Таламус

мини|316x316пкс|Фронтален пресек на човечки мозок. Таламусот е обележан со бројот 2.
**Таламус** или **видна грутка** (лат. ***thalamus''','' од [[Грчки јазик|грчки]] θάλαμος, „комора“) ― главна и најголема [[сива маса]] во [[меѓумозок]]от (''diencephalon'') со јајцевидна форма. Таламусот претставува главен релејен центар на мозокот, кој спроведува и интегрира огромен број на моторни и сетилни импулси помеѓу повисоките центри на [[мозок]]от и периферијата.

== Анатомија ==
Таламусот е составен од две симетрични структури на [[сива маса]], кои го формираат најголемиот дел од [[меѓумозок]]от. Тие се издолжени по должина на антеропостериорната оска, што им дава овална форма. Најтесен е на предниот крај, а најширок е на задниот крај. И двата таламуси се изградени од сива маса која е поделена со [[бела маса]] во форма на буквата „Y“, позната како '''[[Таламични медуларни ламини|внатрешна медуларна ламина]]''' (''lamina medullaris medialis thalami''). Како резултат на локацијата на внатрешната медуларна ламина, секој таламус е поделен на три главни дела: '''преден''', '''медијален''' и '''латерален''' таламус. Предниот дел лежи помеѓу кратките екстремитети на внатрешната медуларна ламина, додека медијалниот и латералниот дел лежат на соодветната страна на главното стебло на „Y“. Левиот таламус комуницира со десниот таламус преку [[Интерталамична адхезија|интерталамичната адхезија]] (''аdhaesio interthalamica'').

Површината на таламусот е рамна, освен две испакнатини кои се наоѓаат на постеровентралната површина. Станува збор за [[Внатрешно коленесто тело|медијалното (внатрешно) коленесто тело]] (''corpus geniculatum mediale'') и [[Надворешно коленесто тело|латералното (надворешно) коленесто тело]] (''corpus geniculatum laterale''), кои се одговорни за обработка на аудитивните и визуелните сетилни информации, соодветно.

Понатаму, таламусот е опкружен со два слоја на бела маса. Дорзално, тој е покриен со слој познат како ''stratum zonale''; додека латерално, тој е покриен со '''[[Таламични медуларни ламини|надворешната медуларна ламина]]''' (''lamina medullaris lateralis thalami''), која го одделува вентралниот и латералниот таламус од [[субталамус]]от и [[Таламично ретикуларно јадро|таламичното ретикуларно јадро]].

=== Односи со останатите делови од мозокот ===
[[Податотека:Gray723.png|мини|304x304пкс|Фронтален пресек на латералните мозочни комори и третата мозочна комора.]]

==== Преден аспект ====
Предниот пол на таламусот го формира задниот ѕид на [[Интервентрикуларен отвор|интервентрикуларниот отвор на Монро]] (''foramen interventriculare, foramen Monroi'') - канал кој ја поврзува [[Латерална мозочна комора|латералната мозочна комора]] (''ventriculus lateralis'') со [[Трета мозочна комора|третата мозочна комора]] (''ventriculus tertius cerebri''). Дополнително, постојат пет [[Вена|вени]] кои се спојуваат и ја формираат [[Внатрешна мозочна вена|внатрешната мозочна вена]] (''vena interna cerebri'') на предниот крај на таламусот.

==== Медијален аспект ====
Медијалниот ѕид на таламусот го формира страничниот ѕид на третата мозочна комора.
[[Податотека:Slide2GRE.JPG|мини|319x319пкс|Пресек на човечки мозок, каде е прикажан таламусот и околните мозочни структури.]]

==== Дорзален аспект ====
Дорзалната површина на таламусот е во тесна врска со [[Бела гранична пруга|белата гранична пруга]] (''stria terminalis''), [[Хороиден плексус|хороидниот плексус]] (''plexus choroideus'') на третата мозочна комора и [[Мозочен свод|мозочниот свод]] (''fornix''). Внатрешната мозочна вена се протега по дорзомедијалната должина на таламусот, додека [[Горна таламостријатна вена|горната таламостријатна вена]] (''vena thalamostriata superior'') се протега по дорзолатералната површина.

Над ''stratum zonale'' на таламусот се наоѓа [[Опашкасто јадро|опашкастото јадро]] (''nucleus caudatus''). Главата на опашкастото јадро лежи антеросупериорно во однос на таламусот, а телото му се протега супериорно и латерално во однос на таламусот. Латерално на надворешната медуларна ламина се наоѓа [[Таламично ретикуларно јадро|ретикуларното јадро]] (''nucleus reticularis thalami''), а потоа задниот крак на [[Внатрешна чаура|внатрешната чаура]] (''capsula interna''). Бројни невронски патишта патуваат низ различните краци на внатрешната чаура за да градат [[Синапса|синапси]] во таламусот. Внатрешната чаура исто така го одделува таламусот од [[Лушпесто тело|лушпестото тело]] (''putamen'') и [[Бледо јадро|бледото јадро]] (''globus pallidus)'' (заедно познати како [[леќесто јадро]] или ''nucleus lentiformis'').

==== Постериорен аспект ====
Постериорниот аспект на таламусот е познат како перниче или [[пулвинар]] (''pulvinar thalami''). Секој пулвинар е сместен латерално во однос на [[епифиза]]та (''glandula pinealis''), [[Хабенуларна комисура|хабенуларната комисура]] (''commissura habenularum'') и [[Задна комисура|задната комисура]] (''commissura posterior''), постеролатерално во однос на четирикратните тела (''corpora quadrigemina''), односно [[Горно брекче|горните]] и [[Долно брекче|долните брекчиња]] (''colliculi''), и супериорно во однос на внатрешното и надворешното коленесто тело. Дополнително, задниот таламус е близу до задниот крај на [[Жулесто тело|жулестото тело]] (''splenium corporis callosi'').

==== Инфериорен аспект ====
Постојат две главни структури кои се наоѓаат инфериорно во однос на таламусот. Антероинфериорно е сместен [[хипоталамус]]от, каудално на [[Хипоталамичен жлеб|хипоталамичниот жлеб]] (''sulcus hypothalamicus''). Директно инфериорно на таламусот се [[Мозочен крак|мозочните краци]] (''pedunculi cerebri'') и [[Аквадукт на Силвиус|аквадуктот на Силвиус]] (''aqueductus mesencephali, aqueductus Sylvii'').

=== Таламични јадра ===
[[Податотека:Thalmus.png|лево|мини|318x318пкс|Таламични јадра]]
Јадрата на таламусот (''nuclei thalami'') се всушност кластери на густо спакувани клеточни тела на [[неврон]]и. Секоја страна на таламусот содржи шест групи на јадра:

# '''Предни јадра на таламус'''
# '''Латерални (странични) јадра на таламус'''
# '''Медијални (средишни) јадра на таламус'''
# '''Интраламинарни јадра на таламус'''
# '''Паравентрикуларни јадра на таламус'''
# '''Ретикуларно јадро на таламус.'''

Јадрата на таламусот ги спроведуваат и модулираат информациите кои патуваат од периферијата до [[Кора на голем мозок|кората на големиот мозок]] (''cortex cerebri''). Скоро сите нагорни (асцедентни) нервни патишта прво градат [[Синапса|синапси]] во некое од таламичните јадра, каде што информациите се сортираат, интегрираат и анализираат, пред конечно да бидат испратени до кората на големиот мозок. Од овие причини таламусот може да се разгледува и како вид на „портал“ за кората на големиот мозок. Сите [[Лимбичен систем|лимбични]], [[Моторен систем|моторни]] и [[Сетилен систем|сетилни]] информации, вклучувајќи ги соматските сензации, [[Сетило за вид|видот]], [[Сетило за слух|слухот]] и [[Сетило за вкус|вкусот]], освен [[Сетило за мирис|сетилото за мирис]], минуваат низ таламусот на својот пат од периферијата до кората на големиот мозок или обратно.

Таламусот е поделен на три главни дела, од кои секој содржи неколку јадра:

* Предниот дел на таламусот ги содржи предните таламични јадра.
* Латералниот дел на таламусот ги содржи латералните таламични јадра.
* Медијалниот дел на таламусот ги содржи медијалните таламични јадра.

Овие групи на јадра се одделени меѓусебе со вертикален лист од бела маса во облик на буквата „Y“, наречен [[Таламични медуларни ламини|внатрешна медуларна ламина]] (''lamina medullaris medialis thalami''). Самата внатрешна медуларна ламина содржи група на јадра наречени '''[[Интраламинарни таламични јадра|интраламинарни јадра]]'''. Покрај тоа, таламусот содржи област на тенки, '''[[Паравентрикуларни таламични јадра|паравентрикуларни јадра]]''', расфрлани во перивентрикуларната сива маса која го разделува медијалниот дел на таламусот од [[епендима]]та на [[Трета мозочна комора|третата мозочна комора]]. Исто така, таламусот содржи јадро наречено '''[[таламично ретикуларно јадро]]''', кое го обвива латералниот аспект на таламусот.

Покрај гореспоменатата поделба според анатомска локација, таламичните јадра, исто така, можат да се класифицираат според нивната функција на:

* '''Релејни јадра''', кои примаат специфични и добро дефинирани информации (на пример, визуелни, акустични, примарни соматосетилни, моторни) и ги проектираат кон специфични, функционално дискретни кортикални области. Овде спаѓаат [[Вентрално антериорно јадро|вентралното антериорно јадро]] (VA), [[Вентрално латерално јадро|вентралното латерално јадро]] (VL), [[Вентрално постериорно јадро|вентралното постериорно јадро]] (VP), [[Внатрешно коленесто јадро|внатрешното коленесто јадро]] и [[Надворешно коленесто јадро|надворешното коленесто јадро]].
* '''Асоцијациони јадра''', кои повеќето од информациите ги добиваат од самата кора на големиот мозок, а потоа ги враќаат назад во „асоцијационите зони“ на кората, за да ја регулираат интеграцијата и толкувањето на сетилните информации. Во овие јадра спаѓаат [[Предни таламични јадра|предните таламични јадра]], [[Пулвинар|пулвинарното јадро]] и [[Дорзомедијално јадро|дорзомедијалното јадро]].
* '''Неспецифични јадра''', кои имаат широки и дифузни проекции низ кората, и на тој начин може да бидат вклучени во општи функции како што се [[свест]]а и вниманието. Овде спаѓаат [[Таламично ретикуларно јадро|ретикуларното јадро]], [[Интраламинарни таламични јадра|интраламинарни јадра]] и [[Паравентрикуларни таламични јадра|јадрата на средишната линија]].

==== Предни таламични јадра ====
Предните таламични јадра се збир на невронски клеточни тела во предниот дел на таламусот, сместени помеѓу краците на внатрешната медуларна ламина со форма на буквата „Y“. Предниот дел на таламусот е поделен на три дела: <u>антеровентрални</u>, <u>антеромедијални</u> и <u>антеродорзални јадра</u>.

Овие јадра примаат информации од [[Лимбичен систем|лимбичниот систем]], поради што имаат функции поврзани со емоционалната состојба, вниманието, будноста и меморијата. Поточно, предните таламични јадра примаат аферентни влакна од [[Мамиларни тела|мамиларните тела]] на [[хипоталамус]]от (''corpora mamillaria'') преку [[Мамилоталамичен пат|мамилоталамичниот пат]] (''fasciculus mammillothalamicus''). По добивањето на информација од мамиларните тела на хипоталамусот, предните таламични јадра информацијата ја испраќаат преку еферентни влакна до кората на големиот мозок. Овие патишта се двонасочни, а се проектираат на следните кортикални структури: [[Цингуларна витка|цингуларната витка]] (''gyrus cinguli''), предната лимбична област, [[Парахипокампална витка|парахипокампалната витка]] (''gyrus parahippocampalis''), дорзолатерални префронтални и задни области на [[неокортекс]]от.

==== Латерални таламични јадра ====
[[Податотека:Thalamus lateralgroup.jpg|лево|мини|301x301пкс|Латерална група на таламични јадра]]
Латералните таламични јадра се збир на клеточни тела на неврони сместени латерално (странично) во однос на [[Таламични медуларни ламини|внатрешната медуларна ламина]]. Станува збор за најголема групација на таламични јадра, која е поделена на вентрален сегмент и дорзален сегмент на јадра.

Јадрата на вентралниот сегмент се: '''[[Вентрално антериорно јадро|вентралното антериорно јадро]]''' ('''VA'''), '''[[Вентрално латерално јадро|вентралното латерално јадро]]''' ('''VL''') и '''[[Вентрално постериорно јадро|вентралното постериорно јадро]]''' ('''VP'''). Јадрата на дорзалниот сегмент се: [[Внатрешно коленесто јадро|'''внатрешното коленесто јадро''']] ('''MGN''', од [[англ.]] Medial Geniculate Nucleus), [[Надворешно коленесто јадро|'''надворешното коленесто јадро''']] ('''LGN''', од англ. Lateral Geniculate Nucleus), [[Латерално дорзално јадро|'''латералното дорзално јадро''']] ('''LD'''), [[Латерално постериорно јадро|'''латералното постериорно јадро''']] ('''LP''') и [[Пулвинар|'''пулвинарот''']].

===== Вентрално антериорно јадро (VA) =====
[[Вентрално антериорно јадро|Вентралното антериорно јадро]] (VA) лежи на предниот пол од вентралниот сегмент на јадра. Антериорно се граничи со ретикуларното јадро, постериорно со вентралното латерално јадро (VL) и билатерално со внатрешната и надворешната медуларна ламина. Се состои од два дела; '''главен дел''' и '''магноцелуларен дел'''.

Вентралното антериорно јадро се наоѓа на патот помеѓу [[Базални ганглии|базалните ганглии]] (''nuclei basales'') и моторните области на [[Премоторна кора|премоторната кора]] (''cortex praemotorius''), пренесувајќи информации од двете области. Поточно, аферентните влакна кои стигнуваат до вентралното антериорно јадро потекнуваат од:

* Внатрешниот сегмент на [[Бледо јадро|бледото јадро]] (''globus pallidus''), со проекција до главниот дел на вентралното антериорно јадро.
* [[Супстанција нигра|Црната супстанца]] (''substantia nigra''), со проекција до магноцелуларниот дел на вентралното антериорно јадро.

За возврат, вентралното антериорно јадро испраќа еферентни влакна до [[Бродманова област 6|Бродмановите област 6]] и [[Бродманова област 8|8]] од премоторната кора. Овие влакна се реципрочни. Дополнителни проекции од вентралното антериорно јадро се насочени кон [[Интраламинарни таламични јадра|интраламинарните таламични јадра]], [[Челен резен|челниот резен]] (''lobus frontalis'') и предната темена (париетална) кора. Преку овие врски, вентралното антериорно јадро ги пренесува и ги модулира сигналите од базалните ганглии до премоторната кора, со што игра улога во планирањето и отпочнувањето на моторната активност.

===== Вентрално латерално јадро (VL) =====
[[Вентрално латерално јадро|Вентралното латерално јадро]] се дели на два главни дела; предно поставен ***pars oralis***, и задно поставен ***pars caudalis***. Аферентните влакна кои стигнуваат до вентралното латерално јадро потекнуваат од:

* Ипсилатералното внатрешно [[бледо јадро]], а се проектираат во ''pars oralis'' преку ''fasciculus thalamicus''.
* Контралатерални длабоки [[Мал мозок|церебеларни јадра]], а се проектираат во ''pars caudalis''.
* Дополнителни проекции кон ''pars oralis'' и ''pars caudalis'' потекнуваат од [[Спиноталамичен пат|спиноталамичниот пат]] (''tractus spinothalamicus''), [[Вестибуларни јадра|вестибуларните јадра]] (''nuclei vestibulares'') и прецентралната моторна кора.

Вентралното латерално јадро проектира еферентни влакна во следниве области:

* ''Pars oralis'': Дополнителна моторна кора (SMA, од [[англ.]] supplementary motor area), латерална премоторна кора.
* ''Pars caudalis'': Област 4 од [[Примарна моторна кора|примарната моторна кора]].

Вентралното латерално јадро е активно за време и на пасивни и на активни движења на контралатералниот дел од телото. Тоа има, исто така, улога во пренесување на повратни моторни информации од [[Мал мозок|малиот мозок]] до [[Кора на голем мозок|кората на големиот мозок]].

===== Вентрално постериорно јадро (VP) =====
[[Вентрално постериорно јадро|Вентралното постериорно јадро]] е главно релејно јадро за соматосетилните патишта. Тоа е поделено на два дела: '''вентрален постеромедијален дел''' ('''VPM''') и '''вентрален постеролатерален дел''' ('''VPL'''). Ова јадро воспоставува неколку невронски патишта со различни региони од мозокот. Аферентните влакна кои стигнуваат до вентралното постериорно јадро потекнуваат од:

* [[Систем на дорзална колумна – медијален лемнискус|Системот на дорзална колумна – медијален лемнискус]] (''via columnae posterioris lemniscique medialis'') и [[Спиноталамичен пат|спиноталамичниот пат]] (''tractus spinothalamicus'') ги проектираат своите аксони во вентралното постеролатерално јадро (VPL).
* [[Тригеминоталамичен пат|Тригеминоталамичниот пат]] или тригеминалниот лемнискус (''lemniscus trigeminalis'') ги проектира своите аксони во вентралното постеромедијално јадро (VPM).

Системот на дорзална колумна – медијален лемнискус и спиноталамичниот пат пренесуваат сетилни информации од телото, додека тригеминоталамичниот пат пренесува сетилни информации од главата и вратот. Невроните што ги примаат сетилните сигнали се организирани во закривени ламели, така што една ламела обично обработува сигнали кои стигнуваат од само еден регион на телото.

Вентралното постериорно јадро проектира еферентни влакна во следните области:

* Бродманови области 1 и 3b од [[Примарна соматосензорна кора|примарната соматосензорна кора]]
* [[Секундарна соматосензорна кора|Секундарната соматосензорна кора]]
* Инсуларната кора ([[мозочен остров]]).

Еферентните влакна кои патуваат до соматосензорната кора минуваат низ задниот крак на [[Внатрешна мозочна чаура|внатрешната мозочна чаура]] (''crus posterius capsulae internae'') и [[Зракаста круна|зракастата круна]] (''corona radiata''). Ова ја илустрира нивната улога во пренесувањето на сетилни сигнали за нивна свесна идентификација.

===== Внатрешно коленесто јадро (MGN) =====
[[Податотека:Auditory Pathway.png|лево|мини|271x271пкс|Улога на внатрешното коленесто јадро (означено како „medial geniculate nucleus“) како релејен центар во аудитивниот пат.]]
[[Внатрешно коленесто јадро|Внатрешното коленесто јадро]] се наоѓа во '''внатрешното коленесто тело''' (''corpus geniculatum mediale''), кое претставува јајцевидно испакнување на вентролатералната површина на таламусот, веднаш под [[пулвинар]]от. Внатрешното коленесто јадро ја претставува таламичната релејна станица на '''[[Сетило за слух|аудитивниот пат]]''', помеѓу [[Долно брекче|долното брекче]] (''colliculus inferior'') и [[Слушна кора|аудитивната (слушна) кора]] (''cortex auditivus''), кое прима сигнали од други аудитивни јадра, а ги проектира своите влакна преку [[акустично зрачење|акустичното зрачење]] (''radiatio acustica'') во аудитивни центри на [[Слепоочен резен|слепоочната кора]] (''lobus temporalis''). Аферентните влакна кои стигнуваат до внатрешното коленесто јадро потекнуваат од:
* Централното јадро на ипсилатералните и контралатералните долни брекчиња
** Перицентралното јадро на долното брекче
*** Јадра во мозочното стебло на аудитивните (слушни) патишта
**** [[Таламично ретикуларно јадро|Ретикуларното јадро на таламусот]]
***** [[Долно брекче|Долните]] и [[Горно брекче|горните брекчиња]].

Внатрешното коленесто јадро проектира еферентни влакна во следниве области:

* [[Слушна кора|Примарна аудитивна кора]]
* Аудитивни области околу примарната аудитивна кора
* [[Мозочен остров|Инсуларни]] и [[Оперкулум (мозок)|оперкуларни]] кортикални полиња

Се претпоставува дека внатрешното коленесто јадро е одговорно за [[тонотопија]] (организација на звучни честоти по оска или структура) и детекција на времетраењето и интензитетот на звукот. Звучните тонови провоцираат специфични кортикални активности, кои, пак, се проектираат назад во внатрешното коленесто јадро. Овој реципрочен однос обезбедува контролен систем за влезните аудитивни сигнали.

===== Надворешно коленесто јадро (LGN) =====
[[Податотека:Neural pathway diagram.svg|лево|мини|213x213пкс|Улога на надворешното коленесто јадро (означено како „lateral geniculate nucleus“) како релејен центар во визуелниот пат.]]
[[Надворешно коленесто јадро|Надворешното коленесто јадро]] се наоѓа во '''надворешното коленесто тело''' (''corpus geniculatum laterale''), кое претставува јајцевидно испакнување на постериорниот аспект на таламусот. Надворешното коленесто јадро ја претставува таламичната релејна станица на '''[[Сетило за вид|визуелниот пат]]'''.

Јадрото се состои од шест до осум ламини, кои се одделени со интерламинарни зони. Овие ламини ги примаат влакната од оптичкиот пат (''tractus opticus'') кои спроведуваат визуелни информации од [[мрежница]]та на окото. Потоа, надворешното коленесто јадро проектира влакна во [[Видна кора|визуелната (видна) кора]], во подрачјето на ''fissura calcarina'', преку [[Оптичко зрачење|оптичкото зрачење]] (''radiatio optica'').

Аферентните влакна кои патуваат до надворешното коленесто јадро потекнуваат од:

* Контралатералната назална хемиретина проектира преку оптичкиот пат до ламините 1, 4 и 6.
* Ипсилатералната темпорална хемиретина проектира преку оптичкиот пат до ламините 2, 3 и 5.

Надворешното коленесто јадро проектира еферентни влакна во следниве области:

* Бродманова област 17 од примарната визуелна кора
* [[Екстрастријатна кора|Екстрастријатни]] видни подрачја (''area extrastriata'') во [[Тилен резен|тилниот резен]].

===== Латерално дорзално јадро (LD) =====
[[Латерално дорзално јадро|Латералното дорзално јадро]] (''nucleus dorsalis lateralis''﻿) е најантериорно од дорзалната група на јадра, сместено во разделување на внатрешната медуларна ламина. Ова јадро прима аферентни влакна од [[претектум]]от (''area praetectalis'') и [[Горно брекче|горното брекче]]. Дополнителни реципрочни врски на латералното дорзално јадро постојат со [[Цингуларна витка|цингуларната витка]] (''gyrus cinguli''), [[Парахипокампална витка|парахипокампалната витка]] (''gyrus parahippocampalis''), [[Темен резен|темената кора]] (''lobus parietalis'') и пресубикулумот на [[Хипокампална формација|хипокампалната формација]] (''area praesubicularis'').

===== Латерално постериорно јадро (LP) =====
[[Латерално постериорно јадро|Латералното постериорно јадро]] (''nucleus lateralis posterior'') лежи дорзално на вентралното постериорно јадро. Тоа прима аферентните влакна од горното брекче и има реципрочни врски со горниот темен резен. Дополнителни врски гради со долниот темен резен, цингуларната витка и медијалната парахипокампална кора.

===== Пулвинар =====
[[Пулвинар]]от (од [[лат.]] „перниче“, ''pulvinar thalami'') ﻿е проширување кое се наоѓа на постериорниот аспект на таламусот. Пулвинарот е поделен на '''медијални''', '''латерални''' и '''инфериорни пулвинарни јадра'''. Пулвинарот прима сигнали од јадрата на [[Сетило за вид|визуелниот пат]] и проектира еферентни влакна до [[Видна кора|визуелната кора]], како и до асоцијационите подрачја на темената и слепоочната кора. Точната улога на пулвинарот не е позната, меѓутоа се претпоставува дека учествува во модулација на повисоките функции (перцепција, спознавање, меморија) во однос на видот. Аферентните влакна кои стигнуваат до пулвинарот потекнуваат од [[Горно брекче|горното брекче]] (''colliculus superior'') и [[мрежница]]та на окото. Пулвинарните јадра ги проектираат своите еферентни влакна во следните области:

* Медијалното пулвинарно јадро проектира во темпоропариеталниот кортекс, долната темена (париетална) кора, постериорната цингуларна витка и слепоочниот резен.
* Латералното пулвинарно јадро проектира во визуелните подрачја на тилниот резен и постериорниот слепоочен резен, тилната кора, слепоочната асоцијациона кора, темената кора и ростромедијалната префронтална кора.
* Инфериорното пулвинарно јадро проектира во визуелните области во постериорните слепоочни резени и во стријатната и екстрастријатната кора во тилниот резен.

==== Медијални таламични јадра ====
[[Податотека:Thalamus medialgroup.jpg|лево|мини|307x307пкс|Медијална група на таламични јадра]]
Медијалните таламични јадра се кластери на тела на неврони сместени медијално во однос на [[Таламични медуларни ламини|внатрешната медуларна ламина]] и латерално во однос на [[Паравентрикуларни таламични јадра|паравентрикуларните таламични јадра]]. Оваа група содржи само една компонента наречена дорзомедијално јадро.

===== Дорзомедијално јадро (MD) =====
[[Дорзомедијално јадро|Дорзомедијалното јадро]] (''nucleus mediodorsalis''), исто така наречено '''медијално дорзално јадро''', е поделено на два дела: антеромедијален магноцелуларен дел и постеролатерален парвоцелуларен дел. Антеромедијалниот магноцелуларен дел комуницира со неколку региони на мозокот и ги проектира своите влакна главно во [[Челен резен|фронталната (челна) кора]]. Некои влакна се исклучиво еднонасочни (аферентни/еферентни), додека други се двонасочни (реципрочни).

<u>Антеромедијалниот магноцелуларен дел</u> ги воспоставува следните конекции:

* Тој прима мирисни (мирисни) сигнали (аферентни влакна) од [[Пириформна кора|пириформната кора]] (''cortex piriformis'') и соседните мирисни области, вентралниот палидум и [[Бадемасто тело|бадемастото тело]] (''corpus amygdaloideum'').
* Воспоставува реципрочни врски со антериорната и медијалната префронтална кора, главно со мирисните подрачја на орбиталната површина на [[Челен резен|челниот резен]] (''lobus frontalis''); со вентромедијалната [[Цингуларна витка|цингуларна кора]] и со инфериорната темена кора и антериорната инсула ([[мозочен остров]]).

<u>Постеролатералниот парвоцелуларен дел</u> ги воспоставува следните конекции:

* Реципрочни врски со дорзолатералната и дорзомедијалната префронтална кора, антериорната цингуларна витка и [[Дополнителна моторна област|дополнителната моторна област]] (англ. supplementary motor area, SMA).
* Проектира еферентни влакна во постериорната темена кора.

Преку сите овие конекции, дорзомедијалното јадро е одговорно за интеграција на сетилните, моторните, висцералните и мирисните информации, кои потоа ги поврзува со емоционалната состојба на единката. Неговите севкупни функции се слични на оние на [[Префронтална кора|префронталната кора]] (''cortex praefrontalis'').

==== Интраламинарни таламични јадра ====
[[Интраламинарни таламични јадра|Интраламинарните таламични јадра]] (''nuclei intralaminares thalami'')﻿ се групации на неврони вгнездени во [[Таламични медуларни ламини|внатрешната медуларна ламина]]. Тие се поделени на две групи: предна (рострална) група и задна (каудална) група. Интраламинарните таламични јадра играат улога во активацијата на [[Кора на голем мозок|кората на големиот мозок]] од страна на [[Ретикуларна формација|ретикуларната формација]] на [[Мозочно стебло|мозочното стебло]] (''formatio reticularis''). Тие се исто така вклучени во сетилно-моторната интеграција. Се претпоставува дека задните интраламинарни јадра се вклучени и во говорот и мотивацијата.

===== Предна (рострална) група =====
Предната (рострална) група на јадра се состои од: '''централното медијално јадро''', '''парацентралното јадро''' и '''централното латерално јадро'''. Овие јадра имаат реципрочни конекции со следните кортикални области на мозокот:

* Централното латерално јадро се поврзува главно со темените и слепоочните асоцијациони подрачја.
* Парацентралното јадро се поврзува со тилно-слепоочната кора и префронталната кора.
* Централното медијално јадро се поврзува со [[Орбитофронтална кора|орбитофронталната кора]] (''cortex orbitofrontalis'') и [[Префронтална кора|префронталната кора]] и со кората на медијалната површина.

Овие јадра, исто така, воспоставуваат чисто еднонасочни врски со следните области:

* Сите јадра од предната група примаат аферентни влакна од ретикуларната формација на мозочното стебло, горното брекче и [[Претектум|претекталните јадра]].
* Централното латерално јадро прима аферентни влакна од [[Спиноталамичен пат|спиноталамичниот пат]].
* Сите јадра од предната група проектираат еферентни влакна во [[Испругано тело|испруганото тело]] (''corpus striatum'').
* Централното медијално јадро проектира еферентни влакна во орбитофронталната кора, префронталната кора и во кората на медијалната површина.

===== Задна (каудална) група =====
Задната (каудална) група на јадра се состои од: '''центромедијанското јадро''' (''nucleus centromedianus thalami'') и '''парафасцикуларното јадро'''. Центромедијанското јадро е поврзано со [[Бледо јадро|бледото јадро]] (''globus pallidus''), длабоките церебеларни јадра и [[Моторна кора|моторната кора]]. Помалото парафасцикуларно јадро лежи помедијално во внатрешноста на ламината. Задната група на интраламинарни јадра прима аферентни влакна од:

* Внатрешниот сегмент на бледото јадро
* Ретикуларниот дел на [[Супстанција нигра|црната супстанца]] (''pars reticulata substantiae nigrae'')
* Длабоки [[Мал мозок|церебеларни јадра]]
* ''Nucleus tegmentalis pedunculopontinus''
* [[Спиноталамичен пат|Спиноталамичниот пат]]

Оваа група проектира еферентни влакна во [[Испругано тело|испруганото тело]] и воспоставува реципрочни конекции со [[Моторна кора|моторната]], [[Премоторна кора|премоторната]] и [[Дополнителна моторна област|дополнителната моторна област]].

==== Паравентрикуларни таламични јадра ====
[[Паравентрикуларни таламични јадра|Паравентрикуларните таламични јадра]] (''nuclei periventriculares thalami''﻿), исто така вообичаено наречени '''таламични јадра на средишната линија''' (''nuclei mediani thalami''), се групи на невронски тела кои се наоѓаат во перивентрикуларната сива маса, под [[епендима]]та на [[Трета мозочна комора|третата мозочна комора]] и во рамките на [[Интерталамична адхезија|интерталамичната адхезија]] (''аdhaesio interthalamica''). Целата група се наоѓа вентрално во однос на централното медијално јадро. Јадра на средишната линија се: '''ромбоидното јадро''' (''nucleus commissuralis rhomboidalis''), ***nucleus reuniens**'' и **паратенијалното јадро** (''nucleus parataenialis''). Јадрата на средишната линија примаат аферентни влакна од:

* [[Хипоталамус]]от
* ''Substantia grisea centralis''
* [[Спиноталамичен пат|Спиноталамичниот пат]]
* [[Ретикуларна формација|Ретикуларната формација]] во [[Продолжен мозок|продолжениот мозок]]
* Ретикуларната формација во [[Варолиев мост|мостот]]

Еферентни влакна од јадрата на средишната линија завршуваат во следните области:

* [[Хипокампална формација|Хипокампалната формација]] (''formatio hippocampi'')
* [[Бадемасто тело|Бадемастото тело]] (''corpus amygdaloideum'')
* ''[[Nucleus accumbens|Nucleus accumbens septi]]''

Јадрата на средишната линија, исто така, градат реципрочни врски со [[Цингуларна витка|цингуларната витка]] и веројатно со [[Орбитофронтална кора|орбитофронталната кора]]. Нивната улога е поврзана со [[Лимбичен систем|лимбичниот систем]].

==== Ретикуларно таламично јадро ====
[[Ретикуларно таламично јадро|Ретикуларното таламично јадро]] (''nucleus reticularis thalami''﻿) е тесно јадро, со облик на школка, кое ја обвива латералната маргина на таламусот и се протега од ростралниот пол до [[пулвинар]]от и [[Надворешно коленесто јадро|надворешното коленесто јадро]]. Се наоѓа во непосредна близина на латералните таламични јадра, а од нив е одделено со [[Таламични медуларни ламини|надворешната медуларна ламина]]. Тоа е единственото јадро кое нема проекции во [[Кора на голем мозок|кората на големиот мозок]]. Ова јадро прима влезни информации од другите таламични јадра и кората на големиот мозок, а испраќа проекции што кружат назад кон таламусот. Поради ова, се претпоставува дека е вклучено во портирање и модулирање на информациите кои минуваат низ таламусот, со што ја регулира активноста на самиот таламус. Покрај ова, се претпоставува дека ретикуларното јадро прима влезни информации од [[Ретикуларна формација|ретикуларната формација]], а потоа проектира кон другите таламични јадра, регулирајќи го протокот на информации од нив до кората на големиот мозок. Ова би значело дека ретикуларното јадро игра улога во регулацијата на будноста и вниманието. Аферентни влакна кон ретикуларното јадро стигнуваат од следните подрачја: ''nucleus cuneiformis'' на [[Среден мозок|средниот мозок]], [[Челен резен|челната кора]], [[Слепоочен резен|слепоочната кора]] и [[Тилен резен|тилната кора]]. Еферентните влакна од ретикуларното јадро завршуваат во телото на таламусот и контралатералниот дорзален таламус.

== Функција ==
Таламусот игра улога на релејна станица во [[Централен нервен систем|централниот нервен систем]], спроведувајќи ги и модулирајќи ги информациите помеѓу различните субкортикални области и [[Кора на голем мозок|кората на големиот мозок]]. Покрај тоа, има улога во регулацијата на [[свест]]а и будноста.

Таламичните јадра градат голем број на конекции во мозокот. Секое јадро прима специфични аферентни патишта како влезни информации, кои главно потекнуваат од субкортикалните структури, вклучувајќи ги [[меѓумозок]]от, [[Лимбичен систем|лимбичните структури]] и [[Базални ганглии|базалните ганглии]]. Овие сигнали прво се анализираат, сортираат и интегрираат во таламичните јадра, а дури потоа се проектираат понатаму како еферентни патишта до кората на големиот мозок. Според тоа, таламичните јадра може да се разгледуваат како центри каде се филтрираат и модулираат сите [[Моторен систем|моторни]], [[Лимбичен систем|лимбични]] и повеќето [[Сетилен систем|сетилни]] информации кои патуваат од субкортикалните структури до кората на големиот мозок. Овој факт го прави таламусот дефинирачки фактор за тоа како субкортикалните структури комуницираат со и влијаат врз кората на големиот мозок.

Ова е особено случај со нагорните сетилни патишта кои патуваат од периферијата до кората на големиот мозок. Имено, секој сетилен модалитет, освен [[Сетило за мирис|сетилото за мирис]], има таламично јадро кое ги прима, анализира и селектира информациите кои треба да бидат испратени до соодветната кортикална област. Јадра на таламусот кои ги обработуваат сетилните информации се:

* **Надворешното коленесто јадро (LGN)** прима визуелни (видни) сетилни информации од [[мрежница]]та и ги пренесува до [[Видна кора|визуелната кора]] во [[Тилен резен|тилниот резен]].
* **Внатрешно коленесто јадро (MGN)** прима аудитивни (слушни) сетилни информации од [[Долно брекче|долното брекче]] и ги пренесува до [[Слушна кора|примарната аудитивна кора]] во [[Слепоочен резен|слепоочниот резен]].
* **Вентралното постеролатерално јадро (VPL)** прима информации за болка, температура и груб допир преку [[Спиноталамичен пат|спиноталамичниот пат]].
* **Вентралното постеромедијално јадро (VPM)** прима сетилни информации од лицето преку [[Трогранков живец|трогранковиот живец]].

Некои таламични јадра се вклучени во обработка на информации неопходни за моторна контрола, преку пренесување на информациите од [[Мал мозок|малиот мозок]] и [[Базални ганглии|базалните ганглии]] до кората на големиот мозок.

* **Вентралното латерално јадро (VL)** е вклучено во пренесување на сигнали од малиот мозок до примарното моторно подрачје и игра улога во фината моторна контрола.
* **Вентралното антериорно јадро (VA)*' е вклучено во пренесување на сигнали од базалните ганглии до премоторната кора и игра улога во планирањето и започнувањето на движењата.

Конечно, таламусот игра улога во регулацијата на свеста, [[спиење]]то и будноста. Ова се должи на фактот што таламичните јадра имаат силни реципрочни конекции со кората на големиот мозок, градејќи таламо-кортико-таламични кола, за кои се смета дека играат улога во формирањето на свеста. Интраламинарните таламични јадра и ретикуларното таламично јадро, кои градат конекции со [[Мозочно стебло|мозочното стебло]] и базалниот преден мозок (*pars basalis telencephali''), исто така се претпоставува дека играат улога во формирањето на свеста.

## Дополнителни слики

Податотека:Thalamus.gif|3D приказ на таламус (црвено) во човечки череп. 
Податотека:Thalamus - DK ATLAS.png|Човечки таламус (црвено) заедно со други субкортикални структури
Податотека:Brain chrischan thalamus.jpg|НМРИ снимка на човечка глава. Таламусот е обележан со црвена стрелка.
Податотека:Thalamus (marked in red) in coronal section.jpg|Фронтален пресек (таламус обележан со црвено).
Податотека:Gray717.png|Фронтален пресек на мозок, веднаш пред мостот. 
Податотека:Gray716.png|Дисекција на која се прикажани мозочните комори.
Податотека:Gray678.png|Приказ на главните ганглиски категории на мозокот (I до V).
Податотека:Slide9gg.JPG|Таламус и околни мозочни структури


## Наводи


## Надворешни врски

* http://brainmaps.org/index.php?q=thalamus

Категорија:Централен нервен систем
Категорија:Мозок
Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ