Крак (порцелан)

мини|Сад од Џингдежен со типична форма. Ширина: 47,3 см. За профилен приказ видете подолу.
**Крак садовите** или **порцеланот Крак** е вид на кинески извозен порцелан произведен главно во доцната династија Минг, за време на владеењето на Ванли (1573–1620), но исто така и во Тјанчи (1620–1627) и Чонгжен (1627–1644). Садовите се меѓу првите кинески извозни производи што пристигнале во Европа во масовни количини и често се појавувале во сликите од холандското златно доба на мртвата природа со странски луксузи.

Производите „страдале од непрецизна терминологија“, понекогаш се лабаво користени за многу видови кинеска извозна сино-бела грнчарија. Строго дефинирана, таа „се одликува со распоредот на своите украси во панели; тие обично зрачат до раб со загради, добро познат по својата склоност кон кршење“. Тоа е од подкласата на садовите од Џингдежен, најчесто биле изработени како „длабоки чинии и широки чинии“, обично украсени се со мотиви од природата, во стил што не се користи на производи за домашниот кинески пазар.
мини|Профилен приказ на чинијата Џингдежен погоре
Квалитетот на порцеланот што се користи за изработка на керамички садови Крак е многу контроверзен меѓу научниците; некои тврдат дека е изненадувачки добар, во одредени случаи неразличен од произведенениот на домашниот пазар; други имплицираат дека тоа е мрачна сенка на навистина фината керамика што Кина ја произведувала, Риналди доаѓа до понепристрасен заклучок, забележувајќи дека „формира средна категорија помеѓу многу потешки керамичките садови, честопати груби, и дефинитивно пофини керамички садови со добро израмнета глина и мазна глазура што не се собирале на работ...“ Така, гледајќи го керамичкото производство во Кина во тоа време од поширока перспектива, керамички садови Крак спаѓаат помеѓу најдобрите примери и типично провинциско производство, како што е современиот керамичките садови Сватов, исто така направен за извоз, но во Југоисточна Азија и Јапонија.

## Име
[десно|мини|260x260пкс|Јан Давидс де Хем, ''Мртва природа со овошје и јастог'', втората половина на 17 век; Масло на платно, 75 × 105 см; Музеј Бојманс-ван Беунинген, [Ротердам]]
Се верува дека порцеланот Крак е именуван по португалските бродови (carracks), со кои бил транспортиран. Се верува дека самиот збор Carrak - или *caracca* на италијански јазик или на шпански-е дериват на арапскиот термин за видот трговски бродови што се користеле во ренесансната медитеранска трговија: *qaraquir*, што значи едноставни трговски бродови. Иако врската со бродовите Крак е генерално прифатена како корен на името *Kraak ware*, предложени се и други потекла на етикетата. На пример, Риналди истакнува дека во холандскиот јазик глаголот *kraken* значи *да се скрши* - карактеристика што секако е честа појава кај производите од Крак. Покрај тоа, терминот се однесува на видот на полици на кои често се прикажуваат увезени сини и бели порцелани во Фрисланд, на север од Холандија. 

## Стил
[лево|мини|Релативно необичен грбно-порцелан од Крак, за семејството [Вителсбаховци|Вителсбах ; владеењето на Ванли]]
Крак садовите се речиси сите насликани во стилот на порцелан со подглазура од кобалтно сино и бело, кој бил усовршен за време на династијата Минг, иако преживеале неколку примери на садови пребојадисани со глазура од стаклен емајл. Често се украсени со варијации на по традиционалните мотиви што се наоѓаат на кинескиот порцелан, како што се стилизирани цвеќиња (божури и хризантеми) и будистички симболи со повод. Сепак, најкарактеристично за декорацијата Крак е употреба на фолијатни радијални панели. Со други зборови, површината на порцеланот е поделена на сегменти, од кои секој содржи своја дискретна слика.

Вклучени форми се чинии, и вазни. Чиниите од Крак се делат приближно на два вида; првиот е длабок, нерабен кинески стил, кој има приближно ист облик како емајлираната чаша од династијата Чјинг (*лево*). Вториот тип се нарекува *клапмутсен*. Клапмут е донекаде сличен на она што денес би го нарекле чинија за супа-поширок стил со раб кој бил нов во кинескиот репертоар и се чини дека бил исклучиво извезуван во Европа. (Два примери се во центарот на *„Мртва природа“* од де Хем, погоре:едниот содржи овошје, а другиот рендана шунка.)

Специјалистката Маура Риналди сугерира дека вториот тип е дизајниран специјално за да им служи на европските клиенти, бидејќи се чини дека нема многу зачувани примери на друго место во светот, дури ни во спектакуларната колекција на Топкапи палатата, која го содржи најобемниот избор на садови од Крак од сите. Забележувајќи ја важноста на супите и чорбите во европската исхрана и диета,Риналди предлага дека клапмустените биле развиени за да се задоволи странската побарувачка, забележувајќи дека тешката метална лажица со долга рачка што е вообичаена во Европа би ја превртела и скршила кинеската чинија со високи ѕидови.
Податотека:Porcelain_dish_from_Jingdezhen,_Wanli_period,_HMA.JPG|алт=Jingdezhen, Wanli period| Чинија од Ванли период
Податотека:Plate,_China,_Ming_dynasty,_16th-17th_century_AD,_porcelain_-_Museo_Nacional_de_Artes_Decorativas_-_Madrid,_Spain_-_DSC07945.JPG|алт=Dish with figure| Чинија со фигура
Податотека:Bowl,_China,_late_Ming_dynasty,_Wanli_period,_around_1600_AD,_blue_and_white_porcelain_(Kraakporselein)_-_Ethnological_Museum,_Berlin_-_DSC02013.JPG|алт=Bowl, c. 1600| Чинија, во околу 1600 година
Податотека:MET_19_136_16_O1_sf_(cropped).jpg|алт=Bowl, c. 1600| Чинија, околу 1600 година
Податотека:MET_19_136_16_Bm_sf_(cropped).jpg|алт=Last piece from below| Последниот дел од долу
Податотека:2015.04.12.00001a.jpg|алт=Kraak porcelain plate 20 cm across| Порцеланска чинија Крак од 20&nbsp;см 
Податотека:Kraak_dish._Porcelain_decorated_with_underglaze_blue._From_1591-1613_CE._From_Jingdezhen,_China._Victoria_and_Albert_Museum,_London,_UK.jpg|алт=Kraak dish. Porcelain decorated with underglaze blue. 1591–1613 CE. From Jingdezhen, China. Victoria and Albert Museum, London| Сад „Крак“. Порцелан украсен со сина подглазура. 1591–1613 н.е. Од Џингдежен, Кина. Музеј „Викторија и Алберт“, Лондон

Податотека:Iran,_isfahan_(forse),_piatto_con_uccelli,_1580-1630_ca..JPG|алт=Iran, probably Isfahan, 1580-1630| Иран, веројатно Исфахан, 1580-1630
Податотека:Iran,_isfahan_(forse),_piatto_con_uccello_tra_fiori,_1580-1630_ca..JPG|алт=Iran, probably Isfahan, 1580-1630| Иран, најверојатно Исфахан, 1580-1630
Податотека:Assiette_Nevers_Conrade_Sèvres.jpg|алт=French Nevers faience, Conrade factory, 1630s| Француски фајанс од Невер, фабрика Конрад, 1630-ти
Податотека:Dish_MET_ES5523.jpg|алт=Japanese export porcelain, for the European market, c. 1670| Јапонски извозен порцелан, за европскиот пазар, во околу 1670 година
Податотека:Dish_MET_SF1995_268_4.jpg|алт="Possibly German", late 17th-century| „Веројатно германски“, крајот на 17 век
Податотека:Plate_with_Kraak_Design,_c._1690-1700,_Arita,_hard-paste_porcelain_with_underglaze_cobalt_-_Gardiner_Museum,_Toronto_-_DSC00693.JPG|алт=Japan, Arita ware, c. 1690-1700| Јапонија, опрема Арита, в. 1690-1700 година
Податотека:Plate_with_Kraak_Design,_c._1752-1755,_Chelsea,_soft-paste_porcelain_with_underglaze_cobalt_-_Gardiner_Museum,_Toronto_-_DSC00694.JPG|алт=England, Chelsea porcelain, c. 1752-1755| Англија, порцелан од Челзи, околу 1752-1755
Податотека:Plat_-_18°_siècle_-_Iran_-_Musée_national_de_céramique_-_Sèvres_-_Inventory_number_8663.JPG|алт=Iran, 18th-century| Иран, 18 век

мини|280x280пкс|''Мртва природа со голема чинија со овошје од Крак'' од Осијас Берт, околу 1610 година
Крак бил копиран и имитиран низ целиот свет, од грнчари во Арита, Јапонија и Персија - кон кои се обратиле холандските трговци кога, по падот на династијата Минг во 1644 година, кинеските оригинали повеќе не биле достапни -и на крајот во Делфт. Како што е наведено погоре, често се појавувал во раскошните холандски слики од седумнаесеттиот век (*видете го и деталниот дел од мртвата природа „Банкет“ на де Хем,* *десно*).

Денес многу новини се дознаваат за керамиката Крак преку ископување на бродоломи од страна на морските археолози. Бидејќи обично може да се датира со одреден степен на сигурност, содржината на потопениот брод дава јасна слика за производството во моментот кога тој потонал. Покрај тоа, неговата локацијата може да ја означи и неговата дестинација, со што открива многу за меѓународните трговски патишта и предградија во тоа време. За разлика од другите големи европски увози од тоа време (на пример, текстил или зачини), керамиката е способна да издржи изложеност на вода, што ја прави идеална стока за баласт во големите бродови. Од друга перспектива, издржливоста на порцеланот во оваа смисла, дури и издржувајќи векови потопување на дното на морето, значи дека тоа е доброто што издржало (понекогаш дури и недопрено) за да ги раскаже овие приказни.

## Литература

* Карсвел, Џон. *Сино и бело: Кинески порцелан и неговото влијание врз западниот свет* . Каталог на изложба. Чикаго: Галерија „Дејвид и Алфред Смарт“, 1985 година.
* Кроу, Јоланд. *[[Иран|Персија]] и Кина: [[Сафавидско Царство|Сафавидска]] сино-бела керамика во Музејот Викторија и Алберт, 1501–1738* . Лондон: Музеј Викторија и Алберт, 2002.
* Хохштрасер, Џули. *Мртва природа и трговија во холандското златно доба* . Њу Хејвен и Лондон: Издавачка куќа на Универзитетот Јеил, 2007.
* Хауард, Дејвид и Џон Ајерс. *Кина за Западот: Кинески порцелан и други декоративни уметности за извоз, илустрирано од колекцијата Мотахеде* . Лондон и Њујорк: Сотби Парк Бернет, 1978.
* Јерг, Кристијан ЈА *Порцелан од потонатиот брод Вунг Тау: Ископувањата на Халстром* . Сингапур: Издавачка куќа „Сан Три“, 2001.
* Кер, Розмари. „Рана извозна керамика“. Во *Кинеска извозна уметност и дизајн* . Уредник: Крег Клунас. Лондон: Музеј Викторија и Алберт, 1987.
* Крос, Јохем. *Кинески [[Грб|оклопен]] порцелан за холандскиот пазар: Кинески порцелан со грбови на холандски семејства* . Ден Хаг : Централно биро за Generalogie и Цволе: Waanders Publishers, 2007 година.
* Риналди, Маура. *Порцелан Крак: Момент во историјата на трговијата* . Лондон: Бамбус Паб, 1989.
* Вајнкер, СЈ, *Кинеска грнчарија и порцелан*, 1991, Британска музејска преса, 9780714114705
* Ву, Руминг. *Потеклото на порцеланот Крак во [[Минг (династија)|доцната династија Минг]]* . Вајнштад: Верлаг Бернхард Алберт Грајнер, 2014 година. ISBN&nbsp;

Категорија:Кинески ракотворби