Псевдомитологија

**Псевдомитологија** (, „канцелариска митологија“, или буквално „кабинетска митологија“) — митови и божества кои не се правилно потврдени во традиционалната митологија и фолклор или нивното постоење е сомнително или побиено. Можат да бидат создадени од истражувачи кои либерално толкуваат оскудни извори.

Псевдомитологијата не треба да се меша со терминот „лажна митологија“ во погрдните значења на „лажни верувања“ или „лажни/измислени приказни“. Терминот исто така не е применлив за митолошки елементи во книжевни дела измислени од уметнички причини.

Филозофот Винсент Декомбс изјавил дека „мит е она што се раскажува како мит и она што се пренесува како мит“. Затоа, според него, точниот термин би бил „сиромашна митологија“, наместо „псевдомитологија“.

## Словенска митологија
мини|280пкс|Модел од Калугашкиот вез на кој е прикажана божицата Макош, според Б. А. Рибаков.
Постои недостиг на веродостојни извори за словенската религија.

Голем број сомнителни словенски божества биле опишани од 16 век до денес.

### Полска
Полските хроничари од 16 и 17 век, вклучувајќи ги Јан Длугош, Мацеј Миеховита и Мацеј Стријковски, измислиле многу псевдо-божества врз основа на модели од антиката, вклучувајќи го и Џидзилела, Ладо, Јеша, Погвизд и Услад.

### Белорусија
Добар дел од непостоечките божества и духови биле измислени од Павел Михајлович Шпилевски (исто така алијас П. Древљански) во неговите дела за белоруската митологија; особено во неговото дело *Белоруски народни легенди* (*Белорусские народные предания*), каде што опишал 52 наводни белоруски митолошки ликови, од кои повеќето биле доведени во прашање од современата академија. И покрај фактот што неговите дела биле жестоко критикувани од неговите современици (на пр., од Александар Потебња), тие биле третирани како доверливо референтно дело од неколку генерации истражувачи. Иако Шпилевски собирал белоруски фолклор, тој либерално ги додавал своите толкувања без да прави разлика меѓу нив и автентичниот фолклор.

## Балтичка митологија

### Литванија
Јан Ласицки во неговото дело *За боговите на Самагитите и другите Сармати и лажни христијани* (*De diis Samagitarum caeterorumque Sarmatarum et falsorum Christianorum*,  напишано  и објавено во 1615 година) содржи список од 78 божества и духови. Сепак, тој бил критикуван уште во 19 век, на пример, од Антони Јулијан Мјержински, кој исто така ја довел во прашање автентичноста на митологијата на Теодор Нарбут, кој бил популарен за време на националното будење на Литванија. Само неколку од божествата во делото на Ласицки денес се сметаат за автентични.

### Латвија
По укинувањето на крепосништвото во Латвија, се формирал нов национален идентитет и авторите се обидувале да докажат дека балтичките културни традиции биле длабоки како и оние на другите нации. Се надевале дека ќе може да се изгради голем еп користејќи дела зачувани во фолклорот. Исто така, се сметало дека античката религија, заборавена после угнетувањето кое траело 700 години, можела да се реконструира. Сепак, фолклорните извори се покажале како недоволни за задачата. Некои се обиделе да ги реконструираат пантеоните и да ги направат импресивни како во старогрчката митологија, што довело до тоа некои божества едноставно да бидат измислени. Освен претпоставката дека божествата на другите балтички народи мора да бидат исто така латвиски, но едноставно биле изгубени со текот на времето, многу нови божества биле моделирани според старогрчките и римските божества. Пример за овој тренд е епската поема *„Лачплесис“* од Андрејс Пумпурс, која претставува пантеон на латвиски и пруски богови, а некои авторот самиот ги измислил. Слично на тоа, делата на Јурис Алунанс и поетот Миќелис Крогземис претставуваат пантеони на измислени божества.

### Естонија
Аивар Полдве пишува дека естонскиот пантеон започнал да се обликува во 19 век, за време на периодот на национално будење. Постарите извори за античките естонски божества се оскудни и двосмислени, додека истражувањата од 19 век биле некритички. Сепак, списите од 19 век го обликувале модерното толкување на естонската митологија. Затоа, Полдве пишува дека терминот „псевдомитологија“ е применлив овде. Специфично, може да се проследи како естонскиот бог Ванемуине бил реконструиран од естонските интелектуалци врз база на финскиот Ваинамениен, чија автентичност (барем целата митологија околу него) исто така била доведена во прашање.

## Илирска митологија
Илирската божица Оета (᾿Οήθη) била дискутирана во научната литература долго време, сè додека не се докажало дека натписите на наводно античките прстени со името на оваа божица датираат од 11 век и одразуваат искривена христијанска формула за спасение.

## Германска митологија
[мини|200пкс|''Остара'', од [Јоханес Гертс, 1884 година.]]
Неколку лажни божества потекнуваат од истражувањето на митологот Јакоб Грим, претставено во неговото дело „Германска митологија“ од 1835 година. Ова било првата сеопфатна студија за германската митологија. Неговите методи на проучување на митологијата подоцна биле критикувани.

Нортумбрискиот монах Беде Преподобниот (673–735), обидувајќи се да го објасни англиското име за Велигден (и соодветниот месец), кое се разликувало впечатливо од имињата на овој празник на европските јазици, бил првиот што сугерирал постоење на божица, Еостре, во античката митологија. Името за Велигден (германски: Ostern) било донесено во Германија заедно со христијанството од англосаксонските мисионери како Свети Бонифациј. Во 1835 година, Јакоб Грим предложил врска помеѓу овие имиња, но тој го решил проблемот не во корист на позајмување, туку наместо тоа предложил постоење на античка германска паганска божица со индоевропски корени - како дел од национално романтична конструкција на митологијата. Автентичноста на оваа божица е сомнителна. Единствениот извор за неа е Беде.

Голем број други божества се резултат на погрешно толкување на антички и средновековни извори. Пример за ова е Херта, која се појавила во Германија во 17 век, веројатно како резултат на погрешно толкување на името на германското божество Нертус за време на популаризацијата на Германија од страна на Такит.

## Поврзано

* Фејклор
* Митопеја

## Наводи

## За понатамошно читање
*Зубов Н.И. Научные фантомы славянского Олимпа (Scientific Fantoms of Slavic Olympus), Живая старина. 1995. No. 3. С. 46–48;
*Топорков А. Л. Теория мифа в русской филологической науке XIX века. М., 1997.
*Nikolai Mikhailov, Traktat o slovanskih bogovih iz XVII. stol.: M. Fren(t)zel, Dissertationes historicae tres de idolis Slavorum, Studia Mythologica Slavica 4, 2001, pp.&nbsp;17–24
***Author's summary:* "The paper examines a mythological tractate of the Lusatian researcher Michael Frenzel (Fren{t}zel) on Slavic deities from the 17th century. The tractate (“three dissertations”), which contains an eclectic description of the Slavic and the Lusatian pantheons, is a typical case of the so-called “cabinet mythology”. This kind of literature, nevertheless, also needs to be analyzed: in part as a monument to scientific thought, partly (although with a large dose of caution) as a secondary source for the reconstruction of local - in this case Lusatian - mythological tradition.} 
*H. J. Rose, *Mythology and Pseudo-mythology: Presidential Address*, 1935, 

Категорија:Верски учења и доктрини
Категорија:Фолклор
Категорија:Митологија