Чувашки национализам

[алт=A red-and-yellow flag|мини| [Знаме на Чувашија|Знамето на Чувашија]]
**Чувашки национализам** или **чувашко национално движење** (чувашки: Чӑваш наци юмӑхӗ) е верување дека народот Чуваши е нација. Движењето, кое потекнува од 16 век, вклучува затајување на даноци и давачки, локални вооружени акции, петиции до властите, повлекување во региони кои се слабо контролирани од државата, учествување во големи антивладини протести и отпор кон масовната христијанизација.

## Потекло
алт=Formal photo of nine men|мини| Пратеници на Втората државна дума од гувернерот на Казан во 1907 година: ''(стојат)'' Григориј Петрухин, Александар Фјодоров, Садри Максуди Арсал, Гумер Мусин; ''(седат)'': Зиновиј Таланцев, Михаил Батуров, Михил Капустин, Дмитриј Кушников и Сафиула Максјутов
Реформите на Александар II и поврзаните социо-економски, политички и религиозни промени почнале нова ера за народите во регионот на Волга. Значаен фактор во националната мобилизација на народот Чуваш била либерализацијата на општествениот и политичкиот живот во правната и образовната сфера. Николај Илмински, Николај Золотницки, Иван Јаковлев, Илја Улјанов и учителската школа на Чувашкиот Симбирск одиграле важна улога во развојот на образованието и културата кај чувашкото население. Социо-економските промени во текот на втората половина на 19 век ја формирале основата на чувашкиот национализам и неговите слогани, политички интереси и барања.

На крајот на 19 век, народот Чуваш се обединил со чувашкиот јазик и култура. До почетокот на 20 век, 78 отсто од народот Чуваши живеел во седум соседни окрузи на гувернерите Казан и Симбирск. Во првата деценија на векот, националното движење на народот Чуваш преминало од фаза која била карактеризирана од национални просветители и патриотски културни фигури до ширење на самосвеста меѓу Чувашите. Третата фаза на чувашкиот национализам завршила како масовно движење со политички пароли и мрежа на национални организации формирана за етничка еманципација во 1917 година.

## Револуција од 1905 година
Националното движење на регионот Волга било забрзано со Руската револуција од 1905 година, која ги испреплетува социополитичките, економските и националните противречности и конфликти. Националистичките идеи за првпат биле предложени од страна на младата чувашка интелигенција: учители, свештеници и адвокати. Многу од нив биле ученици во учителското училиште во Симбирск Чуваш, но биле незадоволни од целите на Иван Јаковлев. Поголемиот дел од чувашката интелигенција ги споделувала идеите на Социјалистичката револуционерна партија, која имала големо влијание врз чувашкиот национализам; членовите на Чувашката партија барале национална и културна автономија. Објавувањето на весникот *Хипар* од јануари 1906 година придонел за националистичко единство и одиграл улога на изборите за државната Дума. Чувашките парламентарци Ј.А. Абрамов, Н.П. Ефремов, Д. А. Кушников, К. В. Лаврски, И. И. Соколов, З. М. Таланцев и А. Ф. Федоров, без разлика на партиската припадност, го поттикнувале образованието и националната еднаквост.

Револуцијата ги привлекла чувашките селани, а земјоделството било вклучено со социополитички и националистички барања: граѓански права и слободи, еднаквост на јазиците, образование на чувашки јазик, локални избори на судии, употреба на чувашки јазик во правните постапки и локална чувашка влада. Младите и политичките радикали влегле во општествениот живот на Чуваш од 1905 до 1907 година, дополнувајќи го националното обединување засновано на образование и култура со акцент на политичката свест и класната борба за социјално ослободување на народот Чуваш. Чувашката социополитичка мисла, заснована на либералното просветителство, најмногу ја нагласила културната и националната автономија; идејата за територијална автономија била предложена само од ИН Јуркин и Г.А. Коренков.

## По Октомвриската револуција
По Февруарската револуција од 1917 година, чувашкиот национализам се развил во рамките на мултиетничките територии на народите од регионот Волга-Кама и малите национални конгреси. Првите национални чувашки здруженија почнале да се појавуваат во пролетта 1917 година. На 27 март било создадено националното друштво на Уфа Чуваш, со кое претседавал Г.И, и мрежа на чувашки национални организации (провинциски, окружни и рурални) биле формирани до лето.

Многу свештеници, меѓу кои П.П. Шленкин, Д.Ф. Филимонов, Т.А. Земљаницки, Г.Т. Тихонов, А.С. Иванов и К.П. Прокопиев, станале чувашки националисти. Тие го поддржале назначувањето на чувашки свештеници во чувашките парохии, воведувањето на чувашкиот јазик во богослужбата и поставувањето на чувашки епископ. Оживеан на 1 мај 1917 година, *Хипар* повикал на единство на Чуваш.

Една карактеристика на постфевруарскиот период била демократизацијата на политичките институции. Чувашите за првпат биле избрани да претседаваат со граѓанските, советите на Чебоксари и Јадрин Земство и смееле да учествуваат во општествениот и политичкиот живот во советите на пратениците, селските конгреси и синдикати и организациите на војниците.

На окружните селански конгреси се дискутирало за национално самоопределување и административна и територијалната структура на Русија. Чувашките воени комитети создале нова генерација политички лидери, вклучувајќи ги А. Д. Краснов, Д. П. Петров и Г. Т. Титов. Разновидноста на чувашкиот национализам по Февруарската револуција се рефлектирал во синдикатите на наставниците и Унијата на чувашки студенти, социјален простор за развој на социјалното и граѓанското чувашко општество.

Февруари 1917 година го стимулирал мултипартизмот, изнесувајќи ги на преден план либералните и социјалистичките партии кои ги артикулирале своите визии. Политичките партии, освен Црните стотици, кои дејствувале во Чувашкиот регион, барале автономија во руската држава. Водачите на социјалистичките револуционери, во летните програмски цели на партијата во 1917 година, се залагале за демократска република со пропорционална застапеност. Платформата на националното движење на Чувашите била усвоена на Се-Чувашкиот национален форум во јуни 1917 година во Симбирск, на кој се бирале членовите на Националното друштво на Чуваш.

## По Октомвриската револуција
Соборувањето на Руската Република и префрлањето на власта во рацете на коалицијата на болшевици и леви социјалисти-револуционери во октомври 1917 година ги реконфигурирале политичките сили во земјата. Руската Советска Федеративна Социјалистичка Република во своите декрети го прогласила *[[Де јуре|de jure]]* правото на народите во Русија на самоопределување до формирање на независна држава. Поради ова влијание, на крајот на 1917 година националните водачи на Татарите и Башкирите предложиле план за регионална автономија на регионот на Средна Волга и Урал (држава Волга-Урал, држава Урал-Волга, држава средна Волга и јужен Урал, држава Волга-Кама, Советска Република Волга-Урал или Советска Република Татар-Башкир).

Во дискусиите за неговото создавање, главните барања на претставниците на Чувашите биле еднаквоста и суверенитетот на нацијата и културната автономија; државата се сметала за дел од Русија, а нејзината административна единица како регионална федерална република. Конечниот став во споровите за Татарско-башкирската советска република бил изразен на се-чувашкиот работнички и селански конгрес во јуни 1918 година, кој се спротивставил на вклучувањето на народот Чуваши.

Помеѓу февруари и март 1918 година, имало раскол во националното движење на Чувашите помеѓу левичарските и десничарските групи што завршило со победа на левицата. Левичарите ги вклучиле Социјалисти-револуционерите, Чувашката социјалистичко-националистичка партија и војници, наставници и студенти кои ги поддржувале болшевиците. Тие го заплениле имотот на весникот *Хипар* од десничарските социјалисти-револуционери и почнале да го објавуваат *Канаш*. На 5 март бил формиран Чувашкиот левичарски социјалистички комитет, а по негов план бил формиран Комесаријатот за чувашки прашања при покраинскиот совет Казан.

Раздвојувањето на чувашките националистички водачи се случило во летото 1918 година, кога група чувашки делегати на Уставотворното собрание (Г. Ф. Алунов, С. Н. Николаев, Д. П. Петров, Г. Т. Титов и И.В. Василиев) се преместиле во антисоветскиот табор. Сепак, движењето ја продолжило својата советско-партиска организација. Во 1918–1919 година во провинциите Казан, Симбирск, Самар и Саратов, чувашките пододделенија се појавиле во провинциските одделенија на советските извршни комитети и создале соодветни оддели во покраинските комитети на КПСС; чувашките одделенија дејствувале и во политичките одделенија на штабот на Црвената армија и револуционерните воени совети. Централната советска институција бил Чувашкиот оддел на Народниот комесаријат за националности на РСФСР, на чело со ДС Елмен.

## Автономија
Од 1918 година, чувашките националистички водачи почнале да се прилагодуваат кон идејата за чувашка административна единица и работна комуна. Чувашкиот автономен регион станал Чувашка Автономна Советска Социјалистичка Република.

Имало мрежа на национални образовни институции во Уљјановска Област, Татарстан, Симбирск, Самарска област и други провинции. Во Самара и Казањ се издавале чувашки весници, а во Москва бил објавен весникот *„Гласот на работниците“* на чувашки јазик. Чувашките национални административно-територијални единици биле формирани во Башкирија, провинцијата Симбирск, Татар АССР, Саратовската управа, Казахстан и Сибир. Во текот на 1920-тите, имало Чувашко претставување во Централната партија и советските тела и институции.

Напуштањето на Новата економска политика и доаѓањето на Јосиф Сталин на власт биле придружени со намалување на демократските процеси, а трендот кој што преовладувал од раните 1930-ти бил кон обединување; национализмот бил обесхрабрен. Мрежата на чувашките претставништва во Москва била елиминирана, а објавувањето на чувашкиот весник *„Комунар“* било укинато. Официјалните документи не спомнувале Чуваши кои живееле надвор од АССР, а спојувањето на националностите во еден „советски народ“ било прогласено во средината на 1960-тите.

## Перестројка
Националните односи почнале да се менуваат за време на перестројката. Од крајот на 1980-тите, чувашкиот национализам повторно се зголемил. Еден од неговите форми бил Координативниот центар за поддршка на креативните млади (КЦПКМ) при Чувашкиот регионален комитет на Комсомол, основан во април 1987 година. КЦПКМ се состоел од млади писатели, уметници, актери, научници, хуманитарци и студенти. Настаните поттикнале дискусии поврзани со уметничката и поетска авангарда од почетокот на 20 век, статусот на мајчините јазици и иднината на националните култури и националното право на слободен политички, економски и културен развој.

Во пролетта 1988 година, група истражувачи од Државниот универзитет во Трансбајкал го создале социополитичкото друштво на Иван Јаковлевич Јаковлев. Нејзините цели вклучувале морална, социјална и национална преродба; поврзување на културните аспирации на сите луѓе Чуваши, без разлика каде живеат; економскиот, политичкиот и културниот суверенитет на Чувашката автономна република; зачувување и развој на националните традиции (вклучувајќи го и чувашкиот како државен јазик) и проучување и популаризација на наследството на Јаковлев. По дискусија во чувашките медиуми, на 30 ноември 1988 година се одржал состанок за општеството.

## ЧшСКЦ и ЧНК
Основачкиот конгрес на Чувашкиот социјален и културен центар (ЧшСКЦ) се одржал во декември 1989 година, а за претседавач бил избран МН Јухма. Во февруари и март 1990 година, Советот на министри на Чувашкиот АССР ги одобрил повелбата и платформата на ЧСЦК. Основачкиот конгрес на Чувашката Национална партија за преродба (Чувашката партија Аталану, CHAP) се одржал во март 1991 година за економскиот и политичкиот суверенитет на Чувашија. Основачкиот конгрес на Чувашкиот национален конгрес (ЧНК) се одржал на 9 октомври 1992 година со цел да се спроведе целосниот државен суверенитет, а за претседавач бил избран Атнер Косангуј.

Чувашките национални и културни здруженија постојат во Русија уште од доцните 1980-ти, на почетокот во областа на Волга (републиките Башкортостан и Татарстан и териториите Уљјановск и Самара), каде повеќето Чуваши живеат надвор од Чувашија. Културни организации биле основани во Москва и Санкт Петербург, во земјите на ЗНД (Казахстан, Молдавија, Украина) и балтичките држави (Латвија и Естонија). Откако руската влада го усвоила Законот за национално-културна автономија во 1996 година, почнало да се формира движењето Чувашка национална-културна автономија (ЧшСКЦ). Имало 85 чувашки културни организации во Русија во 2011 година, вклучувајќи 25 национално-културни групи. Многу од чувашките културни организации се ангажирани во активности како создавање фолклорни групи, славење традиционални чувашки празници, издавање весници, фолклорни и историски книги, иницијативи за поддржување на чувашкиот образование (вклучувајќи изучување на чувашкиот јазик и литература) и производство на чувашки радио и телевизиски програми.

## Извори

* С. В. Щербаков, "Чувашское национальное движение 1917–1921 година. Взлёты и падения." (Чувашко национално движење од 1917–1921 година: Подеми и падови). &#x5B; *[[Википедија:Наведување на извори|<span title="A complete citation is needed. (October 2024)">Потребен е целосен цитат</span>]]* &#x5D;

## Надворешни врски

* Што ги спои Чувашите и Евреите во 1917 година? И дали Улјановск може да стане главен град на Чувашката република?
* Сергеј Шчербаков: Формирање на автономија на народот Чуваш во 1917-1921 година: периодизација и нови пристапи
* Сергеј Шчербаков: Природата на националното движење Чуваш и неговите учесници во 1917 година
* Сергеј Шчербаков: Надворешни фактори кои влијаеле на формата и методите на националното движење на народот Чуваш во 1917 година
* Сергеј Шчербаков: Позицијата на националното движење Чуваш на регионално и национално ниво на почетокот на 1918 година
Категорија:Движења за независност
Категорија:Чувашија