open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Скорбут

**Скорбут** претставува целосен недостаток на витаминот С во организмот. Таа е болест која се манифестира со крвавење на непцата. За нејзина превенција, секако, потребно е поголемо внесување на истиот витамин. Без третман, може да се појават намалени црвени крвни зрнца, заболување на непцата, промени на влакната и крварење од кожата. Како што скорбутот се влошува, може да има лошо заздравување на раните, промени во личноста и конечно смрт од инфекција или крварење.

Потребно е најмалку еден месец со малку или без витамин Ц во исхраната пред да се појават симптомите. Во модерните времиња, скорбутот најчесто се јавува кај луѓе со ментални нарушувања, невообичаени навики во исхраната, алкохолизам и постари луѓе кои живеат сами. Други фактори на ризик вклучуваат цревна малапсорпција и дијализа.

Додека многу животни произведуваат свој витамин Ц, луѓето и неколку други не го прават тоа. Витаминот Ц е антиоксиданс, потребен е за создавање на градежни блокови за колаген, карнитин и катехоламини и им помага на цревата во апсорпцијата на железото од храната. Дијагнозата обично се заснова на надворешниот изглед, рендгенски снимки и подобрување по третманот.

Третманот е со додатоци на витамин Ц кои се земаат преку уста. Подобрувањето често започнува за неколку дена со целосно закрепнување за неколку недели. Извори на витамин Ц во исхраната вклучуваат агруми и голем број зеленчук, вклучувајќи црвени пиперки, брокула и домати. Готвењето често ја намалува преостанатата количина на витамин Ц во храната.

Скорбутот е редок во споредба со другите нутритивни недостатоци. Почесто се јавува во светот во развој во врска со неухранетост. Стапките меѓу бегалците се пријавени од 5 до 45 проценти. Скорбутот бил опишан уште во времето на древниот Египет. Тоа беше ограничувачки фактор во поморските патувања на долги растојанија, често убивајќи голем број луѓе. За време на ерата на едрото, се претпоставуваше дека 50 проценти од морнарите ќе умрат од скорбут на големо патување. Шкотскиот хирург во Кралската морнарица, Џејмс Линд, генерално е заслужен за докажувањето дека скорбутот може успешно да се третира со агруми во 1753 година. Сепак, дури во 1795 година здравствените реформатори како Гилберт Блејн ја убедија Кралската морнарица рутински да дава лимон сок за своите морнари.

## Наводи

## Надворешни врски

Категорија:Ендокрини, нутритивни и метаболични болести
Категорија:Никулци
Категорија:Витамин Ц
Категорија:Хиповитаминози
Рахитис

**Рахитисот** претставува метаболично заболување на коските во фаза на растењето.
Се јавува како последица на недостаток на витаминот Д.

Категорија:Скелетни заболувања
Категорија:Витамин Д
Категорија:Хиповитаминози
Синтеза

[мини|Директна синтеза на [железо и сулфур.]]
Зборот **синтеза** (латински: synthesis- спојува) има најразлични значења.

* Во хемијата означува хемиска реакција на соединување на два реактанти.

Категорија:Никулци
Систематика

[мини|десно|Линеевото систематско дело „[Систем на природата“]]
**Систематиката** е биолошка наука чијшто предмет на проучување е разнообразието и класификацијата на организмите (археи, бактерии, протисти, габи, растенија и животни). Целта на систематиката е *детерминација на [[филогенија]]та*. Систематичарите наидуваат на големи тешкотии при нивната работа, поради обемноста на живиот свет. Секоја година се опишуваат нови видови, посебно од недоволно истражените подрачја на Земјата, како тропските. Денес се претпоставува дека на Земјата живеат вкупно околу 50 милиони видови на организми.

## Систематски начини на проучување

1. ***[[Таксономија]]***- Нејзин предмет на проучување се идентификацијата и именувањето на организмите. Уште античкиот грчки филозоф Аристотел ја започнал расправата за таксономијата. За време на 1700- тите, шведскиот ботаничар Карл Лине во делото „Систем на природата“ (*Systema Naturae*) ги класифицирал сите тогаш познати организми во две големи групи: царството на растенија и царството на животни. Роберт Витакер во 1969 предложил пет царства: растенија, животни, габи, протисти и монери. Подоцна биле дадени други предлози со дури уште повеќе царства. Најновите истражувања сугерираат на три големи царства: архебактерии, бактерии и еукариоти, меѓутоа денес најчесто се среќаваме со Витакеровата поделба на живиот свет, и со *хиерархиската класификација и именување на организмите*, кои ги развил Карл Лине:

Пример: Класификација на човекот:

* Царство Animalia (животни)
** Тип Chordata (Хордови)
*** Класа Mammalia (Цицачи)
**** Ред Примати
***** Фамилија Hominidae
****** Род Homo
******* Вид sapiens (читање според биномна номенклатура: *Homo sapiens* - разумен човек).

Како што се оди надолу во хиерархиската класификација, толку поспецифични податоци добиваме и обратно, колку одиме нагоре толку понеспецифични податоци добиваме. Од горната хиерархиска класификација се забележува дека највисока систематска категорија претставува *тип*, а најмала е *вид*. Секоја категорија се нарекува таксон. Систематското име на организмот се чита според биномна номенклатура (која исто така ја осмислил Лине), т.е. името на родот (кое се пишува со голема буква) и името на видот (кое се пишува со мала буква). 
----
2. ***Филогенетско дрво***- Претставува погоден начин за претставување на еволуционата теорија.
----
3. ***Кладистика***- Претставува тип на систематика, развиен од Вили Хених, кој се обидувал да развие пообјективен метод на класификација на организмите.
----
4. ***Фенетика***- Претставува процес со кој таксоните се собрани заедно врз основа на нивните сличности и разлики.


Категорија:Системска биологија
Категорија:Еволутивна биологија
Категорија:Научна класификација
Ткиво

[right|мини|300п|Микроскопски поглед на хистолошки препарат на ткиво од [бели дробови кај човек обоен со хематоксилин и еозин.]]

**Ткиво** претставува *група од [[Клетка|клетки]]* кои имаат исто потекло, иста надворешна и внатрешна градба и извршуваат иста функција. Функцијата е најглавната особеност на клетките од даденото ткиво. Специјализацијата (развивањето на функционалноста) на клетките во различни ткива не се одвива на ист начин. Во некои случаи клетките се мошне специјализирани и можат да вршат само една функција, на пример, склеренхимските клетки од механичкото ткиво кај растенијата. Други ткива, пак, се во состојба да вршат две или повеќе функции (клетките од коленхимското ткиво кај растенијата). Науката која ги проучува ткивата е хистологија.

### Видови ткива
Животните се изградени од четири вида ткива и тоа:
*Покривно (епително-кожно) - Кожата е надворешна обвивка на телото која има заштитна улога
*Соединително (жилно, 'рскавично, коскено, крвно и масно ткиво)
*Мускулно (заедно со коскеното ткиво даваат потпора и го движат телото)
*Нервно (ја усогласува и контролира работата на сите органи)

## Поврзано

* Растителни ткива
* Животински ткива
* Човечки ткива


Категорија:Хистологија
Хистологија

мини|300п|Обоен хистолошки препарат, кој се наоѓа на предметно стакло, покриен со покривно стакло, поставен на светлосен микроскоп.

**Хистологија** (грчки: histos- ткиво) е наука која ги изучува морфолошките, функционалните и еволутивните закономерности на ткивата.

Категорија:Хистологија
Молекуларна биологија

**Молекуларна биологија** — гранка на биологијата која ги проучува основните појави на животот (метаболизам, наследност, надразливост) на ниво на молекули што ја градат клетката. Полето на молекуларната биологија се преклопува со полињата на интерес на биологијата и хемијата, особено со генетиката и биохемијата.


Категорија:Клеточна биологија
Астробиологија

Полето на интерес на **астробиологијата** (или **егзобиологија**) е во врска со летањето на живите суштества (човекот пред се, но и други организми) во космосот, а чија основна задача е сестраното проучување на дејството на космичките фактори врз живите суштества од нашата планета, и тоа не само во космичките летала, туку и директно во космосот, каде што условите се сосема поинакви од оние во нивнатa природна средина на Земјата.

## Надворешни врски
* Рубрика за Егзобиологија  - мреж. место на Скопското астрономско друштво 
* The European Astrobiology Web


Категорија:Гранки на биологијата
Соматотропен ослободувачки хормон

**Соматотропниот ослободувачки хормон** (STH) се продуцира од хипоталамусот како ослободувачки хормон за хормонот за растење.

## Поврзано

* Хормони

Категорија:Хормони
Категорија:Гени на хромозомот 20
Категорија:Невроендокринологија
Адренокортикотропен ослободувачки хормон

мини|Хормон за ослободување на кортикотропин, рендерирање на PDB врз основа на 1go9
**Адренокортикотропниот ослободувачки хормон** се продуцира од хипоталамусот како releasing хормон за адренокортикотропинот.

## Поврзано

* Хормони

Категорија:Хормони
Категорија:Гени на хромозомот 8
Тироиден ослободувачки хормон

**Тироиден ослободувачки хормон** (TRH) е releasing хормон за тиреотропинот. Се продуцира од хипоталамусот.

## Поврзано

* Хормони

Категорија:Хормони
Категорија:Штитна жлезда
Категорија:Гени на хромозомот 3
Гонадотропиноослободувачки хормон

**Гонадотропиноослободувачки хормон** (или **гонадотропен ослободувачки хормон**) (GnRH) е ослободувачки хормон за фоликуло-стимулирачкиот хормон и лутеинизирачкиот хормон. Се продуцира од хипоталамусот.

## Поврзано
* Хормони

## Наводи

Категорија:Пептидни хормони
Категорија:Гени на хромозомот 8
Категорија:Белковински претходници
Категорија:Полови хормони
Стимулирачки хормон

**Тропните (стимулирачки) хормони** ги продуцира аденохипофизата. Тие поттикнуваат секреција на хормони од други ендокрини жлезди.

## Поврзано

* Ендокрини жлезди
* Хормони

Категорија:Хормони
Зоологија

мини|300п| Зоологија
**Зоологија** — она поле од биологијата кое се занимава со проучување на животните. Како наука, таа се дели на општ дел или *општа зоологија* и специјален дел или *[[систематика на животните]]*. Општата зоологија ги проучува сите појави во животинскиот свет кои имаат општо значење, а систематиката на животните се обидува сите животни, според различните одлики, да ги подели во одреден број разновидни систематски категории заради полесно распознавање и проучување.

## Одлики на животните

# Еукариотски организми.
# Присуство на актин-миозински комплекс во клетките (за разлика од растенијата и габите);
# Ингестија на храната (за разлика од габите);
# Имаат митохондрии, но отсуствуваат хлоропласти (кои ги има кај растенијата);
# Способни се (по дефиниција) за активно движење.

Зоологијата има многу гранки и таа е поврзана со другите науки.

Зоологијата ја изучува физиологијата, анатомијата, ембриологијата, екологијата и филогенијата на животните.

Според групата на животни кои ги проучува, зоологијата е поделена на зоологија на без‘рбетни животни и зоологија на ‘рбетни животни. Овие гранки можат и понатаму да се делат.

## Зоологија на без‘рбетни животни

Зоологијата на без‘рбетните животни ги изучува сите оние животни кои не припаѓаат во типот на хордати (Chordata). Најпознати гранки (според таксонот кој се проучува) се протистологијата (наука за праживотните), малакологија — наука за мекотелите, арахнологија — наука за пајаковидните, ентомологија — наука за инсектите, акарологија — наука за акарите, хелминтологија — наука за црвовидните животни, која е дел и од медицината.

## Зоологија на ‘рбетни животни

Зоологијата на ‘рбетните животни ги изучува животните кои припаѓаат во типот Chordata. Важни гранки на овој дел од зоологијата се: ихтиологија — наука за рибите, херпетологија — наука за влекачите, орнитологија — наука за птиците, териологија — наука за копнените цицачи.


Категорија:Гранки на биологијата
Бионика

**Бионика** е интердисциплинарна наука чиј предмет на проучување е строежот и функционирањето на живите организми, со цел тие сознанија да се применат во техниката и технологијата и на таков начин да се усовршат постојните и да се создадат принципиелно нови машини, уреди, конструкции, технолошки процеси и др. Биониката ги синтетизира знаењата на биологијата со многу други науки: физика, хемија, психологија, архитектура и сл.

Категорија:Бионика
Категорија:Биоинженерство
Палеонтологија

**Палеонтологијата** ги проучува остатоците на живите суштества (фосили) кои потекнуваат од различните слоеви на Земјината кора, споредувајќи ги фосилните остатоци со сродните денешни видови.
Биокибернетика

**Биокибернетика** е интердисциплинарна наука на кибернетиката и биологијата која се занимава со проучување на процесите на управување и регулирање кај живите системи. Кибернетиката прва постави мост меѓу биологијата и техниката, т.е. придонесе за синтеза на биолошките и техничките знаења, токму преку биокибернетиката.

Категорија:Биокибернетика
Категорија:Гранки на биологијата
Соматотропин

**Соматотропинот** (STH) или **хормонот за раст** (GH) е карактеристичен хормон со општо дејствување. Се продуцира од хипофизата и дејствува на најголемиот дел од телесните ткива, во кои стимулира синтеза на белковини, неопходни за растењето. Дејството на соматотропинот е особено изразено во периодот на детството и адолесценцијата до околу 24 годишна возраст, во кој се одвива интензивно растење на коските. Соматотропниот хормон исто така дејствува и врз вкупниот метаболизам (белковински, јаглехидратен и липиден).

При хипофункција на хипофизата доаѓа до намалено лачење на хормонот за растење, што кај децата се предизвикува џуџест раст.
При хиперфункција на хипофизата доаѓа до зголемено лачење на хормонот за растење. Кај децата тоа резултира со појава на хипофизарен гигантизам, а кај возрасните се јавува акромегалија.

## Наводи

## Поврзано
* Акромегалија

Категорија:Хормони
Категорија:Пептидни хормони
Категорија:Гени на хромозомот 17
Категорија:Противстаросни супстанции
Тиреотропин

**Тиреотропинот** (TSH) е стимулирачки хормон кој ја регулира функцијата на штитната (штитната) жлезда. Под негово влијание се стимулира синтеза и секреција на тироидните хормони.

## Физиологија
TSH (кој има полуживот од околу еден час) ја стимулира штитната жлезда да лачи хормон тироксин (T4), кој има мало влијание врз метаболизмот. T4 се претвора во тријодотиронин (T3), кој е активниот хормон кој го стимулира метаболизмот. Околу 80% од ова претворање се одвива во црниот дроб и другите органи, а 20% во самата штитна жлезда.

TSH се секретира во текот на целиот живот, но особено високи нивоа достигнува во периодите на забрзан раст и развој, и како одговор на стрес.

## Наводи

Категорија:Хормони
Категорија:Гени на хромозомот 1
Категорија:Гени на хромозомот 6
Категорија:Штитна жлезда
Адренокортикотропен хормон

**Адренокортикотропниот хормон** или **адренокортикотропин** ја регулира функцијата на кората на надбубрежните жлезди, од која се лачат хормони кои учествуваат во регулацијата на јаглехидратите, белковините и липидите. Тој стимулира синтеза и секреција на кортикостероиди.

Категорија:Хормони
Категорија:Гени на хромозомот 2
Пролактин

**Пролактинот** (лутеотропен хормон- PRL) ја регулира функцијата на млечните жлезди и стимулира синтеза и излачување на млеко кај жените.

## Нарушувања
Хиперпролактинемија, или зголемено серумско ниво на пролактин, е поврзано со хипоестрогенизам, ановулаторен неплодност, олигоменореја, аменореја, неочекувана лактација и губиток на либидото кај жени и еректилна дисфункција и губиток на либидото кај мажи.

## Наводи

Категорија:Хормони
Категорија:Гени на хромозомот 6
Гонадотропни хормони

**Гонадотропните [[хормони]]** ја стимулираат функцијата на половите жлезди и стимулираат раст, развиток и функција на репродуктивниот систем кај двата пола.

Категорија:Хормони
Морфологија (биологија)

[десно|мини|200п|Облик на черупката кај полжавот ''[Zonitoides nitidus*, гледана од различни агли.]]
:*Оваа статија е за биолошката дисциплина. За останати значења на поимот „морфологија“ видете ја страницата за појаснување*.
*'Морфологија*' — [[Биологија|биолошка]] [[наука]] која ги проучува формата и градбата на [[Организам|организмите]], како и нивните поединечни особености во градбата.

== Поим ==

Зборот „морфологија“ потекнува од [[грчки јазик|грчките]] μορφή, morphé што значи „форма, облик“ и λόγος, lógos што значи „наука, збор, истражување“.

Биолошкиот концепт на морфологија бил развиен од страна на [[Јохан Волфганг фон Гете]] во [[1790]] и независно од германскиот анатом и физиолог, [[Карл Фридрих Бурдах]] во [[1800]] година.

== Гранки на морфологијата ==

* *Споредбената морфологија* претставува анализа на закономерностите на појавување на структурите во рамките на [[телесен план|телесниот план]] на градба на даден организам;
* *Функционалната морфологија* значи проучување на врските меѓу градбата и функцијата на морфолошките одлики;
* *Експерименталната морфологија* значи проучување на ефектите на надворешните фактори врз морфологијата на организмите во [[експеримант]]ални услови, како на пример, ефектот на генетската [[мутација (генетика)|мутација]].

Освен оваа поделба, постои и друга која ја дели морфологијата на:

* *Анатомија*, која го проучува обликот и градбата на внатрешните одлики на даден организам;
* *Еидономија'', која го проучува обликот и градбата на надворешните одлики на даден организам.

## Морфологијата и класификацијата

Повеќето таксони се разликуваат морфолошки од останатите таксони. Обично блиските таксони се разликуваат многу помалку отколку подалечните, но постојат и исклучоци од ова правило. Криптичките видови се видови кои се многу слични по изгледот, или дури и надворешно идентични, но се репродуктивно изолирани. Спротивно на ова, понекогаш далечни таксони се стекнуваат со сличен изглед како резултат на конвергентна еволуција или мимикрија. Уште еден проблем кој се јавува при потпирањето на морфолошки податоци е дека она што наликува на морфолошки два различни видови, всушност може со помош на ДНК-анализа да се покаже дека е еден единствен вид. Значајноста на овие разлики може да се испита преку употребата на алометриско инженерство, при кое едниот или двата видови се манипулираат за да го фенокопираат другиот вид.

## Наводи


Категорија:Биологија
Категорија:Анатомија
Категорија:Гранки на биологијата
Фоликуло-стимулирачки хормон

**Фоликуло- стимулирачкиот хормон** (FSH) стимулира:

* *Кај жените*: развој на јајце- клетки во овариумите
* *Кај мажите*: развој на сперматозоидите во тестисите.

Категорија:Хормони
Категорија:Гени на хромозомот 6
Категорија:Гени на хромозомот 11
Категорија:Полови хормони
Лутеинизирачки хормон

Некои од функциите на **лутеинизирачкиот хормон** (LH) се:

* *Кај жените*: стимулира формирање на жолто тело и секреција на полови хормони
* *Кај мажите*: ги стимулира интерстициските клетки и секреција на полови хормони.

Категорија:Пептидни хормони
Категорија:Гени на хромозомот 6
Категорија:Гени на хромозомот 19
Категорија:Полови хормони
Меланотропин

**Меланотропинот** се секретира од средниот дел на хипофизата и ја стимулира секрецијата на меланин во меланоцитите.
Millington GW (2006). "Proopiomelanocortin (POMC): the cutaneous roles of its melanocortin products and receptors". Clin. Exp. Dermatol. 31 (3): 407–12.

Millington GW (2007). "The role of proopiomelanocortin (POMC) neurones in feeding behaviour". Nutr Metab (Lond) 4: 18.

Категорија:Хормони
Категорија:Гени на хромозомот 2
Вазопресин

**Вазопресин** (ADH) или **аргипресин**, —хормон што се излачува од неврохипофизата и влијае врз водениот метаболизам на организмот, при што го инхибира исфрлањето на вода преку урината. Ова дејство на вазопресинот се одвива преку реапсорпција на водата од примарната урина во дисталните бубрежни каналчиња. Недостигот на секреција на ADH во организмот предизвикува воден дијабетес (Diabetes insipidus), додека преголемата секреција на овој хормон предизвикува стеснување на крвните садови, како резултат на што доаѓа до зголемување на крвниот притисок.

## Наводи

Категорија:Хормони
Категорија:Гени на хромозомот 20
Категорија:Невроендокринологија
Глукагон

**Глукагон** — хормон кој се секретира од алфа- клетките на лангерхансовите островца од панкреасот. Неговата функција е зголемување на концентрацијата на гликоза во крвта (хипергликемија). Значи, во услови на хипогликемија, гликагонот го стимулира разградувањето на гликогенот до гликоза во црниот дроб и синтеза на гликоза од липиди и белковини (најчесто при гладување).

## Структура
Глукагонот е полипептид изграден од 29 аминокиселински остатоци.

## Наводи

Категорија:Човечки гени
Категорија:Пептидни хормони
Категорија:Гени на хромозомот 2
Категорија:Животински производи
Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ
Мелатонин

**Мелатонинот** е хормон кој се лачи од епифизата. Тој го спречува предвременото полово созревање, односно дејствува инхибиторно врз лачењето на FSH и LH до појавата на пубертетот, кога всушност и престанува дејството на мелатонинот.

Мелатонин, e познат и според хемискиот назив *N*-ацетил-5-метокситриптамин. Во природата во животните, растенијата и микроорганизмите.

Производи кои содржат мелатонин се достапни како додатоци на исхраната во САД од 1993 година. Продажбата на хормонот е нелегална во многу земји. Во Германија мелатонинот се смета за забранета супстанца.

## Литература

## Надворешни врски
* Melatonin information
* Melatonin entry in TiHKAL • info 

Категорија:Хормони
Категорија:Додатоци во исхраната
Категорија:Антиоксиданси
Кортизол

**Кортизол** е кортикостероиден хормон или произведени од *zona fasciculata* на надбубрежниот кортекс, кој е дел од надбубрежните жлезди.  Тој обично се нарекува „хормон на стресот“, со оглед на тоа што неговото ниво се зголемува при стрес и анксиозност. Влијае на зголемување на крвниот притисок и шеќерот во крвта и го намалува имунитетот. Разни синтетички форми на кортизол се користат за лекување на различни болести.

Кортизолот предизвикува зголемување на:
* Синтеза на јаглехидрати од липидните и белковинскиите резерви
* Нивото на гликоза во крвта
* Оксидацијата на гликозата.

## Литература

Категорија:Гликокортикоиди
Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ
Категорија:Отологици
Категорија:Стероиди
Кортикостерон

**Кортикостеронот** е хормон кој се секретира од кората на надбубрежните жлезди. Тој има значајна улога во метаболизмот на јаглехидратите. Исто така тој учествува и во синтезата на шеќерите од нешеќерни материи (од производите кои се создаваат при разградувањето на белковините и липидите). Значајна улога има и во заштитата на организмот од влијанието на разни стресови, при што ја одржува хомеостазата.

Категорија:Кортикостероиди
Минералокортикоид

[мини|[Алдостерон]]
**Минералокортикоидите** се група хормони кои го регулираат минералниот метаболизам и електролитната рамнотежа во организмот. Од овие хормони, најзначаен е алдостеронот.
Алдостерон

**Алдостеронот** е хормон (минералокортикоид) кој се лачи од кората на надбубрежните жлезди. Тој учествува во регулацијата на метаболизмот на натриум и калиум, т.е. овозможува повторно враќање на натриумот од примарната урина од бубрезите во крвта, и екскреција на калиумот со урината. Регулацијата на алдостеронската секреција *делумно* се одвива преку хипоталамус-хипофиза врската. *Генерално*, регулацијата се спроведува преку ренин- ангиотензин системот.

## Поврзано
* Минералокортикоид
## Наводи

Категорија:Минералокортикоиди
Категорија:Енони
Окситоцин

**Окситоцинот** е хормон кој се лачи од неврохипофизата. Тој учествува при породувањето и доењето на новороденчето. При породувањето, окситоцинот предизвикува контракција на мазната мускулатура на матката, со што го потпомага породувањето, додека во периодот на лактација предизвикува контракција на каналите од млечните жлезди, со што се овозможува лесна секреција на млекото.

Окситоцинот претставува прв пептиден хормон кој бил секвенциониран и синтетизиран во лабораторија.

## Литература

## Надворешни врски
* Hug the Monkey - A weblog devoted entirely to oxytocin 
* A Neurophysiologic Model of the Circuitry of Oxytocin in Arousal, Female Distress and Depression - Rainer K. Liedtke, MD  (2004)
* Oxytocin.org  - 'I get a kick out of you: Scientists are finding that, after all, love really is down to a chemical addiction between people', *The Economist* (12 февруари 2004)
* NewScientist.com - 'Release of Oxytocin due to penetrative sex reduces stress and neurotic tendencies', *New Scientist* (26 јануари 2006)
* SMH.com.au - 'To sniff at danger: Inhalable oxytocin could become a cure for social fears', *[[Boston Globe]]* (12 јануари 2006)
* New Scientist -'Cuddle chemical' could treat mental illness (14 мај 2008)
* Molecular neurobiology of social bonding: Implications for autism spectrum disorders  a lecture by Prof. Larry Young, Jan. 4, 2010.

Категорија:Хормони
Категорија:Гени на хромозомот 20
Категорија:Невротрансмитери
Категорија:Оргазам
Инсулин

мини|десно|Вијала со инсулин
**Инсулинот*** (од [[латински]], *'insula*' што значи остров)* е хормон кој се секретира од панкреасот. Панкреасот како жлезда има егзокрина и ендокрина фукција. Егзокрината функција има за цел да произведува дигестивен сок за самата дигестија на храната, а ендокрината функција е всушност лачењето на глукагонот од - алфа и инсулинот од бета - клетките кои се сместени во лангерхансовите островчиња. Главната и основна функција на инсулинот е да врши регулација на концентрацијата на гликозата во крвта со цел да не дојде до (хипергликемија). Исто така, инсулинот ја стимулира и синтезата на протеините.

## Структура
Спротивно на првичното мислење дека хормоните генерално би биле мали хемиски молекули, како прв пептиден хормон со позната структура, се покажало дека инсулинот е прилично голем. Еден протеин (мономер) на човечки инсулин е изграден од 51 аминокиселинска резидуа, и има молекулска маса од 5808 Da. Молекулската формула на човечкиот инсулин е C257H383N65O77S6. Тој е составен од два пептидни синџири (димер) наречени синџир-A и синџир-B, кои се поврзани со две дисулфидни врски. Синџирот-A е составен од 21, додека синџирот-B од 30 резидуи. Дисулфидните врски се формираат помеѓу цистеинските резидуи на позиции A7-B7 и A20-B19. Постои и дополнителна дисулфидна врска во синџирот-A помеѓу цистеинските резидуи на позиции A6 и A11.

## Наводи

Категорија:Пептидни хормони
Категорија:Гени на хромозомот 11
Категорија:Животински производи
Тестостерон

**Тестостеронот** — машки полов хормон што ги дава повеќето машки полови одлики. Се синтетизира во семениците. Лачењето на тестостеронот започнува во текот на феталниот и ембрионалниот период, при што лачењето се поврзува со поместувањето на тестисите од стомачната празнина во мошниците. Во пубертетот, лачењето се зголемува, додека околу 40-сеттата година од животот значително се намалува, но тој сепак продолжува да се лачи до крајот на животот. Неговото излачување е под контрола на гонадотропните хормони од хипофизата.

Во просек, возрасен маж синтетизира околу четириесет до шеесет пати повеќе тестостерон од возрасна жена, но жените се, од бихевиорална гледна точка, почувствителни на овој хормон.

Тестостеронот е зачуван во текот на еволуцијата кај повеќето ’рбетници, иако рибите поседуваат малку поинаква форма која се нарекува 11-кетотестостерон.

## Биосинтеза
thumb|left|600px|Синтеза на стероидите во човековиот организам. Тестостеронот е прикажан на дното на сликата

## Литература

## Надворешни врски
* NIST entry for Testosterone
* NIST results of search for Testosterone (Shows androstenone.) 
* "Calls for testosterone trials in CHD "

Категорија:Сексуалност
Категорија:Полови хормони
Категорија:Андростани
Категорија:Естрогени
Категорија:Невроендокринологија
Категорија:Енони
Категорија:Деривати на алкените
Тироксин

**Тироксинот** (T4 или тетрајодтиронин) е хормон кој се секретира од штитната жлезда. За синтеза на тироксинот, потребно е присуството на јод, кој се зема од храната. Овој хормон има многубројни функции, но најважна е интензивирањето на метаболитичките процеси во клетките. Зголемената концентрација на тироксин во крвта ја инхибира секрецијата на TRH, и обратно.

## Литература

Категорија:Хормони
Тријодотиронин

**Тријодтиронин** (**T<sub>3</sub>**) е хормон кој се создава од тироксинот во штитната жлезда. Најзначајно дејство му е интензивирање на метаболитичките процеси во клетките.

Категорија:Хормони
Категорија:Токсикологија
Категорија:Штитна жлезда
Калцитонин

**Калцитонин** (или тирокалцитонин) е хормон кој се синтетизира од штитната жлезда, поточно од посебни клетки, наречени парафоликуларни клетки. Тој учествува во регулацијата на метаболизмот на калциум и фосфор. Калцитонинот стимулира вградување на калциум во коските и зголемување на концентрацијата на фосфор во крвта. Овој хормон има важна улога и во процесот на окоскувањето.

## Наводи

Категорија:Пептидни хормони
Категорија:Гени на хромозомот 11
Категорија:Штитна жлезда
Катехоламин

[мини|80п|[Катехол]]
[мини|140п|[допамин]]
[мини|140п|[норадреналин (норепинефрин)]]
[мини|140п|[адреналин (епинефрин)]]
**Катехоламините** — група од хормони кои се секретираат од срцевината на надбубрежните жлезди и од краевите на нервните завршетоци на симпатикусот. Поважни претставници од катехоламините се адреналинот и норадреналинот.

## Наводи


Категорија:Хормони
Категорија:Невротрансмитери
Норадреналин

**Норадреналинот** (или **норепинефрин**) е хормон кој спаѓа во групата на катехоламини. Има слични функции како и адреналинот, со таа разлика што вазоконстрикцијата е појака и се однесува на сите помали крвни садови.

## Структура
Норадреналинот е катехоламин и фенетиламин. Неговата структура се разликува од онаа на адреналинот во тоа што кај адреналинот дополнително има метил група поврзана за азотниот атом.

## Биосинтеза

Норадреналинот се синтетизира од аминокиселината тирозин во серија на ензимски реакции во адреналната медула и постганглионските неврони на симпатичкиот нервен систем. Иако претворањето на тирозинот до допамин се одвива доминантно во цитоплазмата, претворањето на допаминот до норадреналин се одвива претежно во невротрансмитерските везикули со помош на ензимот допамин β-монооксигеназа. Метаболичкиот пат е следниов:

:Фенилаланин → Тирозин → L-DOPA → Допамин → Норадреналин

Така, директен претходник на норадреналинот е допаминот, кој се синтетизира индиректно од есенцијалната аминокиселина фенилаланин или неесенцијалната аминокиселина тирозин. Овие аминокиселини се присутни во скоро секоја белковина и, како такви, се внесуваат во организмот преку храната која содржи белковини.

Фенилаланинот се претвора во тирозин под дејство на ензимот фенилаланин хидроксилаза, користејќи молекуларен кислород (O2) и тетрахидробиоптерин како кофактори.  Тирозинот се претвора во L-DOPA под дејство на ензимот тирозин хидроксилаза, користејќи тетрахидробиоптерин, O2, и најверојатно и феро јон (Fe2+) како кофактори. Претворањето на тирозин во L-DOPA може да се инхибира со метирозин, кој претставува аналог на тирозинот. L-DOPA се претвора во допамин од страна на ензимот ароматична <small>L</small>-аминокиселинска декарбоксилаза (кој е познат и како DOPA декарбоксилаза), и кој користи пиридоксал фосфат како кофактор. Допаминот потоа се претвора во норадреналин под дејство на ензимот допамин β-монооксигеназа, во присуство на O2 и аскорбинска киселина како кофактори.

Норадреналинот понатаму може да се претвори во адреналин под дејство на ензимот фенилетаноламин ''N''-метилтрансфераза во присуство на ''S''-аденозил-<small>L</small>-метионин како кофактор.

## Наводи

Категорија:Катехоламини
Категорија:Хормони
Категорија:Невротрансмитери
Категорија:Биогени амини
Естрадиол

**Естрадиолот** е женски полов хормон кој ги дава повеќето женски полови одлики. Се секретира од јајчниците, а влијае врз развојот на плодницата и вагината, потоа дојките и другите сексуални одлики.

Категорија:Хормони
Категорија:Естрогени
Категорија:Вторични алкохоли
Категорија:Антиоксиданси
Категорија:Полови хормони
Категорија:Хепатотоксини
Прогестерон

**Прогестеронот** е хормон кој се секретира од жолтото тело од јајчниците. Тој има значајна улога во текот на бременоста. Прогестеронот е најчесто произведени некои растенија од фамилијата Диоскореа. Диоскореата произведува големи количества од стероидот диосгенин diosgenin кој во лабораториски услови може да се претвори во прогестерон.

Познато е и дека растението Juglans regia може да го синтетизира прогестеронот.

Прогестеронот е откриен од страна на четири истражувачки групи истовремено.

Како и другите стероиди, прогестеронот се состои од четири меѓусебно поврзани јаглеводородни прстени. Како и сите други стероидни хормони, прогестеронот е хидрофобен.

## Метаболизам
Метаболизмот на прогестеронот се одвива брзо и екстензивно, најголем дел во црниот дроб, иако ензимите кои го метаболизираат исто така се експресираат во мозокот, кожата, и разни други екстрахепатални ткива. Прогестеронот има полуживот на елиминација од околу 5&nbsp;минути во циркулацијата. Метаболизмот на прогестеронот е комплексен, и може да формира дури 35 различни метаболити кога се внесува орално. Прогестеронот е подложен на ензимска редукција под дејство на редуктази и хидроксистероид дехидрогенази поради присуството на двојна врска (помеѓу C4 и C5) и двете кето-групи (на позиции C3 и C20).

## Надворешни врски
* 
* 
* Infertility - possible Treatments and Causes 
* Ovulation and How it happens, Triggers and How to Help it Occur 
* General discussion document on Progesterone, its uses and applications

## Литература

Категорија:Стероидни хормони
Категорија:Невростероиди
Категорија:Дикетони
Категорија:Деривати на алкените
Категорија:Полови хормони
Категорија:Хепатотоксини
Плацентални хормони

**Плаценталните хормони** се група на хормони кои ги лачи плацентата. Тие влијаат на плодницата и млечните жлезди.

Категорија:Хормони
Развојна биологија

**Развојната биологија** го проучува поединечниот развиток на организмите.


Категорија:Биологија
Категорија:Размножување
Категорија:Филозофија на биологијата
Еволутивна биологија

left|thumb|Графичка презентација на современото „дрво на животот“.

**Еволутивната биологија** се занимава со проучување на процесот на историскиот развој на биосистемите, наречен еволуција.

Категорија:Еволутивна биологија
Категорија:Филозофија на биологијата
Хиповитаминоза

**Хиповитаминоза** е делумниот недостиг на одреден витамин во организмот. При состојба на хиповитаминоза, организмот чувствува негативни промени, меѓутоа ваквата состојба бргу се надминува со земање на храна или пијалаци кои го содржат тој витамин.

Категорија:Медицина
Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ
Авитаминоза

**Авитаминоза** претставува целосен недостиг на одреден витамин во организмот. При оваа состојба се јавуваат значајни нарушувања и болести на организмот. 

## Типови
Поради авитаминоза на некои витамини се јавуваат разни болести. Авитаминозата може да настане поради недостиг на:
*витамин А - настануваат ксерофталмија или ноќно слепило;
*тиамин - настанува бери-бери;
*ниацин - настанува пелагра;
*витамин Б12 - настанува мегалобластна анемија;
*витамин Ц - настанува скорбут;
*витамин Д - настанува рахитис;
*витамин К - настануваат нарушувања во коагулацијата.

Категорија:Хиповитаминози
Хипервитаминоза

**Хипервитаминоза** е состојба на организмот кога во него има преголеми количества на одреден витамин. При тоа можат да се појават симптоми на труење. Може да се јави хипервитаминоза на витамините: А. Д, Е, К, Ц и др.

Категорија:Медицина
Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ
Еритропоетин

**Еритропоетинот** е ткивен хормон кој го секретираат бубрезите. Тој стимулира еритропоеза во коскената срцевина. Се лачи во услови на намалено количество на кислород во крвта, појава позната како хипооксија. Еритропоетинот е гликобелковина. Нервните дразби како што се крвавење или движење на висока надморска височина го поттикнуваат лачењето на еритропоетинот.

Луѓето со нефункционирачки бубрези можат да се одржат во живот со дијализа. Но дијализата само ја прочистува крвта од екскретите. Без извор на еритропоетин, овие пациенти страдаат од анемија. Денес, благодарејќи на рекомбинантната ДНК технологија, со рекомбинантниот човечки еритропоетин е можно да се третираат овие пациенти.

## Други употреби на рекомбинантниот еритропоетин

* Некои од лековите кои се користат за лечењето на СИДА, како зидовудинот (АZT) на пример, предизвикуваат анемија како спореден ефект. Рекомбинантниот ЕП им помага на заболените од СИДА да се справат со овој проблем.
* Рекомбинантниот ЕП ја спречува анемијата која е чест спореден ефект при хемотерапијата на ракот.
* Кај Јеховините Сведоци, чија религија забранува крвна трансфузија, големата загуба на крв може да се надомести со рекомбинантниот ЕП.
* Бидејќи еритропоетинот го зголемува хематокритот, дозволува повеќе кислород да оди до скелетните мускули. Некои спортисти ја користат оваа погодност (велосипедисти на пример). Меѓутоа, поради зголемениот хематокрит, доаѓа до редукција во срцевата работа, што може да биде фатално.

Во поново време е откриено дека еритропоетинот исто така се синтетизира и во мозокот кога има недостиг од кислород (на пример, по мозочен удар) и помага во заштитувањето на невроните.

## Наводи

Категорија:Хормони
Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ
Категорија:Гени на хромозомот 7
Категорија:Цитокини
Атријален натриуретичен пептид

**Атријален натриуретичен пептид** (ANP) е ткивен хормон кој се лачи од срцето. Тој стимулира излачување на натриум во урината и го намалува крвниот притисок.

Категорија:Пептидни хормони
Категорија:Гени на хромозомот 1
Провитамин

**Провитамин** — неактивен облик на еден витамин. Во овој облик, витаминот не може да дејствува во организмот и да ги покаже своите дејства. Затоа, пред да биде внесен тој треба да се претвори во активен облик — витамин. На пример, провитаминот Д се претвора во витамин Д под дејство на ултравиолетово зрачење.

## Поврзано
* Витамин

## Наводи

Категорија:Витамини
Раст

Во биологијата, **раст** претставува квантитативно зголемување на телесната жива маса на организмот во целина. Сите организми растат, благодарение на делбата на клетките, со што се зголемува нивниот број и големина, а како последица на тоа расте телото на организмот. Растењето е неповратна појава. Тешко можат да се издвојат процесите на развитокот од оние на растењето. Додека развитокот го сочинуваат многубројни промени што доведуваат до *квалитативни* измени (созревање, размножување, стареење и смрт), во процесите на растењето се одвиваат *квантитативни* промени на организмот, т.е. се зголемува масата. Развитокот секогаш е проследен со растење, а растењето може да се одвива без развиток. Во основа, кај организмите постојат два типа на растење: *неограничено (неопределено)* и *ограничено (определено)*. Кај првиот тип растењето продолжува со намален интензитет и по завршениот развиток, додека кај вториот, ненадејно престанува, како што е случај со членконогите. *Ритмиката на растењето* зависи од наследните и од некои внатрешни фактори - хормоните на хипофизата, тироидеата и половите жлезди, како и од надворешните услови - храната, светлината, топлината, влагата и др. Растењето зависи и од степенот на диференцијацијата на клетките, ткивата и органите на организмот.

Категорија:Биологија
Извршна власт

**Извршна власт** — гранка на државната власт чија должност е да ги спроведува законите што ги донела законодавната власт. Во зависност од бројот на органи што се носители на извршната власт, извршната власт во одредена држава може да биде моноцефална (едноглава) или бицефална (двоглава). Моноцефална извршна власт има кога постои само еден носител на извршната власт (шефот на државата) и во тој случај тој истовремено стои и на чело на владата (или кабинетот). Бицефална извршна власт има кога покрај шефот на државата, носител на извршната власт е и претседателот на владата.

Извршната власт во Република Македонија е бицефално организирана и ја вршат Владата и претседателот на државата.

## Поврзано

* Законодавна власт
* Судска власт

Категорија:Поделба на власта
Категорија:Државни установи
Законодавна власт

**Законодавната власт** е една од трите власти. Главна задача на законодавната власт е донесување закони. Во системите со либерална демократија граѓаните на избори ги избираат своите претставници во законодавното тело и на таков начин ги овластуваат да донесуваат закони во нивно име. Законодавното тело може да биде еднодомно или дводомно.

Во Македонија носител на законодавната власт е Собранието на Македонија.

## Поврзано
* Извршна власт
* Судска власт

Категорија:Поделба на власта
Судска власт

**Судската власт** е една од трите власти, заедно со законодавната и извршната. Неа ја вршат судовите.

## Судската власт во Република Македонија

Во Република Македонија според Законот за судови од 1995, постојат 27 судови на прва инстанца, четири апелациони судови и Врховен Суд на Република Македонија. Покрај тоа, има и Уставен суд чии судии се избираат од страна на Собранието.

Судовите се автономни и независни. Судовите судат врз основа на Уставот и законите и меѓународните договори ратификувани во согласност со Уставот.

Типовите на судови, нивните сфери на надлежност, нивното уредување, укинување, организација и состав, како и процедурата која ја следат се регулирани со закон, кој се усвојува со дво-третинско мнозинство од вкупниот број пратеници во Собранието на Република Македонија.

Судиите имаат имунитет. Собранието одлучува за имунитетот на судиите. Извршувањето на судската функција не е компатибилно со извршување на други јавни функции, професии и членство во политичка партија. Политичко организирање и активност на судството е забрането.

Врховниот Суд на Република Македонија е највисокиот суд во републиката и обезбедува униформност во имплементацијата на законите од страна на судовите.

Судскиот совет на Република Македонијаhttp://www.ssrm.mk/ (претходно, Републичкиот судски совет) е органот кој ја контролира судската власт.

Категорија:Поделба на власта
Меѓународна фондација „Борис Трајковски“

right|thumb|150px|Лого на Фондацијата
**Меѓународната фондација "Борис Трајковски"** е формирана пролетта 2004 год. со цел да го продолжи делото кое го остави во наследство покојниот Претседател на Република Македонија, Борис Трајковски. Фондацијата постои за да ја извршува својата мисија, како и целите и задачите, преку разновидни активности и програми.

Фондацијата ја раководи Управен одбор, а програмските активности ги извршува професионален тим. Фондацијата има и Почесен одбор, составен од индивидуалци од Македонија и од светот кои се залагаат и ги поддржуваат ставовите и вредностите на Претседателот Трајковски.

Претседателот Трајковски беше особена личност, кој се посвети себеси многу повеќе од она што се бараше од него како претседател. Тој беше вистински народен човек и го живееше својот живот посветен на својата земја Македонија, како и на поголема регионална и меѓународна соработка. Како голем поборник за единствена Македонија, Претседателот Трајковски беше активен во сè она што го правеше, вистински верувајки дека Македонците со различно етничко и религиозно потекло можат да живеат и работат заедно.

Фондацијата работи во Македонија и е посветена на создавање трајна позитивна промена во земјата која постепено ќе создаде постабилна, посигурна и просперитетна држава, регион и свет.

Официјално мрежно место на фондацијата

Категорија:Меѓународни организации
Категорија:Борис Трајковски
Рибоза

**Рибозата** е јаглехидрат, моносахарид изграден од пет јаглеродни атоми (пентоза). Терминот се однесува на двата енантиомери: најчесто **<small>D</small>-рибоза**, која е широко распространета во природата; или нејзиниот синтетски добиен лик во огледало **<small>L</small>-рибоза**, која не се среќава во природата. Влегува во состав на молекулата на рибонуклеинската киселина - РНК.

Категорија:Јаглехидрати
Деоксирибоза

**Деоксирибоза** е јаглехидрат, моносахарид изграден од пет јаглеродни атоми (пентоза). Влегува во состав на молекулата на деоксирибонуклеинската киселина - ДНК.

Категорија:Јаглехидрати
Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ
РНК

мини|Pre-mRNA-1ysv-tubes
**РНК** или **рибонуклеинска киселина** е нуклеинска киселина изградена од една полинуклеотидна низа.

## Структура
Рибонуклеинските нуклеотиди содржат:

* Јаглехидрат - рибоза
* Азотни бази:
** Пурински - аденин (A) и гванин (G)
** Пиримидински - урацил (U) и цитозин (C)
* Фосфорна киселина.

## Синтеза
РНК молекулата се синтетизира на калапот од една РНК-низа (оттука и сличноста со ДНК). Според тоа, РНК - низата содржи комплементарен распоред на нуклеотидите во однос на матичната ДНК полинуклеотидна низа. Молекулите на РНК се доста различни. Така, во различни клетки на еден ист организам, па дури и во една клетка, застапени се различни видови на РНК. Во зависност од некои структурни особености и нивната специфична функција, се разликуваат повеќе видови на РНК:

## Видови на РНК
* *[[Рибозом]]ска РНК*, (r-RNA) - ја претставува главната маса на РНК во клетката, бидејќи е застапена со повеќе од 50% од вкупната РНК во клетката. Служи за изградба на рибозомите (откаде и името доаѓа), а се синтетизира во хромозомите на јадрото.

* *Транспортна РНК*, (t-RNA) - служи за транспорт на одделните аминокиселини до рибозомите во цитоплазмата. Се синтетизира од ДНК-низата.

* *Информациона РНК*, (i-RNA) - служи за пренесување на генетската информација од гените до рибозомите, за да се упати редоследот на аминокиселините (во процесот синтеза на белковини). Се синтетизира од ДНК-низата. Бројот на i-RNA молекулите е приближно еднаков на бројот на белковинските молекули кои клетката ги синтетизира.

* *Мали некодирачки РНК*, snRNA (small noncoding RNA) - пример: miRNA (micro RNA), siRNA (short interfering RNA) кои ја регулираат генската екпресија на постранскрипциско ниво од трансферот на информациите од ген до белковина. Механизмот со кој се контролира генската експресија преку овие snRNA, е сечкање на зрелата mRNA и ултимативно доведува до синтетизирање на некомплетен и нефункционална белковина, која бива лизирана.
## Наводи
 "Killing the messenger: short RNAs that silence gene expression"
Derek M. Dykxhoorn, Carl D. Novina, Phillip A. Sharp 
Nature Reviews Molecular Cell Biology 4, 457 - 467 (01 Jun 2003), doi: 10.1038/nrm1129, Review


Категорија:Биохемија
Категорија:Молекуларна биологија
Категорија:Генетика
Категорија:Нуклеински киселини
Претседател

[мини|Египетскиот претседател [Гамал Абдел Насер|Насер во говор од 1960 година]]
**Претседателот на државата** е шеф на државата во земјите со републиканско уредување. Според уставните решенија во некои држави функцијата претседател е церемонијална функција, која не содржи голем број овластувања (како, на пример, во Чешка), додека во некои држави функцијата претседател носи значителни овластувања (како во Франција и Русија).

## Поврзано

* Претседател на Република Македонија

Категорија:Титули

Категорија:Шефови на држави
Список на политиколози

Оваа **список на политиколози** содржи имиња на реномирани светски и македонски стручњаци од соодветната област:

## Светски познати политиколози

* Габриел Алмонд
* Роберт Дал
* Морис Диверже
* Ентони Гиденс
* Дејвид Истон
* Аренд Лајпхарт
* Харолд Ласвел
* Џовани Сартори
* Дејвид Труман
* Франсис Фукујама
* Семјуел Хантингтон
* Дејвид Хелд

## Македонски политиколози

* Наташа Габер
* Ѓорѓе Иванов
* Анета Јовевска
* Лазар Китаноски
* Панде Лазаревски
* Денко Малески
* Мирјана Малеска
* Димитар Мирчев
* Стојмен Михајловски
* Љубомир Д. Фрчкоски
* Лидија Христова
* Игор Јанев

Категорија:Политиколози
Список на политичари и водачи од минатото

# Акбар Велики
# Александар Македонски
# Јасер Арафат
# Кемал Ататурк
# Октавијан Август
# Ото фон Бизмарк
# Симон Боливар
# Карло Велики
# Винстон Черчил
# Клеопатра
# Константин
# Ел Сид
# Франц Фердинанд
# Махатма Ганди
# Шарл де Гол
# Џингис Кан
# Че Гевара
# Хамураби
# Ханибал
# Хирохито
# Адолф Хитлер
# Томас Џеферсон
# Јулиј Цезар
# Ленин
# Абрахам Линколн
# Наполеон Бонапарт
# Нелсон Мандела
# Мао Це Тунг
# Бенито Мусолини
# Наполеон I
# Кваме Нкрума
# Петар Великиот
# Пол Пот
# Френклин Делано Рузвелт
# Саладин
# Шака Зулу
# Бикот Кој Седи
# Јозеф Сталин
# Тамерлан
# Лав Троцки
# Хари Труман
# Кралица Викторија
# Џорџ Вашингтон
# Вилхелм II 
# Ќин Ши Хуанг
# Јосип Броз Тито
# Паул фон Хинденбург

### Современи политичари и водачи

# Кофи Анан
# Бенедикт XVI
# Силвио Берлускони
# Тони Блер
# Џорџ Буш јуниор
# Никола Груевски
# Фидел Кастро
# Жак Ширак
# Нелсон Мандела
# Владимир Путин
# Герхард Шредер
# Кралица Елизабета II
# Ху Ѓинтао
# Јуничиро Коизуми
# Уго Чавес

Категорија:Политичари