Човекови права во Молдавија

Состојбата на **човековите права во [[Молдавија]]** е под лупа од 2002 година, а организациите за човекови права во Молдавија и ширум светот се изјасниле против наводното неправедно потиснување на независните медиуми, како и други злоупотреби.

Од 2024 година, Канцеларијата за следење и борба против трговијата со луѓе на американскиот Стејт департмент ја ставил Молдавија на „Листата за следење од второ ниво“, што укажува дека иако владата вложува значителни напори за борба против трговијата со луѓе, таа сè уште не ги исполнува целосно минималните стандарди за нејзина елиминација.

## Историја
Известувањето на државните медиуми за уличните протести во 2002 година, во врска со обидот на комунистите да го вратат задолжителното изучување на рускиот јазик и да го одбранат културниот идентитет што мнозинството Молдавци го делат со соседна Романија, било цензурирано. Во февруари 2002 година, како одговор на строгата цензура на државната радиодифузна станица *Телерадио-Молдавија* (TVM), стотици новинари на TVM штрајкувале во знак на солидарност со антикомунистичката опозиција. Како одмазда, неколку новинари и членови на персоналот биле отпуштени или суспендирани од станицата во март.

Сепак, во 2004 година било направено подобрување и молдавскиот парламент го отстранил член 170 од Кривичниот законик на земјата. Член 170 предвидувал казна затвор до пет години за клевета.

Според Организацијата за безбедност и соработка во Европа, односот кон медиумите во Молдавија останал рестриктивен до 2004 година. Властите продолжиле со долгогодишна кампања за замолчување на независните опозициски гласови и движења. Во случај што бил широко критикуван од бранителите на човекови права, опозицискиот политичар Валериу Пасат бил осуден на десетгодишна затворска казна. Соединетите Американски Држави и бранителите на човекови права од Европската Унија го сметаат за политички затвореник, а во официјално соопштение од руското Министерство за надворешни работи пресудата е наречена „впечатлива по својата суровост“.

Според годишниот извештај на Амнести интернешенал за 2007 година, состојбата со човековите права во Молдавија била лоша. Мачењето и малтретирањето биле широко распространети, а условите во притвор биле лоши. Биле ратификувани голем број договори за заштита на правата на жените, но тие како и децата продолжиле да бидат жртви на трговија со луѓе за присилна сексуална и друга експлоатација. Мерките за заштита на жените од семејно насилство биле несоодветни. Биле направени уставни измени за укинување на смртната казна. Слободата на говорот била ограничена, а опозициските политичари биле мета на напади.

Во 2009 година, кога Молдавија ги доживеала најсериозните граѓански немири во последната деценија, неколку цивили како Валериу Бобоц биле убиени од полицијата, а многу повеќе биле повредени. Според Извештајот за човекови права на Стејт департментот на Соединетите Американски Држави, објавен во април 2011 година, „За разлика од претходната година, немало извештаи за убиства од страна на безбедносните сили. Во текот на годината, извештаите за владино прекумерно влијание врз медиумите значително се намалиле“. Но, „транснистриските власти продолжиле да ги малтретираат независните медиуми и опозициските пратеници; да ја ограничуваат слободата на здружување, движење и религија; и да дискриминираат против романските говорници“. Молдавија „постигнала „значаен напредок“ во однос на верската слобода од времето на Советскиот Сојуз, но сепак може да преземе понатамошни чекори за да ја поттикне различноста“, изјавил специјалниот известувач на ОН за слобода на религија или верување, Хајнер Билефелд, во Кишинев, во септември 2011 година.

На 19 април 2021 година, во Стразбур, Франција, бил потпишан Акцискиот план на Советот на Европа за Република Молдавија 2021–2024 година, кој меѓу своите цели го имал и подобрувањето на состојбата на човековите права во Молдавија.

## Права на ранливите групи

### Роми
Дискриминацијата кон Ромите е систематски проблем во молдавското општество. Органите за спроведување на законот, особено полицијата, покажуваат дискриминаторски став, непријателство, насилно однесување и физичко и психолошко насилство кон нив. Лошото однесување обично се случува за време на притворот и има за цел да се добијат сведоштва и изјави. Исто така, имало случаи каде што државните власти одбиле да истражат или санкционираат случаи на физичко малтретирање извршено од поединци против Ромите. Нивото на писменост кај Ромите е под националниот просек, а некои заедници немаат вода за пиење, водовод и греење.

## Слобода на говорот и на печатот
Уставот и законите на Молдавија ја штитат слободата на изразување и слободата на медиумите и ја забрануваат цензурата. Сепак, се практикува директна и индиректна цензура, а Молдавија била рангирана како „делумно слободна“ во извештајот на Фридом Хаус во однос на слободата на печатот во 2016 година.

Во 2020 година, Фридом Хаус изјавил дека иако на хартија постои силна заштита на медиумите, законите за клевета дозволуваат ускратување на правата, така што стануваат „лесен и удобен механизам за вршење притисок врз медиумите, бидејќи лицата што дејствуваат со лоша намера можат да влијаат врз официјалните испитувачи, особено на локално ниво“ (на пример во 2020 година, претседателот Игор Додон поднел тужба за клевета против Зијарул де Гарда поради известување за неговите одмори).

## Историска ситуација
Следната табела ги прикажува рејтинзите на Молдавија од 1991 година во извештаите „Слобода во светот“, кои ги објавува годишно Фридом Хаус. Оцена од 1 значи „слободна“; 7, „неслободна“. 

Оценките за 2021 година биле: 3 за Политички права и 3 за Граѓански слободи.

## Поврзано

* ЛГБТ права во Молдавија
* Криминал во Молдавија
* Корупција во Молдавија
* Човекови права во Романија
* Човекови права во Транснистрија
* Човекови права во Украина

## Белешки за табелата со историски рејтинзи

: 1.Забележете дека „Година“ означува „Опфатена година“. Затоа, информациите за годината означена како 2008 се од извештајот објавен во 2009 година, итн.
: 2.**^** Од 1 јануари.
: 3.**^** Молдавија е парламентарна република; претседателската функција се смета за церемонијална, при што премиерот и парламентот ја имаат поголемиот дел од законодавната власт. 
: 4.**^** На табеларната пресметка на Фридом Хаус, оценките за секоја земја од Македонија до Северна Кореја се применуваат на земјата што ѝ претходи по азбучен ред, при што оценките на Македонија (3 и за граѓански и за политички права) се применуваат на Северна Кореја. Македонија е наведена како земја што започнува со буквата „M“ (како во „Macedonia, North“), додека Северна Кореја е наведена како земја што започнува со буквата „N“; оттука, засегнати се сите земји што почнуваат со буквите „М“ и „Н“ (со исклучок на Норвешка).

## Наводи

Категорија:Човекови права по земја