Оливер Голдсмит

**Оливер Голдсмит** (10 ноември 1728 – 4 април 1774) — англо-ирски поет, романописец, драматург и писател на книжевни дела.  Тој создал литературни дела во различни жанрови и се смета за еден од најразновидните писатели од Џорџијанскиот период.  Неговите дела се познати по нивното реалистично прикажување на општеството, а неговите комедии за англиската сцена се сметаат за втори по важност веднаш по оние на Вилијам Шекспир.  Тој е исто така заслужен за воведувањето на сентиментализмот во англиската литература во Велика Британија од 18 век.  Неколку од делата на Голдсмит критичарите ги сметаат за популарни класици од тој период, вклучувајќи го и неговиот единствен роман, *„Викарот од Вејкфилд“* (1766) и комедијата „ *Таа се понижува за да победи* “ (1771).  

Тој ја напишал драмата *„Добриот човек“* (1768), а коментатори како Вашингтон Ирвинг дополнително сметаат дека го напишал и детскиот роман *„Историја на малите убави две чевли“* (1765), едно од најраните класични дела на детската книжевност.  Голдсмит, исто така, напишал голем број песни за време на својата кариера, како што е *„Напуштеното село“* (1770), и придонел за процутот на идиличната поезија за време на џорџијанскиот период. 

Откако ги поминал раните години во Даблин, се населил во Лондон во 1756 година, каде што се запознал со голем дел од писателите кои ја обликувале неговата подоцнежна кариера, а поголемиот дел од неговите дела биле напишани по овој период. Неговите први дела биле објавени во неговата серија *„Граѓанин на светот“* во 1760 година, честопати под псевдонимот Џејмс Вилингтон. Почнувајќи од 1760-тите, тој одржувал блиско пријателство со Семјуел Џонсон, уште еден плоден англиски писател кој одиграл значајна улога во промовирањето на неговите песни. Неговото лично менторство и водство резултирале со тоа што Голдсмит ги проширил своите книжевни дела за да вклучи и политички дела.  Оваа долгорочна соработка меѓу двајцата автори била опишана како „*едно од најплодните интелектуални партнерства во англиската писменост од 18 век*“.  Во 1764 година, тој станал еден од најраните членови на книжевнот интелектуален круг на Џонсон, популарно познат како *Клубот*. Иако Голдсмит пишувал многу за да го надополни својот приход, тој постојано бил во финансиски долгови и редовно страдал од лошо здравје. Починал во 1774 година во Лондон на 45-годишна возраст и бил погребан во Храмовата црква.

Во текот на 19 век, Голдсмит бил сметан за значајна фигура на сентименталната книжевност, влијаејќи врз подоцнежните англиски автори Чарлс Дикенс, Џејн Остин, Џорџ Елиот и Мери Шели, кои сите ги споменувале неговите главни карактери во своите романи. Тој продолжува да биде високо ценет во неговата родна Ирска и Велика Британија, со многу статуи, библиотеки, училишта и улици именувани според него. По неговата смрт, неговото *[[ремек-дело]]* *„Викарот од Вејкфилд“* ја задржало својата репутација како еден од најпознатите романи на англиската книжевност од 18 век, а неговата драма *„Таа се понижува за да победи“* останува популарна студија на часовите по театар.

## Ран живот
[мини|Литературна забава кај Сер Џошуа Рејнолдс. Од лево кон десно: [Џејмс Босвел, Семјуел Џонсон, Џошуа Рејнолдс, Дејвид Гарик, Едмунд Берк, Пасквале Паоли, Чарлс Барни, слуга (веројатно Френсис Барбер), Томас Вортон, Оливер Голдсмит. ]]
Датумот и годината на раѓање на Голдсмит не се познати со сигурност. Според досието на Конгресната библиотека, тој му напишал на биографот дека е роден на 10 ноември 1728 година. Местоположбата на неговото родно место е исто така непозната. Голдсмит бил роден или во гратчето Палас, во близина на Балимахон, округ Лонгфорд, Ирска, каде што неговиот татко бил англикански курат на парохијата Форгни, или во резиденцијата на неговите баба и дедо по мајка, во куќата Смит Хил во близина на Елфин во округот Роскомон, каде што неговиот дедо Оливер Џонс бил свештеник и учител на епархиското училиште Елфин, и каде што учел Оливер. 
мини|Семејниот дом на Голдсмит во Обрн, Килкени, ''Даблин, „Пени журнал“'', 1834
Кога Голдсмит имал две години, неговиот татко бил назначен за ректор на парохијата „Килкени Вест“ во округот Вестмит. Семејството се преселило во парохијата во Лисој, кое се наоѓа помеѓу Атлон и Балимахон, и продолжило да живее таму до смртта на неговиот татко во 1747 година.

Во 1744 година, Голдсмит се запишал на колеџот „Тринити“ во Даблин. Негов тутор станал Тикер Вајлдер. Занемарувајќи ги студиите по теологија и право, тој паднал на дното од својата генерација. Во 1747 година, заедно со уште четворица студенти, бил исклучен поради бунт во кој се обиделе да го нападнат затворот Маршалси.  Дипломирал во 1749 година и се стекнал со диплома за уметности, но без дисциплината или одликувањето што би му овозможило пристап до професија во црквата или правото. Се смета дека неговото образование му дало главно вкус за убава облека, карти, пеење ирски мелодии и свирење флејта. Кратко време живеел со мајка си, пробал разни професии без успех, студирал медицина повремено на Единбуршкиот универзитет од 1752 до 1755 година и тргнал на тура низ Фландрија, Франција, Швајцарија и Северна Италија, живеејќи според својата досетливост (пеејќи со својата флејта).

## Кариера
Се населил во Лондон во 1756 година, каде што кратко време работел на разни работни места, вклучувајќи ги помошник на аптекар и редар во училиште. Бидејќи бил постојано задолжен и зависен од коцкање, Голдсмит постигнал огромен успех како хакер-писател на улицата Граб     за издавачите на Лондон, но неговите неколку макотрпни дела му го донеле друштвото на Семјуел Џонсон, со кого станал еден од основачите на „Клубот“. Таму, преку колегата член на Клубот Едмунд Берк, се запознал со Сер Џорџ Савил, кој подоцна му обезбедил работа во граматичкото училиште Торнхил во Јоркшир. Комбинацијата од неговото книжевно дело и неговиот распуштен начин на живот го навеле Хорас Волпол да му го даде епитетот „*инспириран идиот*“. Во овој период го користел псевдонимот „Џејмс Вилингтон“ (името на негов колега од Тринити) за да го објави својот превод од 1758 година на автобиографијата на хугенотот Жан Мартеј.

### Дела
#### ''Денешната состојба на учтивото учење во Европа''
Овој есеј бил објавен во 1759 година и ја разгледува состојбата на писмата и образованието во современа Европа и ги критикува комерцијалните притисоци што го обликуваат книжевниот пазар. Научниците забележале блиски паралели со памфлетот на Џејмс Ралф од 1758 година *„Случајот на авторите по професија или занает“* - особено за презирот кон платените авторски права, и зависноста на писателите од продавачите на книги - и сугерираат дека двајцата писатели можеби разговарале за такви прашања додека двајцата биле поврзани со *„The Monthly Review“*. 

#### ''Граѓанин на светот''
Во 1760 година, Голдсмит започнал да објавува серија писма во *Public Ledger* под наслов *„Граѓанин на светот*“, што му донело слава.  Наводно напишани од кинески патник во Англија по име Лин Чи, тие ја користеле перспективата на овој измислен аутсајдер за иронично, а понекогаш и моралистички, да коментираат за британското општество и манири. Писмото било инспирирано од претходната серија есеи *[[Персиски писма|„Персиски писма“]]* од Монтескје.

#### ''Патешественикот''
Голдсмит ја напишал оваа романтична балада од 160 стихови во 1765 година. Херојот и хероината се Едвин, млад човек без богатство или моќ, и Анџелина, ќерка на лорд „крај Тин“. Анџелина отфрла многу додворувачи, но одбива да ја искаже својата љубов кон младиот Едвин. „*Доста очајна од мојот презир*“, Едвин исчезнува и станува пустиник. Еден ден, Анџелина се појавува во неговата ќелија во момчешка облека и, не препознавајќи го, му ја раскажува својата приказна. Потоа Едвин го открива својот вистински идентитет, а љубовниците никогаш повеќе не се разделуваат. Песната е значајна по интересното прикажување на пустиник, кој е љубител на природниот свет и неговата осаменост во дивината, но одржува нежно, сочувствително однесување кон другите луѓе. Сепак, во согласност со еремитската традиција, Едвин тврди дека „*го отфрла [спротивниот] пол*“. Оваа песна се појавила под наслов „Балада“ испеана од ликот на г-дин Бурчел во 8-мо поглавје од романот на Голдсмит, *Викарот од Вејкфилд*. 

#### ''Викарот од Вејкфилд''
Овој класичен роман, објавен во 1766 година, ја раскажува приказната за еден побожен и добронамерен викар, Чарлс Примроуз, и неговото семејство кои се доведени до сиромаштија и затвор. Д-р Примроуз е раскажувачот. Романот вклучува благороднички негативец, лажно претставување, киднапирање и предавство, додека истражува теми за религијата, понизноста, општествената класа и важноста на семејството и заедницата.

#### ''Напуштеното село''
Во 1760-тите, Голдсмит бил сведок на рушењето на едно древно село и уништувањето на неговите фарми за да се исчисти земјата и да се претвори во градина на некој богат човек. Неговата поема *„Напуштеното село“*, објавена во 1770 година, изразува страв дека уништувањето на селата и пренамената на земјиштето од продуктивно земјоделство во украсни пејзажни градини ќе го уништи селскиот начина на живот.

#### ''Таа се понижува за да победи''
Сатиричната претстава „*Таа се понижува за да победи*“ за прв пат била изведена во 1773 година. Таа претставува приказна за љубовта, погрешните идентитети и општествениот бонтон, позната по својата духовитост, класна сатира и трајни ликови. Сè уште се изведува редовно и е адаптирана за филм и телевизија.

#### Други дела

* *Извештај за Августовското доба во Англија* (1759)
* *Животот на Ричард Неш* (1762)
* *Историјата на Англија, од најраните времиња до смртта на Џорџ II* во 4 тома (1771)
* *Римската историја на д-р Голдсмит, скратена од него самиот за употреба во училиштата* (1772) 
* *Историја на Земјата и анимирана природа* во 8 тома (1774) 
* *Комичната романса на господинот Скарон* во 2 тома, објавена посмртно (1775). Превод од француски јазик на *„Le Roman Comique“* (1651–57), од Пол Скарон
* *Целосните поетски дела на Оливер Голдсмит* (1887), уредени од Остин Добсон
* *„Поемите и драмите на Оливер Голдсмит“* (Фредерик Ворн и Ко., 1889)
* *„The Grumbler: Адаптација“* (1931), уредено од Алис И. Пери Вуд 

На Голдсмит понекогаш му се припишува заслугата за пишување на класичната детска приказна *„Историјата на малите убави две чевлички“*, иако ова не може да се докаже. 

## Личен живот
Во својот живот, Вашингтон Ирвинг навел дека Голдсмит бил висок помеѓу 170 и 178 см, не бил густо граден, туку доста мускулест и со прилично едноставни црти на лицето. По карактер, имал добро чувство за забава, бил сосема безгрижен и никогаш не бил посреќен отколку кога бил во весела група деца. Парите што спорадично ги заработувал честопати биле трошени или радосно давани на следната добра кауза која се појавувала, така што секоја финансиска сигурност имала тенденција да биде минлива и краткотрајна.  Талентите на Голдсмит биле безрезервно признати од Семјуел Џонсон, чие покровителство - донекаде навредливо од Босвел - му помогнало на неговото конечно признавање во книжевниот свет и светот на драмата.

Голдсмит бил опишан од современиците како склонета личност кон завист, пријатна, но импулсивна и неорганизирана личност која некогаш планирала да емигрира во Америка, но не успеала затоа што го пропуштила својот брод. Во одреден момент околу ова време, тој работел во граматичкото училиште Торнхил, подоцна го сместувал Сквајр Торнхил (во *„[[Викарот од Вејкфилд]]*“) врз својот добротвор Сер Џорџ Савил и поминувал време со еминентниот научник, преподобниот Џон Мичел, кого веројатно го познавал од Лондон. На Мичел многу му недостигало добро друштво, кое Голдсмит природно му го обезбедувало. Томас де Квинси за него напишал: „*Целото движење на природата на Голдсмит се движело во насока на вистинското, природното, слаткото, нежното*“. 

Подоцнежните истражувачи шпекулирале дека Голдсмит можеби страдал од далтонизам, состојба која не била опишана многу години по смртта на Голдсмит. Манро Мекленан опишал неколку случаи од животот на Голдсмит кои укажуваат на тоа дека тој имал неспособност да разликува одредени бои.  

### Религиозни верувања
Голдсмит бил англиканец  и во една прилика рекол „*како што ги земам чевлите од чевларот и палтото од кројачот, така ја земам и религијата од свештеникот*“. 

Томас Херст напишал дека Голдсмит „*со радост го препознавал постоењето и совршенствата на едно Божество. Исто така, за христијанското откровение, секогаш се сметало дека има длабока почит - знаејќи дека тоа е изворот на нашите најдобри надежи и најблагородни очекувања*“. 
[лево|мини|Плакета во чест на Оливер Голдсмит во [Храмова црква (Лондон)|Храмовата црква во Лондон, каде што е погребан.]]

## Смрт
Прераната смрт на Голдсмит во 1774 година можеби делумно се должела на неговата погрешна дијагноза за инфекција на бубрезите. Тој бил погребан во Храмовата црква во Лондон. Натписот гласи: „ОВДЕ ЛЕЖИ/ОЛИВЕР ГОЛДСМИТ“. Првично бил подигнат споменик за него на местото на неговиот погреб, но бил уништен во воздушен напад во 1941 година. Споменик посветен на него преживеал во центарот на Балимахон, исто така во Вестминстерската опатија со епитаф напишан од Семјуел Џонсон.„Оливер Голдсмит: Поет, природонаучник и историчар, кој речиси и да не оставил недопрен ниту еден стил на пишување и не допрел ништо што не го украсил. Од сите страсти, без разлика дали насмевките трогателни или солзите, моќен, но нежен мајстор. Генијален, живописен, разновиден, возвишен. Стилски, јасен, возвишен, елегантен.“ Епитаф напишан од д-р Џонсон, преведен од оригиналниот латински.

## Наследство
Голдсмит се смета за еден од најразновидните писатели од Џорџијанскиот период, кој придонел за развојот на сентиментализмот во англиската книжевност во Велика Британија од 18 век, а неговите драми се сметаат за втори по важност веднаш по оние на Вилијам Шекспир. Помеѓу неговите трудови бил пронајден проспектот на енциклопедија, наречена *Универзален речник на уметностите и науките*. Тој сакал ова да биде британски еквивалент на *Енциклопедијата* и таа да вклучува сеопфатни статии од Семјуел Џонсон, Едмунд Бурк, Адам Смит, Едвард Гибон, Сер Џошуа Рејнолдс, Сер Вилијам Џонс, Фокс и д-р Барни. Проектот, сепак, не бил реализиран поради смртта на Голдсмит.  Неговото дело влијаело врз неколку англиски автори од 19 век, вклучувајќи ги Чарлс Дикенс, Џејн Остин и Мери Шели, кои ги споменувале неговите измислени ликови во своите романи.

### Спомени поврзани со Оливер Голдсмит
мини|Статуа на Голдсмит во колеџот „Тринити“ во Даблин

* Голдсмит живеел во Кингсбери, денешен северозападен Лондон, помеѓу 1771 и 1774 година: основното училиште „Оливер Голдсмит“, Голдсмит Лејн и авенијата Голдсмит се именувани според него.
* Голдсмит Роуд, имотот Оливер Голдсмит и основното училиште Оливер Голдсмит, сите во Пекам, се именувани според него. 
* Летната школа „Оливер Голдсмит“ се одржува секој јунски празник во Балимахон, а поетските и креативните читања се одржуваат во родното место на Голдсмит во блискиот Палас, Форгни.
* Негова статуа, изработена од Џ.Х. Фоли, се наоѓа на предниот лак на колеџот „Тринити“ во Даблин(на сликата)
* Негова статуа стои во варовничка ќелија во урнатините на неговото родно место во Палас, Форгни, Балимахон, округ Лонгфорд. Статуата е копија од статуата на Фоли што се наоѓа пред колеџот Тринити, Даблин и е фокусна точка на годишната летна школа „Оливер Голдсмит“.
* Во округот Балимахон, Лонгфорд, пред градската библиотека има статуа од ирскиот скулптор Емон О'Доерти (1939–2011), која била откриена во 1999 година.
* Неговото име е дадено на нова предавална и студентски сместувачки капацитет на кампусот на колеџот Тринити: Голдсмит Хол.
* Обрн, Алабама, и Универзитетот Обрн се именувани по измислениот град Обрн од неговата песна *„Напуштеното село“* за која се споменува во првиот стих: „*Слаткиот Обрн, најубаво село на рамнината*“. 
* Обрн во Сиднеј, Австралија, исто така е именуван по „Сладок Обрн“.
* Обрн Хил во Стоунибатер, Даблин е именуван и по измислениот град Обрн. 
* Локомотивата број 16 на лондонското метро (која се користела на Метрополската линија на Лондонското метро до 1962 година) се викала *Оливер Голдсмит*.
* Библиотеката на Технолошкиот институт „Атлон“ е именувана како Библиотека Голдсмит
* Во 1870 година, улицата Голдсмит во Фибсборо била преименувана по Оливер Голдсмит 
* Улицата Голдсмит во областа „Поетски агол“ во Елвуд, Мелбурн е именувана по Оливер Голдсмит. 

## Во популарната култура
Неговиот живот бил драматизиран во австралиската радио претстава *„Граѓанин на светот“* од 1940 година. 

Два лика во комедијата од 1951 година *[[Толпата на Лавендер Хил|„Толпата на Лавандер Хил“]]* го цитираат истиот стих од поемата на Голдсмит *„Патникот“* – суптилна шега, бидејќи заплетот на филмот вклучува преработка на украдено злато.

За време на воведните одјавувања од адаптацијата на Скај 1 на божиќната приказна на Сер Тери Прачет „Хогфадерот“, портрет на Голдсмит е прикажан како дел од сала со спомен-обележја за оние „погребани“ од „Анк-Морпорк“.

Во романот *„Насликаниот превез“* од В. Сомерсет Мом од 1925 година, последните зборови од поемата *„Елегија за смртта на едно лудо куче*“, „Кучето што умре“, се зборовите на бактериологот Волтер Фејн, еден од главните ликови во романот. А насловот „Елегија за едно лудо куче“ го употребува една епизода од серијата „Маркус Велби, доктор по медицина“ (1971, сезона 2, епизода 21).

Драмата на Том Стопард „Кучето што умре“ го добива насловот од истата песна.

Во романот *[[Блед оган|„Блед оган“]]* од Набоков, куќата на главниот лик се наоѓа помеѓу „Голдсворт“ (името на имот) и „Универзитетот Вордсмит“. Вкрстувањето на овие две имиња ги дава имињата на поетите Вордсворт и Голдсмит; еден од нараторите го нарекува ова „*духовита размена на слогови што ги повикува двајцата мајстори на херојскиот куплет*“. 

Во драмата *„Маркс во Сохо“* од Хауард Зин, Маркс се повикува на поемата на Голдсмит *„Напуштеното село“*. 

Во *„Пустата земја“*, Т.С. Елиот ја пародира песната на Голдсмит *„Кога прекрасната жена се спушта кон лудоста“*. 

Ликовите „Едвин“ и „Анџелина“ во *„Судење со поротата“* на Гилберт и Саливан биле навод на поемата на Голдсмит *„Пустиникот“*. 

## Дополнително читање

* Остин Добсон, Хенри (уредник) *Комплетни поетски дела на Оливер Голдсмит*, 
* Кембел, Гордон (ур.), *Оливер Голдсмит* (Серијата „Поезија на секој човек“), 
* Конелан, ЈА, *Оливер Голдсмит од Елфин*, објавено за Здружението на златарници (1935)
* Форстер, Џон, *Животот и времето на Оливер Голдсмит*, Издадено од: Ward, Lock and Co (Лондон, Њујорк, 1848)
* Голдсмит, Оливер, *Писмата на Оливер Голдсмит* (Уредено од Мајкл Грифин и Дејвид О'Шогнеси) 
* Голдсмит, Оливер, *викарот од Вејкфилд*, 
* Голдсмит, Оливер, *Таа се наведнува за да освои*, 
* Ирвинг, Вашингтон, *Животот на Оливер Голдсмит*, 
* Прајор, Џејмс, *Животот на Голдсмит*, два тома (Лондон: Џон Мареј, 1837) 
* Русо, Џорџ (1974), *Голдсмит: Критичкото наследство* . Лондон: Рутлиџ и Кеган Пол. ISBN&nbsp;
## Наводи

## Надворешни врски

* Оливер Голдсмит во Архивата на поезијата од осумнаесеттиот век (ECPA)
*   
*   
* Works by or about Oliver Goldsmith  
* Works by Oliver Goldsmith   
* Есеи од Оливер Голдсмит на Quotidiana.org
* ''Напуштеното село''
* Трговски врски на американските издавачи на UNCG: Напуштеното село
* *[https://gutenberg.org/etext/7993 Оливер Голдсмит: Биографија]* од Вашингтон Ирвинг од Проектот Гутенберг
* *[https://gutenberg.org/etext/18917 Златарница]* ( серија „Англиски книжевници“ ) од Вилијам Блек од Проектот Гутенберг
* Есеј за театарот; или споредба помеѓу смеењето и сентименталната комедија
* Голдсмит Хол – студентски сместувачки капацитет и предавална сала, Тринити колеџ Даблин.
* Информации за Голдсмит
* Oliver Goldsmith Resource 
* http://www.olivergoldsmithfestival.com Меѓународниот литературен фестивал Голдсмит] Информации за фестивалот што се одржува секоја година во округот Голдсмит
* 
* Изданија на дела од Оливер Голдсмит во колекцијата Боул во библиотеката на колеџот Тринити во Даблин.

Категорија:Англикански христијани од Ирска
Категорија:Починати во 1774 година
Категорија:Родени во 1728 година
Категорија:Ирски есеисти
Категорија:Ирски поети
Категорија:Ирски писатели
Категорија:Ирски драматурзи
Категорија:Ирски романописци