Џозеф Адисон

**Џозеф Адисон** (1 мај 1672 – 17 мај 1719) — британски писател и политичар. Тој бил најстариот син на Ланселот Адисон. Неговото име обично се памети заедно со името на неговиот долгогодишен пријател Ричард Стил, со кого го основал списанието *„Спектејтор“*. Неговиот едноставен прозен стил го означил крајот на маниризмите и конвенционалните класични слики од 17 век. 

## Ран живот и образование
Адисон е роден во Милстон, Вилтшир, но набргу по неговото раѓање неговиот татко, Ланселот Адисон, бил назначен за декан на Личфилд, а семејството се преселило во катедралата во близина на факултетот. Неговиот татко бил научен англиски свештеник. Џозеф се школувал во училиштето Чартерхаус во Лондон, каде што првпат се запознал со Ричард Стил, и во Кралскиот колеџ во Оксфорд.  Тој се истакнал во класиците, особено познат по своите неолатински стихови и станал член на колеџот „Магдален“.

Во 1693 година, тој му упатил песна на Џон Драјден, а неговото прво големо дело, книга за животот на англиските поети, било објавено во 1694 година. Неговиот превод на *„[[Георгики]]“* од Вергилиј било објавено истата година. Драјден, Лорд Сомерс и Чарлс Монтагју, 1-ви Ерл од Халифакс, се заинтересирале за неговото дело и му обезбедиле пензија од 300 фунти годишно за да му овозможи да патува во Европа со цел дипломатско вработување, цело време пишувајќи и проучувајќи политика.

Додека бил во Швајцарија, во 1702 година, слушнал за смртта на Вилијам&nbsp;III, настан поради кој ја загубил пензијата, бидејќи неговите влијателни контакти, Халифакс и Сомерс, ја изгубиле својата работа во Круната.

## Кариера
### Политичка кариера
Адисон се вратил во Англија кон крајот на 1703 година. Повеќе од една година бил повторно невработен, но Битката кај Бленхајм во 1704 година му дала нова шанса да се истакне. Владата, поточно лордот благајник Годолфин, му наложила Адисон да напише комеморативна песна за битката, а тој ја создал *„Кампањата“*, која била примена со такво задоволство што бил назначен за комесар за жалби во владата на Халифакс. 

Неговиот следен книжевен потфат бил извештај за неговите патувања во Италија, *„Забелешки за неколку делови од Италија итн.“* *, во годините 1701, 1702, 1703*, објавен во 1705 година од Џејкоб Тонсон. 

Во 1705 година, со Виговците на власт, Адисон бил назначен за државен заменик-секретар и го придружувал Лорд Халифакс на дипломатска мисија во Хановер, Германија. Во биографијата на Адисон се вели: „*Во областа на неговите надворешни одговорности, ставовите на Адисон биле ставови на добар Виговец. Тој отсекогаш верувал дека моќта на Англија зависи од нејзиното богатство, нејзиното богатство од нејзината трговија, а нејзината трговија од слободата на морињата и контролирањето на моќта на Франција и Шпанија*.“ 

Во периодот од 1708 и 1709 година, Адисон бил пратеник во парламентот за општината Лоствитиел. Наскоро бил назначен за секретар на новиот лорд-поручник на Ирска, лорд Вортон. Под водство на Вортон, тој станал пратеник во ирскиот Долен дом за општината Каван од 1709 до 1713 година. Во 1710 година, тој го претставувал Малмесбери, во неговиот роден округ Вилтшир, држејќи го местото до неговата смрт во 1719 година.

### Основач на списание
мини|Џозеф Адисон: гравура по портретот на Кнелер
Тој се сретнал со Џонатан Свифт во Ирска и останал таму една година. Подоцна, тој помогнал во формирањето на клубот Киткет и го обновил своето пријателство со Ричард Стил. Во 1709 година, Стил почнал да го издава „*Татлер“*, а Адисон станал редовен соработник. Во 1711 година, тие го започнале *„Спектатор“*; неговото прво издание се појавило на 1 март 1711 година. Овој весник, кој првично бил дневен весник, бил издаван до 20 декември 1714 година, прекинат една година со објавувањето на *„Гардијан“* во 1713 година. Неговото последно објавување било *„Фрихолдер“*, политички весник, во 1715–16 година. 

### Претстави
Тој го напишал либретото за операта *„Розамонд“* од Томас Клејтон, која имала катастрофална премиера во Лондон во 1707 година.  Во 1713 година била продуцирана трагедијата на Адисон *„Катон“* и била прифатена со аплауз и од Виговците и од Ториевците. По овој успех, тој ја напишал комедијата „*Тапанарот“* (1716).

#### ''Катон''
мини|Актерот Џон Кембл, во улогата на Катон, оживеан во Ковент Гарден во 1816 година, нацртан од Џорџ Кројкшанк.
 
Во 1712 година, Адисон го напишал своето најпознато дело, *„Катон, трагедијата“*. Врз основа на последните денови на Марко Порциј „Катон“, делото се занимава со судири како што се индивидуалната слобода наспроти владината тиранија, републиканизмот наспроти монархизмот, логиката наспроти емоциите и личната борба на Катон да ги задржи своите верувања во лицето на смртта. Има пролог напишан од Александар Поуп и епилог од Семјуел Гарт. 

Претставата доживеала успех низ велото Британско Царство. Таа продолжила да расте во популарност, особено во Америка, со генерации. Некои историчари ја наведуваат како книжевна инспирација за Американската револуција, бидејќи им е позната на многу од основачите. Генералот Џорџ Вашингтон спонзорирал изведба на Катон за Континенталната армија за време на тешката зима 1777-78 година во Вали Форџ. Според Џон Џ. Милер, „*ниту едно литературно дело можеби не било поважно од „Катон“ за водачите на Американската револуција*. 

Научниците ја идентификувале инспирацијата за неколку познати цитати од Американската револуција во *Катон*. Тие вклучуваат:

* Познатиот ултиматум на Патрик Хенри: „ Дајте ми слобода или дајте ми смрт! “
: (Навод на Законот&nbsp;II, Сцена&nbsp;4: *„Не е сега време да зборуваме за ништо друго освен за освојување, слобода или смрт“*). 

* Поздрав од Натан Хејл: „*Жалам што имам само еден живот да го дадам за мојата земја*.“
: (Навод на Законот&nbsp;IV, Сцена&nbsp;4: *„Колку е штета што можеме да умреме само еднаш за да ѝ служиме на нашата земја.* ). 

* Пофалбата на Вашингтон за Бенедикт Арнолд во писмо: „*Ниту еден човек не е во моќ да командува со успех; но вие направивте повеќе“ си го заслужил тоа*“.

Во 1789 година, Едмунд Берк ја цитирал драмата во писмо до Шарл-Жан-Франсоа Депонт насловено како *„Размислувања за револуцијата во Франција“*, велејќи дека францускиот народ можеби ќе биде обврзан да помине низ повеќе промени и „да помине, како што вели еден од нашите поети, низ големи разновидни неиспробани битија, пред нивната држава да ја добие својата конечна форма.  Поетот на кој се повикува е Адисон, а цитираниот пасус е од *Катон* (VI&nbsp;II): „*Низ каква разновидност на неиспробано битие, низ какви нови сцени и промени мора да поминеме*!“

Иако драмата ја изгубила популарноста и денес ретко се изведува, таа била популарна и често цитирана во осумнаесеттиот век, а Катон бил пример за републиканска доблест и слобода. Џон Тренчард и Томас Гордон биле инспирирани од драмата да напишат епистоларна размена насловена како *„Катонови писма“* (1720–1723), во врска со индивидуалните права, користејќи го името „Катон“.

Дејството во претставата ги вклучува силите на Катон во Утика, кои го чекаат нападот на Гај Јулиј Цезар веднаш по неговата победа кај Тапс (во 46 п.н.е.). Благородните синови на Катон, Портиј и Марко, се вљубени во Луција, ќерката на Луциј, сојузник на Катон. Јуба, принцот од Нумидија, еден од воините на Катон, ја сака ќерката на Катон, Марсија. Во меѓувреме, Семпрониј, сенатор, и Сифакс, генерал на Нумидијанците, тајно заговараат против Катон, надевајќи се дека ќе ја спречат нивната војска да го поддржи. Во последниот чин, Катон извршува самоубиство, оставајќи ги своите следбеници да се помират со војската на Цезар што се приближува. полесна задача по смртта на Катон, бидејќи тој бил најнемилосрдниот непријател на Цезар.

### Химна
Адисон ја напишал популарната црковна химна „Пространиот небесен свод на небото“, објавувајќи ја во *„Спектатор“* во 1712 година. Се пее или на мелодијата позната како „Лондон (Адисонова)“ од Џон Шилс, напишана околу 1720 година, или на „Создавање“ од Џозеф Хајдн, 1798 година. 

## Брак и смрт
мини|Адисон во 1719 година, годината кога починал
Подоцнежниот дел од животот на Адисон не бил без проблеми.&nbsp;Во 1716 година, тој се оженил со Шарлот, вдовица грофица од Ворвик, откако работел некое време како учител за нејзиниот син. Потоа живеел во Билтон Хол во Ворвикшир.  Неговата политичка кариера продолжила и тој служел како државен секретар за Јужниот оддел од 1717 до 1718 година. Неговиот политички весник *„Слободниот сопственик“* бил многу критикуван. Неговата сопруга била арогантна и доминантна; неговиот посинок, Едвард Рич, бил непријателски настроен кон него. Срамежливоста на Адисон во јавноста ја ограничила неговата ефикасност како член на парламентот. На крајот, тој се скарал со Стил околу Законот за врховните благородници.

Во 1718 година, Адисон бил принуден да поднесе оставка од својата функција државен секретар поради нарушеното здравје, но останал пратеник сè до неговата смрт во Холанд Хаус, Лондон, која се случила на 17 јуни 1719 година (на возраст од 47 години). Бил погребан во Вестминстерската опатија. По неговата смрт, кружела апокрифна приказна дека Адисон, на смртна постела, го повикал својот сиромашен посинок за да биде сведок како еден христијанин се среќава со смртта.

На 6 април 1808 година, Мидлтаун, град во северниот дел на Њујорк, бил преименуван во Адисон во негова чест. Адисон Роуд во Западен Кенсингтон исто така бил именуван по него.

## Придонес
Адисон денес се памети најмногу како есеист. Тој започнал да пишува есеи доста лежерно. Во април 1709 година, неговиот пријател од детството Ричард Стил го основал *„Татлер“*. Адисон придонел со 42 есеи во *„Татлер“*, додека Стил напишал 188. Во врска со помошта на Адисон, Стил забележал: „*кога еднаш го повикав, не можев да преживеам без да зависам од него*“.  „*Татлер“* бил прекинат на 2 јануари 1711 година. *„Спектатор“* започнал со објавување на 1 март истата година и продолжил - излегувајќи секојдневно и постигнувајќи голема популарност - до 6 декември 1712 година. Списанието извршило влијание врз читателската јавност од тоа време, а Адисон наскоро станал водечки партнер во него, придонесувајќи со 274 есеи од вкупно 635; Стил напишал 236. Адисон му помогнал и на Стил со *„Гардијан“*, кој започнал со работа во 1713 година. Адисон е автор на цитатот „*Читањето е за умот она што е вежбата за телото*“. Цитатот може да се најде во бројот 147 на *„Татлер“*. 

Лежерниот, разговорен стил на есеите подоцна го поттикнал бискупот Ричард Херд да го прекори Адисон за она што тој го нарекол „Адисонов прекин“, или Предлог за наслонување, граматичка конструкција што ја завршува реченицата со предлог.  Александар Поуп во своето *Послание до д-р Арбутнот* од 1735 година го направил Адисон предмет на потсмев, нарекувајќи го „Атикус“ и споредувајќи го со змија, „*спремен да ранува, а сепак се плаши да удри*“.

Тој напишал есеј насловен како *„Дијалози за медалите* “, кој бил преведен на француски од свештеникот и новинар од 18 век, Симон-Жером Бурле де Восел (1733–1802). Неговиот есеј „Авантурите на еден шилинг“ (1710) е краток, ран пример за тиражен роман, жанр што ќе стане почест подоцна во векот.  Тој, исто така, оставил нецелосно дело, *„За христијанската религија“*.

## Временска линија
мини|Адисон, од Крамер

## Писма од Албин Шрам
Во 2005 година, починал австриски банкар и колекционер по име Албин Шрам, а во неговиот ормар за досиеја до неговата перална била пронајдена збирка од илјада писма, некои од нив од интерес за историчарите. Две од нив биле напишани од Џозеф Адисон.

Првото известувало за дебата во Долниот дом за грант за Џон Черчил, 1-ви војвода од Марлборо, и неговите наследници, по Битката кај Рамилис. Писмото е напишано на денот на дебатата, веројатно до Џорџ Степни.

Адисон објаснува дека на предлогот се спротивставувале господата Ансли, Ворд, Касар и Сер Вилијам Вевијан.По успешната кампања на војводата од Марлборо во 1706 година, војводата и Џорџ Степни станале првите англиски регенти на англо-холандскиот кондоминиум за управување со јужна Холандија. Степни станал тој што формално го презел кнежевството Минделхајм во име на војводата на 26 мај, по Битката кај Рамилис. По враќањето на Марлборо во Лондон во ноември, Парламентот го прифатил барањето на војводата грант од 5.000 фунти „од поштата“ да им се додели за вечни времиња на неговите наследници.

Исто така, било пронајдено и второ писмо, напишано до Ричард Стил, во врска со „ *Татлер“* и други прашања.Многу ми се допадна вашиот последен труд за додворувањето, кој обично се плаќа на поубавиот пол. Жалам што не го резервиравте Писмото во денешниот труд за непристојностите во црквата за цел текст. Ќе беше исто толку добар како и секој што сте го објавиле. Вашите размислувања за Алманца се многу добри.Писмото завршува со упатувања на постапката за импичмент против пријателот на Адисон, Хенри Сачеверел („Ви благодарам многу за вашите писма поврзани со Сакеверел“) и петицијата на „Лајт Хаус“:Ме загрижува тоа што не ги испративте писмата што ги добив од Ирска до мојот лорд-поручник, особено она од г-дин Форстер [јавниот обвинител] со приложената петиција, за која се надевам дека ќе биде доставена до Домот пред моето враќање.

## Анализа
Ликот на Адисон е опишан како љубезен и великодушен, иако донекаде ладен и нестраствен, со склоност кон дружељубива ексцесност. Неговите привлечни манири и разговор придонеле за неговата општа популарност. Често ги обврзувал своите пријатели за значителни услуги, но покажувал голема воздржаност кон своите малку непријатели. Неговите есеи се познати по нивната јасност и елегантен стил, како и по нивниот весел и почитувачки хумор.

Лорд Меколи напишал великодушна  посвета на Адисон, која била објавена во 1866 година, седум години по смртта на Меколи во 1859 година:Како човек, тој можеби не го заслужувал обожавањето што го добивал од оние кои, маѓепсани од неговото фасцинантно друштво и задолжени за сите удобности на животот на неговото великодушно и нежно пријателство, го обожавале секоја вечер, во неговиот омилен храм кај Батон. Но, по целосно испитување и непристрасно размислување, долго време сме убедени дека тој заслужува толку љубов и почит колку што може праведно да побара кој било од нашата немоќна и заблудена раса. Некои недостатоци несомнено може да се откријат во неговиот карактер; но колку повнимателно се испитува, толку повеќе ќе изгледа, да ја употребиме фразата на старите анатоми, како здрав во благородните делови, ослободен од секаква дамка на перфидност, кукавичлук, суровост, неблагодарност, завист. Лесно може да се именуваат луѓе кај кои некоја посебна добра диспозиција била позабележителна отколку кај Адисон. Но, праведната хармонија на квалитетите, точниот темперамент помеѓу строгите и човечките доблести, вообичаеното почитување на секој закон, не само на моралната исправност, туку и на моралната грациозност и достоинство, го разликуваат од сите луѓе кои биле искушани од подеднакво силни искушенија, а за чие однесување поседуваме подеднакво целосни информации.“

ImageSize = width:450 height:450
PlotArea = left:50 right:0 bottom:10 top:10

DateFormat = yyyy
Period = from:1670 till:1720
TimeAxis = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1670
ScaleMinor = unit:year increment:1 start:1670

PlotData=
 color:red mark:(line,black) align:left fontsize:S
 shift:(25,0) # shift text to right side of bar

 # there is no automatic collision detection,
 # so shift texts up or down manually to avoid overlap

 at:1672 text:Born in Milston, Wiltshire
 at:1687 text:Educated at Oxford
 at:1699 text:Received travelling pension
 at:1704 text:"The Campaign" leads to political office
 at:1708 shift:(25,-10) text:Went to Ireland
 at:1709 text:Assisted Richard Steele in Tatler

 at:1711 text:Spectator started

 at:1716 shift:(25,-10) text:Married Lady Warwick
 at:1717 text:Secretary of State
 at:1719 text:Died at Holland House


## Наводи

## Надворешни врски
* 
* Works by Joseph Addison at Project Gutenberg
* Works by Joseph Addison at Faded Page (Canada)
* Works by or about Joseph Addison at the Internet Archive
* Works by Joseph Addison at LibriVox (public domain audiobooks) 
* Joseph Addison's Grave, Westminster Abbey
* 
* History of Henry Esmond - Thackery
* Poems by Joseph Addison
* Joseph Addison in The Digital Encyclopedia of British Sociability in the Long Eighteenth Century

Категорија:Естетичари
Категорија:Погребани во Вестминстерската опатија
Категорија:Англиски есеисти
Категорија:Англикански христијани од Англија
Категорија:Починати во 1719 година
Категорија:Родени во 1672 година
Категорија:Англиски писатели
Категорија:Англиски поети
Категорија:Британски политичари