Откривање и истражување на Сончевиот Систем

мини|400x400пкс|Сонцето и планетите на Сончевиот Систем. Плутон и другите џуџести планети не се прикажани. Релативните големини на предметите се нацртани во размер; растојанијата меѓу нив не се.
[мини| Фотографија од Земјата (заокружено) направена од ''[Војаџер 1*, оддалечена 6,4 милијарди километри. .]]
*'Откривањето и истражувањето на Сончевиот Систем** — набљудување, посета и зголемување на знаењето и разбирањето на „космичкото соседство“ [[Земја (планета)|на Земјата.]] Ова ги вклучува [[Сонце]]то, [[Земјата]] и [[Месечина]]та, главните планети [[Меркур (планета)|Меркур]], [[Венера (планета)|Венера]], [[Марс (планета)|Марс]], [[Јупитер]], [[Сатурн (планета)|Сатурн]], [[Уран (планета)|Уран]] и [[Нептун]], нивните сателити, како и помали тела вклучувајќи [[Комета|комети]], [[астероид]]и и [[Вселенска прашина|прашина]] . <blockquote><blockquote>Сончевиот Систем - системот на нашето Сонце од планети, месечини и помали остатоци - е космичкиот двор на човештвото. Мали за милиони фактори во споредба со меѓуѕвездените растојанија, просторите меѓу планетите се застрашувачки, но технолошки надминливи.</blockquote></blockquote>

== Историја ==
[[Податотека:Top_of_Atmosphere.jpg|мини|Земјината атмосфера]]
[[Податотека:Pioneer_10-11_-_P51b_-_fx.jpg|мини|Квадрисферичен плазма-анализатор на вселенската сонда ''Пионер'']]
Пред илјадници години, астрономите одржувале [[Геоцентрични|геоцентричен]] поглед на светот и не го препознавале постоењето на [[Сончев Систем|Сончевиот Систем]]. Повеќето верувале дека Земјата е неподвижна во центарот на [[Вселена|Универзумот]] и категорично се разликува од божествените или етерични објекти што се движеле низ небото. Иако грчкиот филозоф [[Аристарх од Самос]] шпекулирал за [[хелиоцентризам|хелиоцентрично]] преуредување на космосот, [[Никола Коперник]] во [[16 век]] развил математички предвидувачки хелиоцентричен систем. Неговите наследници од 17 век [[Галилео Галилеј]], [[Јоханес Кеплер]] и [[Исак Њутн]] развиле современо разбирање на [[физика]]та што довело до постепено прифаќање на идејата дека [[Земјата]] се движи околу [[Сонцето]] и дека планетите се управувани од истите физички закони што ја регулираат Земјата. Во поново време, ова довело до истражување на геолошки феномени како што се планини и кратери и сезонски метеоролошки феномени како облаци, бури од прашина и ледени капи на другите планети.

Сега е познато дека Сончевиот Систем е еден од многуте планетарни системи во галаксијата. Планетарниот систем што ја содржи Земјата е наречен „Сончев“ систем бидејќи локалната ѕвезда, Сонцето, е наречена по латинскиот збор за Сонце, „''солис''“. Сè што е поврзано со Сонцето се нарекува „сончево“; на пример, ѕвездениот ветер од Сонцето се нарекува [[Сончев ветар|сончев ветер]].

== Антика и првите набљудувања ==
Првите луѓе имале ограничено разбирање за небесните тела што можеле да се видат на небото. [[Сонце]]то, сепак, било од непосреден интерес, бидејќи го генерира циклусот ден-ноќ. Уште повеќе, [[зора]]та и [[зајдисонце]]то секогаш учествуваат на приближно исти точки на хоризонтот, што помогнало да се развијат [[Страни на светот|кардиналните насоки]]. [[Месечина]]та била уште едно тело од непосреден интерес, поради нејзината поголема визуелна големина. [[Месечеви мени|Месечевите мени]] овозможиле да се измери времето во подолги периоди од оние на деновите и да се предвиди времетраењето на [[Годишно време|годишните времиња]].

Едно од најраните запишани студии за астрономијата е [[Клавдиј Птоломеј|птоломејовиот]] ''[[Алмагест]]''. Тој го предложил геоцентричниот модел, со Земјата во центарот на универзумот и Сонцето, Месечината и планетите во орбитата околу неа. Ѕвездите би биле фиксирани во џиновска сфера, надвор од Земјата и планетите. Сонцето и Месечината биле во едноставни сфери, но се сметало дека планетите кружат околу сфери кои пак кружат околу Земјата. Тој бил сложен модел, но можел со сигурна точност да ги предвидува движењата на небесните тела и останал во употреба до [[16 век]].

== Телескопски набљудувања ==
[[Податотека:NewtonsTelescopeReplica.jpg|мини| Реплика на телескопот на [[Исак Њутн]].]]
Првото истражување на Сончевиот Систем било спроведено со [[телескоп]], кога [[Астрономија|астрономите]] првпат почнале да ги мапираат тие објекти премногу слаби за да се видат со голо око.

Галилео бил првиот што открил физички детали за поединечните тела на Сончевиот Систем. Тој открил дека [[Месечина]]та е со кратери, дека Сонцето е обележано со сончеви дамки и дека [[Јупитер]] има четири сателити во орбитата околу неа. [[Кристијан Хајгенс|Кристиан Хајгенс]] ги следел откритијата на Галилео со откривање на сатурновата месечина [[Титан (месечина)|Титан]] и обликот на [[Сатурнови прстени|прстените на Сатурн]]. [[Џовани Доменико Касини]] подоцна открил уште четири месечини на Сатурн и [[Сатурнови прстени|поделбата Касини]] во прстените на Сатурн.
[[Податотека:Mercury_transit_2.jpg|лево|мини| [[Сонце]]то фотографирано преку телескоп со специјален сончев филтер. ]]
Околу 1677 година, [[Едмонд Халеј]] забележал движење на Меркур преку Сонцето, што го навело да сфати дека набљудувањата на [[Паралакса|сончевата паралакса]] на планетата (поидеално користејќи го движењето на Венера) може да се користат за [[Тригонометрија|тригонометриски]] да се одредат растојанијата помеѓу Земјата, [[Венера (планета)|Венера]] и Сонцето. Во 1705 година, Халеј сфатил дека повторените видувања на [[Халеева Комета|комета]] го снимале истиот објект, кој редовно се враќал еднаш на секои 75-76 години. Ова било првиот доказ дека нешто друго освен планетите орбитирале околу Сонцето, иако ова било теоретизирано за комети во 1 век од [[Сенека Помладиот|Сенека]]. Околу 1704 година, терминот „Сончев Систем“ првпат се појавил на англиски јазик.

Во 1781 година, [[Вилијам Хершел]] барал [[Двојна ѕвезда|двојни ѕвезди]] во соѕвездието [[Бик (соѕвездие)|Бик]] кога забележал нешто што мислел дека е нова комета. Нејзината орбита открила дека се работи за нова планета, Уран, прва откриена телескопски.

[[Џузепе Пјаци]] ја открил [[Церера (џуџеста планета)|Церера]] во 1801 година, мал свет помеѓу [[Марс]] и [[Јупитер]]. Се сметало за друга планета, но по последователните откритија на други мали светови во истиот регион, таа и другите на крајот биле рекласифицирани како [[астероид]]и.

До 1846 година, несогласувањата во орбитата на Уран навеле многумина да се сомневаат дека голема планета мора да ја влече од подалеку. Пресметките на [[Ирбен Леверје]] на крајот довеле до откривање на [[Нептун]]. Прекумерната прецесија на перихелот на орбитата на [[Меркур (планета)|Меркур]] го навела [[Ирбен Леверје|Леверје]] да ја постулира интрамеркурската планета [[Вулкан (претпоставена планета)|Вулкан]] во [[1859]] година, за која се покажало дека не постои: вишокот на [[прецесија]] на перихелот конечно била објаснета со [[Општа теорија за релативноста|општата релативност на Ајнштајн]].

Иако е дискутабилно кога навистина бил „откриен Сончевиот Систем“, три набљудувања од [[19 век]] ја утврдиле неговата природа и место во Универзумот без разумно сомневање. Прво, во 1838 година, [[Фридрих Бесел]] успешно ја измерил [[Ѕвездена паралакса|ѕвездената паралакса]], очигледно поместување на позицијата на ѕвезда создадена од движењето на Земјата околу Сонцето. Ова не само што бил првиот директен, експериментален доказ за хелиоцентризам, туку и го открило, за прв пат, огромното растојание помеѓу Сончевиот Систем и ѕвездите. Потоа, во 1859 година, [[Роберт Бунзен]] и [[Густав Роберт Кирхоф|Густав Кирхоф]], користејќи го новоизмислениот [[спектроскоп]], го испитале  спектралниот потпис на Сонцето и откриле дека тоа е составено од истите елементи како што постоеле на Земјата, за првпат воспоставувајќи физичка сличност помеѓу Земјата и другите тела видливи од Земјата. Потоа, отец Анџело Секи го споредил спектралниот знак на Сонцето со оние на другите ѕвезди и ги нашол практично идентични. Сфаќањето дека Сонцето е ѕвезда доведе до хипотезата дека другите ѕвезди можат да имаат свои системи, иако тоа не требало да се докаже скоро 140 години.
[[Податотека:Asteroid2006DP14.jpg|мини|Радарска слика на , мал астероид кој поминал покрај Земјата на почетокот на февруари 2014 година]]
Понатамошни очигледни разлики во орбитите на надворешните планети го навеле [[Персивал Лоуел]] да заклучи дека уште една планета, „ [[Заднептунски планети|Планета Х]] “, мора да лежи надвор од Нептун. По неговата смрт, неговата опсерваторија Ловел спровела пребарување што на крајот довело до откривањето на [[Плутон (џуџеста планета)|Плутон]] од страна на Клајд Томбо во [[1930]] година. Сепак, било откриено дека [[Плутон]] е премногу мал за да ги наруши орбитите на надворешните планети. Како и Церера, првично се сметала за планета, но по откривањето на многу други објекти со слична големина во нејзина близина, таа била прекласифицирана во 2006 година како [[џуџеста планета]] од страна на [[МАС]].

Во 1992 година, беше откриен првиот доказ за [[планетарен систем]] различен од нашиот, кој кружи околу [[пулсар]]от PSR B1257+12. Три години подоцна, била откриена 51 Пегаз b, првата [[вонсончева планета]] околу ѕвезда слична на Сонцето. Од 2017 година, пронајдени се 2687 вонсончеви планетарни системи.

Исто така, во 1992 година, астрономите Дејвид К. Џуит од Универзитетот на Хаваи и Џејн Лу од Технолошкиот институт во Масачусетс го откриле [[15760 Албион]]. Овој објект се покажал како прв од новото население, кое станало познато како [[Кајперов Појас]]; леден аналог на астероидниот појас чиј дел се сметале за објекти како Плутон и [[Харон]].

Мајк Браун, [[Чед Трухиљо]] и [[Дејвид Рабиновиц]] го објавиле откривањето на [[Ерида (џуџеста планета)|Ерида]] во 2005 година, објект со [[Расеан Диск|расеан диск]] првично се мислело дека е поголем од Плутон, што ќе го направи најголемиот објект откриен во орбитата околу Сонцето од Нептун. Мисијата на ''Нови Хоризонти'' на [[Плутон (џуџеста планета)|Плутон]] во јули 2015 година резултирало со точни мерења на Плутон, кој е малку поголем, иако помалку масивен, од Ерида.

== Набљудувања со вселенски летала ==
[[Податотека:Europa_g1_true.jpg|десно|мини| Европа со ''вселенското'' летало Галилео]]
[[Податотека:Timeline_of_Solar_System_exploration.jpg|десно|мини| Временска рамка за истражување на Сончевиот Систем.]]
[[Податотека:Pioneer10-11.jpg|десно|мини| Уметничка концепција на ''Пионер 10'', која ја помина орбитата на Плутон во 1983 година. Последниот пренос бил примен во јануари 2003 година, испратен од приближно 82&nbsp;AU далеку. Пионер 48–49 години се оддалечува од Сонцето на над 43.400&nbsp;km/h (27.000&nbsp;mph), додека не погодил ништо]]
Од почетокот на вселенската ера, голем дел од истражувањето е извршено со мисии со роботски вселенски летала кои биле организирани и извршени од различни вселенски агенции.

Сите планети во Сончевиот Систем се посетени во различен степен со вселенски летала лансирани од Земјата. Преку овие мисии без екипаж, луѓето можат да добијат фотографии одблиску на сите планети и, во случај на слетувачи, да извршат тестови на почвите и [[Атмосфера|атмосферите]] на некои од планетите.

Првиот вештачки објект испратен во вселената бил советскиот сателит ''[[Спутник 1]]'', лансиран во [[1957]] година, кој успешно орбитирал околу Земјата до [[4 јануари]] следната година. Американската сонда ''Експлорер 6'', лансирана во 1959 година, била првиот сателит што ја снимила Земјата од вселената.

=== Flybys ===
Првата успешна сонда која прелета од друго тело на Сончевиот Систем ''била'' ''Луна 1'', која брзо поминала покрај Месечината во 1959 година. Првично требала да удри со Месечината, наместо тоа, ја промашила својата цел и станала првиот вештачки објект што кружи околу Сонцето. ''[[Маринер 2]]'' бил првиот планетарен прелет, кој ја поминал Венера во 1962 година. Првото успешно прелетување на Марс го направил ''[[Маринер 4]]'' во 1965 година. ''Маринер 10'' првпат го поминал Меркур во 1974 година.

Првата сонда која ги истражувала надворешните планети била ''Пионер10'', која прелетала покрај [[Јупитер]] во 1973 година. Пионер 11 бил првиот што го посетил Сатурн, во 1979 година. Сондите на Војаџер извршиле голема турнеја на надворешните планети по нивното лансирање во 1977 година, а две сонди поминале покрај [[Јупитер]] и [[Сатурн]] во 1979 година во 1980 &ndash; 1981 година. ''[[Војаџер 2]]'' потоа продолжил да се приближува до [[Уран]] во 1986 година и [[Нептун]] во 1989 година. Двете сонди „Војаџер“ сега се многу подалеку од орбитата на [[Нептун]] и се на пат да го пронајдат и проучат [[Хелиосфера|завршниот шок]], хелиокривот и хелиопаузата. Според [[НАСА]], двете сонди Војаџер наишле на завршниот удар на растојание од приближно 93 AU од Сонцето.

Првото прелетување на комета се случило во 1985 година, кога ''International Cometary Explorer'' (ICE) поминал покрај кометата Џакобини-Зинер, додека првите прелетувања на астероиди биле спроведени од вселенската сонда ''Галилео'', која ги снимила 951 Гаспра (во 1991) и 243 Ида (во 1993 година) на пат кон [[Јупитер]] .

Лансирана на 19 јануари 2006 година, ''сондата Нови Хоризонти'' е првото вештачко летало кое го истражува [[Кајперовиот Појас]]. Оваа беспилотна мисија полетала покрај [[Плутон]] во јули 2015 година. Мисијата била проширена за набљудување на голем број други објекти на Кајперовиот Појас, вклучително и блиско прелетување на [[486958 Арокот]]  на Нова Година, 2019 година 

Почнувајќи од 2011 година, американските научници се загрижени дека истражувањето надвор од астероидниот појас ќе биде попречено од недостаток на плутониум-238.

=== Орбитери, ровери и летачи и летечки сонди ===
[[Податотека:PIA16239_High-Resolution_Self-Portrait_by_Curiosity_Rover_Arm_Camera.jpg|мини|Роверот ]]
Во 1966 година, Месечината станала првото тело од Сончевиот Систем надвор од Земјата кое орбитирало од [[вештачки сателит]] (''Луна 10'' ), по што следеле Марс во 1971 година ( ''Маринер 9''), Венера во 1975 година (''[[Венера-9|Венера 9]]'' ), Јупитер во 1995 година ( ''Галилео'' ). астероидот 433 Ерос во 2000 година (''НЕАР Шумејкер'' ), Сатурн во 2004 година ( ''Касини–Хајгенс'' ) и Меркур и Веста во 2011 година ( Месинџер и ''Зора'' соодветно). ''Зора'' кружи околу астероид-џуџестата планета [[Церера (џуџеста планета)|Церера]] од 2015 година.

Првата сонда што слетала на друго тело на Сончевиот Систем била советската сонда ''Луна 2'', која удрила на Месечината во 1959 година. Оттогаш, достигнати се подалечни планети, со слетување или влијание на сонди на површините на Венера во 1966 година ( ''[[Венера-3|Венера 3]]''), Марс во 1971 година ( ''Марс 3'', иако целосно успешно слетување не се случило до ''Викинг 1'' во 1976 година). астероидот 433 Ерос во 2001 година (''НЕАР Шумејкер''), и месечината на Сатурн [[Титан (месечина)|Титан]] (''Хајгенс'') и кометата Темпел 1 ( Дип импакт) во 2005 година. Орбитерот ''Галилео,'' исто така, исфрлил сонда во атмосферата на Јупитер во 1995 година; бидејќи Јупитер нема физичка површина, тој бил уништен со зголемување на температурата и притисокот додека се спуштал.

До денес, само два света во Сончевиот Систем, Месечината и Марс, биле посетени од [[Ровер (вселенско истражување)|мобилни ровери]]. Првиот роботски ровер што посетил друго небесно тело бил советскиот ''Луноход 1'', кој слетал на Месечината во 1970 година. Првиот што посетил друга планета бил Sojourner, кој патувал 500 метри низ површината на Марс во 1997 година. Првата летечка сонда на Сончевиот Систем се балоните Вега, додека првиот лет на погон бил преземен од ''[[Инџинуити]]''. Единствениот ровер со екипаж што посетил друг свет било месечевото возило на НАСА, кое патувало со Аполо 15, 16 и 17 помеѓу 1971 и 1972 година.

=== Истражување на вселенски летала ===
Преглед на некои мисии во Сончевиот Систем.


== Истражување со екипаж ==
[[Податотека:Astronaut_Owen_Garriott_Performs_EVA_During_Skylab_3_-_GPN-2002-000065.jpg|мини|Овен Гариот на [[Земјината орбита]] ЕВА, 1973 година]]
Истражувањето на Сончевиот Систем со екипаж завршило во 1972 година. Првото човечко суштество кое стигнало до вселената (дефинирано како височина од над 100&nbsp;km ) и орбитирало околу Земјата е [[Јуриј Гагарин]], [[Советски Сојуз|советски]] космонаут кој бил лансиран во [[Восток 1]] на 12 април 1961 година. Првиот човек што чекорел на површината на друго тело од Сончевиот Систем бил [[Нил Армстронг]], кој стапнал на [[Месечина]]та на 21 јули 1969 година за време на мисијата [[Аполо 11|Аполо 11;]] уште пет слетувања на Месечината се случиле до 1972 година. [[Спејс шатл]] на САД за повеќекратна употреба направил 135 мисии помеѓу 1981 и 2011 година. Два од петте шатлови биле уништени во несреќи.

Првата орбитална [[вселенска станица]] која станала домаќин на повеќе од еден екипаж била [[Скајлаб]] на [[НАСА]], која успешно имала три екипажи од 1973 до 1974 година. Вистинското човечко населување во вселената започнало со советската вселенска станица [[Мир (вселенска станица)|Мир]], која била континуирано окупирана речиси десет години, од 1989 до 1999 година. Нејзиниот наследник, [[Меѓународна вселенска станица|Меѓународната вселенска станица]], одржува континуирано човечко присуство во вселената од 2001 година. Во 2004 година, американскиот претседател [[Џорџ В. Буш|Џорџ В. Буш ја]] објавил Визијата за вселенско истражување, која барала замена за застарениот шатл, враќање на Месечината и, на крајот, мисија со екипаж на Марс.

== Истражување по земја ==
<small>**Легенда:**

☄ - орбита или прелетување <br />Ѫ - успешно слетување на објект<br />⚗ - враќање на примерокот<br />⚘ - мисија со екипаж <br />ↂ - постојана населена вселенска станица</small> 

<small>**Белешки:'''

* Се бројат само успешните или делумно успешните мисии; инструментите на вселенско летало направени од друга земја не се бројат како посебна мисија
* Со кликнување на симболот се отвора статија која ја опишува првата успешна мисија во таа категорија

## Истражувачко истражување

## Наводи

## Библиографија
* 

Категорија:Истражување на Сончевиот Систем