Географија на Саудиска Арабија

мини|Детална мапа на Саудиска Арабија и нејзините региони
мини|Местоположба на Саудиска Арабија
**Кралството [[Саудиска Арабија]]** е земја која се наоѓа во Југозападна Азија, најголемата земја на Арабија. Покрај Арапскиот Полуостров, граничи со Персискиот Залив и Црвеното Море, северно од Јемен . Нејзините широки крајбрежја на Персискиот Залив и Црвеното Море обезбедуваат голема моќ за испорака (особено сурова нафта) преку Персискиот Залив и Суецкиот Канал. Кралството зафаќа 80% од Арапскиот Полуостров. Повеќето граници на земјата со Обединетите Арапски Емирати (ОАЕ), Оман и Република Јемен (поранешни две одделни земји: Јеменска Арапска Република или Северен Јемен; и Народна Демократска Република Јемен или Јужен Јемен) не се дефинирани, точната големина на земјата останува непозната. Проценката на саудиската влада е на 2.217.949 квадратни километри, додека другите реномирани проценки варираат од 2.149.690 до 2.240.000 квадратни километри. Помалку од 1% од вкупната површина е погодна за одгледување, а во раните 60-ти години на минатиот век, дистрибуцијата на населението варирало многу во градовите на источните и западните крајбрежни области, густо населените внатрешни оази и огромните, речиси празни пустини.

## Надворешни граници
десно|мини| Топографија на Саудиска Арабија и околните земји
[мини| Слика што покажува приближно разменето земјиште меѓу Јордан (добива зелена боја) и [Саудиска Арабија (добива црвена боја)]]
Саудиска Арабија е ограничена со седум земји и три водни тела. На запад, Акабаскиот Залив и Црвеното Море формираат крајбрежна граница од скоро 1,800 километри што се протега на јужниот дел на Јемен и следи планински гребен приближно 320 километри до околината на Најран. Овој дел од границата со Јемен бил обележан во 1934 година и е еден од ретките јасно дефинирани граници со соседната земја. Саудиската граница што се протега југоисточно од Најран, сè уште е неутврдена. Неодбележаната граница станала проблем во раните 90-ти, кога била откриена нафта во областа и Саудиска Арабија се спротивставила на комерцијалното истражување од странски компании во името на Јемен. Летото 1992 година, претставниците на Саудиска Арабија и Јемен се состанале во Женева за да разговараат за решавање на граничното прашање.

На север од Саудиска Арабија се наоѓаат Јордан, Ирак и Кувајт. Северната граница се протега на скоро 1,400 километри од Акапскиот Залив на запад до Рас ел-Хафџи на Персискиот Залив . Во 1965 година, Саудиска Арабија и Јордан се согласиле на гранични демаркации кои вклучуваат размена на области на територија. Јордан добил 19 километри земја на Акапскиот Залив и 6.000 квадратни километри територија во внатрешноста, а 7.000 квадратни километри територија под управа на Јордан, без море, му се отстапиле на Јордан.

Во 1922 година, Ибн Сауд и британски претставници кои ги застапувале ирачките интереси го потпишале Договорот од Мохамара, со кој се воспоставил границата меѓу Ирак и идната Саудиска Арабија. Подоцна истата година, Протоколот на Укаир потпишан од двете страни се согласиле на создавање на неутрална зона од околу 7.000 квадратни километри, во непосредна близина на западниот врв на Кувајт, во рамките на која ниту Ирак ниту Саудиска Арабија нема да градат постојани живеалишта или инсталации. Договорот бил дизајниран да ги заштити правата на водата во зоната за бедуинте од двете земји. Во мај 1938 година, Ирак и Саудиска Арабија потпишале дополнителен договор во врска со администрацијата на зоната. Четириесет и три години подоцна, Саудиска Арабија и Ирак потпишале договор што ја дефинирал границата меѓу двете земји и предвидувал поделба на неутралната зона меѓу нив. Договорот делотворно ја распуштил оваа неутрална зона.

Границата меѓу териториите на Ибн Сауд во Наџд и Источната Провинција и британскиот протекторат на Кувајт за првпат била регулирана со Конвенцијата во ел-Укаир во 1922 година. Во обид да се избегнат територијалните спорови, била основана друга неутрална зона од 5.790 квадратни километри директно јужно од Кувајт. Во 1938 година била откриена нафта во јужните полиња на Кувајт во Буркан, и двете земји се договориле со странски нафтени компании за да направат истражни работи во Поделената зона. По повеќегодишни дискусии, Саудиска Арабија и Кувајт постигнале договор во 1965 година што ја поделила зоната географски, со секоја земја да управува со својата половина од зоната. Договорот гарантирал дека правата на двете страни за природните ресурси во целата зона ќе продолжат да се почитуваат откако секоја земја ја анексирала својата половина од зоната во 1966 година.

Источната граница на Саудиска Арабија го следила Персискиот Залив од Рас ел-Кафџи до полуостровот Катар, чија граница со Саудиска Арабија била утврдена во 1965 година. Саудиската граница со државата Оман, на југоисточниот брег на Арапскиот Полуостров, минува низ празниот кварт (Руб ел-Хали). Ограничувањето на границата било дефинирано со договор меѓу Саудиска Арабија и Оман од 1990 година, кој вклучувал одредби за заедничко искористување на земјата. Границата преку Оаза ел-Бураими, сместена во близина на спојот на границите на Оман, Абу Даби (еден од емиратите на ОАЕ) и Саудиска Арабија, предизвикала широк спор меѓу трите држави по Договорот од Џеда во 1927 година. Во договорот со Саудиска Арабија од 1975 година, Абу Даби прифатил суверенитет над шест села во оазата „ел-Бураими“ и споделување на богатото нафтено поле Зарара. За возврат, Саудиска Арабија преку Абу Даби добила излез до Персискиот Залив.

Поморските побарувања на Саудиска Арабија вклучуваат дванаесет наутички милји (22&nbsp;км) територијална граница долж нејзините крајбрежја. Земјата, исто така, тврди многу мали острови, како и некои морско дно и подземи над дванаесет наутички милји (22&nbsp;км) граница.

**Земјини граници:*** *вкупно:* 4.415&nbsp;км**погранични земји:* Ирак 814&nbsp;км, Јордан 728&nbsp;км, Кувајт 222&nbsp;км, Оман 676&nbsp;км, Катар 60&nbsp;км, ОАЕ 457&nbsp;км, Јемен 1.458&nbsp;км

**Поморски граници:****соседна зона:* 18 морски милји* *континентална полица:* не е наведено* *територијално море:* 12 морски милји* *ексклузивна економска зона :* 228,633 км2

## Водни ресурси
До 80-тите години на минатиот век, Саудиска Арабија имала езера кај Лејла Афлаџ и длабоки водостои во „ел-Карџ“, напојувани од огромни подземни водоносни слоеви формирани во праисторијата и не се обновувале. „Ел-Карџ пртставувал вреден извор на вода за пиење во неплоден терен. Во последниве години, овие водоносни слоеви  поради користењето во земјоделски и домашни цели, биле скоро пресушени.

Во отсуство на постојани реки или водни тела, потоци и подземни води, морската вода и многу оскудни површински води мораат да ги снабдат потребите на земјата. Во источна Арабија и во Џабал Тувејк, артески бунари и извори се во поголем број. Во ел-Ахса голем број големи, длабоки базени постојано се надополнуваат со артески извори како резултат на подземна вода од источниот слив на Џабал Тувејк . Таквите извори и бунари овозможуваат големо наводнување во локалните оази. Во Хиџаз, постојат многу извори, а тие се чести и во планинските области. Во Наџд и големите пустини, местата за наводнување се релативно помалку и се расфрлани на широката област. Водата мора да се подигне, па дури и таму каде што има вода во изобилство, нејзиниот квалитет може да биде слаб.

Современата технологија ја лоцирало и зголемило достапноста на голем дел од подземните води. Техничарите на нафтената компанија од Саудиска Арабија (Сауди Арамко) утврдиле дека многу длабоки водоносни слоеви лежат во многу области на северна и источна Арабија и дека Васија, најголемиот водоносен слој во Саудиска Арабија, содржи повеќе вода отколку Персискиот Залив. Саудиската влада, Сауди Сарамко и Организацијата за храна и земјоделство на Обединетите нации (ООН) (ФАО) направиле одделни и заеднички напори за искористување на подземните водни ресурси. Во минатото, неправилно дупчените бунари го намалииле или уништиле секое добро што можело да го послужи. Сукцесивните земјоделски проекти, од кои многу биле дизајнирани првенствено за да се поттикне бедуинската населба, ја зголемиле експлоатацијата на водните ресурси. Во раните 90-ти, големите земјоделски проекти се потпирале првенствено на вакви подземни водоносни слоеви, кои обезбедувале повеќе од 80% од водата за земјоделските побарувања. Во фискалната година (ФГ) 1987 година, околу 90% од вкупната побарувачка на вода во кралството била потрошена од земјоделството.

## Топографија и природни региони
десно|мини| Топографија на Саудиска Арабија (ширина на кодот е кодирана)
десно|мини| Физички одлики на Саудиска Арабија
[мини| Картата за [Кепенова класификација на климата|класификација на климата во Саудиска Арабија во Копен  е заснована врз природната растителност, температурата, врнежите и нивната сезонска сезона.]]
Арапскиот Полуостров е антички масив составен од стабилна кристална карпа чија геолошка структура се развива истовремено со Алпите. Геолошките движења предизвикале целата маса да се навалува кон исток, а западните и јужните рабови да се навалуваат нагоре. Во долината создадена од раседот, наречена Голема Раседна Долина, се формирало Црвеното Море. Големиот расед поминува од Средоземното Море по должината на обете страни на Црвеното Море јужно преку Етиопија и Источна Африка, постепено исчезнувајќи во областа на Мозамбик, Замбија и Зимбабве. Научниците анализирајќи фотографии направени од астронаутите на САД на заедничката вселенска мисија САД - Советски Сојуз во јули 1975 година, откриле огромен комплекс од пукнатини и раседи во облик на вентилатор, кој се протегал на север и исток од Голанската висорамнина. За овие линиски раседи се верува дека се северниот и последниот дел од Големиот расед и се претпоставува дека се резултат на бавното ротирање на Арапскиот полуостров спротивно од стрелките на часовникот на начин што, за приближно десет милиони години, ќе се затвори во близина на Персискиот Залив и направете го езеро.

На полуостровот, источната линија на Голема Раседна Долина е видлива во стрмниот, а на места и високиот ескарпал што е паралелен на Црвеното Море помеѓу Акабаскиот Залив и Аденскиот Залив  Источната падина на овој ескарпмент е релативно нежна, спуштајќи се на изложениот штит на античката копнена маса што постоела пред да се случи дефектот.

На југ, крајбрежна рамнина, Тихама, постепено се издига од морето кон планините. Хиџаз се протега на југ до границите на планинскиот Јемен. Централното плато, Наџд, се протега на исток до Џабал Тувејк и малку подалеку. Долга, тесна лента на пустина позната како Ад Дана го одделува Наџд од источна Арабија, која се спушта кон исток кон песочното крајбрежје долж Персискиот Залив. Северно од Наџд, поголемата пустина, Ан Нафуд, го изолира срцето на полуостровот од степите на северна Арабија. Јужно од Наџд лежи една од најголемите песочни пустини во светот, Руб ал Кали .

### Хиџаз
десно|мини| Поглед на Туваик од запад.
мини|Вулканско поле Харат ел-Бирк .
Западниот крајбрежен ескарпм може да се смета за два планински масиви одделени со јаз во околината на Мека во Тихама. Северниот опсег во Хиџаз ретко надминува 2.100 метри, а височината постепено се намалува кон југ на околу 600 метри. Суровиот планински ѕид нагло паѓа кон морето со само неколку периодични крајбрежни рамнини. Практично нема природни пристаништа долж Црвеното Море. Западните падини се одземени од ерозија на ретки, но бурни врнежи од дожд кои ги оплодиле рамнините на запад. Источните падини се помалку стрмни и се обележани со суви речни корита (вади) кои ги следат тековите на античките реки и продолжуваат да ги водат ретките врнежи до рамнините. Расфрлани оази, црпејќи вода од извори и бунари во близина на вадите, дозволуваат одредено населено земјоделство. Од овие оази, најголема и најважна е Медина. Јужно од Хиџаз, планините надминуваат 2.400 метри на неколку места со некои врвови близу 3.000 метри. Источната падина на планинскиот венец во Асир е нежна, се спојува во плато-регион кој постепено паѓа во Руб ел-Хали. Иако врнежите не се ретки во оваа област, голем број плодни вади, од кои најважни се Вади Бишах и Вади Тетлит, овозможуваат земјоделство во оаза од релативно голем обем. Голем број обемни полиња со лава (харат) ги лузнат површините на висорамнините источно од планинските масиви во Хиџаз и даваат доказ за прилично неодамнешна вулканска активност. Најголемиот од овие е Кајбар, северно од Медина; друг е ел-Хара, дел од големото вулканско поле Харат Еш Шама. Познати градови Хиџаз се светиот град Медина и градот Таиф.

### Тихама
Грубото западно лице на ескарптот паѓа стрмно кон крајбрежната рамнина, низините Тихама, чија ширина е во просек само шеесет и пет километри. Покрај морскиот брег се наоѓа солена плимска рамница со ограничена земјоделска вредност, поткрепена со потенцијално богати алувијални рамнини. Релативно наводнуваните и плодни горните падини и планините позади се опсежно терасирани за да се овозможи максимално користење на земјиштето. Оваа крајбрежна рамнина е дел од екорегионот на крајбрежната пустина на Арапскиот Полуостров . И светиот град Мека и градот Џеда лежат во северниот дел на Тихама.

### Наџд
Источно од Хиаз з и Асир лежи одличната област на платото Неџд. Овој регион е главно карпесто плато прошарано од мали, песочни пустини и изолирани планински купчиња. Најпознат од планинските групи е Џабал Шамар, северозападно од Ријад и веднаш јужно од Ан Нафуд. Оваа област е дом на пасторалните племиња Шамар, кои под водство на Ал Рашид биле најнепопустливите непријатели на Ал Сауд кон крајот на 19 и почетокот на 20 век. Нивниот главен град Хаил претставувал голема оаза, а денес е голем урбан центар.

Низ полуостровот како целина, платото се спушта кон исток од надморска височина од 1.360 метри на запад до 750 метри на најисточната граница. Голем број вади го преминуваат регионот во правец кон исток од езерото на Црвеното Море кон Персискиот Залив. На овие остатоци од античките корита има малку шари; најважни од нив се Вади Ханифа, Вади ар Румах, Вади како Сур и Вади ад-Давасир .

Срцето на Наџд е областа на Џабал Тувејк, срт во форма на лак со стрмно западно лице што се издига помеѓу 100 и 250 метри над платото. Многу оази постојат во оваа област, од кои најважни се Бурајдах, Унајзах, Ријад. Надвор од областите на оазата, Наџд е ретко населен. Големи солени мочуришта (сабка) се расфрлани низ целата област.

### Северна Арабија
Областа северно од Ан Нафуд е географски дел од сириската пустина . Тоа е планинска висорамнина постигната од бројни вади, кои најмногу се стремат кон североисток кон Ирак . Оваа област, позната како Бадијат пепел Шам, и покриена со трева и растителна растителност, широко се користи за пасишта од номадски и семиномадски сточари. Најзначајната одлика на областа е Вади како Сирхан, голем слив на дури 300 метри под околното плато, што е остаток од античко внатрешно море. Со илјадници години, некои од многу патуваните патеки за приколки меѓу Медитеранот и централниот и јужниот полуостров поминаа низ Вади како Сирхан. Најважните оази во областа се Ал awауф и Сакака, веднаш северно од Ан Нафуд.

### Источна Арабија
Источно од Ад Дана лежи висорамнината Ас Сумен, со ширина околу 120 километри и опаѓачки од околу 400 метри на запад до околу 240 метри на исток. Областа е генерално неплодна, со многу еродирана површина на антички речни клисури и изолирани задници.

На исток, теренот нагло се менува во рамничарските низини на крајбрежната рамнина. Оваа област, со ширина околу 60 километри, генерално е без одлики и е покриена со чакал или песок. На север е рамнината Ад Дибидаба, а на југ пустината „ел-Џафурах“, која достигнува до заливот кај Дахран и се спојува со Руб ел-Кали на јужниот крај. Самиот брег е крајно неправилен, спојувајќи ги песочните рамнини, мочуриштата и солените рамнини речиси незабележливо со морето. Како резултат на тоа, површината на земјата е нестабилна; на места водата се крева скоро на површината, а морето е плитко, со крајбрежја и рифови кои се протегаат далеку. Само изградбата на долги молови кај Рас Танура го отворил саудискиот брег на заливот за морски танкери.

Источна Арабија понекогаш се нарекува „ел-Хаса“ или „ел-Ахса“ по големата оаза, една од поплодните области на земјата. Таа е најголемата оаза во земјата, всушност содржи две соседни оази, вклучувајќи го и градот Ал- Хофуф .

### Големи пустини
Три големи пустини ја изолираат областа на висорамнината Наџд од Саудиска Арабија од север, исток и југ, како што тоа го прави ескарпацијата на Црвеното Море од запад. На север, Ан Нафуд - некогаш се нарекува Голем Нафуд затоа што Ан Нафуд е термин за пустина - зафаќа околу 55.000 квадратни километри на надморска височина од околу 1.000 метри. Надолжните дини - многу километри во должина и дури деведесет метри високи, а одделени со долини ширина од дури шеснаесет километри - го карактеризираат Ан Нафуд. Железниот оксид му дава црвена нијанса на песокот, особено кога сонцето е слабо. Во оваа област има неколку места за наводнување, а зимските дождови доведуваат до краткотрајни, но сочни треви кои дозволуваат номадско сточарство во текот на зимата и пролетта.

Пустината Дехна претставува песочен терен кој формира лак-форма која ја поврзува пустината Нафуд на север со пустината Руб ел-Кали на југ. Нејзината должина е повеќе од 1.000 километри обвиткани Тваик Планини од исток и не надминува 80 километри ширина. Исто така се смета за географската маргина која ја одделува провинцијата Ал-Аша од Најд. Поради тоа, пустината Ал-Дана е низа што ги поврзува големите пустини на Саудиска Арабија.

Јужниот дел од Ад Дана се свртува кон запад следејќи го лакот на Џабал Тувејк. На јужниот крај, се спојува со Руб ал Кали, најголемата соседна песочна пустина на светот. Топографијата на оваа огромна област, која опфаќа , е разновидна. На запад, висината е околу 600 метри, а песокот е фин и мек; на исток, височината се спушта на околу 180 метри. На места, особено на исток, преовладуваат надолжни дини; на друго место песочни планини со висина од дури 300 метри формираат сложени обрасци. Поголемиот дел од областа е целосно безводен и ненаселен, освен неколкуте залутани бедуински племиња.

## Пештери
Под грубите пустини во Саудиска Арабија лежат темни комори и сложени лавиринти исполнети со кристални структури, сталактити и сталагмити . Варовничкиот под на платото Суман, карстна област на исток од Дехна, е преполн со такви пештери, локално познати како *Далси*. Некои имаат мали влезови кои се отвораат во пештери, други водат во лавиринт од премини долги неколку километри. Локалните бедуини одамна ги познаваат овие пештери, а некои се користеле како резервати на вода. Тие прво биле систематски проучувани во 1981 година, а подоцна и истражени и пријавени во Саудискиот геолошки институт .

## Животна средина и Заливската војна
Војната во Персискиот Залив од 1991 година донела сериозни еколошки штети на регионот. Најголемото излевање на нафта во светот, проценето на дури 8,000,000 барели, се случило во заливот и крајбрежните области на Кувајт, Иран и голем дел од крајбрежјето на Персискиот Залив во Саудиска Арабија. Во некои делови од саудискиот брег кои претрпеле најголеми штети, се покажало дека седиментите содржат 7% нафта. Плитките подрачја погодени вообичаено обезбедуваат место за хранење на птиците. Бидејќи растенијата и животните на морското дно се основа на синџирот на исхрана, оштетувањето на крајбрежјето има последици врз целиот екосистем на плитката вода, вклучувајќи ја и мултимилионската индустрија за риболов во Саудиска Арабија.

Излевањето имало сериозно влијание врз крајбрежната област околу Мадинат ел-Џубајл како Синаија, најголемиот центар за индустрија и население, кој неодамна бил планиран и изграден од саудиската влада. Излевањето ги загрозило индустриските постројки во „ел-Џубајл“ поради системот за ладење на морската вода за примарните индустрии и го загрозил снабдувањето со вода за пиење произведена од постројки за одсолување на морска вода. Пристаништето во „ел-Џубајл“ и островот Абу Али, кој влегува во заливот веднаш северно од„ел-Џубајл“, доживеало најголемо загадување, а главниот ефект на излевањето бил концентриран во областите на ракчињата. Голем број морски птици биле убиени кога нивниот пердув бил премачкан со масло. Покрај тоа, плажите долж целото крајбрежје биле покриени со топчиња од масло и катран.

Експлодирањето и палењето на приближно 700 бунари на нафта во Кувајт, исто така, создало неверојатни нивоа на загадување во атмосферата, исфрлило масна саѓи во околните области и произвело нафтени езера во пустината Кувајт еднаква на волумен 150,000,000 барели. Саѓите од пожарите во Кувајт се пронајдени во снеговите на Хималаите и при врнежи од дожд над јужните делови на ЗНД, Иран, Оман и Турција. Жителитена Ријад објавиле дека автомобилите и мебелот на отворено се покриваат секојдневно со облога на мрсна саѓи. Конечните ефекти на загадувањето во воздухот од изгорениците на бунарите допрва треба да се утврдат, но примероците на почвата и растителноста во Рас ел-Кафџи во северна Саудиска Арабија откриле високи нивоа на честички на мрсна саѓи вметнати во пустината. Програмата за животна средина на ООН предупредила дека јадењето добиток што пасел на површина од 7.000 квадратни километри од пожарите, или 1.100 километри од центарот на пожарите, област што ја вклучувала северна Саудиска Арабија, претставува опасност по здравјето на луѓето. Вкупните ефекти од излевањето на нафтата и пожарите врз морскиот живот, здравјето на луѓето, квалитетот на водата и растителноста останува да се утврдат од 1992 година. Покрај тоа, на овие два главни извори на штета на животната средина мора да се додадат големи количини на отпад, токсични материјали и помеѓу 173 и 207 милиони литри канализација во јами со песок што ги оставиле коалициските сили.

**Природни опасности:** чести бури со песок и прашина

**Животна средина - тековни проблеми:** опустинување ; исцрпување на подземните водни ресурси; недостатокот на повеќегодишни реки или постојани водни тела го поттикнале развојот на обемни капацитети за одсолување на морска вода; загадување на крајбрежјето од излевање на нафта

**Животна** **средина - меѓународни договори:** *страна на:* Климатски промени, опустинување, загрозени видови, опасни отпадоци, закон на море, заштита на озонската обвивка

## Статистика
**Област:**

2.250.000&nbsp;км (меѓународните граници на Саудиска Арабија не се финализирани. Саудиската влада, покрај другите, ги смета за свои големи делови на земјиштето во соседните земји Јемен, Оман и ОАЕ . Сегашната бројка за големината на тие држави ги вклучува сите оние територии што се надвор од саудиската контрола)* *Земјиште:* 2.250.000&nbsp;км²* *Вода:* 0&nbsp;км²

**Користење на земјиштето:*** *Обработливо земјиште:* 1,8%* *Постојани култури:* 0%* *Постојани пасишта:* 56%* *Шуми :* 0%* *Друго:* 42%

## Наводи

*         
* 

## Дополнителна литература

* Саудиска Арабија - геологија
* Ендру Томпсон, *Потекло на Арабија*, 2000,
* Геолошки карти на стратиграфијата на редоследот на арапските плочи, 2004 година.