Еколошка писменост

**Еколошката писменост** (исто така позната како ***екописменост***) е способност да се разберат природните системи кои го прават животот возможен на земјата. Да се биде екописмен значи да се има разбирање за принципите на организација на еколошките заедници (т.е. екосистеми) и користење на тие принципи за создавање одржливи човечки заедници. Терминот беше за првпат употребен од американскиот едукатор Дејвид В. Ор и физичарот Фритјоф Капра во 1990-тите, а со тоа во образованието влезе нова вредност; „благосостојба на земјата“.

Еколошки писменото општество би било одржливо општество кое не ја уништува природната средина од која зависи. Еколошката писменост е моќен концепт бидејќи создава основа за интегриран пристап кон еколошките проблеми. Екописменоста се промовира како нова образовна парадигма што се појавува околу половите на холизмот, системското размислување, одржливоста и сложеноста.

## Преглед
Екописменоста се однесува на разбирањето на принципите на организација на екосистемите и нивната потенцијална примена при изградба на одржливо човечко општество. Ги комбинира науката за системите и екологијата при извлекувањето на елементите потребни за поттикнување на процесите на учење кон длабоко вреднување на природата и нашата улога во неа. Системското размислување е препознавање на светот како интегрирана целина наместо збирка на поединечни елементи. Во рамките на системското размислување, основните принципи на организацијата стануваат поважни од анализата на различни компоненти на системот во изолација. Еколошката писменост и системското размислување подразбираат препознавање на начинот на кој сите феномени се дел од мрежите кои го дефинираат начинот на кој функционира тој елемент. Системското размислување е неопходно за да се разбере сложената меѓузависност на екосистемите, социјалните системи и другите системи на сите нивоа.

Според Фритјоф Капра, „Во наредните децении, опстанокот на човештвото ќе зависи од нашата еколошка писменост - нашата способност да ги разбереме основните принципи на екологијата и да живееме соодветно. Ова значи дека екописменоста мора да стане критична вештина за политичарите, бизнис лидерите и професионалците во сите сфери и треба да биде најважниот дел од образованието на сите нивоа – од основните и средните училишта до колеџите, универзитетите и континуираното образование и обука на професионалците.“ Дејвид В. Ор изјави дека целта на еколошката писменост е „изградена врз сознанието дека нарушувањето на екосистемите одразува претходно нарушување на умот, што го прави централна грижа за оние институции кои имаат намера да ги подобрат умовите. Со други зборови, еколошката криза во секој поглед е криза на образованието... Целото образование е едукација за животната средина… со тоа што е вклучено или исклучено, ние ги учиме младите дека се дел или одвоени од природниот свет“. Тој исто така нагласува дека екописменоста не бара само совладување на темата, туку и создавање значајни врски помеѓу умот, рацете и срцето.

Други, пак, ја потенцираат итната важност на еколошката писменост во денешниот свет, каде што младите се соочуваат со ескалација на еколошките предизвици, вклучително и климатските промени, исцрпувањето на ресурсите и болести поврзани со животната средина.

Рамката за еколошка писменост се заснова на фактот што разбирањето на животната средина е неопходно за информирано донесување одлуки. Поновата рамка на еколошката писменост исто така го нагласува еколошкото размислување, когнитивното размислување и особено научното истражување. Еколошки писмената личност ја знае и ја разбира реалноста на животната средина со прецизно идентификување на нејзината причинско-последична врска.

Со разбирање на еколошката писменост, перцепциите природно се менуваат. Потребата за заштита на екосистемите не е само верување на еколозите; тоа е биолошки императив за преживување со текот на времето. Оваа вредност ќе стане основен принцип за давање приоритет на мислата и дејствувањето во одржливо општество. Соочени со зголемениот капацитет на индустриските системи да ги уништуваат живеалиштата и климатскиот систем, сè понеопходна е експлицитна декларација на принципите на еколошката писменост - и како резултат на свеста за важноста да се живее во рамките на еколошката носивост на земјата. Дали екописменоста може да го реши злогласниот јаз помеѓу вредноста и акцијата е нејасно.

## Наводи

## Дополнителна литература

* „Учење на децата да се грижат за Земјата“,  преглед на SFGate.com за *Еколошка писменост: Едукација на нашите деца за одржлив свет,* уредено од Мајкл К. Стоун и Зенобија Барлоу.
* Hoelscher, David W. „Култивирање на еколошката совест: Смит, Ор и Бауерс за еколошкото образование“. Магистерски труд, Универзитет во Северен Тексас, 2009. https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc12133/m1/

## Надворешни врски

* Центар за екописменост Добредојдовте
* EcoLabs: Иницијатива за еколошка писменост 

Категорија:Одржливост
Категорија:Еколошко образование
Категорија:Екологија