open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Болид

**Болид** значи исклучително светол метеор, но терминот е предмет на повеќе од една дефиниција, според контекстот. Тоа може да се однесува на секое големо тело кое формира кратер или на она што експлодира во атмосферата. Може да биде синоним за огнена топка, понекогаш специфична за оние со привидна магнитуда од -14 или посветла.

## Дефиниции
Зборот болид (; Италијански преку латински од Greek  , ) може да се однесува на малку различни феномени во зависност од контекстот во кој се појавува зборот, а читателите можеби ќе треба да направат заклучоци за да одредат кое значење е наменето во одредена публикација.

Едно чувство се однесува на екстремно светол метеор, особено оној што експлодира во атмосферата. Во астрономијата, се однесува на огнена топка приближно светла како полна месечина, и генерално се смета за синоним за огнена топка. Во геологијата, болидот е многу голем удар.

Една дефиниција го опишува болидот како огнена топка што достигнува привидна величина од -14 или посветла повеќе од двапати посветла од полната месечина.

„Суперболид“ е болид што достигнува привидна светлинска величина од -17 или посветла, што е приближно 100 пати посветло од полната месечина. Неодамнешните примери на суперболиди ги вклучуваат метеоритот Сатерс Мил во Калифорнија и Метеорот Чељабинск во Русија.

## Астрономија

ИАУ нема официјална дефиниција за „болид“, и генерално го смета терминот синоним за огнена топка, посветла од вообичаеното метеор; сепак, терминот генерално се однесува на огнени топки кои достигнуваат привидна магнитуда &минус;14 или посветла. Астрономите имаат тенденција да користат „болид“ за да идентификуваат исклучително светла огнена топка, особено онаа што експлодира (понекогаш се нарекува и детонирачка огнена топка). Може да се користи и за да значи [#[Metico манифестации|огнена топка што се слуша]].

### Суперболид
Избрани експлозииа на суперболид воздух:
* Тунгуска настан (Русија, 1908)
* 2009 Суперболид Сулавеси (Индонезија, 2009)
* Челјабинск метеор (Русија, 2013)

## Геологија
Геологот го користи терминот *bolide* во малку поинаков контекст од астроном. Во геологија, укажува на многу голем удар. На пример, Woods Hole Крајбрежниот и морскиот научен центар на USGS користи „болид“ за секое големо тело кое удира што формира кратер чие потекло и состав е непознато, како, на пример, дали станува збор за камен или метален астероид, или помалку густа, ледена комета направена од испарливи, како што се вода, амонијак и метан.

Најзабележителен пример е болидот што го предизвика кратерот Чикшулуб пред 66 милиони години. Научниот консензус се согласува дека овој настан директно довел до истребување на сите нептичји Диносауруси, а за тоа е потврдено и со тенок слој од Иридиум пронајден на тој геолошки слој што ја означува K–Pg границата.
## Галерија

## Наводи

## Надворешни врски

* historic record of bolides that have been witnessed entering the Earth’s atmosphere around the world from 861 through 2012
* Bolide Events 1988–2017

Категорија:Метеороиди
Категорија:Планетарна геологија
Категорија:Атмосферски влез
Категорија:Статии што содржат видео клипови
Снорум

мини| Стар патен знак, кој го покажува патот до напуштеното село Снорум, Јорн, Скелефтеш, северна Шведска
**Снорум** е село, во денешно време повеќе како фарма, во Парохијата Јернс, општина Скелефтеш, округот Вестерботен, Шведска.

Селото го добило своето име во 19 век кога географски геодет си играл со детската рима *Снип, снап, снорум, хеј базалорум* и именувал пет нови населени места во парохијата Јорн, секој по еден збор во рима. Снип, Снап, Хеј и Басалорум се четири други села во близина.

## Наводи

Категорија:Населени места во Шведска
Керстин Кардон

мини|Керстин Кардон (1894)
**Матилда Кристина (Керстин) Кардон** (1843–1924) била шведска сликарка и учителка по уметност. Една од првите 18 жени кои биле примени во женскиот оддел на Кралската шведска академија за ликовни уметности, таа продолжила да слика портрети и мртва природа во масло и пастел. Во 1875 година, таа започнала да предава на Семинари за обука на женски учители (Högre lärarinneseminariet) и отворила сопствено сликарско училиште во центарот на Стокхолм. Таа била популарна сликарка на портрети од високото општество, таа направила три портрети на кралот Оскар II.

## Биографија
Родена во Стокхолм на 17 август 1843 година, Матилда Кристина Кардон била ќерка на литографскиот уметник Јохан Елиас Кардон (1802–1878) и неговата сопруга Брита Кристина родена Сундберг (1812–1894). Тие имале две ќерќи а Матилда била помалата. Откако првично била обучена од нејзиниот татко, во 1864 година таа била една од првите 18 жени кои биле примени од новиот женски оддел на Кралската академија каде студирала до 1871 година

Таа за прв пат насликала мртва природа и жанровски слики, поднесувајќи го малку хумористичното дело „Lurande katt“ (мачка што демне) до Уметничката асоцијација на Стокхолм во 1868 година. По завршувањето на студиите, таа одела на студиски патувања во Париз, Минхен, Лондон, Виена, Италија и Холандија, особено за да го усоврши нејзиното портретно сликарство.

Во 1875 година, по предавањата во различни училишта во Стокхолм, таа била ангажирана од страна на Училиштето за обука како инструктор по цртање до 1884 година. Паралелно, таа отворила сликарско училиште во нејзиното ателје на Дротнингатан во центарот на Стокхолм каде што останала до 1911 година. Преку нејзините многубројни студенти, таа можела да даде значаен придонес во уметноста во Шведска. Во 1890 година, таа станала членка на Шведската федерација на уметници (Svenska Konstnärsförbundet) и била назначена за комесар за одделот за шведски женски уметници на Светскиот саем во Чикаго во 1893 година. Од 1907 година, таа била член на уметничкиот комитет на Пријатели на ракотворби.

Покрај нејзините три портрети на кралот Оскар Втори, таа насликала и  многу истакнати Швеѓани, вклучувајќи го и истражувачот Свен Хедин, сликарот Густаф Ридберг и многу грофови и барони. Нејзините дела се наоѓаат во колекцијата на Музејот на уметност во Малме и делот за гравури на Националниот музеј во Стокхолм.

Керстин Кардон починала во Стокхолм на 5 јануари 1924 година.

## Наводи

## Надворешни врски
* Kerstin Cardon at Svenskt kvinnobiografiskt lexikon

Категорија:Шведски сликари
Категорија:Починати во 1924 година
Категорија:Родени во 1843 година
Техила Блад

алт=Техила на филмски фестивал|мини|Техила на филмски фестивал
**Техила Блад** (родена на 5 септември 1995 година во Упсала) е шведска глумица, пејачка, пливачка и балетска танчерка најпозната по улогата на младата Лизбет Саландер во шведскиот филм „Милениум“.

## Биографија
Техила била шестото дете во семејство со осум деца, кои биле фокусирани и определени на музика, танц, пливање и глума. Во 2008 година групата браќа и сестри, кои се нарекувале себеси BBx8 (BB пати осум), дошле до полуфиналето во Шведска има талент *2008.* Техила дипломирала на Кралскиот шведски балет во Стокхолм во јуни 2015 година.

## Кариера
Во 2005 година, Техила учествувала во ТВ минисерија *Митови* кој се емитувал во четири епизоди на Шведската телевизија (SVT). Од тогаш се појавувала и во филмови и ТВ емисии за деца и возрасни, особено е позната по улогата *Ела на две места* (СВТ), *Повлечи ме наназад!!* (СВТ), *Девојката со тетоважа на змеј*, *Девојката што си играше со оган* и *Девојката што го удри гнездото на стршенот*.

Во есента 2009 година, Техила имала поголема улога во филмот Пернила Август *Далечно,* каде што таа и Нооми Рапас го играат главниот лик Лина (дете и возрасен). Филмот првпат бил прикажан во јавноста на Неделата на критичарите на Филмскиот фестивал во Венеција 2010 година, каде што ја освоила наградата на Неделата на критичарите. Премиерата во Шведска била на 10 декември 2010 година.

## Филмографија

## Награди

## Надворешни врски
* 
* 

Категорија:Живи луѓе
Категорија:Родени во 1995 година
Категорија:Шведски глумци
Категорија:Шведски телевизиски глумци
Категорија:Луѓе од Упсала
Анели Алханко

алт=Анели Алханко 2011|мини|Анели Алханко 2011
**Анели Алханко** (; родена. 11 септември 1953 година) - шведска балерина со Финско потекло.

## Биографија
Анели е родена во 1953 година во Богота, Колумбија, каде нејзиниот татко, Ерки Алханко, бил генерален конзул на Финска. На 4 -годишна возраст, таа била донесена во Шведска, каде што била од 1963 до 1971 година. студирала на. По завршувањето на студиите, Анели работела во Кралскиот шведски балет и брзо станала една од водечките балерини: веќе во 1971 година. таа танцувала во „ Оревокршачка“ во режија на Рудолф Нуреев, а подоцна глумела во класични балетски продукции.

Во 1973 година, Анели била назначена за солист, во 1976 година - примабалерина, а во 1990 година била прогласена за прва балерина во Шведска. Таа била поканета на многу од водечките светски балетски компании, и таа била единствената Швеѓанка која била поканета да танцува во Москва во театарот Болшој : таа во 1984 година ја одиграла улога во балетот Жизел во режија на Галина Уланова. После тоа, Анели дури ја добила титулата *Прима балерина апсолутна* во знак на признание за нејзиниот талент.

Напуштајќи ја Кралската опера, Анели продолжила да дејствува како  глумица гостинка и се зафатила со настава. Во 2007 година таа отворила своја школа за танц, која во 2010 година. се приклучила на академијата за танц *[[:sv:Base 23 – Stockholm Dance Academy|База 23 - Академија за танц во Стокхолм]]*, каде што, покрај класичниот балет, предаваат и други стилови на танцување.

Во 1975 година, во Шведска биле издадени марки со ликот на Анели Алханко во 2003 година. Портретот на Анели бил вклучен во Националната галерија на портрети во замокот Грипшолм.

Внуката на Анели била Мис на Шведска 2006 година.

## Признание и награди

* 1980: Оперска награда на Шведска Дагбладец
* 1998: Медал за литература и уметност
* 2010: *Награда за култура по природа и култура*
* 2014: *Златен медал на Шведската театарска асоцијација за „извонредна уметничка работа“Teaterförbundet*

## Главни улоги

* Лебедово езеро
* Оревокршачка
* Ромео и Јулија
* Заспаната убавица
* Жизел
* *[[Фрекен Џули (балет)]]*
* Како е дисциплиниран лутиот просјак
* Камелија
* Манон
* Ла Бајадере
* *Онегин*
* Сон на летната ноќ

## Надворешни врски

* https://www.ne.se/uppslagsverk/encyklopedi/l%C3%A5ng/anneli-alhanko
* https://www.expressen.se/nyheter/anneli-alhanko-jag-fick-inte-dra-av-taspetsskorna/
* https://web.archive.org/web/20200112153828/http://owlit.blogspot.com/2010/04/kulturpriset-2-0-1-0.html
* https://web.archive.org/web/20200112155325/https://teaterforbundet.se/teaterforbundets-guldmedalj-till-anneli-alhanko-och-per-arthur-segerstrom/

Категорија:Живи луѓе
Категорија:Родени во 1953 година
Категорија:Родени на 11 декември
Категорија:Шведски балерини
Еденрид

алт=Стариот селски пат помеѓу Блекинге и Сканија во Еденрид во август 2015 година|мини|Еденрид

**Еденрид** е село во општината Бромала во Скане, Шведска.

Шведската пејачка Сана Нилсен е родена и израсната во Еденрид.

## Наводи

Категорија:Координати на Википодатоците
Категорија:Населени места во Шведска
Мариелунд, Упсала

[мини| Оваа летна куќа во Мариелунд вклучува елементи и од [Југендстил|стилот на Југендстил и од националните романтични стилови]]
мини| Знакот на фасадата на железничката станица Мариелунд
**Мариелунд** е село во округот Упсала, Шведска.

Селото е околу 59 километри (36 милји) северно од Стокхолм, главниот град на Шведска. Тоа е 14 километри источно од Упсала и има историски дрвени куќи во стилот на Југендстил и национални романтични стилови. Постојат куќи со различна големина, главно изградени во текот на 1890-1930 година.

Железничката станица Мариелунд се наоѓа на железничката пруга со тесен метар наследство Упсала-Лена Јернвог („Ленакатен“).

## Наводи

## Надворешни врски
* 

Категорија:Населени места во Шведска
Протопланета

мини|Преживеаната протопланета, Веста .
**Протопланета** е голем планетарен ембрион кој настанал во протопланетарен диск и поминал низ процес на внатрешно топење со што се создала диференцирана внатрешност. Протопланетите се смета дека се создаваат планетезимали големи 1 км, кои гравитациски си ги растројуваат орбитите и се судираат меѓусебе, постепено зголемувајќи го својот обем додека станат планети.

Во Сончевиот Систем, се смета дека меѓусебните судири на планетезималите создале неколку стотици планетарни ембриони. Овие ембриони биле слични на Церера и Плутон со маса од околу 1022 до 1023&nbsp;кг и пречник од неколку илјади километри. Во текот на стотици милиони години, тие се судирале меѓусебно. Не е познат редоследот по кој планетарните ембриони се судрале за да се создадат планетите, но се смета дека првите судири ја замениле првата „генерација“ на ембриони со втора генерација составена од помал број, но поголеми ембриони. Тие, повторно би се судирале по што се создала трета генерација на уште помал број, и сѐ поголеми ембриони. На крајот, останале само неколку ембриони, кои се судриле по што завршило создавањето на планетите.

Првите протопланети имале повеќе радиоактивни елементи, чие што количество се намалило низ времето поради радиоактивното распаѓање. Загревањето поради радиоактивноста, меѓусебните судири и гравитацискиот притисок ги стопило деловите од протопланетите за време на нивниот раст до станување планети. Во стопените подрачја потешките елементи потонале до јадрото, а полесните елементи се издигнале на површина. Ваквиот процес е познат како планетарна диференцијација. Составот на некои метеорити покажува дека имало и диференцијација кај некои астероиди.

Според претпоставката за џиновски удар, Месечината настанала со судирот меѓу претпоставената протопланета наречена Теја и Земјата, во раните фази по настанокот на Сончевиот Систем.

Во внатрешниот Сончев Систем, има три „преживеани“ протопланети; тоа се астероидите Церера, Палада и Веста. Психеја најверојатно преживеала од силен удар со друго тело кое што ги соголило надворешните, карпести слоеви на протопланетата. Астероидот Метида, се претпоставува дека имала слична судбина како Психеја. Астероидот Лутеција, исто така има одлики на протопланета. Џуџестите планети од Кајперовиот Појас се викаат и протопланети. Затоа што на Земјата се пронајдени железни метеорити, се претпоставува дека порано во астероидниот појас имало други протопланети со метално јадро, кои биле уништени и кои се извор на ваквите метеорити.

Во февруари 2013 година, астрономите за прв пат директно набљудувале создавање на протопланета во гасовит диск околу далечна ѕвезда.

## Поврзано

* Насобирање (астрофизика)
* Фузор (астрономија)
* Мезопланета
* Планетазималн

## Надворешни врски
* Расправа за дефинирање на протопланета  (Mail Planet Mailing List : 15 јули 2011 година) (на англиски)

## Наводи

Категорија:Видови планети
Категорија:Протопланети
Сара Сали

**Сара Сали**, е социјална научничка, истражувачка, академски и академски администратор од Уганда, која е вонреден професор и декан на Факултетот за родови студии на Универзитетот Макерере, најстариот и најголемиот јавен универзитет во Уганда.

## Позадина и образование
Сара е родена во регионот Буганда во Уганда. По посетувањето на локалните основни и средни училишта, таа била примена на Универзитетот Макерере, во главниот град на Уганда, Кампала . Дипломирала во 1992 година, со диплома по општествени науки .

Таа продолжила да се здобива со магистерска диплома за родови студии на Универзитетот Макерере во 1999 година. Подоцна, таа добила доктор по филозофија по меѓународни здравствени студии на Универзитетот Кралица Маргарет, во Единбург, Шкотска .

## Кариера
Сали е искусна социјална научничка со долгогодишно искуство во оваа област, кое се протега до крајот на 1990-тите. Нејзините области на интерес вклучуваат ХИВ / СИДА, пол, репродуктивно здравје, здравствени системи, јавна политика и политика. Голем дел од истражувањето на Сали се фокусира на скриени и нехетеронормативни однесувања, како и на малцинските групи. Нејзиното истражување се фокусира на нејзината родна земја Уганда, но често вклучува и други африкански земји и далечни континенти, вклучувајќи ги Европа и Северна Америка.

## Семејство
Професорката Сара Сали е мажена мајка.

## Членство на одборот и комисијата

* Советодавна работна група за систематска дијагностика на земјата (SCD) на Светска банка (UG)
* Комитет за преглед на истражување на болницата Менго
* Националниот комитет за био-безбедност на Националниот совет за наука и технологија на Уганда
* Меѓународна асоцијација за феминистичка економија
* Советот на Универзитетот Макерере
* Одбор за состаноци на Универзитетот Макерере
* Комитет за обезбедување квалитет на Универзитетот Макерере
* Одбор за благосостојба и дисциплинска комисија на Универзитетот Макерере (претседавач)
* Јужноафриканско социолошко здружение (САСА)
* Британската асоцијација на алумни во Уганда (UBAA) 

На Советот на Универзитетот Макерере, Сали го претставува академскиот кадар. Таа е исто така член на Истражувачкиот конзорциум ReBUILD, со седиште на Универзитетот Квин Мери во Единбург, Шкотска.

Професорката Сали е член на Советодавниот одбор на „Програмата за социјални науки на следната генерација во Африка“, заеднички напор меѓу општествените научници во истражувањето и академската заедница во Африка и САД.

## Поврзано

* Стела Нинзи
* Силвија Тамале
* Захара Нампево

## Наводи
 

## Надворешни врски

* Академски профил 

Категорија:Статии со hCards
Категорија:Родени во 1971 година
Категорија:Живи луѓе
Роза Кобо Бедија

мини|Роза Кобо Бедија (2018)
**Роза Кобо Бедија** (родена на 17 декември 1956 година) е шпанска феминистка, писателка и професорка по социологија на родот на Универзитетот А Коруња. Таа е и директорка на Центарот за родови студии и феминистки на истиот универзитет. Нејзината главна насока на истражување е феминистичката теорија и социологијата на родот.

## Раните години и образованието
Роза Кобо Бедија била родена во Кантабрија, 17 декември 1956 година. Дипломирала со диплома по политички науки и социологија во 1981 година на Универзитетот Комплутенсе во Мадрид. Магистрирала во 1983 година. Во 1992 година, таа ја прочитала својата докторирала со дисертација на тема „Демократија и патријархатот во Жан Жак Русо“, под д-р Селија Аморос со почести.

## Кариера
Кобо била основачка и прва директорка на Интердисциплинарниот семинар за феминистички студии на Универзитетот А Коруња помеѓу 2000 и 2003 година. Таа, исто така, раководела со магистерската програма за родови и еднаквости политики од 2005 до 2008 година. Нејзината главна насока на истражување е феминистичката теорија и социологијата на родот. Таа е член на Советодавниот тим на Одделението за жени и наука (UMYC) на Министерството за образование во Генералниот секретаријат за научна и технолошка политика. Во 2008 година била советничка во Министерството за еднаквост. Таа предавала курсеви и конференции за родова социологија и феминистичка теорија во Шпанија и во различни земји од Латинска Америка. Режирала проект за проституција и јавни политики финансиран од Институтот за жени. Таа го води курсот за Историја на феминистичката теорија на Универзитетот во А Коруња и магистрирала еднаквост и еднаквост во развојот на соработката на Универзитетот во Вик-централниот универзитет во Каталонија .

## Награди

* 1997 година, награда „Кармен де Бургос“  за најдобро објавена статија таа година, доделена од Здружението за историски студии за жените на Универзитетот во Малага.
* Во 2017 година, награда Игуалдаде „Ернестина Отеро“ од Општински совет на жените од Виго.
* Во 2018 година, награда Комадре де Оро од Феминистичка група за дискусија Комадрес

## Надворешни врски

* Entrevista en revista Pueblos  (на шпански)
* Artículos en Ciudad de mujeres (на шпански)
* Entrevista en conigualdad.org (на шпански)
* Mujeres en red (на шпански)
* Фемитека  (на шпански)
* артикуло на Габриела Лопес и Синтезис, Оахака  (на шпански)
* Reseña de „Hacia una nueva política сексуална“, Кристина Јусто и ''Revista de Economía Crítica''  (на шпански)
* Reseña de „Hacia una nueva política сексуална“, Де Марија Канделарија Киспе Понсе ен Евномија.  Revista en Cultura de la Legalidad, стр. 239-243  (на шпански)
* Ponencia sobre la prostitución en nuestro país.  Congreso de los Diputados.  (на шпански)
* Interculturalidad en la educación. Видео (на шпански)

Категорија:Живи луѓе
Категорија:Родени во 1956 година

Категорија:Шпански феминисти
Категорија:Шпански писателки
Емили Фејтфул

200px|мини|Емили Фејтфул
**Емили Фејтфул** (27 мај 1835 - 31 мај 1895) била англиска активистка за правата на жените и издавач.

## Биографија
Емили Фејтфул била родена на 27 мај 1835 година во Хедли Ректори, Сари. Таа посетувала училиште во Кенсингтон.

Во 1864 година, Фејтфул била вмешана во случај на развод помеѓу адмиралот Хенри Кодрингтон и неговата сопруга Хелен Џејн Смит Кодрингтон (1828-1876). Кодрингтон бил обвинет за обид за силување на Фејтфул; сепак, како што се развивал случајот, овие обвиненија подоцна биле отфрлени и Фејтфул одбила да даде сведочење. Исто така, било изјавено и дека Фејтфул и Хелен биле љубовници лезбејки. 

Во 1888 година, на Фејтфул ѝ била доделена пензија од 50 фунти. Таа починала во Манчестер.

Таа е протагонист на романот на Ема Доногју од 2008 година, *Запечатеното писмо*, роман кој се базира врз случајот за развод на Кодрингтон од 1864 година.

## Викторија прес и ''магазин Викторија''
мини|Емили Фејтфул, околу 1860-ти години
Со цел да се прошири нејзината активност, која тогаш била многу ограничена, во 1860 година Емили Фејтфул основа во Лондон печатница за жени. Од 1860 до 1864 година, Викторија Прес го објавувала феминистичкото *англиско женско списание*. 

Во 1863 година таа започнала да објавува месечник, *списание Викторија*, во кој осумнаесет години континуирано и искрено ги застапува барањата на жените за исплатливо вработување.

## Активизам
Во јануари 1864 година го објавила првиот годишен извештај на Лејдис Лондонското здружение за еманципација и продолжила да објавува други дела во име на ова друштво. Во 1868 година го објавила романот „*Промени на промена“*. Таа, исто така, се појавила како предавач, и, со цел да ги унапреди интересите на жените, држела успешни предавања и во Англија и во Соединетите Американски Држави.

Била член на Друштвото за поттикнување на вработувањето на жените. 

## Архиви
Архивите на Емили Фејтфул се чуваат во Женската библиотека од библиотеката на Лондонската школа за економија.

## Наводи

## Надворешни врски

*    
* 
* Биографија на Емили Фејтфул и избрани списи на gerald-massey.org.uk

Категорија:Починати во 1895 година
Категорија:Родени во 1835 година
Категорија:Англиски феминисти
Категорија:Британски дејци
Катарина Стенбек

мини|Стенбек настапува во Оџаи 2018 година
**Катарина Алис Хилда Стенбек** е шведска уметничка, дизајнерка, електронски музичар, пејачка и Јутјуберка.

## Ран живот и театар
Стенбек пораснала во Салтсјобаден надвор од Стокхолм, но и како дете живеела во Лондон. Студирала театар во Содра Латин во Стокхолм пред да се пресели во Њујорк за да студира на Американската академија за драмски уметности од 2005 до 2008 година.

## Музика
Стенбек била предводник на пост-диско бендот Фолдинг Легс од Бруклин од 2009 до 2015 година. Во пролетта 2017 година, таа го лансира **Галериет** и го издала нејзиниот деби соло албум, Романтик Џесчурс( анг: *Romantic Gestures)*, подоцна истата година. Три од песните од албумот, биле премиерно прикажани на шведското национално радио во *Музикгајден*. Во 2018 година, таа го издала EП-то, Сенд ми јор Дотр (анг: *Send Me Your Daughter)*.

Стенбек, која самостојно ја продуцира целата нејзина работа, користи маски, аудиовизуелни инсталации и други театарски елементи во нејзините музички спотови и изведби во живо.

## Уметност
Стенбек е самоука уметничка. Нејзината работа опфаќа широк спектар на медиуми, вклучувајќи сликарство, скулптура од папие-маше , видео инсталација, уметност за носење и стоп-моушн анимација. Таа започнала канал на YouTube во март 2019 година, на кој споделува видеа за нејзината работа. Во август 2019 година, лансирала онлајн продавница на прибор за домаќинство, додатоци и уметнички дела дизајнирани и создадени од Стенбек во нејзиното студио.

## Личен живот
Стенбек моментално живее во Лос Анџелес, Калифорнија и Стокхолм, Шведска.

## Дискографија

### Албуми

* Романтични гестови (2017 година, самообјавено)

### Проширени претстави

* Испрати ми ја својата ќерка (2018 година, самообјавено)

### Синглс

* *Десна бранова должина* (2017 година, само-ослободен)
* *Љубовник со носталгија* (2017 година, самообјавен)
* *Allting är som vanligt* (2017, самообјавено)
* *Senga* (2018, самообјавено)

### Музички видеа

* *„Десна бранова должина“ во* режија на Катарина Стенбек. Видеото беше премиерно прикажано на GAFFA и доби позитивни критики на неколку блогови, а песната се најде на топ листите на Hype Machine .
* *„Сенга“ во* режија на Катарина Стенбек. Видеото беше премиерно прикажано на магазинот Том Том и доби неколку позитивни критики на блогот, а песната повторно се најде на топ листите на Hype Machine .
 
## Наводи

## Надворешни врски

* Официјална веб страна
* YouTube канал

### Литература

* 
* 
* 
* 
* 

Категорија:Статии со hCards
Категорија:Живи луѓе
Категорија:Родени во 1987 година
Категорија:Луѓе од Стокхолм
Мод Адамс

алт=Мод Адамс 2019|мини|Мод Адамс 2019
**Мод Адамс** (родено име **Мод Солвејг Кристина Викстрем**; родена  година, Лулео, Шведска) е шведска глумица. Позната е по тоа што ја играла улогата на девојка на Џемс Бонд двапати - во филмовите Човекот со златен пиштол (1974) и Октопод (1983). Таа, исто така, се појавила и во епизоди на филмот Вид убиство.

## Биографија
### Почеток
Родена на 12 февруари 1945 година во семејството на Густав и Тајра Викстрем. Мајка и била даночен инспектор, татко и бил финансиски ревизор. Во 1963 година, нејзината фотографија била испратена на натпревар за убавина што го одржувало списанието Алерс. Адамс победила на овој натпревар и ја започнала својата манекенска кариера.

### Кариера
Адамс започнала да работи за агенцијата за моделирање Форд, се преселила во Париз, а потоа во Њујорк. Во тоа време, таа била најплатената и најбараната манекенка во светот. Кариерата како филмска глумица за неа започнала во 1970 година со филмот „Момци во бандата“, каде играла манекенка. Покрај со Џејмс Бонд, таа учествувала и во снимање на многу повеќе телевизии и филмови - Ролербол, Џејн и изгубениот град, Моќта на страста, Мистериозната смрт на Нина Шеро, итн.

### Личен живот
Во 1966 година се омажила за фотографот Рој Адамс, во 1975 година бракот се распаднал. На 23 мај 1999 година, таа се омажила повторно, за  судијата  Чарлс Рубин. Немале деца. Сопственик е на калифорниската козметичка компанија Скандинавиан Биокосметикс, ЛЛЦ. Полиглот е - зборува шведски, англиски, германски, француски и италијански.

## Филмографија

* 1974 - Човекот со златен пиштол
* 1975 - Ролербол
* 1979 - Лора 
* 1981 - Тетоважа 
* 1983 - Октопод 
* 1983-1984 - Емералд Поинт 
* 1985  - Поглед кон убиство 
* 1987 - Јане и изгубениот град 
* 1988 - Смртоносен дизајн
* 1988 - Мистериозната смрт на Нина Шеро 
* 1989 - Рефлекс на убивање 
* 1989 - Моќ на страст 
* 1990 - Посветеност: Тивка ноќ, смртоносна ноќ 4

## Наводи

Категорија:Живи луѓе
Категорија:Родени во 1945 година
Категорија:Родени на 12 февруари
Категорија:Шведски глумци
Категорија:Шведски телевизиски глумци
Категорија:Луѓе од Лулео
Ана Сибила Сергел

**Ана Брита Сергел** или **Ана Сибила Сергел**, подоцна презиме *Хау* (1733–1819), била шведска уметничка (везење), официјален декоратер на кралскиот шведски двор.

Сергел била ќерка на украсувачот на везови на кралскиот шведски двор, Кристофер Сергел и Елизабет Свирнер од Германија. Нејзиниот брат бил познатот уметник Јохан Тобијас Сергел. Во 1754 година, таа се омажила за лозарот на дворот, Јохан Валентин Хов или Ховје (р. 1760).

Сергел била стручна асистентка на нејзиниот татко до неговата смрт во 1773 година. По смртта на нејзиниот татко, таа ја делела функцијата официјален декоратер во везот на дворот со нејзината сестра Марија Софија. Меѓу најпознатите дела направени од двете сестри е внатрешната декорација на кралската палата Фредрикшов.

Категорија:Починати во 1819 година
Категорија:Родени во 1733 година
Категорија:Шведски уметници
Ана Марија Шмилау

**Ана Марија Шмилау**, родена *Нидерманс* (почина на 23 мај 1725 година) била шведска таписерка.

## Живот
Шмилау била во брак со заповедникот Џејкоб Хартвич Шмилау. Во 1690 година, таа била инструкторка и главна господарка на училиштето за ракотворби за кралски таписерии за жени на палатата Карлберг, *Тапетсколан вид Карлберг,* кој бил основан од кралицата Улрика Елеонора од Данска, за да може жените да се образуваат во уметничка професија која ќе им овозможи да се издржуваат како нешто друго освен домашни. Зачувани се неколку таписерии од работата на жените во ова училиште, кое било затворено по смртта на кралицата во 1693 година. Сепак, бидејќи таписериите се забележани како произведени од тимот на училиштето и не се потпишани од поединечен уметник, работата на Ана Марија Шмилау не може да се издвои.

## Наводи

* Svenskt konstnärslexikon del V, sid 74, Allhems Förlag, Малме. Libris 8390293

Категорија:Починати во 1725 година
Категорија:Шведски уметници
Мезопланета

**Мезопланетите** се тела со планетарна маса помала од Меркур, но поголема од Церера. Терминот прв го употребил Исак Асимов. Ако големината се одредува преку екваторскиот полупречник, мезопланетите треба да имаат приближен полупречник од 500 до 2.500 километри.

## Историја
Терминот е прв пат го употребил Асимов во својот есеј „Што ни кажува името ", објавен во Лос Анџелес Тајмс (анг: *Los Angeles Times)* во доцните 1980-ти.

Асимов истакнал дека Сончевиот Систем има многу планетарни тела, а границата на поделба на „големите (главните) планети“ од помалите планети била произволни. Асимов истакнал дека има голем јаз во големината помеѓу Меркур (најмалото планетарно тело кое несомнено се сметало за голема планета) и Церера (најголемото планетарно тело кое несомнено се сметало помала планета). Само едно планетарно тело познато во тоа време, Плутон, влегува во тој јаз. И наместо произволно да се одлучува дали Плутон припаѓа на големите или малите планети, Асимов предложил секое планетарно тело што по големината влегува во јазот меѓу Меркур и *Церера* да се нарече мезопланета, затоа што на грчки  мезос (*mesos*) значи „средина“.

Денес, според оваа дефиниција мезопланети би биле: Плутон, Ерида, Хаумеја, Макемаке, Гунггунг, Квавар, веројатно Седна, а можеби и Орк .

## Поврзано
* Астероид
* Кентаур (мала планета)
* Џуџеста планета
* Фузор (астрономија)
* Протопланета
* Планетазимал
* Кафеаво џуџе

## Наводи

Категорија:Џуџести планети
Категорија:Видови планети
Категорија:Дефиниција за планета
Ема Шенсон

мини|Ема Шенсон
**Ема Софија Перпетуа Шенсон** (21 септември 1827 – 17 март 1913) била шведска фотографка и сликарка. Таа била една од најраните женски професионални фотографи во Шведска.

## Биографија
лево|мини| Фотографија на катедралата во Упсала, 1889 година
Родена во Упсала на 21 септември 1827 година, Шенсон била ќерка на благајникот на академијата Џон Шенсон и училишниот администратор Марија Магдалена Хар. Нема податоци за нејзиното образование или за тоа како се запознала со фотографирањето.

До 1860-тите, таа отворила студио во Упсала, станувајќи една од најраните женски професионални фотографи во Шведска и првата што основала бизнис во Упсала. Покрај фотографиите од катедралата во Упсала, таа направила серија од околу 20 отпечатоци од албуми како почит на шведскиот ботаничар Карл Линеј (1707–1778). Во 1880-тите и 90-тите години, таа направила дополнителна технички совршена серија на катедралата која го покажува напредокот и резултатите од реставраторската работа. Сликите ги откриваат не само нејзините технички вештини, туку и нејзината способност да ја позиционира камерата за да добие архитектонски одлични слики. Иако негативите на Шенсон исчезнале, нејзините фотографии од катедралата што се поправа може да се видат во албум во универзитетската библиотека.

Ема Шенсон починала во Упсала на 17 март 1913 година. Таа е запаметена како една од најраните женски професионални фотографи во Шведска заедно со Розали Сјоман во Стокхолм, Хилда Сјолин во Малме и Вилхелмина Лагерхолм во Еребру .

## Поврзано

* Софија Хеселиус

## Галерија

Emma Schenson - Uppsala domkyrka, 1860.jpg|Катедралата во Упсала, 1860 година
Emma Schenson - Hammarby 1864 - Linnaeus Bedroom.jpg|Спална соба Линеј, 1864 година
Uppsala Mounds 1895.jpg|Могили на Упсала, 1895 година


## Наводи
Категорија:Статии со извори на шведски (sv)
Категорија:Фотографски пионeри
Категорија:Луѓе од Упсала
Категорија:Починати во 1913 година
Категорија:Родени во 1827 година
Овесхолм (замок)

алт=Замокот Овесхолм|мини|Замокот Овесхолм
**Замокот Овесхолм** () е стара куќа во општината Кристијанштад во Сканија, Шведска.

## Историја
Карл Адам Врангел (1748-1829), гувернер на Кристијанштад, ја изградил палатата во 1792-1804 година. Грофот Аксел Раул Хамилтон (1787-1875) изградил продолжение на зградата во 1857 година

Овесхолм е стар дворец што првично го имал истото име како и парохијата - Трине, и кое во 1374 година го сменило името во Игешолм и неколку века подоцна во Овесхолм.

Во 1620 година веднаш до малото езеро, Ове Уруп изгради куќа, која во 1792 година ја преместил гувернерот на Кристијанштад Карл Адам Врангел на два ката со мансардни покриви малку подалеку од езерото. Карл Адам Врангел, исто така, ги изградил сите камени згради, плевни, работнички куќи и уредени паркови и градини.

Во 1857 година, Аксел Раул Хамилтон започнал реконструкција на главната зграда до нејзиниот сегашен изглед со трет кат и промена на влезот со камени столбови.

Во текот на 1979-1983 година, Раул Л. Хамилтон извршил темелно реновирање на главната зграда и неговата околина.

## Наводи


## Надворешни врски
* Интернет -страница на Овесхолм

Категорија:Замоци во Шведска
Финспонг (замок)

мини|280x280пкс| Замокот Финспонг 2005 година
**Замокот Финспанг** се наоѓа во Финспанг, провинцијата Естерјетланд, Шведска. Изградбата на замокот започнала во 1666 година, од Луис де Гер. Дизајниран е во архитектура на холандскиот класичен стил од холандскиот архитект Адријан Дортсман.

## Наводи

Категорија:Замоци во Шведска
Робелов (замок)

алт=Замокот Рубелав. Сликата е направена од мене, 9 октомври 2005 година|мини|Замокот Робелoв
**Замокот Робелов** () е стара куќа во општината Кристијанштад во Сканија, Шведска.

## Историја
Ингеборг Кјелдсен Крогнос се смета дека е најстарата позната сопственичка на имотот некаде во 1300-тите години. Имотот бил продаден во 1616 година на  данскиот советник и воен комесар   во Сканија Кристофер Улфелд (1583-1653) кој ја изградил  главната зграда  во 1637 година. Имотот го наследил  неговиот син Ебе Кристоферсен Улфелд (1616-1682) во 1663 година. По смртта на Улфелд во 1682 година, Робелав го предал на својот зет, шведскиот воен офицер Карл Густаф Скајт (1647-1717). Во 1782 година, имотот изгорел и главната зграда била сериозно оштетена. Подоцна биле изградени целосно нови згради.  Имотот денес е во приватна сопственост на семејството Мареј.

## Наводи
 

## Надворешни врски
* Веб -страница на Рубелов
Категорија:Замоци во Шведска
Селаен

алт=Црквата Аверсели во Селајн|мини|Црквата Аверсели во Селаен
алт=Шведска - Селајн|мини|Шведска - Селаен

**Селаен** е најголемиот остров во Меларен, Шведска, и зафаќа 94,72км² Се наоѓа во Сталархолмен, источно од Стренгнес, и има околу 1.800 постојани жители. Поврзан е со мост со копното. Тоа е најголемиот остров во сите езера во Шведска. Во Хеимскрингла, Гранмар, кралот на Седерманланд, бил убиен на овој остров од Инѓалд Илрулер.

## Наводи

## Поврзано
* Географија на Шведска

Категорија:Острови во Шведска
Турсе

алт=Мостот од источната страна на езерото Венерн до Торсо|мини|Мостот од источната страна на езерото Венерн до Турсе
**Турсе** (*островот на Тор*) е најголемиот остров на езерото Венерн, област 62.03 км2. Турсе се наоѓа во општина Мариестад. Турсе порано се состоел од два острови (Торс и Фогело), но околу 1930 година водата помеѓу нив била испумпувана, а поранешното морско дно сега се користи за одгледување култури.

Турсе има околу 550 семејства кои живеат во текот на целата година, и околу трипати повеќе во лето. Во 1994 година, мостот „Турсеброн“ бил отворен помеѓу копното и островот. Долг е околу 900 метри.

Поради големината на езерото Венерн, островот има повеќе поморска клима (со поблаги зими) и повеќе сончеви часови во споредба со копното.

## Наводи

## Поврзано
* Географија на Шведска

Категорија:Острови во Шведска
Нисан (река)

мини|Нисан
**Нисан** е река во југозападна Шведска, долга 200 километри. Завршува во заливот Категат на Северното Море во Халмстад. Правиот среден и горниот тек на Nissan ја следи гранката на зоната Протогине-зона на слабост на кората во западна Шведска. Нисан го одводнува западниот дел на сливната рамнина Јужен Смоланд.

## Наводи

## Поврзано
* Географија на Шведска

Категорија:Јеталанд
Категорија:Реки во Шведска
Барбара Нтамбирвеки

**Барбара Нтамбирвеки** е адвокатка, академик и активистка во Уганда. Таа е предавач на Правниот факултет на Уганда Пентекосталниот универзитет, приватен универзитет.

## Позадина и образование
Нтамбирвеки има диплома по правни науки на Универзитетот Макерере, најстариот и најголемиот јавен универзитет во Уганда. Таа, исто така, има диплома за правна пракса од Центарот за развој на правото. Нејзиниот магистер по правни науки го стекнала на Универзитетот во Кејптаун во Јужна Африка.

## Кариера
Таа е предавачка на Правниот факултет на кампусот Кампала на Универзитетот во Уганда Пентекостал. Таа, исто така, служи како адвокат во адвокатска канцеларија, специјализирана за комерцијални трансакции, судски спорови и административно право. Таа истовремено работи како истражувачки службеник во организацијата Адвокатес Коалиција за развој и животна средина, каде што „обезбедува истражувачка и административна поддршка за различните проекти во рамките на Програмата“.

Во нејзините лични текстови, Нтабирвеки ја препознава доминацијата на земјоделството во националната економија. Таа тврди дека за да се максимизира земјоделското производство, примената на науката и технологијата е критично важна. Таа го критикува малото финансирање од страна на владата на Уганда за земјоделски истражувања.

## Наводи

## Надворешни врски

* Уставниот суд го отфрли случајот „Поткуп“ на пратеници 
* Вклучете ги младите во развојот на земјоделството за да се реши економската криза
* Веб-страница на Уганда Пентекосталниот универзитет

Категорија:Статии со hCards
Категорија:Живи луѓе
Категорија:Родени во 1975 година
Категорија:Активисти од Уганда
Рита Ванионпа

**Рита Маија Ванионпа** (3 октомври 1952 – 24 април 2021) била финско-шведска текстилна уметничка.

## Биографија
Ванионпа била наградена со неколку стипендии и е избрана за уметничка на годината за 2011 година од страна на шведско-финското уметничко здружение Суомиарт.

Работата на Ванионпа е прикажана во галериите низ Шведска, на изложби како што се „Тогаш и сега“ во во 2011 година, и „Доволно е“ во музејот Рохсака во 2015/2016 година.

Ванионпа починала на 24 април 2021 година, во Стокхолм, од КОВИД-19. Таа имала 68 години.

## Наводи

Категорија:Луѓе од Стокхолм
Категорија:Починати во 2021 година
Категорија:Родени во 1952 година

Категорија:Шведски уметници
Захара Нампево

Д-р **Захара Нампево**, е адвокатка од Уганда, активистка за човекови права и академик. Таа е извршна директорка на Центарот за човекови права и мир (ХУРИПЕК) на Правниот факултет на Универзитетот Макерере, во Кампала, главниот град и најголемиот град на Уганда.

## Позадина и образование
Захара Нампево има долга листа на академски квалификации и во законот и во арената за човекови права. Таа има диплома по правни науки на Универзитетот Макерере, во Кампала, главниот град и најголемиот град на Уганда. Таа, исто така, има диплома за правна пракса, добиена од Центарот за развој на правото, исто така во Кампала.

Нејзината напредна диплома за заштита на човековите права е добиена од Универзитетот Або Академи, во Турку, Финска. Таа, исто така, има магистер по правни науки, за човекови права, доделена од Универзитетот во Нотингем во Обединетото Кралство. Нејзината диплома доктор по правни науки е добиена од Универзитетот Емори во Атланта, Џорџија, Соединетите Американски Држави.

## Кариера
Пред да се приклучи на факултетот на Универзитетот Макерере во 2006 година, таа работела како виш правен службеник во Фондацијата за иницијатива за човекови права (ФХРИ), непрофитна организација за застапување на човековите права, со седиште во Нсамбја, населба во Кампала. Таа, исто така, работела како специјалист за родова правда во Фондот за развој на Обединетите нации за жени, во Либерија. Непосредно пред да се приклучи на Макерере, таа работела за Данската агенција за меѓународен развој (ДАНИДА), како координатор на нивната програма „Пристап до правда“.

На Универзитетот Макерере, Нампево предава право и раководи со ХУРИПЕК, компонента на Правниот факултет. Таа е специјализирана за човекови права и родови права и предава резолуција на конфликти, меѓународно хуманитарно право, родово право, здравствено право и семејно право. Таа има објавувано значително во списанија со колеги на оваа тема и на сродни теми.

Д-р Захара Нампево е директорка во Центарот за истражување на управување и јавна политика, тинк-тенк, со седиште во Кампала, Уганда.

## Наводи

## Надворешни врски

* Веб-страница на Центарот за човекови права и мир (ХУРИПЕК)
* Научниците откриваат огромни пропусти во комисијата за земјиште  Од 13 ноември 2017 година.

Категорија:Статии со hCards
Категорија:Живи луѓе
Категорија:Активисти од Уганда
Самали Кијинги

**Самали Кијинги** е адвокатка за финансии од Австралија/Уганда која служи како директор за правни работи во Африканската банка за извоз и увоз, од април 2017 година.

## Ран живот и образование
Самали била родена од родители од Уганда, покојната Робина Касирие Кијинги, адвокатка и д-р Агреј Кијинги, кардиолог. Таа има диплома за право и уметност по меѓународни студии и диплома за правна пракса, и двете доделени од Универзитетот за технологија во Сиднеј, Австралија. Таа, исто така, е примена како адвокат во Нов Јужен Велс, Австралија и во Англија и Велс.

## Кариера
Г-ѓа Кијинги ја започнала својата кариера како банкарски адвокат во Ашурт ЛЛП, кој претходно бил Блејк Досон Волдрон, во Сиднеј, Австралија. Таа потоа работела како постар соработник во Клифорд Ченс, во Лондон.

Таа, исто така, работела како директор и раководител на Регулаторната политика и советодавната група за хартии од вредност во Дојче Банк, со седиште во Лондон. Во времето кога била ангажирана од Афрексимбанк, таа била независен консултант кој ги советува корпорациите и регулаторите за пазарите на капитал.

Во Африканската банка за извоз на увоз, таа служи како директор за правни услуги и како корпоративен генерален советник.

## Други размислувања
Кијинги е основачки член на *Комитетот за стекнување* на африканска уметност, на галеријата за модерна уметност Тејт, во Лондон, Обединетото Кралство.

Во 2018 година, Кијинги била призната како една од 100-те највлијателни луѓе со африканско потекло под 40-годишна возраст, од страна на *Највлијателни 100 Компанија*.

## Надворешни врски

* Afreximbank ќе го зголеми финансирањето на трговијата во Уганда - Kiyingi
* Правниот директор на Afreximbank именуван меѓу највлијателните луѓе со африканско потекло во 2018 година од 6 мај 2018 година.

Категорија:Статии со hCards
Категорија:Родени во 1970-тите
Категорија:Родени во 1979 година
Категорија:Австралиски адвокати
Околупланетарен диск

[десно|мини|200x200пкс| Околупланетарен диск околу [Вонсончева планета|вонсончевата планета PDS 70c]]
**Околупланетарен диск** е збир од материја во форма на тор, ѓеврек или прстен, составена од гас, прашина, планетезимали, астероиди или парчиња од судири во орбитата на планетата. Тие се складиште на материјал околу планетите од кое што може да настанат месечини (или егзомесечини или подмесечини).

Во август 2018 г., астрономите објавиле дека веројатно откриле околупланетарен диск околу ЦС Ка Б. Авторите наведуваат дека „Системот на ЦС Ка е единствениот систем во кој најверојатно е присутен околупланетарен диск, како и околуѕвезден диск“. Но, во 2020 г., биле ревидирани параметрите на ЦС Ка Б, и ја окарактеризирале како насобирачко црвено џуџе, а дискот како околуѕвезден.

Во јуни 2019 г., астрономите известиле дека откриле докази за постоење околупланетарен диск околу ПДС 70б  со помош на спектроскопија. Во јули 2019 г., астрономите го објавиле првото откривање на околупланетарен диск со помош на Големата милиметарска/подмилиметарска низа Атакама (АЛМА) (анг: ALMA). Испитувањата на АЛМА, при кои се користат милиметарски и подмилиметарски бранови должини, се подобри во набљудувањето на прашината која се наоѓа во меѓупланетарниот простор, затоа што ѕвездите испуштаат релативно малку светлина на овие бранови должини, и затоа што оптичките набљудувања често се преплавуваат со блесокот од светлата ѕвезда домаќин.

Околупланетарниот диск е откриен околу млада јовијанска вонсончева планета слична на Јупитер, PDS 70c; а друг таков диск е можеби откриен и околу блиската јовијанска вонсончева планета, ПДС 70б. Овие вонсончеви планети се дел од мултипланетарниот ѕвезден систем PDS 70, на околу 370 светлосни години од Земјата.

Според Андреа Изела, истражувач од Универзитетот Рајс во Хјустон, Тексас, „За прв пат, можеме да заклучиме дека ги гледаме знаците на околупланетарен диск, што ни помага да поткрепиме многу од поновите теории за создавањето на планетите... Преку споредување на нашите набљудувања со инфрацрвени снимки со висока резолуција и оптичките, може јасно да се види дека мистериозната концентрација од ситни честички прашина е всушност диск од прашина што ја опколува планетата, одлика што со сигурност можеме да кажеме дека е забележана за прв пат.“

Потенцијални околупланетарни дискови се откриени и околу Чa 110913−773444, 2M1207б, J1407б, ХД 100546 б, ГСЦ 06214-00210 б, и ДХ Таури б.

## Поврзано
* Насобирачки диск
* Околуѕвезден диск
* Околуѕвездена обвивка
* Маглинска хипотеза
* Вонсончева планета
* Настанок и развој на Сончевиот Систем

## Надворешни Врски
*Галерија од дискови од Околуѕвездена Прашина  (Пол Калас; "училница )"
*  (ЕСО; јули 2021)

## Наводи

Категорија:Околуѕвездени дискови
Фресен

мини|250x250пкс| Фресан во март 2008 година
**Фресен** е најголемиот остров во езерото Сторшон, сместен западно од градот Естерсунд во Јемтланд, Шведска. Во текот на најголемиот дел од запишаната историја, Фресен бил регионален центар на Јемтланд и е локација на Фросо Рунестон, најсеверната во светот.

Шведскиот композитор Вилхелм Петерсон-Бергер имал летна куќа (и од 1930 година постојан дом) на островот. Во 1896 година, Петерсон-Бергер составил збир на пијано парчиња насловен *Frösöblomster* (*Цвеќиња на Фресен*), а неговата опера *Арнлјот* од 1910 година делумно се базира на рунските натписи на Фросо Рунестон.

## Историја
Фресен е именуван по нордискиот бог Фреир. Тоа е локацијата на "Фросо Рунестон", најсеверно подигната плоча во светот, која датира од 1030-1050 година. Фресен бил посебно *копирање* до 1974 година, но во тоа време беше споен со Естерсунд.

### Болница
Од 1915 до 1988 година, Фресен бил локацијата на Болница Фросо, државна психијатриска болница задолжена за грижа за пациенти од целиот Норланд. Практиките на болницата подоцна беа доведени во прашање, и се знае дека анонимно закопала најмалку околу 50 од нејзините пациенти.

## Галерија

Податотека:Froso kyrka side.jpg|Црквата Фросо
Податотека:Frösöstenen.jpg|рунски камен Фросо
Податотека:Frosotornet.jpg|Фросо кула
Податотека:Airport Östersund.jpg|Аеродром


## Надворешни врски

Категорија:Јемтланд
Категорија:Острови во Шведска