Грчки броеви

**Грчките броеви**, исто така познати како **јонски**, **милезиски** или **александриски броеви**, се броен систем со употреба на буквите од грчката азбука. Во современа Грција, тие сè уште се користат за редни броеви и во контексти слични на оние во кои римските броеви сè уште се користат на други места на Запад. За воообичаени кардинални броеви, сепак, Грција користи индиско-арапски броеви.

## Историја
Линеарното А и Линеарното Б на минојската и микенската цивилизација користеле различен систем, наречен егејски броеви, кој вклучувал посебни симболи за броеви: &nbsp;= =&nbsp;1, &nbsp;= =&nbsp;10, &nbsp;= =&nbsp;100, &nbsp;= =&nbsp;1000, и &nbsp;= =&nbsp;10000.

Атичките броеви содржеле друг систем што стапил во употреба можеби во 7 век п.н.е. Тие биле акрофонични, добиени (по првичната) од првите букви од имињата на претставените броеви. Тие се по редослед 16x16пкс = 1, 16x16пкс = = 5, 16x16пкс = = 10, 16x16пкс = = 100, 16x16пкс = = 1,000, и 16x16пкс = = 10,000. Броевите  биле претставени со буквата со мала моќност од десет напишани во горниот десен агол: 16x16пкс, 16x16пкс, 16x16пкс , и 16x16пкс. Едното полувреме било претставено со (лева половина од полн круг). Истиот систем се користел надвор од Атика, но симболите се разликувале со месните азбуки: во Бојотија, 16x16пкс била 1,000.

Сегашниот систем веројатно се развил околу Милет во Јонија. Класичарите од 19 век го сместиле својот развој во 3 век п.н.е., повод за неговата прва широка употреба. Потемелната современа археологија предизвикала датумот да се врати назад барем во V век п.н.е., кратко пред Атина да ја напушти својата претевклидова азбука во корист на Милет во 402&nbsp;п.н.е., и тоа може да претходи пред еден век или два. Во сегашниот систем се користат 24-те букви усвоени од Евклид, како и три феникиски и јонски кои не биле пренесени: дигама, коппа и сампи. Местото на тие знаци во бројниот систем наведува дека првите две сè уште биле во употреба (или барем запомнети како букви), додека третиот не бил. Точното датирање, особено за сампи, е проблематично бидејќи неговата невообичаена вредност значи дека првиот посведочен претставник во близина на Милет се немаат појавувано дури во 2 век п.н.е. и неговата употреба е поткрепена во Атина сè до 2 век н.е. (Општо, Атина се спротивставувала на употребата на новите броеви најдолго од која било од грчките држави, но целосно ги усвоила од )

## Опис
[десно|мини|Грчки броеви во  [Византија|средновековно римски ракопис на *Метриката* на Херон Александриски. Првата линија го содржи бројот  ", односно" ]]
[десно|мини|Средновековно римска карта на [Британски Острови|Британските Острови од 14 век, од ракопис на Птолемејовата *Географија*, користејќи грчки броеви за гратикула: 52-63°С од екваторот и 6-33°Е од Првиот меридијан на Птолемеј на Среќните Острови.]]
Грчките броеви се десетични, засновани на моќност од 10. Единиците од 1 до 9 се доделени на првите девет букви од старата јонска азбука од алфа до тета. Наместо повторно да се користат овие броеви за да се создаваат множители од повисоките сили од десет, сепак, на секој множител од десет од 10 до 90 му била доделена своја посебна буква од следните девет букви од јонската азбука од јота до копа. На секој множител од сто од 100 до 900 му било доделено и свое посебно писмо, од ро до сампи. (Дека ова не била традиционално место на сампи по јонскиот азбучен ред ги натерала класичарите да заклучат дека сампи бил во употреба како буква до моментот на создавање на системот.)

Овој азбучен систем работи на принципот на додаток во кој се собираат бројните вредности на буквите заедно за да се добие вкупниот број. На пример, 241 била претставена како 16x16пкс16x16пкс16x16пкс (200 + 40 + 1). (Не секогаш се случувало броевите да се движат од највисоки до најниски: натпис од 4 век п.н.е. во Атина ги поставува единиците лево од десетиците. Оваа практика продолжила во Мала Азија и во римскиот период.) Во античките и средновековните ракописи, овие броеви на крајот се разликувале од буквите со употреба на надградби: , , , итн. Во средновековните ракописи на Книгата на Откровението, бројот на  666 бил запишан како χξϛ&nbsp;(600&nbsp;+&nbsp;60&nbsp;+&nbsp;6) (Броевите поголеми од 1.000 повторно ги употребиле истите букви, но вклучиле разни ознаки за да ја забележат промената.) Дропките биле означени како именители, проследени со кераја (ʹ); γʹ означувала една третина, δʹ една четвртина и така натаму. По исклучок, специјалниот симбол ∠ʹ означувал една половина, а γ ° ʹ или γoʹ биле две третини. Овие фракции биле додатоци (познати и како египетски фракции ); на пример  означен .

Иако грчката азбука започнала со само мајусклулни облици, преживеаните ракописи на папирус од Египет покажувале дека унцијалните и курзивните минускулните облици започнале рано. Овие нови облици на букви понекогаш ги заменувале претходните, особено во случај на нејасни броеви. Старата копа во oblik на Q започнала да се разложува (16x16пкс и 16x16пкс) и поедноставено (16x16пкс и 16x16пкс). Бројката за 6 била сменета неколку пати. За време на антиката, првичниот облик на буквата дигама се избегнувал во корист на посебен броен облик. До римската/ромејската ера, писмото било познато како еписемон и било напишано како 16x16пкс и 16x16пкс. Ова на крајот се споило со лигатурата стигмата на сигма-тау ϛ (16x16пкс или 16x16пкс).

На современ грчки јазик, направени се низа други промени. Наместо да се прошири преку лента над цел број, ***кераја*** ( , прев..&nbsp;„рогата проекција“) била обележана горе десно, развој на кратките ознаки што порано се користеле за единечни броеви и дропки. Современата *кераја* е симболот (´) сличен на акутниот нагласок (´), тоносот (U+0384,΄) и главниот симбол (U+02B9,ʹ), но има свој знак на Уникод како U+0374. Таткото на Александар Македонски, Филип II Македонски, е познат како  на современ грчки јазик. Долна лева кераја (Уникод: U+0375, „грчки знак за долна бројка“) сега е стандард за разликување на илјадници: 2019 година е претставена како ͵ΒΙΘʹ (  ).

Намалената употреба на лигатури во 20 век исто така значи дека стигмата често се пишувала како посебни букви ΣΤʹ, иако се употребувала кераја за групата.

## Изопсефија (Гематрија)
Вештината за доделување грчки букви исто така се смета за бројки и со тоа доделување на зборови, имиња и фразите нумеричка сума што има значење преку поврзување со зборови, имиња и фрази со слична сума е наречена изопсефија (гематрија).

## Повисоки броеви
Во неговиот текст *„Пребројувачот на песок“*, природонаучниот филозоф Архимед дал горна граница на бројот на зрна песок потребни за исполнување на целиот универзум, користејќи современа проценка на нејзината големина. Ова би се спротивставило на тогашната идеја дека е невозможно да се именуваат бројки поголеми од оние на песокот на плажа или на целиот свет. За да го стори тоа, тој морал да смисли нова нумеричка шема со многу поголем опсег.

Пап Александриски известил дека Аполониј Пергаски развил поедноставен систем заснован врз моќта на огромен број; Μα бил 10,000, Μβ бил 10,0002 = 100,000,000,  Μγ бил 10,0003 = 1012 и така натаму.

## Нулата
десно|мини|300x300пкс|Пример за раниот грчки симбол за нула (долниот десен агол) од папирус од 2 век.
Хеленистичките астрономи ги прошириле азбучните грчки броеви во сексагесимален положбен броен систем со ограничување на секое место на максимална вредност од 50 + 9 и со посебен симбол за нулата, кој исто така се користел како денешната современа нула, повеќе отколку како едноставно место за поместување. Овој систем е веројатно прилагоден од вавилонските броеви од Хипарх . Потоа го употребил Птоломеј ( г.), Теон ( г.) и ќерката на Теон, Хипатија (почината&nbsp;415 г.).

## Поврзано

* Атички броеви
* Кирилични броеви
* Гематрија
* Грчки броеви во Уникод (акрофонични, не азбучни, броеви)
* Изопсефија
* Број на ѕверот
* Азбучен броен систем

## Наводи

## Надворешни врски

* Преведувач на грчки броеви

Категорија:Бројни системи
Категорија:Математика на Грција