Ана Васа од Шведска

**Ана Васа од Шведска** (исто така **Ана**, ; 17 мај 1568 &ndash; 26 февруари 1625 година) била полска и шведска принцеза, старешина на Бродница и Голуб. Таа била најмалото дете на шведскиот крал Јован III и Катерина Јагиелон. Била блиска со нејзиниот брат Сигисмунд Васа, крал на Полска (1587–1632) и крал на Шведска (1592–99). Израсната како католик, Ана се преобратила во лутеранството во 1584 година, што ја направило неподобна како невеста за многу од европските католички кралски членови и таа останала немажена.

## Биографија

### Ран живот
Ана била најмалото дете на војводата Јован III од Финска и Катерина Јагиелон, сестра на полскиот крал Сигисмунд III Васа. Таа е родена во Ескилстунахус веднаш откако нејзиното семејство било ослободено од заробеништво во замокот Грипхолм. Нејзиниот татко се искачил во 1569 година на престолот на Шведска како Јован III. Како и нејзиниот брат Сигисмунд, Ана била воспитана како католик од нејзината мајка и присуствувала на католичката миса.

Биле предложени неколку бракови. Во 1577 година, имало дискусии да се договори бракот помеѓу Ана и австрискиот надвојвода, Матијас или Максимилијан II, но тоа станало невозможно по нејзиното преобраќање една година по смртта на нејзината мајка. Кога нејзината католичка тетка, принцезата Сесилија од Шведска ѝ предложила католичко кралско натпреварување во 1585 година, Јован III одговорил дека Ана го прифатила лутеранството претходната година. Според традицијата, преобраќањето било инспирирано од настаните на смртната постела на нејзината мајка во 1583 година: нејзината мајка, која се плашела од чистилиштето, била утешена од нејзиниот исусовец исповедник кој ја уверил дека чистилиштето не постои и дека само се користи за да ги предупреди обичните и простодушни луѓе. Кралицата го испратила језуитот, но тоа ја натерало Ана да почувствува одвратност кон лажноста на римокатолицизмот.

По смртта на нејзината мајка, нејзината тетка по мајка, кралицата Ана Јагиелон и предложила да биде испратена во Полска за да се одгледува таму, но била одбиена од Јован III. Таа имала свој двор, надгледуван од главната дама на нејзината мајка, Карин Гиленстиерна; една од нејзините слугинки е нејзината роднина, принцезата Сигрид од Шведска.

### Селидба во Полска
Во 1587 година, нејзиниот брат Сигисмунд бил избран за крал на Полска и голем војвода на Литванија како Сигисмунд III. Нејзината тетка Ана Јагиелон ја повторила нејзината понуда да ја има Ана со неа во Полска и овој пат Јован III дал согласност заради Сигисмунд: „За да не биде предолго времето сега на почетокот за твојот драг господар брат“. Ана заминала со Сигисмунд за Полска на 12 септември 1587 година и била присутна на неговото крунисување. За време на нејзиниот престој на полскиот двор, таа привлекла негативно внимание славејќи ги лутеранските маси со својот двор.

Во 1589 година, Ана го придружувала Сигисмунд на состанокот со нивниот татко во Ревал, шведска Естониј . Таа била присутна за време на бурните седници на Риксрад каде кралот Јован III инсистирал Сигисмунд да абдицира од полскиот престол и да се врати во Шведска. Шведските советници протестирале против идејата и бесниот Јован III ветил дека ќе ги прогонува. Ерик Спар ја замолил Ана да се посредува како посредник и да го смири нејзиниот татко. Додека Сигисмунд се вратил во Полска, Ана го следела својот татко назад во Шведска, каде ги поминала следните три години.

Во 1592 година, Ана се вратила во Полска за да присуствува на свадбата помеѓу нејзиниот брат и Ана од Австрија. Таа не му се допаѓала на полскиот двор поради нејзината религија и влијанието што го имала врз Сигисмунд и била осомничена дека го поддржувала неуспешниот план на нејзиниот татко да организира протестантски брак за Сигисмунд со Кристина од Холштајн-Готорп. Архиепископот бил толку испровоциран од нејзините лутерански служби што и се заканувал на Ана и на Сигисмунд со екскомуникација. Меѓутоа, нејзината снаа Ана од Австрија спречила каков било прогон. Во јули 1593 година, таа ја носела својата нова внука Ана Марија на нејзината крштевка.

Кардиналот Ендру Батори и предложил брак со принцот од Трансилванија. Сепак, Ана се омажила за првиот братучед на нејзиниот татко, грофот Густаф Брахе (1558-1615), син на Пер Брахе Постариот и иден генерал во Полска. Тие биле израснати заедно на дворот и наводно биле взаемно вљубени еден во друг, а таму се ширеле гласини дека се запознале тајно во домот на сестрата на Брахе, Еба Спар. Во 1587 година, Густаф Брахе ги следел Сигисмунд и Ана во Полска кога Сигисмунд бил избран за крал таму. Во 1589 година, тој формално ја побарал раката од Сигисмунд, и додека не му бил даден јасен одговор, не бил одбиен, што го натерало да се надева дека можеби ќе биде прифатен. На потенцијалниот брак меѓу принцезата Ана и Густаф Брахе жестоко се спротивставил војводата Чарлс, кој го сметал за заговор на Густав Брахе да ја натера принцезата Ана владејачка кралица на Шведска додека нејзиниот единствен брат Сигисмунд бил отсутен во Полска, и затоа ја искористил нивната врска во неговата клеветничка хроника. Иако не бил најпосакуваниот предложен брак, Ана ги одбила сите други додворувачи. Како што минувало времето, ништо не дошло од нејзиниот планиран брак, а и Ана и Брахе останале немажени. Дефинитивно објаснување за ова не е пронајдено во историските извори, но Густаф Брахе останал на страната на Сигисмунд и Ана цел живот и на крајот ги следел во Полска кога засекогаш ја напуштиле Шведска.

### Шведското владеење на нејзиниот брат
Во ноември 1592 година, нејзиниот брат Сигисмунд го наследил престолот на Шведска по смртта на нивниот татко. Во септември 1593 година, Ана се вратила во Шведска во друштво на нејзиниот брат кралот Сигисмунд и нејзината снаа кралицата Ана. Папскиот пратеник Германико Маласпина ја гледал со недоверба. За време на скандалозните немири меѓу католиците и протестантите, на погребот на нејзината полска музичарка Совка во Ридархолмскиркан во ноември 1593 година, нејзиниот сопствен свештеник Олаус Симонис учествувал на протестантската страна. Самата Ана го посетила својот вујко Чарлс, војводата од Седерманланд, во Упсала во февруари 1594 година и присуствувала на антикатоличката проповед на Ерикус Шеперус. Сигисмунд имал планови Ана да ја направи свој регент во Шведска за време на неговиот престој во Полска. На овој план, сепак, се спротивставил војводата Чарлс, кој успеал да го назначи Шведскиот совет.

Во 1594 година, Сигисмунд се вратил во Полска, додека Ана останала во Шведска. Папскиот пратеник Маласпина го убедил да ја остави поради нејзината вмешаност во религиозните бунтови во Ридархолмскиркан и го потсетил на заканата на Архиепископот за екскомуникација. Ана добила додаток во замокот Штегеборг како резиденција на нејзиниот сопствен двор со феудите на Хамаркинд, Бјоркекинд, Осткинд и Лосинг Харад. Во Штегеборг, таа ги негувала своите интереси за хербална медицина. Во 1595 година, Ана договорила брак помеѓу нејзината почесна слугинка Сигрид Брахе и Јохан Гиленстиерна. Ова станал голем скандал бидејќи Брахе била свршена со друг од нејзиното семејство. Војводата Чарлс одбил да посредува и Ана конечно успеала да создаде населба меѓу семејствата во Седеркопинг Риксдаг од 1595 година. Свадбата, исто така, предизвикала привремено отуѓување што се случило во врската помеѓу Ана и Густаф Брахе, но тие набрзо се смириле.

Спарската афера требало да биде последната пауза помеѓу Ана и војводата Чарлс. Грофот Ерик Ларсон Спар бил верен поддржувач на Сигисмунд, а Ана чувала кутија за неговата сопруга Еба Спар, сестра на нејзината главна дама Маргарета Брахе (1559–1638), во Штегеборг, за која војводата Чарлс се сомневал дека содржи сомнителни документи. Кога Ана го напуштила Стегеборг за да присуствува на смртната постела на кралицата Гунила Биелке во 1597 година, војводата Чарлс побарал нејзиното домаќинство да го пребара, кутијата на Еба Спар и преписката помеѓу Ана и брачната двојка Спар ја конфискувале и ја подложила Еба Спар, како и на нејзината сестра Ана. Постарата дама ја чекала Маргарета Брахе на испрашување во врска со криптографијата што ја нашол во документите на Ана и ја обвинил Еба Спар дека ѝ го прошверцувала нејзиниот брат, наводниот љубовник на Ана, Густав Брахе.

Од 1592 година, Сигисмунд преговарал за брак помеѓу Ана и маркгравот Јован III Џорџ од Бранденбург, но политичките тензии продолжиле да го одложуваат договорот. Во февруари 1598 година, Сигисмунд побарал Чарлс да и дозволи на Ана да се врати во Полска бидејќи нејзината свадба со Јохан Георг  конечно била закажана за Велигден истата година. Чарлс се обидел да го спречи нејзиното заминување барајќи попис на нејзиниот шведски имот и ветување дека државата ќе го конфискува доколку умре невенчана. Ана протестирала, го советувала Чарлс да соработува со Сигисмунд и се понудила како посредник. По враќањето на Сигисмунд во Шведска, Ана веднаш му се придружила во граѓанската војна што избувнала меѓу Сигисмунд и Чарлс. Добила задача да посредува, но поради недовербата на Чарлс во неа, таа не можела да постигне многу. По поразот на Сигисмунд во Битката кај Стангебро во 1598 година, таа ја напуштила Шведска за да живее со него во Полска.

### Подоцнежниот живот во Полска
По 1598 година, Ана го поминала остатокот од својот живот во Полска, иако секогаш се нарекувала принцеза на Шведска. Позната како *Ана од Свеција* (Ана од Шведска), таа била протестантска членка на католичкото кралско семејство и дејствувала како заштитничка на прогонетите протестантски шведски лојалисти на Сигисмунд и полски протестанти. Принцезата Ана одржувала добри односи и влијание врз Сигисмунд, а таа функционирала како негов политички советник за државните работи, нешто што ја направило контроверзна фигура во Полска.

За време на заробеништво на Карл Гиленхилм, вонбрачен син на војводата Чарлс, во Полска во 1610–1313 година, таа му посветила големо внимание. Таа добила задача да го испрашува Гиленхилм од Сигисмунд, кој слушал скриен покрај завесата. Таа го обвинила Чарлс за заговор за да привлече конфликт меѓу Сигисмунд и Јован III, нешто што Гиленхилм го негирал.
мини|Гробот на принцезата Ана во Торун
Ана останала немажена. Во 1602 година, војводата Шарл де Гонзага-Неверс предложил брак со француски принц, кој никогаш не бил реализиран. Преговорите со Јохан Георг фон Бранденбург конечно биле прекинати во 1609 година. Гласините дека имала љубовна врска со прогонетиот шведски гроф Густаф Брахе, приврзаник на Сигисмунд, никогаш не биле потврдени, но биле користени од Чарлс IX, кој се плашел од нејзиното политичко влијание и во писмото до Сигисмунд од 1607 година се повикувал на неа. како: „Твојата отровна сестра, творец на сето зло и родена до уништување на сите земји и на Царството“. Чарлс IX еднаш се плашел дека ќе се омажи за цар Дмитриј од Русија, што сепак била лажна гласина.

Сигисмунд ја направил Ана старешина од Бродница во 1605 година и Голуб во 1611 година. Своето време го делела меѓу својот феуд и дворот на нејзиниот брат. Анина апанажа бил округот Стразбур (сега Бродница), на Кралската пруската област во Полска, во близина на Балтичкото, каде што живеела  во Голуб и Стразбур. Таа станала многу почитувана поради нејзиното големо учење. Се интересирала за литература, музика, градинарство и медицина. Била специјалист за лековити билки и имала свој аптекар. Со помош на италијански асистент, таа направила свои експерименти во хербалната медицина. Таа го финансирала хербариумот на Симон Сирениус.

Ана била погребана во црквата Света Богородица во Торун, Полска неколку години по нејзината смрт, бидејќи папата прв пат забранил погребот на протестант во благословени гробишта во католичката Полска. Само нејзиниот внук, кралот Владислав IV Васа, го поништил тој декрет. Тој изградил прекрасен гробен споменик од црн мермер Дебник со бела алабастерска фигура на неговата сакана тетка.

## Галерија

Elbfas Portrait of a lady with a fan (detail).jpg|Ана од Елбфас (неидентификувана од Националниот музеј, но прифатена од академски писатели)
Податотека:Brodnica, Pałac Anny Wazówny.JPG|Палатата на Ана Васа во Бродница, каде што престојувала.
Податотека:Brodnica (js)2.jpg|Кулата на замокот во Бродница, каде што престојувала. Замокот бил срушен во 1785 година од страна на Прусите.
Податотека:Brodnica, pomnik Anny Wazówny 1.JPG|Споменик на Ана во Бродница
Податотека:Golub-Dobrzyn1 ver.jpg|Замокот во Голуб-Добрзин, нејзината резиденција помеѓу 1616 и 1623 година, која таа ја украси со поткровје .
Податотека:Torun kosciol NMP wnetrze.jpg|Наосот на црквата Успение на Пресвета Богородица во Торун, каде што била погребана.
Податотека:Torun kosciol NMP mauzoleum Anny Wazowny (portal) 01.jpg|Портал на мавзолејот на Ана Васа во црквата Успение на Пресвета Богородица во Торун.
Податотека:Torun kosciol NMP mauzoleum Anny Wazowny (postac).jpg|Ликот на Ана Васа од нејзиниот мавзолеј


## Наводи
 

## Надворешни врски
* Anteckningar om svenska qvinnor / (на шведски)
* Svenskt biografiskt handlexikon / (на шведски)
* http://www.visittorun.pl/386,l2.html#vasa
* http://www.historyesajten.se/visainfo.asp?id=588

Категорија:Починати во 1625 година
Категорија:Родени во 1568 година
Категорија:Шведски принцези
Категорија:Луѓе од Ескилстуна