Јуриј Норштејн

**Јуриј Борисович Норштејн** (), или само **Јуриј Норштејн** (роден на ) е многукратно наградуван руски аниматор најпознат по неговите кратки филмови, *[[Еже во маглата]]* и *[[Приказна на приказните]]*.  Од 1981 година работи на долгометражен анимиран филм со име *[[Шинел (анимиран филм)|Шинел]]*, инспириран од истоимениот расказ на големиот руски писател Николај Василевич Гогољ.

## Животопис
[thumb|left|250px|''[Еже во маглата* (1975), едно од најпознатите дела на режисерот]]
Јуриј Норштејн е роден во селото [[Андреевка]], во текот на евакуацијата на неговите родители за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Израснал во [[москва|московското]] предградите [[Марина Рошча]].  Иако завршува уметничко училиште, Норштејн најпрво се вработува во фабрика за мебел. Потоа успешно поминува курс по анимација во траење од две години и успева да се вработи во познатото [[сојуз на Советските Социјалистички Републики|советско]] студио за [[анимација]] *Сојузмултфилм* во [[1961]]. Првиот филм во кој учествува како аниматор е *Кој рече "Мјау"?* од [[1962]] година.

Откако работи како аниматор на педесетина филмови, Норштејн конечно добива можност и сам да режира. Во [[1968]] година дебитира со *25 октомври, Првиот Ден*, делејќи ги режисерските заслуги со [[Аркадиј Тјурин]]. Филмот е направен во стилот на советските уметници од 1920-тите години - [[Алтман]] и [[Петров-Водкин]].

Следниот филм во кој Норштејн има поголема улога е *Битката кај Керженец* (1971), во ко-продукција со рускиот [[режисер]] на анимирани филмови [[Иван Иванов-Вано]] под чија режисерска палка Норштејн веќе има работено на *Годишни времиња* во [[1969]].

Во текот на 1970-тите Норштејн работи како аниматор на неколку филмови (<small>речиси целосна листа може да се најде на [http://www.imdb.com/name/nm0635956/ ИМДБ]</small>), а исто така и ги режира *Еже во маглата* (1975) и *Приказна на приказните* (1979), и двата безмалку редовно прогласувани за најдобри анимирани филмови на сите времиња . Во текот на оваа деценија неговиот стил станува се пософистициран, и се помалку изгледа како збир од исечоци, наместо тоа добивајќи форма на движечки слики со вкомпонирано префинето движење на моливот.

Норштејн користи специјална техника за [[анимација]], која вклучува употреба на стакла и огледала со цел на филмот да се даде [[трета димензија|три-димензионален]] изглед.  Камерата се поставува одозгора со што кадарот е насочен кон цела серија на стаклени панели со длабочина од еден метар (по едно на секои 25–30&nbsp;cm).  Стаклените панели можат да се движат по хоризонтала, а истовремено и кон, односно од камерата (со што даваат впечаток дека ликот се доближува или оддалечува од неа). Никогаш нема искористено [[сметач|компјутер]] во неговата работа.

Долги години соработува со својата жена - сликарката [[Франческа Јарбусова]] - и кинематографот [[Александр Жуковскиј]].

[[Податотека:Norsteinprint3ezik.jpg|thumb|left|250px|Сцена од *Шинел*]]

Во текот на доцните 1970-ти и раните 1980-ти, Норштејновите анимации добиваат огромен број на национални и меѓународни награди. Токму тогаш, иронично, е отпуштен од *Сојузмултфилм* во [[1985]] поради пребавно работење на својот последен анимиран филм, (многу веројатно) долгометражна адаптација на [[Николај Васиљевич Гогољ|Гогољевиот]] расказ *Шинел*.  До тој момент, работејќи, како и секогаш, во истиот трочлен тим, на *Шинел*, Норштејн веќе работи две години и има сработено одвај десетина минути.

Во [[април]] [[1993]] година, Норштејн и уште тројца водечки аниматори ([[Фјодор Хитрук]], [[Андреј Кржановски]] и [[Едвард Назаров]]) го основаат *Студиото СХАР* - *Школа и студио за анимација*.  *Рускиот кинематски комитет* е еден од сопствениците на акциите во студиото.

Од [[1981]] до денес, Норштејн сѐ уште работи на *Шинел*— како резултат на неговиот страсен перфекционизам често е ословуван како "*Златниот полжав*".  Проектот наидува на низа парични проблеми, но моментално (според Норштејн) истиот е финансиран од неколку извори од [[Русија]], но и надвор од неа.  Се претпоставува дека засега се готови 25 минути. Неколку кратки исечоци со мала резолуција веќе се достапни за јавноста . Елементи од првите 20 минути од филмот се имаат појавено и на неколку изложби на делата на Норштејн. Целиот филм се очекува да биде долг 65 минути.

Покрај работата како аниматор, Норштејн понекогаш и пишува. Засега има напишано еден есеј во книгата на [[Џаналберто Бендаци]] посветена на творештвото на [[аниматор]]от [[Александр Алексејев]] со наслов *Алексејев - водич кон делата на еден Гениј*.  Во [[2005]] година издава и сопствена книга - *Снегулки во тревата* - која, во основа, е збир на предавања што Норштејн ги има одржано во врска со анимацијата. Истата година, поканет е како "гостин аниматор" да работи на анимираниот филм со кукли на [[Кихачиро Кавамото]] *Книгата на мртвите*.

Познатиот [[Јапонија|јапонски]] [[аниматор]] и [[филмска награда на академијата на САД|оскаровец]] [[Хајао Мијазаки]] го смета Норштејн за "голем уметник" а истовремено го издвојува *Еже во маглата* за еден од своите најомилени анимирани филмови.

== Филмографија ==
* *25 октомври, Првиот Ден* (**, 1968), во соработка со [[Аркадиј Тјурин]].
* *Битката кај Керженец* (**, 1971), во соработка со [[Иван Иванов-Вано]].
* *Лисицата и зајакот* (**, 1973).
* *Чапјата и жеравот* (**, 1974).
* *Еже во маглата* (**, 1975).
* *Приказна на приказните* (**, 1979).
* *Зимски денови* (**, 2003), антологиски анимиран филм, учество со двоминутна секвенца.
* *Шинел* (**, не се знае кога)

== Награди и достигнувања ==
* [[1971]] - *Меѓународен филмски фестивал во Карлови Вари*: *Битката кај Керженец* добива награда *Најдобар анимиран филм*
* [[1972]] - *Загрепски светски фестивал на анимирани филмови*: Главна награда за *Битката кај Керженец* (ја дели со [[Иван Иванов-Вано]])
* [[1972]] - [[Тбилиси]]: *Битката кај Керженец* добива награда *Најдобар анимиран филм*
* [[1972]] - *Бомбајски филмски фестивал*: "*Диплома*" за *Битката кај Керженец*
* [[1975]] - *Меѓународен фестивал на анимирани филмови во Анси*: Специјална награда од жирито за *Чапјата и жеравот*
* [[1975]] - [[Њујорк (град)|Њујорк]] ([[Соединети Американски Држави|САД]]): Прва награда за *Чапјата и жеравот*
* [[1976]] - *Кинофестивал на републиките*, [[Фројнц]]: *Еже во маглата* е почесно прогласен за "најдобар анимиран филм" (наградата почнува да се доделува дури следната година)
* [[1976]] - *Техерански филмски фестивал на децата и младината*: *Еже во маглата* добива награда "*најдобар анимиран филм*"
* [[1977]] - [[Оденсе]] ([[Данска]]): Главната награда за *Чапјата и жеравот*
* [[1979]] - *Државна награда на СССР* за *Приказна на приказните* (уште пред да биде филмот објавен доделена на Норштејн, Јарбусова и Жуковскиј)
* [[1980]] - *Меѓународен филмски фестивал во Лил* ([[Франција]]): Главна награда од жирито за *Приказна на приказните*
* [[1980]] - *Загрепски светски фестивал на анимирани филмови*: Главна награда за *Приказна на приказните* 
* [[1980]] - *Меѓународен фестивал за анимација во Отава* ([[Канада]]): Награда *Најдобар филм подолг од три минути* за *Приказна на приказните*
* [[1984]] - *Олимписки филмски фестивал во Лос Анџелес*: од големо меѓународно жири, *Приказна на приказните* е прогласен за најдобар анимиран филм на сите времиња
* [[1991]] - *Ени награда* за големи придонеси на полето на уметноста на анимирањето
* [[1995]] - *Награда за поединечно достигнување* ([[Русија]]): за *врвни достигнувања во областа на уметноста и книжевноста*
* [[1996]] - *Народен уметник на Русија*
* [[2002]] - *Загрепски светски фестивал на анимирани филмови*: *Приказна на приказните* е повторно прогласена за најдобар анимиран филм на сите времиња од страна на многубројно меѓународно жири
* [[2003]] - *Меѓународен фестивал на анимираниот филм Лапута* во [[Токио]], [[Јапонија]] - *Еже во маглата* е прогласен за *Најдобар анимиран филм на сите времиња* од 140 кинокритичари и аниматори од сите страни на светот; *Приказна на приказните* го зазема второто место
* [[2004]] - *Јапонски Орден на Изгревот*

== Библиографија ==
* "Сказка сказок". Ю. Норштейн. Ф. Ярбусова. 2005, «Красная площадь». ISBN 5-900743-80-2
* "Снег на траве. Фрагменты книги. Лекции по искусству анимации". Ю. Норштейн. 2005. ISBN 5-87149-099-9
* "Ёжик в тумане". Юрий Норштейн, Сергей Козлов, Франческа Ярбусова (иллюстрации). 2006, «Красная площадь».

== Белешки ==


== Надворешни врски ==
* [http://animator.ru/db/?ver=eng&p=show_person&pid=71 Јуриј Норштејн] на *animator.ru* (целосна филмографија)
* 
* [http://www.cultradio.ru/doc.html?id=98612 Серија предавања на Норштејн]  (аудио) 
* [http://www.keyframeonline.com/CastCrew/Yuri_Norstein/3586/ Анимацијата на Јуриј Норштејн]  на *Keyframe - the Animation Resource''
* 20 години пот, 20 минути уникатен филм
* Слатка мала тајна
* Златниот полжав на културата 
* ДВД со комплетните дела на Јуриј Норштејн  - достапно и на други мрежни места
* Споредба на ДВД-изданијата на делата на Јуриј Норштејн 
* Јуриј Норштејн - приказната е лага што ја раскажува вистината
* Интервју од септември 2006 
* Статија за неговиот воведен филм во "Добра ноќ, деца"  

Категорија:Советски режисери
Категорија:Советски аниматори
Категорија:Руски режисери
Категорија:Руски аниматори
Категорија:Руски Евреи
Категорија:Добитници на Државната награда на СССР
Категорија:Живи луѓе
Категорија:Народни артисти на Руската Федерација