Брезова млечка

***Брезова млечка (***латински: Lactarius torminosus***)***, попозната како **волнена млечна шапка** или **брадеста млечна шапка**, е голема агарична габа. Чест и широко распространет вид, се наоѓа во Северна Африка, Северна Азија, Европа и Северна Америка. За првпат научно била опишана од Јакоб Кристијан Шафер во 1774 година како *Agaricus*, а подоцна билa пренесенa во родот *[[Млечки (печурки)]]* во 1821 година од Семјуел Фредерик Греј. *L. torminosus* var. *nordmanensis*, е познат од САД, Канада и Швајцарија. *L. torminosus* официјално станал типски вид на *[[Млечки (печурки)]]* во 2011 година, откако молекуларните студии поттикнале таксономско прераспоредување на видовите помеѓу неколку родови Russulaceae.

Микоризален вид, Брезова млечка *се* поврзува со различни дрвја, најчесто бреза, а нејзините плодни тела ( печурки ) растат на земја поединечно или во групи во мешани шуми. Шапките на Брезовата млечка се конвексни со централна вдлабнатина и достигнуваат пречник до 10 см. Мешавина од розови и окер нијанси, шапката понекогаш има концентрични зони на наизменични посветли и потемни нијанси. Работ на шапката е намотан навнатре и е бушав кога е млад. На долната страна на шапката има тесни жабри во боја на месо, кои се тесно набиени. Цилиндричната дршка е со бледа месна боја со деликатна перниста површина и кршливо месо, е до 8 см  долги и 0.6 до 2 см дебело. Кога се исечени или повредени, плодните тела испуштаат горчлив бел латекс кој не ја менува бојата при изложување на воздух. Сортата L. nordmanensis, наспроти тоа, има латекс кој се менува од бело во жолто. *Брезовата млечка* може да се разликува од слични видови како *[[Lactarius pubescens|L. pubescens]]* или *[[Lactarius villosus|L.villosus]]* според разликите во морфологијата и бојата или со микроскопските одлики како формата и големината на спорите.

Иако е ценет поради неговиот лут вкус и се јаде по соодветна подготовка во Русија и Финска, видот е многу иритирачки за дигестивниот систем кога се јаде сиров. Токсините, исто така одговорни за силно горчливиот или остар вкус, се уништуваат со готвење. Студиите идентификуваа неколку хемикалии присутни во печурките, вклучително и ергостерол и негови деривати, и велерал со лут вкус.

## Таксономија и филогенија
Германскиот натуралист Јакоб Кристијан Шафер бил првиот што го опишал видот, ставајќи го во родот Шампињони во 1774 година  Седум години подоцна, во 1781 година, Жан Булијар опишал вид што го нарекол *Agaricus necator* и го илустрирал во првиот том од неговиот *Хербариум од Франција*  ова име и синонимот *Lactarius necator*, кои произлегуваат од трансферот на Кристијан Хендрик Персон во 1800 година  на *[[Млечки (печурки)]]*, се смета дека се однесуваат на *L. torminosulus*.  Ото Кунце, од своја страна избрал да го стави во *Lactifluus*, додека Пол Кумер сметал дека *Galorrheus*  е соодветното поставување; до неодамнешното воскреснување на *Lactifluus*, и двата рода долго време се сметаа за непотребни сегрегати на *[[Млечки (печурки)]]*.  Според Index Fungorum,  друг синоним е *Lactarius necans* на Семјуел Фредерик Греј. Греј, исто така, му го дал на видот своето модерно име кога го пренел во *[[Млечки (печурки)]]* во неговото *природно уредување на британските растенија* *од* 1821 година.

Специфичниот епитет *torminosus* значи „мачење“, во однос на гастроинтестиналниот дистрес поврзан со конзумирање на сирова печурка.  Раните англиски народни имиња биле Грејовиот „стомачен млечен стол“ (1821),  и „брадеста лута млечка“ на Џејмс Едвард Смит (1824).  Поновите вообичаени имиња вклучуваат „бушава млечна шапка“,  „млечна шапка во прав“,  „млечна шапка со розови реси“,  „млечна шапка со брада“,  од Британското миколошко друштво препорачано име е „волнена млечна шапка“.

Според класификацијата на Хеслер и Смит од 1979 година на родот *[[Млечки (печурки)]]*, *Брезовата млечка* припаѓа на подродот *Piperites*, делот *Piperites* (во кој е типот вид ), *подделот Piperites*. Видовите во оваа потсекција се одликуваат со тоа што имаат латекс кој не пожолтува по изложување на воздух и/или кој не ја обојува сечената површина на површината на печурката во жолта боја. Филогенетската анализа на европските видови *[[Млечки (печурки)]]* од 2004 година заклучиле дека *Брезовата млечка* спаѓа во група која ја вклучува  *Брезовата млечка*, и дека овие два вида се тесно поврзани со група која ги вклучува:  L. tesquorum, *L. scoticus*, и *L. pubescens*.

Мултигенската молекуларна анализа објавена во 2008 година покажала дека видовите кои тогаш биле дистрибуирани во родовите Млечки(печурки) и *[[Гулапка]]* всушност се состоеле од четири различни лози.  Последователната реорганизација на видовите Russulaceae - таксономска промена потребна за *[[Гулапка]]* и  *[[Млечки(печурки)|Млечки (печурки)]]* да станат монофилетни - барало да се дефинира нов тип на видови за ''Млечки (печурки)'', бидејќи претходниот тип, *[[Lactarius piperatus|L.piperatus]]*, припаѓал на кладата што ќе биде пренесена во родот *Lactifluus*. Предлог да се зачува во ''Млечки (печурки)'', *Брезовата млечка* како тип бил прифатен од Номенклатурниот комитет за габи  и донесен на Меѓународниот ботанички конгрес во 2011 година.  Промената го минимизира „таксономското нарушување“, дозволувајќи им на повеќето обични и добро познати видови ''Млечки (печурки)'' да ги задржат своите имиња.

## Опис
лево|мини|200x200пкс| Младо плодно тело што ја покажува маргината на шапката и чаталестите жабри
Шапката е првично конвексна, но како што созрева центарот формира вдлабнатина и надворешните рабови се креваат додека не добие облик на плитка инка; неговата конечна ширина е типично помеѓу 2-12 см.  Маргините на шапката се изразено завиткани навнатре; кога е млада, тој е томентозен (покриен со густа матица од влакна), формирајќи структура слична на превез која делумно ги покрива жабрите.  Овој томентум се намалува со возраста. Површината на шапката на почетокот е влакнеста, но на крајот влакната се губат, оставајќи ја површината повеќе или помалку мазна.  Површината на шапката започнува со малку лепливи  јасни концентрични прстени со потемна сенка ( *зонска* шема); овие прстени, особено надворешните, обично бледнеат во зрелоста.  Бојата на шапката е розово-портокалова до бледо досадна розова, станува портокалова до белузлава кон маргината додека розовата постепено исчезнува. Белото до месо обоено месо е цврсто и кршливо, но станува флакцидно со возраста. Латексот што се создава кога ткивото на печурката е исечено или повредено е бел до крем и не ја менува бојата со продолжено изложување на воздух, ниту пак ги обојува жабрите. Има остар вкус, со благ до лут мирис. 
мини|површината на шапката е типично зонирана - означена со концентрични обоени ленти - кај млади примероци
мини|Брезова млечка, оваа одлика е помалку изразена кај зрелите печурки
Жабрите се поткожни (се протегаат само малку по должината на стеблото), блиску до преполни заедно, тесни, а понекогаш и чаталести во близина на дршката. Нивната боја е белузлава, добива розова нијанса, станува бледо кафеава со возраста. Возрасната дршка е долга 1,5–8 см, и дебела 0,6–2 см, кревка, горе-долу еднакво во ширина и цилиндрично или стеснета во основата. Неговата површина е сува и или мазна до пруиноза (покриена со многу фин белузлав прав на површината). Бојата се движи од бледо светло розова до жолтеникава нијанса или малку розово-портокалова до портокалово-бела, понекогаш забележана. Внатрешноста на дршката е цврста, со беж бела боја и исполнета со мека јама, но на крајот станува шуплива. Повремено, бел мицелиум е видлив во основата на стеблото каде што се среќава со земјата.

Формирањето на плодните тела на Брезовата млечка е пилеостипитокарпичен. Во овој тип на развој, химениумот се формира рано на долната страна на шапката и горната дршка на примордиумот на печурката. Како што шапката се зголемува, маргината, направена од разгорени филаментозни хифи кои растат нанадвор и надолу, има тенденција да се закривува навнатре, на крајот формирајќи клапа од ткиво приближно паралелно со површината на дршката. Како што се случува понатамошен развој, овие хифи доаѓаат во контакт и се прилепуваат на хименалната површина на дршката, покривајќи ги базидиите и макроцистидиите (многу долги цистидии ) кои се веќе присутни. Спојот помеѓу двете ткива создава шуплина која обезбедува одредена привремена заштита на базидијата, иако тие се веќе плодни кога маргината на шапката почнува да расте.

### Микроскопски одлики
Отпечатоците од спорите  на Брезовата млечка е крем до бледо жолта, а спорите 8-10,2 на 5,8-6,6 Мм, грубо сферични до широко елипсовидни во страничен поглед и хијалин (проѕирен). Само украсот на нивната површина е амилоид, тој е делумно мрежест (како мрежа) со прекинати гребени приближно 0,5-0,7 висок Мм и неколку изолирани брадавици. Спорите имаат забележлив , разграничувајќи го местото каде што некогаш биле прицврстени за базидијата преку стеригмата. Базидиите се четири спори, хијалини и во форма на клуп до цилиндрични, со димензии 30-47,7 на 7,3-8,2 Мм.

Плевроцистидиите се присутни само во форма на макроцистидија вградени и потекнуваат од химениумот и веднаш под него, достигнуваат 40,3-80,0 на 5,1-9,5 Мм. Макроцистидиите се изобилни во химениумот. Карактеристични со нивната вретеновидна до  (отечена од едната страна) форма која постепено се намалува во ширина, тие имаат зрнести хијалински содржини. Цистидиите на жабрените рабови (хеилоцистидија) се помали: 30-52 на 4,5-8,0 Мм. Кутикулата на шапката е направена од желатинизирани, испреплетени хифи наредени повеќе или помалку паралелно со површината на капачето (форма позната како *иксокутис* ); тенкоѕидните, навојни хифи на овој слој се 2,5-7,3Мм широки.

### Разновидност
*Брезовата млечка* била опишана од Александар Смит во 1960 година за да се објасни северноамериканскиот вид кој многу личи на *Брезовата млечка* по изглед, но со малку поголем опсег на големини на спорите (9-11 на 6,5-8 Мм). За разлика од непроменливиот латекс на *Брезовата млечка* L*.nordmanensis* има белузлав латекс кој полека се менува во бледо жолта при изложеност на воздух; латексот ги обојува и марамчињата од печурките и хартијата во жолто.  Хеслер и Смит го намалиле *L. nordmanensis* до статус на сорта под *L.torminosus* во 1979 година.  *Lactarius torminosus* var. *nordmanensis* е снимен од Калифорнија,  Ајдахо, Мичиген и Висконсин во Соединетите Држави, Квебек во Канада и Швајцарија. Разновидноста наликува на *Lactarius pubescens* var. *betulae*, но се разликува по својата подолга плеуроцистидија, поголеми спори со малку поинаква декорација на спори и силно горлив остар вкус. Холотипскиот примерок на *L.torminosus* var. *Nordmanensis* бил собран од Смит во 1956 година во близина на Нордман, Ајдахо.

### Слични видови
мини|''Lactarius pubescens''
мини|''Lactarius mairei''
 
Маргината на волненото капаче, розовите тонови во капачето, лутиот латекс и поврзаноста со брезата се сигурни одлики на полето што помагаат да се идентификува Брезовата млечка.  Сепак, постојат неколку влакнести видови *Lactarius* со кои често се мешаат, а понекогаш е неопходно испитување на микроскопските одлики за да се направи разлика помеѓу нив. Тесно поврзаниот *L.torminosulus* е џуџеста верзија на *Брезовата млечка*, арктички вид поврзан со брезите *[[џуџеста бреза|Betula nana]]* или *[[Betula glandulosa]]*.  Незрелиte plodни тела на *L.scrobiculatus* личат на *Брезовата млечка*, но тие имаат бел латекс кој набрзо пожолтува при изложување на воздух, а нивните дршки имаат сјајни депресивни дамки. Шапките на слабо познатиот вид *[[Lactarius cilicioides|L.cilicioides]]* не се зонални, а неговите спори се помали. *L. pubescens*  е физички доста сличен, но може да се разликува по побледата боја и помалите спори (6,0-7,5 на 5,0-6,5 мм).  *L.controversus* има маргина на капа која не е толку влакнеста, белузлава до кремаста боја на жабрите и поголеми спори со димензии 7,5–10 на 6–7,5мм.  *[[Lactarius mairei|L.mairei]]* има боја слична на *Брезовата млечка*, но е поретка и обично се среќава поврзана со дабови дрвја на варовничка почва.  Познат само од Северна Каролина и западна Канада, *[[Lactarius mairei|L]]. subtorminosus* бил именуван поради неговата сличност со *Брезовата млечка*. Може да се разликува по неговиот латекс со благ вкус и помалите, приближно сферични спори со димензии 5,5-7 на 5,5-6,5мм.
алт=A comparison between Lactarius torminosus (left) and Lactarius pubescens (right)|мини| Споредба помеѓу Брезова млечка (лево) и Lactarius pubescens (десно)

## Јадливост и токсичност
Интензивно пиперкиот вкус на сировата печурка може да предизвика меурчиња на јазикот ако се зема прекумерна доза.  Некои автори го пријавиле видот како целосно отровен,   или предизвикува „благ до фатален гастроентеритис “.  Во една публикација од 1930 година, Ханс Штајдл известил дека иако печурката не била токсична за „едноклеточните и ладнокрвните организми“ при голтање, течниот екстракт и исцедениот сок од плодните тела, кога се инјектирале под кожата на жабата, резултирале со нарушено дишење, парализа и на крајот смрт.  Симптомите кои вообичаено се појавуваат по конзумирање сурови печурки вклучуваат гадење, повраќање и тешка дијареа која започнува околу еден час по ингестијата. Оваа комбинација може да доведе до дехидратација, мускулни грчеви и циркулаторен колапс. Гастроентеритисот обично ќе помине без третман за неколку дена.

И покрај овие извештаи за токсичност, *Брезовата млечка* се подготвува во Финска, Русија и во други северни и источноевропски земји со преварување, киснење во саламура неколку дена или киселење, по што се вреднуваат по нивниот лут вкус. Во Норвешка се пече и се додава во кафето.   Печурките се собираат за комерцијална продажба во Финска.  Хранливиот состав на финските примероци е анализиран и откриен дека ги содржи следните компоненти (како процент од сува тежина ): белковини, 17,20%; фосфор, 0,46%; калциум, 0,12%; магнезиум, 0,09%; калиум, 2,97%; натриум 0,01%.

## Хемија
мини|Структура на сесквитерпен велерал
Соединението за кое се смета дека е одговорно за токсичноста на суровата  *Брезовата млечка* е велерал со лут вкус присутен во концентрација од 0,16 мг/г печурка. Велерал е производ на распаѓање на стеаринска киселина -велутинал. Скршените лактифери - специјализирани хифални клетки кои го произведуваат латексот на печурката - ги испуштаат хемикалиите претходници чии производи на распаѓање делуваат како одбранбени агенси токсични за луѓето, ефикасно одвраќајќи одредени ’рбетници кои би можеле да ја консумираат печурката.  Сесквитерпен лактон 15-хидроксибленин од типот на лактаран А е еден од неколкуте сесквитерпени произведени од овој вид. Други лактарани се наоѓаат во различни видови *[[Млечки (печурки)]]*, како што е бленин А во Рујницата и *[[Lactarius blennius|L.blennius]]* и лактароруфин N во *[[Црвеникава млечка]]*.  Габичните сесквитерпени вообичаено се произведуваат како отрови за одбрана од грабливци, и како резултат на тоа некои имаат хемиски својства кои може да имаат примена во медицинската хемија.

Плодните тела на *Брезовата млечка* содржат голем број на стероли, од кои најдоминантен е ергостеролот (компонента на клеточните ѕидови на габите) со 60,5% од сите стероли, проследен со неговите деривати и ергоста-5/7-диен-3-ол. 17,0%), ергост-7-ен-3-ол (13,7%) и ергоста-7-22-диен-3-ол (8,3%).  Истражувачите идентификувале 28 испарливи соединенија кои придонесуваат за мирисот на печурката. Многу од нив се алкохоли и карбонилни соединенија со осум јаглеродни атоми; доминантното испарливо соединение (околу 90%) е 1-октен-3-еден,  мирис кој е вообичаен кај печурките.

## Екологија и распространетост
лево|мини|300x300пкс| Во Вестерботен, Шведска
*Брезовата млечка* е микоризален вид и како таков игра важна улога во олеснувањето на навлегувањето на хранливи материи и вода од дрвјата. Расте во асоцијација со бреза  и борот во мешани шуми. Исто така е познато дека расте во урбани услови кога брезите се во близина.  Теренска студија во Шкотска заклучила дека видот е поверојатно присутен во постарите отколку во помладите шуми од бреза.  Плодните тела растат на земја, расфрлани или групирани заедно. Тие се составен дел од исхраната на Црвената верверица  и служат како места за размножување на некои муви кои се хранат со габи во семејствата Drosophilidae и Mycetophilidae.  *Печурките Брезовата млечка* може да бидат паразитирани од мувлата *[[Hypomyces lithuanicus]]*, која произведува зрнеста или кадифена боја на крем-окер до циметна боја на мицелиум на површините на жабрите и предизвикува нивна деформација.

Видот се среќава во северните умерени и бореални клими, понекогаш продирајќи во субарктичките региони. Регистриран е од Северна Африка, Северна Азија,  Европа и е вообичаен во Северна Америка, каде понекогаш расте со Јасика (видови *Populus*). Брезовата млечка ја има и во Македонија, отровна е и расте во лето и на есен исклучиво под *[[Брези|брези (Betula pendula)]]*Северноамериканската распространетост се протега на север во Јукон и Алјаска и на југ до Мексико.

## Поврзано

* Список на видови Млечки (печурки)

## Наводи

"Species synonymy: *Lactarius torminosus* (Schaeff.) Gray". Index Fungorum. CAB International. Archived from the original on 2012-10-07. Retrieved 2012-03-14.









## Цитирани текстови

* 
* 

Категорија:Статии со микроформати за вид
Категорија:Млечки (печурки)
Категорија:Статии со извори на германски (de)
Категорија:Статии со извори на латински (la)
Категорија:Статии со извори на француски (fr)
Категорија:Габи
Категорија:Габи на Македонија
Категорија:Јадливи габи
Категорија:Отровни габи
Категорија:Габи на Европа
Категорија:Габи на Северна Америка
Категорија:Габи на Азија
Категорија:Габи на Африка