Република Босна и Херцеговина

**Република Босна и Херцеговина** (  ) — држава во Југоисточна Европа, која постоела во периодот од 1992 до 1995 година. Таа е директен правен претходник на денешната држава Босна и Херцеговина.

Босна и Херцеговина се отцепила по распадот на Социјалистичката Федеративна Република Југославија на 3 март 1992 година. Ова довело започнување на Босанската војна, што траела во текот на целото постоење на републиката. Водачите на две од трите главни етнички групи на Босна и Херцеговина, имено Босанските Срби и босанските Хрвати, формирале посебни ентитети односно држави, како Република Српска и Херцеговина-Босна, соодветно, кои не биле признати од меѓународната заедница. Неформално, овие националисти сметале дека Република Босна и Херцеговина го претставува првенствено нејзиното бошњачко (муслиманско) население, иако формално претседателството и владата на републиката било составено од Срби и Хрвати заедно со Бошњаците

Според Вашингтонскиот договор од 1994 година, на Бошњаците им се придружиле и босанските Хрвати на Херцег-Босна, која држава која била укинато со овој договор, како поддршка на Републиката со формирањето на Федерацијата на Босна и Херцеговина, под-државен заеднички субјект. Во 1995 година, Дејтонскиот мировен договор ја приклучило кон Федерацијата на Босна и Херцеговина и српскиот ентитет, Република Српска, и од тој момент па наваму, официјално е признаена како политички под-државен субјект без право на отцепување, во државата Босна и Херцеговина.

Република Босна и Херцеговина постоела легално сè додека не го ко-потпишала Анексот бр. 4 од Дејтонскиот договор, во кој е содржан уставот на Босна и Херцеговина на 14 декември 1995 година, но официјалните документи откриваат дека државата постоела до крајот на 1997 година кога започнало спроведувањето на Дејтонскиот договор и кога официјално стапил во сила.

## Историја
[лево|мини|178x178пкс| [Алија Изетбеговиќ|Алија Изетбеговиќ за време на посетата на Соединетите држави во 1997 година. ]]
Парламентарните избори во 1990 година довеле до национално собрание во кое доминирале три етнички партии, кои формирале лабава коалиција за да ги соборат комунистите од власт. Последователните декларации за независност на Хрватска и Словенија и војната што ја започнеле трите конститутивни народи придонело до расцеп на системот и наскоро се развило и прашањето дали земјата да остане во југословенската федерација (претежно фаворизирана меѓу Србите) или да бара независност (идеја претежно фаворизиран меѓу Бошњаците и Хрватите). Декларацијата за суверенитет во октомври 1991 година била проследена со референдум за независност од Југославија во февруари и март 1992 година. Референдумот бил бојкотиран од мнозинството босански Срби, така што со излезност на гласачите од 64%, од кои 99% гласале за независност, и така Босна и Херцеговина станала суверена држава.

Додека се расправале за првата жртва на војната, позначајните српски напади започнале во март 1992 година во Источна и Северна Босна. По напнатиот период на ескалирање на тензиите и спорадични воени инциденти, отворено војување започнало во Сараево на 6 април.

Меѓународното признавање на Босна и Херцеговина значело дека Југословенската народна армија (ЈНА) официјално треба да се повлече од територијата на републиката, иако припадниците на босанските Срби се приклучиле на Армијата на Република Српска. Вооружени и опремени од складиштата на ЈНА во Босна, поддржани од волонтери, офанзивите на Република Српска во 1992 година успеале да стават голем дел од земјата под нејзина контрола.  До 1993 година, кога избувнала хрватско-бошњачкиот конфликт помеѓу владата во Сараево и хрватскиот статут на Херцег-Босна, околу 70% од земјата била контролирана од страна на Србите.

Во 1993 година властите во Сараево усвоиле нов закон за јазици (Službeni list Republike Bosne i Hercegovine, 18/93): „*Во Република Босна и Херцеговина официјално се користи ијекавискиот стандарден литературен јазик на трите конститутивни нации, означен од еден од трите термини: босански, српски, хрватски* “.

Во март 1994 година, потпишувањето на договорот во Вашингтон помеѓу бошњачките и етничко-хрватските водачи довело до создавање на заедничка бошњачко-хрватска федерација на Босна и Херцеговина . Ова, заедно со меѓународниот бес поради српските воени злосторства  (особено геноцидот во Сребреница на околу 8000 луѓе во јули 1995 година)  помогнало конфликтот да се претвори во тотална војна. Потпишувањето на Дејтонскиот договор во Париз од страна на претседателите на Босна и Херцеговина ( Алија Изетбеговиќ ), Хрватска (Фрањо Туџман) и Србија (Слободан Милошевиќ) придонело борбите да престанат, приближно воспоставувајќи ја основната структура на денешната држава . Трите години војна и крвопролевањето оставиле меѓу 95.000 и 100.000 жртви, и повеќе од 2 милиони раселени.

## Патни документи
Во октомври 1992 година, ограничен број на пасоши на Република Босна и Херцеговина биле испечатени и достапни на своите граѓани. Документот им овозможил на сопствениците да влезат и да ја напуштат новоформираната земја легално.

Официјалните документи и пасошите на Републиката важеле до крајот на 1997 година, кога преку спроведувањето на Дејтонскиот договор започнало делувањето на современата држава Босна и Херцеговина. Пасошите на Република БиХ биле заменети со пасошите на Босна и Херцеговина и личните карти на Босна и Херцеговина . 
лево|мини|181x181пкс| Детска книшка за ученик од основно училиште.

## Образовен систем
За време на Босанската војна, школувањето продолжило првенствено во поголемите градови. Во опседнатото Сараево, училиштата работеле во дисперзирани подрумски училници во населби низ главниот град, под постојана закана од непријателски пиштоли и минофрлачки оган. Во зависност од делот на земјата, наставниот персонал требало да се прилагоди на воените околности, а училниците честопати се наоѓале во куќи и ходници. На некои места, училишните згради дури биле претворени во бегалски кампови, болници или воени штабови.

За учебната 1992-93 година, предметите и наставните програми биле тесно поврзани со оние од периодот на Социјалистичка Република Босна и Херцеговина . Сепак, образованието за време на војната имало многу недостатоци, како што е нестабилна инфраструктура, недостаток на наставници и сериозен недостаток на учебници.

Имињата на многу училишта во Сараево биле променети во периодот републиката и останале такви во денешна Босна. Идеологијата на социјалистичка Југославија и достигнувањата на *[[Југословенски партизани|Националната ослободителна борба ги]]* смениле многуте имиња на училишта, особено оние што биле именувани по претежно не-бошњачки историски личности. Само 3 училишта од околу шеесет во главниот град биле променети. 
десно|мини|216x216пкс| Печат на Армијата на Република Босна и Херцеговина.

## Армија
Армијата на Република Босна и Херцеговина ги претставувала вооружените сили на Република Босна и Херцеговина за време на војната во Босна и Херцеговина. АРБиХ била основана на 15 април 1992 година, а најголем дел од структурата била пренесена од поранешната територијална одбрана на Босна и Херцеговина. Армијата по Дејтонскиот договор била дефинирана како бошњачка компонента на Армијата на Федерацијата на Босна и Херцеговина, а по реформите се трансформирала во Босански ренџери, една од трите бригади на вооружените сили на Босна и Херцеговина .

## Валута
По воведувањето на босанските динари и замената на југословенскиот динар, босанскиот динар бил во оптек во поголемиот дел од територијата контролирана од Армијата на Република Босна и Херцеговина. Областите под хрватска контрола користеле хрватски динар и исто така куна, а територијата на Босна и Херцеговина што ја држеле српските сили, ја прогласила *[[Република Српска]]*, каде динарот исто така бил воведен како средство за плаќање. Кратко време по воведувањето на динарот, германската марка станала најпосакувана бидејќи новите средства за плаќање во Бошњаците и Хрватите доминирале во РБиХ. Во денешна Босна и Херцеговина, валутата се нарекува конвертибилна марка која го заменила динарот и германската валута во 1998 година. Еврото се користело како секундарна валута, но било забрането на 1 октомври, но многу продавници и бензински пумпи приватно го прифаќаат еврото како валута.

## Поштенска услуга
Земјата ги произвела првите марки по осамостојувањето во 1993 година под команда на владата во Сараево и започнала да ги печати како *Република Босна и Херцеговина* . Пред 1993 година, новоформираната Република Босна и Херцеговина користела печат на СФР Југославија, но со зборовите *суверена Босна и печат, се означувало конкретното место*.

## Порзано

* Историја на Босна и Херцеговина

## Наводи

Категорија:Држави и територии настанати во 1992 година
Категорија:Босанска војна
Категорија:Историја на Босна и Херцеговина