Демографија на Косово и Метохија

**Демографијата на Косово и Метохија** е прикажување на демографската структура на Автономната покраина Косово и Метохија. Србите биле мнозинско население во Косово и Метохија од XIII до XVIII век; пред крајот на деветнаестиот век, како резултат на иселување и протерување на Србите се сменила демографската структура и Албанците станале мнозинското население. Според последниот попис од 1991 година, во Косово и Метохија живееле 194.190 Срби, додека бројот на Албанците, тогаш се проценувал на 1.596.072 жители.

## Население на Косово и Метохија во средниот век

Податотека:Bulgarians and Slavs VI-VII century.png|Словените во 6-7 век
Податотека:Serbia ethnic 6 8 century-sr.png|Етнички состав на територијата на денешна Србија, 6-8 век.
Податотека:Albania kosovo macedonia 6 8 century.png|Етнички групи на Косово во 6-8 век, според Училишниот историски атлас на Заводот за издавање учебници на СР Србије, објавен во Белград, 1970 година.
Податотека:Slav-7-8-obrez.png|Словените во 7-8 век
Податотека:Serbia religion 1054 02.png|Верска карта на територијата на денешно Косово и Метохија за време на Големиот раскол од 1054 година.
Податотека:Serbia religion 14th 02.png|Верска карта на територијата на денешно Косово и Метохија во 14 век.


## Населението на Косово и Метохија од 14-ти до почетокот на 20-от век

### 14 век
Во Дечанската повелба од 1330 година има детален список на домаќинствата кои се попишани во Метохија и во северозападниот дел на Албанија, и кои биле метох на манастирот Високи Дечани:

: 3 од 89 населби биле албански, а останатите биле неалбански.
: од 2166 земјоделски домаќинства и 2666 куќи на сточарските подрачја, 44 биле албански (1,8%), а останатите биле регистрирани како словенски (српски).

Несрпската популација на Косово и Метохија не преминувала 2% до крајот 14 век.

### 15 век
Во 1455 година, постоел турски катастарски попис (дефтер). Оригиналната верзија на турски јазик се чува во архивот во Истанбул, а во 1972 година Институтот за Блискоисточни студии (Ориентален институт) во Сараево направил превод на овој попис под наслов *Област на Бранковиќи - опширен катастарски попис од 1455 година*.

Регионот Бранковиќ покривал околу 80% од сегашната територија на Косово и Метохија, а биле запишани 480 села, 13.696 возрасни мажи, 12.985 куќи, 14.087 сопственици на домаќинства (480 вдовици и 13.607 возрасни мажи). Ако бројот на „главата на семејството“, се множи со 4,4 или 4,6 членови по семејството се добива бројот на жителите во регионот. Бројот на жители според националноста не е точен, затоа што покрај *носител на домаќинство* не се впишувала националноста туку социјалниот статус. Се знае само дека бројот на католички Словени бил за едно семејство поголем од бројот на попишаните Хрвати. Според националноста, носителите на домаќинствата биле:

* 12.985 Срби присутни во сите 480 села и во сите градови
* 75 влашки куќи во 34 села
* 46 албански куќи во 23 села
* 17 бугарски куќи во 10 села
* 5 грчки куќи во селото Лауша кај Вучитрн
* 1 еврејска куќа во Вучитрн
* 1 хрватска куќа

Турски попис во областа Бранковиќ во 1487 година

* Област Бранковиќ:

:* 16.729 христијански домаќинства (412 во Приштина и Вучитрн)
:* 117 исламски домаќинства (94 во Приштина и 83 во руралните подрачја)

* Област Скадар:

:* Област Пеќ:
::* градот Пеќ - 68% Словени (Срби)
::* 121 христијански домаќинства
::* 33 муслимански домаќинства
:* Суво Грло и Метохија:
::* 131 христијански домаќинства, од кои 52% во Суво Грло биле Словени
:* Долна Клина - 50% Словени
:*Дечани - 64% Словени

* Селски подрачја:

:* 6.124 христијански домаќинства (99%)
:* 55 муслимански домаќинства (1%)

мини|422x422пкс|Верска карта на територијата на денешно Косово и Метохија во 16-17 век.|алт=

### 17-18 век
За време на *[[Голема турска војна|Големата турска војна]]* (1683-1699&nbsp;г.), која се одвивала меѓу Османлиското Царство и Хабсбуршкото царство, Срби застанале на страната на Хабсбурговците во борба против Турците. Хабсбурговците успеале да дојдат до Скопје, но тука биле поразени од Турците и се повлекле преку Сава и Дунав. Плашејќи се од турска одмазда, дел од српското население се повлекло со Хабсбурговците и тој настан е познат како **Првата преселба на Србите.** Од Косово и Метохија заминале околу 180.000 Срби, (само од подрачјето на Призрен заминале 20.000) и се населиле на австриските поседи во Војводина и Воена Краина. Метохија, пак, ја населиле исламизирани Албанци од високопланинските подрачја на Малесија. Овој процес се повторил во текот на XVIII век.

Слична ситуација се случила и во 1737 година при **Втората преселба на Србите**.

### 19 век
Во текот на 19 век започнале несогласувањата околу бројот на жителите на Косово и Метохија. Некои извори им дале предност на Србите, а некои на Албанците. Турската пописна статистика не била релевантна бидејќи се попишувала религиската припадност, а не етиничката, при што биле користени податоци од книгите на родените.

Истражувањата на Австриецот Јозеф Милер од 1838 година спомнувале дека Метохија е сè уште претежно словенска, и дава податоци за три преодни целини (*Bezirke*): Призрен, Пеќ и Ѓаковица, што било приближно целото подрачје на Метохија. Подрачјата кои се граничеле со Албанија, биле најмногу населувани од Албанци. Од 195.000 жители на Метохија, Милер регистрирал:

* 114.000 муслимани (58%) од кои 
** 38.000 Срби (19%)
** 76.000 Албанци (39%)
* Христијани:
** 73.572 православни Срби (38%)
** 5.120 католички Албанци (3%)
* 2.308 други немуслимани (Јањевци и други).

Резултатите на Милер за градови:

* Пеќ: Срби - 11.050, Албанци - 500
* Призрен: Срби - 16.800, Албанци - 6.150
* Ѓаковица: повеќето биле Албанци, а градот бил опколен со српски села.

Картите кои во 1861 година биле направени од францускиот етнограф Лежан (*G. Lejean*), покажуваат дека Албанците живееле на околу 57% од денешната територијата на Косово и Метохија, додека слична карта, која во 1867 година била направена од страна на британските патописци Мекензи (*G. M. Mackenzie*) и Ајрби (*A. P. Irby*), покажува нешто помала површина. И двете карти не ја покажуваат бројноста на населението, туку само големината на просторот кој го заземале.

Студијата на австрискиот полковникот Петар Кукуљ *(Peter Kukulj*) од 1871 година, направена за внатрешна употреба за австроунгарската војска, покажува дека Призренскиот Мутесарифлук (кој по површина одговарал на денешно Косово и Метохија) имал околу 500.000 жители, од кои:

* Срби - 318.000 (64%)
* Албанци - 161.000 (32%)
* Роми и Черкези - 10.000 (0,33%)
* Турци - 2.000

Се проценува дека од 200.000 - 400.000 Срби биле протерани од *[[Косовски вилает|Косовскиот вилает]]* во периодот од 1876-1912 година, а посебно за време на *[[Грчко-турска војна (1919-1922)|Грчко-турската војна]]* од 1897 година.

Картите кои биле објавени од страна на германските историчари Хајнрих Киперт (*Heinrich Kiepert*), Ј. Хан (*J. Hahn*) и австрискиот конзул Сакс (*K. Sax*), во 1876 година, покажуваат дека Албанците живееле на поголемиот дел од територијата на денешната провинција, но и тие не го покажувале бројот на жителите туку само површината. На овие карти, регионите на Косовска Митровица и Косово Поле биле претежно населени со Срби, додека поголемиот дел од западните и источните делови од сегашните територии биле населени од исламизирани Албанци.

Етничкиот состав во Косовскиот вилает и пљеваљскиот Санџак, според австриската статистика објавена во 1899 година во Виена:

* Албанци - 182.650 (47,88%) 
* Срби - 166.700 (43,7%) 
* Останати (Власи, Черкези, Турци, Роми и Евреи) (8,42%)

### 20 век
Британскиот новинар Хенри Бреилсфорд (*Henry Brailsford*) проценил дека две третини од косовско-метохиската популација ја сочинувале Албанци, а останатите биле Срби.

За најнаселените области Ѓаковица и Пеќ било објавено дека имаат помеѓу 20.000 и 25.000 албански домаќинства, во однос на 5000 српски. Картата на Алфред Стед (*Alfred Stead*) од 1909 година, покажува сличен број на Срби и Албанци кои живееле на Косово и Метохија.

Германскиот научник Густав Вајганд (*Gustav Weigand*) дал следни статистички податоци за Косово и Метохија, кои биле засновани на предвоената ситуација, пред 1912 година:

* област Приштина: Албанци - 67%, Срби - 30%
* област Призрен: Албанци - 63%, Срби - 36%
* област Вучитрн: Албанци - 90%, Срби - 10%
* област Урошевац: Албанци - 70%, Срби - 30%
* област Гнилане: Албанци - 75%, Срби - 23%
* област Косовска Митровица: Срби - 60%, 40% Албанци

Метохија заедно со градот Ѓаковица, според Вајганд биле дефинирани како исклучиво албански територии.

Структурата на жителите била потполно променета во 20 век. Српската академија на науките и уметностите (САНУ) и нејзиниот истакнат член Васо Чубриловиќ подготвиле документ за иселување на Албанците под наслов *Иселување на Арнаутите*, што било во согласност со тогашните разменувања на населението кое се случувало на Балканот.

Поради сложената политичка ситуација, просторот на Косово и Метохија бил цел на населување на Албанци или Срби, со цел да тој простор се интегрира во албанско или српско општество и со тоа стане интегрален дел на една од овие држави.

Колонизацијата во текот на 20 век се одвивала во три најважни периоди:

* Колонизација на Косово и Метохија во Кралството Југославија, подразбирала населување пред сè на Срби и Црногорци од пасивните краеви на Југославија во периодот од 1919 - 1941 година (биле доселени 60.000 - 65.000).
* Колонизација на Косово и Метохија во текот на Втората светска војна, подразбирала населување на Албанци од Албанија на територија на Косово и Метохија (биле доселени 150.000 - 200.000).
* Колонизација на Косово и Метохија во СФРЈ, подразбирала населување на албански емигранти од Албанија (од 1948 - 1956 година, биле населени 40.000).

## Попис на населението во Кралството СХС и Кралството Југославија

### Попис на населението во 1921 година
Попис на населението во Кралството СХС било спроведено на 31 јануари 1921 година.

**Вкупно** - 439.010

***Јазичен состав:***

*арнаутски - 288.910 (68,81%)
* српски, хрватски и словенечки - 114.090 (25,99%)

### Попис на населението во 1931 година
**Вкупно** - 552.064

***Јазичен состав:***

* арнаутски - 331.549 (60,06%)
* српски, хрватски, словенечки, македонски - 180.170 (32,64%)
*унгарски - 426
* германски - 241
* останати - 38.907 (7,05%)

Податотека:KiM - Jezicki sastav po naseljima 1931.gif|Јазичен состав на Косово и Метохија по населби во 1931 година.

***Верски состав:***

* муслимани - 379.981 (68,83%)
* православни - 150.745 (27,31%)
* римокатолици - 20.568 (3,73%)
* евангелисти - 114
* останати - 635

Податотека:KiM - Verski sastav po naseljima 1931.gif|Верски состав на Косово и Метохија според населби во 1931 година.

Програмите за колонизација спроведени од југословенската власт во периодот од 1922-1929 година и 1933-1938 година, довеле на Косово и Метохија 10.000 српски семејства од Лика, Далмација, Херцеговина и Црна Гора, главно на север од Косово, околу Косово Поле и долж реката Лаб.

Била потпишана спогодба за емиграција на 200.000 Албанци и Турци во Турција, во 1938 година. Турците се повлекле од спогодбата поради страв дека нема да можат да ги задоволат сите барања за прифаќање и репатријација, така да само 4.000 муслимани го напуштиле Косово.

Властите на Кралството Југославија во 1939 година процениле дека има 125.000 Албанци на Косово, што било многу потценет број.

## Втора светска војна
Поголем дел од територијата на Косово и Метохија во текот на Втората светска војна била окупирана од италијанската марионетска државна творба **Велика Албанија**, која убила 10.000 и етнички исчистила 100.000 Срби и истовремено населила околу 100.000 Албанци од Албанија. На сите Срби кои биле населени по 1912 година им било забрането враќање по Втората светска војна, што исто така ја намалило српската популација во покраината.

## Пописи на населението на Косово и Метохија од 1948 година

### Попис на населението во 1948 година
**Вкупно** - 727.820

***Етнички состав:***

* Албанци - 498.242 (68,46%)
* Срби - 171.911 (23,62%)
* Црногорци - 28.050 (3,85%)
* Роми - 11.230 (1,54%)
* Неопределени муслимани - 9.679 (1,33%)
* Хрвати - 5.290 (0,73%)

### Попис на населението во 1953 година
**Вкупно** - 808.141

***Етнички состав:***

* Албанци - 524.559 (64,91%)
* Срби - 189.969 (23,51%)
* Црногорци - 31.343 (3,88%)
*Југословени неопределени - 6.241 (0,77%)
* Хрвати - 6.201 (0,77%)

### Попис на населението во 1961 година
**Вкупно** - 963.959

***Етнички состав:***

* Албанци - 646.604 (67,08%)
* Срби - 227.016 (23,55%)
* Црногорци - 37.588 (3,9%)
* Муслимани - 8.026 (0,83%)
* Хрвати - 7.251 (0,75%)
* Југословени - 5.203 (0,54%)
* Роми - 3.202 (0,33%)


Слика:Kosovo ethnic 1961.png|Етнички состав на Косово и Метохија по населби во 1961 година
Слика:SRB_-_KiM_-_ES_N_1961.GIF|Етнички состав на Косово и Метохија по населби во 1961 година
Слика:SRB_-_KiM_-_ES_N_1961_2.GIF|Етнички состав на Косово и Метохија по населби во 1961 година
Слика:KiM-UA-1961.GIF|Албанци на Косово и Метохија по населби во 1961 година
Слика:SRB_-_KiM_-_US_N_1961.GIF|Срби на Косово и Метохија по населби во 1961 година
Слика:SRB - KiM - US 1961.gif|Срби на Косово и Метохија по населби во 1961 година
Слика:SRB_-_KiM_-_UC_N_1961.GIF|Црногорци на Косово и Метохија по населби во 1961 година
Слика:SRB_-_KiM_-_UH_N_1961.GIF|Хрвати на Косово и Метохија по населби во 1961 година


### Попис на населението во 1971 година
**Вкупно** - 1.243.693

***Етнички состав:***

* Албанци - 916.168 (73,66%)
* Срби - 228.264 (18,35%)
* Црногорци: 31.555 (2,54%)
* Муслимани - 26,357 (2,12%)
* Роми - 14.593 (1,17%)
* Турци - 12.244 (0,98%)
* Хрвати - 8,264 (0,66%)
* Југословени - 920


Податотека:SRB_-_KiM_-_ES_N_1971.GIF|Етнички состав на Косово и Метохија по населби во 1971 година
Податотека:SRB_-_KiM_-_ES_N_1971_2.gif|Етнички состав на Косово и Метохија по населби во 1971 година
Податотека:Kosovo1971Ethnic.GIF|Етнички состав на Косово и Метохија по населби во 1971 година
Податотека:SRB_-_KiM_-_UA_N_1971.gif|Албанци во Косово и Метохија по населби во 1971 година
Податотека:KiM - Udeo Albanaca po naseljima 1971.GIF|Албанци во Косово и Метохија по населби во 1971 година
Податотека:SRB - KiM - US 1971.GIF|Срби на Косово и Метохија по населби во 1971 година
Податотека:SRB - KiM - UC 1971.GIF|Црногорци во Косово и Метохија по населби во 1971 година
Податотека:SRB - KiM - UM 1971.GIF|Муслимани во Косово и Метохија по населби во 1971 година


### Пописот на населението во 1981 година
**Вкупно** - 1.584.440

***Етнички состав:***

* Албанци - 1.226.736 (77,42%)
* Срби - 209.497 (13,22%)
* Муслимани - 58.562 (3,7%)
* Роми - 34.126 (2,15%)
* Црногорци - 27.028 (1,71%)
* Турци - 12.513 (0,79%)
* Хрвати - 8.718 (0,55 %)
* Југословени - 3.073 (0,19 %)


Податотека:SRB_-_KiM_-_ES_N_1981.gif|Етнички состав на Косово и Метохија по населби во 1981 година
Податотека:SRB_-_KiM_-_ES_N_1981_2.GIF|Етнички состав на Косово и Метохија по населби во 1981 година
Податотека:SRB_-_KiM_-_UA_N_1981.GIF|Албанци во Косово и Метохија по населби во 1981 година
Податотека:SRB - KiM - UA 1981.gif|Албанци во Косово и Метохија по населби во 1981 година
Податотека:KiM-US-1981.GIF|Срби во Косово и Метохија по населби во 1981 година
Податотека:SRB_-_KiM_-_UM_N_1981.gif|Муслимани во Косово и Метохија по населби во 1981 година
Податотека:KiM-UC-1981.GIF|Црногорци во Косово и Метохија по населби во 1981 година
Податотека:SRB - KiM - UR 1981.gif|Роми во Косово и Метохија по населби во 1981 година


### Попис на населението во 1991 година
**- Проценка на ПЗС Косово и Метохија:**

**Вкупно** - 1.956.196

Поголемиот дел од населението од албанска националност го бојкотирал пописот. Проценката била направена од Покраинскиот завод за статистика на Косово и Метохија.

***Етнички состав:***

* Албанци - 1.596.072 (81,59%)
* Срби - 194.190 (9,93%)
* Муслимани - 66.189 (3,38%)
* Роми - 45.745 (2,34%)
* Црногорци - 20.365 (1,04%)
* Хрвати - 8.062 (0,41 %)
* Југословени - 3.457 (0,18 %)
* Останати -  21.933 (1,12 %)


Податотека:SRB_-_KiM_-_ES_N_1991_1.GIF|Етнички состав на Косово и Метохија по населби во 1991 година
Податотека:KiM_-_Etnicki_sastav_po_naseljima_1991_1-2.gif|Етнички состав на Косово и Метохија по населби во 1991 година
Податотека:KiM_-_Udeo_Albanaca_po_naseljima_1991.gif|Албанци во Косово и Метохија по населби во 1991 година
Податотека:KiM_-_Udeo_Srba_po_naseljima_1991.gif|Срби на Косово и Метохија по населби во 1991 година
Податотека:KiM_-_Udeo_Muslimana_po_naseljima_1991.gif|Муслимани во Косово и Метохија по населби во 1991 година
**- Попишано население:**

**Вкупно** - 359.346

***Етнички состав:***

* Срби - 194.190 (54.06%)
* Муслимани - 57.758 (16.07%)
* Роми - 44.307 (12.33%)
* Црногорци - 20.365 (5,67%)
* Албанци -  9.091 (2,53%)
* Хрвати - 8.062 (2,24%)
* Југословени - 3.457 (0,96%)
* Останати -  21.933 (6,1%)

Податотека:SRB - KiM - ES N 1991 2.GIF|Етнички состав на Косово и Метохија по населби во 1991 година на попишаното население.
Податотека:SRB - KiM - URoma N 1991.GIF|Ромите во Косово и Метохија по населби во 1991 година
***Верски состав:***

* православни - 216.742 (60,32%)
* муслимани - 126.577 (35,22%)
* католици - 9.990 (2,78%)
* атеисти - 1036 (0,29)
* непознато - 4417 (1,23)

Податотека:KiM - Verski sastav po naseljima 1991.gif|Религиозна структура на Косово и Метохија по населби во 1991 година на попишаното население.


### Попис на населението од 2011 година
**Вкупно** - 1.739.825

***Етнички состав:***

* Албанци: 1.616.869
* Бошњаци: 27.533
* Срби: 25.532
* Турци: 18.738
*Ашкали: 15.436
* Египќани: 11.524
* Горанци: 10.265
* Роми: 8.824
* Останати: 2.352

Напомена: пописот од 2011 година во Косово бил спроведен од соодветните органи на Република Косово. Овој попис бил бојкотиран од поголемиот дел на косовските Срби, така што вистинскиот број на Србите во Косово бил многу повисок од искажаните официјални резултати на пописот.
Податотека:Map of ethnic groups in Kosovo, 2011 census.gif|Етничка карта на Косово според пописот од 2011 година, по населби.
Податотека:Albanians in Kosovo 2011 census.GIF|Албанци во Косово и Метохија според пописот од 2011 година, по населби.
Податотека:Serbs in Kosovo 2011 census.GIF|Срби во Косово и Метохија според пописот од 2011 година, по населби.
Податотека:Bosniaks in Kosovo 2011 census.GIF|Бошњаци во Косово и Метохија според пописот од 2011 година, по населби.
Податотека:Turks in Kosovo 2011 census.GIF|Турци во Косово и Метохија според пописот од 2011 година, по населби.
Податотека:Gorani in Kosovo 2011 census.GIF|Горанци во Косово и Метохија според пописот од 2011 година, по населби.
Податотека:Roma(ashkali,egyptians) in Kosovo 2011 census.GIF|Роми (Ашкали, Египќани) во Косово и Метохија според пописот од 2011 година, по населби.


## Демографски податоци на Заводот за статистика на Република Косово
Проценката на населението во долната табела не е веродостојна од 1990-тите години. Од 1990 година, податоците исклучуваат некои родени и починати во местата населени со Срби.

## Демографски податоци на [[Централна разузнавачка агенција|ЦИА]]

### Структура на возраст

* 0-14 години: 27.2 % (машки 258.078/женски 237,987)
* 15-64 години: 66,1% (машки 630,350/женски 576,946)
* 65 години и повеќе: 6,7% (машки 51,668/женски 70,603) (2011 проценка)

### Средна возраст

* вкупно: 26,7 години
* машки: 26,3 години
* женски: 27,2 години (2011 проценка)

### Родови односи

* на раѓање: 1,085 машки/женски
* под 15 години: 1,09 машки/женски
* 15-64 години: 1,09 машки/женски
* 65 години и повеќе: 0.74 машки/женски
* вкупно население: 1.06 машки/женски (2011 проценка)

### Писменост
Методологија: процент на население над 15 години кое знае да чита и пишува

* вкупно население: 91.9%
* машки: 96.6%
* женски: 87.5%

## Емиграција
Бројот на државјаните од Косово и Метохија кои се наоѓаат во следниве земји: (Забелешка: Во некои статистики се вброени и родени на Косово и Метохија, а немаат државјанство на некоја од следните држави; а во некои други статистики се вбројани и сите кои се родени на Косово и Метохија, живеат во наведените земји со или без државјанство)

*  208,505 (2017)
*Швајцарија 113,482 (септември 2018)
*  45,448 (2016)
*  32,304 (2018)
*Велика Британија 28,761 (2011)
*  16,723 (2017)
*  10,150 (2018)
*  8,579 (2017) (не се земени предвид родените во Југославија и СЦГ)
*  5,237 (2017)
*  2,738 (2017)
*  1,664 (2017)
*  1,214 (2017)
*  410 (2016)
*  230 (2017)

Извори: француска Википедија (демографија по држави) и нејзините извори.

## Поврзано

* Демографија на Србија
*Демографија на Војводина
* Историја на Косово

## Наводи


## Литература

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Надворешни врски

* Радио телевизија на Република Српска: Попис: Се намалува бројот на Албанците во Косово, 30 јуни 2011 година. (српски)
* Приштина: ''Svi Srbi stanu u tri sobe'' (Вечерње новости, 22 ноември 2015) (српски)

Категорија:Косово и Метохија
Категорија:Демографија на Србија