Сирмиум

десно|мини|250x250пкс|Модел на Сирмиум во центарот за посетители „Царски дворец“.
десно|мини|250x250пкс|Руините од Царскиот дворец во Сирмиум.
**Сирмиум** (; ) — антички град и еден од четирите престолнини на Римското Царство. Се наоѓал на подрачјето на денешна Сремска Митровица. Се споменува уште од 4 век пр. н. е. Областа првично била населена од Панонците, а потоа од келтските Скордисци. Во 1 век пр. н. е., градот бил освоен од Римјаните. За време на царството, станал главен град на римската провинција Долна Панонија. Сирмиум бил прогласен за еден од четирите престолнини на Римското Царство во 294 година. Бил управно седиште на доцноримската провинција Панонија Секунда и новосоздадената епархија Панонија, а потоа главен град на Илирик. Страдал неколку пати во текот на 5 и 6 век, поради напади од Хуните, Остроготите и Гепидите. Накратко бил вратен под византиска власт (535–536), а потоа повторно (567–582). Конечно бил освоен од Аварите во 582 година, означувајќи го крајот на античкиот Сирмиум. 

Владата на Република Србија го прогласила Сирмиум за археолошко наоѓалиште од исклучително значење во 1990 година.

## Име
[десно|мини|250x250пкс|Сирмиум, еден од четирите престолнини на доцното [Римско Царство. Градот бил главен град на префектурата Илирик, 318-379.]]
Градот на латински се викал *Sirmium*, а на вулгарен латински се споменува и како *Sermium*. Во средниот век, кога бил обновен, станал познат како *град на Свети Димитрија*, по што е именувана денешна Сремска Митровица.

## Историја
Сирмиум почнал да се развива на вливот на реките Босут и Сава, на јужните падини на Фрушка Гора, во 1 век . Се претпоставува дека е основан од Панонците, чие племе Амантинците живееле во тие области. Благодарение на реката и речното движење, градот брзо се развил и растел. Седум (според друго мислење - десет) владетели на Римското Царство се родени во Сирмиум или неговата околина: Трајан Декиј, Аврелијан, Проб, Максимијан, Хостилијан, Констанциј II и Грацијан . Во периодот од 1 до 4 век од н.е., градот бил седиште на римските провинции Панонија, Долна Панонија и Панонија Секунда, седиште на префектурата Илирик, повремена царска резиденција, епископски центар и моќен логор на легионери кои ја бранеле империјата од инвазиите на варварските племиња. Сирмиум станал главен град на Римското Царство на 1 март 293 година од н.е. за време на владеењето на Галериј. Градот останал главен град неколку десетлетија. Во 4 век, се споменувал како најубавиот и најбогат град во Илирик.

Кон крајот на 4 век, Визиготите пристигнале во Панонија, но Сирмиум останал под царска власт до 441 година, кога бил освоен и уништен од Хуните. Потоа, во текот на следните десетлетија, со него владееле Остроготите и Гепидите, кои воделе војни за Сирмиум. Бил вратен под византиска власт во 535 година, но бил заземен од Гепидите веќе во 536 година. Бил вратен под царска власт во 567 година, а потоа во 582 година конечно бил освоен од Аварите и Словените, што ја означило пропаста на античкиот Сирмиум.
Податотека:REmpire-Pannonia.png|врска=Датотека:REmpire-Pannonia.png|алт=Положај провинције Панонија на карти Римског царства.| Местоположба на провинцијата Панонија на картата на Римското Царство.
Податотека:Pannonia01-sr.png|врска=Датотека:Pannonia01-sr.png|алт=Римска провинција Панонија са Сирмијумом као важним војним и трговачким центром.| Римската провинција Панонија со Сирмиум како важно воено и трговско средиште.
Податотека:Pannonia02-sr.png|врска=Датотека:Pannonia02-sr.png|алт=Сирмијум у доба цара Трајана постаје престоница нове провинције Доња Панонија.| Сирмиум станал главен град на новата провинција Долна Панонија за време на владеењето на царот Трајан.
Податотека:Pannonia_secunda-sr.png|алт=Карта провинције Панонија Секунда са главним градом Сирмијумом. Настаје око 296. реформама цара Диоклецијана и даљим уситњавањем старе провинције Паноније.| Карта на покраината Панонија Секунда со главниот град Сирмиум. Била создадена околу 296 година со реформите на царот Диоклецијан и понатамошното ситенење на старата покраина Панонија.


## Археологија
Археолошките истражувања откриле голем дел од старата населба Сирмиум. Градот бил простран, опкружен со бедеми и ровови, во чии рамки се наоѓал царскиот дворец. Истражувањата спроведени од средината на 20 век откриле делови од хиподром, како и неколку луксузни куќи и вили украсени со фрески и мозаици. Видливи се остатоци од јавни бањи, некропола, хореум и трговски и занаетчиски центри. Денес, античките остатоци се во голема мера наоѓаат под современиот град и се само делумно претставени, доколку просторот на археолошките ископувања, кои се наоѓаат помеѓу зградите, дозволува. Фреските и скулптурите пронајдени на 74 наоѓалишта во Сирмиум докажуваат дека се изработени од првокласни уметници и декоратери.

Во месноста Глац недалеку од Сремска Митровица, се наоѓа сè уште неископана палатата на царот Максимијан Херкул, изградена на местото каде што неговите родители работеле како работници на имотот на еден римски колон. За време на изградбата на Хируршкиот блок, пронајдено е монументално светилиште на Јупитер со над осумдесет олтари, второ по големина во Европа. Остатоците од Царската палата биле заштитени со „ламинарен шатор“ во 2008 година. 250 квадратни метри подни мозаици се изложени на површина од 2.500 квадратни метри. На многу места, мозаиците се во три слоја, што укажува на реновирање на царската палата со промената на владетелите. Ископувањата на палатата започнале во 2017 година.
Податотека:Sremska_Mitrovica_-_The_ruins_of_Imperial_Palace_of_Syrmium.JPG|врска=Датотека:Sremska_Mitrovica_-_The_ruins_of_Imperial_Palace_of_Syrmium.JPG|алт=Руине престоног дела Царске палате из доба старог Рима у градском средишту Сремске Митровице.| Руини од кралскиот дел на Царскиот дворец од времето на Стариот Рим во градското средиште на Сремска Митровица.
Податотека:Sremska_Mitrovica_-_Old_Roman_Remains_and_New_Town.JPG|врска=Датотека:Sremska_Mitrovica_-_Old_Roman_Remains_and_New_Town.JPG|алт=Остаци сирмијумске трговачке четврти у данашњем градском језгру Сремске Митровице.| Остатоци од трговската четврт на Сирмиум во денешното градско јадро на Сремска Митровица.
Податотека:Antic_roman_ruins_of_imperial_palace_in_town_centre.JPG|врска=Датотека:Antic_roman_ruins_of_imperial_palace_in_town_centre.JPG|алт=Руине Царске палате Сирмијума.| Руини од Царскиот дворец во Сирмиум.
На почетокот на 1970-тите, група археолози и ентузијасти, спонзорирани од американската влада, им понудиле на општинските власти на Сремска Митровица да изградат сосема нов и модерен град, но на друга локација, во замена за дозвола за ископување на Сирмиум во целост. Општинската управа, под силен притисок од властите на југословенската федерација, дури и не го разгледала барањето.

За време на ископувањето на темелите за нова стоковна куќа во Сремско-Митровица во текот на летото 1972 година, еден работник, на длабочина од околу 2 метри, случајно пробил заѕидана кожна торба со својата лопатка, од која испаднале точно 33 златни римски монети, кои веројатно биле дел од заборавеното и скриено богатство на богато сирмиско семејство. Пронајдените 4 монети, ковани за време на владеењето на Констанциј II, се сметаат за најрепрезентативни примери од доцниот римски период (4 век) и се од непроценлива вредност. Работникот чија лопатка го открила едно од најголемите археолошки откритија никогаш не бил награден.

Сирмиум имал два моста што се протегале преку реката Сава, како што укажуваат историските извори. Мостот Ад Басанте (кон Босна) се наоѓал на малку посеверна рута од стариот понтонски мост во Сремска Митровица. Артемидиниот мост се наоѓал во близина на денешниот пешачки мост што ги поврзува центарот на Сремска и Мачванска Митровица.
Податотека:Casque_orné_4ème_siècle_Musée_Novi_Sad_Colisée_Rome_Italie.jpg|врска=Датотека:Casque_orné_4ème_siècle_Musée_Novi_Sad_Colisée_Rome_Italie.jpg|алт=Златни римски шлем пронађен недалеко од Сирмијума 1955. Данас је изложен у Музеју Војводине.| Златен римски шлем пронајден во близина на Сирмиум во 1955 година. Денес е изложен во Музејот на Војводина.
Податотека:Fragment_of_gravestone_from_Sirmium,_II_century.jpg|врска=Датотека:Fragment_of_gravestone_from_Sirmium,_II_century.jpg|алт=Фрагмент надгробног споменика из века, данас у Археолошком музеју у Загребу| Дел од надгробен споменик од 16 век, сега во Археолошкиот музеј во Загреб


## Население
Најпознатиот историчар од 4 век, Амијан Марцелин, го нарекол Сирмиум „славна и многужителна мајка на градовите“.

На врвот на моќта на градот (4 век), Сирмиум во еден миг имал над 100.000 жители, што би одговарало на статусот и важноста на Лондон во современо време.

Сирмиум е еден од ретките градови, покрај самиот Рим, во кој биле регрутирани членови на елитната преторијанска гарда.

## Цареви
[десно|мини|160x160пкс|[Дециј Трајан бил првиот од десетте римски цареви родени во Сирмиум или неговата околина.]]
Според Тертулијан, римскиот цар Марко Аврелиј починал во Сирмиум во 180 година, додека Аврелиј Виктор ја наведува Виндобона (денешна Виена) како место на смртта на царот, што довело до различни заклучоци во историографијата. Како доказ за првото тврдење се користат делата на римскиот писател Херодијан, кој споменува дека царот живеел во Сирмиум за време на подготовката на воените походи, и дека царицата Галерија Фаустина и нејзината ќерка исто така живееле во градот некое време (170–174). Херодијан експлицитно наведува дека царот Марко Аврелиј починал во Сирмиум од чума во 180 година, каде што бил кремиран, а неговата пепел била пренесена во Рим. Во Сирмиум, Марко Аврелиј го примил и владетелот на номадскиот народ Јазиги, Бахадасп, кој дошол да побара мир, но царот одбил. Податок за престојот на Марко Аврелиј во градот се наоѓаат и во делото на Филострат, во описот на патувањето на Херод Атик. Филострат навел дека градот служел како почетна точка и штаб во војната против Германите. Овие тврдења се поткрепуваат со фактот дека во времето на неговата смрт, царот водел војна против германското племе Маркомани, кое тогаш ја населувало територијата на денешна Бачка. Документот составен од Филострат е исто така многу значаен како најстарото пишано споменување на Царскиот дворец во Сирмиум, што не значи дека не постоел пред тоа, бидејќи царот Трајан сигурно ја поминал зимата 100/101 година во градскиот дворец. Источно од Сирмиум, на потегот Цреповац, пронајдени се две римски милјиокази, првиот од 161 година, а вториот од 198 година. И двата го означуваат растојанието до Сирмиум од три римски милји. На првиот милјоказ се споменуваат царевите Марко Аврелиј и Луциј Вер. На тоа место бил стациониран најголемиот дел од римската војска што Марко Аврелиј ја собрал за војната против Маркоманите, додека самиот цар бил сместен во градскиот дворец во Сирмиум. Нема историски докази за тврдењето на Виндобона дека место на смртта на царот било Виена, освен откривањето на списите на Аврелиј, иако делови од истите списи (некакви дневници на филозофски размислувања) се пронајдени и на други места. Иако историчарите едногласно забележуваат дека Аврелиј ги напишал овие списи („За себе“, во оригиналот „*Ta eis heauton*“) во Сирмиум, филмските режисери останале неуморни до ден-денес. На душа им се става и прогласувањето на неговиот син Комод за негативец, иако тој бил омилен кај народот и владеел 13 години.

## Поврзано
* Трајан Дециј
* Аврелијан
* Проб
* Максимијан Херкулиј
* Виминациум
* Царскиот дворец на Шаркамен
* Наис и Медијана
* Јустинијана Прима
* Тврдина Дијана
* Феликс Ромулијана
* Сингидунум
* Сремска Митровица
* Опсадата на Сирмиум

## Наводи

## Надворешни врски
* Званична интернет страница Царске палате Сирмијум 
* Путеви римских императора: Сирмијум, балканска Помпеја, РТС Културно - уметнички програм - Званични канал
* Трагови римске Паноније, Контраст медија - Званични канал
* Долина златних шлемова, Контраст медија - Званични канал
* Крађа археолошко блага (РТС Културно-уметнички програм - Званични јутјуб канал)
* Царска палата Сирмијум, Царска палата - Званични канал
* Галерија слика Царске палате и Визиторског центра Сирмијум 
* Сирмијум 
* Огњем и мачем, Саво Поповић, Вечерње новости, фељтон „Рим у Србији“, 3 наставак, 25. јул 2007.
* Настављају се археолошка истраживања Сирмиума („Блиц“, 23. септембар 2011)
* САНУ - Споменици културе
* РЗЗСК - Непокретна културна добра
* Сирмијум

Категорија:Археолошки наоѓалишта во Србија
Категорија:Римски градови
Категорија:Историја на Срем
Категорија:Знаменитости во Србија
Категорија:Византиски градови