Брезово

**Брезово** — село во Општина Демир Хисар, во областа Железник, во околината на градот Демир Хисар.

## Географија и местоположба

мини|300п|лево|Поглед на еден дел од селото

Брезово се наоѓа на патот момеѓу селата Доленци и Зашле, оддалечено 8 километри од магистралниот пат Кичево - Демир Хисар. Селото лежи во карпесто подножје на планината Лубен. Најголем дел од живеалиштата се поставени на левата страна од Брезовска Река, на релативно коса стрмнина.

Селото се наоѓа на надморска височина од 840 до 1.100 метри. Неговиот атар изнесува 20,8&nbsp;км2. На овој простор преовладуваат пасиштата, со површина од 1.213 хектари, обработливо земјиште има  околу 443,8 хектари, а шумите зафаќаат 315,9 хектари.

До селото води асфалтиран пат и се поставена електрична мрежа, водовод и телефонска врска.

Соседни села на Брезово: Зашле и Цер од север, Кочиште од исток, Сопотница од југ, Доленци и Железнец од запад и југозапад.

## Историја

Најстарите пишани извори за Брезово потекнуваат од периодот на отоманското владеење на Балканот. Тоа се таканаречаните пописни книги во кои биле внесувани податоци за феудалните имоти, за населбите, за населението и сл. Првиот попис што е регистриран за Битолската нахија, кон која припаѓал и Брезово, потекнува од 1467/68&nbsp;г. Тогаш, во селото биле регистрирани 35 семејства и 4 неженети. Ако се има предвид дека едно семејство во тоа време броело пет члена,се доаѓа до заклучокот дека во пописната година имало близу 200 жители, исклучиво христијани. Вториот пишан документ е, исто така, пописна книга од 1636 год. Во неа, селото е обврзано да плаќа данок од 17 овци.

Во времето на Отоманското Царство, оваа територија ја бранеле војводите: Јордан Пиперката, Никола Врба, Костадин Војводата - Капиданот  и Сотир Христов - Војводата.

Во  век, селото Брезово било дел од Битолската каза, во Крушевската нахија на Отоманското Царство.

Вкупно 4 жители на оваа населба се заведени како жртви во Втората светска војна.

## Стопанство

мини|300п|десно|Поглед на една од активните варници

Селото има полјоделско-сточарска функција.

Во селото постојат поголем број на варници, кои во минатото биле многу користени.

## Население

Според податоците на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) од 1900 година, во селото Брезово имало 560 жители, сите Македонци христијани. По податоците на секретарот на Бугарската егзархија, Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во Базерник имало 800 жители.

На Етнографската карта на Битолскиот Вилает од 1901 г. *Бресово* се води како чисто македонско село во Битолската каза на Битолскиот санџак со 103 куќи.

Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на Кралството Југославија од 1931 година, селото имало 650 Македонци.

Според последниот попис од 2002 година, во селото живееле 62 жители, сите Македонци.

Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 26 жители, сите Македонци.
 

### Родови

Брезово е македонско село.

Според истражувањата на Бранислав Русиќ во 1951 година родови во селото:

***Староседелски:** *Мијајлевци* (7 к.), *Стојовци* (1 к.), *Чаповци* (1 к.), *Апостоловци* (2 к.), *Пејковци* (3 к.), *Сталевци* (3 к.), *Цветковци* (6 к.), *Бавтировци* (3 к.), *Торбевци* (3 к.), *Ралевци* (2 к.), *Ќерсовци* (1 к.), *Десановци* (2 к.), *Мишковци* (9 к.), *Боневци* (7 к.), *Стамболџијовци* (2 к.), *Пичаровци* (2 к.), *Ќумишовци* (3 к.), *Бакијовци* (3 к.), *Баловци* (3 к.), *Дабевци* (6 к.), *Секуловци* (6 к.), *Тодоровци* (2 к.) и *Стојковци* со *Терзијовци*, *Јуруковци* и *Поповци* (22 к.).*
**'Со непознато потекло:** ''Качаровци'' или ''Шурбановци'' или ''Наумовци'' (1 к.).
***Доселеници со познато потекло:*' *Митревци* (9 к.), доселени се од соседното село [[Зашле]], го знаат следното родословие: Богоја (жив на 80&nbsp;г. во 1951 година) Стеван-Коста, се доселил неговиот дедо; *Гаревци* (22 к.), доселени се од [[Мијаци|мијачкото]] село [[Гари]], го знаат следното родословие: Ванчо (жив на 80&nbsp;г. во 1951 година) Анѓеле-Стојан-Трајан Гаре, кој дошол во селото; *Јоновци* (1 к.), доселени се од селото [[Горно Дивјаци]], [[Крушевско]] и *Никлевци* (12 к.), доселени се од некое село во [[Охридско]].


== Самоуправа и политика ==

Селото влегува во рамките на проширената [[Општина Демир Хисар]], на која ѝ била додадена поранешната [[Општина Сопотница]] по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото припаѓало на некогашната Општина Сопотница.

Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Демир Хисар.

Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Долнени, во која покрај селото Брезово, се наоѓале и селата Бабино, Базерник, Големо Илино, Доленци, Железнец, Мало Илино и Средорек. Во периодот 1950-1952, селото се наоѓало во некогашната Општина Доленци, во која влегувале селата Брезово, Бабино, Базерник и Доленци.

=== Избирачко место ===

Во селото постои избирачкото место бр. 644 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на селска зграда.

На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 48 гласачи.

== Културни и природни знаменитости ==

[[Податотека:Викиекспедиција Железник 96.jpg|мини|300п|десно|Поглед на црквата „Св. Илија“]]
[[Податотека:Викиекспедиција Железник 87.jpg|мини|300п|десно|Поглед на кулата на Јордан Пиперката]]

;Археолошки наоѓалишта
* [[Габер (Брезово)|Габер]] — црква од [[средниот век]];
* [[Каменец (Брезово)|Каменец]] — населба, некропола и топилница од [[доцноантичкото време]];
* [[Црквиште (Брезово)|Црквиште]] — црква и некропола [[средниот век]].

;Цркви
* [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Брезово|Црква „Св. Ѓорѓи“]] — главна селска црква;
* [[Црква „Св. Илија“ - Брезово|Црква „Св. Илија“]] — помала црква, сместена на патот кон селото Доленци.

;Средновековна кула
На средина од селото, на десетина метри од патот за селото [[Зашле]], се наоѓа [[Средновековни тврдини во Македонија|средновековна]] кула за која се претпоставува дека потекнува од [[1530]] година. Кулата е изградена во [[квадрат]]на форма, со полукружен свод од [[Југ|јужната]] страна, мали прозорци со капаци и пушкарници. На катот има една просторија со огниште, околу кое се наоѓала покуќнина за живеење. Во [[2014]] година, таа била конзервирана од страна на [[Битола|битолскиот]] [[Завод и музеј - Битола|Завод и музеј]] при што била извршена санација на [[Североисток|североисточниот]] темел, [[север]]ниот и [[Исток|источниот]] ѕид, бил реконструиран натстрешникот, а била конзервирана влезната порта. Се верува дека кулата ја користел [[Јордан Пиперката]] за да ја набљудува околината, а таа е опеана и во народната песна, која вели: „*Јордан седи на кулата, в раце држи дуљбијата*“. Исто така, се верува дека за време на [[Илинденско востание|Илинденското востание]], кулата била користена за одбрана на [[село]]то Брезово.

;Реки
* [[Брезовска Река]]

== Редовни настани ==

* [[Брезовски културни средби]] — се одржуваат од [[2002]] година, на големиот празник [[Илинден]]. Во нивни рамки се одржуваат голем број културно-уметнички настани, изложби, научни симпозиуми, ликовна колонија и Фестивалот на хумор „Врба-фест“.

== Личности ==

* [[Живко Поповски Цветин]] — [[уметник]] и [[хуманист]]
* [[Живко Никлески]] — [[глумец]] и [[режисер]] во [[Франција]]
* [[Тале Апостоловски]] — [[кларинетист]]
* [[Никола Врба]] — [[војвода]] од илинденскиот период
* [[Раде Ангелковиќ - Бумбар]] (р. [[1933]]) — сликар;
*[[Илија Марков Коруновски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].
*[[Богоја Костев]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].
*[[Илија Блажев Костевски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].
*[[Совре Гаврилов Георгиев]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].
*[[Тодор Дамјанов]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].
*[[Стојан Андон Андоновски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].
*[[Андре Ѓеоргиев Бакиовски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].
*[[Павле Божинов Марков]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].
*[[Кочо Божинов Мијајлевски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].
*[[Стојко Матев Мирчевски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].
*[[Огнен Миленковски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].
*[[Стерјо Магденов Пејковски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].
*[[Гаврил Георгиев Поповски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].
*[[Ванчо Вељанов Јуруковски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].
*[[Божин Ѓоревски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].
*[[Ванчо Иванов]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].
*[[Стојан Јовески]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].
*[[Миле Андоновски]] — македонски партизан
*[[Мито Миленковски]] — македонски партизан
*[[Коца Василева]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]]


== Иселеништво ==

Постари иселеници до 1952 година од селото има во Србија (12 семејства), [[Крушево]] (1 семејство), [[Бугарија]] (2 семејства), Битола (8 семејства), [[Романија]] (3 семејства), Скопје (1 семејство) и во [[Велес]] (1 семејство).

Иселеништвото продолжило и потоа и многу луѓе од Брезово заминале во потрага по подобар живот во поблиските градови во [[Македонија]], како: [[Демир Хисар]], [[Битола]], [[Кичево]], [[Прилеп]], [[Скопје]] и други, а голем број отишле во странство: во [[Белград]], [[Крагуевац]], [[Ниш]], [[Јабука]], [[Качарево]], [[Нови Сад]], [[Нови Бечеј]] во [[Србија]] (Брезовци во Србија се познати како големи пекари), [[Словенија]], [[Германија]], [[Шведска]], [[Австрија]], [[Франција]], [[САД]], [[Австралија]] итн.

Родот *Китевци (7 к.)'' се иселил во селото Слатински Чифлик во Дебрца.

## Галерија


Податотека:Викиекспедиција Железник 81.jpg|Влезот во селото од страната на Зашле
Податотека:Викиекспедиција Железник 83.jpg|Стара градба во селото
Податотека:Викиекспедиција Железник 84.jpg|Селската чешма во Брезово
Податотека:Викиекспедиција Железник 85.jpg|Куќата во која престојувал Јордан Пиперката
Податотека:Викиекспедиција Железник 86.jpg|Улица во селото
Податотека:Викиекспедиција Железник 88.jpg|Плоча на куќата за Јордан Пиперката
Податотека:Викиекспедиција Железник 89.jpg|Стара напуштена куќа
Податотека:Викиекспедиција Железник 90.jpg|Вообичаена архитектура
Податотека:Викиекспедиција Железник 91.jpg|Порака од времето на Југославија во селото
Податотека:Викиекспедиција Железник 92.jpg|Стара куќа во традиционална архитектура
Податотека:Викиекспедиција Железник 93.jpg|Споменик од НОБ во селото
Податотека:Викиекспедиција Железник 95.jpg|Внатрешниот дел на варницата
Податотека:Викиекспедиција Железник 99.jpg|Варница
Податотека:Викиекспедиција Железник 97.jpg|Во близина на селото


## Наводи

## Надворешни врски


Категорија:Села во Македонија
Категорија:Демирхисарски села
Категорија:Села во Општина Демир Хисар