Едмунд Спенсер

**Едмунд Спенсер** ( – 13 јануари 1599 година) — англиски поет најпознат по *„Кралицата на вилите“*, епска поема и фантастична алегорија што ја славела Тјудорите и Елизабета I. Тој е признат како еден од водечките мајстори на новонастанатата модерна англиска поезија и се смета за еден од најголемите поети на англиски јазик.

## Живот
Едмунд Спенсер бил роден во Ист Смитфилд, Лондон, околу 1552 година; сепак, сè уште постои одредена двосмисленост во врска со точниот датум на неговото раѓање. Неговото потекло е нејасно, но веројатно бил син на Џон Спенсер, ткајач-калфа. Како младо момче, се школувал во Лондон во училиштето „Мерчант Тејлорс“ и се запишал како сизар на колеџот Пембрук, Кембриџ. Додека бил во Кембриџ, тој се спријателил со Габриел Харви, а подоцна често се консултирал со него, и покрај нивните различни ставови за поезијата. Во 1578 година, тој за кратко време станал секретар на Џон Јанг, епископ од Рочестер. Во 1579 година, тој го објавил *„Календарот на овчарот“* и приближно во исто време се оженил со својата прва сопруга, Махабијас Чајлд. Тие имале две деца, Силванус (починал во 1638 година) и Катерина.

Во јули 1580 година, Спенсер отишол во Ирска во служба на новоназначениот лорд заменик, Артур Греј, 14-ти барон Греј де Вилтон. Спенсер служел под водство на лорд Греј со Волтер Роли за време на масакрот при опсадата на Смервик. Кога лорд Греј бил повикан во Англија, Спенсер останал во Ирска, откако стекнал други службени позиции и земјиште во Манстерската плантажа. Рали стекнал и други блиски имоти во Манстер конфискувани во Втората буна на Дезмонд. Некаде помеѓу 1587 и 1589 година, Спенсер го стекнал својот главен имот во Килколман, во близина на Донерејл во Норт Корк. Подоцна купил втор имот на југ, во Рени, на карпа со поглед на реката Блеквотер во Северен Корк. Неговите урнатини се сè уште видливи. На кратко растојание растело дрво, локално познато како „Дабот на Спенсер“, сè додека не било уништено од удар од гром во 1960-тите. Локалната легенда тврди дека тој напишал дел од *„Кралицата на вилите“* под ова дрво.

Во 1590 година, Спенсер ги објавил првите три книги од своето најпознато дело, *„Кралицата на вилите“*, откако патувал во Лондон за да го објави и промовира делото, веројатно со помош на Роли. Тој бил доволно успешен за да добие доживотна пензија од 50 фунти годишно од кралицата. Веројатно се надевал дека ќе обезбеди место на дворот преку неговата поезија, но неговото следно значајно објавување смело го налутило главниот секретар на кралицата, Лорд Бургли (Вилијам Сесил), поради вклучувањето на сатиричната *„Приказната на мајка Хаберд“*. Тој се вратил во Ирска. Тој бил во центарот на литературен круг чии членови биле неговиот доживотен пријател Лодовик Брискет и д-р Џон Лонџ, надбискупот од Арма.

Во 1591 година, Спенсер објавил превод во стихови на сонетите од Жоашен де Беле, *„Антиквитетите на Рим“*, кои биле објавени во 1558 година. Верзијата на Спенсер, *„Руини на Рим: од Беле“*, веројатно била под влијание и на латински песни на истата тема, напишани од Жан или Јанис Виталис и објавени во 1576 година.

До 1594 година, првата сопруга на Спенсер починала, и истата тој се оженил со многу помладата Елизабет Бојл, роднина на Ричард Бојл, 1-ви Ерл од Корк. Тој ѝ го упатил сонетниот стих *Аморети.* Бракот бил прославен во *Епиталамион*. Тие имале син по име Перегрин.

Во 1596 година, Спенсер напишал прозен памфлет со наслов *„Поглед на сегашната состојба на Ирска“*. Ова дело, во форма на дијалог, циркулирало како ракопис, останувајќи необјавено сè до средината на 17 век. Најверојатно не било печатено за време на животот на авторот поради неговата провокативна содржина. Во памфлетот се тврдело дека Ирска никогаш нема да биде целосно „смирена“ од Англичаните сè додека нејзиниот домороден јазик и обичаи не бидат уништени, доколку е потребно и со насилство.

Во 1598 година, за време на Деветгодишната војна, Спенсер бил протеран од својот дом од страна на домородните ирски сили на Хју О'Нил. Неговиот замок во Килколман бил запален, а Бен Џонсон, кој веројатно имал приватни информации, изјавил дека едно од неговите бебиња починало во пожарот.
десно|мини|336x336пкс|Насловна страница, ''„Фаурови химни“'', од Едмунд Спенсер, објавена од Вилијам Понсонби, Лондон, 1596 година.
Во 1599 година - годината по протерувањето од неговиот дом, Спенсер отпатувал во Лондон, каде што починал на четириесет и шестгодишна возраст - „поради недостаток на леб“, според Бен Џонсон; таа е една од сомнителните изјави на Џонсон, бидејќи Спенсер имал одобрена исплата од владата и требало да добие пензија.  Неговиот ковчег бил однесен до неговиот гроб, намерно близу до гробот на Џефри Чосер, во она што станало познато како Аголот на поетите во Вестминстерската опатија од други поети, веројатно вклучувајќи го и Шекспир, кој фрлил многу пенкала и поезија во неговиот гроб. Неговата втора сопруга го преживеала и се премажила двапати. Неговата сестра Сара, која го придружувала во Ирска, се омажила во семејството Траверс, а нејзините потомци биле истакнати земјопоседници во Корк со векови.

## Рима и разум
Томас Фулер, во *„Познати лица од Англија“*, вклучил приказна каде што кралицата му рекла на својот благајник, Вилијам Сесил, да му плати на Спенсер 100 фунти за неговата поезија. Благајникот, сепак, приговорил дека сумата е преголема. Таа рекла: „Тогаш дај му го она што е разумно“. Бидејќи не ја добил  на време, Спенсер ѝ го дал на кралицата овој четиристрен при еден од нејзините настапи:
I was promis'd on a time,
To have a reason for my rhyme:
From that time unto this season,
I receiv'd nor rhyme nor reason.

(Ми беше ветено во едно време,
Да имам причина за мојата рима:
Од тогаш до оваа сезона,
Не добив ниту рима ниту причина.)
Таа веднаш му наредила на благајникот да му ги плати на Спенсер оригиналните 100 фунти.

Оваа приказна, иако се поврзува со Спенсер, веројатно била за Томас Черчијард, кој очигледно имал тешкотии да ја добие исплатата на својата пензија, единствената друга пензија што Елизабет му ја доделила на поет. Се чини дека Спенсер немал тешкотии при добивањето на исплатата, бидејќи пензијата ја собирал неговиот издавач, Понсонби.

## ''Календарот на овчарот''
мини|Насловна страница на ''„Календарот на овчарот“'' од изданието од 1617 година, печатено од Метју Лоунс, честопати поврзано со комплетните дела печатени во 1611 или 1617 година.
*„Календарот на овчарот“* било првото поголемо дело на Едмунд Спенсер, кое се појавило во 1579 година. Ги имитира „*Еклогите“* на Вергилиј од првиот век п.н.е. и „*Еклогите* од Мантуан“ од Баптиста Мантуан, поет од доцниот средновековен период и раната ренесанса. Еклогот е кратка пастирска песна што е во форма на дијалог или монолог. Иако сите месеци заедно формираат цела година, секој месец стои самостојно како посебна песна. Изданијата од крајот на 16-ти век и почетокот на 17-ти век вклучуваат дрворези за секој месец/песна, и со тоа имаат мала сличност со емблемската книга што комбинира голем број самостојни слики и текстови, обично кратка вињета, изрека или алегорија со придружна илустрација.

## ''Кралицата на вилите''
мини|Епската поема ''„Кралицата на вилите“'', фронтиспис, отпечатена од Вилијам Понсонби во 1590 година.
Ремек-делото на Спенсер била епската поема *„[[The Faerie Queene|Кралицата на вилите]]“* . Првите три книги од *„Кралицата на вилите“* биле објавени во 1590 година, а вториот сет од три книги бил објавен во 1596 година. Спенсер имал намера поемата да се состои од дванаесет книги, па затоа верзијата на поемата што ја имаме денес е нецелосна. И покрај ова, таа останала една од најдолгите поеми на англиски јазик. Тоа е алегориско дело и може да се чита (како што веројатно имал намера Спенсер) на неколку нивоа на алегорија, вклучително и како пофалба на кралицата Елизабета I. Во целосно алегоричен контекст, поемата следи неколку витези во испитување на неколку доблести. Во „Писмо на авторите“ од Спенсер, тој наведува дека целата епска поема била „обвиткана во алегориски измислици“ и дека целта зад делото била да „обликува господин или благородна личност во доблесна и нежна дисциплина“.

## Пократки песни
Спенсер објавил бројни релативно кратки песни во последната деценија од 16 век, од кои речиси сите се занимавале со љубов или тага. Во 1591 година, тој ја објавил *„Жалби“*, збирка песни што изразуваат жалби во тажни или потсмешливи тонови. Четири години подоцна, во 1595 година, Спенсер ги објавил *„Аморети“ и „Епиталамион“*. Овој том содржи осумдесет и осум сонети во чест на неговото додворување на Елизабет Бојл. Во *„Аморети“*, Спенсер користи суптилен хумор и пародија додека ја фали својата сакана, преработувајќи го петрархизмот во својот третман на копнежот по една жена. *„Епиталамион“*, сличен на *„Аморети“*, делумно се занимава со вознемиреноста во развојот на романтична и сексуална врска. Била напишана за неговата свадба со неговата млада невеста, Елизабет Бојл. Некои шпекулираат дека вниманието кон вознемиреноста, генерално, ги одразува личните вознемирености на Спенсер во тоа време, бидејќи не можел да го заврши своето најзначајно дело, *„Кралицата на вилите“*. Следната година, Спенсер ја издал *„Проталамион“*, свадбена песна напишана за ќерките на војводата, наводно со надеж дека ќе добие ја наклонетоста на дворот.

## Спенсеровата строфа и сонет
Спенсер користел посебна стихотворна форма, наречена Спенсерова строфа, во неколку дела, вклучувајќи ја и *„Кралицата на вилите“*. Главниот метар на строфата е јамбичен пентаметар со последен ред во јамбичен хексаметар (со шест стапки или акценти, познат како александрински стих), а шемата на римите е ababbcbcc. Тој исто така користел своја посебна шема на рими за сонетот. Во Спенсеровиот сонет, последниот стих од секој четиристих е поврзан со првиот стих од следниот, што ја дава шемата на рими ababbcbccdcdee. „Мажите те викаат убава“ е одличен сонет од *Аморети*. Поетот го претставува концептот на вистинската убавина во песната. Тој го обраќа сонетот до својата сакана, Елизабет Бојл, и го претставува своето додворување. Како и сите ренесансни мажи, Едмунд Спенсер верувал дека љубовта е неисцрпен извор на убавина и ред. Во овој сонет, поетот ја изразува својата идеја за вистинската убавина. Физичката убавина ќе заврши по неколку дена; Тоа не е трајна убавина. Тој ја нагласува убавината на умот и убавината на интелектот. Тој смета дека неговата сакана не е само тело, туку и духовно битие. Поетот смета дека е сакан и роден од небесно семе, а таа потекнува од прекрасен дух. Поетот наведува дека поради нејзиниот чист ум, чисто срце и остар интелект, луѓето ја нарекуваат убава и дека таа го заслужува тоа. На крајот, поетот ја фали нејзината духовна убавина и ја обожува поради нејзината Божествена Душа.

## Влијанија
Иако Спенсер бил добро начитан кога станувало збор за класичната литература, научниците забележале дека неговата поезија не ја повторува традицијата, туку е јасно негова. Оваа индивидуалност можеби била резултат, до одреден степен, на недостаток на разбирање на класиците. Спенсер се стремел да ги имитира античките римски поети како Вергилиј и Овидиј, кои ги проучувал за време на школувањето, но многу од неговите најпознати дела биле значително различни од оние на неговите претходници. Јазикот на неговата поезија бил намерно архаичен, потсетувајќи на претходни дела како што се *[[Кантербериски приказни|„Кентербериски приказни]]* на Џефри Чосер“ и *[[Канцониерот|„Канцониерот“]]* од Петрарка, кого Спенсер многу го почитувал.

Како Англиканец и следбеник на протестантската кралица Елизабета, Спенсер бил особено навреден од антиелизабетанската пропаганда што ја ширеле некои католици во тоа време. Како и повеќето протестанти во времето на Реформацијата, Спенсер видел католичка црква полна со корупција и утврдил дека тоа не е само погрешна религија, туку и антирелигија. Ова чувство претставува релевантна позадина за битките во *Кралицата на вилите*.

Спенсер бил наречен „Поетот на поетот“ од Чарлс Ламб, и бил почитуван од Џон Милтон, Вилијам Блејк, Вилијам Вордсворт, Џон Китс, Лорд Бајрон, Алфред Тенисон и други. Меѓу неговите современици, Волтер Роли напишал пофална песна за *„Кралицата на вилите“* во 1590 година, во која изјавил дека го почитува и цени делото на Спенсер повеќе од кое било друго дело на англиски јазик. Џон Милтон во својата *„Ареопагитика“* го споменува „нашиот мудрец и сериозен поет Спенсер, за кого се осмелувам да кажам дека е подобар учител од Скот или Аквинас“. Во 18 век, Александар Поуп го споредил Спенсер со „љубовница, чии маани ги гледаме, но ја сакаме и покрај сите нив“.

## ''Поглед на сегашната состојба на Ирска''
Во неговото дело *„Поглед на сегашната состојба на Ирска“* (1596), Спенсер ги дискутирал идните планови за воспоставување на контрола врз Ирска, при што најновото ирско востание, предводено од Хју О'Нил, ја демонстрирало залудноста на претходните напори. Делото е делумно одбрана на лордот Артур Греј де Вилтон, кој бил назначен за лорд-заменик на Ирска во 1580 година и кој во голема мера влијаел врз размислувањата на Спенсер за Ирска.

Целта на делото била да покаже дека Ирска има голема потреба од реформи. Спенсер верувал дека „Ирска е болен дел од државата, прво мора да се излечи и реформира, пред да може да биде во позиција да ги цени добрите, здрави закони и благослови на нацијата“. Во *„Поглед на сегашната состојба на Ирска“*, Спенсер ги категоризира „злата“ на ирскиот народ во три истакнати категории: закони, обичаи и религија. Според Спенсер, овие три елементи работеле заедно во создавањето на наводно „немирувачки и деградирани луѓе“ кои ја населувале земјата. Еден пример даден во делото се однесува на ирскиот правен систем наречен „брехонско право“, кој во тоа време го надвладеал воспоставеното право диктирано од Круната. Брехонскиот систем имал свој суд и методи за казнување на сторени прекршоци. Спенсер го сметал овој систем за заостанат обичај кој придонел за „деградација“ на ирскиот народ. Посебна законска казна на која Спенсер гледал со одвратност бил Брехонскиот метод за справување со убиство, според кој требало да му се наметне *парична* казна на семејството на убиецот. Од гледна точка на Спенсер, единствената соодветна казна за убиство била смртната казна. Спенсер, исто така, предупредил на опасностите од дозволувањето на образование на децата на ирски јазик: „Значи, ако говорот е ирски, и срцето мора да биде ирско; бидејќи од изобилството на срцето, јазикот зборува“.

Тој инсистирал на политика на изгорена земја во Ирска, истакнувајќи ја нејзината ефикасност при Вториот бунт на Дезмонд.

## Список на дела
1569 година:

* *„Театар за световци“* од Јан ван дер Нудт, вклучувајќи песни преведени од Спенсер на англиски јазик од француски извори, објавени од Хенри Бинеман во Лондон

1579 година:

* *Календарот на овчарот*, објавен под псевдонимот „**Имерито**“ (внесен во Регистарот на канцелариски работници во декември)
* *Јамбикум Триметриум*

1590 година:

* *Кралицата на вилите*, книги 1–3

1591 година:

* *Жалби, кои содржат разни мали песни од светот на суетата* (внесени во регистарот на стационари во 1590 година  ), вклучуваат:
** „Разурите на времето“
** „Теарите на музите“
** „Виргилиевиот комарец“
** „Просопоја, или приказната на мајка Хабердс“
** „Разурите на Рим: од Беле“
** „Мујопотмос, или судбината на пеперутката“
** „Визии на световите - суета“
** „Визиите на Беле“
** „Визиите на Петрарка“

1592 година:

* *Аксиох*, превод на псевдо-платонски дијалог од оригиналниот старогрчки; објавен од Катберт Бурби; припишан на „Едв: Спенсер“, но припишувањето е неизвесно.
* *Дафнаида. Елегија по смртта на благородниот и достоинствен Даглас Хауард, ќерка и наследник на Хенри Лорд Хауард, виконт Биндон и сопруга на Артур Горџис Ескиер* (објавена во Лондон во јануари, според еден извор; друг извор ја наведува 1591 година). Била посветена на Елена, маркиза од Нортхемптон.

1595 година:

* *Аморети и Епиталамион*, кои содржат:
** „Аморети“ 
** „Епиталамион“
* *Астрофел. Пасторална елегија по повод смртта на најблагородниот и најхрабар витез, Сер Филип Сидни.*
* *Колин Клаутс: „Врати се дома повторно“*

1596 година:

* *Фоурови химни* посветени од дворот во Гринич;  објавени со второто издание на *Дафнаида*
* *Проталамион*
* *Кралицата на вилите*, книги 4–6 
* *Вавилон, царица на Истокот – посветна песна предговорена на „Венецијанскиот комонвелт“, 1599 година, од Луис Левкенор.*

Постхумно:

* 1609: Било објавено делото *„Канто за променливост“* заедно со препечатено издание на *„Кралицата на вилите“* 
* 1611: Прво фолио-издание на собраните дела на Спенсер
* 1633: *„Преглед на сегашната состојба на Ирска“*, прозен трактат за реформацијата на Ирска, првпат објавен од Сер Џејмс Веар (историчар) под наслов *„Историјата на Ирска“* (делото на Спенсер било внесено во регистарот на стационари во 1598 година и циркулирало како ракопис, но не било објавено сè додека не било уредено од Веар).

## Изданија

* Едмунд Спенсер, *Избрани писма и други дела*. Уредник: Кристофер Бурлинсон и Ендру Цурчер (Оксфорд, OUP, 2009).
* Едмунд Спенсер, *Кралицата на вилите* (Лонгман - Анотирани - Англиски поети, 2001, 2007) Уредено од А. К. Хамилтон, Текст уреден од Хироши Јамашита и Тошијуки Сузуки 

## Дигитална архива
Професорот Џозеф Ловенштајн од Вашингтонскиот универзитет во Сент Луис, со помош на неколку студенти, бил вклучен во создавање, уредување и анотирање на дигитална архива на првото објавување на колективните дела на поетот Едмунд Спенсер за 100 години. Голем грант од Националната фондација за хуманистички науки бил доделен за поддршка на овој амбициозен проект централизиран на Вашингтонскиот универзитет со поддршка од други колеџи во САД.

## Наводи

## Извори

* Крофт, Рајан Џ. „Осветен тираничин: Тиранијата и теологијата во краткиот трактат за политичката моќ од Џон Поне и „Спанеровата кралица на вилите“. *Студии по филозофија*, 108.4 (2011): 538–571. MLA International Bibliography. Веб. 8 октомври 2012 година.
* Хенли, Полин. *Спенсер во Ирска*. Корк: Коршки Универзитетски Прес, 1928.
* Џонсон, Вилијам. „Борбата меѓу доброто и злото во првата книга од „Кралицата на вилите“. *Англиски студии*, том 74,
* Малеј, Вили. „Животот на Спенсер“. *Оксфордскиот речник на Едмунд Спенсер* . Уред. Ричард А. Мекејб. 1-во издание. 2010. Печатено издание.
* Раст, Џенифер. „Кралицата на вилите од Спенсер“. Универзитет Сент Луис, Сент Луис. 10 октомври 2007 година. Бр. 6. (декември 1993 година) стр. 507–519.
* Вадоски, Ендру. *Спенсерова етика: Империја, променливост и морална филозофија во раната модерност*. Манчестер Јуниверзити Прес, јуни 2022 година,  .
* Заруки, Жан Морган. „Ду Белеј, Спенсер и Кеведо во потрага по Рим: Патувањето на еден учител.“ *The French Review*, 17:2 (декември 1997), стр. 192–203.

## Надворешни врски

* 
* The Edmund Spenser Home Page at the Cambridge University 
*  at Internet Archive
*  in a single volume at Internet Archive
** Project Gutenberg edition of *[http://www.gutenberg.org/etext/6937 Biography of Edmund Spenser]* by John W. Hales
* 
* 
* Profile and works at the Poetry Foundation
* ''The Spenser Encyclopedia'' by A. C. Hamilton in Google Books Preview
* 
* Hiroshi Yamashita: Bibliographical and Textual Studies of Edmund Spenser and Natsume Soseki

|- style="text-align:center;" 
|  style="width:30%; "|Претходник:**[[Џон Скелтон (поет)|Џон Скелтон]]**
|  style="width:40%; "|**Англиски [[поет лауреат]]**  ок. 1590–1599
|  style="width:30%; "|Наследник:**[[Семјуел Даниел]]**

Категорија:Погребани во Вестминстерската опатија
Категорија:Англикански христијани од Англија
Категорија:Починати во 1599 година
Категорија:Родени во 1550-тите
Категорија:Англиска книжевност