Малезија

**Малезија** () — сојузна уставна монархија во Југоисточна Азија. Се состои од тринаесет федерални држави и три федерални територии, и зафаќа површина од . Јужнокинеското Море ја дели Малезија на две области со приближна големина, Западна Малезија и Источна Малезија (Малезиски Борнео). Западна Малезија има копнена граница со Тајланд и поморски граници со Сингапур, Виетнам и Индонезија. Источна Малезија има копнена граница со Брунеј и Индонезија и поморска граница со Филипините. Главен град на Малезија е Куала Лумпур и градот е седиште на сојузната влада во Путраџаја. Според пописот од 2010 година во Малезија живееле 28,33 милиони луѓе, од кои 22,6 милиони жители живееле во западниот дел на земјата. Во Малезија се наоѓа Танџун Пија, најјужната точка на континенталниот дел Евроазија. Малезија е една од седумнаесетте земји со најголема разновидност на растителен и животински свет, со високо присуство на ендемски видови.

Кралствата на територија на денешната Малезија во  век станале интересни за Британската Империја. Откако малајските царства станале британски протекторат,биле основани административните единици познати како британски имот во Малаја. Во 1946 година, малајскиот дел на индокинескиот полуостров бил обединет во Малејската унија. Малаја била реорганизирана во малајската федерација во 1948 година, а на 31 август 1957 станала независна. Неколку години подоцна, на 16 септември 1963 година,на Малаја и се приклучиле Северен Борнео, Саравак и Сингапур, а државата го променила името во Малезија. Неполни две години подоцна, во 1965 година, Сингапур бил исклучен од федерацијата.

Мултиетничноста и мултикултурализмот имаат големо влијание врз политиката на земјата. Исламот е дефиниран со уставот како државна религија, додека слободата на религијата е загарантирана. Системот на државната администрација е во голема мера сличен на оној во Британија, а законодавството се заснова на англосаксонското право. Предводник на државата е кралот, познат како *Јанг ди-Пертанг Агонг*. Тој е избран  од владетелите на деветте малајски сојузни држави и неговото владеење е во период од пет години. Шеф на владата е премиерот.

По стекнувањето на независноста, економските показатели на Малезија се меѓу најдобрите во Азија, со просечна годишна стапка на раст на БДП од 6,5 проценти за речиси педесет години. Економијата традиционално се потпира на природното богатство на земјата, но исто така се развиваат и науката, туризмот, трговијата и здравствениот туризам. Денес, Малезија е една од ново-индустријализираните земји со пазарна економија. Во однос на БДП, таа е на трето место во југоисточна Азија, додека во се наоѓа на 29 место. Оваа држава е еден од основачите на АСЕАН, самитот на источна Азија и организацијата за исламска соработка, исто така член на АПЕК, Комонвелтот на нациите и Движењето на неврзаните.

## Потекло на името
[лево|мини|Името "Малезија" е обележано од малезискиот архипелаг на мапата од [1914 година во еден американски атлас. ]]
Името на *Малезија* е комбинација на зборот *Малај* со латинскиот, односно старогрчката наставка *-sia / -σία*. Малајскиот збор *Мелају* веројатно потекнува од тамилските зборови *Малај* и *ур,* што значат *планина*,односно *град, држава.*    Древните индиски трговци го користеле зборот *Малајадвипа* за Малајскиот полуостров.     Без разлика дали зборовите се навистина од ова потекло, веројатно некогаш со зборот *мелају*  на малајски / јавански јазик се озаначувало  постепено забрзување или трчање. Овој термин се користел за да се опишат силните речни струи на реката Мелаја во Суматра. Кралството Мелајан, кое постоело во VII век во Суматра, подоцна веројатно го презело ова име. 

## Географија

### Позиција
лево|мини| Малезија се наоѓа во екваторскиот појас, кој се одликува со тропска клима во текот на целата година.
Малезија зафаќа површина од 329.847&nbsp;км2, што го прави да се наоѓа на 67 место во светот. Таа има копнена граница со Тајланд во западна Малезија, додека граничи со Индонезија и Брунеи во источна Малезија. Со Сингапур, таа е поврзана со издигнат автопат и мост. Покрај тоа, има поморска граница со Виетнам  и Филипините. Реките Перлис и Голок, како и Пагалниот канал, претставуваат природна граница со други земји, додека дел од границата на море е спорна. Брунеи е практично енклава во Малезија, која сојузна државата Саравак се дели на два дела. Малезија е единствената земја чија територија се протега на азиската копнена маса, како и на малезискиот архипелаг. Танџунг Пијаи, кој се наоѓа во јужната држава Џохор, е најјужната континентална точка на Азија. Малајскиот проток, кој се наоѓа помеѓу Суматра и континенталниот дел на Малезија, е една од најважните трговски патишта во светот, бидејќи учествува со 40% од светската трговија.

### Геологија и релјеф
Западна и Источна Малезија се одвоени соЈужнокинеското Море. Континенталниот дел на Малезија опфаќа околу 40% од територијата на земјата , и се одликува најчессто со планински релјеф, додека алувијалните рамнини се протегаат кон исток и запад. Во насока север-југ се протега во должина од околу 740&nbsp;км, додека во најширокиот дел исток-запад е широк 322&nbsp;км. Во нејзиниот централен дел се наоѓа планинскиот масив Титиванга,  со највисокиот врв на Мант Корбу со височина од 2.183 метри,  дел од серијата планински венци кои се протегаат јужно кон центарот на полуостровот. Овие планини имаат густи шуми, и се направени главно од гранитни и други магматски карпи. Еродирале со поголемиот дел.Некои од поважните реки извираат од овие планини. Брегот на полуостровот е долг 1931 км, а рамниците околу него се долги најмногу до 50 км. Сепак, пристаништата се наоѓаат само на западната страна на полуостровот.

### Клима
Климата во Малезија е екваторска со карактеристични монсуни на југозапад (од април до октомври) и на североисток (од октомври до февруари). Некои делови на планината го спречуваат продорот на монсуните, а исто така, околното море може да ги ублажи високите температури. Влажноста е обично висока, а просечните годишни врнежи се околу 2.500 литри. Климата во континенталниот дел и источниот дел на Малезија се разликува, бидејќи континенталната клима е директно под влијание на ветровите од земјата, додека на исток влијанието на океанот е повеќе присутно. Малезија има три климатски зони: ридови, низини и крајбрежни области.

## Политика
лево|мини| Пердана Путра е седиште на премиерот на Малезија.
Малезија е федерална уставна монархија со избран крал. Системот на државната администрација е многу сличен со британскиот модел, што е наследство на колонијалното владеење на Британците. Шефот на државата ја има титулата *Јанг ди-Пертуан Агонг* т.е. цар. Кралот го избираат, за петгодишен мандат, деветте наследни владетели на малајските сојузни држави; другите четири сојузни држави, предводени од гувернери, не учествуваат во изборот на кралот. Според неформалниот договор, функцијата на кралот систематски се ротира меѓу деветте држави, и од јануари 2019 година, ја извршува Абдула Паханшки, султанот на Паханг. Со промената на уставот од 1994 година се менува улогата на кралот,таа главно станува протоколарна и се рефлектира во назначувањето на министри и членови на горниот дом.

Законодавната власт е поделена помеѓу законодавните тела на федерално и на ниво на сојузна држава. Дводомното сојузно собрание се состои од долниот дом и горниот дом, Сенатот. Претставничкиот дом има 222 членови,  избирани со едноставен систем на мнозинство, со мандат од пет години. Сенатот има 70 членови со мандат од три години, кои можат да бидат членови на две конференции; 26 членови на Сенатот делегираат собранија од 13 сојузни држави, а останатите 44 го назначуваат кралот по предлог на премиерот. 
[мини| [Махатир Мохамад|Махатир Мухамед, малезијски премиер од 2018 година ]]

## Надворешни односи и војската
Малезиската надворешна политика се потпира на принципот на неутралност и одржување добри односи со сите држави, без оглед на нивниот политички систем. Владата придава големо значење на безбедноста и стабилноста на југоисточна Азија, и се стреми да ги продлабочи односите со земјите од регионот. Во текот на историјата, малезиските влади се обидувале да ја прикажат земјата како напредна исламска нација  а истовремено ги зајакнувале односите со другите исламски земји. Еден од важните принципи на малезијската политика е националниот суверенитет и правото на државата самостојно да одлучува за внатрешните работи.

Малезија никогаш не го признала Израел и нема никакви дипломатски односи со оваа земја. Таа дава силна поддршка на Палестинската држава  и повикува на судење на Израел пред Меѓународниот суд за правдата поради нападот врз Газа. Мировните сили на Малезија се присутни во Либан  и во многу други мировни мисии на Обединетите нации.

## Население
лево|мини| Процентуално учество на етничките групи во населението но Малезија според пописот од 2010 година
Според пописот од 2010 година, Малезија имала 28.334.135 жители  и со т а с рангира на 42. место во светот. Населението во Малезија е составено од бројни етнички групи. Домаќинското население е 91,8%, додека странците ги сочинуваа преостанатите 8,2% од населението. Малајците ги сочинуваат 67,4% од граѓаните на Малезија. Тие имаат доминантна улога во политичкиот живот на земјата. Во континенталниот дел на Малезија, постојат и помали групи на домородци познати како Оранг Асли.Секоја федерална држава има сопствени закони со кои се регулира статусот. 
десно|мини| Густина на населението

## Стопанство

Во последните три децении Малезија претрпела економска трансформација поради големите странски инвестиции (на пример, во производството на електронски уреди) и нафтените полиња. Денес таа припаѓа во групата на средно развиени земји со БДП од 12.100 американски долари по жител.

Контроверзниот премиер Махатир Мохамад играл голема улога во економијата,ги поттикнал прозападните пазарни реформи во земјата, но, исто така, ги одржувал авторитарните мерки со ново воспоставената рамнотежа помеѓу различните верски и етнички групи.

Странците имаат големо влијание во економијата на Малезија, но во последно време влијание имаат и домашните капиталисти. Најмногу заради евтина работна сила. Тие имаат високо развиена економија, со индустријализација. Застапени руди се; железо, масло, бакар, волфрам, боксит, колумбит. Индустријата е високо развиена, некои од најважни се металургијата, електро-индустријата, хемиската, бродоградбата и прехранбената индустрија. Земјоделството исто така е еден од важните фактори нза економијата, било во сопственост на странски капитал, но тој е заменет и сега е во домашна сопственост (но сепак има влијание од странци). Некои од најважните гранки се:  бибер, палмино масло, кокос, банани, ананас, шеќерна трска и тутун.

## Култура
мини|''Г''отвач прави ''муртабек'', еден вид палачинка со малку месо и кромид, во Куала Лумпур.
Малежанското општество се одликува со национална, расна и јазична разновидност. Домашната култура на оваа област била создадена од страна на домородцит заедно со малајците, кои подоцна се населиле. Индиската и кинеската култура, исто така, имаат значително влијание врз целото општество. Исто така постојат и персиски, арапски и британски културни влијанија. Културната асимилација на етничките малцинства не е изразена.

### Кујна
Во малезиската кујна се одразува етничката разновидност на населението.Бројни култури и држави од опкружувањето значително влијаеле на кујната.Најголем придонес имале Малајците, Кинезит, Индусите, Јаванците и Суматраните.

## Наводи

## Надворешни врски
* Малезиски туристички портал

Категорија:Држави во Азија
Категорија:Југоисточна Азија
Категорија:Малезија
Категорија:Држави и територии настанати во 1963 година
Категорија:Членки на Комонвелтот