Шеесетгодишен циклус

мини|десно|250п|Шеесетгодишниот циклус и грегоријански години

**Шеесетгодишен циклус** (, , , букв. **стебла и гранки**) — циклус од шеесет периоди со цел бележење на последователни години кој во минатото се користел во Кина и остатокот од источноазиската културна сфера, како и во Југоисточна Азија. 

Секој период во шеесетгодишниот циклус се состои од два кинески знака: првиот е едно од десетте небесните стебла за денови од неделата, а вториот е една од дванаесетте земски гранки, кои ги претставуваат годините во дванаесетгодишниот орбитален циклус на Јупитер. Првиот период наречен *ѓаѕе* () е сложенка од првото небесно стебло и првата небесна гранка. Вториот, наречен *јичоу* () е сложенка од второто стебло и втората гранка. Ова продолжува така, сè додека двата циклуса не завршат истовремено со *гуејхај* (), а потоа циклусот повторно почнува од *ѓаѕе*. Оваа завршница во најмалиот заеднички содржател на десет и дванаесет, значи дека половина од комбинациите (на пр. *ѓачоу*, ) се неискористени; образложението за ова е традиционалното спарување на стеблата и гранките според нивните јин-јанг својства.

Овој систем е начин на запишување на деновите во најраните кинески текстови, гатачките коски од крајот на II илјадалетие п.н.е. (династија Шанг). Со него почнале да се бележат годините кон средината на III век п.н.е. Циклусот и неговите варијации се важен дел од кинеските календарски системи во азиските земји и територии повлијаени од Кина, особено оние на Јапонија, Кореја и Виетнам; кинескиот систем сè уште е присутен во Тајван и Континентална Кина. Ахомите во Индија (потомци на Даите од Јунан преселени во Асам во XIII век) исто така го користат шеесетгодишниот циклус, кај нив познат како „Лак-ни“.

Овој традиционален метод за означување на деновите и годините нема значајна улога во Кина и не е дел од обичниот календар. Но истиот се користи во именување на значајни историски настани како што се Синхајската револуција во Кина, Бошинската војна во Јапонија, Имџинската војна во Кореја и Гладот во Ат зау и Тетската офанзива во Виетнам. Продолжува да игра важна улога и во денешната киеската астрологија и претскажување. Постојат извесни паралели со тамилскиот календар.

Оваа комбинација од два потциклуса за добивање на поголем циклус и неговата употреба за бележење на времето имаат сличности со други системи, особено со аканскиот календар.

## Историја
мини|десно|исправено|Коска со врежана таблица од 60-годишниот циклус, изработена на почетокот на XI век п.н.е.
За употребата на шеесетгодишниот циклус како начин на запишување на деновите е присутен уште во најраните записи во Кина, гатачки записи на коски, почнувајќи од . Речиси секој коскен напис има датум во овој формат. Употребата на циклусот за бележење на денови се користел и за време на династијата Џоу, и останал во широка употреба и за време на ханскиот период за сите документарни цели каде мора да се посочи точен ден.

Речиси сите датуми во времеследниот список на настани во *[[Пролетно-есенски летопис]]* од 722 до 481 г. п.н.е. го користат овој систем заедно со владетелските години и месеци (лунации) за бележење на датумите. Затемнувањата запишани во оваа книга покажуваат непрекинато користење на ваквиот запис на денови оттогаш натаму. Веројатно е дека се користел непрекинато уште во времето на Шанг.

Употребата на шеесетгодишниот циклус за бележење на години е многу понова појава. Најраните наоди за ова се ракописите на свила пронајдени во гробницата бр. 3 во Мавангдуеј, запечатени во 168 г. п.н.е. Еден од овие документи бележи значајни настани на шеесетгодишен решеткав дијаграм означен на три места. На пример, првата година од владеењето на Ќин Ши Хуанг (), 246 г. п.н.е., е обележана веднаш до периодот *јимао* (, 52 од 60), што одговара на таа година. Ваквото бележење на години за административни цели зело замав за време на династијата Западен Хан (202 п.н.е. – 8 н.е.). Редувањето на годините оттогаш е непрекинато: годината 1984 го започнала сегашниот циклус (година *ѓаѕе*, ), а во 2044 г. ќе почне новиот циклус. Новата година во Кина, кога се зголемува бројот на шеесетгодишното редување на почнува на 1 јануари, туку месечевата Нова година од традиционалниот кинески календар. На пример, годината *ѓичоу*  (приближно 2009 г.) започнала на 26 јануари 2009 г. (Но во астрологијата таа започнува со првиот сончев период „личуен“ (), што се паѓа на 4 февруари.)

Во Јапонија, според летописот *[[Нихон шоки]]*, календарот дошол во 553 г. и почнал да се користи политички за време на царицата Сујко. Годината 604, кога Јапонците официјално го усвоиле кинескиот календар, станала првата година на циклусот.

Корејската ( *хвангап*) и јапонската традиција ( *канреки*) на прославување на 60-тиот роденден (букв. „враќање на календарот“) го одразува влијанието на шеесетгодишниот циклус.

Тибетскиот календар исто така ги смета годините во циклус од 60 години, и тоа според 12 животни и 5 елементи; меѓутоа, додека кинескиот циклус секогаш почнува со година *ѓаѕе* (година на дрвениот стаорец), првата година од тибетскиот циклус е *дингмао* (, која е четврта година во кинескиот циклус — онаа на огнениот зајак).

## Небесни стебла

## Земски гранки

Имињата на некои животни може да се преведат различно. Виетнамските земски гранки користат мачка наместо зајак.

## Години

## Поврзано
* Тај суеј
* Кинески календар
* Месечево-сончев календар

## Наводи

### Литература

* 
* 
* 
*

*

## Надворешни врски

*  

Категорија:Кинески календари
Категорија:Кинеска астрологија
Категорија:Единици за време