Говор на Турците од Радовишко

**Турскиот радовишки дијалект** или **турскиот радовишки говор** е дијалект на турскиот јазик кој се зборува во Источна Македонија. Дијалектот спаѓа во групата на источни турски говори во Македонија.

## Потекло
Како и сите други турски говори во Р Македонија, турскиот радовишки говор потекнува од јазикот на турското население кое заедно со проширувањето на Османската Империја се населува на овие краишта. Според историските податоци турското население на овие краишта се населува во втората половина на XIV век со потпаѓањето на овие предели на Македонија под османска воена и административна власт. Турците почнале да доселуваат прво турско, а потоа и јуручко и друго население, како во самиот град Радовиш, така и по селата. Покарактеристичен белег на ова подрачје од ова време му дава и населувањето на [[[[Јуруци|Јуруците]]]] кои се по потекло од туркменско племе кои дошле од Мала Азија. Јуручките семејства во Македонија, покрај во Радовиш и Радовишко, се населиле и во градот Штип и Штипско, и во планинските населени места на Плачковица и Серта.

## Територија

Географско дијалектната граница на радовишкиот турски говор е концентриран во општината Радовиш, се граничи со општините Берово, Виница, Карбинци, Зрновци, Штип, Конче, Василево и Валандово. Од северната страна е ограничена со планината Плачковица, на северозапад со ридестиот терен познат како „Јуруклук„, на запад со Конечка планина, додека јужната и југоисточната страна ја чини Градешка планина.

## Особини

Исклучителноста на радовишкиот турскиот говор, како впрочем и на другите турски говори во Р Македонија, се состои во фактот што самиот по себе овој говор не само што е раритет по своите општи јазични црти, туку според некои јазични црти е и уникат, односно не постои друга територија на која може да се сретне ваква јазична целина. Со други зборови се работи за исклучителна реткост.

### Фонолошки особини

Радовишкиот турскиот говор се разликува од останатите турски говори, како и оние карактеристики што меѓусебно ги диференцираат:

*На крајот на зборот* (ü) своето место го отстапува на i: çünkia-e: parçeu-a: olursea-i: aynie-ı: fesını-a: fıkaraü-ü: günüla-a: maarebea-u: bubai-e: kiree-i: şeiru-i: Turkiyas: papasz: erkesj: okumujv: gergevd: oynadırs: konussuns: bisy: korkays: alacaksınısd: daney:

ayşamleyinb:şubelenmişy: yapayy: ayşamc: ücb: kitabg: kabagj: kıjd: EsadØ: ineØ: angiØ: büleØ: aliØ: alacasinØ: Alahır: bilırir: alirım: gelirımıs: beklerısdi: yazdiin: geldınım: dedımık: bekledıkınıs: geldınısmış: yazmişi-i: buniim: benımli: şanslicik: ufacikci: daulciler: kaşlerla: taşleda: beni da al<beni de al, send a işle<sen de işle.

Во радовишкиот турски говор се среќаваат и зборови кои содржат промени на семантички значења на зборовите:
azbuçuk<az çok, apiştım<bindim, aykırmiş<çağırmış, biten<bütün, en peşin<en once, gitmes sesim<çıkmaz sesim, kafasını koparmış<kafasını kesmiş ya da kaybolmuş, sıki<kuvvetli, tepelemiş<öldürmüş, üşük olsun<soğuk olsun, şınlak<parlak и др.

* Зборови од арапско и персиско потекло кои сè уште се актуелни: imtian-imtihan<sınav, laf<söz, mektep<okul, teyare-tayyare<uçak и др.
* Зборови од македонско потекло: dokument<belge, gazda<sahip, inciner<mühendis, ayrodrom<hava limanı, straja<bekçi, rok<müddet, krst<haç, presedatel<başkan, opştina<belediye, izbori<seçimler, penziya<emekli и др.

## Нематеријално културно наследство
На седницата на Владата на Република Македонија од 21 јуни 2011 година за културно наследство од особено значење – поткатегорија исклучително значење е прогласен „Говорот на Турците од Радовишко“.

## Литература

* Пиличкова С., Насрадин Оџа и Итар Пејо, Институт за фолклор „Марко Цепенков„ – Скопје, 1996;
* Алил С., Турскиот говор во Радовиш и радовишко, магистерски труд одбранета на Филолошкиот факултет, Скопје, 2000 год.
* Јашар-Настева О., Прилог кон проучувањето на Јуруците од Радовишко, Етногенеза на Јуруците и нивното населување на Балканот, МАНУ, 1986;
* Аго А., Ohri, Radoviş ve İştip İlçelerinde Yaşayan Türk Halkının Hıdırellez, Adet ile Manileri, Sesler, XIX, sayı 174, 1983;
* Kalafat Y., Makedonya Türkleri Arasında yaşayan Halk İnançları, Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı, İstanbul, 1994

## Наводи

## Поврзано

*Турски јазик
*Македонски Турци

Категорија:Турски дијалекти во Македонија
Категорија:Нематеријално културно наследство