open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Носовка

**Мала носовка** (старосл. *юсъ малъıи*, кирилица: , глаголица: 10px) и **голема носовка**  (стсл. *юсъ большии*, кирилица: , глаголица: 14px) — букви кои означуваат две општословенски носни самогласки, во прасловенскиот и старословенскиот јазик. Секоја од нив се наоѓа и во јотуван облик (кирилица:  и  ; глаголица: 14px и 14px), како лигатура со буквата I.

Фонетски, мала носовка означува , а голема носовка — . Би можеле да се претстават како ен / ем за малата и он / ом за големата носовка.

Имињата на буквите не се поврзани со капитализација: двете букви постојат и во големи и во мали варијанти.

## Губење на носовките

Сите современи словенски јазици кои користат кирилица ја имаат изгубено оваа буква, со тоа што кај секој од нив носовката станала непотребна поради гласовните промени низ времето.

Големата носовка била составен дел од бугарската азбука и руската азбука сѐ до 1945 г. Меѓутоа, дотогаш засната носовка исчезнала од јазикот. Како резултат на тоа, постоеле несоодветности помеѓу буквата и фактичкиот јазик и луѓето морале напамет да учат каде да ја ставаат буквата без некоја логика. Постојат некои македонски дијелекти околу Лерин и Костур и во Пиринска Македонија кои сѐ уште имаат носен изговор: *К’<sup>н</sup>де гре<sup>н</sup>деш, мило че<sup>н</sup>до?* („Кѫдє грѧдєшъ, мило чѧдо?“)

Во Русија, малата носовка било преземено за да ја означува јотираната буква **я** на средината или на крајот од зборот; современата буква ја (**я**) е прилагодување на оваа курзивен облик од XVII век променета со типографската реформа од 1708 г.

Во полскиот јазик, кој користи латиница, буквата Ę, ę ја има фонетската вредност на малата носовка, додека буквата Ą, ą на големата носовка. Јотизираните облици пак, на полски се пишуваат со ię, ią. Меѓутоа, фонемите ę и ą не водат историско потекло од оние кои малата и големата носовка ги означувало, но се создадени потоа на полско тло.

## Поврзано
* Јат

Категорија:Кирилични букви
Ѿ

**От** () — буква од старословенското писмо, лигатура на буквите Омега и Т. Меѓу другото се употребувала за пишување на предлогот „отъ“ (од).
Ѹ

**Ук** (кирилица: ; глаголица: 10px) — буква од старословенското писмо. Првибитно била диграф од О и У напишани хоризонтално. За заштеда на простор, таа често се пишувала како вертикална лигатура, а подоцна била заменета едноставно со буквата У.

## Преземање од грчки

Хоризонталниот и вертикалниот диграф се позајмени од грчката азбука, која го користи диграфот ου (омикрон-испилон) за  до ден денес, но повеќе не користи вертикална лигатура, која е честа во грчките средновековни текстови.
Агранулоцит

[мини|250px| Моноцит под [оптички микроскоп (40x) од периферна крвна размаска опкружена со црвени крвни клетки.]]
**Агранулоцити** — вид леукоцити со овални, несегментирани јадра. Во нив не среќаваат гранули, откаде им доаѓа и името. Агранулоцитите имаат способност за клеточна делба и повеќето од нив (како моноцитите, Т и B лимфоцитите) се произведуваат во лимфните јазли, слезината, крајниците и градната жлезда. Овие клетки имаат важно значење во клеточниот имунитет. Тие ги контролираат долготрајните бактериски инфекции и ги неутрализираат токсините во ткивата погодени со инфекцијата.

Категорија:Крвоток
Категорија:Клетка
Категорија:Бели крвни зрнца
Бураг

мини|десно|250п|Бурагот и останатите комори на преживниот желудник.
**Бураг** (латински: *rumen*), наречен и **преден желудник**, е првата комора на желудникот кај преживните животни. Тој служи како примарно место каде се врши ферментација на дигестивниот материјал во целиот систем за варење. Откако храната се голта, таа патува во дорзалниот мрежавец (*reticulum*), првата комора на желудникот кај преживарите, од каде се носи во дорзалниот бураг, каде потпаѓа под ензимско (ферментско) дејство.

Белковинските, неструктурните јаглехидрати (вклучувајќи скроб, сахароза и пектин), и структурните јаглехидрати (вклучувајќи хемицелулоза и целулоза) се ферментираат од преживарските микроби. Низ процесот на варење и преживање, дигестивните честички се редуцираат во големина, а се зголемува нивната густина сѐ додека тие не преминат во вентралниот бураг. Контракциите на бурагот го носат дигестивниот материјал повторно во мрежичката и преку ретикулобуражниот отвор тие одат до другите делови на дигестивниот тракт. Алтернативно, честичките можат да бидат однесени повторно во бурагот.

Бидејќи границата помеѓу бурагот и мрежичката е неизразена и нецелосна, овие комори се нарекуваат некогаш и како *мрежобураг*.

## Наводи

Категорија:Систем за варење
Категорија:Преживари
Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ
Комо (езеро)

**Комо** ( или *Lario*) — езеро од ледничко потекло во Ломбардија, Италија. Зафаќа површина од  и со тоа е трето по големина во земјата, по Гарда и Маџоре. Со своите 410 м ова езеро е едно од најдлабоките езера во Европа и самото дно е 200 м подморска височина.

Езерото има многу интересен облик: како превртена буква „Y“. Северниот ракавец почнува од градот Колико, додека градовите Комо и Леко се наоѓаат на краевите на југозападниот, односно југоисточниот ракавец. Малите гратчиња Белаџо, Менаџо и Варена се наоѓаат кај крстопатот помеѓу трите ракава на езерото: ти се поврзани, меѓу другото, со тригајолна бродска превозна служба.

Во голем дел езерото го полни реката Ада, која се влева близу градот Колико а истекува кај градот Леко. Ова значи дека југозападниот ракавец е всушност слеп завршеток бидејќи Комо, за разлика од Леко, често се поплавува. Убавината на езерото и околината привлекува многу богати луѓе и ѕвезди каде тие имаат вили.

## Името на езерото
Вистинското италијанско име на езерото е *Lario*, но ова име ретко се употребува; Обично езерото се нарекува *Lago di Como', што значи „Езеро Комо“.

== Крајезерски населени места ==
[[Податотека:Tremezzo, giardini pubblici (Ian Spackman 2007-007-0-).jpg|thumb|Паркот Мајер, јавна градина во [[Тремецо]]]]
[[Податотека:Varenna 2004 07 09.JPG|thumb|right|Варена, на источниот брег на Комо]]
<table class=wikitable>
<caption>Населени места крај Комо</caption>
<tr>
<th>Западен брег <br /><small>од север кон југ
<th>Јужен брег <br /><small>од запад кон исток
<th>Источен брег <br /><small>од север кон југ
<tr valign=top>
<td>
* [[Домазо]]
* [[Граведона]]
* [[Донго]]
* [[Мусо]]
* [[Менаџо]]
* [[Каденабија]]
* [[Тремецо]]
* [[Мецегра]]
* [[Лено]]
* [[Осучо]]
* [[Аргењо]]
* [[Бриено]]
* [[Молтрасио]]
* [[Чернобио]]
* [[Комо]]
<td valign=bottom>
----
* *Комо*
* [[Блевио]]
* [[Белаџо]]
* [[Малграте]]
* *Леко''

* Колико
* Дорио
* Дервио
* Белано
* Варена
* Леко

[500px|thumb|right|none|Поглед на езерото од градот [Комо]]
## Поврзано
* Вила дел Балбијанело

## Наводи

## Надворешни врски
* Карта на езерото 
* Туристички информации за езерото 

Комо
Категорија:Комо (покраина)
Категорија:Леко (покраина)
Демокрит

thumb|Демокрит од Абдера
мини|Биста на Демокрит, антички грчки филозоф
**Демокрит** од Абдера (околу 460-370 п.н.е.) е најзначајниот претставник на материјализмот во антиката.

## Животопис
Демокрит го потрошил неговото богатство патувајќи по Египет, Вавилон и Грција.

## Философија
Демокрит ја разработил теоријата за атомите, поставена од неговиот претходник Леукип. Тој сметал дека постојат битие и небитие. На битието гледал како на сетилно достапна објективна состојба на светот. Битието, според него, е деливо. Меѓутоа делењето не може да оди до бесконечност, туку мора да запре на некои делчиња што не можат понатаму да се делат. Нив Демокрит ги нарекол атоми (неделиво). За да докаже дека постојат атомите се служи со еден аргумент на Зенон. Тој образложува: ,,Ако предметите бесконечно се делат на се поситни и поситни делчиња, тогаш ќе има бесконечен број делчиња. Ако тие имаат големина колку и да е мала, збирот од бесконечно ситни делчиња ќе даде бесконечно голем предмет. Но и овие делчиња да немаат големина, тогаш збирот на бесконечен број делчиња на еден предмет што немаат големина дава предмет без големина". И така претпоставката дека деливоста на секој предмет оди до бесконечност е невозможна (апсурдна), според тоа логички следи дека секој предмет кој има определена големина е составен од атоми. За атомите не можеме да речеме ништо друго освен дека се битие. Тие се концентрација на битието, апсолутна набиеност. Спојувајќи се, атомите, кои, поради тоа што се мали се сетилно недостапни, ги градат сложените тела кои го минуваат прагот на осетливоста и се достапни на сетилното познание. Сложените тела се составени од битие и небитие, од атоми и од празнина. Елејската школа учела дека битието мора да биде нешто исполнето, цврсто, неменливо. Демокрит се согласувал со тоа. За Демокрит, животниот идеал бил да биде автономен и слободен како што атомите се самостојни во постоењето, формата и во своето движење. Го викале *мудриот* со што се кажува дека тој и Аристотел биле најучени во таа епоха. Го викале и *насмеаниот* - постојано бил со ведар дух и се насмевнувал.

Позната е неговата изрека:

                                                        
## Наводи

Категорија:Старогрчки филозофи
Категорија:Старогрчки математичари
Категорија:Математичари од 5 век п.н.е.
Категорија:Математичари од 4 век п.н.е.
Анубис

thumb|Анубис
**Анубис** — бог од староегипетска религија, претставен со глава во вид на шакал или на куче. Тој се родил така што Нефтида се преправила како Изида, и го завела Озирис да легне со неа. Тој бил одгледан од Изида и кога пораснал ја следел каде и да оди и бил нејзин чувар, а бил исто и чувар на Озирис. Тој имал силно сетило за мирис и и' помагал на Изида да ги пронајде распарчените делови на нејзиниот маж Озирис. Тој бил бог и заштитиник на балсамичарите, лекарите и хирурзите. Бил господар на церемониите. Тој ги водел за рака душите на мртвите низ Аменти - подземното кралство на неговиот татко Озирис. Анубис ѝ помагал на Изида при барањето на расечените делови на Озирис. Анубис бил присутен во подземниот свет при мерењето на терезија на душата на мртвата личност.

Несомнено е дека обожувањето на Анубис започнало од најстари времиња во Египет. Негова мајка била Нефтида, а татко според една верзија му бил Сет; според друга бил син на богот Ра.

Во погребните церемонии, Анубис ја примал мумијата и ги поставувал своите заштитнички раце врз нејзе. Тогаш (според вињетите) тој говори: Дојдов да го заштитам Озирис; а носот на покојникот вели; „Моите усни се усните на Анпу“. Од разните извадоци на „Книгата на Мртвите“ се гледа дека Анубис бил голем бог на Подземниот Свет (т.е. Аменти), така што, неговата величина и важност се речиси исти со оние од Озирис.

## Наводи
* Египетска религија - египетската идеја за задгробниот живот - Е.А. Волис Баџ

Категорија:Египетски богови
Категорија:Староегипетски погребни списи
Тот

[right|200px|thumb|Тот ([Рамзеум, Луксор)]]
**Тот** (егип. „џехут“, *ḏḥwty*) - едно од најважните божества на Египетскиот пантеон. Неговиот женски пандан била божицата Маат.

Главното светилиште на Тот било во Кемену (подоцна преименуван од старите Грци во Хермополис), каде претседавал над дружината од локални богови. Кај Грците бил познат како Хермес Трисмегист или Ешмунен кај Арапите. Исто така, тој имал светилишта во Абидос, Хесерт, Урит, Пер-Аб, Рекуи, Та-ур, Сеп, Хат, Пселкет, Талмсис, Анча-Мутет, Амен-хери-аб и Та-кенс. За него се мислело дека ги претставува срцето и јазикот на Ра и дека е посредник преку кој се пренесувала волјата на Ра во говорот. На овој начин, тој бил поистоветуван со Логосот на Платон (Словото на Јован) и умот на Господ. Во египетската митологија тој играл многу витални и значајни улоги и бил еден од двајцата богови кои стоеле на секоја страна од бродот на Ра (другото божество била Маат). Познат е како бог на магијата, писменоста, науката и судењето на мртвите.

Богот Тот бил претставен како човек со глава на птицата ибис, а понекогаш и со глава на бабун, а и на Месечината. Според некои легенди, тој бил син на Ра и негов гласник, а според други тој се создал самиот себе преку моќта на јазикот. Тот бил писарот меѓу боговите, го открил пишувањето и бил големиот бог на знаењето, мудроста, пишувањето, писмото и тајните. Тој бил и бог на Месечината и бог на магијата. Во судот на мртвите, тој бил писарот кој ги запишувал исповедите на мртвите на неговите сведоци, а исто така правел запис на тоа кој ќе оди во рајот на блажените, а кој ќе биде изеден од кучињата на судот. Платон го обвинувал Тот поради тоа што ги открил броевите и буквите, сметајќи дека, потпирајќи се врз пишаниот збор, луѓето ќе го загубат сеќавањето.

## Наводи

Категорија:Египетски богови
Категорија:Месечеви богови
Категорија:Староегипетски погребни списи
Категорија:Изумители на писма
Категорија:Митски птици
Категорија:Херметизам
Моделарство

**Моделарството** е рекреативна активност во слободно време при што се изработуваат модели на транспортна или воена техника како и објекти (згради, мостови и сл.) во строго определен размер.


Категорија:Хобија
Тава (дрво)

**Тава** (науч. *Beilschmiedia tawa*) е новозеландско широколисно дрво кое вирее насекаде при крајбрежните краишта на централниот дел од земјата. Зборот „tawa“ е маорското име на дрвото. Тавата често е дрвото со доминантна крошна во ниските шуми на Северниот остров и североисточниот дел на Јужниот остров, но често создава и поткрошна во големите шуми ширум земјата под ногоплодите како кахикатејата, матаито, мирото и римуто. Дрвото расте до 30 м или повеќе во височина, а пречникот на трупот му достигнува до 1,2 метри. Дрвото има мазна темна кора.

Тава дрвото дава мали, незабележителни цветови, а по нив и плодови со боја на темноцрвена слива и должина од 2-3,5 см. Со неговите големи плодови, ова дрво е познато по тоа што истото зависи исклучиво од птицата кереру (новозеландски гривјак) и (кога е таму), северноостровскиот кокако за разнесување на семето. Ова се единствените преживеани птици од првобитната новозеландска биота, доволно голема за да може да ги јаде овие семиња, да ги свари, а потоа да исфрли измет. Тавата исто така може да поддржува значајни епифитни градини под нивние крошни.

Населбата Тава во градот Велингтон го носи името на ова дрво.

### Употреба
Ова дрво е едно од ретките тврди дрва во земјата кои даваат добар дрвен материјал. Дрвото може да се употребува, меѓу другото, и за привлечни и еластични дрвени подови. Во дивината овие дрва се забранети да се сечат, освен кога се самите паднати, и тоа со посебна дозвола.

## Надворешни врски
* Кратко научно предавање за екологијата на дрвото тава  

## Извори
* H.H. Allan, 1961. *Flora of New Zealand* Vol. 1. Government printer.
* J. Dawson and R. Lucas, 2000. *Nature guide to the New Zealand Forest*. Godwit.

Категорија:Ловори
Категорија:Дрва на Нов Зеланд
Кирилични бројки

[мини|десно|220п|Часовник со кирилични бројки на кула во [Бигорски манастир|Бигорскиот манастир.]]

**Кирилични бројки** — броен систем на основа на старословенската кирилица, употребувана кај јужните и источните Словени, вклучувајќи ја Македонија. Овој систем се употребувал во Русија сѐ до 1700-тите кога Петар Велики ја заменил со индоарапскиот броен систем. 

Системот бил квазидекаден, заснован на јонскиот броен систем и се пишувал со соодветни графеми од кирилицата. Секоја единица (1, 2, ... 9) имала своја буква, како и секоја десетка (10, 20, ... 90) и секоја стотка (100, 200, ... 900). Броевите се запшишувале од лево на десно со исклучок на броевите од 11 до 19. Тие биле пишувани од десно на лево. Броевите се разликувале од текстот по тоа што врз нив се придодавало титло. Доколку бројот бил поголем од 1000, бил употребуван знакот за илјадници се пишувал пред бројката **҂** и по него се пишувал бројот на илјадницните со соодветните букви.

400п|лево


Примери:
* 40px — 1706
* 40px — 7118 година по библиски стил, еднаква на 1610 н.е.) 

Глаголичните броеви работеле на сличен принцип, освен тоа што бројките се пишувале по глаголскиот азбучен ред, а не по ред преземен од грчкото писмо.

## Поврзано
* Старословенско писмо
* Глаголица
* Глаголични броеви
* Грчки броеви
* Римски броеви

## Наводи

Бројки
Категорија:Бројни системи
Гнајс

thumb|Гнајс
right|thumb|200px|Окцест гнајс
**Гнајсот** е метаморфна карпа составена од средни до поголеми, груби зрна. Има висок степен на метаморфизам. Гнајс (*Gneiss*) е стар германски збор првично употребуван од рударите во Саксонија. Потеклото на гнајсевите е различно. Со метаморфоза на гранитите настануваат ортогнајсевите, додека парагнајсевите настануваат со преобразба на песочниците и со момирокизација на шкрилците.

Според својата структура, гнајсевите можат да бидат гранобластични, лепидобластични, порфиробластични, додека во зависност од својата текстура се делат на шкрилави, масивни, окцести, лентести и набрани. Гнајсевите се изградени од кварц, алкални момирок и лискуни како важни состојки. Кварцот е обилно застапен и се јавува во зрна со различна големина.

Во Македонија гнајсевите се доста застапени, почнувајќи од околината на Прилеп, па сѐ до Кајмакчалан.

Категорија:Метаморфни карпи
Категорија:Индустриски минерали
Гранит

мини|350п|Гранит од националниот парка Јосемит
**Гранитот** — едeн од најраспространетите плутонски магматски карпи. Името го добил по зрнестата структура (од латинскoто: *grannum* што значи зрно). По боја можат да бидат сиви, светлосиви, темносиви и црвеникави. Имаат зрнеста структура, но со мошне големи варијации на зрната. Според големината на зрната се разликуваат:

* Грубозрнести (со големина на зрната преку 10мм);
* Крупнозрнести (5 до 10мм);
* Среднозрнести (3 до 5мм);
* Ситнозрнести (2 до 3мм);
* Мошне ситнозрнести гранити (под 2мм).
Гранитите содржат доста кварц (некогаш и 20 до 40%) и момироки, со присуство на лискун или некој друг минерал што поблиску го одредува вариететот на карпата. Гранитите се мошне отпорни карпи. Со нивно раздробување се добива гранитски грус. Одејќи од гранитите кон гранодиоритите и диоритите, пропорционално се смалува количеството на кварц и алкален момирок, додека количеството на натриумовиот плагиоклас расте.

## Наводи

## Надворешни врски

* The Emplacement and Origin of Granite 

Категорија:Карпи
Категорија:Магматски карпи
Категорија:Вајарски материјали
Категорија:Индустриски минерали
Категорија:Национални симболи на Финска
Гранодиорит

**Гранодиорит** — вариетет на гранитот, кај кои натриумовиот плагиоклас преовладува над алкалниот момирок. Имаат зрнеста (главно среднозрнеста до ситнозрнеста) структура. По боја се сивозелени, зелени или црвеникави (кога бојата им доаѓа од обоениот момирок). Бидејќи се побогати со боени состојки, гранодиоритите се главно потемни од гранитите.
десно|170п
Минерали кои го градат гранодиоритот се:
*кварц,
*алкални момирок, кои може да биде ортоклас или микроклин,
*интермедијарни плагиоклас,
*обоени минерали (најчесто од групата на лискуни).

Структурата на гранодиоритот е зрнеста, а текстурата е масивна.

## Поврзано
*Список на карпи

## Наводи

## Литература
#Ђорђевић В., Ђорђевић П., Миловановић Д. 1991. *Основи петрологије*. Београд: Наука

Категорија:Карпи
Категорија:Магматски карпи
Шкрилец

thumb|Шкрилец
[left|thumb|Менхетнски шкрилец, од југоисточен [Њујорк]]
**Шкрилецот** е среднозрнеста до крупнозрнеста метаморфна карпа со среден до висок кристалитет и со одлично изразена шкрилавост, по која и го добиле името. Од минералите, во нив доминираат мусковит, талк, хлорит, биотит и други. Името го добиваат по водечкиот минерал или минералите што доминираат: микашисти (ако доминира лискунот), хлоритски шкрилци, талкотни шкрилци итн. Кварцот како редовна состојка некогаш може и да доминира (кварц-микашисти, кварц-хлоритски шкрилци итн.).

Категорија:Метаморфни карпи
Лискун

thumb|Карпа со лискуни
thumb|left|Тенки листови од лискун

**Лискун** — мошне распространета метаморфна карпа со среден или висок кристалитет. Структурно се лепидобластични, додека текстурно се шкрилави. Настануваат со метаморфоза (видоизменување) на глинестите карпи.

Овие карпи се изградени од кварц и лискуни, како важни состојки. Од групата лискуни најчесто се застапени мусковит, а нешто поретко биотит. Отпорни се кон хемиско распаѓање, но поради составот и добро изразената шкрилавост, лесно подлежат на механичко распаѓање.

thumb|left|Листови од лискун

Категорија:Карпи
Категорија:Диелектрици
Категорија:Индустриски минерали
Категорија:Филосиликати
Диорит

thumb|Диорит
мини|250п|Диорит
**Диоритот** е магматска карпа која по својот надворешен изглед се разликува од гранодиоритите по потемната боја што доаѓа од содржината на обоени минерали, како и поради отсуството на кварц. Тоа се интрузивни карпи со темносива, сивозелена, зелена, па дури и темнозелена боја. Ретко се јавуваат како самостојни маси, т.е. обично се среќаваат покрај гранодиоритите како маса без кварц. Типичните диорити се среднозрнести до крупнозрнести карпи.
Диорит (јазик англиски|Diorite, јазик француски|Diorite, јазик германски|Diorit, јазик руски|Диорит) е интермедијарна магматска длАбинска карпа.

Се создава со кристализација на базични магми, во однос на оние од кои кристализираат сијенит и монцонит. Кристализацијата на магмата се врши во длабоките делови на Земјината кора.

Минерали кои го градат диорит се:
* интермедијарен плагиоклас: андезин или олигоклас,
* обоен минерал: хорнбленда, аугит, биотит, хиперстен,
* споредни минерали: апатит, магнетит, сфен.

Структурата на диориттот е зрнеста, а поретко може да биде и порфироидна. Текстурата е масивна.

## Наводи

## Поврзано
* Список на карпи

## Наводи

## Литература
* Ђорђевић В., Ђорђевић П., Миловановић Д. 1991. *Основи петрологије*. Београд: Наука
## Надворешни врски

Категорија:Карпи
Категорија:Магматски карпи
Восковица

**Восковица** е обоениот дел непосредно над клунот на птиците. Тоа е делот помеѓу клунот и главата каде се наоѓаат ноздрвите на птиците.

Категорија:Биологија
Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ
Андреј Марков

250px|thumb|right|Андреј А. Марков
**Андреј Андреевич Марков** (руски: *Андрей Андреевич Марков*) ( - ) е руски математичар.

Марков е роден во Рјазањ. Студирал на универзитетот во Санкт Петербург во 1874 под туторство на Пафнутиј Чебишов. Во 1886, станува член на Руската Академија на науките. Најпознат е по неговите проучувања во теоријата на стохастичките процеси. Неговите истражувања подоцна стануваат познати како Маркови вериги.

## Наводи
* А. А. Марков. "Распространение закона больших чисел на величины, зависящие друг от друга". "Известия Физико-математического общества при Казанском университете", 2-я серия, том 15, ст. 135-156, 1906. 
* A.A. Markov. "Extension of the limit theorems of probability theory to a sum of variables connected in a chain". reprinted in Appendix B of: R. Howard. *Dynamic Probabilistic Systems, volume 1: Markov Chains*. John Wiley and Sons, 1971.

## Надворешни врски

* Биографија 
* Биографија на Марковиот син, сместена во Стекловиот Институт за математика во Санкт Петербург

Категорија:Руски математичари
Категорија:Луѓе од Рјазањ
Категорија:Редовни членови на Петербуршката академија на науките
Категорија:Апсолвенти на Санктпетербуршкиот државен универзитет
Категорија:Починати во Санкт Петербург
Метаморфна карпа

[200px|мини|[Мермер. Во Македонија наоѓалиште на мермер има во Прилеп (Мермерен комбинат)]]
**Метаморфните карпи** (*Meta - morphe* - изменување на формата, видоизменување) се голема група на карпи. Тие се настанати со преобликување на магматските и седиментните, или веќе постоечките метаморфни карпи. Ваквите промени се резултат на физичко - хемиски услови кои се разликуваат од оние кои владееле во времето на настанување на матичната (магматска или седиментна) карпа. Најчесто метаморфизмот се врши поради промена на притисокот и температурата, при што преобразбата на матичната карпа може да биде структурна, минералошка и хемиска. Со процесот на прекристализација се зголемуваат зрната, при што, на пример од варовниците настануваат мермери, од песочниците кварцити и сл.

Метаморфни карпи се мермерот, гнајсот, шкрилците, кварцитот, амфиболитот и други.

Терминот шкрилавост или фолијација се користи за взаемниот паралелен распоред на листовидните минерали, како биотит, мусковит, хлорит, талк итн.

Метаморфните карпи се делат на *регионално-метаморфни*, *динамометаморфни* и *контактно-метаморфни*.

## Поврзано
* Карпа
* Магматски карпи
* Седиментни карпи


Категорија:Карпи
Категорија:Земјина кора
Баден-Виртемберг

**Баден-Виртемберг** () — сојузна покраина  во југозападна Германија, источно од горниот тек на реката Рајна. Ова е трета по големина покраина (по површина и по население) од вкупно шеснаесетте покраини, со површина од  и 10,7 милиони жители. Главен град е Штутгарт.

## Географија

Покраината граничи со Швајцарија на југ, со Франција на запад и со германските покраини Рајнска област-Пфалц, Хесен и Баварија.

Поголеми градови во Баден-Виртемберг се Штутгарт, Манхајм, Карлсруе, Фрајбург, Хајделберг, Хајлброн, Лудвигсбург, Улм, Тибинген, Пфорцхајм и Ројтлинген.

Реката Рајна ги образува западната, како и поголеми делови од јужната граница. Шварцвалд (герм. *Црна Шума*) — главниот планински венец на покраината, кој започнува од исток од долината на Рајна. Баден-Виртемберг ги дели Боденското Езеро и ограноците од Алпите со Швајцарија.

Дунав извира од Баден-Виртемберг, во близина на градот Донауешинген, кај месноста Фуртванген на Шварцвалд.

## Административна поделба

Баден-Виртемберг е поделен на 35 окрузи, групирани во четири административни подрачја (владини окрузи): Фрајбург, Карлсруе, Штутгарт и Тибинген.



# Алб-Дунав
# Беблинген
# Биберах
# Боденско Езеро
# Брајсгау-Горен Шварцвалд
# Валдсхут
# Гепинген
# Емендинген
# Енц
# Еслинген
# Зигмаринген
# Источен Алб


 Калв
 Карлсруе
 Констанц
 Лерах
 Лудвигсбург
 Мајна-Таубер
 Некар-Оденвалд
 Ортенау
 Равенсбург
 Рајна-Некар
 Раштат
 Ремс-Мур



 Ројтлинген
 Ротвајл
 Тибинген
 Титлинген
 Фројденштат
 Хајденхајм
 Хајлброн
 Хоенлое
 Цолерналб
 Шварцвалд-Бар
 Швебиш Хал



thumb|300px|right|Кампањски леток. Текстот вели: "Ние можеме да правиме сѐ - со исклучок да „зборуваме стандарден германски“; Ова е алузија на фактот дека многу жители на Баден-Виртемберг зборуваат многу различни регионални дијалекти

Исто така постојат и девет слободни градови кои не припаѓаат на ниту една област:

# Баден-Баден
# Фрајбург
# Хајделберг
# Хајлброн
# Карлсруе
# Манхајм
# Пфорцхајм
# Штутгарт
# Улм

## Историја

Сојузната покраина се состои од историските држави Баден, Хоенцолерн и Виртемберг.

По Втората светска војна, сојузниците воспоставиле три единици: Виртемберг-Баден (окупиран од САД), Виртемберг-Хоенцолерн (Франција) и Баден (Франција). Во 1952 година, овие единици се спојуваат со што ја образувааат денешната Баден-Виртемберг; Уставот од 1949 содржела специјална клаузула (Член 118) која го овозможила спојувањето на единиците.

## Наводи

## Надворешни врски
* Службен портал на Баден-Виртемберг
* Повеќе податоци за Баден-Виртемберг 

Категорија:Сојузни покраини во Германија
Категорија:Држави и територии настанати во 1952 година
Баварија

**[[Слободна покраина (управување)|Слободната покраина]] Баварија**&nbsp;&nbsp;(Германски: *Freistaat Bayern*), со површина од 70.553 км2 и 12,4 милиони жители, е една од двете најјужни сојузни покраини во Германија. Нејзин главен град е Минхен.
## Географија

Баварија има меѓународни граници со Австрија и Чешка. Соседни германски покраини се Баден-Виртемберг, Хесен, Тирингија и Саксонија. Две поголеми реки течат низ покраината: Дунав и Мајна. Баварските Алпи ја дефинираат границата со Австрија, а на нив се наоѓа и највисокиот врв во Германија - Цугшпице.

Поголеми градови во Баварија се Минхен, Нирнберг , Аугсбург, Регенсбург, Вурцбург, Инголштат, Фирт и Ерланген.

## Политика

Баварија има уникамерален *Landtag*, односно покраински парламент, кој се бира со универзално гласачко тело. Сѐ до декември 1999 постоеше *Senat* (сенат) чиишто членови се бираа од општетсвени и економски групи во Баварија, но по референдумот во 1998 година, оваа институција се укина. Претседател на парламентот е премиерот.

Баварија долго време беше бастион на конзервативната политика во Германија, а Христијанската Социјална Унија беше на власт до 1946 година. Секој премиер до 1957 беше член на оваа политичка партија.

Во 1995 година, Баварците одлучија да воспостават директна демократија на локално ниво преку референдум. Ова беше иницирано од асоцијацијата наречена *Mehr Demokratie* (*Повеќе Демократија*). Во 1997 година, Баварскиот Врховен Суд ги отежнуваше овие промени. Како и да е, Баварија има најнапреднати регулации на локална директна демократија во Германија.

Во изборите од 2003, ХСУ доби повеќе од две третини учество во баварскиот парламент. Ниедна партија од повоена Германија не го постигнала ова.

Од историска гледна точка, Баварија беше една од најлибералните покраини, сѐ додека руралните области Швабија и Франконија беа анектирани во 1814/15 на конгресот во Виена.

Кралството Баварија и Војводството Баден беа првите германски покраини кои имаа устав во раниот 19 век.

## Поврзано
* Баварци
* Баварии
* Баварски Алпи
* Баврски дијалект

## Надворешни врски
* Официјално мрежно место  на Баварија
* Преглед на Баварија , нејзината историја и култура 
* Bayern Viewer, воздушни снимки и карти на Баварија
* Детална карта на Баварија
* Кралската Куќа на Баварија, на германски
* Информации за Баварија 
* Баварски Танчери - Баварско - Американска Култура 
* Извештај: Директна Демократија во Баварија , англиска и германска верзија
* Одмор во Баварија 

Категорија:Сојузни покраини во Германија
Категорија:Држави на Вајмарската Република
Велепоседнички дом

[thumb|right|250px|[Вадесдонска великопоседничка куќа|Вадесдонската великопоседничка куќа]]

**Велепоседнички дом** или **великопоседнички дом** — вонградска куќа, која историски го претставувала средиштето на **великопоседот** (видете Великопоседништво). Изразот обично се применува за релативно мали вонградски куќи кои му припаѓаат на благородничките семејства, наместо за велики достоинственички куќи. Тие може да се со одбранбен карактер (до барокниот период) со ѕидини, шанци и кули или пак со чисто станбен карактер во согласност со општествените прилики во своето време.

## Великопоседнички домови
* Алфордска великопоседничка куќа
* Бетискомбска великопоседничка куќа
* Биртсмортонски двор
* Битернска великопоседничка куќа
* Браднинч
* Брамалска хала
* Вајтвишка великопоседничка куќа
* Вадесдноска великопоседничка куќа
* Валтонска хала, Милтон Кејнс
* Велика чалфилдска великопоседничка куќа
* Великопоседничката куќа Бискупов мост
* Вингфилдска великопоседничка куќа — напуштена
* Воулсторпска великопоседничка куќа
* Гарсингтонска великопоседничка куќа
* Игтемски шанец
* Источноридлсденска хала
* Келмскотска великопоседничка куќа
* Кливдон
* Кранборн
* Мал Барфорд
* Оксон Хоут
* Расеј
* Сноушилска великопоседничка куќа
* Станфордска хала
* Стара гензборошка хала
* Стаурхед
* Стоксејски замок
* Стурминстер Њутн
* Тланруст
* Харлакстонска великопоседничка куќа
* Хјуенденска великопоседничка куќа
* Хуис Дорн
* Чедингтон
* Ченис

## Поврзано
* Вонградска куќа

Категорија:Дворци
Алберт Кејп

мини|''Црниот паж''
мини|''Дордрешкото пристаниште''

**Алберт Кејп** (; Дордрехт, 20 октомври 1620 - Дордрехт 15 ноември 1691) — еден од водечките холандски пределни сликари во XVII век. Тој бил најпознатиот од неговата сликарска фамилија и учел кај неговиот татко Јакоб Кејп (1594–1651/52). Тој е особено познат за неговите насликани погледи кон холандската пасторала рано наутро или доцна попладне. Сончевите зраци се простираат преку неговите слики, потенцирајќи мали детали со златеста светлина. Кај големите, атмосферски панорами на руралата, потенцираните тревки на ледините, гривата на мирниот коњ, рогот на кравата која лежи крај потокот или врвот на шапката на селанецот, сите се опфатени во жолта-окер светлина. Квалитетот на боите во неговите слики е непогрешливо мајсторски. Богато лакираниот медиум ги прекршува зраците како скапоцен камен кој се разложува на многу глазирани слоеви.

Кејповите цртежи ни откриваат дека тој бил извонреден цртач. Со расветлени туширања од златнокафено мастило тој доловува далечен поглед на градот Дордрехт или Утрехт.
Кејповите цртежи изгледаат или како што биле замислени сликите кои ги имал на ум, или пак како завршено дело; најверојатно ваквите дела биле враќани во неговото ателје за консултација при изработка на други дела. Честопати наоѓаме еден ис дел од цртеж во разни слики. Кејповите предели се базирале на реалноста и на неговата претстава за тоа како еден волшебен предел треба да изгледа.

Кејп ги потпишувал неговите дела, но ретко ги датирал и затоа не постои добра хронологија на неговото творештво. Нему му се препишуваат феноменален број на слики. Веројатно некои од нив се од други мајстори на златниот предел, како **Абрахам Калрат** (1642–1722), чии иницијали *A.C.* може да се помешаат со Кејповите.

## Поврзано
* Кејп
* Златно време на холандското сликарство

## Надворешни врски

* Семејството Кејп

Категорија:Холандски сликари
Категорија:Пределни сликари
Категорија:Родени во 1620 година
Категорија:Починати во 1691 година
Категорија:Луѓе од Дордрехт
Церемонијални грофовии во Англија

**Церемонијалните грофовии** (анг. *ceremonial counties*) се области во Англија со назначени лордови-намесници (*lords-lieutenant*), и се дефинираат од страна на владата во однос на метрополските и неметрополските англиски грофовии. Истите често се користат во географски контекст, и во тоа својоство понекогаш се нарекуваат **географски грофовии**.

## Список на грофовии
Според правните уредби, Англија ги има следниве грофовии:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (без Сити)
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (вклуч. островите Сили)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Поврзано
* Региони на Англија
* Административна поделба на Англија
* Географија на Англија

## Наводи

## Надворешни врски
* Закон за грофовиите од 1997 г. 

Церемонијални
Категорија:Административна поделба на Англија
Џон Дауленд

мини|десно|Насловна страница на музиката за „Солзи“
**Џон Дауленд** (;  1563 - ) — англиски ренесансен композитор, пејач и лејтист. Познат е по неговите мелодични и меланхолични песни.

За неговиот ран живот многу малку се знае, но се мисли дека е роден во Лондон или можеби во Даблин. Се знае дека отишол во Париз во 1580 каде бил во служба на амбасадорот на францускиот двор. Дауленд тогаш станал римокатолик, што тој сметал дека го довело до недобивањето на функција на протестантскиот двор на Елизабета I. Меѓутоа, тој никому не му имал кажано за својата вероисповед. Наместо таму, тој работел на дворот на Кристијан IV во Данска. Дауленд се вратил во Англија во 1606 и во 1612 г. се вработил како еден од лејтистите на англискиот крал Јаков I. Починал во Лондон.

Најголемиот дел од Даулендовата музика е за неговиот сопствен инструмент, лејтата. Тука се вбројуваат неколку книги со музика за соло лејта, лејтски песни (за еден глас и лејта), делумни песни со придружба на лејта и неколку дела за конзорциум од ножна виола и лејта. Неговото најпознато дела е лејтската песна „Течете, солзи мои“ (*Flow My Teares*).

Подоцна Дауленд го компонира неговото најпознато инструментално дело, „Солзи“ (*Lachrimae* или *Seaven Teares Figured in Seaven Passionate Pavans*), збирка од седум за пет ножни виоли (да гамба) и лејта, секоја од нив заснована на „Течете, солзи мои“. Во своето време ова станало едно од најпознатите конзорциумски дела. Неговата павана, „Стари солзи“ („Lachrymae antiquae“) исто така била меѓу големите хитови на XVII век.

Даулендовата музика често се подликува со меланхолија која била модерна во музиката во тоа време. Тој има компонирано едно конзорциумско дело со наслов *Semper Dowland, semper dolens* („Секогаш Дауленд, секогаш тажен“), кој накратко го опишува духот на речиси целиот негов опус.

Даулендовата песна, „Дојди длабок соне, лик на вистинска смрт“  (*Come Heavy Sleepe, the Image of True Death*), служела како инспирација за „Ноктурно по Џон Дауленд за гитара“ на Бенџамин Бритен (*Nocturnal after John Dowland for guitar*), компонирано во 1964 за гитаристот Џулијан Брим. Ова дело се состои од осум варијации, сите врз основа на таа песна или придружбата за лејта, конечно завршувајќи со гитарска изведба на самата песна.

## Снимки

## Стихови на „Течете, солзи мои“

:*Flow, my teares, fall from youre springs,*
:*Exiled for ever, let mee mourn*
:*Where night's black bird hir sad infamy sings,*
:*There let mee live forlorn.*

:*Течете, солзи мои, поток нек’ се лее,*
:*Довека прогнан да тажам без глас*
:*Кајшто ноќна птица жално пее,*
:*Да живеам во заборав јас.*

## Белешки

## Поврзано
* Конзорт
* Галијарда
* Павана
* Елизабетанска музика
* Ренесансна музика

Категорија:Барокни композитори
Категорија:Англиски композитори
Категорија:Ренесансни композитори
Категорија:Композитори за лејта
Категорија:Родени во 1563 година
Ауреус

**Ауреус** е златна монета која била емитувана од антчките римски владетели. Првпат тој се појавил во време на Римската Република во 84&nbsp;г. пр. н.е. и континуирано бил емитуван сè до монетарната реформа на Константин I Велики (306-337). Во време на владеењето на Октавијан Август (27 г. пр.н.е.- 14 г. н.е.) тежината на ауреусот била одредена на 7,85 г. Со монетарната реформа на Нерон (54-68) во 64 г. неговата тежина била намалена на 7,40 г и со истата тежина бил емитуван сè до III век. Во време на царот Гај Аврелиј Валериј Диоклетијан (284-305) биле ковани ауреуси со тежина од 5,56 г. Со монетарната реформа на Константин I Велики во 309 г. била воведена нова златна монета, наречена солид, а ауреусот добива одбележје на медалјон, односно тој бил кован првенствено како донатива, при што бил делен на населението во посебни прилики. Последен пат ауреусот бил искован меѓу 527 и 537&nbsp;г. во време на византискиот цар Јустинијан I (527-565) од ковницата во Цариград.

Категорија:Римски монети
Тремиз

**Тремиз** е златна монета со вредност 1/3 од солидот, чие ковање во 383&nbsp;г. го вовел императорот Теодосиј I Велики (379-395). Просечната тежина на оваа златна монета изнесувала околу 1,5 гр.

Категорија:Нумизматика
Категорија:Монети
Козјак (езеро)

:*За други значења на  поимот *'Козјак** видете на [[Козјак (појаснување)|појаснителната страница]]''


**Козјак''' — вештачко езеро во Западна Македонија, најголемо во државата, сместено помеѓу планината Сува Гора на запад и резерватот „Јасен“ на исток. Езерото е долго 32 км, некаде е длабоко и 130 м, а максималното растојание од едниот до другиот брег изнесува 400 м. Кон езерото водат два пата: јужниот пристап кон езерото води од Македонски Брод и се протега по течението на реката Треска. Другиот пристап е од Скопје при што патот се протега под јужните падини на Водно. 

Езерото е создадено во 2004 г., кога започнала со работа хидроцентралата „Козјак“, со капацитет од 150 гигават-часови просечно годишно производство на електрична енергија. Целиот акумулациски систем бил проектиран од кинески инженери. Основата на браната е 500 м, а круната или врвот 310 м. Максимална кота на езерото е 469,9 м. Капацитетот на езерото е приближно 0,38 км3 вода.

## Флора и фауна

Во акумулацијата Козјак се среќаваат девет видови риби, но не е исклучено да се најдат и други видови на риби. Во последните години активно и редовно се врши порибување на езерото. 

## Галерија


Податотека:Kozjak 002.JPG|Езерото облеано во сонце
Податотека:Kozjak 008.JPG|Поглед на езерото со браната
Податотека:Велоекспедиции 2016 07.jpg|Поглед од браната на езерото
Податотека:Поглед на езеро Козјак од Фојник 2.jpg|Поглед кон Козјак од врвот Фојник, непосредно над селото Брест
Податотека:Kozjak Lake, 21.JPG|Поглед на езерото и околните планини
Податотека:Kozjak, klisura.JPG|Поглед на езерото
Податотека:Kozjak, Pogled D06.jpg|Поглед на езерото и пристапниот пат
Податотека:Велоекспедиции 2016 05.jpg|Поглед на езерото
Податотека:Велоекспедиции 2016 06.jpg|Поглед од браната на езерото
Податотека:Поглед на езеро Козјак од Фојник.jpg|Поглед од врвот Фојник


## Наводи

## Надворешни врски

* Страница за езерото „Козјак“  — Општина Македонски Брод
* 

Категорија:Вештачки езера во Македонија
Категорија:Езера во Македонија
Категорија:Општина Македонски Брод
Сестерциј

**Сестерциј** (лат. *semis tertius* или „четвртина денар“) во Римската Република претставувал сребрена монета со вредност од два и пол асови, со ознака IIS и просечна тежина од 1,13 гр. Сребрениот сестерциј бил воведен во 211 г. п.н.е. и бил кован кратко време до 207 го пр.н.е., а потоа неговото ковање повторно, за кратко, оживеало меѓу 49 и 44 г. п. н.е.

Во монетарниот систем на Римското Царство, сестерциј претставува бронзена монета со вредност од четири асови и просечна тежина од 27,28 гр. Тој бил воведен во оптек со монетарната реформа на Октавијан Август во 23 г. п.н.е. и бил кован до средината на III век н.е.
[thumb|300px|center| Сестертиј од времето на [Веспазијан]]

Категорија:Римски монети
Денариј

thumb|400px

**Денариј** (латински збор за „денар“) — сребрена монета која првпат влегла во оптек околу 211&nbsp;г. пр.н.е. Името потекнува од лат. deni (‘по десет’) што ја означувала неговата првобитна вредност од 10 асови (на монетата означено со X). Фракција на денарот бил сребрениот квинар со вредност од половина денар. Во почетокот на I век пр.н.е. просечната тежина на денарот изнесувала 3,99 гр, а на крајот од I век таа била намалена на 3,41 гр. Покрај падот на тежината, денарите почнале да губат и во чистота на металот, па од 98% чисто сребро колку што содржеле во моментот на нивното воведување, во III век н.е. таа била намалена на околу 50%. Во републиканскиот период, монетите биле ковани во името на монетните магистрати. На аверсот најчесто е претставена божицата Рома, а на реверсот претстави од римската митологија, легендарна историја и претстави кои се однесуваат на политички и воени настани.

## Наводи

Категорија:Зборови и изрази од Новиот завет
Категорија:Римски монети
Wintersun

мини
**Wintersun** е фолк-мелодичен дет метал бенд од Финска. Музиката на Wintersun е мелодичен дет метал со влијанија од Финската народна музика, пауер и епик металот, како и мелодичниот блек метал.

Wintersun почнува во 2004 како соло проект на Јари Маенпаа, поранешен гитарист и вокал на викинг метал бендот Ensiferum. Првиот албум на Wintersun, кој го носи истото име, бил снимен целосно од Јари, освен тапаните, за кој бил користен најмен тапанар, Каи Хахто. Сепак, за време на снимањето, Ensiferum закажуваат турнеја, па Јари мора да одбере помеѓу нив и Wintersun. Јари го бира Wintersun и мора да го остави Ensiferum зад себе. Албумот е издаден на 13 септември, 2004 преку Nuclear Blast. По некое време, Каи Хахто станува официјален член на Wintersun, а наскоро се приклучуваат и Оливер Фокин како гитарист и Јука Коскинен како басист, така што овој соло проект станува бенд. По турнејата на Wintersun, Оливер Фокин се откажува од бендот и е заменет од Теему Мантисаари. Во процес на изработка е и нов албум, наречен *Time*.

## Дискографија

* Wintersun (2004)

## Состав
Сегашен состав
* Јари Маенпаа – гитара и вокал
* Теему Мантисаари - гитара
* Јука Коскинен - бас
* Каи Хахто – тапани

Поранешни членови

* Оливер Фокин – гитара

## Надворешни врски
* Официјално мрежно место 
* Wintersun на Encyclopaedia Metallum
* Wintersun на Nuclear Blast 

Категорија:Фински хеви метал музички групи
Категорија:Прогресивен метал музички групи
Категорија:Мелодичен дет метал музички групи
Категорија:Пауер метал музички групи
Категорија:Музички групи основани во 2004 година
Солид

[thumb|upright 1.2|Солид на [Теодосиј II, кован во Константинопол . Овој дизајн на императорот со копје преку рамото бил конвенционален портрет повеќе од еден век во Источното Римско Царство, од 395 до 537 година]]
**Солидус** () — златна монета која била емитувана од античките римски и византиски императори. За првпат солидот бил воведен со монетарната реформа на царот Константин I Велики (306-337) во 309&nbsp;г. Од 314&nbsp;г. ковањето на солидот се проширило во западниот дел на Царството, а почнувајќи од 324&nbsp;г. тој бил емитуван од сите царски ковници. Просечната тежина на солидот изнесувала 4,55 гр, а неговото емитување продолжило сè до монетарната реформа на императорот Алексиј I Комнин (1081-1118). Покрај солидот во оптек биле и неговите составни делови семис (половина од солид) и тремиз (третина од солид).

## Наводи

Категорија:Римски монети
Категорија:Византиски монети
Категорија:Поранешни валути
Облици на листови

мини|десно|300п|Табела со илустрација на поимите за морфологија на листовите
мини|десно|Срцевиден лист
мини|десно|Елиптичен лист
мини|десно|Триаголен лист

Во ботаниката се користат следниве поими за опис на обликот на еден лист:

* Акикуларен: иглест
* Акуминатен: се зашилува во долг врв
* Бипинатен (*bipinnata*): и ливчињата се пинатни
* Бубрежен: бубреговиден
* Венче: кружно околу дршката
* Делтоиден: триаголен, дршката од страна
* Дигитатен (*digitata*): со прстовидни лобули
* Дланковиден (*palmata*): со многу лобули
* Елиптичен (*elliptica*): овален, со мал или без врв
* Копјест (*hastata*): заострен со бодликава основа
* Кордатен (*cordata*): срцевиден, дршката во отсекот
* Кунеарен: клинест со остра основа
* Ланцеолатен (*lanceolata*): Долг, поширок по средината
* Линеарен: Долг и многу тенок
* Лобатен (*lobata*): Со неколку врва
* Мачест (*ensiformis*): Долг, тесен, зашилен
* Наизменичен (*alternifolia*): наизменични листчиња
* Обкордатен: срцевиден, дршката на врвот
* Облансеолатен (*oblanceolata*): Врвот поширок од основата
* Обоватен: солзовиден, дршката на врвот
* Овален (*ovata*): јајцевиден, со врв
* Округол (*rotundifolia*): кружен
* Орбикуларен: округол
* Пелтатен (*peltata*): Заоблен, дршката под листот
* Перфолијатен (*perfoliata*): Дршката низ листовите
* Пинатен (*pinnata*): два реда листчиња
** непарно пинатен : пинатен со завршено листче
** парно пинатен : пинатен без завршно листче
* Пинатисектален (*pinnatifida*): засечен, но не до жилата
* Розетен: листчиња во густи престени 
* Ромбоиден (*rhomboidalis*): баклавивиден
* Сагитарен: како врв од копје
* Спатуларен (*spathulata*): лажицовиден
* Спротивен (*oppositifolia*): со спротивни листчиња
* Субулатен: вретенест врв, шиловиден
* Трипинатен (*tripinnata*): секое ливче поделено на три 
* Трифолијатен, тернатен (*trifoliata*): со три листчиња
* Унифолијатен: со само еден лист
* Фалкатен: срповиден
* Флабелатен: ладаловиден
* Хастатен: како врв од копје, со остри лобули при основата

Лист
Лист
Љуботен (планински врв)

**Љуботен** или **Љуботрн** — планински врв висок 2.498 метри, прв на главното било и срт на Шар Планина, сместен на самата македонско-косовска граница.

## Географија

Иако не е највисок врв на Шара, поради своите црти и поради издвоеноста од другите, тој е највпечатлива шарпланинска точка и еден од најубавите врвови на Шара.

Поради својот облик на пирамида, и поради својата забележливост од сите страни и од поголеми далечини, за Љуботен се искористени многу епитети.

Од исток и југ тој е богат со шума, а над самиот шумски појас од двете негови страни се простираат големи пасишта.

На југозападната страна, веднаш под врвот, се наоѓа најголемиот каменест варовнички сипар во Македонија и пошироко, до кој се наоѓа впечатливата Козја Карпа.

Од Љуботенскиот масив се формираат неколку реки: Јажиначка, Страшка, Глобочичка, Љуботенска, Мала Река и други.

Под самиот врв се наоѓа планинарскиот дом „Љуботен“. Од овој дом, искачувањето до самиот врв трае околу 1,5 часа.

## Галерија


Податотека:Патека до планинскиот врв Љуботен 1.jpg|Планинарската патека кон врвот
Податотека:Љуботен и Пирибег од Езерски.jpg|Поглед на врвовите Љуботен и Пирибег (десно) по главниот срт и било на Шар Планина, од Езерски Врв
Податотека:Љуботен и Козја Стена 01.jpg|Поглед одблизу на Љуботен и Козја Стена
Податотека:Љуботен од Пирибег 01.jpg|Поглед на врвот Љуботен од Доброшки Врв
Податотека:Luboteni.JPG|Поглед на Љуботен од косовската страна
Податотека:Љуботен-Шар Планина (1932).jpg|Поглед на врвот Љуботен и Козја Стена (десно), слика од минеролошката истражувачка експедиција од 1932 година
Податотека:На врвот Љуботен, Шар Планина.jpg|Постамент на врвот


## Забелешки

## Наводи

## Надворешни врски

* Љуботен @ Vratnica.net 

Категорија:Врвови
Категорија:Врвови на Шар Планина
Категорија:Меѓународни планини во Европа