Бела есетра

**Бела есетра** (***Sinosturio transmontanus***)  — вид есетра од семејството Acipenseridae од редот кечигови риби. Тие се анадромни (миграциски) видови риби кои се наоѓаат во источниот Пацифик; од Алјаскиот Залив до Монтереј, Калифорнија. Сепак, некои се без излез на море во Британска Колумбија, реката Фрејзер и реката Колумбија, Монтана, реката Снејк и реката Клирвотер во Ајдахо, и езерото Шаста во Калифорнија, со пријавени видувања во Долна Калифорнија, Мексико. 

## Таксономија
Пред 2025 година, оваа риба била сместенаво родот Acipenser. Сепак, долго време се знаело дека ова сместување е парафилетско. Во 2025 година, била преместена во обновениот род *[[Sinosturio]],*  иако оваа промена не е универзално поддржана од биолозите за есетри.

## Опис
лево|мини|Бела есетра долга 7,6 стапки, фатена во 1998 година.
*S. transmontanus* се одликува со два реда од четири до осум коскени плочи помеѓу анусот и аналната перка, со околу 45 зраци присутни на грбната перка. Бојата може да варира од сива до кафеава на грбната страна, побледа на вентралната страна и сиви перки. Мустаќите се наоѓаат пред устата, поблиску до муцката отколку до устата.

Во сексуална зрелост, *S. transmontanus* може да достигне 1,6 метри во должина, додека максималната должина забележана за која било возрасна класа е 6,1 метри, со вообичаени должини од околу 2,1 метри. Иако возраста при зрелост е неизвесна, можните возрасни опсези на познатите примероци на *S. transmontanus* се движат од 11 до 34 години. Најавтентичниот запис за максималната тежина на овој вид е , додека други неавтентифицирани записи покажуваат поголема проценка на тежината, како кај 816 килограми проценка за поединец со пријавена возраст од 104 години.  Во една студија од 1995 година, примерок од возрасни тежел од 34 до 75 килограми.  Примерок, кој се смета за најголем во државата во последниве години, од 210 килограми со должина од 2,8 метри бил регистриран релативно неодамна во Калифорнија. 

## Таксономија
Алтернативни вообичаени имиња вклучуваат: пацифичка есетра, орегонска есетра, колумбиска есетра, снејкова есетра и сакраментска есетра. Специфичното име е изведено од латинските зборови *trans* (над или подалеку) и *montanus* (планина). 
[лево|мини|Бела есетра во аквариумот во Монтереј Беј, [Калифорнија]]
Белата есетра е дел од пацифички клад на видови, вклучувајќи ја калугата (*Sinosturio dauricus*), сахалинската (*Sinosturio mikadoi*), зелената (*Sinosturio medirostris*), кинеската (*Sinosturio sinensis*) и амурската (*Sinosturio schrenkii*).  Неодамнешната генетска анализа ја поддржува блиската врска помеѓу (*S. transmontanus*) и (*S. schrenckii*), која се наоѓа единствено во Азија, покажувајќи заеднички предок помеѓу двете пред околу 45,8 милиони години. Користејќи микросателити, генетската диференцијација помеѓу различните речни системи во северозападниот дел на Тихиот Океан и Калифорнија е доволно висока за да може да се направи разлика помеѓу популациите на белата есетра и да се потврди структурата во која се наоѓа вододелницата ( *S. transmontanus* ).

Постоечките видови есетра се полиплоидни, содржат повеќе од два парни сета хромозоми, добиени од изумрен предок кој содржи 60 хромозоми.  Дупликацијата на геномот за време на еволуцијата на есетрата довела до три различни групи на видови со 120, 240 и 360 хромозоми. Неодамнешното истражување за микросателитното наследување кај белата есетра потврдило дека таа е предоктоплоид, со 240 хромозоми. 

## Распространетост и живеалиште
Белата есетра е автохтона во неколку големи северноамерикански реки кои се влеваат во Тихиот Океан. Тие првенствено живеат во естуарите на големи реки, но мигрираат за мрестење во слатка вода и патуваат на долги растојанија помеѓу речните системи. Репродуктивни популации биле забележани по должината на западниот брег, од северно Мексико до Алеутските Острови во Алјаска. Белата есетра најчесто се наоѓа во длабоките области со меко дно на естуарите, каде што движењата во водниот столб зависат од соленоста.  Историските ареали се значително изменети со прекумерно ловење, промени во живеалиштата поради брани и речни регулативи; сите влијаат на квалитетот, соодветноста и поврзаноста на живеалиштата.

Во долниот тек на реката Фрејзер, Британска Колумбија, движењето и изобилството се проценуваат со акустични ознаки и методи за повторно заробување со нивноозначување. Додека моделот развиен од Робишо, Инглиш и Нелсон  претпоставува затворена хомогена популација, акустичните ознаки и податоците за повторно заробување со ознаки покажуваат дека тие се седентарни во текот на зимските месеци и мобилни во пролет и есен, при што податоците укажуваат дека ја напуштаат реката Фрејзер и влегуваат во Џорџискиот Проток за време на нивните мобилни периоди; овој заклучок е потврден со микрохемиски докази за морска изложеност на белите перки од есетра на реката Фрејзер. 

Изградбата на брани за производство на хидроелектрична енергија влијае на сезонското движење на белата есетра во многу речни системи, при што сливот на реката Колумбија претставува голем фактор што придонесува за промените во распространувањето и движењето. Браните присутни во сливот во голема мера го блокираат движењето на есетрата низводно, поради тоа што дизајните на рибните скали се поспецифични за лосос и челична пастрмка. Иако е пријавено поминување на есетра низводно низ браните, трасата на поминување никогаш не била идентификувана. Движењето низводно низ браните е можно единствно преку оперативни турбини, отворени порти за истурање и прегради за мраз и ѓубре. 

## Исхрана
Ларвална бела есетра со димензии од 10 до 11 милиметри, доживува највисока смртност кога преминува од ендогено на егзогено хранење, околу 8-14 дена по изведувањето, во зависност од условите. Откако ларвите ќе се метаморфозираат во млади единки, тие активно се хранат со подлогата, доминантно *Corophium* spp., потпирајќи се на водните струи за да ги носат низводно до области со соодветна храна. Достапноста на *Corophium* spp. би можела да игра клучна улога во преживувањето на ларвите и младите единки на белата есетра во реката Колумбија и евентуално би можела да го објасни очигледното слабо преживување на ларвите и младите единки во некои резервоари на реките Снејк и Колумбија кои очигледно имаат успешно мрестење, но слабо регрутирање.  За млади единки помалку од 600 милиметри е познато дека се хранат со амфиподи кои живеат во цевки, мизиди, изоподи, *Corophium* spp и други бентосни безрбетници, како и со јајца од други видови риби или птици. Возрасни единки поголеми од 600 милиметри консумираат разновидни видови плен, прилагодувајќи се на рибарската исхрана составена од харинга, сен, ѕвездена камбала, гоби, стопалка, инќуни, ламбреја и лосос, како и школки.   Со движењата на хранење под влијание на плимните циклуси, студиите покажуваат поактивно движење ноќе, што укажува дека белата есетра може да биде ноќен барател на храна.

Проучувањата покажале дека потребите од липиди во исхраната кај ларвалната бела есетра влијаат врз целокупниот состав на телото, биохемиските параметри во плазмата и масните киселини во црниот дроб. Со зголемување на нивоата на липиди во исхраната, се зголемува содржината на липиди во целото тело и мускулите, како и зголемената содржина на триглицериди и холестерол во плазмата. Ова покажува дека ларвалната есетра по излекувањето расте побрзо на исхрана со висока содржина на липиди, намалувајќи ги резервите на гликоген, но зголемувајќи ги резервите на липиди во црниот дроб.  Важноста на ова може да помогне да се разберат стапките на раст во променливите средини со различни извори на храна.

## Репродукција
мини|Млада бела есетра
„Белите есетри се итеропарни птици за размножување со период на мрестење во реките Сакраменто и Сан Хоакин помеѓу средината на февруари до крајот на мај, со врвна активност во текот на март и април“ - Колхорст 1976. Постои голема неизвесност околу времето на размножување кај белата есетра, при што многу трудови известуваат за различни резултати во зависност од речниот систем клој што се набљудува. Чепмен, Ван Ененам и Дорошов  биле сведоци на сексуално зрели женки од 950 милиметри во речниот систем Сакраменто-Сан Хоакин проценета на околу девет години со користење на функцијата на раст Фон Берталанфи, додека најмладиот сексуално зрел бил мажјак од 750 милиметри со проценка дека е стар шест години. Сепак, други извештаи покажуваат сексуална зрелост кај белата есетра на дванаесет години за женките и десет години за мажјаците. Несигурноста околу проценките за возраста од прстенот на перката може да биде причина за какво било несовпаѓање.

Се смета дека периодичноста на мрестење е од две до четири години за женките и од една до две години за мажјаците. Однесувањето за време на мрестењето не е добро познато, но е познато дека тие се заеднички мрестења со емитување, каде што јајцата на женката се оплодуваат од многу мажјаци. Кога се подготвени за мрестење, белата есетра избира различни подлоги во зависност од речниот систем, мрестејќи на чакал или карпеста подлога во слаби до брзи струи, со забележани длабочини од 3 до 23 метри, а брзините на водата на дното се движат во опсег од 0,6-2,4 м/сек.  Кога женката ги ослободува јајцата, тие се негативно пловни и развиваат леплив слој при контакт со вода, што им овозможува да се закачат на подлогата во близина на местото каде што се мрестеле. Времето на изведување зависи од температурата и може да се движи од 3 до 13 дена. Оптималната температура е помеѓу 14 и 16 степени, со смртност забележана под  и над  . 

## Важност за луѓето
мини|Фарма за бела есетра во Калифорнија
Белата есетра претставува ресурс за различни социјални и економски групи низ целиот свет. Објектите за аквакултура одгледуваат бела есетра во Калифорнија, а младите можат да се продаваат на аквариуми. Тие некогаш биле главен извор на храна за Индијанците во 19 век, сè додека прекумерниот риболов од страна на комерцијалните флоти за кавијар не ги довел до речиси истребување до почетокот на 19 век.  Освен нивното месо, други важни економски производи поврзани со уловената есетра се кавијарот и маслото. Иако продажбата на дива бела есетра и јајца е нелегална во Калифорнија, легално е да се купи легален кавијар од калифорниските фарми за бела есетра.   Криволовот е тековен проблем, во кој кавијарот може да се продаде на црниот пазар за  по килограм, додека потрошувачот што купува легално направен кавијар од калифорниските фарми за есетра плаќа од . 

Белата есетра, исто така, игра улога во спортскиот риболов на северозападниот дел на Тихиот Океан, додека е забрането задржување во сливот на реката Колумбија, дозволен е риболов со улов и ослободување, со доволна популарност за услугите за водење кои нудат риболовни патувања насочени конкретно кон белата есетра.

## Заштитен статус
Трендовите во изобилството на белата есетра се следат во Калифорнија со децении, при што податоците покажуваат големи варијации во регрутирањето, вклучувајќи пет или повеќе последователни години со ниско или никакво регрутирање, при што веројатната причина е поради ниските приливи во текот на зимските и/или пролетните месеци. Иако некои од денешните популации на белата есетра се намалени во текот на последните 30 години, некои трендови на популацијата во Калифорнија се ветувачки, што резултира со нови регулативи за риболов, мониторинг, истражувачки напори, премин на риби и реставрација на живеалиштата.

И покрај тоа што станува збор за релативно робусна популација која вклучува десетици илјади подвозрасни и возрасни единки, управувањето е комплицирано поради изложеност на загадувачи, промена на слатководните води и естуарските ливчиња, лов и поради нивниот долг животен век, што може да го маскира откривањето на репродуктивниот успех. NatureServe ги рангира белите есетри како глобално безбедни, но загрозени во Калифорнија поради антропогени влијанија врз нивните живеалишта. Американското друштво за рибарство ги смета за загрозени.  Конвенцијата за меѓународна трговија со загрозени видови (CITES) од дива фауна и флора ги има наведени белите есетри како Додаток II, кој вклучува видови кои не се нужно загрозени од истребување, но чија трговија мора да се контролира за да се избегне користење кое е некомпатибилно со нивниот опстанок. 

## Наводи

## Надворешни врски

* Информации за рибите во БК
* Комисија за морски рибарство на државите од Пацификот
* Горна Колумбија бела есетра
* Меѓуплеменска комисија за риби на реката Колумбија
* Иницијатива за закрепнување на белата есетра од Нечако
* USFWS материјал за ESA за бела есетра

Категорија:Ранливи видови според МСЗП
Категорија:Есетри