Јунганг (пештери)

**Пештери Јунганг** (кинески:云冈石窟, пинјин: Yúngāng shíkū), порано познати како **пештери Вуџоушан** (кинески: 武州山 / 武周山, пинјин: Wǔzhōushān) — древни кинески будистички храмови во пештери, изградени за време на династијата Северен Веи во близина на Датонг, тогаш наречен Пингченг, во покраината Шаншји. Пештерите се одлични примери на архитектура во карпи и едно од трите најпознати места на древни будистички кипови во Кина. Другите локации се во Лонгмен и Могао.

Пештерите Јунганг се наоѓаат на околу 16 километри западно од Датонг, во долината на реката Ши Ли во подножјето на планините Вуџоу Шан. Тие се извонреден пример на кинески камени резби од 5 и 6 век. Во комплексот има 53 поголеми пештери со вкупно 51.000 ниши, во кои има исто толку статуи на Буда. Покрај нив, има околу 1.100 помали пештери. На врвот на спилата со пештери се наоѓа тврдина од раздобјето династијата Минг.

Пештерите се ископани на јужната страна на спилата од песочник, долга околу 800 метри и висока од 9 до 18 метри. Во 2001 година, биле вклучени во списокот на светско наследство на УНЕСКО. УНЕСКО смета дека пештерите Јунганг се:

: *„ремек-дело на раната кинеска будистичка пештерска уметност ... [и] ... претставува успешна спој на будистичката верска симболична уметност од Јужна и Средна Азија со кинеските културни традиции кои започнуваат во 5 век од н.е. под царско покровителство“.*

Кинеската национална туристичка администрација ги класифицирала пештерите како природно подрачје во категоријата AAAAA.

## Историја
лево|мини|250x250пкс| Пештера 9
По падот на династија Западен Џјин, северните делови на Кина потпаднале под власта на Северен Веи, каде што владеел кланот Туоба. Кланот за своја престолнина го избрал градот Пингченг (平城), сега познат како Датонг (大同). Северен Веи рано го усвоил будизмот како своја државна вера. Будизмот дошол по северниот пат на свилата, долг околу 2.600 километри, што го поврзувал древниот кинески главен град Шан на исток преку преминот Вушао Линг и Кашгар со древната Партија на запад.

Првото раздобје на клепање кипови траел до 465 г. н. е. Пештерите од ова раздобје сега се означени со броевите од 16-20. Околу 471 г. н. е. започнала втората фаза која траела до 494 г. н. е. За тоа време, со поддршка на царскиот двор, биле издлабени двојните пештери 5/6, 7/8 и 9/10 и пештерите 11, 12 и веројатно 13. Царското покровителство завршило во 494 г. н. е. со преселувањето на дворот Веи во новиот главен град Луојанг. Сите други пештери биле создадени под приватно покровителство во текот на третото градежно раздобје, што траело до 525 година, кога изградбата конечно престанала поради бунтовите во областа.

### Распаѓање и зачувување
Статуите од песочник се изложени на силни  временски влијанија од самиот почеток. Многу пештери се многу отворени и затоа се чувствителни на временските услови и загадувањето. На древните статуи им се заканува песок што го носи ветерот, загадениот воздух од индустрискиот град Датонг и прашината од блиските рудници и патишта. Пештерите се наоѓаат во близина на пустината Гоби, па пустинските бури исто така имаат свој удел. Некои обиди да се зачуваат пештерите и да се поправат штетите биле направени веќе во првите векови по нивното завршување. За време на династијата Лиао, некои од статуите биле подновени, а помеѓу 1049 и 1060 година биле изградени *„10-те храмови Јунганг“* за заштита на главните пештери. Храмовите биле уништени од пожар околу 60 години подоцна. Зачуваните дрвени згради пред пештерите 5 и 6 биле изградени во 1621 година за време на раната династија Чјинг. По 1950 година, пукнатините во песочникот биле пополнети со вбризгување на полнила. За да се намалат временските влијанија од песочните бури, околината на пештерите билапошумена. За време на Културната револуција, Црвената гарда оштетила многу резби. На некои места се уште се видливи траги од куршуми. Во април и мај 1991 година, персоналот на Калтек извршил мерења на загадувањето на воздухот во пештерите Јунганг. Утврдено е дека речиси сите цврсти честички во воздухот се создаваат од минерална прашина и честички од јаглерод, што овозможило вниманието да се сосредоточи на изворите на овие видови супстанции.

## Пештера 6
Пештерата 6 е една од најбогатите во Југанг. Била изградена од царот Шјиао Вен помеѓу 465 и 494 година од нашата ера. Површината на пештерата изнесува околу 1000 квадратни метри. Целата внатрешност на пештерата е изрезбана и насликана. Во средиштето на пештерата се наоѓа ступа, која се протега од подот до таванот. Ѕидовите се поделени на два ката. Ѕидовите на горните катови се украсени со резби на стоечки Буди, бодисатви и монаси, поставени меѓу другите небесни фигури. Сите резби првично биле насликани. Бидејќи пештерите биле пресликани до дванаесет пати, тешко е да се одреди првичната слика.

## Галерија

Податотека:Yungang_12.JPG|врска=Slika:Yungang_12.JPG|алт=Vrh lesenega stebra (dougong) v zgradbi, ki ščiti jame pred propadanjem|Врв на дрвен столб (дугонг) во градбата што ги штити пештерите од распаѓање
Податотека:Buddhist_paintings_Yungang.jpg|врска=Slika:Buddhist_paintings_Yungang.jpg|алт=Budistična poslikava|Будистичко сликарство
Податотека:Yungang_cave9_dougong.jpg|врска=Slika:Yungang_cave9_dougong.jpg|алт=Kamniti dugong v Jami 9|Камен дугонг во пештерата 9
Податотека:Datong_14_grotta.jpg|врска=Slika:Datong_14_grotta.jpg|алт=Eden od večjih kipov|Една од поголемите статуи
Податотека:Side_wall_statues_Yungang.jpg|врска=Slika:Side_wall_statues_Yungang.jpg
Податотека:Buddhas_in_collapsed_cave_Yungang.jpg|врска=Slika:Buddhas_in_collapsed_cave_Yungang.jpg
Податотека:Statue_at_the_Yungang_Grottoes.jpg|врска=Slika:Statue_at_the_Yungang_Grottoes.jpg
Податотека:Yungang_painting_2010.JPG|врска=Slika:Yungang_painting_2010.JPG
Податотека:云岗11.JPG|врска=Slika:云岗11.JPG
Податотека:Datong_145.jpg|врска=Slika:Datong_145.jpg|алт=Jama 12, druga faza (po letu 650)|Пештера 12, втора фаза (по 650 г.)
Податотека:Datong_146.jpg|врска=Slika:Datong_146.jpg|алт=Jama 12, druga faza (po letu 465)|Пештера 12, втора фаза (по 465 г.)
Податотека:Yungang11_2010.JPG|врска=Slika:Yungang11_2010.JPG|алт=Jama 20|Пештера 20


## Наводи

## Литература
*
*
* "The Oldest Buddhist Stone Monuments known to China - fifth-century sculptures at Wu Chou Shan", well-illustrated feature in *The Illustrated London News*, 10 October 1931.

## Надворешни врски

* Official website 
* UNESCO World Heritage page about Yungang Grottoes
* Protecting the Yungang Grottoes from Air Pollution Damage

Категорија:Светско наследство во Кина
Категорија:Статии со текст на кинески