Јајце

**Јајце** (лат. *ovum*) е органска форма во која најпрвин почнува да се разбвива ембрионот. Кај повеќето птици, влекачи, инсекти, мекотели, риби, и два вида цицачи (клунести ежови и клунари) јајцето претставува зигот, кој е исфрлен од телото, па ембрионот може да се развива самостојно, надвор од телото на мајката.
thumb|290px|'''Градба на јајцето:'''<br />
1. лушпа<br />
2. надворешна мембрана<br />
3. внатрешна мембрана<br />
4. халаза (“папочна врвка“)<br />
5. надвореше албумен (белка)<br />
6. средиштен албумен (белка)<br />
7. вителинска мембрана (обвивка на жолчката)<br />
8. содржина на жолчката<br />
9. бластодерм <br />
10. жолта жолчка<br />
11. бела жолчка<br />
12. внатрешен албумен (внатрешен дел на белката)<br />
13. халаза (“папочна врвка“)<br />
14. воздушна комора<br />
15. кутикула

## Опис
Јајцето најчесто има неправилна топчест облик, со различна големина и боја на лушпата, во зависност од видот на живиот организам. Тоа настанува од оплодена женска јајцева станица, што уште се вика јајце-клетка или гамет и претставува најран облик на самостоен развој на новото живо суштество.

Според квалитетот, односно начинот на употреба јајцата во важечката европска стандардизација се класифицираат во две класи:

* “А“ класа (свежи јајца)
* “Б“ класа (јајца наменети за индустриска преработка)

## Физички одлики
Со тежина од 1,5 килограми јајцето од ној во моментов е најголемото јајце што е познато во природата. Изумрениот вид праисториски животни, како *Aepyornis* и некои диносауруси, имале поголеми јајца. Птицата од видот колибри има најмало птичјо јајце, кое тежи половина грам. Јајцата што ги несат некои влекачи и повеќето риби можат да бидат и помали, а оние од инсектите и другите безрбетници се уште помали.

Според големината јајцата од птиците (обично кокошки) се класифицираат во 4 класи:
* XL - многу големи (потешки од 73 г)
* L - големи (63 - 73 г)
* M - средни (53 - 63 г)
* S - мали (полесни од 53 г)

## Јајцето како тема во уметноста и во популарната култура
### Јајцето како мотив во книжевноста
* „Приготвено јајце“ (англиски: *A Cooking Egg*) - песна на британскиот поет Т.С. Елиот од 1920 година.
* „калој и пржени јајца за вечера“ - расказ на македонскиот писател Ненад Јолдески од 2009 година.
* „Кобни јајца“ - книга на рускиот писател Михаил Булгаков.
* „Јајце“ (српски: *Јаје*) - кус расказ на македонскиот писател Митко Маџунков од 1984 година.
* „Едно јајце, жар црвено“ — краток расказ на македонскиот писател Сашо Стефановски (под псевдонимот Џанго Помалиот).

### Јајцето како мотив во музиката
* „Човек-јајце“ (англиски: *Egg Man*) - песна на американската хип-хоп група „Бисти бојс“ (*Beastie Boys*) од 1989 година.
* „Змиското јајце“ (англиски: *The Serpent's Egg*) - албум на британската група „Дед кен денс“ (*Dead Can Dance*) од 1988 година.
* „Исусово јајце што плачело“ (англиски: *Jesus Egg That Wept*) - албум на британската поп-рок пејачка Дениел Декс (*Danielle Dax*) од 1984 година.
* „Лушпа од јајце“ (*Eggshell*) - песна на британската група „Фјучер соунд оф Лондон“ (*The Future Sound of London*) од 1994 година.

## Изрази
мини|Велигденски јајца
* Во јајцето влакно бара - ситничар е.
* Гази како на јајца - оди внимателно, на прсти.
* Гајгурови јајца ќе добие - ништо нема да добие.
* (ирон.) Големи јајца - нешто безначајно.
* Го чува како велигденско/црвено јајце - многу се грижи за некого.
* И јајце ќе снесе - ќе направи сѐ за да ја постигне целта.
* Квачи јајца - ништо не работи.
* (книж.) Колумбово јајце - смело, остроумно решение на тежок проблем.
* Кукавичино јајце - туѓ проблем наметнат некому.
* Му дојде јајцето на газот - крајно време е некој да направи нешто.
* На јајцето уште коко му вика - уште е млад и неискусен.
* Си личат како јајце на јајце - многу се слични.
* Удри јајца на масло - почна да троши многу.

## Гатанки
* Ѕид ѕидосано вар варосано, ни ѕирка ни проѕирка (јајце).
* Клекна кмет, истај мед, го видоа дваица, го ватиа петина (кокошка и јајце).
* Царот си имаше една бочва, полоина бело вино, полоина ж'лто (јајце).

## Поврзано
* Јајце-клетка

## Наводи


Категорија:Зоологија
Категорија:Орнитологија