie Agura*, also *Agură*; 26 октомври 1849 – 11 октомври 1911) бил бугарски историчар, еден од првите професори по историја на Софискиот универзитет и ректор на истиот. Роден е во Руската Империја во семејство на Бесарабски Бугари; кога Јужна Бесарабија и била доделена на Молдавија во 1856, станал молдавски поданик, и стекнал познавање на романскиот јазик. Неговото длабоко навлегување во романската култура било дополнително засилено во периодот на Обединетите Кнежевства во 1860-тите и 1870-тите: младиот Агура завршил Бугарска гимназија во Болград, Соколската семинарија во Јаши, и Универзитет во Јаши, при што се приклучил на литературното друштво *[[Јунимеа]]*. Работејќи како учител и инспектор во романските провинциски училишта, тој се спријателил со колегите од *Јунимеа* како Михај Еминеску и Јон Креанга. Поради ненадејна болест се вратил во Болград, каде што сè уште бил активен за време на ослободувањето на Бугарија во 1877–1878.

Агура на крајот одлучил да емигрира во Кнежевството Бугарија, приклучувајќи се на неговата новоформирана интелектуална елита. Влегол во Министерството за внатрешни работи како кариерен бирократ (1879), а девет месеци во 1883 бил министер за народно просвештение. Се вратил на својата учителска професија—со периоди како директор на гимназии во Пловдив и Софија—за потоа да стане предавач на новоформираната Висока школа во Софија (1889).

## Белешки

Категорија:Бугарски историчари
Џамија (Милетино)

**Џамија (Милетино)** — главна селска џамија во тетовското село Милетино, Општина Брвеница.

## Местоположба

Џамијата се наоѓа во средиштето на Милетино.

## Наводи

## Надворешни врски

Категорија:Милетино
Милетино
Милетино
Џамија (Гургурница)

**Џамија (Гургурница)** — главна селска џамија во тетовското село Гургурница, Општина Брвеница.

## Местоположба

Џамијата се наоѓа во средиштето на Гургурница.

## Галерија


Податотека:Џамија во Гургурница 2.jpg|Воздушен поглед
Податотека:Џамија во Гургурница 3.jpg|Воздушен поглед


## Наводи

## Надворешни врски

Категорија:Гургурница
Гургурница
Гургурница
Стара џамија (Теново)

**Стара џамија (Теново)** — една од двете селски џамии во тетовското село Теново, Општина Брвеница.

## Местоположба

Џамијата се наоѓа во горниот дел на Теново, спроти селската црква „Св. Никола“.

## Галерија


Податотека:Црквата „Св. Никола“ и Старата џамија во Теново.jpg|Поглед на џамијата со селската црква „Св. Никола“
Податотека:Mosque in Tenovo, Macedonia.JPG|Џамијата во 2009 година


## Наводи

## Надворешни врски

Категорија:Теново
Теново
Теново
Џамија (Радиовце)

**Џамија (Радиовце)** — главна селска џамија во тетовското село Радиовце, Општина Брвеница.

## Местоположба

Џамијата се наоѓа во средиштето на Радиовце. Во рамки на џамијата се наоѓа и библиотека, која располага со поголем број на верски материјали.

## Историја

Во 1925 година била подигната мала селска џамија. Денешниот објект е од поново време.

## Галерија


Податотека:Џамија во Радиовце 2.jpg|Поглед на џамијата


## Наводи

## Надворешни врски

Категорија:Радиовце
Радиовце
Радиовце
Умри машки 4

**„Живеј слободно или умри машки“** или **„Умри машки 4“** (англиски: *Live Free or Die Hard*) — американски филм од 2007 година, во режија на Лен Вајзман. Главните улоги ги играат: Брус Вилис, Џастин Лонг и Тимоти Олифант.

## Синпосис
Во овој филм, Џон Меклејн (го игра Вилис) се здружува со еден млад хакер за да го фатат сајбер-терористот Томас Габриел во Вашингтон. Откако некој хакер влегува во компјутерите на Одделението за високотехнолошки криминал на ФБИ, директорот го собира сите хакери способни за таков потфат. Бидејќи е празник, многу од агентите не се на работа, па задачата е доделена на полицијата. Џон Меклејн треба да оди кај хакерот Фарел, но таму некој пука во нив. Меклејн го спасува Фарел, но некој ги следи...

## Наводи

Категорија:Американски филмови
Категорија:Акциони филмови
Категорија:Филмови на англиски јазик
Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Вашингтон
Категорија:Филмови на Лен Вајзман
Категорија:Филмови со Џастин Лонг
Категорија:Филмови со Брус Вилис
Категорија:Филмови со Тимоти Олифант
Категорија:Филмови од 2007 година
Артилериски музеј

мини|Артилериски музеј на Финска, Хеменлина
**Артилериски музеј** — музеј во кој се изложени историјата и артефактите на артилеријата. Покрај вистински примероци или реплики (на пушки, минофрлачи, муниција итн.), експонатите можат да вклучуваат фотографии, мапи, модели, диорами, облека и опрема што ја користеле артилерците.

Музеите на артилерија можат да бидат во сопственост на национални, регионални или локални влади или субјекти, или на приватни здруженија. Тие можат да ја изложуваат својата опрема само статички или во исправна состојба (на пр.: самоодни топови).

Некои музеи имаат комплети на периодични изданија, технички прирачници, фотографии и лични архиви. Тие често им се достапни на истражувачите за употреба при пишување на статии или книги или на специјалисти за реставрација.

## Список на артилериски музеи
* Музеј на артилерија, Сент Џо, Тексас, САД
* Артилериски музеј, во Кристијанштад, Шведска
* Фински музеј на артилерија, во Хеменлина, Финска
* Музеј на крајбрежна артилерија, во Форт Ворден, САД
* Огнена моќ: Кралскиот артилериски музеј, во Лондон, Англија, Обединето Кралство
* Форт Нелсон, Портсмут, артилериската колекција на Кралските оружја во Хемпшир, Англија, Обединето Кралство
* Военоисториски музеј на артилерија, инженери и сигнален корпус, во Санкт Петербург, Русија
* Музеј на артилерија, во Драгињан, Франција
* Музеј на артилерија на австралиската армија, Сиднеј, Австралија
* Музеј на артилерија на американската армија, во Форт Сил, Оклахома, САД
* Кралски канадски артилериски музеј КФВ Шило, Манитоба, Канада
* Рок Ајленд Арсенал, Рок Ајленд, Илиноис
* Американски музеј на наследство, Стоу, Масачусетс (Голем Бостон), САД

Категорија:Артилерија
Лавинг (филм)

**„Лавинг“** (англиски: *Loving*) — американски филм од 2016 година, во режија на Џеф Николс (Jeff Nichols), кој е автор и на сценариото. Главните улоги ги играат: Џоел Еџертон (Joel Edgerton), Рут Нега (Ruth Negga), Мајкл Шенон (Michael Shannon) и Ник Крол (Nick Kroll). Филмот е снимен по вистинит настан кој се случил во 1958 година. Брачниот пар Лавинг се борел десет години сè додека Врховниот суд го прогласил неуставен законот што забранувал меѓурасни бракови во Вирџинија. Филмот бил номиниран и освоил повеќе награди, меѓу кои и номинацијата на Нега за „Оскар“ за главна женска улога; номинацијата на Николс за „Златната палма“ на Канскиот филмски фестивал; номинацијата на Еџертон и Нега за наградите „Златен глобус“ итн.

## Синпосис
Во 1958 година, Милдред и Ричард Лавинг завршуваат в затвор зашто склучиле брак, иако се припадници на различни раси, со што го прекршиле законот во Вирџинија... 

## Наводи

Категорија:Американски филмови
Категорија:Филмови на англиски јазик
Категорија:Филмови за семејства
Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Вирџинија
Категорија:Филмови на Џеф Николс
Категорија:Филмови со Ник Крол
Категорија:Филмови со Џоел Еџертон
Категорија:Филмови со Рут Нега
Категорија:Филмови со Мајкл Шенон
Категорија:Филмови од 2016 година
Долна џамија (Челопек)

**Долна џамија (Челопек)** — една од трите селски џамии во тетовското село Челопек, Општина Брвеница.

## Местоположба

Џамијата се наоѓа во долниот дел на селото Челопек, односно во Долен Челопек.

## Галерија


Податотека:Долна џамија во Челопек 2.jpg|Шадрванот
Податотека:Долна џамија во Челопек 3.jpg|Поглед на влезот
Податотека:Долна џамија во Челопек 4.jpg|Влезот


## Наводи

## Надворешни врски

Категорија:Челопек (Тетовско)
Челопек
Челопек
Дивизион

**Дивизион** — голема артилериска или коњаничкавоена единица во ранг на баталјон. Оваа сложена формација вклучува неколку батерии односно ескадрона во случај на коњанички дивизион.

Хиерархиски гледано, батеријата обично има три вода составени од повеќе одделенија, при што повеќе одделнија (обично три со човечка сила од 10 војници) образуваат вод, а повеќе водови, обично еден извидувачки и два огнени, образуваат батерија. Потоа, повеќе батерии образуваат дивизион, повеќе дивизиони бригада, повеќе бригади дивизија, повеќе дивизии корпус и повеќе корпуси армија.

## Поврзано
* Артилерија
* Дивизија
* Батерија

## Наводи

Категорија:Воени единици и формации по големина
Категорија:Артилерија
Којун баба-теќе

**Којун баба-теќе** — дервишко теќе во тетовското село Шипковско Теќе, во подножјето на планината Шара.

Теќето е дел од познатото тетовско Арабати баба-теќе.

## Местоположба

Теќето се наоѓа во самото село Шипковско Теќе, а во негова близина во 1948 година било подигнато детско одморалиште.

## Историја

Теќето било најверојатно изградено во 1750-тите години од страна на дервишот Којун баба (или Куен). Основачот умрел во теќето и неговиот гроб се наоѓа таму. Околу теќето е создадено и историското село Шипковско Теќе.

## Наводи

Категорија:Шипковско Теќе
Шипковско Теќе
The Witcher IV

***The Witcher IV*** (македонски: *Вештерот 4*) — претстојна акциона игра со улоги, развиена од CD Projekt Red и објавена од CD Projekt. Планирана е да биде првиот дел од новата трилогија во серијалот *The Witcher*, која се заснова на истоимениот серијал книги од Анджеј Сапковски.

Дејството на играта се одвива по настаните од *[[The Witcher 3: Wild Hunt]]* (2015). За разлика од оригиналната трилогија, каде главен играчки лик бил главниот лик од книгите, Гералт од Ривија, во *The Witcher IV* како главен лик се појавува неговата посвоена ќерка, Цири.

*The Witcher IV* е предвиден да биде издаден за PlayStation 5, Windows и Xbox Series X/S.

## Играчки процес
*The Witcher IV* е акциона игра со улоги, чие дејство се одвива во отворениот свет на Континентот од серијалот *The Witcher*. Играчот ја управува Цири, ловец на чудовишта, и го истражува светот пеш, а по желба може да го повика и нејзиниот коњ, Келпи.

Играта воведува нови области за играње, вклучувајќи ја и областа Ковир, која била само спомената во претходните игри од *The Witcher* и истражена во книгите.

## Рекламирање и објава
*The Witcher IV* бил најавен со кинематографски трејлер на доделувањето на наградите Game Awards во декември 2024 г. Трејлерот е создаден во соработка со Platige Image, анимациско студио што било одговорно за производство на воведните филмови за претходните игри од *The Witcher*.

Трејлерот бил претходно рендериран во погонот на играта на тогаш ненајавената графичка картичка GeForce RTX 5090, наместо да прикажува сцени рендерирани во реално време. За време на презентацијата State of Unreal во јуни 2025 г., било прикажано технолошко демо за *The Witcher IV*, кое работело на PlayStation 5.

Според Пјотр Ниелубович, финансискиот директор на CD Projekt, играта *The Witcher IV* нема да биде издадена пред 2027 г. Предвидена е да биде издадена за PlayStation 5, Windows и Xbox Series X/S.

## Наводи

## Надворешни врски

* 

Категорија:Игри за Windows
Категорија:Игри за PlayStation 5
Категорија:Игри за Xbox Series X/S
Категорија:Видеоигри со отворен свет
__СОСОДРЖИНА__
__ИНДЕКС__
Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Ќафасан

**Успение на Пресвета Богородица** — пештерна црква кај превојот Ќафасан, Албанија. Влегува во состав на Горичката епархија на Албанската православна црква.

Црквата се наоѓа на надморска височина од 1.010 м, на планинскиот врв над Ќафасан, недалеку од Охридското Езеро и границата со Македонија.

Во храмот има вреден зачуван фрескоживопис. При самиот влез, кој е тешко пристапен, се распознава композицијата „Успение на Богородица“. Според фрагментарно сочуваниот живопис, компарирајќи го со истиот композионен приказ во охридските цркви, непознатиот зограф најверојатно бил претставник на Охридската школа од втората половина на XIV век.

## Наводи

Категорија:Пештерни цркви во Албанија
Категорија:Цркви во Горичката митрополија
Градоначалник на Општина Кисела Вода

**Градоначалник на Општина Кисела Вода** — прв човек на општината и застапник на истата. За својата работа градоначалникот одговара пред граѓаните на Кисела Вода. Сегашна градоначалничка на Општина Кисела Вода е Бети Стаменкоска-Трајкоска.

## Надлежности

* Управување со општината и претставување пред институции
* Раководење со општинската администрација
* Подготовка и предлагање на буџетот; надзор на неговото извршување
* Организација и надзор над комунални служби

# улично осветлување
# водовод и канализација
# одржување улици, паркови и зеленило
# комунална хигиена 
# општински гробишта

* Урбанизам и просторно планирање

# подготовка и измена на ДУП
# издавање дозволи за градба
# контрола на бесправна градба

* Надлежности во основното образование

# основни училишта (буџет, одржување, инвестиции)
# учество во избор на директори

* Детски градинки – финансирање, одржување и кадровски прашања
* Култура, спорт и локални настани
* Заштита на животната средина

# зелени површини
# еко-иницијативи
# контрола на отпад

* Соработка со општинските инспектори

# градежна инспекција
# комунална инспекција
# сообраќајна инспекција
# еколошка инспекција

* Организација на локалната цивилна заштита и соработка со полицијата
* Спроведување на одлуките на Советот на Општината

## Список на Градоначалници на Општина Кисела Вода (1996-)
;Партија  
  
   

## Наводи
Категорија:Градоначалници на Општина Кисела Вода
Приградска железница

[мини|263x263пкс|Приградскиот воз Нижни Новгород — Ветлужскаја на Московската железничка станица во [Нижни Новгород.]]
**Приградска железница** или **градско-приградска железница** — патничка железничка услуга што главно работи во рамките на една метрополитенска област. Нејзината главна цел е да ги поврзува патниците со централниот град од околните предградија или приградски населби. Овие системи можат да користат возови влечени со локомотиви или моторни гарнитури, кои користат електричен или дизел-погон. За наплата често се користи систем на зонирање или наплата врз основа на изминатото растојание.

Изразот може да се однесува на системи со широк опсег на различни одлики и честоти на услуги, но најчесто се користи за да се направи контраст со метрото или брзиот трамвај.

Некои услуги споделуваат сличности како со приградската железница, така и со метрото со висока честота на движење. Примери за такви хибридни системи вклучуваат германската S-Bahn во некои градови, Réseau Express Régional (RER) во Париз, линиите S во Милано, многу јапонски приградски системи, линијата East Rail во Хонгконг и некои австралазиски мрежи како што е Sydney Trains. Многу системи на приградска железница ги делат пругите со други патнички и товарни услуги.

## Одлики
Повеќето градско-приградски (или приградски) возови се изградени според стандардите на главната железничка мрежа, разликувајќи се од системите на брз трамвај или метро по следниве одлики:

* Големина: Тие се поголеми.
* Капацитет: Обезбедуваат повеќе места за седење и помалку простор за стоење, поради подолгите растојанија.
* Честота: Имаат (во повеќето случаи) пониска честота на услуга.
* Распоред: Имаат закажани услуги (т.е., возовите сообраќаат во конкретни времиња, наместо во конкретни интервали).
* Покриеност: Опслужуваат поретко населени приградски области, обично поврзувајќи ги предградијата со центарот на градот.
* Инфраструктура: Ја делат пругата или правото на премин со меѓуградските и/или товарните возови.
* Ниво на одвојување: Не се целосно одделени по ниво (содржат вкрстувања на исто ниво со рампи за преминување).
* Подвижност: Имаат можност да прескокнуваат одредени постојки како експресни услуги, бидејќи вообичаено се управувани од машиновозач.

## Наводи

## Надворешни врски

* Commuter Rail & Transit News
Сите мали животни

**„Сите мали животни“** (англиски: *All the little animals*) – филм на режисерот Џереми Томас (Jeremy Thomas) од 1998 година, снимен по сценариото на Ески Томас (Eski Thomas). Главните улоги ги играат: Џон Харт (John Hurt), Кристијан Бејл (Christian Bale), Џон Хигинс (John Higgins), Даниел Бензали (Daniel Benzali), Џејмс Фокнер (James Faulkner), Џон О’Тул (John O'Toole).

## Синопсис
Боби Плат е момче со ментални тешкотии кое, по смртта на мајка му, бега од насилниот очув. Скитајќи низ природата, тој го запознава господинот Сомс, постар осамен човек кој ги собира и погребува животните што настрадале на патот. Меѓу нив се развива посебно пријателство при што двајцата се обидуваат да го најдат својот мир, но и да се соочат со минатото...

## Наводи

Категорија:Британски филмови
Категорија:Филмови на англиски јазик
Категорија:Филмови од 1998 година
Категорија:Филмови на Џереми Томас
Категорија:Филмови со Џон Харт
Категорија:Филмови со Кристијан Бејл 
Категорија:Филмови со Џон О’Тул
Категорија:Филмови со Џон Хигинс
Категорија:Филмови со Даниел Бензали
Категорија:Филмови со Џејмс Фокнер
Виља јава

**„Виља јава“** (англиски: *Villa Rides*) – филм на режисерот Баз Калик од 1968 година, снимен по сценариото на Ески Томас (Eski Thomas). Главните улоги ги играат: Јул Бринер, Роберт Мичам, Марија Грација Бучела, Чарлс Бронсон.

## Синопсис
Вовлечен во Мексиканската револуција поради својата алчност, тексаскиот пилот и криумчар на оружје, Ли Арнолд, му се придружува на Панчо Виља. Во походот низ Мексико, борејќи се против Колорадо, тие ги освојуваат и женските срца. Но, секој од нив има и свој непријател меѓу пријателите: Арнолд го прогонува Фиеро, десната рака на Виља, додека Виља мора да се соочи со можното предавство поради наивноста на претседателот...

## Наводи

Категорија:Американски филмови
Категорија:Филмови на англиски јазик
Категорија:Филмови од 1968 година
Категорија:Филмови на Баз Калик
Категорија:Филмови со Јул Бринер
Категорија:Филмови со Роберт Мичам 
Категорија:Филмови со Марија Грасија Бучела
Категорија:Филмови со Чарлс Бронсон
Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Мексико
Категорија:Вестерни
Австриска академија на науките

**Австриската академија на науките** (Österreichische Akademie der Wissenschaften, ÖAW) е најстарата и најпрестижната научна институција во Австрија, а воедно и една од најстарите академии на науки во цела Европа. 

## Историја
Нејзините корени се протегаат уште од средината на 19 век, кога на 14 мај 1847 година царот Фердинанд I ја основал „Кралската академија на науките во Виена“ (*Kaiserliche Akademie der Wissenschaften in Wien*). Идејата била да се создаде институција по примерот на Француската академија на науки и Пруската академија во Берлин, која ќе ги обединува најистакнатите умови на тогашната Австро-Унгарска империја.

По распадот на монархијата во 1918 година, академијата го менува името во денешното – Австриска академија на науките – и продолжува да работи како независна, но државно финансирана институција. Денес таа е правно дефинирана со посебен сојузен закон и ужива целосна научна автономија.

Седиштето на академијата се наоѓа во срцето на Виена, во прекрасната барокна зграда на плоштадот Др. Игнац Зајпел-Плац, која порано била главна зграда на Виенскиот универзитет. Таа зграда сама по себе е културно наследство и симбол на австриската научна традиција.

## Истражувачки капацитети
ÖAW има околу 700 редовни и дописни членови, сите избрани со тајно гласање и доживотно членство. Меѓу нив се најголемите австриски научници, но и многу странски великани – на пример, Алберт Ајнштајн бил член пред да емигрира во САД, а денес меѓу членовите се и добитници на Нобелова награда како Антон Цајлингер (квантна физика, 2022).

Академијата е поделена на две големи класи: Математичко-природнонаучна класа и Филозофско-историска класа. Под нејзино покровителство работат повеќе од 25 истражувачки институти и центри ширум Австрија – од Институтот за квантна оптика и квантна информатика во Виена, преку Институтот за молекуларна биотехнологија (IMBA), Институтот за астрономија, па сè до Институтот за средновековни истражувања и Центарот за антички студии.

Една од најважните задачи на академијата е долгорочното фундаментално истражување кое често не може да се финансира преку универзитетите или приватниот сектор. На пример, таа води огромни проекти за дигитализација на ракописи, издавање критички изданија на Гете, Моцарт, Фројд, создавање на најголемиот австриски биографски лексикон (Österreichisches Biographisches Lexikon), како и истражувања за климатски промени, вештачка интелигенција и невронаука.

Академијата доделува низа престижни награди и стипендии. Најпознати се наградата „Ервин Шредингер“ (највисокото научно признание во Австрија) и програмите DOC и APART за млади научници, кои важат за најконкурентни стипендии во земјата.

Иако е национална институција, ÖAW има силно меѓународно присуство – член е на сите големи европски и светски мрежи на академии (на пр. All European Academies – ALLEA, International Science Council), а многу нејзини институти соработуваат со CERN, ESA, Max Planck друштвото и други.

Категорија:Национални академии на науките
Анастас Иширков

**Анастас Тодоров Иширков** (бугарски: Анастас Тодоров Иширков; 5 април 1868 – 6 април 1937) ― бугарски географ, етнограф, универзитетски професор, јавен деец и дарител. Тој е сметан за основоположник на географската наука во Бугарија, бил 17-ти ректор на Софискиот универзитет (1915–1916) и три пати декан на Факултетот за историја и филологија. Основач и претседател на Бугарското географско друштво од 1918 до 1934 година.

## Ран живот
Иширков е роден во Ловеч, тогаш во Османлиската Империја, денес во Бугарија, како единствен син на Тодор Иширков и Марија Хитрова (Иширкова). Татко му, од богато семејство на кројачи, починал во 1869 година. Мајка му, која завршила второ одделение во училиште во Ловеч, починала за време на Руско-турската војна (1877-1878), а потоа и баба му Недка. Го одгледале дедо му Цочо и баба му Гаца (од мајчината страна), а образованието му го поддржувала тетка му Станка. До 1884 година живеел кај нив, потоа учел во Априловската гимназија во Габрово (IV–VII клас). Поради бунт во 1888 година, завршил во гимназијата во Трново. За време на школувањето собирал фолклор, дел од кој бил искористен од професорот Бењо Цонев во неговата дисертација за источно-бугарскиот вокализам.

мини|Картата на Анастас Иширков од 1915 год.|лево
Во втората половина на 1915 г., по влегувањето на Бугарија во Првата светска војна, во германското списание *Petermanns Mitteilungen* била објавена етнографската карта „Das Bulgarentum“ (бугарска етнографска територија) на проф. Анастас Иширков. На нејзино изработување соработувале повеќе истакнати бугарски научници: Јордан Иванов (во делот за Македонија), Љубомир Милетиќ (за Тракија), Бењо Цонев (областите околу Морава и Тимок) и Стојан Романски (Добруџа). Целта на картата била да ги поддржи бугарските територијални аспирации и да ги оспори границите од Букурешкиот договор (1913). Во истиот период се појавуваат и карти од другите заинтересирани страни во однос на Македонија, како што се картата на Николаидис од 1914 год., картата на професорот од Атинскиот универзитет, Георгиос Сотиријадис, од 1918 год., како и картите на Станоевиќ и Дероко (1915), Зупаниќ (1915) и Јован Цвииќ (1918).

## Надворешни врски

Категорија:Членови на БАН
Категорија:Членови на Македонскиот научен институт
Категорија:Бугарски универзитетски професори
Категорија:Бугарски географи
Категорија:Отомански Бугари
Слава (ТВ-серија)

***Слава*** (, ) — јужнокорејска телевизиска серија во жанрот одмазднички психолошки трилер, напишана од Ким Ун Сук и режирана од Ан Гил Хо за Netflix. Во главните улоги се појавуваат Сонг Хје Кјо, Ли До Хјун, Лим Џи Јон, Јом Хје Ран, Парк Сунг Хун и Џунг Сунг Ил.

Серијата била поделена на два дела: Дел 1 бил објавен на 30 декември 2022 г., а Дел 2 на 10 март 2023 г. И двата дела добиле критичко признание и постигнале голем успех во гледаноста. Серијата добила осум номинации на 59-та церемонија на доделување на наградата „Пексанг“, освојувајќи три награди: „Најдобра драма“, „Најдобра глумица“ за Сонг Хје Кјо и „Најдобра споредна глумица“ за Лим Џи Јон.

## Содржина
Мун Донг Ун, поранешна жртва на училишно насилство, планира и бара одмазда против нејзините насилници откако ќе се вработи како класна раководителка во основното училиште на детето на водачот на насилниците (Ха Је Сол). Некои сцени се засновани на вистински настан од 2006 г., кога група средношколци од Чонгџу, Јужна Кореја, изнудувале пари од својата соученичка околу еден месец, постојано тепајќи ја и горејќи ја користејќи предмети во тој процес.

## Улоги

|-
| Сонг Хје Кјо
| Мун Донг Ун
|-
| Ли До Хјун
| Џу Јо Џонг
|-
| Лим Џи Јон
| Парк Јонг Џин
|-
| Јом Хје Ран
| Канг Хјон Нам
|-
| Парк Сунг Хун
| Џон Џе Џун
|-
| Џунг Сунг Ил
| Ха До Јонг
|-
|}

## Епизоди

## Наводи

## Надворешни врски

Категорија:Оригинални програми на Netflix
Категорија:Телевизиски серии на корејски јазик
Категорија:Јужнокорејски телевизиски серии

__СОСОДРЖИНА__
__ИНДЕКС__
Човечки глас

**„Човечки глас“** (француски: *La Voix humaine*) — едночинка на францускиот писател Жан Кокто, напишана во 1928 година, а премиерно прикажана во театарот „Француска комедија“ на 17 февруари 1930.

## Содржина
Една жена разговара по телефон со својот маж, кој неодамна ја напуштил. Разговорот е испрекинат, зашто во телефонската линија се мешаат повеќе гласови, а покрај тоа, врската често се прекинува. На почетокот од разговорот, жената настојува да се прикаже како цврста, но потоа признава дека е очајна, дека тагува, дека не може да живее сама и дека се обидела да изврши самоубиство, испивајќи поголем број апчиња за спиење. По некое време, додека му кажува дека го сака, мажот го прекинува разговорот.

## За драмата
Во предговорот, авторот ги објаснува своите мотиви поради кои ја напишал едночинката: побудата да пишува, сеќавањето на еден телефонски разговор; критиките дека премногу се потпира на мизансценот, дека работи механички и дека премногу ги монтира своите драмски дела; намерата да создаде реалистичен театар; како и намерата да напише дело кое не може да се чита. Притоа, тој негира дека со едночинката се обидува да даде решение на некој психолошки проблем, а најпосле објаснува дека драмата му ја понудил на театарот „Француска комедија“ за да ја прекине предрасудата која младите театри ја имаат кон официјалната сцена. Во продолжение, Кокто дава упатства за поставеноста на сцената и за декорот: сцената треба да биде сведена на минимум; глумицата треба да зборува на телефон постојано менувајќи ја положбата на телото, а на крајот треба да падне на креветот; притоа, секоја нејзина поза треба да послужи за една фаза од монологот-дијалогот; нејзината облека и мебелот треба да бидат бели; авторот ѝ препорачува на глумицата да не внесува иронија и да не покажува огорченост; најпосле, треба да се почитува текстот, заедно со неговите грешки, со повторувањата, со стилските пресврти и со едноставноста, кои се резултат на грижливо одмерување.

Врз основа на едночинкава, во 2020 година, шпанскиот режисер Педро Алмодовар го снимил истоимениот филм.

## Наводи

Категорија:Дела на Жан Кокто
Категорија:Француски драми
Авантура

мини|Њуел Конверс Вајет, „Авантурата на џиновската лигна“ (ок. 1939)
**Авантура** или **приклучение** — возбудливо доживување или потфат што е вообичаено смел, а понекогаш и ризичен. Авантурите можат да бидат активности со опасност, како што се патување, истражување, скокање со падобран, планинско качување, нуркање, сплаварење на река или други екстремни спортови. Авантурите често се преземаат за да се предизвика психолошка возбуда или со намера да се постигне поголема цел, како што е потрага по знаење што може да се добие само преку такви активности.

Хероите на авантуристичките книги се секогаш смели, силни, неуморни, стремејќи се да откријат нешто ново и да го променат животот; тие нѐ воодушевуваат со својот пример; ни се јавува желба да ги подражаваме, да бараме и да најдеме.

## Цел и мотивација
Авантуристичките доживувања создаваат психолошка возбуда, која може да се толкува како негативна (на пр., страв) или позитивна (на пр., тек — состојба на целосно потопување во активноста). За некои луѓе, приклучението станува главна цел сама по себе. Според авантуристот Андре Малро во неговото дело „Човечката судбина“ (1933), „Ако човекот не е подготвен да го ризикува својот живот, каде е неговото достоинство?“ Слично на тоа, Хелен Келер изјавила дека „Животот е или смела авантура или ништо“.

Авантуристичките дејности на отворено најчесто се преземаат за цели на рекреација или возбуда; примери се авантуристички трки и авантуристички туризам. Авантуристичките дејности исто така можат да доведат до стекнување знаење, како оние што ги преземаат истражувачите и пионерите — на пример, британскиот авантурист Џејсон Луис ги користи авантурите за да извлече поуки за светска одржливост од живеењето во конечни еколошки ограничувања на експедициите, и тие поуки да ги сподели со учениците. Авантуристичкото образование намерно користи предизвикувачки искуства за учење.

Авторот Џон Леви претполага дека едно доживување треба да исполни неколку критериуми за да се смета за авантура:

* Да биде значајно — односно, вредно за раскажување.
* Да вклучува неволја или согледан ризик.
* Да донесе личен развој.

## Наводи

## Надворешни врски

* Website of the Research Unit "Philology of Adventure": ongoing research project on the literary history of the adventure
* 



__СОСОДРЖИНА__
__ИНДЕКС__
Тревата е позелена

**„Тревата е позелена“** (англиски: *The Grass Is Greener*) – филм на режисерот Стенли Донен од 1960 година. Главните улоги ги играат: Кери Грант, Дебра Кер и Роберт Мичам.

## Синопсис
Виктор и Хилари организираат туристички тури на својот имот во Англија. Во текот на една тура, американскиот нафтен тајкун Чарлс Делакро случајно налетува на Хилари и го освојува нејзиното срце. Во меѓувреме се замешува и Хети Дјурант, која му се додворува на Виктор. Така настанува класичен љубовен триаголник...

## Наводи

Категорија:Американски филмови
Категорија:Филмови на англиски јазик
Категорија:Филмови од 1960 година
Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Англија
Категорија:Филмови на Стенли Донен
Категорија:Филмови со Роберт Мичам
Категорија:Филмови со Кери Грант
Категорија:Филмови со Дебра Кер
Батенберг

Династијата **Батенберг** (Battenberg) е германска благородничка лоза која потекнува од т.н. „морганатски“ брак и подоцна игра важна улога во европските кралски семејства, особено во Бугарија, Велика Британија и Шпанија.

## Семејно стебло

## Белешки

Категорија:Европски кралски семејства
Босутска градина

**Босутската градина** е повеќеслоен праисториски археолошки локалитет кој се наоѓа на левиот брег на реката Босут, во областа на селото Вашице во близина на Шид. Денес, локалитетот е оштетен од изградбата на патот Батровци - Шид. Локалитетот е откриен во 1880 година, а првите археолошки ископувања се извршени во 1964 и 1965 година и продолжиле од 1975 до 1978 година. Проектот го водел Заводот за заштита на спомениците во Сремска Митровица.

## Хронологија
мини|250x250пкс|Железно доба, културата Босут
Откриените наоди датираат од неолитот (Сопотско-ленѓелска култура), енеолитот (култура Болерас Чернавода ) до бронзеното време (Винковачка култура и Ватинска култура). Исто така, биле откриени материјали од културата Босут, кои датираат од раното железно време, со остатоци од надземни куќи со подови од полирана глина. Биле откриени и остатоци од огниште. Железното време на локалитетот е поделено на три фази. Според пишаните извори, Бреуците живееле во овој дел од Срем во текот на раното железно време. Се верува дека Градината на Босут била нивен административен центар. Најмладата фаза од железното време на Градината им се припишува на Скордисците. Се верува дека животот во населбата згаснал по илирско-панонското востание.

На локалитетот е откриена и средновековна некропола.

Културниот слој е дебел над 7 метри и покажува континуирана населба од околу 6000-7000 години.

## Поврзано

* Босутска култура

## Наводи

## Надворешни врски

* САНУ, Културни споменици на Србија
* Археолошки локалитет „Градина на Босуту“

* Градина на Босут
* Општина Шид - Градина на Босут 
Категорија:Праисторија на Србија
Категорија:Историја на Срем
Категорија:Археолошки наоѓалишта во Србија
Волновлачарски занает

**Волнолачарски занает** — занает за обработка на волна. Откако волната ќе се отстрани од овците, се пере и се суши, па се носи кај човек што се занимава со овој занает, односно кај волновлачар. 

## Начин на работа
Волната се става на машина која ја „влачи“, односно ја расчешлува волната, со то таа станува повоздушеста и подготвена за понатамошна обработка. Со ваквата постапка, волната се ослободува од нечистотии, како што се разни ситни дрвени иглички, кои се собираат во волната со текот на времето. 

Некогаш постоеле работилници за влачење на волната кои работеле на водена енергија, слично на водениците. Во поново време, таквиот начин бил заменет со машини кои работат на електрична енергија. 

Вака сработената волна, потоа се преде со помош на вретено. Вообичаено жените го правеле тоа: ја извлекувале волната како конец, кој потоа служел за плетење.

Дел од задачите кои ги врши еден волновлачар се и расчешлување на волната во јорганите и/или душеците, и на тој начин волната се смета за рециклирана, односно може да се употреби за повторно полнење на јоргани и/или душеци.

Во Македонија, во 1950-ти и 1960-ти години сè уште постоеле работилници кои се занимавале со оваа дејност.

## Наводи

Категорија:Занаети
Носко

**„Носко“** — книга за деца на германскиот писател Вилхелм Хауф. 

## Содржина
Книгата содржи три бајки:
* „Сказна за лажниот принц“
* „Приказна за маѓепсаниот кораб“
* “Носко“

## Изданија на македонски јазик
Книгата „Носко“ е објавена на македонски јазик од издавачката куќа Култура. Второто издание се појавило во 1965 година, во рамки на библиотеката „Детска радост“. Книгата има 78 страници, вклучувајќи ја и белешката за писателот. Преводот го направил Тодор Димитровски, а нацртот на корицата е дело на Димитар Кондовски. Книгата била испечатена во Графичкиот завод „Гоце Делчев“ во Скопје.

## Наводи

Категорија:Дела на Вилхелм Хауф
Категорија:Изданија на Култура
Категорија:Појавено во 1965 година во Македонија
Категорија:Детска книжевност
Цетинска култура

**Цетинска култура** — култура од бакарното и бронзеното време, широко распространета во Далмација, Херцеговина и Јужна Босна.

## Распространетост
Најголемиот број наоѓалишта се околу горниот тек на реката Цетина, каде што оваа култура ја открил Иван Маровиќ. Нема пошироки области на оваа култура во Босна и Херцеговина. Нејзините наоѓалишта се расфрлани на повеќе места, честопати на истото место како и наоѓалиштата на Посушката култура: тврдината Крстина во близина на Посушје, пештерата Равлиќ во Тихаљина (Љубушки), Орах во близина на Билеќа, Љубомир во близина на Требиње, Градац во Которац и некои тумули на Гласинац (Врлажје, Русановиќи).

## Периодизација
Се појавува на почетокот на раното бронзено време на подлога создадена од носач што припаѓа на населението од Хварско-лисичиќката култура и доселеници од јадранската варијанта на Вучедолската култура, која била делумно индоевропеизирана.

Според периодизацијата, таа е поделена на три фази:

* Првата фаза е преминот од бакарното во раното бронзено време.
* Втората фаза е во рамките на раното бронзено време (бр. А-1 и А-2 од средноевропската шема
* Третата фаза е преминот од раното кон средното бронзено доба (A-2/B-1) – вкупно од 2200 до 1500 година пр. н. е.

## Наоди
Населбите обично се во пештери (Шкарин самоград кај Дрниш, Гудња кај Стон), поретко на ридови, во градини. Тумулот е главниот облик на погребен споменик. Познати се двата обреди: инхумација (обично во камен ковчег) и кремација, каде што останките од починатиот се ставаат во глинени садови.

Наодите вклучуваат камени и бронзени ками (кои се увозни и ја откриваат ширината на трговските врски на Цетинската култура во зенитот на нејзиното постоење), бронзени секири, бронзен и златен накит и керамички садови. Керамиката се одликува со украсени бокали на висока, шуплива нога.

Керамички фрагменти расфрлани низ целиот тумул датираат од различни погребни обреди.

## Наводи

Категорија:Археолошки култури
Категорија:Бакарно време
Категорија:Бронзено време
Јагленарски занает

thumb|Јаглен што гори
**Јагленарски занает** — занает за производство на јаглен.

Јагленот се произведува во дупки, наменски ископани, во кои се редат цепени дрва. Од количеството на наредени дрва зависи колку јаглен ќе се добие. Најчесто за јаглен се користи бука, која спаѓа во тврди дрва. Дупката се покрива и се заѕидува пред палењето на оган, за да може огнот внатре да тлее барем десет дена. Сепак времето на тлеење зависи од временските прилики.

Огнот мора да се контролира за да не биде ни пресилен ни преслаб. На крајот од процесот, се соадава жар, кој се гасне со вода. Така добиениот јаглен се пакува и се носи за продажба.

## Наводи

:Категорија:Занаети
Георгиос Сотиријадис

**Георгиос Сотиријадис** (1852 – 1942) е грчки филолог, археолог и академик.

## Биографија
Роден е на 25 април 1852 година во град Валовишта, тогаш во Османлиската империја (денешно Сидирокастро, Грција). Учел на Универзитетот во Атина, но образованието го завршил во Минхен, каде што се стекнал со докторски степен. Во 1896 година е назначен за уредник на археолошкото друштво, а од 1912 е професор по историја на Атинскиот универзитет.
лево|мини|Елинизмот на Блискиот Исток, 1918
Во Лондон во 1918 година објавил една карта под наслов *Елинизмот на* *Блискиот Исток*. На картата се дадени одредени етнолошки состојби на јужниот Балкан и во западните делови на Мала Азија. Нормално, картата ги отсликува грчките видувања за состојбите. Тоа, пак, не значело дека Сотиријадис прави некаков фалсификат, или пак претерува. Најинтересно е прикажувањето на територијата на која било населено, според Сотиријадис, македонско-словенско население. Во делот на Македонија кој бил во состав на грчкото кралство, ова население било присутно во регионите околу Лерин, Воден, Костур, малку посеверно од Солун, како и во околината на Серез. Интересно е да се забележи дека со бојата која го означувала споменатото население е обоен најголемиот дел од делот на Македонија, кој влегол во составот на бугарското царство. На оваа карта нема податоци за етнолошките состојби во делот на Македонија под српска власт. Тоа е логично ако се има предвид самиот наслов на картата. Исто така не треба да се изуми дека Грција со Србија биле на иста страна во втората половина од Првата светска војна, а со тоа и грчките погледи не биле насочени кон сојузничката територија. Оваа карта е многу значајна, не само затоа што е еден од ретките докази за грчкото признавање на македонската посебност во тој период. Самиот автор, кој потекнувал од Македонија, бил угледен универзитетски професор, човек од доверба на тогашниот премиер Венизелос, поточно негов пријател, и личност која била ангажирана од страна на грчката влада за да прибира докази за бугарското однесување во источна Македонија во време на Првата светска војна.

Категорија:Родени во 1852 година
Категорија:Починати во 1942 година
Лејк фест

**Лејк фест** — музички фестивал кој се одржува еднаш годишно на брегот на Крупачкото Езеро во Никшиќ, започнувајќи од 2011 година, и обично трае три дена. Фестивалот традиционално се одржува во летниот период, а последните години најчесто на почетокот на август. Програмата опфаќа разновидни музички жанрови, меѓу кои рокенрол, алтернативна музика, како и електронска музика, која добива сè поголемо присуство во поновите изданија. Од своето основање во 2011 година, фестивалот има привлечено повеќе од 220.000 посетители.

## Изведувачи и меѓународни учесници
На фестивалската сцена настапуваат изведувачи од земјите на поранешна Југославија, но и меѓународни музичари. Меѓу позначајните имиња што гостувале се: Ману Чао, Лајбах, Guano Apes, Paul van Dyk, Mahmut Orhan, James Zabiela, Дубиоза колектив, Рамбо Амадеус, Партибрејкерс, Urban & 4, Хладно Пиво, Рибља чорба, Van Gogh и други.

## Покровители и партнери
*Elektroprivreda Crne Gore
*Општина Никшиќ
*Nikšićko Rocks
*Туристичка организација на Никшиќ
*BusTicket4.me
*Plantaže
*Caffe Montenegro
*Meridianbet
## Наводи

## Надворешни врски
* ОФицијално мрежно место

Категорија:Музички фестивали
Категорија:Музички фестивали во Црна Гора
Категорија:Рок фестивали во Црна Гора
Категорија:Туризам во Црна Гора