Нерелигиозност во Албанија

**Нерелигиозноста**, **безверието**, **[[Атеизам|атеизмот]]** и **[[Агностицизам|агностицизмот]]** се присутни кај Албанците (погледни религија во Албанија), заедно со доминантните вери на исламот и христијанството. Мнозинството Албанци водат секуларен живот и ги отфрлаат религиозните размислувања за да го обликуваат или условуваат нивниот начин на живот.

Нерелигиозноста во Албанија настанала по период на зголемен антиклерикализам и секуларизација во контекст на порастот на албанскиот национализам во доцниот период наОтоманското Царство. Додека авторите во овој период на моменти користеле инвективност против религијата, првиот јавен застапник за напуштање на самата религија бил Исмет Тото во 1934 година  по што следеле делата на Анастас Пласари во 1935 година. Почнувајќи од 1946 година под комунистичката власт во Албанија, религијата најпрво била ограничена, а потоа јавната религиозна практика била забранета во 1967 година со усвојувањето на државниот атеизам од страна на Енвер Хоџа  иако некои приватни практики преживеале, и останале со тој статус се додека ограничувањата најпрво не биле ублажени во 1985 година, а потоа и отстранети во 1990 година во времето на Рамиз Алија Анкетата на УНДП покажала дека големо мнозинство Албанци се согласуваат дека национализмот, недостатокот на религија и забраната на религијата за време на комунистичкото владеење помогнале да се изградат темелите на верската толеранција.

Во денешно време, проценките за големината на нерелигиозното население се многу различни. На самопрогласеното атеистичко население му се дадени бројки кои се движат од 2,5%  до 8%  до 9%  додека други проценки за нерелигиозноста објавиле бројки од 39% кои се изјасниле како „атеисти“ (9%) или „нерелигиозни“ (30%), 61% не кажале дека религијата е „важна“ за нивните животи

и 72% „не сакале да учествуваат. Било утврдено дека многу Албанци идентификувани како муслимани или христијани практикуваат само неколку или никакво почитување на нивната вера. Врз основа на испитувањата спроведени во 2008, 2009 и 2015 година, се покажало дека Албанија е 20-та најмалку религиозна земја во светот, а 39% од населението се религиозни.

Верскиот идентитет во Албанија вообичаено се доделува преку пренос, обично со семејна историја, наместо со вистинска практика.  И покрај широкиот недостаток на религиозна практика, во анкетите била откриена одредена антипатија кон надворешните атеисти,  и додека има бројни јавни личности кои отворено се декларираат како атеисти, имало и поплаки за негативната јавна расправа кон атеистите.

## Историја
лево|мини|200x200пкс| Фаик-бег Коница, албански национален преродбеник, кој две години по неговото преминување од ислам во католицизам, напишал критика кон сите религии
[десно|мини|120x120пкс| [Енвер Хоџа ги разбрал зборовите на Пашко Васа буквално, забранувајќи ја јавната религија иако некои приватни практики продолжиле]]
Во доцниот период на Отоманска Албанија, со цел да се надминат верските поделби на Албанците меѓу припадниците на локалните сунитска муслиманска, православна христијанска, бекташка муслиманска и римокатоличка христијанска заедница. Албанскиот национализам, како што се појавил, тежнеел да ги поттикне Албанците да ги игнорираат верските разлики, тврдејќи дека поделениот секташки верски фанатизам е туѓ на албанската култура и го пропагирал она што некои историчари го нарекуваат „граѓанска религија“ на албанизмот“.  Познатата поема на Васо-паша *„О мој Албанци“* им порачува на Албанците „да се заколнат дека нема да им пречат на црквата или џамијата“ затоа што „верата на Албанецот е албанизмот“ (  или на ).

Албанските национални преродбеници во 19 век, како што се Фаик Коница, Јани Врето и Зеф Јубани, честопати биле антиклерикални во реториката (Коница во 1897 година напишал: „Секоја вера религија ме прави бесеб“, или )  но се смета дека првиот застапник на атеизмот во современа Албанија бил Исмет Тото, публицист и револуционер чија антирелигиозна полемика од 1934 година, *Grindje me Klerin* („Караница со свештенството“), станала едно од првите познати дела кои се залагале против практикувањето на самата религија на албански јазик. Потоа следела *Sëmundja Fetare* („Болеста на религијата“), уште една важна антирелигиозна полемика на Анастас Пласари во 1935 година. Поемата *„Богохулие“* од Милош Никола, кој многумина го сметале за атеист, исто така е забележана како антирелигиозна. Друга важна личност пред тоа време била политичарот и градоначалник на Ѓирокастро, Хисен Хоџа, вујко на Енвер Хоџа, кој се сметал за „радикален атеист и антиколонијалист“. Неговите атеистички ставови влијаеле на оние на Енвер Хоџа.

За време на владеењето на Ахмет Зогу било забележано дека тој ги прифатил ренесансните идеали за единство, религиозност и европска современост и ги претворил во самата идеологија на државата.

:Nuk ka Zeus, as nuk ka zot, 
:Ferr, Lugat t'imagjinuar,
:po ka popull të paditur,
:popull q'ende s'është zgjuar."

на македонски:

:„Не постои Зевс, не постои Бог
:По ѓаволите, (за овие) замислени суштества, 
:Но наместо тоа, постојат неуки луѓе 
:Луѓе кои сè уште не се разбудиле."

::автор Ласгуш Порадеци, *Сократовата теолошка екскурзија*

[десно|мини|220x220пкс| [Ласгуш Порадеци ја напишал атеистичката песна „Сократовата теолошка екскурзија“]]
За време на комунистичкиот период, Албанија преминала во 1967 година од едноставна секуларна држава во ентитет кој го поддржува државниот атеизам со кој били забрането секое јавно практикување на религијата, иако некои приватни практики преживеале. Почетокот на антирелигиозните политики спроведени од Комунистичката партија на Албанија се случиле во август 1946 година, со Законот за аграрна реформа со кој се национализирал најголемиот дел од имотот на верските институции, се ограничила активноста на верските институции и претходело на прогонот на многу свештенство и верници и протерување на сите странски католички свештеници.

Во 1967 година, Енвер Хоџа ја сфатил песната на Васо-паша буквално, претворајќи ја борбата против поделеноста на религиозните определби во борба против самата религија, со цел да ги замени раздорните верности на различните верски заедници со обединувачка лојалност кон комунистичката држава,  и тој ја прогласил Албанија за атеистичка религиозна држава во која била прогласена религиозна држава. До мај 1967 година, сите 2.169 верски објекти во Албанија биле национализирани, а многумина ббиле еа претворени во културни центри. Главен центар за антирелигиозната пропаганда бил Националниот музеј на атеизмот (албански: *Muzeu Ateist*) во Скадар, градот кој владата го смета за религиозно најконзервативен. По смртта на Енвер Хоџа во 1985 година, неговиот наследник, Рамиз Алија, усвоил потолерантен став кон религиозната практика, нарекувајќи ја како „лична и семејна работа“. На емигрантските свештеници им било дозволено повторно да влезат во земјата во 1988 година и да служат на верски служби. Мајка Тереза, етничка Албанка од Македонија, ја посетила Тирана во 1989 година, каде што била примена од министерот за надворешни работи и од вдовицата на Хоџа. Во декември 1990 година, забраната за верски обреди била официјално укината, со време за да им се овозможи на илјадници христијани да присуствуваат на божиќните служби, иако други извори известуваат дека официјалното прекинување на забраната се случило во 1991 година.

Во 2014 година, по посетата на папата Франциск на Албанија, некои интелектуалци ја критикувале, според нив, негативната реторика насочена кон атеистите, која сè повеќе започнала да го поврзува атеизмот со „комунистичките злосторства“ и зборувањето за атеизмот како „недостаток“, што довело до поплаки дека оживува антиатеистичкото „табу“ меѓу другите прашања.

## Демографија

### Распространетост

лево|мини|355x355пкс| Процент на самоидентификувани атеисти по области во Албанија врз основа на спорниот попис од 2011 година
Во пописот од 2011 година, прелиминарните резултати покажале дека 70% од Албанците одбиваат да се изјаснат за верување во која било од наведените вери  иако конечните резултати може значително да се разликуваат од ова во прикажувањето на мнозинството Албанци поврзани со исламот и христијанството, додека 16,3% од Албанците или не одговориле, а уште 5,5% се наведени како „верници без (специфична) вера. Конечните резултати сепак биле критикувани од бројни заедници, како и од меѓународни организации, како што е Советот на Европа, а медиумите забележале загриженост дека постоеле извештаи каде работниците го пополнувале прашањето за религијата без всушност да ги прашаат учесниците, и дека користеле моливи што не било дозволено, што веројатно довело до неточни податоци; во религиозна димензија, и православните и бекташите тврделе дека се многу малку застапени.

#### Регионална споредба
Истражувањето од 2018 година засновано на три анкети на WIN/Gallup International и објавено во UK Telegraph покажало дека Албанија е најмалку религиозна област на Балканот, со став кон религијата од „западен стил“, при што само 39% се религиозни. За разлика од Македонија (88%), Косово (83%) и Романија (77%). Во Србија, Хрватска, Грција бројката изнесувала од 70% до 72%. Во Босна таа бројка била 65%, додека во Бугарија била 52%.

### Карактеристики на општата популација

Утврдено е дека помладите Албанци се повеќе нерелигиозни од постарите, правејќи го трендот во Албанија спротивен на оној во Босна  и е утврдено дека оние со православно потекло известуваат за најмала важност на „Бог во нивните животи“, веднаш следени од оние со муслиманско потекло, додека оние со католичко потекло покажале поголема „важност на Бога во нивните животи“ (на пример, 54,5% од оние со католичко потекло рекле дека Бог е „многу важен во нивните животи“, во споредба со 26,7% од муслиманите и 56% од православните.)

Медицинското испитување од 2008 година во Тирана за врската помеѓу верските обреди и акутниот коронарен синдром открило дека 67% од муслиманите и 55% од христијаните биле целосно религиозно непридржувачи. Редовното присуство на верските институции (најмалку еднаш на секои 2 недели) било на ниско ниво во двете деноминации (6% кај муслиманите и 9% кај христијаните), како и неделното присуство кое било многу ниско (2% и 1%, соодветно). Честата молитва (најмалку 2 до 3 пати неделно) била поголема кај христијаните (29%) отколку кај муслиманите (17%). Молитвата неколку пати дневно (како што се бара од побожните муслимани) била ретка (2% кај муслиманите и 3% кај христијаните). Редовниот пост за време на Рамазан или Великиот пост бил слично низок кај муслиманите и христијаните (5% и 6%, соодветно). Генерално, христијаните во испитувањето биле повнимателни од муслиманите (26% наспроти 17%).

Испитувањето од 2015 година за млади Албанци на возраст од 16-27 години покажало дека вкупно 80% од младите во Албанија не се верски практичари и ја практикуваат својата религија единствено за време на главните верски празници и свечености. Поточно 23% од испитаниците никогаш не ја практикувале својата вера, додека 61% ја практикувале единствено на верски празници. Од останатите, 11% ја практикувале 1-2 пати неделно, додека 5% ја практикувале секој ден.

Испитувањето за хомофобијата кај албанските студенти од 2016 година покажало дека намалувањето на нивото на религиозно верување е поврзано со намаленото откривање на хомофобијата, додека не е забележана разлика помеѓу оние кои се идентификувале со католицизмот или исламот.

Студијата на Програмата за развој на Обединетите нации во 2018 година покажала дека 62,7% од Албанците не ја практикуваат религијата додека 37,3% ја практикуваат.

Истражувањето од 2024 година на Институтот за демократија и медијација, спроведено за ритуалната практика во Албанија, ги дало следниве резултати:

### Распространетост на специфични верувања
Во Анкетата за европските вредности во 2008 година, Албанија имала најголемо неверување во животот после смртта помеѓу сите други земји, при што 74,3% не верувале во тоа.

Според испитувањето на WIN/Gallup International во 2016 година за верувањата на Албанците:

* **80%** верувале во бог
* **40%** верувале во животот после смртта
* **57%** верувале дека луѓето имаат душа
* **40%** верувале во пеколот
* **42%** верувале во рајот 

Во точка 6 на Истражувањето на светските вредности (2017-2022) Албанија имала најниско верување во живот после смртта во Европа со 22,7%.

## Општество
лево|мини|200x200пкс| Бен Блуши, самоименуван атеистички политичар
Во Албанија, верскиот идентитет вообичаено се дефинира преку пренос, обично преку нечие семејно религиозно потекло, наместо преку реално придржување, и без оглед на религиозноста на поединецот или недостаток од тоа, тој сепак може да биде општествено значаен, бидејќи повремено се поврзува со историски социо-економски и културни фактори во некои контексти.
[десно|мини|261x261пкс| [Исмаил Кадаре, познатиот романсиер, се декларирал како атеист  ]]
Во анкетите била откриена одредена антипатија кон отворените атеисти - во едно издание на Истражувањето за светските вредности, 19,7% од католиците, 17% од муслиманите и 9,4% од православните „цврсто се согласиле“ дека „оние кои не веруваат во Бог“ се непогодни за функцијата (вкупно се согласуваат: 4, 3% од католиците. 37% од православните). Според испитувањето на Ипсос од 2011 година, 53,5% од Албанците сметаат дека атеистите се „слични“ на нив, додека 34,1% ги сметаат за „различни“.

Некои албански интелектуалци се пожалиле на оживувањето на „табу-темата“ против атеизмот како што се гледа во реториката околу посетата на папата во 2014 година на земјата каде што атеизмот бил поврзан со „комунистичките злосторства“ и се сметал за „недостаток“, и дека новиот албански устав тврди дека довербата во Бога е „универзална“ вредност и покрај значителниот број луѓе кои не веруваат во земјата. Исто така, имало и поплаки за дискурсот и во Албанија и од странци кои цитираат статистика за традиционалниот удел на населението на различните присутни муслимански и христијански секти, што би покажало дека земјата е 100% религиозна земја, со што ќе се избрише присуството на нерелигиозните луѓе.

Премиерот Еди Рама (самиот со католичко и православно потекло со сопруга муслиманка  и изразувајќи сомнеж за постоењето на Бог ) тврди дека традиционалната религиозна хармонија на Албанија, традиционално дефинирана како меѓу четирите главни вери сунитскиот ислам, православното христијанство, бекташкиот ислам и римокатолициззмот, исто така, треба да го вклучи и христијанството. Меѓутоа, во јавниот говор од 2018 година тој го употребил зборот *пафе* (неверник) како навреда против неговите политички противници.

## Поврзаност
* Христијанството во Албанија
* Римокатолицизмот во Албанија
* Православието во Албанија
* Исламот во Албанија
* Протестантството во Албанија
* Јудаизмот во Албанија

## Наводи

Категорија:Религија во Албанија