open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мебендазол

мини|Мебендазол
**Мебендазол** е лек од групата бензимидазоли, кој се користи како антихелминтик во лекувањето на црви (хелминти).

## Клинички информации
Препаратите на мебендазол се одобрени за третман на пациенти со инфекции со цревни црви предизвикани од нематоди (цевчести црви) и некои тении (таблети од 100 мг) како и цистична ехинококоза, алвеоларна ехинококоза и трихиноза (таблети од 500 мг). Мебендазолот исто така се користи во ветеринарната медицина за различни болести на црви.

Средствата се контраиндицирани во случај на преосетливост на некоја од состојките. Треба да се избегнува истовремена администрација со метронидазол, фенитоин или карбамазепин. Мебендазолот е тератоген кај глодачите; Сепак, апликацијата за време на бременоста кај луѓето обично е непроблематична.

Најчести несакани ефекти се абдоминална болка, дијареа, надуеност, гадење и повраќање, главоболки и вртоглавица.

## Фармаколошки својства
Мебендазолот се врзува за микротубулите во цревата на црвот, предизвикувајќи дегенерација и нарушување на навлегувањето на гликозата. Клетките на цицачите не се засегнати. Апсорпцијата на мебендазол по орална администрација е нецелосна. Силниотефект на првиот премин низ црниот дроб, исто така, елиминира голем дел од активната супстанција, така што само мал дел од дозата е биодостапен. Лекот беше развиен од Janssen Pharmaceutika во раните 1970-ти.

## Истражувања за други дејства на лекот
Според една неодамнешна студија, мебендазолот има цитостатски ефекти и е ефикасен против глиоми, т.е. тумори на мозокот.

## Наводи


Категорија:Неопходни лекови според Светската здравствена организација
Категорија:Метилестри
Тенектеплаза

**Тенектеплазата** е ензим кој се користи како тромболитички лек, т.е. лек за разложување на тромб. Се работи за рекомбинантен ткивен плазминоген активатор, кој го претвора плазминогенот во ензимски активната форма плазмин.

Тенектеплазата се произведува со технологија на рекомбинантна ДНК користејќи воспоставена клеточна линија на цицачи (клетките од јајниците од кинески хрчак). Тенектеплазата е гликобелковина од 527 аминокиселини и е развиен со воведување на три модификации на комплементарната ДНК на природната човечка tPA: замена на треонин 103 со аспарагин и замена на аспарагин 117 со глутамин, и во доменот kringle и angle 1, супституција на аланин кај аминокиселините 296-299 во доменот на протеазата.

Тенектеплазата е рекомбинантен фибрин-специфичен плазминоген активатор кој е модификација на природниот t-PA со модификации на три места на структурата на белковината. Се врзува за фибринската компонента на тромбот (згрутчување на крвта) и делува селективно, првенствено на пласминогенот кој е врзан за тромбот, разградувајќи фибринската мержа на тромбот. Тенектеплазата има повисока специфичност кон фибрин и поголема отпорност кон инактивација од страна на ендогениот инхибитор (PAI-1) во споредба со природниот t-PA.

## Истражување
Истражувачите од Универзитетот Њукасл во Австралија тврдат дека постигнале значителен напредок во лекувањето на пациентите со мозочен удар  со тенектеплаза во споредба со користење на најчесто користениот лек. Резултатите од студијата беа објавени во медицинското списание New England Journal of Medicine (NEJM). Иако безбедноста е утврдена преку претходни клинички испитувања, постои тековна дебата за тоа дали ова е ефикасен третман за исхемичен мозочен удар и дали треба да се користи за таа индикација.

Американското асоцијација за срце/Американската асоцијација за мозочен удар во ажурираните упатствата за рано справување со акутен исхемичен мозочен удар од 2018 година ги поддржува разгледувањата за претпочитање на тенектеплазата во однос на алтеплазата кај пациенти кои немаат контраиндикации за интравенска тромболиза.

## Фармакокинетика
Дистрибуција: приближно на волуменот на плазмата

Метаболизам: првенствено во црниот дроб

Полуживотот на елиминација: Двофазична: Почетна: 20–24 минути; Терминална: 90–130 минути

## Наводи

Категорија:Лекови со нестандарден правен статус
Категорија:Тромболитички лек
Слави Ќучуков

**Слави Кучуков** (на англиски: *Slavi Kutchoukov*) е стопанственик и претприемач во индустријата за недвижнини и мода, основач и извршен директор на Slavi.io. Неговото богатство е 300 милиони долари.

## Биографија
Слави Ќучуков е роден на 15 февруари 1975 година во Бугарија.

Од 1994 до 1999 година, Слави ја започна својата кариера во Гаспром, во одделот за транспорт и складирање (транспорт).

Од 1999 до 2006 година, Слави Ќучуков ја основал и раководел компанијата „Soft Auto“, специјализирана за меѓународен транспорт.

Од 2015 до 2018 година бил директор на SK Excel Construction Ltd.

Тој е основач и директор на голем број компании за недвижнини, како што се Didivail Ltd, SBK Building Ltd, Fierce Universe Ltd, DKP Drylining Ltd, TIM'S Drylining Ltd, Slavi Development Corp, Star Invest.

Од 2017 година, Слави Кјучуков се заинтересира за криптовалутни средства, а во 2021 година, претприемачот го основа Slavi.io, платформа за криптовалути со повеќе синџири и првата се-во-едно SuperDApp.

Во септември 2021 година, Слави Кјучуков го објави лансирањето на неговата криптовалута Slavi Coin, која има вкупна понуда од 1.000.000.000 SLV отворени за купување, од кои 70 проценти ќе останат заклучени 7 години.

Во февруари 2022 година, Слави го основаше Клубот за богати теди (RTC) за NFT на Slavi.io. RTC е колекција од 9999 Rich Teddy NFT базирани на паметниот синџир на Binance.

Во мај 2022 година, Слави Кјучуков ја претстави финансиската платформа Slavi.io, а особено иновативниот крипто-банкомат на „High End Congress of Economic Diplomacy“ во Монако. За прототипот, Слави беше награден со трофејот „Висок конгрес за економска дипломатија“ и беше одликуван со „Меѓународните награди за успех“ на Форбс Монако.

Слави е основач и спонзор на г-ѓа Универзум во Египет.

## Наводи


Категорија:Живи луѓе
Категорија:Родени во 1975 година
Стортинг

**Стортинг** ( (во буквален превод: Големото нешто)) е Норвешки врховен законодавен дом, основан во 1814 година со Уставот на Норвешка. Седиштето му е во Осло. Еднодомниот парламент има 169 членови и се избира на секои четири години врз основа на пропорционална застапеност на партиските листи во деветнаесет изборни единици со повеќе пратенички места.

Со собранието заседава претседател, кој од 2009 година има пет потпретседатели и сите заедно го сочинуваат Президиумот. Членовите на Стортинг се распоредени во дванаесет постојани комисии како и четири процедурални комисии. Тројца народни правобранители директно му одговараат на парламентот, односно на Парламентарната комисија за надзор на разузнавањето и Канцеларијата на главниот ревизор.

Парламентарнaта демократија била воведена во 1884 година, при што членовите во Стортинг биле поделени во две внатрешни комори (Лагтинг и Оделстинг) со што де факто Норвешка имала дводомен парламент.  По уставен амандман од 2007 година, ваквата практика била укината и стапила на сила по изборите во 2009 година.

## Наводи

## Надворешни врски

* 
*  (in English)
* Ekspert om opplysningsplikten: Slik er reglene for hva statsråder må fortelle i Stortinget [expert about *opplysningsplikten* (or obligation to disclose): Such are the rules for ministers, in regard to what (they) must tell Stortinget] (20 November 2020) Dagsavisen

Категорија:Парламенти по земја
Категорија:Еднодомни парламенти
Декалог 10

**„Декалог 10“** (полски: *Dekalog, dziesięć*) — полски телевизиски филм од 1988 година, во режија на Кшиштоф Кишловски (Krzysztof Kieślowski), кој е и автор на сценариото, заедно со Кшиштоф Пјесјевич (Krzysztof Piesiewicz). Главните улоги ги играат: Јежи Стур (Jerzy Stuhr), Збигњев Замаховски (Zbigniew Zamachowski), Хенрик Биста (Henryk Bista), Олаф Лубашенко (Olaf Lubaszenko), Мачеј Стур (Maciej Stuhr) и Јежи Турек (Jerzy Turek). 

## Содржина
Еден човк умира и на двата сина им ја остава во наследство својата извонредно вредна збирка на поштенски марки. Синовите не знаат ништо за марките, но постепено откриваат дека се многу ретки и вредни, па затоа не сакаат да ги продадат. Од еден трговец со поштенски марки дознаваат дека нивниот татко целиот живот бил во потрага по една ретка марка која му недостигала во збирката. Марката ја поседува еден човек чија ќерка е болна и треба да ѝ се пресади бубрег. Постариот син се согласува да го даде својот бубрег во замена на марката. Меѓутоа, додека тој лежи во болницата, непознати лица влегуваат во станот на татко им и ја крадат збирката. Најпрвин, браќата се сомневаат еден во друг, но потоа сфаќаат дека се ограбени од трговците со марки. Потиштени, независно до едне од руг, тие купуваат марки со цел да создадат своја збирка.

## Наводи

Категорија:Полски филмови
Категорија:Филмови на полски јазик
Категорија:Филмови од 1988 година
Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Полска
Категорија:Филмови на Кшиштоф Кишловски
Категорија:Филмови со Олаф Лубашенко
Категорија:Филмови со Јежи Стур
Категорија:Филмови со Збигњев Замаховски
Категорија:Филмови со Хенрик Биста
Категорија:Филмови со Мачеј Стур
Категорија:Филмови со Јежи Турек
Декалог 9

**„Декалог 9“** (полски: *Dekalog,  dziewięć*) — полски телевизиски филм од 1988 година, во режија на Кшиштоф Кишловски (Krzysztof Kieślowski), кој е и автор на сценариото, заедно со Кшиштоф Пјесјевич (Krzysztof Piesiewicz). Главните улоги ги играат:  Ева Блашчик (Ewa Błaszczyk) (Hanka), Пјотр Махалица (Piotr Machalica) (Roman), Јан Јанковски (Jan Jankowski) (Mariusz), Artur Barciś (Артур Барциш), Јоланта Пјетек-Горецка (Jolanta Piętek-Górecka), Катажина Пивоварчик (Katarzyna Piwowarczyk) и Јежи Трела (Jerzy Trela). 

## Содржина
Роман (го игра Махалица) е импотентен. Тој е свесен за сексуалните потреби на неговата жена Ханка (ја игра Блашчик) и отворено зборува дека таа треба да си најде љубовник. Меѓутоа, кога ќе дознае дека таа веќе има љубовна врска со младиот студент Мариуш (го игра Јанковски), Роман станува многу љубоморен и постојано ги прислушкува нивните телефонски разговори. Во една прилика, Роман се крие во станот во кој Ханка се среќава со љубовникот и тогаш слуша дека таа ја прекинува љубовната врска. Потоа, тие продолжуваат да живеат мирен брачен живот, а во меѓувреме посвојуваат девојче. Зимата, Ханка заминува на скијање во Закопане, а кога дознава дека таму се наоѓа и Мариуш, Роман се обидува да изврши самоубиство. Во Закопане, штом го здогледува Мариуш, Ханка вднаш се враќа дома, каде го наоѓа прошталното писмо на Роман. Тогаш, таа добива телефонски повик од болницата и дознава дека тој е жив.

## Наводи

Категорија:Полски филмови
Категорија:Филмови на полски јазик
Категорија:Филмови од 1988 година
Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Полска
Категорија:Филмови на Кшиштоф Кишловски
Категорија:Филмови со Ева Блашчик
Категорија:Филмови со Пјотр Махалица
Категорија:Филмови со Јан Јанковски
Категорија:Филмови со Артур Барциш
Категорија:Филмови со Јоланта Пјетек-Горецка
Категорија:Филмови со Катажина Пивоварчик
Категорија:Филмови со Јежи Трела
Фредерик IX

**Фредерик IX** ( ; 11 март 1899 година&nbsp;– 14 јануари 1972) бил крал на Данска од 1947 до 1972 година. Припаѓа на Гликсбуршката династија. Фредерик бил постар од двата сина на кралот Кристијан X и кралицата Александрин од Данска. Станал престолонаследник откако неговиот татко станал крал во 1912 година. Како млад човек, се школувал на Кралската данска поморска академија. Во 1935 година, се оженил со шведската принцеза Ингрид и имале три ќерки, Маргрета, Бенедикта и Ана-Мари. За време на окупацијата на Данска од страна на нацистичка Германија, Фредерик од 1942 до 1943 година дејствувал како регент во име на татко му. Фредерик станал крал по смртта на татко му на почетокот од 1947 година. За време на неговото владеење, данското општество брзо се променило, државата на благосостојба била проширена и, како последица на подемот на економијата во 1960-тите, на жените им било дозволено да конкурираат на пазарот на труд. Модернизацијата донела нови барања за монархијата и улогата на Фридрих како уставен монарх. Фредерик IX починал во 1972 година, а го наследила неговата најстара ќерка, кралицата Маргрета II.

## Наводи

## Надворешни врски

* Кралската лоза  на веб-страницата на Данската монархија
* Фредерик IX на веб-страницата на Кралската данска колекција во палатата Амалиенборг
* Newspaper clippings about Frederick IX of Denmark

Категорија:Дански монарси)
Категорија:Гликсбурговци (Данска)
Категорија:Починати во 1972 година
Категорија:Родени во 1899 година
Категорија:Статии со извори на дански (da)
Категорија:Статии со извори на тајландски (th)
Категорија:CS1: јулијанско-грегоријанска датумска несигурност
Категорија:CS1-грешки: недостасува списание
Категорија:Статии со извори на шведски (sv)
Категорија:Статии со извори на норвешки (no)
Категорија:Статии со извори на фински (fi)
Категорија:Статии со извори на германски (de)
Категорија:Сите статии со непотврдени изјави
Пароброд

десно|мини|250x250пкс| Финскиот пароброд С/С Укопека
**Пароброд** или архаично **параход** — брод на погон на водена пареа. Пареата се добива од котли на цврсто или течно гориво. Погонот може да биде со странични тркала и лопатки (првобитен облик), пропелери или турбини.

Првиот пароброд кој со пловидбата носел добивка бил изграден во 1807 година (и патентиран во 1809 година) од Американецот Роберт Фултон. Меѓутоа, првите пароброди биле создадени уште порано, на крајот на 18 век.

Титаник е секако најпознатиот и во свое време најголемиот пароброд во светот.

## Наводи

## Надворешни врски
* *[http://tehnika.lzmk.hr/parobrod/ пароброд]* . Хрватска техничка енциклопедија - портал на хрватското техничко наследство

Категорија:Бродови
Категорија:Поморство
Дарко Рундек

**Дарко Рундек** (, ) — хрватски пејач и гитарист. На јавноста ѝ е познат како поранешен фронтмен на бендот Хаустор.

## Животопис
Дипломирал режија на Академијата за драмска уметност во Загреб. Режирал неколку претстави, радиоемисии и радиодокументарни филмови. Во 1991 година се преселил во Париз, каде што сè уште живее и работи. Создава музика главно за филм и театар, но сепак глуми и снима. Бендовите со кои настапува по доаѓањето во Париз се „Rundek Cargo Orchestra“ и „Rundek Cargo Trio“ со кои снимил неколку албуми. Последниот албум бил издаден во 2015 година под името „*Мостови*“.

Рундек и неговиот бенд имале многу успешни настапи во Србија и поранешна Југославија.

## Кариера
лево|мини|270x270пкс| Дарко Рундек во Њујорк во 2018 година
Кариерата ја започнал во 1970-тите како пејач и гитарист, а подоцна како автор и композитор во легендарниот бенд од новиот бран (њу вејв) од Загреб, Хаустор, кој првично бил наречен Награден баталјон. Во Хаустор најмногу ги пишувал текстовите, додека Срѓан Сахер ја пишувал музиката. Издале четири албуми: Haustor во 1981 година, Treći svijet во 1984 година, Bolero во 1985 година. Тајни град во 1988 година, по што се распаднале поради несогласувања во составот, па се шпекулира дека последниот период бил соло-проект на Рундек. Хаустор е познат по своите концептуални и херметички поетски текстови, кои се полни со хумор и иронија на системот и општеството во тоа време, што се потврдува и со тоа што вревата и забраната на песната „Радничка класа одлази у рај“ на првиот албум. Хаустор експериментирал со музика, инструменти и со влијанијата на странските и домашните новобранови ритми.

На врвот на популарноста на Хаустор, тој завршил режија на Академијата за драмска уметност во Загреб и режирал неколку театарски и радиопретстави. Тесно соработувал со актерот Раде Шербеџија.

Во 1997 година, го издал својот прв соло албум, Апокалипсо, во кој учествувале околу 30 музичари. По вториот албум „У широком свијету“ во Франција, започнува да работи и да снима Руке со неколку музичари, што подоцна резултирало со проектот Rundek Cargo Orchestra, со кој активно настапувал и ги полнел салите ширум поранешна Југославија и пошироко.

Во оваа постава биле издадени и албумите Плави авион 2010 и Мостови 2015.

## Приватен живот
Во 1991 година, неговиот син Давид Вид Викторије Димитрије Себастијан Ернест е роден кај него и неговата невенчана сопруга Санда Хржиќ. Интересно е што неговиот син со пријателите го преминал Атлантскиот Океан и е член на француската организација на стари занаети од средниот век.

Санда Хржиќ е театарски режисер од Брач, а Рундек често учествувал во нејзините претстави како композитор на музика. По смртта на таткото на Љупек, парот наследи дел од куќата во Повље на Брач, каде што се наоѓа студиото, каде што го снимиле албумот Мостови.

## Наводи

Категорија:Хрватски пејачи
Денко Дејановски

**Денко Дејановски - Мате** (,  - , ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.

## Животопис
Потекнувал од сиромашно селско печалбарско семејство. Од почетокот на април 1937 година, па се до 6 април 1941 година, беше на печалба во Белград како ѕидарски работник. 

### Втора светска војна
[лево|мини|Споменик на [Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|НОБ во Никифорово, на кое се наоѓа и името на Дејан Дејановски.]]
Веднаш по бомбардирањето на Белград, од страна на Германија, се вратил во своето родно село Никифорово. По враќањето се вклучил во народноослободителното движење и за кусо време станал активен соработник на НОБ, а во втората половина на 1941 година бил примен за член на КПЈ во првата партиска ќелија во Никифорово. Тој мошне совесно и одговорно ги извршувал задолженијата што му ги поставувала партиската ќелија. Покрај задачите што ги вршел во селото тој бил задолжен и за одржување на курирски врски со Дебар и Струга. Организирано и активно работел во Никифорово, се до заминувањето во партизани. По директива на КПЈ без колебање се вклучил во Првиот мавровски партизански одред. Како борец во одредот останал се до неговото расформирање по директива на КПЈ, односно се до крајот на ноември 1942 година. Со уште некои другари преку врски, заминал за Скопје. По кус престој во Скопје повторно се вратил во Никифорово каде живеел илегално се до формирањето на Вториот партизански одред „Кораб“. Кога на 25 април 1943 година бил нападнат Вториот партизански одред „Кораб“ од Џемовските балистички банди во Ново Село, пробивајќи се низ обрачот, Денко бил ранет в рака и лекуван во село Беличица. Веднаш по залечувањето на раната, се вклучил во Мавровскиот одред. Во партизанските одреди останал се до формирањето на Првата македонска бригада кога станал нејзин борец. Во февруари 1944 година кога бригадата се повлекувала од Февруарскиот поход, една група партизани се издвоила и се упатила кон кичевскиот терен каде се воделе повеќе борби. Во борбата кај село Козица (Кичевско), Денко храбро загинал.

## Поврзано

* Јева Дејановска

## Наводи

Категорија:Македонски партизани
Категорија:Учесници во НОБ
Категорија:Мавровско-гостиварски партизански одред „Кораб“
Момир Маркоски

**Момир Цветков Маркоски** (,  - , ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија, учесник во НОВ на Македонија.

## Животопис
Потекнувал од селско сиромашно семејство. Од почетокот на април 1937 година, пa се до 6 април 1941 година, бил на печалба во Белград како ѕидарски работник.

### Втора светска војна
По капитулацијата на Југославија, тој го напуштил Белград и се вратил во Никифорово, каде во втората половина на 1941 година бил опфатен во воспитна, а потоа во скоевска група. Во воспитната и скоевската група е доста активен во прибирање на оружје и друти материјали. Во декември 1941 година, учествувал во акцијата за сечење на телефонските бандери во Влајница со што била прекината врската на окупаторот меѓу Гостивар-Дебар со Албанија. Поради неговата активна работа  во НОБ, во втората половина на 1942 година, бил примен за член на КПЈ. Како член на КПЈ, активно работел и учествувал во акциите за правење на селскиот мост, потоа во правење на засолништа - бази за сместување на оружје и заднински работници, а извршувал и други партизански задолженија. Во заднината работел се до почетокот на јуни 1943 година, а потоа по директива на Партијата се приклучил на партизаните. 
[лево|мини|Споменик на [Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|НОБ во Никифорово, на кој се наоѓа и името на Момир Маркоски.]]
На 17 август 1943 година Момир и Гаве Лазаревски од Леуново биле испратени од одредот да појдат во Леуново со задача да се поврзат со партиската ќелија, да се информираат за положбата во селото и да се снабдат со храна. Меѓутоа, не знаејќи дека во селото има Италијани и балисти, наишле на заседа и откако Момир бил ранет жив го фатиле, а потоа го понеле во селото Никифорово и пред неговата куќа, во присуство на неговото семејство и на селаните, го стрелале. Момир Марковски го дал својот живот за слободата на Македонија, исполнувајќи ги совесно и дисциплинирано задачите што му ги поставувала КПЈ и македонскиот народ.

#### Сведоштво за неговото убиство
На 17 август, фашистите го довеле Момир ранет, искрвавен и претепан. Ги повикале неговите браќа и сестра му. Притоа го повикале и народот да се собере. Иако бил измачен и со загубена крв, тој јуначки го поднесувал тепањето. Фашистите го потерале до плотот од градината и без да му ги врзат очите стрелале во него од 3 - 4 метри. Главен извршител бил познатиот фашист - карабинер Фучило. По директива на партизанската организација и НОО, бил организиран закоп на Момир, при што се одржал говор за неговото дело и херојство, а целото село дало клетва за неговата освета.

Една улица во Гостивар е именува со неговото име.

## Наводи

Категорија:Македонски партизани
Категорија:Учесници во НОБ
Категорија:Мавровско-гостиварски партизански одред „Кораб“
Оптичка оска

мини|300x300пкс| Оптичка оска (се совпаѓа со црвениот зрак) и зраци симетрични на оптичката оска (пар сини и пар зелени зраци) кои минуваат низ различни леќи.
**Оптичка оска** — линија по која постои одреден степен на ротациона симетрија во оптички систем како што се објектив на камера, микроскоп или оптички нишан.

Оптичката оска е замислена линија која ја определува патеката по која светлината патува низ системот, до првото приближување. За систем составен од едноставни леќи и огледала, оската минува низ центарот на искривување на секоја површина и се совпаѓа со оската на ротациона симетрија. Оптичката оска често се совпаѓа со механичката оска на системот, но не секогаш, како во случајот со ексцентричните оптички системи.

За оптичко влакно, оптичката оска е долж центарот на јадрото на влакната и е позната и како *оска на влакната*.

## Поврзано
* Зрак (оптика)
* Кардинална точка (оптика)

Категорија:Геометриска оптика
Оска

[десно|мини|200x200пкс| [Декартов координатен систем|Декартов или правоаголен координатен систем.]]
[десно|мини|211x211пкс| [Небесен пол|Небесни полови, небесен екватор и еклиптика.]]
**Оска** — замислена права спрема која некоја точка или тело има одредена положба или одредени математички, физички или други својства. На пример:

* **координатните оски** го одредуваат просторот во кој секоја точка има строго дефинирана положба (на Декартов или правоаголен координатен систем);
* **оската на симетрија** на вртежно симетрично тело е геометриската место на средиштето на концентричните и меѓусебно паралелни кругови на кои лежат сите точки на телото;
* **оската на ротација** на тело е права на која точките на телото мируваат, додека сите останати се движат по кружни патеки со средишта на таа права (на пример, жироскопот има 3 оски на ротација);
* **оптичката оска** е права што ги поврзува жариштата (фокусите) на леќите на оптичкиот систем (двоглед, микроскоп, итн.);
* во кристалографијата, **оптичката оска е** правецот во дволомен кристал во кој брзините на двата зраци се еднакви, односно правец во кој нема дволом (еднооснииот кристал има една таква оска, двоаксијалниот две);
* **небесната** или **светската оска** се совпаѓа со оската на ротација на Земјата, се протега до бесконечност и го пробива сводот на нејзините полови. Небесната оска е замислена права идентична со Земјината оска на ротација и ја пробива небесната сфера на северниот и јужниот небесен пол. Приближно во точката на северниот небесен пол се наоѓа Северницата. Се чини дека небесната сфера ротира околу небесната оска (привидната ротација е предизвикана од ротацијата на Земјата). Сите небесни тела очигледно ротираат околу небесната оска.

## Наводи

Категорија:Класична механика
Категорија:Кристалографија
Категорија:Оптика
Категорија:Геометрија
Категорија:Небесни координатни системи
Жариште (геометрија)

мини|По рефлексијата во параболично огледало, паралелните зраци се собираат во жариштето на параболата
мини|Зраците кои потекнуваат од едната жаришна точка на елипсата се спојуваат во втората жаришна точка по рефлексијата

**Жариште** или **фокус** — во геометријата е точката што го одредува конусниот пресек. Познати се четири вида конусни пресеци:

* Елипсата има две жаришта: збирот растојанијата од двете жаришта е ист за сите точки на елипсата.
* Хиперболата има две жаришта: разликата во растојанието од двете жаришта е иста во апсолутна вредност за сите точки на хиперболата.
* Параболата има единствено жариште: која било точка на параболата е на исто растојание од жариштето како што е од симетралата.
* Кружницата има жаришна точка во средиштето: сите точки на кружницата се подеднакво оддалечени од средиштето.

Зборуваме и за жаришта на други криви, на пр. кај лемнискатите.

Името *жариште* е поврзано со особеностите од оптика. Огледалото, кое има облик на еден од наведените конусни пресеци, имено (под соодветни услови) ги собира светлосните зраци во жариштето, па температурата таму значително се зголемува и собраните зраци можат да го запалат предметот што се наоѓа во жариштетот. Слична појава може да се забележи и со оптичките очила - леќи - поради што и таму зборуваме за жаришна точка.

## Наводи

Категорија:Конусни пресеци
Категорија:Геометриски точки
Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ
Категорија:Геометриски центри
Жариште (појаснување)

**Жариште** може да се однесува на:

* Жариште (оптика) — точка во геометриската оптика каде што се среќаваат (конвергираат) светлосните зраци кои доаѓаат од еден предмет.
* Жариште (геометрија) — во геометријата е точката што го одредува конусниот пресек.
* Жариште (медицина) — средиште на воспалителен процес во организмот.

## Наводи
Сврдел за садење

**Сврдел за садење** — машина што се користи за отворање дупки за садење садници на овошни дрвја, украсни и шумски дрвја.

## Видови

Tree drilling machine.jpg|Рачна дупчалка со едно вратило со едно тркало.
Tree drilling machine (Požega nursery).jpg|Рачна дупчалка со едно вратило со две тркала.
Tree Drilling Machine For Tractor Attached (Vranjska banja).jpg|Шнедело за трактор.


### Рачни сврдла
Рачните сврдла можат да бидат без тркала (се опслужуваат од двајца работници), или едноосни со едноцилиндричен бензински мотор за садни дупки од 90 до 350 mm.

### Тракторски сврдла
Друга верзија е монтиран тракторски приклучок со сврдел кој продира до длабочина од 1 m и пречник од 150 до 800 mm. Погонот се постигнува преку приклучно вратило со 540 вртежи/мин., а моќноста на тракторот е 11-26 kW. Покрај поединечен сврдел, можно е и поврзување на блок од три сврдла со трактори со минимална моќност од 30 kW, со што се зголемува работниот учинок така што на добри почви може да се провртат 1000-1500 дупки на час.

## Литература
* Грбић, М. (2010): Производња садног материјала – Технологија производње украсних садница. Универзитет у Београду. Београд 

Категорија:Земјоделска машинерија
Категорија:Хортикултура
Едоксабан

**Едоксабан** е лек од класата на антикоагуланси. Тој беше одобрен во Јапонија во 2011 година и во Европа во 2015 година за забавување на згрутчувањето на крвта. Супстанцијата е директен инхибитор на факторот Xa и затоа спаѓа во групата на *директни орални антикоагуланси* (ДОАК), кои се познати и како *нови орални антикоагуланси* (НОАК).

## Индикација
Како и останатите нови орални антикоагуланси, едоксабан се препишува во рамките на невалвуларна атријална фибрилација за да се спречи емболија или мозочен удар. Друга одобрена примена е терапијата на длабока венска тромбоза или белодробна емболија.

## Дејство
Како и ривароксабан и апиксабан, едоксабан директно го инхибира активираниот фактор на коагулација Xa. Како резултат на тоа, се произведува помалку тромбин, кој делува врз последниот чекор во згрутчувањето на крвта, имено формирањето на фибрин од фибриноген. Како резултат на тоа, коагулацијата на крвта е одложена или воопшто не се одвива. На тој начин, едоксабан и лековите од неговата група (НОАК) делуваат преку различен механизам од варфаринот или фенпрокумонот.

Конвенционалните тестови за коагулација како што се INR или PTT не го покажуваат со сигурност ефектот на едоксабан. Само во специјални лаборатории е можно директно да се одреди факторот Xa за да се покаже терапевстското дејство на едоксабан или некој друг антагонист на факторот Xa. Не е потребна рутинска контрола на ефектот. Стандардната доза е 60&nbsp;mg еднаш дневно. Полуживотот на едоксабан е 9 до 11 часа.

## Студии
Производителот ја спроведе студијата за одобрување ENGAGE AF-TIMI 48 во 46 земји ширум светот на 1393 клиники со повеќе од 21.000 пациенти кај пациенти со атријална фибрилација. Критериумот за вклучување беa 2 или повеќе бодови според CHADS2 бодовната скала (англиски: CHADS2-Score) со индикација за медикаментозна профилакса на мозочен удар.

Во оваа студија се покажа малку подобар ефект на едоксабан во спречување на мозочен удар и, дополнително, значително помал ризик од несакани компликации на крварење, што е типично за новите орални антикоагуланси. Според мета-анализата објавена во 2019 година, веројатноста за крварење во внатрешноста на окото (интраокуларно) била помала отколку кај другите НОАК и отколку кај варфаринот.

## Контраиндикации
Пред операциите, особено оние со зголемен или неприфатлив ризик од крварење, како и пред изведување на регионална анестезија блиску до ’рбетниот мозок, едоксабан треба да се паузира доволно долго (два до пет полуживота), доколку тоа е оправдано. Едоксабан не е одобрен за бубрежна инсуфициенција во стадиум V со стапка на гломеруларна филтрација под 15 ml/min. Забранета е употреба за време на бременост и доење.

Дозата треба да се намали во случај на нарушена бубрежна функција (клиренс на креатинин од 15 до 50 ml/min), мала телесна тежина (≤60&nbsp;kg) и/или додека се земаат лекови кои се инхибитори на MDR1 (*Multidrug-Resistance-Protein 1 или гликопротеин P, P-gp), како на пример* дронедарон, еритромицин, кетоконазол, циклоспорин.

## Наводи


Категорија:Антикоагуланси
Тикагрелор

**Тикагрелор** е антитромбоцитно средство кое делува така што го спречува агрегирањето на крвните плочки (тромбоцити) и формирањето на тромби. Се користи за спречување на срцев удар.

Активната состојка е одобрена во Европската унија од 2010 година и во САД од 2011 година.

## Механизам на дејство
мини|Структура на главниот метаболит на тикагрелор (AR-C124910XX)
Тикагрелор го инхибира ADP-рецепторот P2Y12 на тромбоцитите и на тој начин ја намалува нивната способност за агрегирање. Се претпоставува дека активната супстанција има свое врзувачко место на рецепторот. Врзувањето е повратно (реверзибилно). Не постои конкурентна (компетитивна) инхибиција со ADP.

## Дејство
Два часа по земањето на ударната доза, максималното ниво на активната супстанција се постигнува кај девет од десет луѓе и може да се утврди инхибирање на агрегацијата од 70%. Биорасположивоста на активната состојка е околу една третина, независно од внесот на храна или течност. Тикагрелор има полуживот од 7 до 8 часа и се елиминира од телото преку бубрезите. Инхибицијата на коагулацијата прекинува по 1-3 дена.

## Индикација
Тикагрелор е одобрен за третман на акутен коронарен синдром (нестабилна ангина пекторис, NSTEMI, STEMI) во комбинација со ацетилсалицилна киселина. Тикагрелор успеа да ја намали стапката на смртност за еден процент во текот на една година во споредба со колективот на пациенти со комбинација на ацетилсалицилна киселина (АСА) и клопидогрел. Третманот на 54 пациенти со акутен коронарен синдром со тикагрелор наместо клопидогрел спречува еден атеротромботичен настан (миокарден инфаркт, мозочен удар или нестабилна ангина пекторис); третман на 91 пациент спречува една кардиоваскуларна смрт. Кардиоваскуларната заштита е уште поголема кога вкупната дневна доза на ацетилсалицилна киселина изнесува максимално 150&nbsp;mg. Исто така пациентите кои немаат генетска склоност за отпорност кон клопидогрел, имаат помал ризик со тикагрелор во споредба со клопидогрел за миокарден инфаркт или смрт од миокарден инфаркт или мозочен удар. Тикагрелорот резултираше со зголемена стапка на крварење за кое е потребен третман, но не и зголемена стапка на големо или фатално крварење.

## Несакани дејства и ограничувања на употребата
Вообичаен, често самоограничувачки, несакан ефект е отежнато дишење. Може да се појават срцеви аритмии (неправилности на срцевиот ритам), кои често се брадикардни (со намалена срцева фреквенција). Лабораториските тестови се задолжителни поради ризикот од оштетување на функцијата на бубрезите. Повремено, доаѓа до развој на гинекомастија.

Во случај на процедури за регионална анестезија блиску до ’рбетниот мозок (спинална анестезија или епидурална анестезија) тикагрелор треба да се прекине пет дена претходно и да не се отпочнува повторно најмалку шест часа по процедурата.

## Наводи


Категорија:Етри
Категорија:Циклопентани
Категорија:Антикоагуланси
Категорија:Алкохоли
Лу Јуен

**Љу Банѓу** (() со псевдоним **Лу Јуен** () (,  — , ) — кинески преведувач и поет. 

## Животопис
Лу е роден во округот Хуангпи во градот Вухан, Хубеи во ноември 1922 година.  Лу дипломирал странски јазици на Универзитетот Фудан во 1944 година.   По дипломирањето, тој работел како професор по англиски јазик во Сечуан и Вухан.

Лу започнал да објавува поезија во 1941 година. Во 1949 година Лу ѝ се приклучил на Кинеската комунистичка партија.

По основањето на Комунистичката држава, Лу работел како уредник во Одделот за пропаганда на Комунистичката партија на Кина.

Во 1955 година, Лу бил политички прогонет во контрареволуционерниот случај на Ху Фенг ( Chinese ), во исто време, сам го научил германскиот јазик. 

Во 1962 година, Лу работел во Издавачката куќа Народна литература како уредник. Се пензионирал во 1988 година.

Починал во Пекинг, на 29 септември 2009 година, на 87-годишна возраст.

## Творештво

### Поезија
* *Тоа е нова почетна точка* ( Chinese )
* *Човечката песна* ( Chinese )
* *Друга песна* ( Chinese )

### Проза
* *Лихункао* ( Chinese )
* *Феихуафеиву* ( Chinese )

### Преводи
* *[[Артур Шопенхауер|Есеи на Шопенхауер]]* ( Chinese )
* *[[Георг Вилхелм Фридрих Хегел|Биографија на Хегел]]* ( Chinese )
* *[[Фауст]]* ( Chinese )
* *Макс и Мориц* ( Chinese )

## Награди
* Книжевна награда – Лу Џун (1998)  
* Струшки вечери на поезијата – награда Златен венец (1998)
* Меѓународен поетски Пен клуб – Златна награда (2003) 
* Здружение на преведувачи на Кина – *компетентен преведувач* (2004) 

## Наводи

Категорија:Статии со текст на упростен кинески
Категорија:Статии со текст на традиционален кинески
Категорија:Статии со текст на кинески
Категорија:Кинески поети
Категорија:Кинески преведувачи
Категорија:Добитници на Златен венец на Струшките вечери на поезијата
Категорија:Починати во 2009 година
Георги Бисерков

**Георги Бисерков** ( во Велес —  во ) — македонски театарски, филмски и телевизиски глумец.

## Филмографија
Бисерков има остварено бројни филмски улоги:

## Наводи

Категорија:Глумци од Велес
Категорија:Македонски телевизиски глумци
Категорија:Македонски филмски глумци
Младен Груевски

**Младен Груевски** (,  - , ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија, учесник во НОВ на Македонија.

## Животопис
Потекнувал од сиромашно селско семејство. Од април 1937 година, па се до капитулацијата на стара Југославија (6 април 1941 година), работел како келнер кај приватниот угостител Алекса Смилевски во Белград. 

### Втора светска војна
[лево|мини|Споменик на [Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|НОБ во Никифорово, на кој се наоѓа и името на Младен Груевски.]]
По калитулацијата на стара Југославија, се вратил во село Никифорово. Повремено работел како општ работник на патот Маврови Анови - Влајница. Кон крајот на 1941 година, односно во почетокот на 1942 година, најпрво станал член на воспитна, а потоа и на скоејевска група што ја раководел Чеде Филиповски. Во втората половина на 1942 година, бил примен за член на КПЈ. Како член на КПЈ, покрај задолженијата што ги имал во село Никифорово, тој бил задолжен и за одржување на курирските врски со селата: Маврово, Леуново, Беличица, а во почетокот на 1943 година одржувал врски и со Гостивар. Одржувајќи курирски врски, на 28 мај 1943 година бил издаден од една курирска врска. Притоа, бил уапсен од италијанската карабинерија и спроведен во истражниот затвор во Дебар. По истрагата во Дебар, бил испратен во Тирана - Албанија во политичкиот затвор Бург Ири. Во затворот и пред италијанската полиција, тој имал добро држење. Во затворот бил вклучен во политичкиот живот кој го организирала затворската партиска организација. На 15 септември 1943 година по излегување од затворот, по директива на партијата, заминал во Албанија во партизанскиот одред „Борис Вукмировиќ“, кој бил формиран од политички затвореници. Кога со одредот пристигнал во Македонија, кусо време бил борец во Косовскиот баталјон, а кога била основана Македонско-косовската бригада, тој станал нејзин борец. За кусо време станал заменик командант на баталјон и како таков храбро загинал на 17 ноември 1944 година, при борбата за ослободувањето на Гостивар. 

Една улица во Гостивар, го носи неговото име.

## Поврзано

* Стојан Груевски
* Санда Груевска
* Ката Груевска
* Горица Груевска

## Наводи

Категорија:Македонски партизани
Категорија:Учесници во НОБ
Тоде Богдановски

**Тоде Богдановски** (,  - , ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија, учесник во НОВ на Македонија.

## Животопис
Потекнувал од селско сиромашно печалбарско семејство. Уште како млад, од почетокот на април 1937 rодина, заминал на печалба со својот татко во Белград и работел како ѕидарски работник. 

### Втора светска војна
[лево|мини|Споменик на [Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|НОБ во Никифорово, на кој се наоѓа и името на Тоде Богдановски.]]
По капитулацијата на Кралство Југославија (6 април 1941 година), тој се вратил во своето село и повремено работел на одржување на патот Маврови Анови - Влајница како општ работник. Во почетокот на 1942 година бил примен во една од воспитните, а потоа и во една од скоевските групи во Никифорово. Како младинец и член на СКОЈ бил доста активен во прибирање на оружје, храна, доброволна помош во пари, како и чување и придружување на другари - илегалци - членови на Окружниот и Реонскиот комитет. Во август 1942 година бил примен за член на КПЈ. Како член на КПЈ станал уште поактивен и сите партиски задолженија ги извршувал навреме. Во заднинската работа во селото се наоѓал се до јуни 1943 година, односно се до неговото доброволно одење во партизани. Во прво време бил борец во партизанските одреди, а потоа во Македонско-косовската бригада. Како во партизанските одреди, исто така и во Македонско-косовската бригада, бил запаметен како добар и пожртвуван борец. Во една борба против германскиот окупатор близу Караорман во мај-јуни 1944 година, тој храбро загинал и не го дочекал конечното ослободување на Македонија.

Една улица во Гостивар, го носи неговото име.

## Поврзано

* Цвета Богдановска
* Перса Богдановска
* Ленка Богдановска

## Наводи

Категорија:Македонски партизани
Категорија:Учесници во НОБ
Брајко Јовановски

**Брајко Јовановски** (,  - , ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија, учесник во НОВ на Македонија.

## Животопис
Потекнувал од сиромашно печалбарско семејство. По завршувањето на основното училиште во 1934 година во Никифорово, во септември истата година заминал во Белград и таму го продолжуил своето школување.

### Втора светска војна
[лево|мини|Споменик на [Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|НОБ во Никифорово, на кој се наоѓа и името на Брајко Јовановски.]]
По капитулацијата на стара Југославија, се вратил во Никифорово. Во селото останал до мај-јуни 1942 година и повторно се вратил во Белград, веројатно да го продолжи школувањето. Додека бил во Никифорово, постојано бил во друштво со младинците кои биле организирани во НОД. Во почетокот на 1942 година, бил опфатен во воспитната група заедно со Младен Груевски. Во 1944 година, од Белград, заминал како доброволец на Сремскиот фронт, каде и загинал во почетокот на 1945 година.

## Наводи

Категорија:Македонски партизани
Категорија:Учесници во НОБ
Стојан Груевски

**Стојан Груевски** (,  - , ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија, учесник во НОВ на Македонија.

## Животопис
Потекнувал од многудетно сиромашно печалбарско семејство. Како и неговите браќа, така и тој, веднаш по завршувањето на основното училиште морал да го напушти своето родно село и да замине на печалба. Најмногу останал на печалба во Белград, каде ги запознал сите маки на печапбарскиот живот. Работел речиси по 16-18 часа дневно по разни кафеани како чирак и келнер за ниска плата. 

### Втора светска војна
[лево|мини|Споменик на [Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|НОБ во Никифорово, на кој се наоѓа и името на Стојан Груевски.]]
Окупацијата го затекнала во Белград, каде што останал се до октомври 1944 година, кога доброволно стапил во V македонски баталјон. Учествувал во пробивањето на Сремскиот фронт каде што храбро загинал.

## Поврзано

* Младен Груевски
* Санда Груевска
** Ката Груевска
** Горица Груевска

## Наводи

Категорија:Македонски партизани
Категорија:Учесници во НОБ
Седек Костовски

**Седек Костовски (Чеда Македонац)** (,  (некаде се сретнува 1917 година) - , ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија, учесник во НОВ на Македонија.

## Животопис
Рано останал без татко, па поради тоа бил принуден уште речиси како дете да замине во Белград, каде што се здобил со високо образование. Уште како ученик, а подоцна и како студент, се запознал со напредното младинско и студентско движење. Учествувал во повеќе младински и студентски дејствија и демонстрации за што првин бил примен во СКОЈ, а подоцна и за член на КПЈ. Дал голем придонес за ширење на напредните идеи во својот роден крај. Доаѓајки на одмор во своето родно село Леуново, вршел позитивно влијание врз селаните, а посебно врз селската младина. Честопати ги собирал младинците и им расправал за борбата на работничката класа и на младината во Белград, при што не заборавал да ја истакне улогата на КПЈ и на СКОЈ. По доаѓањето во Леуново се поврзал и со другите напредни младинци од Леуново и Никифорово. Веќе организираната младинска група во него гледала сериозна посветеност во ширењето на комунистичкото движење во овој крај. Секогаш кога доаѓал во Леуново, станувал активен член на оваа младинска група. Така било и со неговиот последен престој, односно непосредно по капитулацијата на Кралство Југославија. Заедно со Александар Груевски, Добре Трпевски, Седек Спировски, Тихомир Шаревски и други, тој активно учествувал во објаснувањето на причините за пропаста на стара Југославија и за потребата од вооружена борба, а учествувал и во подготовките за престојната оружена борба во Маврово. 
лево|мини|310x310пкс|Споменик на борците за слобода и жртвите на фашизмот од Леуново, меѓу кои е и името на Седек Костовски.
По враќањето во Белград, во летото 1941 година, веднаш се одѕвал на повикот на ЦК КПЈ за оружена борба и заминал во партизани како борец, а подоцна како телеграфист при Врховниот штаб на НОВ и ПОЈ. Есента 1941 година храбро загинал во борбата за одбрана на Ужице.

Една улица во Гостивар, го носи неговоти име.

## Наводи

## Надворешни врски
Незаборавник - Седек Костовски - документарец

Категорија:Македонски партизани
Категорија:Учесници во НОБ
Паја и Јаре

**„Паја и Јаре“** — филм на режисерот Мило Ѓукановиќ од 1973 година. Главните улоги ги играат: Миодраг Петровиќ Чкаља, Павле Вуисиќ, Радмила Савиќевиќ, Рахела Ферари и Александар Гавриќ.

## Синопсис
Во филмот се прикажани доживувањата на долгогодишниот возач на камион-ладилник, заедно со неговиот помошник. Тие ја напуштаат својата работна организација зашто не сакаат да одат на дополнително школување и решаваат да работат како самостојни превозници. Сепак, по многу непријатности, тие сфаќаат дека е најдобро да се вратат во својата организација каде вредно учат, го завршуваат училиштето и ја продолжуваат својата стара работа.

## Наводи

Категорија:Српски филмови
Категорија:Филмски комедии
Категорија:Југословенски филмови
Категорија:Филмови на српски јазик
Категорија:Филмови на српскохрватски јазик
Категорија:Филмови од 1973 година
Категорија:Филмови на Мило Ѓукановиќ
Категорија:Филмови со Миодраг Петровиќ-Чкаља
Категорија:Филмови со Радмила Савиќевиќ
Категорија:Филмови со Павле Вуисиќ	
Категорија:Филмови со Рахела Ферари
Категорија:Филмови со Александар Гавриќ
Втората Жикина династија

**„Втората Жикина династија“** (српски: Друга Жикина династија) — филм на режисерот Зоран Чалиќ од 1986 година. Главните улоги ги играат: Драгомир Бојаниќ Гидра, Марко Тодоровиќ, Јелена Жигон, Никола Којо, Јелисавета Саблиќ, Петар Краљ, Велимир-Бата Живојиновиќ, Ружица Сокиќ, Никола Симиќ, Риалда Кадриќ, Весна Пеќанац, Милан Срдоч, Михајло Бата Паскаљевиќ и Владимир Петровиќ.

## Синопсис
Внукот на Жика ги открива убавините на половиот однос и наеднаш се наоѓа опкружен од повеќе жени кои со него го минуваат слободното време за време на паузата за топол оброк. За љубовните врски нему му е потребен празен стан, а дедо му Жика му го става на располагање својот. Така, внукот ги запоставува девојката и часовите по виолина. Меѓутоа, знаејќи дека во семејството имале некој дедо-манијак, Жика станува загрижен за својот внук.

## Наводи

Категорија:Српски филмови
Категорија:Филмски комедии
Категорија:Југословенски филмови
Категорија:Филмови на српски јазик
Категорија:Филмови на српскохрватски јазик
Категорија:Филмови од 1986 година
Категорија:Филмови на Зоран Чалиќ
Категорија:Филмови со Драгомир Бојаниќ Гидра
Категорија:Филмови со Марко Тодоровиќ
Категорија:Филмови со Никола Симиќ	
Категорија:Филмови со Јелена Жигон
Категорија:Филмови со Риалда Кадриќ
Категорија:Филмови со Никола Којо
Категорија:Филмови со Јелисавета Сека Саблиќ
Категорија:Филмови со Петар Краљ
Категорија:Филмови со Бата Живоиновиќ
Категорија:Филмови со Ружица Сокиќ
Категорија:Филмови со Владимир Петровиќ
Категорија:Филмови со Милан Срдоч
Категорија:Филмови со Весна Пеќанац
Категорија:Филмови со Михајло Бата Паскаљевиќ
Ардешки Клисури

**Ардешки Клисури** — низа клисури долж реката, локално познати како „Европски Голем Кањон“. Клисурите се наоѓаат долж реката Ардеш, во францускиот департман Ардеш, и создаваат триесет километри долг кањон што се протега од Валон-Понт-д'Арк до Сен-Мартен-д'Ардеш. Долниот дел од клисурата ја формира границата помеѓу департманите Ардеш и Гард. Кањонот е туристичка атракција, привлекувајќи над милион посетители годишно, покрај богато историско и археолошко наоѓалиште.

Поголемиот дел од кањонот е заштитен и е управуван од Резерватот Природни клисури на Ардеш. Една од поубавите глетки долж кањонот е Пон д'Арк на почетокот на кањонот, природен лак широк 60 м и висок 54 м. Голем дел од кањонот е недостапен освен преку вода, а кајакарството е популарen спорт на реката. Кампување во текот на ноќта не е дозволено, освен во двa биваци. 

Карпите нудат живеалиште за ретки птици како што е планинскиот орел  (Во 2012 година имало само два пара орли во Ардеш, а не повеќе од триесет во цела Франција.)

Луѓето живееле во пештери во областа повеќе од 300.000 години. Во клисурата се пронајдени над 2.000 пештери, некои од нив насликани; најпознатата сликана пештера во клисурата е пештерата Шове.

## Наводи

Категорија:Координати на Википодатоците
Категорија:Ардеш
Категорија:Оверњ-Рона-Алпи