Вануаќани

**Вануаќани** (*Ni-Vanuatu*, неформално  *Ni-Van*) — голема група на тесно поврзани меланезиски етнички групи кои се староседелски на островската земја Вануату. Така, Вануаќани не е една етничка група, туку  етнолингвистичка група со заедничка етногенеза која зборува мноштво јазици.    

Поимот *Вануаќани (Ни-Вануату)* обично се однесува на староседелското население на Вануату.    

Поради историјата на британскиот и францускиот колонијализам, староседелските жители на Вануату генерално зборуваат англиски и француски, но и националниот јазик бислама . 

Културните аспекти на вануаќанското општество се всадени во староседелската заедница и се изразени преку облека, ритуали, церемонии, музика, изведувачки и ликовни уметности и кујна.  Духовните врски што Вануаќаните ги имаат со нивната земја и предци се пренесени преку овие традиции, а некои од овие преостанати артефакти се зачувани и изложени во галериите на Вануату.

## Етимологија
*Ни-Вануату (Вануаќани)* е нова кованица. Го комбинира името на земјата (*Вануату*, етимолошки „земја што стои [само по себе]“, т.е. „независна земја“) со честичка *ni*, која го означува генитивот во староседелските јазици како што е северноефатските сличен на „на“ на македонски . Етимолошки, честичката потекнува од праокеанскиот, прамалајополинезиски и праавстронезиски **ni*. Зборот *ни-Вануату* значи едноставно „на Вануату“. 

Терминот најчесто се користи во англискиот и францускиот јазик, а ретко се користи во бислама.  Поимот никогаш не се користи во стариседелските јазици на архипелагот, ниту во македонскиот.

## Историја

### Староседелското население на Вануату
Првите жители на Вануату биле австронезиски луѓе, припадници на културата Лапита, кои го населиле архипелагот околу 1200-1300 п.н.е.  Подоцна биле следени од Меланезијците околу 500 п.н.е.  

### Европско доселување
Португалскиот морепловец Педро Фернандес де Кеирош го посетил Вануату во 1606 година. Сепак, населувањето не се случило додека капетанот Џејмс Кук не ги мапирал островите, под името Нови Хебриди. На крајот на 19 век, Вануаќаните биле редовно киднапирани и принудувани да работат на плантажи во Фиџи и Австралија.  

Во 1906 година, Франција и Британија го основале Кондоминиумот Нови Хебриди . За време на заедничкото владеење на двете земји, Вануаќаните живееле и под француска и британска власт. На 30 јули 1980 година, Новите Хебриди стекнале независност како Република Вануату. 

### Земја и национализам
За време на периодот на Кондоминиум, европските регулативи понекогаш резултирале спорови за земјиштето, особено околу плантажите. 

По независноста, новиот устав утврдил дека сопственоста на земјиштето ќе му припаѓа на староселските Вануаќани: правата на земјиштето им биле дадени на традиционалните сопственици и заедницата да донесуваат одлуки. 

## Население
75% од Вануаќаните живеат во рурални области, додека останатите 25% живеат во урбани средини. Порт Вила и Луганвил се примарни урбани градови,  а Порт Вила има население од 35.901.  Вкупната површина на земјата е 12.189 km 2 со стапка на пораст на населението од 1,67%. Христијанството го сочинува мнозинството од верската заедница бидејќи 93,5% од населението се идентификувале како христијани од 2020 година. 

## Јазици
Вануату е земја со најголема јазична густина *по глава на жител* во светот, со 138 јазици за население од 0,3 милиони. Овие 138 домородни јазици и денес се користат од две третини од населението на земјата, главно во руралните области. Ова се океански јазици, историски потекнуваат од првите австронезиски доселеници во земјата.

И покрај првиот европски контакт во Вануату во 1606 година, англискиот јазик не бил наметнат на Вануаќаните се до 1840-тите кога пристигнале мисионери што зборувале англиски .  Ова било приближно во исто време кога европските извори на сандалово дрво во Пацификот се свртеле кон Вануату. Во периодот на Новите Хебриди, францускиот и англискиот се натпреварувале за статусот на главен јазик, но населението се свртело кон Бислама како средство за единство.    Бислама често бил од суштинско значење бидејќи привилегираното население се образувало на англиски јазик, а населението од средната до пониската класа честопати се образувало на француски. Малкумина го совладале францускиот и англискиот јазик, па оттука и употребата на бислама како *[[лингва франка]]* .

По независноста на нацијата во 1980 година, три јазици станале официјални во Вануату: англиски, француски и бислама . Францускиот и англискиот јазик се користат главно за писмена комуникација, додека Бислама е широко користен за вербална комуникација. 

Бислама служи како лингва франка на земјата: служи како мост помеѓу граѓаните образовани на француски наспроти англиски;  и исто така им овозможува на говорителите на различни староседелски јазици да комуницираат меѓу себе.

Официјалните поздравни говори, отворањето на парламентот и повеќето официјални настани користат бислама. Вануаќаните од различно етничко потекло, како што се Кинезите и Виетнамците, често ја користат бислама како честитки и воведни воведи како форма на комуникација.

## Поврзано

* Вануату
* Океанија

## Наводи

## Надворешни врски
* Вануаќани, на britannica.com
* За Вануату, Влада на Вануату

Категорија:Демографија на Вануату