Епидемиологија

**Епидемиологија** — наука за факторите кои влијаат врз здравјето и болестите кај населенијата и претставува основа и логика на интервенциите кои се вршат во интерес на јавното здравје и превентивната медицина. Таа се смета за основна методологија на истражувањата за јавното здравје и има големо значење во медицината која се заснова на докази за идентификување ризични фактори за одредена болест и определување на оптималните пристапи на лекување кон клиничката пракса. Во истражувањето за преносливи и непреносливи болести, работата на епидемиолозите се протега од истражување на појавата на епидемијата до модел на истражување, собирање податоци и анализи како и развивање статистички модели за тестирање на хипотезите и документирање на резултатите со цел на нивно објавување во магазини од струката. Работата на епидемиолозите може да се вброи и во голем број други научни дисциплини, како во биологијата (со цел подобро разбирање на процесите на болеста) и во дисциплини на социјални науки како социологија и филозофија (со цел подобро да се разберат блиските и далечните ризични фактори).

## Потекло на поимот
Зборот епидемиологија, наука за она што се однесува на луѓето, е изведен од старогрчките изрази *епи* = за, кај, *демос* = народ, област, *логос* = наука, збор, говор, што наведува дека се однесува само на луѓе. Но, овој израз се користи доста и во науки за зоолошки населенија (ветеринарна епидемиологија), иако терминот *[[епизоологија]]* како таков постои, а исто така и се употребува во науки за растителни населенија (ботаничка епидемиологија).

## Историја
Старогрчкиот лекар Хипократ понекогаш се вели дека е вујко на епидемиологијата. Тој е првиот човек за кој се знае дека ги истражувал врските помеѓу појавата на болеста и надворешните влијанија. Тој го создал терминот *[[ендемски]]* (за болести кои можат да се јават само на одредени места) и *[[епидемиски]]* (за болести кои можат да се појават во определен период).

Една од најраните теории за потеклото на болестите е дека тие се првично грешка на човечкиот луксуз. Ова било кажано од филозофи како Платон и Русо и социолози како Џонатан Свифт.

Во средновековниот исламски свет, лекарите ја откриле заразната природа на инфективните болести. Поточно, персискиот лекар Авицена, кој се смета за „татко на современата медицина“, во *[[Канонот за медицината]]* (1020-ти години), ја открил заразната природа на туберкулозата и сексуално преносливите болести и пренесувањето на болестите преку вода и почва. Авицена кажал дека телесната течност е контаминирана од надворешни физички тела пред да биде инфицирана. Тој го вовел методот на карантин како средство за ограничување на ширењето на заразните болести. Тој исто така го користел методот на анализа на ризични фактори и ја предложил идејата за синдром во дијагнозата на специфични болести.

Кога Црната смрт (чума) се појавила во ел-Андалус во XIV век, Ибн Катима претпоставил дека инфективната болест е предизвикана од мали минутни тела кои навлегуваат во човечкото тело и ја предизвикуваат болеста. Друг андалусиски лекар од XVI век, Ибн ел-Катиб (1313-1374 година) напишал труд наречен „За чумата“, во кој тој изјавил дека инфективна болест може да се пренесе „преку телесен допир и преку облека, садови за храна и обетки“.

Во средината на XVI век, познат италијански доктор од Верона, Џироламо Фракасторо, бил првиот кој ја предложил теоријата дека овие многу мали, невидливи со голо око честички кои ја предизвикуваат болеста се всушност живи. За нив се сметало дека се шират преку воздух, се размножуваат меѓусебно и можат да се уништат со оган.  На овој начин тој ја побил Галеновата теорија за мијазми (отровен гас кај болните). Во 1543 година тој ја напишал книгата *[[De contagione et contagiosis morbis]]*, со која тој беше првиот кој ја промовираше личната и околната хигиена со цел да се спречат болести. Развивањето на доволно силен микроскоп од страна на Левенхук во 1675 година овозможи и визуелен доказ за постоењето на живите честички што се согласува со бактериската теорија на болеста.

thumb|right|300px|Оригинална карта изработена од Д-р Џон Сноу на која се прикажани регионите на случаи на колера во текот на епидемијата во Лондон во 1854 година

Џон Граунт, професионален продавач на шивачки производи и сериозен научник аматер, ја објавил *Природни и политички набљудувања…* за стапките на смртност во 1662 година. Во неа, тој употребил анализи на стапките на смртност во Лондон пред Големата чума за да ја претстави една од првите табели за животот и извештај за временските тенденции за многу болести, нови и стари. Тој овозможил статистички докази за голем број теории за одредени болести и исто така побил многу широко распространети идеи за нив.

Доктор Џон Сноу е познат по своите истражувања за причините за појавата на епидемија на колера во XIX век. Тој започнал со забележување на значително повишените стапки на смртност во две области кои биле снабдувани од компанијата Садарк. Препознавањето на пумпата за вода на улицата Бродвик како причина за епидемија во квартот Сохо се смета за класичен пример за епидемиологија, Тој употребувал хлор во обид да ја исчисти водата и ја отстранил рачката од пумпата, со што го запрел ширењето на епидемијата. (Не е утврдено дали епидемијата веќе се намалувала сама по себе кога Сноу го направил ова.) Ова се смета за огромен настан во историјата на јавното здравје и може да се смета за основачки настан на науката за епидемиологија.

Други пионери на епидемиологијата се и данскиот лекар П.А. Шлајснер, кој во 1849 година се посветил на зашита од епидемијата на тетанус неонаторум на Вестманските острови во Исланд. Друг важен пионер е унгарскиот лекар Игнац Семелвајс, кој во 1847 година ја намалил стапката на смртност кај новороденчиња во една виенска болница со воведување на процедура на дезинфекција. Неговите наоди биле објавени во 1850 година, но неговиот труд бил лошо прифатен од неговите колеги, кои не ја поддржувале оваа процедура. Дезинфекцијата не почнала пошироко да се употребува сè додека британскиот хирург Џозеф Листер не ги „открил“ антисептиците во 1865 година земајќи ја предвид работата на Луј Пастер.

Во почетокот на XX век Роналд Рос, Андерсон Греј Мекендрик и други ги вовеле математичките методи во епидемиологијата.

Уште еден успех беше објавувањето на резултатите од Британското докторско истражување во 1954 година, предводено од Ричард Дол и Остин Брадфорд Хил, што даде многу силна статистичка поддршка за сомневањата дека пушењето цигари е поврзано со ракот на белите дробови.

## Професијата
До денес, мал број универзитети нудат епидемиологија како избор на студирање на додипломско ниво. Многу епидемиолози се лекари или имаат друго пост-дипломско ниво како Магистер по јавно здравје,  или епидемиологија. Докторатите се состојат од Доктор по јавно здравје, Доктор по фармација, Доктор по филозофија, Доктор на науки или клинички обучени лекаи, Доктор по медицина. Во Обединетото кралство, титулата „доктор“ по обичај се однесува на општи медицински практичари, чии професионални дипломи најчесто се од полето на медицината и хирургијата. Како и практичарите по јавно здравје/здравствена заштита, епидемиолозите работат во голем број различни околини. Некои епидемиолози работат на терен т.е. во заедницата, честопати во службите за јавно здравство/здравствена заштита и често истражуваат и се борат против епидемии на болести. Други пак, работат во непрофитни организации, универзитети, болници и поголеми владини институции како Центарот за контрола и превенција на болести, Заводот за здравствена заштита, Светската здравствена организација (СЗО) или Заводот за здравство на Канада.

## Практика
Епидемиолозите употребуваат разни модели на истражување од набљудувачки до експериментални и најчесто се категоризараат како дескриптивни, аналитички (кои имаат за цел да испитуваат познати поврзаности или хипотетички врски) и експериментални (термин кој честопати се едначи со обиди за лекување и други интервенции во склоп на една клиника или заедница). Епидемиолошките истражувања имаат за цел, кога е возможно, да откријат врски кои не се подложени на предрасуди помеѓу изложувањата како алкохолот и пушењето, биолошките агенси, стресот или некои хемикалии со смртноста или заболувањето од болести. Препознавањето на причинските врски помеѓу овие изложувања и исходите е важен аспект во епидемиологијата. Современите епидемиолози ја користат информатиката како алатка.

Изразот *епидемиолошка тријада* се користи за да се опише соединувањето на *домаќинот*, *агенсот* и *околината* при анализата на една епидемија.

## Причини
Иако епидемиологијата некогаш се гледа како збир статистички алатки кои се користат за да се објаснат врските помеѓу изложувањата и здравствените исходи, подлабоко сфаќање на оваа наука е она дека таа се занимава со откривање на *причинските* врски.

Скоро е невоможно да се каже со беспрекорна точност како и наједноставните физички системи ќе се однесуваат во најблиската иднина, уште помалку сложеното поле од епидемиологијата, кое се поврзува со биологијата, социологијата, математиката, статистиката, антропологијата, психологијата и политиката; „Корелацијата не значи причина“ е честа тема за голем дел од епидемиолошката литература. За епидемиолозите, клучен израз е заклучокот. Епидемиолозите користат собрани податоци и широк спектар на биомедицински и психосоцијални теории на инерактивен начин да создадат или да прошират една теорија, да тестираат хипотези и да постават релевантни теореми за тоа кои врски се причински и за тоа колку всушност се причински. Епидемиолозите Ротман и Гринланд потенцираат дека сфаќањето „**една причина - еден ефект**“ е едноставно погрешно верување. Повеќето исходи, како болест или смрт, се предизвикани од низа или мрежа која се состои од многу причини.

### Критериум Брадфорд-Хил
Во 1965 година Остин Брадфорд Хил поставил детални критериуми за проценувње на доказите за појавата на епидемија. Овие совети некогаш се нарекуваат *Критериуми Брадффорд Хил*, но на тој начин тие изгледаат како некаква листа. На пример, Филипс и Гудман (2004 година) забележае дека ним честопати им бил посочен овој критериум како листа за проценување на причините, и покрај тоа што тоа не била намерата на Хил.

# **Сила**: Слаба поврзаност не значи дека нема причински ефект.
# **Доследност**: Доследни наоди набљудувани од различни луѓе на различни места со различни примероци ја зголемува веројатноста за појава на ефект.
# **Специфичност**: Причината е веројатна ако многу специфилно население на специфично место и болест без друго веројатно објаснување. Што поспецифчна е врската помеѓу еден фактор и еден ефект, толку е поголема веројатноста за причинска врска.
# **Време**: Ефектот мора да се јави по причината (а ако има очекувано задоцнување помеѓу причината и очекуваниот ефект, тогаш ефектот мора да се јави по тоа задоцнување).
# **Биолошка стапка на раст**: Поголемо изложување најчесто води до поголема зачестеност на ефектот. Сепак, во некои случаи, самото присуство на факторот може да го предизвика ефектот. Во други случаи, обратната пропорција се сретнува: поголемо изложување води до помала зачестеност.
# **Веродостојност**: Веродостоен механизам помеѓу причината и ефектот е корисен (но, Хил забележал дека знаењето за механизмот е ограничено од моменталното знаење).
# **Кохерентност**: Кохерентноста помеѓу епидемиолошки и лабораториски наоди ја зголемува веројатноста за појава на ефект. Сепак, Хил забележал дека... непостоењето на таков [лабораториски] доказ не може да го поништи епидемиолошкиот афект на врските.
# **Експеримент**: Повремено е возможно да се отповикаме на експериментални докази.
# **Аналогност**: Ефектот од слични фактори треба да се земе предвид.

### Правна интерпретација
Епидемиолошките испитувања можат а докажат дека еден агенс можеби предизвикал, но не и дека предизвикал, ефект во било кој случај:

„Епидемиологијата се занимава со инцидентноста на болеста кај населенија и не се занимава со прашањето за причината за поединечен случај. Ова прашање, понекогаш се нарекува и специфична причина, е над доменот на епидемиологијата. Епидемиологијата ги поставува своите граници онаму каде се донесуа заклучок дека врската помеѓу агенсот и болеста е причинска (општа причина) и кога количеството вишок ризик припишан на агенсот е определен, а не кога агенсот навистина ќе предизвика специфична болест. [13]
“

Според американскиот закон, епидемиологијата сама по себе не може да докаже дека причинска врска не постои воопшто. Напротив, може да (и во одредени услови е) употребена од американски судови, во поединечни случаи, со цел да докаже дека причинската врска постои, врз основа на баансот на веројатноста.

## Адвокатура
Како дисциплина на јавното здравство, честопати се користат епидемиолошки докази за правно да се решат и лични мерки како промени во исхраната и корпоративни мерки како отстранување на рекламите за брза храна, со помош на наодите од истражувањата дистрибуирани во јавноста со цел да им се помогне на луѓето да прават разумни одлуки за нивното здравје. Честопати нејаснотиите во врска со овие наоди не се добро пренесени во јавноста; весниците често проминентно ги објавуваат резултатите од едно истражување без да ги споменат неговите ограничувања, предупредувања или контекст.Некои епидемиолошки алатки се докажале како ефикасни во откривање на главните причини за болести како колера и рак на бели дробови, но се јавиле и проблеми со некои банални болести и неколку неодамнешни епидемиолошки резултати за медицински третмани (на пример за ефектот од хормонската терапија) подоцна беа поништени со контролните испитувања по слуаен избор.

## Здравствено управување врз основа на население
Епидемиолошката пракса и резултатите од епидемиолошките анализи даваат значителен придонес за формирањето на новонастанатото здравствено уравување врз основа на население.

Здравственото правување врз основа на население ја зголемува можноста за:

* Проценување на здравтвената состојба и потребите на целното население;
* Имплементирање и евалуирање интервенции кои се наменети за подобрување на здравјето на тоа население; и 
* Компетентно и ефикасно обезбедување нега за членовите на тоа население на начин кој е доследен со културните, политичките и здравствените вредности на заедницата.

Современото здравствено управување врз основа на население е сложено, има потреба од повеќе вештини (медицински, политички, технолошки, математички итн.) од кои епидемиолошката пракса и анализи се основен составен дел, кои се обединуваат со менаџментот со цел да се обезбеди соодветна и ефикасна здравствена нега и здравствено водство кај едно население. Оваа задача има потреба од способноста за гледање наназад кај современите пристапи за управување со ризици кои ги трансформираат здравствените ризични фактори, зачестеноста, превалентноста и статистиките за смртноста (изведени од епидемиолошки анализи) во мерки за менаџмент кои не само што нè упатуваат во тоа како здравствениот систем одговара на моменталните здравствени проблеми на населението, туку и тоа како здравствениот систем може да се управува со цел подобро да одговори на идните потенцијални здравствени проблеми кај населението.

Примери за организации кои го применуваат здравственото управување врз основа на население кои ги позајмуваат работата и резултатите од епидемиолошката праса се Канадската стратегија за контрола на ракот, Здравствени програми за контрола на тутунт на Канада, Фондација Рик Хансен, Канадска иницијатива за истражување за контрола на тутунот.

Секоја од овие организации користи рамка за здравствено управување врз основа на население наречена Ризичен живот која ги содржи епидемиолошките квантитивни анализи со демографија, оперативно истражување на здравствени служби и економија за да ги создаде:

* *Симулации за ефектот врз животниот век на населението*: Мерење на идниот потенцијален ефект на една болест врз населението со оглед на новите случаи на болеста, превалентноста, прераната смрт како и потенцијалните изгубени години живот поради инвалидитет и смрт;
* *Симулации за ефектот врз животниот век на работната сила*: Мерење на идниот потенцијален ефект на болеста врз работната сила со оглед на новите случаи на болеста, превалентноста, прераната смрт како и потенцијалните изгубени години живот поради инвалидитет и смрт;
* *Симулации за ефектот на болест врз економијата*: Мерење на идниот потенцијален ефект на болеста врз достапниот доход во приватниот сектор (плати, корпоративен профит, трошоци за приватна здравствена нега) и достапниот доход во јавниот сектор (данок на личен доход, данок на корпоративен доход, трошоци за здравствена нега платени од државата).

## Видови истражувања
### Серија случаи
Серија случаи може да се однесува на квалитативно истаражување на искуството на еден единствен пациент или мала група пациенти со слична дијагноза, или може да се однесува на статистичка техника со која се споредуваат периоди во кои пациентите се изложени на некои фактори кои имаат потенцијал да предизвикаат болест во периоди кога тие не се изложени.

Претходниот тип на истражување е целосно дескриптивен и не може да се употреби да се донесат заклучоци за цело население пациенти со таа болест, Овие типови истражувања, во кои еден вешт лекар ќе идентификува невообичаена одлика на болест или во анамнезата на пациентот, може да доведе до формулирање на нова хипотеза. Користејќи податоци од сериите, може да се направат аналитички истражувања за да се испитаат можните причински фактори. Овие можат да се состојат од истражувања на контролни случаи или проспективни истражувања. Истражување на контролни случаи би се состоело од споредување споредливи контролни случаи без болеста со случаи во сериите. Проспективното истражување би се состоело од следење на сериите случаи низ времето за да се процени природознанието за болеста.

Вториот тип истражување, поформално опишано како само-контролирано истражување на серии случаи, го дели времето на следење на поедеинечен пациент на изложени и неизложени периоди и користи процеси на повлекување на отровот со фиксни ефекти за да ја спореди стапката на зачестеност на даден исход помеѓу изложените и неизложените периоди. Оваа техника била широко употребувана во истражувањето на различните реакции на вакцините и се докажала дека има статистичка сила која може да се спореди со онаа која ја имаат кохортните истражувања.

### Истражување на контролни случаи
Истражувањето на контролни случаи одбира субјети врз основа на нивниот статус на болеста. Група поединци кои ја имаат болеста (групата случаи) се споредува со група поединци кои ја немаат болеста („контролна“ група). Контролната група треба да биде дел од истото население како и случаите. Истражувањето со контролни случаи се навраќа низ времето за потенијалните изложувања на кои двете групи (случаите и контролните случаи) би можеле да бидат изложени. Се создава 2х2 табела, која ги прикажува изложените случаи (А), изложените контролни слулаи (Б), неизложените случаи (В) и неизложените контролни случаи (Г). Статистиката која се применува за да се измери врската се нарекува размер на можности (РМ), што го претставува размерот на можностите за изложување на случаите (А/В) во однос на можностите за изложување на контролните слулаи (Б/Г), т.е. РМ = (А/В) / (Б/Г) .

Ако РМ е очигледно поголемо од 1, заклучокот ќе биде дека „оние кои ја имаат болеста имаат поголема веројатност да биле изложени“, додека ако е блиску до 1 тогаш изложувањето и болеста веројатно не се поврзани. Ако РМ е значително помало од 1, ова значи дека изложувањето е заштитен фактор во појавата на болеста.

Истражувањата на контролни случаи најчесто се побрзи и со помали трошоци од кохортните истражувања, но се почувствителни на предрасуди (како предрасуда на сеќавање и предрасуда при избор). Главниот предизвик е да се препознае соодветната контролна група; изложувањето кај контролната група треба да биде исто со она кај населението од кое потекнуваат случаите. Ова може да се постигне преку извлекување на случаен примерок од оригиналното население подложено на ризик. Како последица на ова може да се јават поединци во контролната група кои ја имаат болеста која се истражува кога таа има висока стапка на напад кај населението.

### Кохортни истражувања
Кохортните истражувања одбираат субјекти врз основа на нивниот статус на изложување. Субјектите на истражување треба да биле подложени на ризик од исходот кој е предмет на истражување на почетокот на кохортното истражување, ова обично значи дека тие треба да ја немаат болеста на почетокот на кохортното истражување. Кохортата се следи во текот на времето  за да се процени нејзиниот подоцнежен исходен статус. Пример за кохортно истражување би била истрагата на една кохорта составена од пушачи и непушачи во даден период со цел да се процени зачестеноста на ракот на белите дробови. Истата 2х2 табела се прави како кај истражувањето со контролни случаи. Сепак, добиената точка на проценка е Релативниот ризик (РР), која ја претставува веројатноста за болеста за поединец во групата изложени, Ви = А / (А+Б) врз веројатноста за болеста кај поединец од групата неизложени, Вн= В/ (В+Г), т.е. РР = Ви / Вн-

Како и кај РВ, поголем РР од 1 покажува постоење на врска, каде заклучокот може да се протолкува како „оние кои биле изложени имаат поглема веројатност за развивање на болеста“.

Проспективните истражувања имаат многу предности пред истражувањата со контролни истражувања. РР е помоќна мерка на ефектот од РВ, затоа што РВ е само проценка на РР, бидејќи вистинската зачестеност не може да се пресмета со истражување со контролни случаи каде субјектите се избираат врз основа на статусот на болеста. Може да се добие време во проспективно истражување, а исто така помешувачите може полесно да се контролираат. Сепак, тие се поскапи и има поголема шанса субјектите да се изгубат во следењето со оглед на долгиот временски период низ кој кохортата се следи.

### Истражување на епидемија
:*За повеќе информации за истражувањето на епидемии на [[инфективни болести]], видете [[истражување на епидемии]].*

## Валидност: прецизност и предрасуди
### Случајна грешка
Случајната грешка е резултат од варијации околу вистинската вредност поради варијабилност на примероците. Случајната грешка е само случајна. Може да се појави во текот а собирањето податоци, кодирањето, пренесувањето на истите или анализата. Примерите за случајна грешка се: лошо поставени прашања, недоразбирање во толкувањето на поединечните одговори од одреден одговарач или типографска грешка во текот на кодирањето. Случајната грешка има влијание врз мерењето на еден непостојан, недоследен начин и истата не може да се поправи.

Случајна грешка постои во сите процедури на земање примероци. Ова се нарекува грешка при одбирање примероци.

Прецизноста на епидемиолошките променливи е мерка за случајната грешка. Прецизноста е исто така поврзана со случајната грешка, така што за да се намали случајната грешка треба да се зголеми прецизноста. Интервали на доверба се пресметуваат за да се прикаже прецизноста на проценките за релативниот ризик. Што потесен е интервалот на доверба, толку е попрецизна проценката на релативниот ризик.

Постојат два основни начини да се намали случајната грешка во епидемиолошкото истражување. Првиот е со зголемување на големината на примероците на истражувањето. Со други зборови, се додаваат повеќе субјекти во истражувањето. Вториот начин е со намалување на варијабилноста на мерењето во истражувањето. Ова може да се постигне со користење на попрецизни уреди за мерење или со зголемување на бројот на мерењата.

Треба да се забележи дека ако големината на примерокот или бројот на мерењата се зголемат или ако се употреби попрецизна алатка за мерење, трошоците најчесто се зголемуваат. Најчесто постои непостојан баланс помеѓу потребата за соодветна прецизност и практичниот проблем на трошоците за истражувањето.

### Систематска грешка
Систематска грешка или предрасуда се јавува кога постои разлика помеѓу вистинската вредност (кај населението) и забележаната вредност (во истражувањето) предизвикано од која било друга причина освен варијабилноста на земањето примероци. Пример за систематска грешка е ако, баз да знаете, оксиметарот за пулс кој го користите е наместен погрешно и додава две дополнителни вредности од оние вистинските секој пат кога се врши мерењето. Уредот за мерење може да биде прецизен, но не и точен. Бидејќи грешките се прават во секој момент, тие се систематски. Заклучоците кои ги изведувате врз основа на тие податоци ќе бидат погрешни. Но, грешката може да се повтори во иднина (на пр. со употеба на истиот погрешно наместен инструмент).

Друг пример за систематска грешка е грешка во кодирањето која ги засега *сите* одговори на тоа одредено прашање.

Валидноста на истражувањето зависи од степенот на систематската грешка. Валидноста најчесто се состои од две компоненти:

* Внатрешната валидност зависи од количината на грешки во мерењата, како изложување, болест и врските помеѓу овие променливи. Добрата внатрешна валидност укажува на недостаток на грешки во мерењето и дека заклучоци можат да се извлечат само ако се дел од субјектите на истражувањето.
* Надворешна валидност се состои во процесот на генерализирње на наодите од истражувањето за населението од кое бил извлечен примерокот (или дури и надвор од тоа население, за поуниверзална изјава). За ова треба да се знае кои услови се важни (или неважни) за генерализацијата. Внатрешната валидност е очигледно предуслов за надворешна валидност.

### Предрасуди при изборот
Предрасуда при изборот е една од трите типа предрасуди кои се закануваат на валидноста на истражувањето. Предрасудите при изборот се неточна мерка на ефектот која е резултат на систематската разлика во врската помеѓу изложувањето и болеста помеѓу оние кои се дел од истражувањето и оние кои треба да бидат дел од истражувањето.

Ако една или повеќе од групите од кои се извлекуваат примероци несоодветно го претставува населението кое треба да го претставува, тогаш резултатот од таа споредба може да води во погрешна насока.

Предрасудата при изборот може да предизвика или преголема или премала проценка на мерењето на ефектот. Исто така може да предизвика ефект кога тој всушност и не постои.

Пример за предрасуда при изборот е предрасуда на волонтерот. Волонтерите можат да не бидат претставници на вистинско население. Тие можат да прикажат изложувања или исходи кои се различни од оние на лицата кои не се волонтери (на пр. волонтерите имаат тенденција да бидат поздрави или сакаат да учествуваат во истражувањето бидејќи веќе имаат проблем со болеста и сакаат да добијат бесплатно лекување).

Друг тип предрасуда при изборот е предизвикана од не-испитаници. На пример, жена која била подложена на политички мотивиран сексуален напад може да се плаши да учествува во анкета за мерење на инцидентите на масовно силување отколку некоја која не била жртва, што доведува до тоа истражувачите да направат премала проценка на бројот на силувања.

За да се намалат предрасудите при избор, треба да се направат експлицитни (објективни) дефиниции за изложувањето и/или болеста. Траба да се стремите кон повисоки стапки на учество. Земајте големи примероци и случајно избирајте ги испитаниците, така што ќе имате поголема шанса населението да биде веродостојно претставено.

## Списанија
Список на списанија:

### Општи списанија
* Американски епидемиолошки магазин
* Епидемиолошки извештаи
* Епидемиологија (списание)
* Меѓународен епидемиолошки магазин
* Епидемиолошки хроники
* Магазин за епидемиологија и здравје на заедницата
* Европски епидемиолошки магазин
* Новонастанати теми во епидемиологијата
* Епидемиолошки перспективи и иновации 
* Евронадзор

### Специјални списанија
* Епидемиолошки биомаркери за рак и заштита
* Генетска епидемиологија (списание)
* Списание за клиничка епидемиологија
* Педијјатриска перинатална епидемиологија 
* Епидемиологија и инфекција
* Фармакоепидемиологија и сигурност на лекови 

## Области
### Според физиологија/болест
* Епидемиологија на инфективни болести
* Епидмиологија на кардиоваскуларни болестии
* Епидмиологија на рак
* Невроепидемиологија
* Орална/забна епидемиологија
* Репродуктивна епидемиологија
* Епидемиологија на дебелина/дијабетес
* Ренална епидемиологија
* Епидемиологија на повреди
* Психијатриска епидемиологија
* Ветеринарна епидемиологија
* Епидемиологија на зооноза
* Респираторна епидемиологија
* Педијатриска епидмиологија
* Квантитативна епидемиологија

### Според методолошки пристап
* Епидемиологија на животна средина
* Економска епидемиологија
* Клиничка епидемиологија
* Конфликтна епидемиологија
* Генетска епидемиологија
* Молекуарна епидемиологија
* Нутриционистичка епидемиологија
* Социјална епидемиологија
* Епидемиологија на животниот тек
* Развој на епи методи/ Биостатистика
* Мета-анализа
* Спатијална епидемиологија
* Теле-епидемиологија
* Епидемиологија на биомаркери
* Фармакоепидемиологија
* Епидемиологија на примарна нега
* Болничка и епидемиологија на контрола на инфекции
* Епидмеиологија на практика на јавно здравство
* Надзорна епидемиологија (Клинички надзор)
* Информатика на болести

## Поврзано

* Прилагодување на возраста
* Биостатистика
* Центри за контрола и превенција на болести на Соединетите американски држави
* Истражувачки центар за епидемиолошки катастрофи (ИЦЕК)
* Европски центар за превенција и контрола на болести
* Е-епидемиологија
* Епидемиолошки методи
* Епидемиски модел
* Софтверска програма Епи Инфо
* Софтверска програма ОупенЕпи
* Латиноамерикански парадокс
* Епидемиологија на пејзажи
* Важни изданија во епидемиологијата
* Математичко моделирање во епидемиологијата
* Менделеева рандомизација
* Модел на истражување
* Истражување на илјада семејства, од Њукасл до Тајн
* Истражување Вајтхол
* Епидемиолошка транзиција
* Демографска транзиција
* Меѓународна заедница за фармакоедпимиологија
* Палеоепидмиологија 


## Наводи
### Белешки

### Библиографија

* Clayton, David and Michael Hills (1993) *Statistical Models in Epidemiology* Oxford University Press. ISBN 0-19-852221-5
* Last JM (2001). "A dictionary of epidemiology", 4th edn, Oxford: Oxford University Press. 5th. edn (2008), edited by Miquel Porta http://www.oup.com/us/catalog/general/subject/Medicine/EpidemiologyBiostatistics/?view=usa&ci=9780195314502 
* Morabia, Alfredo. ed. (2004) A History of Epidemiologic Methods and Concepts. Basel, Birkhauser Verlag. Part I. http://books.google.es/books?id=Hgnnhu1ym-8C&dq=Morabia,+Alfredo.+ed.+(2004)+A+History+of+Epidemiologic+Methods&printsec=frontcover&source=bn&hl=es&ei=U4ARSvbaEJGUjAew8LnCBg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4 http://www.springer.com/public+health/book/978-3-7643-6818-0
* Smetanin P., Kobak P., Moyer C., Maley O (2005) “The Risk Management of Tobacco Control Research Policy Programs” The World Conference on Tobacco OR Health Conference, July 12–15, 2006 in Washington DC.
* Szklo MM & Nieto FJ (2002). "Epidemiology: beyond the basics", Aspen Publishers, Inc.

* Rothman, Kenneth, Sander Greenland and Timothy Lash (2008). "Modern Epidemiology", 3rd Edition, Lippincott Williams & Wilkins. ISBN 0-7817-5564-6, ISBN 978-0-7817-5564-1
* Rothman, Kenneth (2002). "Epidemiology. An introduction", Oxford University Press. ISBN 0-19-513554-7, ISBN 978-0-19-513554-1

## Надворешни поврзувања

* The Health Protection Agency
* The Collection of Biostatistics Research Archive
* Statistical Applications in Genetics and Molecular Biology 
* The International Journal of Biostatistics 
* Analytical Epidemiology
* BMJ  - Epidemiology for the Uninitiated' (fourth edition), D. Coggon, PHD, DM, FRCP, FFOM, Geoffrey Rose DM, DSC, FRCP, FFPHM, DJP Barker, PHD, MD, FRCP, FFPHM, FRCOG, *[[British Medical Journal]]*
* Epidem.com  - *[[Epidemiology (journal)|Epidemiology]]* (peer reviewed scientific journal that publishes original research on epidemiologic topics)
* NIH.gov - 'Epidemiology' (textbook chapter), Philip S. Brachman, *[[Medical Microbiology]]* (fourth edition), US National Center for Biotechnology Information
** UTMB.edu  - 'Epidemiology' (plain format chapter), Philip S. Brachman, *Medical Microbiology*
* Monash Virtual Laboratory  - Simulations of epidemic spread across a landscape
* EMER - Epizootic Diseases, Emerging and Re-emerging Diseases
* Umeå Centre for Global Health Research
* Epidemiology and Public Health Sciences, Umeå International School of Public Health 

Категорија:Епидемологија
Категорија:Демографија
Категорија:Здравство
Категорија:Наука
Категорија:Општествени науки за животната средина