Бислама

**Бислама** е креолски јазик и еден од двата официјални јазика на Вануату. Јазикот е мајчин јазик за голем дел од урбаното население во државата, а втор јазик за остатокот од населението. Јазикот е креолски и е заснован на англискиот јазик, односно мешавина од локалните јазици и англискиот, но има зборови и од францускиот.

Над 95% од зборовите во јазикот се од англиско потекло, а остатокот е од францускиот и локалните јазици. Зборовите за растенијата и животните се претежно од локалните јазици. Влијанието на локалните јазици врз бислама во поглед на зборовите е слабо, но многу големо врз морфологијата и синтаксата. Јазикот може да се опише како јазик со англиски зборовен фонд и океанска граматика.

## Потекло на поимот
Името бислама доаѓа од зборот „Beach-la-Mar“, кое пак потекнува од француското „biche de mer“ или „bêche de mer“. Францускиот поим потекнува од португалскиот назив „bicho do mar“, што значи морска краставица.  Во раните 1840-те, морските краставици се береле и препродавале истовремено со трговијата на сандалово дрво. Овие берби биле асоцирани со јазичната мешавина која ја зборувале луѓето, првично развиена во пиџин, а подоцна во креолски јазик.

Роберт Луис Стивенсон во своите белешки за патувањата низ Тихиот Океан во 1888 и 1889 г. запишал „староседелците усвоиле малку англиски... или делотворен пиџин, кој се нарекува западен бич-ла-мар“.

## Азбука
Бислама се пишува на латиница. Азбуката е заснована на англиската азбука. Првиот речник на бислама бил објавен во 1995 и ова помогнало да се стандардизира правописот.




: Во македонскиот нема таков глас. Гласот е ист со англискиот /w/.

Во бислама има и 4 дифтонга: ’ei’ (еј), ’ae’ (ај), ’ao’ (ау) и ’oe’ (ој).

## Граматика

Најчести граматички зборови кои се користат во јазикот се „long“ и „blong“, кои ги замениле англиските и француските предлози.

;Long
*Long* како 'до', 'веднаш до', 'покрај', 'од', итн...
Stoa long haos, („Продавницата до куќата.“)

*long* како 'на' или 'до'
Mi bin stap long ples ia bifo. („Сум бил на ова место претходно.“)
Mi stap long stoa. („Јас сум во продавницата.“)

*long* како 'во'
Jea long haos. („Столчето во куќата.“)

*Long* стои на местото на многу други слични значења, и понекогаш се користи во импровизации.

;Blong

Зборот потекнува од англискиот „belong“ (припаѓа) и се користи наместо „на“, „од“
:Buk blong mi. („Книгата која ми припаѓа“. „Мојата книга.“) 
:Man blong Amerika. („Маж од Америка“. „Американец“)
:Hemi woman blong saiens. („Таа е жена од науката.“ „Таа е научник“.)
:Man blong dring. („Маж од пиење“. „Пијач“)

### Глаголи
Глаголите во бислама не се менуваат по лице. Најчесто глаголите се состојат од оригиналните англиски глаголски корени. Во јазикот има минато и идно време и тие се прават со претставки, односно наставки кои се додаваат пред глаголот.

:*Mi wantem bia* ~ Јас сакам пиво.
:*Mi bin wantem bia* ~ Јас сакав пиво. 
:*Bambae/Bae mi wantem bia* ~ Јас ќе сакам пиво.

### Именки
Множината се прави со додавање на „ol“ пред зборот: bia= пиво -  Ol bia = пива.

### Заменки
Бислама има двоина, троина и множина, како и вклучителни и исклучителни заменки.

;Еднина

* **mi** : јас, мене
* **yu** : ти
* **hem** : него, неа

;Двоина
* **yumitu** : нам (вклучително „ти и јас“
* **mitufala** : нам (исклучително „јас и некој друг“)
* **yutufala** : вие двајца
* **tufala/tugeta** : тие двајца

;Троина

* **yumitrifala** : нам (вклучително „вие двајца и јас“)
* **mitrifala** :  ние (исклучително „ние тројца“)
* **yutrifala** :  вие (исклучително „вие тројца“)
* **trifala/trigeta** : тие тројца

;Множина

* **yumi** : ние (вклучително „сите ние“)
* **mifala** : ние (исклучително, „тие луѓе и јас)
* **yufala** : сите вие
* **ol** : многу од ним
* **olgeta** :сите тие

## Јазична споредба

## Литература
* Camden, William. 1979. Parallels in structure and lexicon and syntax between New Hebrides Bislama and the South Santo language spoken at Tangoa. In *Papers in Pidgin and Creole Linguistics*, No.2. Pacific Linguistics, A-57. Canberra: Australian National University. pp.&nbsp;51–117.
* Charpentier, Jean-Michel. 1979. *Le pidgin bislama(n) et le multilinguisme aux Nouvelles-Hébrides*. Langues et Civilisations à Tradition Orale 35. Paris: SELAF.
*.
*.
* 
* Crowley, Terry. 2004. *Bislama Reference Grammar*. Oceanic Linguistics Special Publication No. 31. Honolulu: University of Hawai'i Press.
*.
* Darrell T. Tryon and Jean-Michel Charpentier. 2004. *Pacific Pidgins and Creoles: Origins, Growth and Development*. Berlin and New York: Mouton de Gruyter, 2004. xix + 559 pp. Hardcover ISBN 3-11-016998-3.

## Наводи

## Надворешни врски

*Преведувач и проверка на правопис за бислама 
*Vanuatu Daily Post - вести на англиски и бислама
*Библиографија на бислама 
*Туторијал за бислама на Peace Corps 

Категорија:Пиџини и креолски јазици
Категорија:Јазици во Вануату
Категорија:Јазици во Нова Каледонија