Сувоѕид

мини|250x250пкс| Сувоѕид на Велебит, кој го претвори карстот во земја за земјоделско производство
**Сувоѕид** или **вештина на сувоѕидна градба** е дел од народната архитектура, која градбата со камен е базирана без употреба на врзива, односно градење со редење на суво. Во Хрватска, тој е составен елемент на секој култивиран пејсаж долг медитеранскиот брег. Во потесна смисла се однесува на ѕидање со кршен камен со минимална или никаква обработка, а како поширок поим може да опфати поставување на камени поплочување и покривање, потоа изградба на инженерски конструкции со исечен камен без употреба на врзива. Затоа, ставањето на уметноста на ѕидарските конструкции на списокот на нематеријално културно наследство на УНЕСКО е исклучителен чекор кон зачувување на оваа вековна традиција. Ова било вклучено на овој список во 2018 година како наследство на Хрватска, Кипар, Франција, Грција, Италија, Словенија, Шпанија и Швајцарија.

## Историја
Човекот ја користел  уметноста на сувоѕидна градба на јадранско-динарското подрачје на Хрватска од праисторијата до денес. Неговата дистрибуција, техничките достигнувања и значењето за заедницата поврзани се со интензитетот на жителите и економските активности, како и со начинот и средствата на преобразување на варовникот во полза на земјоделското производство.

Покрај помалите градби со различна намена, карактеристичен производ на сувоѕидната конструкција е т.н. сувоѕид, кој се јавува во различни форми долж целото подрачје на јадранско-динарскиот карст и го карактеризира неговиот пејзаж.

Денес сувоѕид главно се користи во хортикултурата, додека порано низ историјата имал примена во различни области, на пример, во изградба на куќи и изградба на помошни објекти, хидроградби, оградување на теренот и одбранбени ѕидови, изградбата на патишта и формирање на земјоделските тераси (на пр. во маслинарството и лозарството на стрмни падини).

Денес сувоѕид може да се најде во следните делови на Хрватска:

* Речиси на сите острови на Јадранско Море
* По должината на брегот: Далматинска Загора, Истра, Лика - тоа се областите каде сувоѕидот имал примарна задача, а тоа било преживувањето, од оскудната земја заградена со сувоѕид.
* Во многу викендички, околу приватни куќи и покрај некатегоризираните патишта, на подрачјата на Хрватска богати со варовник, како на пример и во фонтаната во Зрињевац.
* По должината на бреговите на пороични потоци.

Во хрватското приморје и на островите сувоѕидот се нарекувал - моцира.

## Опис на културното добро
мини|250x250пкс|Сувоѕид крај римски пат
центар|мини|450x450пкс|Начин на градба и алатки кои се користат во техниката на сувоѕидањето
Сувоѕид е градба од природен материјал без употреба на сврзувачки материјал. Се гради како:

* одбранбен ѕид,
* ограда на обработливо земјиште или пасишта, од измивање на земјата од порои вода,
* заштита на ѕидот во изградбата на бунари,
* потпорен ѕид при изградба на патишта.

Сувоѕидот ја има таа особина да пружа засолниште за различни растенија и животни, на пр. гуштери, жаби, пчели и различни инсекти.

## Заштита на културното добро
Техниката на градба на камења без сврзувачи низ историјата била оптимален начин на употреба на вишокот камења во карстните пејзажи, но и начин за заштита на посевите, ширењето на ораниците и поделба на пасиштата по должината на источниот јадрански брег. Индустријализацијата и технолошкиот напредок во земјоделството, оваа уметност на обработување на земјата постепено станувало економски бескорисна и неисплатлива. Цели пејзажи биле запоставени, а техниката на сувоѕид речиси била заборавена.

Денес, локалните заедници во Хрватска покажуваат интересирање за своето наследство, сувоѕидното наследство, но економската неисплатливост на оваа градежна техника и недостатокот на квалификувани градители претставуваат проблем за зачувување на сувоѕидот.

Благодарение на пофални вредните проекти за заштита на наследството, сувоѕидарството е препознаено како посебна вештина која треба да се сочува од заборав. Во таа смисла Министерството за култура на Република Хрватска донела во 2016 година одлука со која умешноста на сувоѕидната градба се прогласува за нематеријално културно добро и се внесува во Регистарот на културно добро и се сврстено во Регистарот на културните добра на Република Хрватска.

Како што стручната комисија на УНЕСКО утврдила дека сувоѕидарството и традиционално и инклузивно и репрезентативно во 2018 година ја ставила оваа дејност на списокот на УНЕСКО за нематеријално културно наследство на светот, како наследство на Хрватска, Кипар, Франција, Грција, Италија, Словенија, Шпанија и Швајцарија.

## Сувоѕид по земји

Great Trim on the Stari Grad Plain (6677).jpg
Great Trim on the Stari Grad Plain (6679).jpg 
Great Trim on the Stari Grad Plain (6681).jpg
Great Trim on the Stari Grad Plain (6682).jpg
HR-036-Vodnjan - Kažun theme park 001.jpg 
HR-036-Kanfanar - Kažun (dry stone hut) near the cemetery (I) 001.jpg  
Kazun Vodnjan.JPG 
Komarda, Cres.JPG 
Šolta Grohote Hrvatska Häuser 2012 d.jpg 



Mons-sud 9.jpg
Tunnelcouzon.jpg
Tende naijous 1.jpg
Canjuers Lagne Aire 09.jpg
Mons Enclos Bliauge.JPG
Mons Lèque 22.jpg



Lapinjoen silta.jpg 
Oulu Cemetery Wall 20130412.JPG
Rakkaudenhauta.jpg 
Sågbro 1.jpg 
Keminmaa Old Church 20140505 01.JPG 
Linnansaari Oulu 20140420.JPG



Paolo Monti - Serie fotografica (Ornavasso, 1973) - BEIC 6349074.jpg
Pagliaio 0511096525.JPG
Interno Barma di Ban.JPG
Bionaz e balma.jpg
Dry stone walls - Pantelleria, Trapani, Italy - August 17, 2016.jpg
Trockenmauer Graun 3.JPG



01. Πύλη Λεόντων GR-J11-0042.jpg 
C3.28 Löwentor, Innenseite.jpg
02. Πύλη Λεόντων GR-J11-0042.jpg 
Lion Gate, Mycenae, 201505.jpg 
075 From Kalamiotissa to Zoodochos Pigi, Moni Zoodochos Pig, Anafi, 176402.jpg 
Σπηλάδι.JPG



Valdelavilla detalle de arco en una calle.JPG
Ancares 1976 38.jpg
Pontevedra, varios 01.jpg  
El Hierro 1977 02.jpg
Salamanca, valla 09.jpg
CORTINA DE PEÑAUSENDE.JPG



14-09-2017 Dry stone wall in Caliços, Albufeira.JPG
Arribes, Miranda 08.jpg
2017-08-01 Random rubble masonary, Albufeira.JPG 



La Caracole (Havelange).jpg



Податотека:Свјетлопис сербског православног Саборног храма Св. Николе на Луштици, Радовановићи9.jpg
Податотека:Сухозид ка србској католичкој цркви Св. Тришуна на Луштици.jpg|Два сувоѕида
Податотека:Cetinje02.jpg|Сувоѕид на Цетиње


## Галерија

Erebuni113.jpg
DryStoneWallSwiss.jpg
HN999sRamon~rock-walls.jpg
Tazotas Lgweyl1.jpg
Swartberg Pass13.jpg
Stone and Wood Terracing.jpg
Olandalbymedbridge.jpg
Deir Mar Musa.L'accès.JPG
MPO joods dorp vanuit boerderij.JPG
Lougourougoumbou Village Mali.jpg
Four Cade Jas de Piche 03.jpg
2004-05-27-YtsteSkotet88.JPG
Machu Picchu, Peru.jpg|Мачу Пикчу
009 1568 Sacsayhuamán - Peru.jpg|Перу


## Наводи

## Литература
* Дерања Црнокиќ, А. (2013). *Појавата на Регистарот на културни добра - историјата и сегашноста на пописот на културното наследство во Хрватска* . Годишник на заштитата на спомениците на културата на Хрватска, (37/38), 25-38.
* Полковник Ф. Рејнсфорд-Ханај, *Дри Стоун Волинг*, Фабер и Фабер. во 1957 година
* 
* Каролин Мареј-Вули и Карл Рајц, *Карпести огради на Блуграс*, Универзитетско издание на Кентаки. во 1992 година
* Здружение за ѕидање со сув камен, *Ѕидување со сув камен*, техники и традиции. во 2004 година
* Луис Кегин и Летиција Николас, *Изградба на пиер сече*, изданија Eyrolles. во 2008 година
* Патрик Мекафи, *Ирски камени ѕидови: историја*, градба, конзервација, печат на О'Брајан. во 2011 година
* 
* Construire et restaurer à pierre sèche (ss la dir. de Christian Lassure), L'architecture vernaculaire (CERAV, Париз), tome XX (1996), 129 стр.
* Murs de pierres, murs de vignes (ss la dir. d'Anne-Dominique Zufferey-Périsset), Musée valaisan de la vigne et du vin, 2012, 264 стр.

## Надворешни врски
* Здружение Драгодид 
* Андро Нигоевиќ: ''Сувоѕид - камен споменик'', Хрватска католичка мрежа 
* Нематеријални добра регистрирани на Репрезентативниот список на УНЕСКО за нематеријално културно наследство на човештвото 
* Список на УНЕСКО на нематеријално културно наследство во Хрватска

Категорија:Народно градителство
Категорија:Нематеријално културно наследство
Категорија:Градежен камен