Избори за градоначалник на Истанбул (јуни 2019 година)

мини|200x200пкс| Гласање за избори на градоначалник на Истанбул во јуни 2019 година

**Изборите за градоначалник на Истанбул во јуни 2019 година** — избори за градоначалник на Истанбул, кои се одржале на 23 јуни 2019 година. Изборите биле прегласување на изборите за градоначалник во март 2019 година, кои биле поништени од Врховниот изборен совет (ВИС) на 6 мај 2019 година. Првичните избори резултирале со тесни маргини на победа од 0,2% за опозицискиот кандидат Екрем Имамоглу, предизвикувајќи владејачката Партија на правдата и развојот (АКП на турски, ППР на македонски) успешно да поднесе барање за прегласување.

Националната алијанса (формирана од Републиканската народна партија (ЦХП на турски, РНП на македонски) и Партијата на доброто) го поставиле својот првичен кандидат Екрем Имамоглу, кој водел позитивна кампања под слоганот *Her Şey Çok Güzel Olacak* (Сè ќе биде во ред). Владејачката Народна алијанса (формирана од АКП и Партијата на националистичкото движење ) повторно го номинирала нивниот првично неуспешен кандидат Бинали Јилдирим. Неврзаната Демократска партија на народите (ХДП) не дала свој кандидат и најавила поддршка за Имамоглу. Пред изборите се одржала телевизиска дебата меѓу двајцата главни кандидати, прва во Турција од 2002 година. Кампањата се фокусирала многу на соперникските обвинувања за лошо однесување за време и по првичните избори во март 2019 година, при што обете страни тврделе дека биле жртва на лудориите на другиот.

Резултатите покажале значителен замав во корист на Имамоглу, кој ја удвоил својата првична разлика од 13.700 гласови, освојувајќи  54,2% од гласовите наспроти 45,0% на Јилдирим. Победата на опозицијата им пркосела на анкетите, кои предвидувале многу потесна победа и била рекорд во историјата на локалните избори во Истанбул, и според народниот глас и според процентот. Исто така, Имамоглу освоил мнозинство во 28 од 39 окрузи во Истанбул. Јилдирим, пак, изгубил 11 области што ги освоил во март и забележал пад од 4 проценти на претходниот удел на гласови, признавајќи го поразот наскоро откако индикативните резултати станале јавни. Резултатот се смета за огромен удар за претседателот Реџеп Таип Ердоган, кој еднаш изјавил дека ако неговата партија „го изгуби Истанбул, ќе ја изгуби и Турција“. Коментаторите сметале дека резултатот е реакција против Ердоган, поради првичното поништување на гласањето во март (што во голема мерка се сметало за антидемократски маневар), економско лошото управување и негативната кампања. Исто така, резултатот дава шанса како последен обид на владата да се вклучи забранетата Курдистанска работничка партија (ПКК) во процесот, каде бил затворен нивниот лидер Абдула Оџалан, во обид да го убеди ХДП гласачите да ги бојкотираат изборите.

Одливот на опозицијата бил окарактеризиран како „почеток на крајот“ за Ердоган, со меѓународните коментатори кои го нарекле прегласувањето огромна погрешна проценка на владата што довела до потенцијална кандидатура на Имамоглу на следните закажани претседателски избори.   Се смета дека размерот на поразот на владата може да предизвика реконструкција на кабинетот и предвремени општи избори, кои во моментов се закажани за јуни 2023 година.

## Избори на 31 март 2019 година

### Резултати од изборите
По одржувањето на локалните избори на 31 март 2019 година, претседателот на Врховниот изборен совет, Сади Гувен, објавил дека Екрем Имамоглу добил 4.159.650 гласови и дека тој е пред кандидатот за градоначалник на Истанбул од Партијата за правда и развој (АКП) Бинали Јилдирим. Истанбулската провинциска организација на АКП побарала пребројување на неважечките гласови и корекција на евиденцијата на гласачките ливчиња на 2 април, што било одобрено од Врховниот изборен совет. На крајот од процесот на пребројување на 17 април 2019 година, било објавено дека Екрем Имамоглу ги завршил изборите со 4.169.765 гласа, 13.729 гласови пред неговиот соперник Бинали Јилдирим, кој доби 4.156.036 гласа. Истиот ден, Имамоглу го започнал својот мандат со добивање на потврда за избор од Провинцискиот изборен совет во Истанбул на Врховниот изборен совет.

### Процес на приговори

* 31 март 2019 година: Одржани се локалните избори во Турција.
* 2 април 2019 година: Нарачани пребројувања во 9 окрузи во Истанбул како резултат на приговорите на АКП.
* 7 април 2019 година: Врховниот изборен совет го негира барањето на АКП за пребројување во сите 38 области во Истанбул.
* 9 април 2019 година: Партијата за националистичко движење (МХП) поднела барање до Врховниот изборен совет за поништување на резултатите во областа Малтепе во Истанбул.
* 17 април 2019 година: Провинцискиот изборен одбор во Истанбул го доставил уверението за избор на Екрем Имамоглу. АКП се спротивставила на ова, давајќи му на Врховниот изборен совет извештај од 44 страници и три куфери со документи.
* 20 април 2019 година: АКП дала дополнителен приговор во врска со лицата отстранети од Врховниот изборен совет. Ова било одбиено.
* 6 мај 2019 година: Врховниот изборен совет донел одлука изборите за градоначалник на Истанбул да бидат поништени и повторени на 23 јуни 2019 година.
* 8 мај 2019 година: Републиканската народна партија (ЦХП) и Партијата на доброто, покрај изборите за градоначалник, се обратиле до Врховниот изборен совет за поништување на сите избори во Истанбул.
* 13 мај 2019 година: Врховниот изборен совет го одбил барањето на двете партии за поништување на сите избори во Истанбул.
* 22 мај 2019 година: Врховниот изборен совет ја објавил деталната пресуда во врска со поништување на изборите за градоначалник во Истанбул.

### Поништување на изборите
На 6 мај 2019 година, со одлука од 7 спрема 4, Врховниот изборен совет донел одлука изборите за градоначалник на Истанбул да бидат поништени и повторени на 23 јуни 2019 година. Оваа одлука се засновала на приговорите изнесени од АКП во врска со фактот дека и покрај законот, некои претседатели и членови на комисиите за гласање не биле јавни службеници. И покрај одлуката, претседателот на Врховниот изборен совет Сади Гувен бил еден од четворицата членови кои гласале против поништувањето. Подоцна тој јавно изјавил дека не бил за обновување на изборите.

## Распоред на изборите
Врховниот изборен совет го утврдил изборниот распоред врз основа на неговата одлука на 6 мај 2019 година за поништување на првичните избори и повторување на 23 јуни 2019 година:

* 15 мај 2019 година: Краен рок за доставување список на сите јавни службеници што ќе служат во секоја област до соодветните центри на изборниот одбор.
* 20 мај 2019 година: Одредување, засновано на лотарија, на претседателите и членовите на комисиите за гласање, меѓу поднесениот список на јавни службеници.
* 21 мај 2019 година: Дистрибуција на списокот на претседатели и членови на гласачките одбори на политичките партии, доколку се побара.
* 23-24 мај 2019 година: Краен рок за доставување можни приговори во врска со составот на комисиите за гласање.
* 24 мај 2019 година: Краен рок за периодот во кој политичките партии можат да ги сменат своите кандидати.
* 25 мај 2019 година: Краен рок за донесување одлуки од окружните изборни совети во врска со приговорите за составувањето на комисиите за гласање.
* 26 мај 2019 година: Краен рок за приговори во врска со одлуките донесени од окружните изборни совети да бидат доставени до Истанбулскиот покраински изборен совет.
* 27 мај 2019 година: Објавување на конечните списоци на кандидати, печатење на обединетите гласачки ливчиња и нивно дистрибуирање до обласните изборни совети и почеток на дистрибуција на документите за информациите на гласачите.
* 29 мај 2019 година: Завршување на формирањето на комитетите за гласање.
* 13 јуни 2019 година: Почеток на изборна пропаганда и одредени забрани.
* 16 јуни 2019 година: Краен рок за завршување на дистрибуцијата на документите за информации за гласачите.
* 18 јуни 2019 година: Забелешка за информации во врска со ограничените гласачи на избирачките списоци.
* 19 јуни 2019 година: Завршување на репликите на списоците на гласачи на гласачките кутии.
* 22 јуни 2019 година: Крај на изборната кампања во 18:00 часот.
* 23 јуни 2019 година: Почеток на процесот на гласање во 8:00 часот, а неговото завршување во 17:00 часот.

## Изборно однесување
Врховниот изборен совет објавил дека изборниот список ќе биде потполно ист со избирачите во март 2019 година. Бидејќи гласањето било повторено, гласачите кои наполниле 18 години од 31 март до 23 јуни 2019 година немало да бидат вклучени во изборниот список. Меѓутоа, Врховниот изборен совет ги отстранил лицата со ментална попреченост од избирачките списоци. Ова се должело на бројните поплаки од сите партии на локалните избори во март, според кои лицата со ментална попреченост, кои не можат да вршат слободно размислување, биле искористени за нивниот глас. Како резултат на тоа, електоратот во Истанбул паднал од 10.570.939 на 10.570.354 (вклучително и смртни случаи и осудувања за ова време).

## Изборна кампања и партиски ставови
[мини|[Екрем Имамоглу и неговата сопруга Дилек на кампања во Силиври.]]

### Кандидати
Номиниран за владејачката Партија на правдата и развојот (АКП) бил Бинали Јилдирим, поранешен премиер на Турција и актуелен член на Големото национално собрание. Како дел од Народниот сојуз, кандидатот на АКП имал безусловна поддршка од Партијата на националистичкото движење (МХП). Екрем Имамоглу бил кандидат на Републиканската народна партија (ЦХП) и  поддржан од Партијата на доброто, сојузничка на ЦХП, која е дел од Народната алијанса.

По поништувањето на изборите на 31 март, кандидатот на Демократската лева партија (ДСП) Муамер Ајдин, кандидатот на Партијата на независна Турција (БТП) Селим Котил, кандидатот на Демократската партија Ерсан Ѓокгоз, турскиот комунистички кандидат Зехра Ѓунер Караоглу, независниот кандидат за поддршка на Работничкото движење Озге Акман,  независниот кандидат на Турското комунистичко движење Ајсел Текерек  и независниот кандидат Хазер Оруч Каја  објавиле дека тие нема да се кандитираат на претстојните избори.

Кандидатот на Партијата на среќата Неџдет Ѓокчинар, на Патриотска партија Мустафа Илкер Јуџел, и независните кандидати Доган Думан  и Мухамет Али Џанџа,  обратно објавиле дека ќе учествуваат на изборите за градоначалник во Истанбул кои ќе се повторат на 23 јуни 2019 година.

На 27.05.2019 година била објавена конечната кандидатска листа за изборите на 23 јуни 2019 година. На списокот објавен од Истанбулскиот изборен совет, имало 17 независни кандидати, освен партиските кандидати Екрем Имамоглу, Бинали Јилдирим, Неџдет Ѓокчинар и Мустафа Олкер Јуџел.

### Партија на правдата и развојот
Во написите објавени на 9 мај 2019 година во врска со стратегијата на АКП, било речено дека АКП ќе оди од врата до врата за да ги убеди неодлучните гласачи и оние кои не гласале на 31 март, дека АКП ќе ја ублажи својата реторика, дека проектите во врска со Истанбул и неговите окрузи ќе бидат нагласени и дека АКП ќе учествува на заеднички митинзи со МХП. Настрана од овие напори, претседателот и лидер на АКП, Реџеп Таип Ердоган, се придружувал на ифтарските вечери во текот на Рамазан, правел домашни посети на гласачите и одржувал митинзи во секоја од 39-те области на Истанбул. Под опфатот на овие стратегии бил создаден центар за изборна координација, а Мехмет Озхасеки, кандидат на АКП за градоначалник на Анкара од 31 март 2019 година бил избран да ја води оваа операција.

Како дел од нивната изборна кампања, целите на АКП биле следните:

* На убедлив начин да им се објаснат на гласачите причините за поништување на изборите.
* Да се јават на сите 2.300.000 членови на АКП кои имаат право да гласаат во Истанбул по телефон и да се потсетат дека треба да гласаат.
* Да не се користи името на кандидатот на Алијансата на нацијата, Екрем Имамоглу, туку да се однесува кон него како „кандидатот на ЦХП“.
* Да се води кампања со цел да се намали сликата за жртва што ја држи ЦХП поради поништување на изборите.
* Да се стави крај на реториката што била искористена на изборите на 31 март дека изборите ќе влијаат на опстанокот на владата.
* Да се насочат 103.000 гласачи кои гласале за партијата Саадет на 31 март кон АКП.

#### Кампања кон огорчените гласачи на АКП
Се користела поинаква реторика кон проценетите 400 000 до 700 000 гласачи на АКП кои не гласале за Бинали Јилдирим на 31 март како реакција против политиката на партијата. Во овој контекст, особено внимание привлекле изјавите на владиниот портпарол Махир Унал и заменик-претседателот на групата АКП, Нуман Куртулмуш.

#### Кампања кон курдските гласачи
За време на кампањата за изборите на 31 март, АКП заедно со нејзиниот партнер МХП го потенцирала „*проблемот со опстанокот*“ во својата реторика. После тоа, АКП утврдила дека многу конзервативни Курди кои претходно гласале за АКП не гласале на 31 март, поради фактот што реториката за поврзување на Курдите со тероризмот за време на кампањата била многу успешна. Соодветно на тоа, АКП одлучила да продолжи со посебен напор за приближно 230.000 конзервативни Курди кои не гласале на 31 март. АКП одлучила да спроведе кампања со пораки дека тие ќе ги „поправат своите грешки“ на луѓе како што се водачи на мислења, деловни луѓе, невладини организации во југоисточните провинции како и во Истанбул. Преку ова, АКП планирала да комуницира директно со курдските гласачи. Од друга страна, АКП апелирала до МХП, која го поддржувала Бинали Јилдирим на изборите, да не прави кампања во Истанбул.

На 6 мај 2019 година, на адвокатите на затворениот лидер на ПКК, Абдула Оџалан, им било дозволено да го посетат Оџалан во невиден потег. Следувало укинување на забраната за посета на Оџалан од министерот за правда Абдулхамит Ѓул. Овие активности, комбинирани со промена на реториката за Оџалан од страна на Агенцијата Анадолу од „главен терорист“ пред 31 март во едноставно „ имрали“, упатувањето на Оџалан од страна на членот на Советот за безбедност и надворешна политика на Претседателот Бурханетин Дуран  како и барањето на Оџалан за прекин на штрајковите со глад започнати за подобрување на неговите затворски услови на 26 мај  сето тоа предизвикало шпекулации за соработка меѓу АКП и Оџалан. Од друга страна, се шпекулирало и дека целта на состаноците со Оџалан е да се предизвика пад на гласовите на Имамоглу со тоа што или ХДП треба да има кандидат за градоначалник, или со тоа што ХДП ќе ги бојкотира изборите. И обратно, лидерот на МХП, Бахчели, во врска со посетата на Оџалан од неговите адвокати, изјавил дека „Ако ме прашате мене, тој треба да се состане со неговиот адвокат“. На 9 мај, Имам Ташчиер понудил курдска поддршка за кандидатот на АКП во замена за ослободување на Курдите кои биле затворени неправедно, признавајќи ги легитимните курдски права во Турција и воспоставувајќи добри односи со сириските Курди.

Бинали Јилдирим го посетил Дијарбакир на 6 јуни со цел да ја добие поддршката од курдските гласачи во Истанбул. Таму, тој ги поздравил оние кои дошле да го слушаат со курдски зборови, тврдејќи дека има „членови на парламент од Курдистан во инаугуративното Големо национално собрание на Турција  и го изговарале името на ПКК. поинаку од начинот на кој се изговара најчесто, сето тоа предизвикало реакција. Овие дејствија од страна Јилдирим во Дијарбакир биле критикувани од страна Партијата на доброто и нејзиниот лидер Мерал Акшенер како „прво повикување кон курдските терористи, а потоа плачење во Дијарбакир за да се добијат нивните гласови во Истанбул". Лидерот на МХП  Девлет Бахчели, изјавил дека „не постои Курдистан или Лазистан во Турција. Ниту ќе има во иднина. Ако има такви што сакаат да има, тие секогаш ќе го најдат националистичко - идеалистичкото движење “. Изјавата на Бахчели била игнорирана од медиумските организации блиски до АКП. Ко-водачот на ХДП Сезаи Темели исто така ги критикувал постапките на лицемерието на Јилдирим.

На 22 јуни 2019 година, неодамна инаугурираниот претседател на регионот Курдистан Нечирван Барзани го посетил Истанбул и се состанал со турскиот претседател Таип Ердоган, кој го опишал Барзани како свој „специјален гостин“. Тоа било прва официјална странска посета на Барзани како претседател на КРИ. Целта на посетата е толкувана од повеќе медиуми, вклучувајќи го и Гласот на Америка, како да се добие курдска поддршка за кандидатот на владејачката Партија на правдата и развојот  Бинали Јилдирим, на претстојните избори за градоначалник во Истанбул на 23 јуни 2019 година.

#### „Бидејќи тие украдоа“
По поништувањето на изборите на 31 март, Бинали Јилдирим на прашањето зошто се поништени изборите, тој одговорил дека одговорот е многу едноставен „*затоа што ги украдоа*“. По ова, Партијата за правда и развој (АКП) започнала редовно да тврди дека Републиканската народна партија (ЦХП) украла гласови. Како дел од ова, претседателот Ердоган тврдел дека постојат снимки кои докажуваат дека ЦХП извршила кражба на гласови, но оваа снимка никогаш не се појавила на површина. Сепак, и покрај тоа, Ердоган продолжил да го изнесува ова тврдење.

Од друга страна, во врска со обвинението дека ЦХП украло гласови, Јилдирим тврдел дека претседателите на советот за гласање не ги дале релевантните гласачки ливчиња за оние што ги идентификувале како гласачи на АКП на изборите на 31 март. Во меѓувреме, министерот за внатрешни работи Сулејман Сојлу тврдел дека гласовите биле украдени по табелирањето на гласовите.

По отсуството на кражба на глас во образложението за поништување на изборите од Врховниот изборен совет, наводите на АКП биле критикувани од ЦХП. Во светло на ова, Јилдирим тврдел дека „*морал да каже дека украле*“, поради образложението дека не можел да го чуе неговиот глас за време на кампањата.

#### Критики кон соперниците
Членовите на АКП извеле одредени обвинувања за време на кампањата кон Екрем Имамоглу и ЦХП:

* Претседателот Ердоган изјавил дека „*ова е Истанбул, ова не е Цариград, има некои што сакаат да го видат како таков. Имаме 22 дена против оние што сакаат да го видат како таков*“.
* Во врска со изборите, генералниот потпретседател на АКП Мехмет Озхасеки изјавил дека „*[нивната] страна е на страната на нацијата, на владата, на луѓето и на службата. Ако погледнете на другата страна, ќе ги видите измамниците на ФЕТО и убијците на [[Курдска работничка партија|ПКК]]* 
* Членот на парламентот во Ерзурум на АКП, Ибрахим Ајдемир изјавил дека доколку Екрем Имамоглу победи на изборите, „*во Истанбул ќе бидат подигнати идолите на неверниците*“.
* Членот на парламентот во Ерзурум на АКП, Селами Алтинок, изјавил дека доколку Екрем Имамоглу победи на изборите, ИСПАРК ќе му биде даден на ХДП.
* Истанбулскиот член на парламентот на АКП, Ахмет Хамди Чамли ги споредил гласачите кои гласале за имамоглу со „болните“.
* Поранешниот градоначалник на Анкара, Мелих Ѓокчек, во врска со Имамоглу изјавил дека „ внуците на Освојувачот нема да дозволат внуците на Византијците да управуваат “.

#### Внатрепартиски приговори
За време на процесот на поништување, постоеле критики кон Партијата за правда и развој (АК Партија) од членовите на партијата и од оние кои биле идеолошки блиски до партијата. Поранешниот премиер на АК Партијата Ахмет Давутоглу ја критикувал одлуката за поништување, велејќи дека „одлуката на Врховниот изборен совет за поништување предизвика ерозија на нашите најосновни принципи“. После ова, осврнувајќи се на импликацијата што ја дал една телевизиска програма дека тој е предавник, Давутоглу одговорил дека „ќе дојде денот кога ќе дознаеме кој го заштитил наследството и кој го предал“. Подоцна, Давутоглу изјавил дека „сè може да се изгуби, а потоа повторно да победи. Моќта може да се изгуби, а потоа повторно да се освои. Нема утре за оние кои губат надеж. Не плашете се да разговарате “.

Во меѓувреме, другите членови на АКП упатиле одредени критики кон поништување и кампања водена од АКП:

* Членот на парламентот на АКП во Истанбул, Мустафа Јенероглу изјавил дека владата треба да ги слуша критиките од јавноста и дека треба да се преземат чекори за да се обезбеди раст на плуралистичката демократија и либерална уставна држава.
* Поранешниот член на парламентот на АКП Мехмет Окактан тврдел дека претставникот на АКП во Врховниот изборен совет е член на ФЕТО.
* Членот на парламентот на АКП од Ардахан, Орхан Аталај ги окарактеризирал молитвите Таравих организирани од Муфтијата во Истанбул за годишнината од Освојувањето на Истанбул, на кои се приклучил и претседателот Ердоган, како „стил на палата“.
* Интервјуто дадено од генералниот потпретседател на АКП Азми Екинџи, во кое тој ја критикувал стратегијата на партијата на изборите на 31 март била отстранета.

Како одговор на овие случувања, претседателот Ердоган изјавил дека „бидејќи турската нација дава една од најкритичните борби во својата историја, ние нема да им дадеме дозвола на оние што сакаат да ги спроведат своите агенди по цена на слабоста на нашата партија“. Покрај ова, се видела и одлуката за доделување на должности на оние кои не биле неодамна активни, но кои се познати во партијата АК, како што се Абдулкадир Аксу, Садик Јакут, Мевлут Ујсал, Фарук Челик и Булент Аринч како мерки за запирање на внатрепартиската опозиција.

### Републиканска народна партија
Иамамоглу, кој победил на изборите одржани на 31 март, но чиј сертификат за избор бил откажан со поништување на изборите, изјавил дека нема да ги бојкотира изборите и дека ќе се натпреварува веднаш по одлуката за поништување. После оваа изјава, тој се состанувал со гласачите во различни области на Истанбул секој ден, се придружуваи на ифтарите и држеи говори.

Како дел од изборната кампања, Републиканската народна партија ја испланирала следната стратегија:

* Било најавено дека ќе биде нагласена жртвата на Имамоглу, дека ќе бидат активни дури и кандидатите кои изгубиле, дека нема да се одржуваат големи митинзи и дека ќе се вршат домашни посети.
* Би се основало биро за новини како алтернатива на Агенцијата Анадолу на изборите на 23 јуни и дека резултатите ќе бидат објавени во живо со завршувањето на пребројувањето.
* Имамоглу посочил дека ќе продолжи да ја користи титулата „Градоначалник на Истанбул“.
* Воспоставена е донаторска кампања за финансирање на изборната кампања. Додека донациите направени првиот ден достигнале 5.000.000 ₺, донациите направени за една недела достигнале над 10.000.000 ₺ од 500.000 донатори, од кои 340.000 биле од домашни донатори. Заклучно со 26 мај, вкупниот износ на донации направени за кампањата надминал 15,000,000 ₺.
* Било одлучено дека само пет лица (Екрем Имамоглу, претседател на провинцијата ЦСХ во Истанбул, Канан Кафтанџиоглу и генералните потпретседатели на ЦХП, Огуз Кан Салиџи, Сејит Торун и Онурсал Адигузел) ќе бидат назначени за изборна координација.
* Додека група членови на парламентот работеле во Големото национално собрание (ГНС), другите членови на парламентот биле распоредени во Истанбул.
* Било одлучено да се спроведе кампања за гласање на 1.700.000 луѓе кои не гласале на 31 март. Како дел од ова, била воспоставена кампања „донесете го вашиот сосед кој не гласаше на 31 март во гласачката кутија“.
* Било најавено дека во кампањата ќе се користи слоганот *„Her şey çok güzel olacak“* (Сè ќе биде добро).

## Анкети

## Резултати

### Општи резултати
{|
| style="vertical-align:top" |

Следната табела ги детализира прелиминарните резултати од изборите за градоначалник на Истанбул, со преброени повеќе од 99% од гласачките ливчиња. Официјалните резултати ќе бидат објавени од Врховниот изборен совет. И Јилдирим и Ердоган го признале поразот и му честитале на Екрем Имамоглу за реизборот за градоначалник на Истанбул.

### Резултати по регион

## Наводи

Категорија:Статии со извори на турски (tr)
Категорија:Градоначалници на Истанбул
Категорија:Избори во Истанбул