Кинески зодијак

**Кинески зодијак** или **кинески хороскоп** (, *шенгсјао*) — класификација во кинескиот календар која на секоја година ѝ припушува животно и неговите особености во повторлив дванаесетгодишен циклус. Зодијакот игра важна улога во традиционалната кинеска култура и претставува одраз на кинеската филозофија и култура. Според кинеските народни верувања, карактерот на еден човек е врзан со одликите на нивниот хороскопски знак (хороскопско животно). Овој зодијак води потекло од Кина, а неговите варијанти се присутни во многу земји од Источна и Југоисточна Азија како Јапонија, Јужна Кореја, Виетнам, Сингапур, Непал, Бутан, Камбоџа и Тајланд.

Како и западниот зодијак, тој е поделен на дванаесет дела и на луѓето им припишува одлики родени во тој знак, но во случајот на кинескиот зодијак, знакот важи за целата година, додека пак целиот циклус во запдниот е во рамките на една година.

Постојат две сметања на почетокот на кинескиот зодијак: едни сметаат дека почнува од новата година, а други со почетокот на пролетта.

## Предание за настанокот
Според преданието, митскиот Жаден Цар приредил трка за да одлучи кои животни да си стави во календарот. Како победник, стаорецот ја добил првата година од 12-годишниот циклус, а останатите животни доаѓаат по радоследот во кој ја завршиле трката.

## Знаци

Зодијакот традиционално почнува со стаорецот. Ова се дванаесетте хороскопски знаци по редослед, секој со своите одлики (небесни стебла, земска гранка, силата јин и јанг, трин и природен елемент). Верувањето дека секој човек и секое животно имаат своја улога во општеството доаѓа од конфуцијанското учење за хиерархијата на општеството. Употребата на зодијакот истрајува во разни азиски земји исто како што истрајуваат конфуцијанските убедувања.

Во кинеската астрологија знаците се според **годината** и го означуваат самопретставувањето на личноста или нејзиното восприемање во очите на другите. Погрешно е сметањето дека годишните знаци се единствените знаци во кинеската астрологија. Има знаци (животни) кои се водат според **месецот** (наречени „внатрешни животни“), според **денот** (наречени „вистински животни“) и според **часот** (наречени „тајни животни“). Земјата е присутна во сите дванаесет знаци, со пет годишни времиња.

Мишел Ферлис (2013) забележува дека старокинеските имиња на земските гранки се од австроазиско потекло. Некои од неговите споредби се дадени подолу, каде старокинската реконструкција е добиена од Бакстер и Сагарт (2014).

* : старокинески *[n̥]ruʔ (спор. правиетмуоншки *c.luː „бивол“)
* : старокинески *[m].qʰˤaʔ (спор. правиетмуоншки *m.ŋəːˀ)
* : старокинески *[g]ˤəʔ (спор. северен правиетмуоншки *kuːrˀ)

Има и лексичко соодветство со австронезиските јазици:
* : старокинески *m[ə]t-s (спор. атајалски miːts)

Назиците на земските гранки се посведочени од натписи во времето на династијата Шанг и веројатно се користеле и пред тоа. Ферлис (2013) вели дека тие се позајмени во многу постаро време од австроазиските јазици кои тогаш се говореле во подрачјето на реката Јангцекјанг.

## Кинески календар

### Години

Во рамките на Четирите столба, годината е столбот со информации за семејната и општествената позадина на лицето, и неговата врска со бабата и дедото. Возраста на лицето лесно се гледа од неговиот знак, знакот на тековната година и неговата генерација (тинејџер, во средината на 20-тите итн). на пример, лицето родено како тигар има 12, 24, 36 (итн.) години во годината на тигарот (2022); во годината на зајакот (2023), тоа лице е една година постаро.

Следнава табела го прикажува 60-годишниот циклус ускладен со грегоријанскиот календар за периодот од 1924 до 2043 г. Шеесетгодишниот циклус почнува со периодот личуен околу 4 февруари според некои астролошки извори.

## Складност и нескладност

Бидејќи кинескиот зодијак е изведен од древната теорија за петте елементи, секој кинески знак е поврзан со пет елементи, односот меѓу тие елементи: вметнување, заемодејство, прекудејство и противдејство. Се сета дека ова е законитоста за движењата и промените на суштествата во вселената. Се верува дека луѓето со различен знак (животно) имаат различни карактери, па затоа познавачите на кинеската астрологија ги ги проверуваат овие поединости и складности кога советуваат за насоки во животот, љубовта и бракот. Нашироко се употребува нагледна шема, на која се претставени знаците и нивните односи. Знаците кои се сметаат за складни имаат слични вредности и интереси, а нескладните имаат спротивни карактери и начини на општење.

## Приказни за потеклото
Постојат многу приказни и басни за настанокот на зодијакот. Почнувајќи од династијата Хан, времето од денот се означува со дванаесетте земски гранки, но се заменети со имиња на животни, и низното значење се памети според нивното поведение:

Под земски гранки може да се подразбере и двоен часовен период. Во тој случај, знакот е центарот на периодот; на пример, 馬 mǎ (коњ) значи пладне, или пак период од 11:00 до 13:00 ч.

## Варијанти во други земји
Кинескиот зодијак се користи и во други азиски земји под историско влијание на кинеската култура, но некои животни се разликуваат од една земја до друга.

**Корејскиот зодијак** има *овца* (*јанг*) наместо *коза*, иако изворниот кинески збор на заемката *јанг* може да означува било кое животно од потсемејството на козите.

**Јапонскиот зодијак** има *[[овца]]* (*хуцуџи*) наместо *[[коза (хороскопски знак)|коза]]* и *[[дива свиња]]* (*иношиши*, *и*) наместо *[[свиња (хороскопски знак)|свиња]]*. Од 1873 г. наваму Јапонците прославуваат Јапонска нова година на 1 јануари според грегоријанскиот календар.

**Филипинскиот зодијак** има *овен/овца* (*tupa*) наместо *коза*, бидејќи меѓу кинеското население во земјата зборот *tupa* може да означува било кое животно од потсемејството на козите.

**Виетнамскиот зодијак** се разликува од кинескиот по тоа што второто животно е бивол наместо вол, а четвртото е мачка наместо зајак.
 
**Камбоџанскиот зодијак** е истоветен на кинескиот, но змејот се смета исто што и неак, кој е митска морска змија. Sheep and Goat are interchangeable as well. Канбоџанската Нова година е во април, наместо јануари и февруари како во Кина и највеќето други земји.

Зодијакот на **[[Чами (азиски народ|Чамите]]** го има истиот редослед како кинескиот, но наместо мајмун има желка (*kra*).

**Малајскиот зодијак** го заменува зајакот со еленче (*pelanduk*), а свињата со желка (*kura* или *kura-kura*). Змејот (*Loong*) се поистоветува со нагата, но понекогаш се нарекува голема змија (*ular besar*), а змијата се нарекува втора змија (*ular sani*).

**Тајландскиот созијак** има *[[нага]]* наместо змеј и почнува не со Кинеската Нова Година, туку или од првиот ден на петтиот месец од тајландскиот месечев календар, или за време на Сонгкран или тајландска Нова година (денес на 13–15 април), зависно од целта за која се користи.
Во минатото, кралството Лан На во северен Тајланд имало слон наместо свиња. Денешните Тајланѓани ја имаат вратено свињата, но знакот сè уште го носи името กุน (gu̜n), што значи слон.

**[[Гурунзи|Гуруншкиот]] зодијак** во Непал има крава наместо вол, мачка наместо зајак, орел наместо змеј, прица наместо петел и елен наместо свиња.

**[[Прабугарски календар|Прабугарскиот календар]]** кој се користел од II век и денес е делумно реконструиран користи сличен шестгодишен циклус од дванаесет животни.

**[[Монголски календар|Старомонголскиот календар]]** има глушец, вол, леопард, див зајак, крокодил, змија, коњ, овца, мајмун, кокошка, куче и свиња.

**[[Тибетски календар|Тибетскиот календар]]** го заменува петелот со птица.

**[[Волшки Бугари|Волшките Бугари]]**, **[[Хазари]]те** и другите туркиски народи замениле некои животни со нивни: леопард (наместо тигар), риба или крокодил (наместо змеј), еж (наместо мајмун), слон (наместо свиња) и камила (наместо стаорец/глушец).

Во **[[Казаци|казашката]]** верзија на циклусот (), змејот е заменет со полжав (), а тигар е леопард ().

Во **[[Киргизи|киргиската]]** верзија () зборовите за змеј (), мајмун () и тигар () се среќаваат само за кинескиот зодијак, а другите животни се глушец, крава, зајак, змија, коњ, овца, кокошка, куче и дива свиња.

Во **[[Турци|турската]]** верзија животните се речиси истите, со тоа што тигарот е заменет со леопард (*pars*), змејот со риба (*balık*), а козата со овца (*koyun*). Изненадува тоа што практикувањето на зодијакот продолжило низ целиот османлиски период, а свињата (*domuz*) не била исфрлена, иако се коси со исламските начела.

## Поврзано
* Кинеска астрологија
* Кинеска филозофија

## Наводи

### Извори

* Shelly H. Wu. (2005). *Chinese Astrology*. Publisher: The Career Press, Inc. .

## Надворешни врски

* Кинескиот хороскоп открива: што симболизираат 12-те знаци и зошто нема мачка?, Трн 
* Дознајте во која кинеска година сте родени, Факултети.мк 
* Кина ќе ја дочека годината на стаорецот, Нова Македонија (напис за стаорецот како знак и неговите одлики) 
* Кинески зодијак: година на змијата, Фактор (напис за змијата како знак и нејзините одлики) 

Категорија:Астролошки традиции

Зодијак
Зодијак
Зодијак
Категорија:Списоци за култура