Тунел на Слободата

десно|мини| Повеќето уметнички дела се наоѓаат под светлината
**Тунелот на Слободата** — железнички тунел што ја носи западната линија под Риверсајд парк во Менхетен, Њујорк Сити. Користена од возовите на Амтрак до и од станицата во Пенсилванија, тој го добил своето име затоа што графитскиот уметник Крис „Фридом“ Пејп ги користел ѕидовите на тунелот за да создаде некои од неговите најзначајни уметнички дела.  Името, исто така, може да биде упатување на поранешните населби изградени во тунелот од бездомното население кои бараат засолниште и слобода да живеат без кирија и без надзор од органите на редот. Тунелот минува приближно 4,2 километри од улица 72 до улица 124.

## Историја
лево|мини| Излезите на многу точки пропуштаат светлина и бучава од блиските игралишта и паркови.
Тунелот го изградил Роберт Мозес во 1930-тите за да го прошири парковиот простор за жителите на Апер Вест Сајд - иако изградбата на Парквеј Хенри Хадсон во истата област ефективно го блокирало пристапот до реката. 

По завршувањето, тунелот се користел за товарни возови до 1980 година, кога завршила редовната работа. Железничката пруга фаворизирала користење дворови во Бронкс и Њу Џерси, а зголемената употреба на камиони довела до пропаст на Западната линија. Џиновските, вештачки пештери станале рај за бездомниците. Во својот врв во 1994 година, речиси сто луѓе живееле во тунелот.
десно|мини| Уништени населби
На 4 април 1991 година, тунелот бил повторно отворен за возовите на Amtrak Empire Connection, и следело масовно иселување. Населбите биле уништени со булдожер, а тунелот бил окован. Сепак, до денес, графитни уметници и урбани истражувачи продолжуваат да го посетуваат тунелот, додека бездомното население е главно раселено. Околу 2014 и 2015 година, графитните уметници и урбаните истражувачи биле спорадично фатени и придружувани од полицијата на Амтрак.

## Уметничко дело
лево|мини| Графити во тунелот
Во текот на годините на неупотреба на тунелот, неговата изолирана природа им овозможило на графитните уметници и уличните уметници да работат без страв од апсење, што довело до поголеми и поамбициозни парчиња. Тунелот има уникатно осветлување обезбедено со решетки на тротоарите на Риверсајд парк над просторот. Светлосните оски надолу овозможуваат графитната уметност да се види во мракот, а уметниците често ги центрирале своите проекти под светлината за да го искористат ефектот на осветлување на самото место, како во галерија.

Откако ја постигнал популарноста во книгата *Spraycan Art* од Џејмс Пригоф и Хенри Чалфант, графитните уметници почнале да се собираат во тунелот на слободата и добиле пристап преку серија скршени порти во близина на улицата 103 и Риверсајд парк. Раните уметници кои оставиле свој белег на тунелот биле дуото Сане Смит, Дух, Твист, Ден Плазма, Кост и Ревс. До изградбата на развојот на реката Трамп, јужниот крај на тунелот завршува во голема отворена област. Во 1980-тите и 1990-тите, шаторскиот град со пиратски електрицитет и стотици, можеби илјадници жители постоел на јужниот крај на тунелот. Пензионираните возови, исто така, биле постојано паркирани во близина на јужниот крај на тунелот, дозволувајќи им на уметниците да покриваат цели автомобили со боја и мурали, дури и доколку самите автомобили никогаш не ги напуштиле тунелите. Сепак, бездомното население постепено било преместено од тунелот на други места. „Слобода“ посветила еден од муралите на тунелот на некогашното бездомно население таму.
мини| 2013 година
Делата на „Слобода“ останале главно недопрени и почитувани од тагерите. Забележителен исклучок била рекреацијата на *[[Трети мај 1808|Трети мај]]* на Франциско Гоја, која била обезличена, но подоцна обновена од Слобода. Покрај тоа, има многу други мурали на ѕидовите во областите од 90 и 100 блокови на тунелот; вклучително и студија во стилот на киароскуро на *[[Милоска Венера|Венера де Мило]]*, и оригинални портрети направени со импресионистички прскања на бои. Централниот дел на тунелот е мурал насликан во стил на стрип кој раскажува апстрактна приказна која се смета дека се однесува на односот на поранешните жители на тунелот, градската власт и полицијата. Други историски дела се движат од Микеланџело до Норман Роквел.

Започнувајќи од крајот на 2009 година, Амтрак почнал агресивно да ги пребојува тунелите во обид да го врати нивниот оригинален изглед. Речиси сите внатрешни ѕидови на тунелот јужно од 91-та улица биле пребојувани, што резултирало со исчезнување на многу мурали, вклучувајќи го и централниот мурал на Фридом и Смит во чест на поранешните жители на тунелот. Од непознати причини, Амтрак не го завршил пребојувањето на ѕидовите на тунелот северно од улицата 91. Денес, сите ѕидови кои биле пребојувани се покриени со нови слоеви графити.

Околу 2010 година, муралот *на Трети мај* претрпел големи оштетувања поради истекување на вода во тунелот.

## Документарни филмови и книги
Тунелот на слободата и бездомниците кои живееле таму во средината на 1990-тите биле спомнати во бројни книги и документарни филмови; некои од позначајните вклучуваат:

* Џенифер Тот ги документира бездомните жители во нејзината книга *The Mole People* (1993).
* Фотографката Маргарет Мортон ја направила фотокнигата *„Тунелот“* (1995).
* Марк Сингер го снимил документарниот филм *Dark Days* (2000) за тунелот, користејќи снимки снимени во средината на 1990-тите. Подоцнежната посета на Сингер на тунелот во 2011 година била  вклучена во јубилејното 10-то ДВД издание на филмот.
* Антропологот и новинар Теун Воетен го напишал многу деталниот *„Тунелски луѓе“* (2010).
* Истражувачот и писател Мозес Гејтс ги опишува неговите повеќекратни средби со други урбани истражувачи и бездомници, вклучувајќи го и оној кој престојувал во тунелот повеќе од триесет години во неговата книга *Скриени градови* (2013).

## Наводи

## Надворешни врски
* 
Категорија:Култура на Њујорк
Категорија:Бездомништво во Њујорк (држава)