Потпомогната миграција

мини|Три типа на потпомогната преселба. Извор: Климатски центри, американско Министерство за земјоделство.
**Потпомогната преселба или асистирана преселба** е „намерно преселување на популации или мета-популации надвор од границите на нивниот историскиот опсег на еден вид со цел да се следат соодветните живеалишта со текот на времето на промена на климата...“ Ова е метод за зачувување на природата со кој растенијата или животните свесно се преместуваат на географски локации кои се подобро прилагодени на нивните сегашни или идни потреби за живеалишта и толеранции на климата - и на кои тие не можат сами да мигрираат.

Во биологијата на конзервација, терминот првпат се појави во публикации во 2004 година. Тоа означува тип на транслокација на видови наменети за намалување на загубите на биолошката разновидност поради климатските промени. Во контекст на управувањето со загрозените видови, **асистираната колонизација** (2007) и **управуваното преместување** (2009) набрзо биле понудени како синоними - второто во труд кој вклучува 22 коавтори.

Во шумостопанството, потпомогната преселба се обработува во медиумите од различни перспективи. Ова е, делумно, затоа што палеоеколозите веќе заклучиле дека има значителни заостанувања во движењето кон север дури и на доминантните крошни дрвја во Северна Америка во текот на илјадниците години од последното глацијално повлекување. Во 1990-тите, шумарските истражувачи почнале да ги применуваат проекциите за климатските промени на нивните сопствени напори за моделирање на дистрибуција на видови дрвја, а некои резултати за веројатните растојанија на идните поместувања на опсегот предизвикале внимание. Исто така, терминологијата за транслокација не била контроверзна меѓу шумарските истражувачи бидејќи **преселбата** бил стандарден термин што се користел во палеоекологијата за природни движења на видови дрвја забележани во геолошките записи. Друга клучна разлика помеѓу практиките на шумарството и биологијата за конзервирање е тоа што првата, нужно, беше водена од „насоки за пренос на семиња“ секогаш кога жетвата на дрва или пулпа била проследена со насади за пошумување. Провинциската влада на Британска Колумбија во Канада била првата што ги ажурирала своите упатства со, како што го нарекуваат, „пренос на семиња базирани на климата“.

Генерално, дебатата за етиката на потпомогната преселба во шумарската практика била и краткорочна во споредба со онаа што преовладувало во биологијата за конзервирање. Поради оваа причина, посебна страница на Википедија со наслов **[[Помогната преселба на шумите во Северна Америка]]** е објавена во 2021 година и станала корисна наставна алатка за образование за климатска адаптација и одлучување во шумарската професија.

Оттука, остатокот од оваа страница се фокусира на темата за **потпомогната преселба во биологијата за конзервација** и особено нејзините напори фокусирани на зачувување на загрозени видови.

## Заднина
Се очекува климатските промени да принудат многу видови да ги напуштат нивните домови, а истовремено да создадат нови соодветни живеалишта на други места. Со цел да се избегне намалување на популацијата и исчезнување, многу видови ќе треба или да се приспособат или да ги колонизираат новите области кои ќе ги сметаат за погодини. Користејќи моделирање на дистрибуција на видови, научниците предвиделе дека неуспехот да мигрираат или да се прилагодат ќе резултира со изумирање на околу четвртина од светските видови овој век под умерени климатски промени. Стапките на природна дисперзија за многу видови се многу побавни од оние потребни за да се одржи чекор со проектираните промени на живеалиштата во многу региони во светот.

Праисториските климатски промени резултираа со масовни глобални истребувања, а стапката на затоплување предвидена за блиска иднина е многу пати поголема од промените во изминатите 10.000 години. Географските или човечките бариери за природно распространување можеби веќе се причина за наведувањето како „критично загрозени“ два ендемични видови со мал опсег за кои сега е во тек потпомогната преселба: австралиската желка од западно мочуриште  и американското дрво тореја од Флорида. Неможноста на видовите да мигрираат како одговор на климатските промени предизвикани од човекот, довело до тоа некои научници и сопственици на земјиште да размислат за истражување на потпомогната преселба како начин за спречување на исчезнување на видовите. Сепак, од 2023 година, имало неколку примери на проекти за потпомогната преселба во тек: Еден од нив заклучува: „Потпомогната преселба била најчеста за растенијата (особено дрвјата), потоа за птиците и ретко се користела за други таксони“.

### Потпомогната преселба против воведување видови
Потпомогнатата преселба е специфичен тип на воведување видови. Воведување видови е секој чин на воспоставување на вид во живеалиште што моментално не го зазема. Често се однесува на преместување на долги растојанија, како што е случајно внесување на инвазивен вид од еден континент на друг, или намерно преместување на вид поради уништување во живеалиште каде што може да опстојува. Спротивно на тоа, потпомогната преселба признава дека стапката на природна дисперзија на многу видови може да биде премногу ниска за природно да одговори на брзите климатски промени предизвикани од човекот и наместо тоа, се фокусира на тоа каде видот ќе може да се распрсне доволно брзо преку природната селекција за да биде во чекор со променлива средина. Практичарите со помош на преселбата размислуваат да му помогнат на видот да се распростране на такви места, кои често се веднаш во непосредна близина на историскиот опсег на видот. Во нивните очи, потпомогнатата преселба претставува мал вештачки поттик за инаку природен процес.

### Алтернативи
Дури и при брзи климатски промени, распрснувањето во нови области можеби не е неопходно за да опстојат некои видови. Наместо да ги следат климатските промени низ вселената, некои видови можеби ќе можат да преживеат на нивните сегашни локации со развивање на толеранција кон новите услови преку аклиматизација и адаптација. Користењето на вакви методи зависи од вид до вид и генерално е слабо разработен. Една студија утврдила дека еволуцијата на повисоки температурни толеранции кај некои видови како водоземци и влекачи најверојатно ќе се случи доволно брзо за да им овозможи на овие видови да преживеат 3&nbsp;°C зголемување на температурата во текот на 100 години, во согласност со проекции од низок до среден опсег на глобалното затоплување. Спротивно на тоа, многу видови, како што се повеќето дрвја од умерена клима, имаат подолго време на создавање и затоа може побавно да се приспособат; може да им требаат илјадници години за да еволуираат слично зголемување на толеранцијата на температурата. Оваа бавна адаптација би била недоволна за да се следи очекуваното идно глобално затоплување доколку преселбата на нови живеалишта не е опција. Покрај аклиматизацијата и адаптацијата, потпомогнатата еволуција е алтернатива на асистираната преселба која во последно време расте во популарност поради светската криза на коралните гребени. Помогната еволуција е практика на користење на човечка интервенција за да се забрза брзината на природните еволутивни процеси. Постојат три главни типа на потпомогната еволуција.

#### Стрес кондиција
Кондиционирањето на стресот се состои од изложување на организмите на сублетален стрес, со цел да се предизвикаат физиолошки промени кои ја зголемуваат толеранцијата кон идните стресни настани. Има документирани докази дека некои промени може да се пренесат низ генерации и кај растенијата и кај животните. Кондиционирањето на стрес може вештачки да се индуцира во лабораториска средина за да се создадат посакуваните одговори врз основа на нивните средини. Забележителни примери вклучуваат експеримент од 1989 година кој користел стрес-кондиционирање преку топлотен шок на бубрезите на стаорци за да го продолжи нивното безбедно време на складирање во ладилникот до 48 часа. Во поново време, климатизацијата со стрес се проучува како потенцијално решение за зачувување на коралните гребени бидејќи тие се постојано изложени на затоплување и закиселување на океаните.

#### Помогнат генски тек
Протокот на гените со помош (AGF) работи на зголемување на присуството на посакуваните природно-настанати гени кај потомството. AGF се потпира на веќе постоечки гени во геномот на видот, наместо на вештачко создавање и вметнување на генетски код во геномот на видот. Потпомогнатиот генски тек може исто така да воведе геноми на сродни видови во генетскиот фонд за да се овозможи воведување на претходно невозможни однесувања кај новите видови. AGF ги идентификува гените кои произведуваат посакувано однесување или толеранција кон условите на околината и работи на зголемување на шансата да се случи родителски пренос на генот за кој станува збор (исто така познат како наследност). Одредувањето кои гени во геномот го произведуваат посакуваното однесување или толеранцијата на животната средина се состои од експерименти кои го мерат растот, преживувањето и експресивноста во однесување на потомството со различни генотипови. AGF е една можна стратегија за зачувување на видовите кои се загрозени од климатските промени, и може да се примени и на растенијата (на пр. реставрација на шумите) или на животинската популација. Во моментов, различни корални колонии на Големиот корален гребен се вкрстуваат за да се тестира дали потомството покажува зголемена отпорност на потоплите услови за живеење. Зголемената отпорност на потоплите услови за живеење овозможува зачувување на Големиот корален гребен дури и кога температурата на водата продолжува да расте.

#### Хибридизација
Хибридизацијата се однесува на процес каде јајце клетка и сперма од два различни видови можат да оплодат и да создадат млади. Хибридизацијата била проучувана во 1800-тите од страна на Јохан Грегор Мендел, кој постхумно е заслужен за откривањето на гени и алели и нивното влијание врз генотипот на потомството. Придобивките од хибридизацијата вклучуваат зголемување на генетската разновидност и потенцијал за генетски комбинации кои се способни да се прилагодат и да се размножуваат во сè потешки средини. Се експериментирало со хибридизација на коралните гребени за време на годишното мрестење на коралите за да се создадат хибридни потомци со надеж дека ќе имаат поголема шанса за преживување и развој во различни услови променети од  климатските промени.

Спротивно на тоа, за неоендемските видови, хибридизацијата може да резултира со губење на биолошката разновидност бидејќи тесно сродните видови на кои им се нуди можност за вкрстување може да резултираат со еден вид наместо оригиналните два или повеќе. Таков пример е *[[Cupressus abramsiana]](*дрво од семејството чемпреси). Федералното ажурирање на планот за обновување од 2016 година за овај загрозен вид, ендемичен за мал географски регион долж брегот на Калифорнија, предупредил за опасностите од хибридизација. Дел од планот насловен како „Генетска интрогресија“ (исто така познат како интрогресивна хибридизација) објаснува како интегритетот на овој вид е загрозен од блиските градинарски насади на сестринскиот вид, Монтереј чемпрес, чиј историски роден опсег е во близина: од спротивната страна на Заливот Монтереј. Познато е дека хибридизацијата се јавува помеѓу двата ендемика - како и кај широко засадениот сестрински вид роден во Аризона: Аризона чемпрес. Други последици од хибридизацијата вклучуваат акумулација на штетни гени, депресивно размножување и генетско мочуриште. Во случај на растечка депресија која ја намалува способноста на хибридниот вид, постои ризик од истребување. Ова се случува кога стапката на раст на населението е под стапката на замена, трошејќи го репродуктивниот потенцијал на две популации.

## Контроверзност
Додека потпомогнатата преселба има потенцијал да им овозможи на видовите кои имаат слаби природни способности за распростанување да избегнат истребување, таа исто така предизвика дебата за можноста мигрираниот вид да шири болести или дури да стане премногу успешен (т.е. инвазивен) во екосистемите примачи. И покрај тоа, започнале неколку проекти или експерименти со помош на преселба за неколку критично загрозени видови.

Почнувајќи околу 2007 година, спротивставените позиции за и против станале очигледни на полето на конзервацијата, додека сè уште биле релативно непознати за јавните промотори на зачувувањето и управување на конзервираните земји. Поддржувачите генерално веруваат дека очекуваните придобивки од потпомогнатата преселба, вклучително и зачувување и зајакнување на видовите, ја надминуваат потенцијалната штета од кој било проект.  Спротивно на нив, се верува дека другите техники за зачувување кои не го вклучуваат високиот ризик од инвазивни видови не само што се подобро прилагодени, туку и имаат поголема веројатност да успеат. Оваа дебата продолжила низ целата литература, генерално поради недостаток на реални примери и следења. Иако овие напори за зачувување стануваат сè повообичаени, неколку долгорочни погледи на нивниот успех биле спроведени.

Во 2022 година, рецензентскиот труд од седум истражувачи во Соединетите Држави ги проценил промените во она што тие го нареколе „стратегии за зачувување од климатската криза“. Меѓу анкетираните „нови стратегии“ биле „помошната преселба приспособлива кон климата“. Тимот открил дека академските публикации со текот на годините станале помалку фокусирани на добрите и лошите страни на концептот. Наместо тоа, повеќе внимание било посветено на моделирањето или мапирањето каде може да се преместат одредени видови. Додека растенијата биле во фокусот на повеќето од раните публикации, животните го презедоа водството во последните години. Коралите, без'рбетниците, цицачите и птиците биле водечките видови на животни за кои се сметало дека е потребно да се применат вакви методи. И покрај тоа, „повеќето автори ја претставиле потпомогнатата преселба на видови како соодветна само за видови под исклучително висока закана од климатските промени“. До 2023 година, во написот за вести во списанието *Nature* е објавено, „ставовите кон потпомогнатата преселба полека се менуваат бидејќи конзерваторите сфаќаат колку брзо се менува климата“.

### Ризик од инвазивни видови
Можеби главната загриженост што ја посочуваат научниците во врска со потпомогнатата преселба е  можноста преместените видови да бидат инвазивни во нивните нови живеалишта, протерувајќи ги домашните видови. Стравот дека потпомогнатата преселба ќе ги олесни инвазиите произлегува најмногу од набљудувањата на огромниот број видови кои станале инвазивни надвор од нивните родни живеалишта со (често ненамерно) воведување од страна на луѓето. Иако повеќето се согласуваат дека напорите за потпомогната преселба, за разлика од случајните преместувања, треба да вклучуваат детално планирање и проценка на ризикот, за некои, секоја закана од воведување инвазивни видови, без разлика колку е мала, ја отфрла асистираната преселба како одржлив одговор на управувањето на климатските промени.

Оние кои настојуваат да ја одржат помогнатата преселба  популарна често забележуваат дека огромното мнозинство на историски инвазии на видови се резултат на транспорт на видови од континент до континент или од континент до остров и дека многу малку инвазии се резултат на релативно кратко растојание, движење во рамките на континентот на видовите предложени кај асистирана преселба. На пример, Мулер и Хелман прегледале 468 документирани инвазии на видови и откриле дека само 14,7% се случиле на истиот континент од каде потекнува видот. Од 14,7% главно инвазивни биле риби и ракови. Копнените видови кои станале инвазивни на истиот континент од каде што потекнуваат често биле транспортирани преку големи биогеографски бариери, како што се планинските масиви. Овие преместувања на долги растојанија, во рамките на континентот се за разлика од очекуваните употреби на потпомогната преселба, која генерално вклучува помагање на видовите да ги колонизираат живеалиштата веднаш до нивните сегашни рамки.

### Несигурност во процесот на планирање
За да се идентификуваат популациите изложени на ризик и да се лоцираат нови потенцијални живеалишта, конзерваторите често користат ниши модели. Овие модели ја предвидуваат соодветноста на живеалиштата во иднина врз основа на тоа колку нивната клима наликува на климата населена со овој вид. Иако е корисен,  моделот често право бројни нереални претпоставки кои ја ограничуваат корисноста на нивните предвидувања. На пример, тие не ја разгледуваат можноста видовите да можат да развијат толеранција на нови клими преку аклиматизација или адаптација. Понатаму, тие не го земаат предвид фактот дека одреден вид може да има подобри резултати (на пр., да стане инвазивен) или полошо (на пример, да не се вклопи) во ново живеалиште отколку во неговиот сегашен опсег ако конкуренцијата, предаторите и мутуализмот  на видот е различен таму. Дополнително, бидејќи различните климатски промени (на пр. минимална јануарска температура, просечни годишни врнежи) ретко се менуваат истовремено, можно е неколку области точно да одговараат на климата на која загрозениот вид е навикнат. Ваквите повеќенасочни климатски поместувања особено ќе го отежнат определувањето на видовите кои се изложени на најголем ризик од губење на живеалиштата поради климатските промени и да се предвиди идно соодветно живеалиште. Несигурноста во предвидувањата за идно соодветно живеалиште ја ограничува довербата во одлуките за потпомогната преселба и довело некои целосно да ја отфрлат потпомогнатата преселба.

И покрај неизвесноста вродена во предвидувањата за идно соодветно живеалиште, некои студии покажале дека предвидувањата можат да бидат доста точни. Студијата на пеперутките *Hesperia comma* во Британија идентификувала ненаселени места на живеалишта кои веројатно ќе му одговараат на  видот врз основа на нивната сличност со засегнатото места. Како што се загрева климата, пеперутката колонизирала на многу од местата; повеќето од местата што не ги колонизирала биле лоцирани далеку од постојните популации, што сугерирало дека биле неколонизирани бидејќи пеперутката не можела сама да стигне до нив. Податоците посочуваат дека соодветните, неколонизирани локации би можеле да бидат добри цели за потпомогната преселба. Од ова истражувачите можат да покажат дека нивниот модел прави веродостојни предвидувања со податоци од реалниот свет, на моделите може да им се верува за носење на одлуките за потпомогната преселба.

### Ризици и придобивки
Веќе е јасна дека климатските промени ќе доведат до исчезнување на многу видови, а традиционалната етика за зачувување на земјиштето нема да спречи исчезнување. Оние кои се претпазливи за видовите кои се движат, наместо тоа, сугерираат проширување на мрежите на коридори за живеалишта, дозволувајќи им на видовите природно да мигрираат во новопогодни области. Меѓутоа, според стапките на климатски промени проектирани за следните децении, дури и совршено поврзаните живеалишта веројатно ќе бидат недоволни. Видовите кои природно не можат да држат чекор со климатските промени ќе бидат изложени на ризик без оглед на поврзаноста со живеалиштата. Доказите сугерираат дека бавно еволуираните и бавно распространетите видови (вклучувајќи ги и видовите кои се ограничени на распространување поради фрагментација на живеалиштата ) ќе се намалат или исчезнат во отсуство на програми за потпомогната преселба.

Во нивното отфрлање на потпомогнатата преселба, Рикиарди и Симберлоф го наведуваат принципот на претпазливост, наведувајќи дека секој непознат ризик, без разлика колку е мал, од потпомогнатата преселба што резултира со создавање на нови инвазивни видови е доволен за тоа да не се преземе. Сепак, многу научници ја отфрлиле оваа позиција, забележувајќи дека во многу случаи каде што се веројатни истребувања поради климатските промени, ризиците од истребување од неолеснување на преселбата се веројатно далеку полоши од ризиците од олеснување на преселбата. Тие тврдат дека принципот на претпазливост ги намалува двата правци и дека ризиците од неактивност мора да се споредат со ризиците од акција. Други забележуваат дека етиката на помагање на преселбата ќе зависи од вредностите на засегнатите страни вклучени во одредена одлука, а не од позицијата на научниците за потпомогната преселба воопшто. Во најмала рака, научниците треба да спроведат понатамошни истражувања за овој метод и со тоа да се добијат нови заклучоци, спротивно на целосно нејзино отфрлање.

Бидејќи довербата во очекуваните исходи е често поголема на краток рок (на пр. 20 години) отколку долгорочна иднина, можеби е поразумно да се користат краткорочни проекции за да се насочат активностите. Сепак, исто така е важно да се разгледа дали климата ќе остане соодветна доволно долго за колонизираните видовите да созреат и да се размножуваат, ако тоа е крајна цел.

Поради климатските промени, случајното воведување видови и други глобални промени, никаде на планетата нема човечко вознемирување. Така, идејата дека менаџерите на земјиштето треба да се воздржат од создавање заедници променети од луѓето преку потпомогната преселба може да биде спорна со оглед на тоа што сите заедници се променети од луѓето до одреден степен без разлика дали менаџерите преземаат асистирана преселба или не. Со оглед на реалноста на глобалните промени, ќе биде невозможно да се одржуваат минатите еколошки заедници на неодредено време. Затоа, многумина веруваат дека треба да се стремиме да ја одржиме биолошката разновидност и функционалните екосистеми соочени со климатските промени, дури и ако тоа значи активно движење на видовите надвор од нивните родни опсези. Во отсуство на асистирана преселба, климатските промени веќе предизвикуваат многу високоподвижни видови, како што се пеперутките, да ги колонизираат областите што претходно не ги населувале. Преку асистирана преселба, менаџерите би можеле да им помогнат на ретките или помалку подвижните видови да го задржат темпото, веројатно спречувајќи ги идните исчезнувања поради нивната неспособност да колонизираат нови области доволно брзо. Иако некои тврдат дека природата често поефикасно одговара на предизвиците во отсуство на човечка интервенција, други забележуваат дека моменталните климатски промени, самите по себе, се човечка интервенција. Многу видови кои би биле ефективни распространети при побавни, природни климатски промени, може да заостанат од повеќе мобилни видови под сегашните стапки на климатските промени предизвикани од човекот. Така, преку промена на климата, луѓето можеби веќе вештачки ги сегрегираат видовите дури и без активно да ги преместуваат.

Критичарите, исто така, се загрижени за различни генетски прашања како што е неприлагодување на новите услови на животната средина и хибридизација со слични видови. Тие често зависат од генетската структура и нивото на генетска варијација во изворните популации. Мора да се земат предвид и еколошките услови во кои се воведуваат овие популации. Со цел да се зајакнат генетските варијации, а со тоа и адаптивниот потенцијал, материјалот може да се набави од повеќе популации. Ова е познато како композитно потекло. Меѓутоа, ако животната средина е добро позната, како предвидливите промени во надморската височина или сушноста, популациите треба да се „генетски усогласени“ со местата примачи што е можно подобро за да се осигура дека транслоцираните индивидуи не се неприлагодени. Оваа стратегија за движење на видовите надвор од нивниот сегашен опсег е предложена за оние кои се сериозно загрозени или загрозени. Преместувајќи ги надвор од нивниот роден опсег, се надеж дека може да се избегнат непосредните закани од предација, болести и губење на живеалиштата. Сепак, овие видови обично веќе страдаат од некаков вид генетски проблем што произлегува од малата ефикасна големина на популацијата, како што е депресијата на вроденото оплодување, губење на генетската разновидност или неприлагодување. Затоа, мора да се внимава со видовите каде останале малку единки и брзиот раст на населението мора да биде примарна цел. Во случај на некои видови, ова може да се постигне со програма за размножување.

## Владини политики

### Глобална политика за зачувување
Еден осврт објавен во списанието *Science* во 1989 година, насловен како „Транслокација како алатка за зачувување на видовите: статус и стратегија“, ја составил употребата на транслокации за ретки видови (птици и цицачи) од 1973 до 1989 година во Соединетите Американски Држави, Хаваи, Канада, Австралија и Нов Зеланд. Уништувањето на живеалиштата, фрагментацијата на живеалиштата и ловот биле основните причини за опаѓање наведени во тој труд. Климатските промени не биле споменати како причина за загриженост.

Три децении подоцна, Меѓународниот сојуз за зачувување на природата (IUCN) објавила дека „климатските промени моментално влијаат на најмалку 10.967 видови на Црвената листа на загрозени видови на IUCN“. Во друга публикација на IUCN во 2021 година, климатските промени биле споменати 20 пати во извештајот на 355 страници од Специјалистичката група за транслокација на организацијата за заштита; но „потпомогната колонизација“ како адаптивен одговор била спомната само еднаш.

Во 2022 година, ажурирањето на договорот на Конвенцијата на Обединетите нации за биолошка разновидност ги препознала „климатските промени“ како трета најзначајна закана за глобалната биолошка разновидност. „Промените во користењето на копното и морето“ заедно со „директната експлоатација на организмите“ се сметале за поголема закана. Бидејќи договорот била на ниво на „цели“, не биле спомнувале средства за зачувување, како што е транслокацијата, ниту пак неговата клима-адаптивна форма (потпомогната преселба).

### Закон за загрозени видови на САД
Иако Законот за загрозени видови од 1973 година сам по себе не вовел рестрикции за асистираната преселба, регулаторната промена во 1984 година во врска со „експерименталните популации“ го направила потешко да се оправдаат потенцијалните преместувања. Јуни 2022 година, американската служба за риби и диви животни објавила предложено правило во *Федералниот регистар* со кое „ќе ги ревидира прописите на делот 10(j) според Законот за загрозени видови за подобро да го олесни обновувањето со тоа што ќе овозможи воведување на наведени видови во соодветни живеалишта надвор од нивните класични живеалишта. Предложената промена имала за цел подобрување на  зачувувањето и обновувањето на загрозените видови на списокот на ESA во наредните децении, бидејќи растечките влијанија од климатските промени и инвазивните видови ги правило нивните живеалишта непогодни и со тоа се наметнувала идејата за нивно преместување. Периодот за коментари завршил во август 2022 година, со повеќе од 500 коментари објавени на интернет од поддржувачи и противници. Конечната одлука била закажана за објавување во јуни 2023 година. Еден труд од 2010 година во Конзервејшн летрс (анг: *Conservation Letters)* истакнал дека, иако се чини дека не се потребни статутарни промени за да се олесни оваа новопредложена форма на климатска адаптација, „тековните регулативи се пречка за потпомогнатата колонизација за многу загрозени животински видови, додека регулативите не мора да ја ограничуваат асистираната колонизација на загрозени растенија“.

Министерството за внатрешни работи на САД во јуни 2023 година ја објавила својата одлука да го измени правилото на делот 10(j) со бришење на референцата за „историски опсег“ како параметар за тоа каде се овластени да се наоѓаат „експерименталните популации“. Ова ефективно ја одобрило потпомогната преселба на загрозени видови, растенија и животни. Во соопштението за печатот била резимирана причината за промената како: „Во времето кога беа воспоставени првичните регулативи 10(j), потенцијалното влијание на климатските промени врз видовите и нивните живеалишта не било целосно реализирано, но во децениите оттогаш станало уште повеќе драматични. Овие ревизии ќе помогнат да се спречат истребувањата и да се поддржи обновувањето на загрозените видови со тоа што ќе ѝ дозволиме на Службата и на нивните партнери да спроведат проактивни воведувања на видови засновани на зачувување за да се намалат влијанијата од климатските промени и други закани, како што се инвазивните видови.

## Имплементација
Голем број научни извештаи ги документирале природните поместувања на опсегот кон половите на мобилните видови - особено, пеперутките и птиците, во текот на изминатите неколку децении на глобалното затоплување . Ова е особено случај во Обединетото Кралство, каде истражувачите на природонауката се реномирани и успеваат да проучуваат враќајќи се и неколку векови. Исто така, документирано е дека растенијата се продаваат во расадници во Европа далеку северно од нивните историски родни опсези и со очигледен успех во постудените живеалишта. Доказите за таквата „ненамерна потпомогната преселба“, поради хортикултурната трговија, се документирани и за растенијата во САД.

Во северноамериканскиот контекст, потпомогната преселба најчесто се дискутира во контекст на релокализација на шумите на континентот . Во доцните 2000-ти и раните 2010-ти, канадските провинции Алберта и Британска Колумбија ги измениле своите упатства за повторно засејување дрвја за да го оправдаат движењето кон север на оптималните опсези на шумите. Британска Колумбија дури дала зелено светло за преместување на еден вид, западниот ариш, 1000 км на север.

Во серијата подолу од реалните и потенцијалните проекти за потпомогната преселба, сите до еден (Дрвото Флорида тореја) била застапувани и спроведувани од професионални научници, и обично со надзор од владините програми за загрозени видови. Таксономското значење во успешното преместување на растителните и животинските видови се движи од (а) одржување на генетиката на изолирана '''популација''' (американски пика), до (б) спречување на истребување на **[[подвид]]от** (Quino checkerspot пеперутка), до (в) спречување на исчезнување на **[[Вид (биологија)|видови]]** (дрвото Флорида торреја) и (г) спречување на истребување на **[[Род (биологија)|родот]]** (западно мочуришна желка).

### Први проекти

#### • Флорида тореја, САД
мини|Извор: почетна страница на веб-страницата на Torreya Guardians .
До 2018 година, граѓаните воспоставиле документација за растот на видовите во десетина наследени градинарски насади - вклучително и производство на семе и садници од следната генерација на неколку локации во Северна Каролина. Во 2018 година нивните сопствени насади во Кливленд, Охајо, почнале да произведуваат семиња (тиркизна ѕвезда на сликата десно).

Раните научни дебати за добрите и лошите страни на потпомогнатата преселба како алатка за климатска адаптација за зачувување на загрозените видови честопати го споменувала проектот тореја на Флорида, како и меѓународните медиуми.

#### • Западно мочуришна желка, Австралија
Западната мочуришна желка (*Pseudemydura umbrina*) е критично загрозен вид на рептил кој е ендемичен за мал дел од југозападна Австралија. Се сметал за исчезнат сè додека не бил повторно откриен во 1954 година, а во 1981 година било објавено дека е „реликтен вид од монотипичен род, со многу ограничен опсег и специјализирано живеалиште“. Овој вид е забележан во историјата на конзервацијата по тоа што е првиот пример на загрозен 'рбетник кој бил експериментално преместен на далечна локација (300 километри кон полот) експресно поради климатските промени.

До моментот кога започнале испитувањата за потпомогнатата преселба, единственото преостанато оригинално засолниште за овој вид било населено само со желки одгледани во заробеништво кои биле повторно воведени. Првиот тест започнал во 2016 година, со ослободување на 24 млади единки пораснати во заробеништво. За разлика од примерот на дрвото тореја од Флорида, на овој прв експеримент за потпомогната преселба на загрозен вид во Австралија „му претходеле детално планирање и истражување“. Генерално позитивен резултат, и покрај пречките за статистички значајни податоци, било објавен во напис во списание четири години подоцна.

Второто испитување започнало во 2022 година во истиот регион, овој пат во Националниот парк Скот. Водечки научник бил Никола Мичел, вонреден професор по физиологија на конзервација на Универзитетот во Западна Австралија. Таа отворено зборувала за *Меѓународниот Њујорк Тајмс* за етичкиот императив: Дали луѓето треба само да дозволат природата да го води својот тек, со што ќе го осудат овој вид на исчезнување поради климатските промени? „Или имаме етичка одговорност“ да дејствуваме во нејзино име?

Во написот бил цитиран Марк Шварц, научник за конзервација од Универзитетот во Калифорнија, Дејвис. Зборувајќи за размерите на заканите за биолошката разновидност предизвикани од климатските промени, наспроти користењето на асистирана преселба како адаптивна стратегија, Шварц рекол: „Да се преместат доволно видови за да се реши оваа закана во основа изгледа неодржливо“. Сепак, тој исто така забележал дека транслокациите одговорни на климата се поприфатливи од друг пристап што се разгледува: иницирање генско уредување за да се направат видовите поотпорни на климата. Водечкиот научник Мичел ги признал ризиците, притоа нудејќи „ние потенцијално можеме да ги поништиме нашите грешки со нивно повторно заземање“. Дополнителни преместувања на бебе желки продолжило во 2023 година.

### Рано застапување без имплементација

#### • Пеперутка Quino Checkerspot, САД
**[[Quino checkerspot пеперутка|Quino Checkerspot]]** ( *Euphydryas editha quino* ) е пеперутка природно присутна во јужна Калифорнија и северозападна Долна Калифорнија. Таа е подвид на обичната Edith's checkerspot ( *Euphydryas editha* ), чии географски опсег на север до јужна Британска Колумбија и Алберта. Во 1997 година, таа станала вториот подвид на Edith's checkerspot наведен во федералниот Закон за загрозени видови. (Првиот бил Bay checkerspot, кој бил наведен како „загрозен“ во 1987 година.)

Имено, пеперутката била првиот загрозен вид за кој климатските промени биле пријавени како моментална закана, а со тоа и фактор што треба да се земе предвид во неговиот план за обновување. Сепак, како што е објавено во Гардијан (анг: *The Guardian)* април 2014 годинамини|Quino Checkerspot Butterfly на див зумбул Видовите пеперутка чија популација опаднала поради климатските промени и губењето на живеалиштата ги соочиле со предвидувањата за истребување, а соодветно на тоа и нејзино брзо преселување во поладни подрачја и промени во исхраната. Quino checkerspot ( *Euphydryas editha quino* ), пронајдена во Мексико и Калифорнија, се префрлила на повисоки надморски височини и изненадувачки избрала сосема поинаков вид на растение на кое ќе ги положи јајцата, според истражувањето презентирано на седмиот меѓународен симпозиум на Зачувувањето на пеперутките во Саутемптон. ... „Секој биолог на пеперутки кој знаеше нешто за quino во средината на 1990-тите мислеше дека до сега ќе исчезне, вклучително и јас“, рекол професор Камил Пармезан од Институтот за морски науки на Универзитетот во Плимут...“Во трудот насловен како „Загрозена пеперутка Quino checkerspot и климатските промени: краткорочен успех, но долгорочна ранливост?“, авторите ја признале изненадувачката способност на пеперутката и заклучиле: „Quino изгледа дека е отпорен на глобалните затоплување.Сепак, проекциите покажуваат дека поголемиот дел или целиот тековен опсег на Quino во САД, вклучително и новата експанзија на висока височина, ќе стане непогодна за живеење. Нашиот најчест проектиран иден опсег (околу 2050 година) е в. 400 километри северно од сегашните популации, па оттука зачувувањето на Quino на крајот може да бара потпомогната колонизација“.

#### • Американска Пика (глодар) и дрвото Џошуа, САД
 
Во првата деценија од поимите **потпомогната преселба** и **асистирана колонизација** кои се појавиле во списанијата за биологија за конзервација, два вида со широк опсег во западниот дел на САД (слика десно) биле испитани за можна примена на новиот метод за адаптација на климата. Американската пика, *Ochotona princeps*, (близок роднина на зајаците) и дрвото Џошуа, *Yucca brevifolia*, (иконското дрво на пустината Мохаве)  доживеале промени на опсегот предизвикани од климата кај нивните најјужни популации.

Во времето, кога првично биле дискутирани методите за адаптација на климатските промени, научните апликации за добро познатите видови привлекле внимание на медиумите. Бидејќи успешното фаќање, транспортирање и ослободување на алпски цицач би барало планирање и „значителни финансиски ресурси“, сериозно застапување за започнување на таков проект за пиката не се случило. Што се однесува до дрвото Џошуа, во 2019 година, американската служба за риби и диви животни пресудил против наведувањето на ова пустинско растение како „загрозен“ вид, а владата на државата Калифорнија го сторила истото во 2022 година. За тоа време, тројца научници од Службата за риби и диви животни во САД ги собрале постоечките истражувања (вклучувајќи климатско моделирање со промена на опсегот) во извештај со наслов „Испитување на минатото, сегашноста и иднината на пустинските видови Мохаве, дрвото Џошуа“. Објавен бил во декември 2020 година. Не било споменато каква било форма на транслокација, вклучително и асистирана преселба, за обезбедување на видот од идните климатски промени.

#### • Stitchbird (хихи), Нов Зеланд
Stitchbird, позната и како Хихи, е птица ендемична во Нов Зеланд. Промените во климата покажале дека имаат големо влијание врз способноста на хихи да напредува и да се размножува. Како резултат на тоа, климатските промени предизвикани од човекот се егзистенцијална закана за видот. Сегашното родно живеалиште на хихи станувало нестабилно поради зголемувањето на температурите, а соодветните температури се поместувале на југ. Потпомогнатата преселба се смета како средство за да се обезбеди хихи да остане во неговото сегашно природно живеалиште. Критичарите, сепак, тврдат дека ризиците што среќаваат во новите средини не вредат за потенцијалните придобивки што може да се добијат со асистираната преселба.

## Ненамерна потпомогната преселба
лево|мини| Магнолија чадор, дрво, во цвет североисточна Алабама
Зрелите хортикултурни насади на дрвја северно од нивните родни опсези се форма на асистирана преселба која веќе е во тек. Бидејќи првичните насади веројатно не ја вклучиле целта да им се помогне на дрвјата да мигрираат кон север во клима која се загрева, оваа форма на ненамерна климатска адаптација овозможена од луѓето може да се нарече ненамерна потпомогната преселба. Џеси Белемар и неговите колеги можеби го измислиле терминот во труд објавен во 2017 година: „Изгледа дека подгрупата на домородни растенија, особено украсните, можеби веќе имале можности да го префрлат својот опсег на север преку ненамерна човечка помош“. Дрво родум од југоисточниот дел на Соединетите Американски Држави, магнолија чадор, која целосно се натурализирала во шума во непосредна близина на нејзиното првобитно градинарско садење во Масачусетс, била предмет на претходен труд на Беллемар. Овој и други примери сугерираат не само дека преселбата на растенијата со помош може да биде успешна, туку и дека разликувањето на домашните од оние што не се домашни во ова време на брзи климатски промени ќе бара нови стандарди.
десно|мини| Историските шуми на ''Torreya taxifolia'' засадени надвор од родниот опсег се документирани од Тореја гардијанс и објавени како фото-есеи на веб-страницата на групата и исто така како видеа.
Извештаите за целосна натурализација на градинарски насади на други домашни дрвја биле користени како поддршка за намерно распоредување на асистирана преселба во поголеми размери како алатка за климатска адаптација. Крајбрежното црвена секвоја (природно потекнува од Калифорнија) и Тореја таксифолија (од Флорида) се два примери. Во 2022 година, публикација на Канадската шумарска служба укажала на успехот на хортикултурните насади во Британска Колумбија и државата Вашингтон, заедно со истражувањето што ја детализирала палеобиогеографијата и сегашните услови на опсегот на црвеното дрво, како основа да се предложи канадскиот остров Ванкувер како погоден за проширување на опсегот на овој тип дрвја. Што се однесува до тореја Флорида, документацијата за „историските шуми во северните држави“ биле претставени од групата чувари на Тореја како фактор на поддршка во нивната „Петиција до списокот за намалување од загрозена до загрозена *таксифолија на Тореја* “ во 2019 година. Две години подоцна, било издадено решение и објавено, без промена во статусот на загрозени вид. Но, факторот Е од одлуката, „Документација на историските шуми“, ги потврдил достигнувањата на граѓаните во овој поглед.

## Наводи

Категорија:Климатски промени
Категорија:Екологија
Категорија:Заштита на природата