Карел Дестовник

мини|Карел Дестовник
**Карел Дестовник** (понекогаш **Драго Дестовник** псевдоним Кајух; 13 декември 1922 – 22 февруари 1944 год.) бил словенечки поет и борец на отпорот на Југославија.

## Живот и работа
Кајух бил роден во градот Шоштањ во словенечка Штаерска како вонбрачно дете на Јоже Дестовник и Марија Васле. Неговите родители подоцна се венчале на 14&nbsp;август&nbsp;1923. Насловот Кајух - поврзан со зборот *канјух* што се однесува на јастреб - доаѓа од економимот на родното место на неговиот дедо во Скорно во близина на Шмартно об Паки.

Од кога завршил со основно училиште во 1933 година, се запишал во Првата гимназија во Цеље. Во 1934 година станал член на Младата комунистичка лига на Југославија (СКОЈ). На 29&nbsp;април&nbsp;1940 година, тој бил избркан од училиште поради неговите комунистички идеи. Потоа го продолжил со неговото школување во Марибор, но не го завршил поради светската војна&nbsp;II.

Кајух започнал да пишува песни пред Втората светска војна. Своите песни почнал да ги објавува во книжевното списание за млади *Словенска младина* (Словенска младина), кое било уредувано од неговиот пријател Душан Пирјевец. Во тоа списание биле објавени некои од неговите најдобри песни од тој период со општествени, политички и љубовни теми: *Словенечкото дете, Претчувство, Луда, Работничката песна за неговата сакана, Детско писмо до Исус, Новогодишен сонет, Прашањето на селанското дете, Мојот чичко* и така натаму. Исто така, Кајух бил многу продуктивен преведувач. Посебно значајни се неговите преводи од чешки јазик, особено на авторите Јиржи Волкер, Франтишек Халас, Иван Олбрахт и Јарослав Сајферт.

Тој бил уапсен од југословенските власти на крајот на јануари 1941 година и бил испратен во затвор во Ивањица, Србија каде што останал до средината на февруари. На 6&nbsp;април&nbsp;1941 година, првиот ден од инвазијата на Оската на Југославија, Кајух доброволно се пријавил во југословенската армија за да ја бранел неговата земја. Тој се приклучил на група доброволци во Сава ридовите со цел да им помогнел на југословенската армија во нејзината борба против Германија. На 28&nbsp;Април, по нацистичката германска окупација на северна Словенија, тој бил уапсен од Гестапо и затворен во Словењ Градец. Тој бил ослободен во мај и се сокрил во долината Савиња пред да побегнел во Љубљана во септември, каде што се приклучил на тајната служба (VOS) на Сојузот на комунистите на Словенија. На новогодишната ноќ во 1942 година, тој се запознал и со Силва Пониквар, на која и посветил многу од неговите најценети песни. Во 1943 година, тој им се придружил на партизаните во Нотрањска.

Неговата револуционерна и едноставна љубовна поезија била многу популарна меѓу словенечките партизани. Тој го искористил својот поетски талент за да ги мобилизирал луѓето во борба против окупаторските сили и да им вдахнел надеж за враќање на слободата. Во 1943 година била објавена првата стихозбирка на Кајух во соработка со неговата блиска пријателка Марта Паулин (псевдоним Брина) и скулпторот Јанез Вајс (псевдоним Белач) во 38 примероци во тешките услови на средината на војната.
Кајух бил во контакт со неговата современа словенечка книжевна сцена. Одржувал контакти со реномираните автори како Тоне Селишкар, Матеј Бор и Прежихов Воранц. Тој се сретнал и со Отон Жупанчич, кој во тоа време се сметал за најважниот поет кој пишувал на словенечки јазик. Иако деталите од нивните средби ддо ден денес не се знаат, младиот поет очигледно оставил огромен впечаток кај Жупанчич, кој го изјавил неговиот ентузијазам за делото на Кајух.
мини|Културната секција на 14-та словенечка партизанска дивизија
Откако им се придружил на партизаните, Кајух станал водачот на културната секција во неговата воена единица, 14-та словенечка партизанска дивизија. На 6&nbsp;јануари&nbsp;1944 година, поделбата го напуштила регионот Бела Краина во Љубљанската Покраина каде што била стационирана со цел да стигнела до Долна Штаерска преку хрватската почва. Тие стигнале до крајната дестинација на 6&nbsp;Февруари истата година, но биле соочени со масивната германска офанзива и жестоко студената зима. Културниот дел на одделението било сместено во куќа во малиот локалитет Жлебник. Куќата била нападната од германската патрола и Кајух бил еден од првите кои биле убиени.

Околностите за неговата смрт се нејасни. Во една сметка се наведува дека Кајух бил застрелан од Словенецот, Франк Черне, кој бил член на германската група. Други извештаи велат дека тој бил застрелан во грб од партизаните додека се обидувал да им се предаде на Германците, или дека бил убиен кога партизанската стража го помешала со Германец.

## Наследство
На 21 јули 1953 година, Кајух бил прогласен за народен херој на Југославија.

И Кајух како личност и неговата поезија се сметаат за еден од најважните симболи на словенечкото партизанско движење за време на Втората светска војна. Основното училиште во Љубљана и книжевната награда Кајух биле именувани по негова чест, како и неколку улици и плоштади низ Словенија. Во Цеље по него бил именуван цел градски округ. Заедно со Франс Балантич, Матеј Бор и Едвард Коцбек, Кајух се смета за еден од најважните поети од Втората светска војна во словенечките земји.

Песните на Кајух станале многу популарни меѓу Словенците поради нивната директна привлечност, мелодична интонација и едноставност. Големо истражување и работа на животот и наследството на Кајух било направено од Емил Цезар, Матјаж Кмецл, Михаел Главан, Миклавж Комељ, Владимир Врбич и други. Во 2022 година, Националната и универзитетската библиотека на Словенија ги дигитализирала пишувањата, писмата и фотографиите на Кајух. Словенечкиот композитор Бреда Шчек го оживеал текстот на Кајух. Владата на Словенија ја прогласила 2023 година за Година на Карел Дестовник Кајух.

## Наводи

## Литература

* Емил Цезар, *Карел Дестовник Кајух*, Љубљана 1979 година

## Надворешни врски

* Песните на Карл Дестовник (на словенски)

Категорија:Народни херои на Југославија
Категорија:Починати во 1944 година
Категорија:Родени во 1922 година