Кумановски дијалект

мини|десно|350п|

**Кумановски дијалект** — дијалект што спаѓа во подгрупата на источни дијалекти на северното наречје на македонскиот јазик. Дијалектот се зборува на територијата на градот Куманово и Кумановско, поточно во селата кои се наоѓаат во областите Жеглигово, Средорек, Козјачија и северните села во областа Которлак. Близок е со кратовскиот, кривопаланечкиот и  овчеполскиот дијалект. Кумановскиот говор е доста популарен во Македонија и карактеристичен е по неговото брзо зборување и шегобијност, особено прославена со хумористиката на глумецот и водител Тони Михајловски. Овој дијалект е присутен и во македонската книжевност, а пример е драмата „Бегалка“ („Ленче Кумановче“) од Васил Иљоски. Исто така, дијалектот содржи и остатоци од падежи.

## Фонолошки особености
[мини|десно|Правилник на Самарџискиот еснаф во Куманово 1870 г. напишан на кумановски дијалект, со извесни [старословенски јазик|старословенски влијанија и конструкции својствени на формалните документи од тоа време]]
* Изедначување на етимолошките ерови **ъ**, **ь** во еден глас *а*: *саставен, саставено, састави, саставили, састанко, дан*...
* Вредност *а* наместо секундарната полугласка **ъ<sup>2</sup>** во одделни случаи: *могла*
* Развој на *въ*, *вь* во *у* : *у базите, у борба, у борбата, у Градиште, у градо, у Куманово, у манастир, у некоје село...*
* Замена на ѫ со *у* во одделни случаи: *куде, накуде, мужеви, поступако, поступат, пут, руке, руку, смут*...
* Замена на старото самогласно **л** со **у** во мал број случаи: *дужни, кук, пуна, пуно, пуну, потпун, потпуности;* и *Бугарија, бугарска*...
* Непрегласено *а* во *ора*.
* Чување на мекото *н’* пред предна самогласка (*њега, његов, његова, њим, њима, њину, њихову*)...
* Чување на старото меко *л’* во сите положби: *ваљак, ваља се, закључениа, закључиме, искључен, Бабина Пољана, недеља, непријатељ, сељак, сељани, сељаци, сељаците*... 
* Прејотација на првичното *е*: *је, један, јединице, јединици, јединиците, јединството, једно*... 
* Губење на гласот *х* во одделни случаи: *стра, тупкав од стра, ора,  Сув Ора*... 
* Промена на групата *л***+***ј* во *љ*: *иљади, иљадници, хиљаде*... 
* Промена на *мј* во *мњ*: *земња, земњата, земњи...*

## Морфолошки одлики
* Наставка *-е* во множина кај именките од женски род што завршуваат на *-а*: *бомбе, борбе, Ретки Буке, врбе, девојке, задаче, јединице, одлике, новине, овце, песме, племњје, планине, приколице, пушке, снаге, тешкоќе, точке, шифре*...
* Наставка *-е* во множина кај атрибутските зборови, употребени со именките од женски род што завршуваат на *-а*: *Жилинске мале, партизанске единице, Хитлерове  наезде*... ** **
* Чување на разликата меѓу општата и номинативната форма кај одушевените именки од машки род што завршуваат на согласка: *се отфрлил предлог на Карпоша, снаги на непријатеља, у борбу против окупатора, без секретара*...
* Заменка *сваки*: *свак, сваки дан, сваки пут, свакој*...
* Заменска форма *њега*: *што да праиме со њега*.
* Кратка заменска форма *гу* за женски род: *да гу поколебав веру, гу даде Македонију, продужите гу борбу*... 
* Наставка *-ога*: *ќе гледам преку дугога да го убедим, некога, крвавога, лудога, новога*...
* Множинска наставка *-мо* кај глаголите: *земемо, незнамо, извештавамо, имамо, нападамо, напустимо, повикувамо, правимо, сменимо*...
* Наставка *-ше* во трето лице множина на аористот: *од како дојдоше, дочекаше, отнаше...*покрај наставката *–ва*: *видева, почнава, паднава, дадова, наведнава, направива, почнава, улегнава*...
* Наставка *-в* трето лице множина на сегашното време: *да се вратив, да се врнев, дружив, се есапив, знајев, да идев, кажев, кријев, крстив, мислив, направив, напредујев, да научив*...
* Партиципска наставка *-ја*: *бија, донеја, започнаја, искочија, однеја, поклаја, отнаја*, покрај наставката *-л*: *бил, видел, дал, збрал, зборил, имал, направил, ослободил, останал, подигнал, почнал*...
### Глаголи
* наставки за формирање на минато определено несвршено време (имперфект) се: *-ше* за 1, 2 и 3 л. едн. и *-смо* за 1, *-сте* за 2 и *-сва* за 3 л. мно.

* глаголската-л форма се образува со наставките: *-ја* за м.р. *-ла* за ж.р. и *-ло* за ср.р. едн. и -ле за мн.

### Лични заменки

## Наводи
* Божидар Видоески, Дијалектите на македонскиот јазик, том 2, 1999, Скопје
* Васил Дрвошанов, Дијалектолошки студии, детска радост, Скопје

## Надворешни врски
* Аудио материјал од говорот од с. Матејче, Кумановско од збирката на Божидар Видоески - Фонотека на Центарот за ареална лингвистика при МАНУ 
* Драмата „Ленче Кумановче“ од Васил Иљоски на кумановски дијалект изведена во 1971 година

Категорија:Македонски дијалекти
Категорија:Торлачки дијалекти
Дијалект
Дијалект