Имам

[мини| [Могулско Царство|Могулските имами во дискурсот]]
[мини| ''Молитва во [Каиро*, слика од [[Жан-Леон Жером]], 1865 година.]]
*'Имам** (, ) — арапски збор за водач. Имам може да биде и водач на некое подрачје. Особено е значаен кај [[шиитите]]. На почетокот на [[Ислам|исламот]], имам означувал [[калиф]] кај шиитите и сунитите - две постојни фракции  на исламот. Најпознат е првиот, [[Али ибн Аби Талиб|имамот Али]], чиј гроб денес се наоѓа во [[Наџаф]] ([[Ирак]]), па е најсвето место за шиитите после [[Мека]] и [[Медина]]. 

Зборот имам може да има неколку значења:

* Муслимански свештеник чија главна должност е да ги предводи заедничките [[Намаз (ислам)|намази]] во џамијата (пет пати на ден). За време на молитвата, имамот застанува пред [[Џемат|џематот]] и ја насочува молитвата. Го нарекуваат и **џамиски** **имам**. Доколку, покрај тоа, е задолжен за некои други верски служби за цело [[Маало|село]] (како подготовка на покојникот за погреб и сл.). тогаш тој се нарекува **малски имам**. Ако, од друга страна, тој е одговорен за такви должности за цел [[џемат]] (муслиманска верска општина) и покрај тоа води религиозни [[Матична книга|матични книги]], тогаш се нарекува **собраниски имам** или имам-матичар.
* Имам е и името на секој верски образован човек, дури и ако не е [[свештеник]], кој ја води колективната молитва, без разлика дали е во [[џамија]], дома или на некое друго место.
* Титула на големите исламски научници: [[Ал-Газали|Имами-Газали]], Имами-Азам, Имами-Малик итн. Во овој случај имам значи „**лидер“**
* Главното зрно на [[Теспих|теспихот]] (бројаница), кое обично е подолго од другите, стои на врвот на бројаницата и редовно е украсено со китенка.

== Потекло на зборот ==
Поимот **имам** на [[Арапски јазик|арапски]] е изведен од коренот ء م م (ʾ-mm).

Именката إِمَامٌ - ʾimām (IPA: / ɪˈmɑːm /; множина од машки род: أئِمَّةٌ - ʾeʾimme) може да значи:

* оној кој е напред т.е. тој што води
* водач, пример;
* предводник во заедничка молитва;
* насочник, начело;
* калиф, воен заповедник;
* Куран, книга (وَكُلَّ شَيْءٍ احْصَيْنَاهُ فِي **إِمَامٍ** مُبِينٍ - ... сето ова јасно го набројавме во Книгата. Куран, Јасин: 12);
* водич за патници;
* широк, јасен пат;
* стандард, норма, критериум или мерка која е договорена или општо прифатена.

=== Во Куранот ===
Поимот **имам*' во [[Куран|Куранот]] се појавува вкупно седум пати во еднина и пет пати во множина. Првата куранска употреба на поимот се однесува на пророкот [[Авраам|Ибрахим]] (пророк [[Авраам]]) како пример и водач на човештвото:

== Споредба ==



Во неговото изворно значење, поимот имам содржи својства како што се водење, управување или контрола, како во однос на верските, духовните, така и во однос на политичките аспекти.

Поимот изворно се користел во поширок контекст, како што потврдува и неговата употреба во [[Куран|Куранот]], а малку подоцна добил попрецизно значење во различни области на [[Ислам|исламот]], особено во верскиот и политичкиот дискурс што следел по смртта на пророкот [[Мухамед]] во [[632|632 година]].

Бидејќи различните мислења во раната исламска доба довеле до појава на различни [[Межеб|правни школи]], поимот имам се здобил со различни значења кои се сосредоточувале на неговите изворни значења со различен нагласок на идеолошките, теолошките и политичките аспекти. Во современиот контекст, имам значи водач, предводник, почесна титула или личност на висока позиција, со различен нагласок на изворната примена во Куранот и историскиот развој што изразот го претрпел.

Овој поим е широко распространет меѓу муслиманите, како меѓу сунитите, така и меѓи [[Шиизам|шиитите]], иако има одредена терминолошка разлика, како во исламската јуриспруденција (фикх), така и во секојдневниот говор.

Од историска перспектива, поимот имам денес се користи различно и понекогаш има различни формални значења. Според раната литература, може да се издвојат три општи области на примена кои се користат и денес.

=== Водач, предводник во молитва ===
Веројатно најчестата употреба на поимот имам е како наслов или титула на оној кој води или предводи муслиманска заедница ([[џемат]]), особено кога станува збор за изведување заедничка молитва ([[Намаз (ислам)|намаз]]).

Оваа титула по правило му се доверува на најобразованиот поединец во месната заедница кој исполнува одредени критериуми. Титулата нема карактер на свештеничка функција.

Обично во исламските центри, [[Џамија|џамии]], [[Месџид|месџиди]] и здруженија, должноста имам ја врши лице назначено од исламската заедница или надлежен државен орган (на пр. во [[Кувајт]] тоа е кувајтското Министерство за вакаф и исламски прашања), во својство на верски службеник задолжен за водење на заедничка молитва ([[Намаз (ислам)|намаз]]), верска поука и друга поврзана работа. 

==== Сродни поими во контекст на верски водач, предводник ====

* [[Мула (ислам)|Мула]]: титула што делумно се преклопува со поимот имам, но исто така имала поширока употреба за секој почитуван муслимански учен, особено се користи во [[Иран]] денес.
* [[Шеик]]: може да се користи и како синоним за поимите имам и мула, иако почесто се користи како почесна титула за високоучени лица, универзитетски професори или како титула на [[Дервиш|дервишки]] предводници.
* [[Оџа]]: наслов кој често се користи како синоним за имам, особено во разговорниот говор.
* [[Ефендија|Ефенди]]: во поширока употреба се користи како синоним за поимот господин, разговорно главно како почесна титула кога им се обраќа на верските службеници.
* Свештеник: буквално како човек кој води молитва и други верски обреди е донекаде сличен на поимот имам, но оваа споредба е сосема погрешна и може да послужи само како приближен опис и се користи исклучиво од немуслимани.

=== Почесна титула ===
Дополнително, поимот имам се користи во облик на почесна титула или титула за признати муслимански учени и правници.

Изразот во овој склоп мора да се толкува како човек со углед во поширока смисла отколку само како предводник на заеднички молитви или џемат и се користи за истакнати учени како што се основачите на [[Межеб|правните школи]], и во оваа смисла денес не се доделува на истакнати поединци.

==== Сродни титули во контекст на почесна титула ====
[[Ајатолах]]: функција што делумно се преклопува со поимот имам како што се користи во облик на почесна титула, иако оваа титула се користи само во [[Шиизам|шиизмот]], а поимот имам како почесен поим се користи само за поединци кои достигнале особено високо ниво на исламско знаење.

==== Примери за почесната титула „имам“ во неговата општа употреба ====

* Имамот *Васил б. ʿAṭāʾ'' (теолог и правник, кој се смета за основач на мутезилитското училиште во Келама, починал во 748 година)
* Имам Абу Ханифа (основач на правната школа Ханефи, починал во 767 година).
* Имам Малик (основач на правната школа Малики, починал во 795 година).
* Имам Шафии (основач на правната школа Шафи, починал во 820 година).
* Имам Ханбал (година, основач на правната школа Ханбали, почина во 855 година).
* Имам Хомеини (почина во 1989 година; ирански политичар, шиитски врховен ајатолах и духовен водач на Исламската револуција во Иран).
* По исклучок, титулата имам во врска со имамот Али, четвртиот калиф, се користи како почесна титула меѓу сунитите, додека во шиизмот се користи исклучиво како титула на личност на висока позиција.

### Личности на висока позиција
Во шиизмот поимот имам се употребува и во посебна техничка смисла, и само во врска со дванаесетте шиитски имами и се толкува како достоинственици и избрани луѓе обдарени со посебни особини од Бога.

Дванаесетте имами биле избрани од Бога и предодредени со неговите наредби, како и претходните пророци и гласници,

Значи, во оваа смисла, поимот имам се поврзува со наследниците на пророкот Мухамед во водењето на муслиманската заедница, чија низа е уредена и однапред одредена од божествена волја, при што секој поединечен имам го назначува својот наследник од редот на неговите непосредни потомци.

#### Шиитски имами
* Имам Али (четврт калиф, почина во 661 година), 
* Имам Хасан (починал во 670 година) ,
* Имам Хусеин (починал во 680 година),
* Имамот Али Заин-ул-Абидин (починал во 713 година),
* Имам Мухамед ал Бакир (починал во 732 година),
* Имам Џафар ал-Садик (починал во 765 година),
* Имам Муса ал-Казим (починал во 799 година),
* Имам Али Рида (починал во 818 година),
* Имам Мухамед ал-Џавад (починал во 835 година),
* Имам Али ал-Хади (починал во 868 година),
* Имам Хасан ал-Аскари (починал во 874 година),
* Имам Мухамед ал-Махди (роден 869 година). 

Поимот имам, особено во шиизмот, како што се користи за имамот Али, се користи како личност на висока позиција и избраник од Бога. Во сунизмот звањето се користи исклучиво како почесна титула.

#### Сродни поими во смисла на личност на висока позиција
Папа: титулата поглавар на Римокатоличката црква е титула што делумно се преклопува со титулата имам како личност на висока позиција, бидејќи авторитетот на имамот не е ограничен само на духовната сфера, туку Бог го одредил и избрал, но оваа споредба е суштински погрешна и може да послужи само како приближен опис и се користи исклучиво од немуслимани.

## Имами како световни владетели
Понекогаш имамите имале и световна и верска власт, како на пример во Оман меѓу сектите хариџи или ибади. Понекогаш имамите се бирале, а во некои случаи функцијата била наследна, како во династијата Јаруба од 1624 и 1742 година (владејачки династии на Оман: Рустамиди: 776–909, Набани: 1154–1624, Јаруба: 1624–1742, Ел Саид: 1744 – до денес).

Имаметот Фута Џалон (1727-1896) била држава Фулани во Западна Африка, каде што секуларната моќ наизменично се менувала помеѓу две линии на наследни имами, или Алмами (кратенка од емир-ул-муминин).

Меѓу Зајдиите, шиитски фракции, имамите биле исто толку секуларни колку и духовни водачи, и тие ја држеле власта во Јемен повеќе од илјада години (првиот владетел на Зајди, Ел-Хади илел-Хак Јахја, го воспоставил овој облик на владеење во 897 година, кој опстанал до втората половина на 20 век).

Рухулах Хомеини официјално се нарекува имам во Иран. Неколку ирански места и институции го носат името „Имам Хомеини“, вклучувајќи град, меѓународен аеродром, болница и универзитет.

## Поврзано
* Муфтија
* Калиф
* Мула
* Кадија
* Улема
* Шеик
* Ајатолах

## Наводи

## Литература
* 
* Encyclopædia Britannica Online by Encyclopædia Britannica, Inc.
* 
* 
* 
* 

## Надворешни врски
* 
* 


Категорија:Арапски зборови
Категорија:Калифи
Категорија:Титули