open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Даиничидо Бугаку

**Даиничидо Бугаку** (, со значење: Танц и забава во храмот Ваирокана) е годишен сет од девет свети обредни танци и музика, именувани по изведбите на ансамблот на царската палата, „*бугаку* “ и од посетата на ансамблот на палатата на Хачимантаи, округот Казуно, префектурата Акита.

Инструментите вклучуваат флејта и таико. Редоследот и бројот на танци се менувале со текот на времето, при што сегашниот редослед на седум танци се танците Гонген-маи, Кома-маи, Ухен-маи, Тори-маи, Годаисон-маи, Кошо-маи и Денгаку-маи. Маските вклучувале претстави на шиши и Ваирокана.

Танците имале 1300-годишна историја (период на Нара), и иако биле прекинати скоро шеесет години кон крајот на XVIII век, танците, од кои некои можело да вклучуваат деца или маски, сè уште се практикувале на втората јануари од изгрејсонце до пладне во светилиштата низ заедниците во Осато, Азукисава, Нагамин и Таниучи, вклучувајќи го и Хачимантаи.

Јамаџи Козо датирал дека *Даиничидо Бугаку* настанал за време и по периодот на Нара (710 до 794 г.) и средината на Хејан (794 до 1185 г.), по државната поддршка на комплексите на шинтоистичките храмови (првично нарачана од императорот Шому (701-756 г.) почнале да опаѓаат, а изведувачите на судовите и храмовите се населиле во локалните заедници, кои потоа ги зачувале жанровите како *Даиничидо Бугаку* како народни уметности.

## Наводи

Категорија:Јапонска музика
Категорија:Нематеријално културно наследство на Јапонија
Категорија:Обредни танци
Одгледување мастика на островот Хиос

десно|мини|333x333пкс| Pistacia lentiscus
**Одгледување мастика на островот Хиос** ) е одгледување и производство на мастика на островот Хиос во Грција. Во 2014 година е впишано на списокот на УНЕСКО за нематеријално културно наследство на човештвото.

## Историјат

Мастиката се одгледува на островот Хиос. Хиос е североисточен егејски остров многу блиску до Турција. Ароматични смоли мастика се добиваат од грмушките Pistacia lentiscus со екстракција. Мастиката одамна е позната по своите бројни својства. Хиос има речиси 2.000 одгледувачи на мастика кои живеат во 24 села кои го одгледуваат ова растение. Почвата од вулканско потекло и специфичната клима се одговорни за добивање смола во поголеми количини и со висок квалитет. Ароматичната смола се добива од јуни до септември со засекување на дрвото. Засекувањето се прави два пати неделно, а длабочината зависи од староста на самото растение, бидејќи е многу важно растението да закрепне по засекувањето. Подоцна се суши и се продава како парчиња, во прав, како темјан или во состав на други производи.

## Список на УНЕСКО на нематеријално културно наследство на светот
Одгледувањето мастика на островот Хиос е внесено под број 993 на списокот на нематеријално културно наследство на УНЕСКО во 2014 година. Мастиката не успева во другите региони бидејќи е единствената почва погодна за одгледување е овде. Културата на одгледување мастики претставува социјален настан во кој учествуваат цели семејства.

## Поврзано

* Мастика (пијалак)

## Наводи

## Надворешни врски

* Што е мастика?

Категорија:Земјоделство
Категорија:Нематеријално културно наследство
Трансхумација

**Трансхумација** или **трансхумативно сточарство** (според фр. *transhumant*) претставува сезонското движење на луѓето и добитокот помеѓу постојаните летни и зимски пасишта што е типично за Медитеранот. Најчесто се користи во овчарството, а вклучува два правци на движење, во текот на потоплиот дел од годината се оди во повисоките планински предели, а во постудениот дел од годината се спушта во низинските, котлинските предели. Одгледувачите на добиток претежно живеат во пониските предели. За време на пашата во планините живеат во сезонски населби каде се занимаваат и со земјоделство.

## Форма на сточарство
Во Хрватска оваа форма на сточарство се користела во Лика, Приморјето и внатрешноста на Далмација. Личките овчари се задржувале на велебитските пасишта од јуни до јули, а поради суровата клима во зима се спуштале во Приморје. Напролет крајбрежните сточари заминувале во подножјето на Велебит, каде што ја обработувале земјата, а во лето го носеле добитокот на пасење во ридовите, над 1000 метри надморска височина за да се вратат на есен во постојаните населби. Во Загора и Равни Котари, овчарите оделе во групи со своите стада во сезонските населби на јужниот дел на Велебит, Биоково или Динара. Во сезонските населби се собирало млеко од кое подоцна се правење сирење.

## Нематеријално културно наследство
Во 2019 година било впишано на списокот на нематеријално културно наследство на УНЕСКО како заедничка номинација на Австрија, Грција и Италија.

## Наводи

Категорија:Економија на Грција
Категорија:Економија на Австрија
Категорија:Сточарство
Категорија:Нематеријално културно наследство на Грција
Категорија:Нематеријално културно наследство на Италија
Категорија:Нематеријално културно наследство на Австрија
Оселвар (брод)

десно|мини| Оселвар со едро
**Оселвар** или **Оселвер** е мал дрвен чамец на весла кој традиционално се прави и користи по должината на западниот брег на Норвешка. Оселвар е брод изграден со клинкер методот на градење чамци, каде што рабовите на даските на трупот меѓусебно се преклопуваат. Изграден е со тенки, многу широки даски. Речиси сите делови на Оселварот се направени од бор, а само кобилицата од даб.

Оселварот заедно со преобликување на традиционалниот процес на учење на изградба и употреба во современиот контекст во 2016 година беше вклучен во списокот наУНЕСКО за нематеријално културно наследство на човештвото во Регистарот на добри пракси на заштита.

## Историја
лево|мини|180x180пкс| Оселвар на грбот на општина Ос
десно|мини| Оселвар во изградба
Овој вид на чамци стотина години бил многу вообичаен во надворешните региони на Хордалан. Името го добил по главното важно градилиште за овој вид на бродови во текот на 18 век, на устието на реката Оселва во Ос во округот Хордалан. Во раните 1800-ти, бродоградбата била важна индустрија во Ос и соседното село Тиснес, од другата страна на фјордот. Стилизираната фигура на Оселвар се појавува на грбот на општината Ос.

Од периодот најмалку од 1500-тите и продолжувајќи во 1860-тите, овие чамци биле извезувани во комплет претежно на Шетландските  и Оркниските Острови. За време на преминувањето на Северното Море, дрвените чамци биле раставувани, а потоа „спакувани“ за испраќање. Наместо да испраќаат комплицирани инструкции за монтажа, тие испраќале норвешки бродоградители да ги изградат повторно.

Иако на почетокот работниот ред или едрилицата, Оселвар исто така имаат долга традиција и како рекреативен занает. Брод кој што можел да постигне и грациозност и брзина бил совршен за натпревари во едрење и веслање. Првата регата била организирана од Здружението на едриличари во Берген на Летниот ден во 1871 година. Денес неколку клубови и едриличарски здруженија се занимаваат со промовирање на традицијата на Оселвар, како брод за спорт и разонода во 2009 година  бродот бил прогласен за норвешки национален брод во анкетата на Норвешкото друштво за спасување на морето.

## Наводи

## Надворешни врски

* Филмска снимка од Оселварската регата.
* Видео од пловењето на Оселвар во близина на Аустевол, западниот брег на Норвешка.
* Видео за едрење од Оселварската регата на островот Тиснес, јуни 2016 година, Норвешка.
* Фото галерија
* Бродоградилиште Оселвар

Категорија:Бродови по тип
Категорија:Едреници
Категорија:Нематеријално културно наследство
Пучипу

**Пучипу** („гласник на зборот“; ), е најважниот елемент во традиционалниот административен правен систем на народот Вају. Улогата на „пучипу“ е да ги решава конфликтите со помош на посредување и преговарање. Ова може да вклучува конфликти помеѓу различни членови или кланови на заедницата Вају или со луѓе или организации од надвор. Ова преговарање вклучува материјален надомест што треба да го плати отежнувачкото семејство на оштетената семејна група.

Во 2010 година, овој систем на посредување бил признат од УНЕСКО како дел од нематеријалното културно наследство на човештвото. Овој домороден правен систем го признале владите на Венецуела и Колумбија. „*Пучипу*“ се организирани од Главниот автономен одбор на Палабрерос.

## Поврзано

* Список на нематеријално културно наследство на УНЕСКО

## Наводи

Категорија:Нематеријално културно наследство
Категорија:Венецуела
Категорија:Колумбија
21 Век (музичка група)

**21 Век** — македонски рок бенд од Скопје. Активен е на локалната сцена од 2018 година. Свиреле на повеќе турнеи низ балканот, како и настапувале на различни фестивали во земјата и странство.

„21Век” е бенд кој го сочинуваат тројца познати музичари од скопската алтернативна сцена: Васко Атанасоски („Бернајс пропаганда”, „ХаХаХа”, „FxPxOx”), Раде Јордановски („FxPxOx”) и Дени Крстев („Бернајс пропаганда”, „Фонија”, „My Tear”).

Музиката на „21Век“ претставува силно експресивна палета на влијанија движејќи се од правци како пост-панк сè до македонската традиционална музика. Критичарите, нивната музика ја карактеризираат како „поп музика вкоренета во длабок андерграунд”.

„21 век се најљубовниот панкерски бенд или најпанкерскиот љубовен бенд. Нема друг како Васко, кој може во 3 скромни зборови да опише еден цел грст емоции. А Раде и Дени, неговите санчопансовци, умешно го следат јавајќи кон зајдисонцето.

Со нивните 3 енергетски набиени албуми издадени во рок од две години, 21 век само го трансформираа целото музичко и животно искуство од нивните претходни состави (My tear, Bernays Propaganda, FxPxOx, XAXAXA) во лирична зрелост. 21 век не е бенд, туку жесток порив за корнење на срцето. Да заплачеш и заиграш.“

- ЗДРАВО МЛАДИ

## Настапи

* 16 ноември 2018 - промоција на деби албум во кафулето „Винил“ - Скопје
* 26 јули 2020 - МКЦ за Скопје, МКЦ, Скопје
* 03 септември 2022 - на 12. Здраво млади, МКЦ, Скопје
* **Мини турнеја на 21 Век - 2022 г.**

22.03 Feedback, Ниш, Србија;

23.03 Клуб Močvara, Загреб, Хрватска;

24.03 Клуб Kotač, Пула, Хрватска;

25.03 Azimut, Шибеник, Хрватска;

26.03 Клуб Kocka, Сплит, Хрватска;

27.03 Propaganda bar, Никшич, Црна Гора.

* 28 декември 2022 - 50 ГОДИНИ МКЦ во МКЦ
* 22 април 2023 - Настап на ARTAN LILI + 21VEK во Apolo, Панчево

### Прв самостоен концерт

* 01 септември 2023 - 21 ВЕК КОНЦЕРТ, во МКЦ, Скопје

По прославата од пет години од оформувањето, три студиски албуми и илјадници километри поминати за време на нивните настапи надвор од државата, скопското музичко трио „21Век” го одржале својот прв самостоен концерт во Денсинг салата на МКЦ на 1 септември 2023.

## Дискографија
Музичкиот состав зад себе има три студиски албуми снимени во скопското студио „1060“:

* „1“ (2020),
* „2“ (2020) и  
* „Си нацртав живот“ (2021).

 Песната „Ужасно ми фалиш“, прва на албумот „Си нацртав живот”(2021) се задржала долго време на репертоарот на домашните радио фреквенции, а токму албумот го добил епитетот како „највеселиот албум за тешките љубовни јадови”.


## Дополнителна литература

* Интервју со „21 Век“ за Култура Бета
* Интервју со „21 Век“ за Слободен Печат
* Интервју со „21 Век“ за Умно
* Интервју со „21 Век“ за Екран

## Наводи

## Надворешни врски
* Официјално мрежно место 
* Официјална Фејсбук страна

Категорија:Македонски алтернативни рок групи
Категорија:Македонски панк рок групи
Категорија:Македонски рок групи
Баи чои

мини| Две стари дами играат Баи чои
мини| Колиба за играње Баи чои
**Баи чои** е комбинација на уметности во Централен Виетнам, што вклучува музика, поезија, глума, сликарство и литература, и обезбедува рекреација, забава и дружење во селските заедници. Во 2017 година бил впишан на списокот за нематеријално културно наследство на човештвото на УНЕСКО. Баи чои бил признат како национално нематеријално културно наследство на Виетнам во текот на 2014-2016 година од страна на Министерството за култура, спорт и туризам.

Игрите и изведбата на Баи чои вклучуваат игра со карти слична на бинго, придружени со песни и музика изведени од уметници, за време на празникот Тет.

## Наводи

Категорија:Нематеријално културно наследство
Категорија:Виетнамска култура
Јеју опера

**Јеју опера** е традиционална кинеска опера, која е комбинација од мандаринска традиционална опера и кантонски дијалект. Оваа опера е впишана на Списокот на нематеријално културно наследство на УНЕСКО во 2009 година.

## За операта
Јеју операта е позната по прекрасното либрето пеење и елегантната експресивност. Таа претставува една од петте главни кинески опери и е втора најголема опера во земјата. Позната како „Кинеска драма“. Јеју операта се карактеризира со комбинација на гудачки и ударни инструменти, со сложени костими и сликање на лице. Популарен е низ Кина и обезбедува културна врска помеѓу кантонските говорници во земјата и во странство.

#### Историја
Јеју операта е создадена во 1906 година во округот Шенжен како форма на јавна забава. Во раните фази на развојот на Јеју операта, глумците обично ја користеле истата облека што ја носеле во секојдневниот живот, како наметки, долги фустани. Подоцна костимите биле изработувани од меки материјали во светли бои. Овој посебен стил се разликува од другите традиционални кинески опери. Во почетокот, машките глумци обично не се шминкале. Подоцна, глумците и глумиците почнаа да користат масна боја како шминка.

## Галерија

Shaoxing opera actress Cai Yan.jpg
Zhui Yu 8.jpg
Wang Kui Betrays Guiying Shaoxing Opera 1.jpg
Complete Tales of Yue Shaoxing opera orchestra.jpg


## Наводи

Категорија:Опери
Категорија:Нематеријално културно наследство на Кина
Чуимсае

**Чуимсае** (хангул:추임새) е форма на време во корејската традиционална музика. *[[Пансори госу]]* тапанарот и публиката прават извици, што значат *Јупи!* и *Добро!* на корејски. Зборот *Чуимсае* потекнува од зборот *танц* на корејски. *Чуимсае* ги поврзува музичарот и публиката и создава весела атмосфера.

Додека во многу стилови на [западна музика звукот на публиката се смета за бучава, учеството на публиката е важно во корејската музика. Музичарот и публиката можат да комуницираат со *чуимсае*. *Чуимсае* е интуитивен, а членовите на публиката го изразуваат своето чувство, впечаток и согласност додека слушаат музика. Покрај тоа, публиката прави *чуимсае* кога се чувствува целосно маѓепсана од музиката. 

## Наводи

Категорија:Корејска музика
Такам кукла

**Такам куклите** и **Такамчи** се предвесници на Новруз бил дел од иранската народна уметничка традиција.  Такам бил турски збор што значел „коза маж“. Тоа била силна коза која се движи на чело на стадото. Козата е симбол на благослов, плодност и моќ во Иран. Куклата Такам е направена од дрво, облека, врвки за чевли и пулак во форма на коза. Најчесто се носи со црвена кадифена обвивка. Такамчи и деца пеат песни што го рефлектираат минатото додека ја носат куклата. Текстот на песната е главно за Новруз и религијата. Текстовите се:Еве дојде пролетта, еве ја дојде, Доаѓаат маргаритки и цвеќиња од секаков вид, Неговата екселенција Гаврил му го даде на пророкот писмото,По ова, пророкот се помоли и Новруз беше благословен. Бидете благословени и плодни, вашите денови, недели, месеци и години. 

## Наводи

Категорија:Иранска култура
Категорија:Домашни кози
Афранчи (танц)

**Афранчи** - традиционален народен танц кој потекнува од Сан-Доминго, денешна држава Хаити .

## Етимологија и историја
За време на колонијалната ера, зборот *афранчи* (значење - „ отпуштен “) се однесувал на слободните луѓе од црната раса, од кои многумина биле од мешано француско-африканско потекло. По револуцијата на Хаити, кога сите робови биле ослободени, терминот наместо тоа почнал да се користи за опишување на богатите и елитни луѓе со светла кожа („надмоќ на Мулато“).

Европејците во Сан-Доминго биле воодушевени од афранчи забавата, и често ги терале робовите да танцуваат за да ги забавуваат колонијалните гости. Практиките на афранчи се рашириле низ Хаити, и биле придружени од кралеви и кралици со африканско потекло. Овој високо ценет стил на изведба и кралска асоцијација бил пренесен и во Куба, Порторико, САД и во остатокот од дијаспората кон крајот на осумнаесеттиот век.

## Опис
Танцот вклучувал повеќе фигури со прав грб, стегнато торзо, фигури во француски стил и потоа импровизација во африкански стил на последниот сет слично како тумба франчеза што подоцна се појавила во Куба од бегалците од Хаити, кои избегале од револуцијата на Хаити, но била изведувана на гудачки и на дрвени дувачки инструменти, наместо на тапани.

## Поврзано

* Тумба франчеза

## Наводи

Категорија:Нематеријално културно наследство
Категорија:Хаитска култура
Вила Мела

**Вила Мела**, или Сан Фелипе де Вила Мела, е општина во Санто Доминго Норте, Доминиканска Република. Вила Мела се наоѓа северно од реката Изабела, на околу 10 километри северно од центарот на Санто Доминго и се смета за дополнителна населба на главниот град. Овој сектор се смета за една од економски стабилните области во метрополитенската област Санто Доминго. Исто така е и дом на музичката организација позната како *Братство на Светиот Дух на Конго од Вила Мела*, која бил призната во 2001 година од УНЕСКО.

## Признание од УНЕСКО
Вила Мела е позната по нејзиното задржување и зачувување на африканските културни корени и наследство. Една од најсилните манифестации на ова може да се најде во локалната, 300-годишна *кофрадија* (братство или доброволно здружение) на Конго од Еспириту Санто. Конго изведуваат музика од африканско потекло, насочена кон тапани, првенствено за време на традиционалните религиозни празници, како што е за време на Духовден и на погреби.

*Еспириту Санто* (Светиот Дух) се смета за покровител на областа (која првично се развил од батеи во она што порано било познато како Сабана Гранде дел Еспириту Санто), и е синкретизиран со Калунга, кој го претставувал и богот на мртвите и портата за светот на предците во некои традиционални религии во регионот на Конго.

Братството на Конго на Светиот Дух било прогласено за ремек-дело на УНЕСКО на усното и нематеријалното наследство на човештвото во 2001 година. Во 2006 година, Секретаријатот за култура на Доминиканската влада и Музејот дел Хомбре Доминикано, под покровителство на УНЕСКО, усвоил „План за акција“ за заштита и зачувување на културниот простор на Братството на Конго на Светиот Дух на Вила Мела.

Карлос Ернандес Сото, антрополог и директор на Музејот дел Хомбре Доминикано, напишал студија за Конго во 2004 година.

## Наводи

## Надворешни врски

* Cofradía de los Congos de Villa Mella 
* Comunidad Mata de los Indios, Сан Фелипе де Вила Мела
* Лос Конгос де Вила Мела на YouTube.com

Категорија:Нематеријално културно наследство
Категорија:Населени места на Доминиканската Република
Џублета

**Џублетата** — брановидно здолниште во форма на ѕвонче, кое го носат жените Албанки. Најчесто се закачува на рамената со помош на две ремени. Дел од албанската традиционална облека, има 13 до 17 ленти и 5 парчиња филц. Пазувите и делот од џублетата покриен со престилка се изработени од хеклана црна волна. Обликот на ѕвончето е нагласен во задниот дел од облеката.

Џублетата е уникатен тип на фустан по својата посебна форма, структура и систем на украсување. Го носат Албанците во Северна Албанија, Косово, Северна Македонија и Црна Гора. Постојат два вида џублета: едната е голема, а другата е тесна. Во однос на боите, денес се користат само две бои: белата за невенчаните жени и црната за венчаните, но во минатото се користеле многу бои, за што сведочи еден автор од 17 век, кој тврдеше дека паунот нема толку бои како џублетата што ја носат келмендчанките. Се смета дека намалувањето на боите во последните два века се должи на ограничувањето на неговата употреба само во оддалечените планински области.

Џублетата била вклучена во списокот на нематеријално културно наследство на УНЕСКО, на кое му треба итна заштита во 2022 година.

## Историја
Џублетата има античко потекло. Има сличности со носење на некои неолитски фигури пронајдени во Босна, но и во други области на медитеранскиот регион, кои припаѓаат на вториот милениум п.н.е., и соодветно се поврзува со старата медитеранска цивилизација. Обично е украсен со албански симболични елементи од античко паганско потекло, како што се симболите на месечината, орлите, змиите, ѕвезди и сонцето. Претежно геометриските додатоци го покажуваат архаичниот карактер на оваа носија.

## Наводи

Категорија:Албанска облека
Категорија:Женска облека
Категорија:Нематеријално културно наследство
Лакалака

**Лакалака** - групно танцување од Тонга каде изведувачите главно стојат во место и прават гестови само со рацете. Се смета за национален танц на Тонга и дел од нематеријалното човечко наследство. Идеален танц е за свечени прилики, како роденден на кралот или отворање на црква.

## Историја
Се чинело дека сегашната лакалака била сосема еднаква на античкиот танц со раширени раце, чии описи постоеле од раните европски истражувачи, но танцот бил забранет од мисионерите поради тоа што бил премногу „незнабожечки“. Ова било потврдено во 1850 година од кралот Џорџ Тупоу I. Во секој случај, не било прецизирано што точно се подразбирало под „пагански танц“. Има извештаи за некои огромни танцови фестивали од овие времиња, а нема извештаи за какви било апсења. 

Лакалака, како што е позната во денешно време, се смета дека била измислена кон крајот на 19 век од висок поглавар, кој бил и методистички проповедник. Со оглед на тоа дека танцот никогаш не престанал да се практикува, веројатно би било подобро да се каже дека тој го ревитализирал. Се родил нов танц, кој сепак задржал многу од неговите оригинални карактеристики и бил одобрен од мисионерите.

## Кореографија
Танцовите движења на мажите и жените биле различни. Најчесто жените правеле мали чекори само лево и десно, а движењата на рацете им се мали и течни. Сепак, движењата на рацете биле подалеку од телото. Движењата на мажите се подиви и поенергични. Покрај малите чекори, тие понекогаш можеле да се свртат, да седнат или дури и да легнат. 

Играчите стоеле во еден или повеќе редови, во зависност од бројот на учесници. Мажите десно, жените лево како што ги гледале од јавноста. Зад нив стои хорот. Лакалака нема многу инструментална придружба. Понекогаш среде некоја лакалака има строфи со поинаков тип на текст и музика од останатите. 

Танцот обично започнувал со пеење на првата строфа и од играорците и од хорот, што е почит кон богот, кралот и началниците на земјата. На следната строфа започнува танцувањето. Прво мирно и придушено, но кон крајот станува сè подиво, а темпото на ритамот исто така се зголемува. Сите се возбудуваат, и изведувачите и јавноста.

## Изведувачи
лево|мини| Лакалаката од Канокуполу за 70-ти роденден на кралот на Тонга.
Личностите во средината на првиот ред, на линијата на поделба меѓу двата рода се централни изведувачи. Тоа биле лицата со највисок ранг од групата, често принц или принцеза. Тие обично носеле униформа различна од останатите. Двете последни позиции, односно на самите краеви на првиот ред, исто така биле резервирани за високи лица.  

За танцовата група била голема чест ако принц или принцеза или благородник учествува на централна позиција. Ова можело да се направи само во прилики кога кралот е почесен гостин, за неговиот роденден или стогодишнината од црквата, и слично. Затоа што сите тонгански танци, особено оние формалните како лакалака, се всушност почит кон поглаварите. Во тонганското општество секој има одреден ранг. 

## Наводи

Категорија:Култура на Тонга
Категорија:Танци
Категорија:Нематеријално културно наследство
Хафтсин

мини|259x259пкс| Сликата ги прикажува симболите на Новруз кои се видени во „Хафт“, а кои се поврзани со елементите на оган, земја, воздух, вода и трите форми на живот на луѓето, животните и растенијата.
**Хафтсин** () е распоред од седум симболични ставки чиишто имиња започнуваат со буквата што се изговара како „син“, 15-та буква во персиското писмо, а „хафт“ (هفت) е персиски за „седум“. Традиционално се прикажува на Новруз, иранската Нова година, која се слави на денот на пролетната рамноденица, означувајќи го почетокот на пролетта на северната полутопка.

## Наводи

Категорија:Иранска култура
Ирански слогани на годината

**Ирански слогани на годината** или мотото на годината во Иран го прави Врховниот водач Али Хаменеи секоја нова година на Новруз. Првата инстанца започна во 1999 година, каде што ја избра „титулата на годината“. Врховниот лидер го објавува насловот на новата година преку пораки емитувани на ТВ ИРИБ на новогодишната ноќ.

## Наводи

Категорија:Иранска култура
Куан хо

десно|мини|260x260пкс| Пеење Куан хо на езеро
мини| Жените пеат Куан хо во храм
мини| Машки и женски костими
**Куан хо** (官賀) — виетнамски народен музички стил на пеење кој се карактеризира по својата антифонична природа, со наизменични групи од женски и машки пејачи што издаваат музички предизвици и одговори. Куан хо вообичаено го има на фестивалите, а честа тема во многу песни се љубовта и сентименталноста што ги доживуваат младите. Куан хо е признат како практика на нематеријално културно наследство на УНЕСКО во 2009 година.

Стилот куан хо првпат бил забележан во 13 век. Традиционално се поврзува со пролетните фестивали што следат по прославата на Виетнамската Нова Година. Историски, пеењето започнувало вечерта пред фестивалот, но денес е многу почесто пеењето да се случува на главниот ден на фестивалот. Општо земено, почетната „фраза за предизвик“ ја пеат пар пејачки, по што пар пејачи ќе одговорат со избирање и пеење „соодветна фраза“, која мора да ја повтори мелодијата на фразата предизвик. Откако ќе завршат, редоследот се менува, а мажите ќе издадат своја фраза за предизвик со различна мелодија. Додека во минатото пеењето било без придружба, денес е вообичаено пејачите да бидат придружувани од инструменти, без разлика дали се традиционални виетнамски инструменти или модерни како што се електричните клавијатури.

Има голем број куан хо мелодии, со илјадници различни песни снимени и запишани во форма на партитура. 

## Наводи

## Надворешни врски

* Куан хо, народна песна
* Куан хо MP3, видео
* Ден Ка Виет

Категорија:Виетнамска култура
Категорија:Нематеријално културно наследство
Јунџин брокат од Нанѓинг

мини|Разбој за Јунџин брокат
мини|Институт за истражување на Нанѓин брокат
**Јунџин** () или **Нанѓин брокат**  е традиционален кинески луксузен свилен брокат произведен во Нанѓинг од крајот на династијата Сунг и се заснова врз техники на ткаење од династиите Сунг и Танг. Се ткае со разбој и често вклучува златни и сребрени нишки со обоена свила. За време на династијата Минг, ткајачите на јунџин развиле техника на ротирачко ткаење што им овозможи да ткаат шарени дизајни на основната ткаенина во други ткаенини, како што е сатенот. Овој брокат во 2009 година бил избран за списокот на усното и нематеријалното наследство на човештвото на УНЕСКО.

## Историја
Историјата на брокат во Нанѓин може да се проследи од периодот на Трите кралства (220-280). Во војната, која избувна на крајот на Источната династија Џин (317-420), генералот Лиу Ју го победил Кралството на подоцнежната династија Џин (384-417). Победата ги вратила сите занаетчии во Ксиан во Џијанканг, сега градот Нанѓин, меѓу кои ткајачите на брокат биле доминантна сила. Ткајачите на брокат биле мајстори занаетчии низ целата земја и научиле многу вештини од малцинските етнички групи. Владата на источната династијата Џин основаше специјална канцеларија за брокат во Нанѓин за управување со производството на брокат, што беше формално основање на брокат од Нанѓин. Во династијата Ќинг, во Нанѓин бил основан „Одделот за ткаење Џиангнинг“. Кога ткаењето на Нанѓин Јунџин го достигна својот врв, имало повеќе од 30.000 разбои и речиси 300.000 луѓе заработуваа за живот од овие работни места.

## Карактеристики
Брокатот Нанѓин Јунџин се смета за еден од најдобрите форми на свила. Познат е по своите бои слични на облак и по шарите. Нанѓин Јунџин брокат е познат по својата извонредна технологија, елегантни шари и мазна текстура. Шарите се разновидни и убави како облак на небото; оттука и неговото име „Јунџин“.

Во кинеската традиција ткаење брокат Нанѓин Јунџин, двајца занаетчии управуваат со горните и долните делови на голем, комплициран разбој за да произведуваат текстил што вклучува фини материјали како свила, злато и предиво од пердуви од паунови перја. Оваа техника некогаш се користела за производство на кралска облека; денес сè уште се користи за правење облека и сувенири од висока класа. Зачуван првенствено во провинцијата Џиангсу во источна Кина, методот вклучува повеќе од сто процеси, вклучувајќи производство на разбој, изработка на шаблони, создавање жакард картички за програмирање на шаблонот на ткаење, облекување на разбојот и многу фази на самото ткаење. Додека работат, ткајачите пеат балади кои ги потсетуваат на техниките што ги користат и ја подобруваат кооперативната, уметничка атмосфера на разбојот. Работниците го гледаат својот занает како дел од историска мисија бидејќи, покрај создавањето ткаенини за современа употреба, Јунџин се користи за реплицирање на древни свилени ткаенини за истражувачи и музеи. Именуван по сјајот на ткаенините како облак, Јунџин е уште популарен низ целата земја.

## Наводи

Категорија:Текстилна уметност
Категорија:Нематеријално културно наследство
Раманатам

**Раманатам** (малајалам: രാമനാട്ടം, IAST: Rāmanāṭṭaṃ) е храмска уметност во Керала, Индија. Танцовата драма ја претставува приказната за Рама во серија од осум драми, и е создадена под покровителство на Вера Керала Варма (АД 1653–1694) *алијас* Котаракара Тампуран. Раманатам се заснова на приказна од епот *[[Рамајана]]*, која ја опфаќа инкарнацијата на Рама до војната Рама-Равана, поразот на Равана и крунисувањето на Рама во Ајодја. Приказната е напишана од Котаракара Тампуран и е поделена на осум поетски делови, така што секој дел може да биде изведен во еден ден. Нашироко се верува дека Раманатам е непосредно стебло на добро познатата класична уметничка форма на Керала, Катакали.

## Потекло
По поставувањето и создавањето на Кришнатам од тогашниот Заморин Раја од Каликут во 1657 г.н.е., нејзината слава се проширила низ цела Керала. Неговиот успех го натерала соседниот началник на Раја од Котаракара (Котаракара Тампуран) да побара од Заморин заем од трупа изведувачи за свадбата што се одржувала во палатата Котаракара. Кралот на Котаракара испратил гласник до Кожикоде со писмо барајќи од него да испрати уметници. Се вели дека поради внатрешни расправии и политичко ривалство меѓу поглаварите на соседните држави, Заморин, освен што одбил да ги испрати изведувачите, го навредил и понижил Раџа од Котаракара со забелешката:

*„Безкорисно е да се заменува трупата, бидејќи вашиот суд (Раја од Котараккара) не би можел ниту да цени, ниту да разбере ништо од високоуметничкиот Кришнатам и високиот стандард на изведбата“*.

Овде политичкото ривалство меѓу двајцата поглавари се претворило во уметничко ривалство и довело до Котаракара Тампуран, иницирајќи паралелен начин на забава, заснован врз Рамајана, кој го нарекле Раманатам (со буквално значење: животот на Рама во танцова форма).  Додека Кришнатам на Манаведа бил напишан на санскрит, „јазикот на боговите“; тој го составил целиот Рамајанам во осум тома во стилот на Маниправалам.

## Потекло на Катакали
мини|Катакали
Се верува дека уметничката форма на Раманатам била трансформирана во нова танцова форма наречена Катакали од страна на кралот на Котајам и била создадена во храмот Мридангашаилешвари во Мужаккун. Бил заснован врз епот Махабхарата. Исто така, се верува дека двете уметнички форми, Раманатам и Кришнанатам биле комбинирани за да се формира Катакали. Катакали е многу сличен на Раманата во однос на презентација, костими, глума и музика во позадина.

## Наводи

Категорија:Индиска култура
Категорија:Индиски танци
Категорија:Нематеријално културно наследство на Индија
Хаџи Фируз

мини|280x280пкс| Хаџи Фируз
**Хаџи Фируз** () — измислен лик во иранскиот фолклор кој се појавува на улиците до почетокот на новата година, Новруз. Лицето му е покриено со саѓи, а тој е облечен во светло-црвена облека и шешир од филц. Тој танцува низ улиците додека пее и свири на тамбура.

## Етимологија
*Хаџи*, напишано со осмата буква од персиското писмо, има значење слично како да се користи *господине* за да се обратите на некоја личност, без лицето да биде витез. *Фируз* е арапизирана верзија на персискиот збор *пируз*, што значи „победник“.

## Историја
Во традиционалните песни, тој се претставува како кмет кој се обидува да ги развесели луѓето на кои се обраќа со свои господари.

Точната историја на Хаџи Фируз е непозната. Според некои извори, Хаџи Фируз се заснова врз традиција наречена *Мир Новруз*. Мир Новруз е комична фигура избрана да владее со општината „последните пет дена од годината“. Привремениот „петдневен крал“ често парадирал низ градот со група пејачи и танчери за прославите на Новруз.

Мехрдад Бахар, истакнат персиски историчар, во 1983 година сметал дека ликот на Хаџи Фируз можеби е изведен од церемонии и легенди поврзани со епот на принцот Сијаваш, кои пак се изведени од оние поврзани со месопотамиското божество на земјоделството и стадата, Тамуз. Подоцна, се тврдеше дека поцрнетото лице на Хаџи Фируз го симболизира неговото враќање од светот на мртвите, неговата црвена облека е знак на крвта на Сијаваш и оживувањето на жртвуваното божество, додека неговата веселост е веселбата на повторното раѓање, типична за оние кои носат подмладување и благослов со себе. Бахар шпекулирал дека името *Сијаваш* може да значи „црнец“ или „човек со темно лице“ и сугерира дека терминот *црн* во името може да биде референца или на поцрнувањето на лицата на учесниците во гореспоменатите церемонии во Месопотамија, или на црните маски што ги носеле за веселбите.

## Наводи

Категорија:Ирански фолклор
Тујух рупа (батик)

**Тујух рупа батик** () — еден од индонезиските батик мотиви со потекло од Пекалонган, Централна Јава. Овој мотив бил многу густ со природни нијанси. Општо земено, тујух рупа батик  прикажува животински или растителни мотиви. Мотивите се преземени од различни мешавини на локалната култура и кинеската етничка припадност. Бидејќи Пекалонган во минатото бил транзитен пункт за трговци од разни земји, така, токму оваа мешавина на култури го правела пекалонганскиот батик уникатен за природата.

## Историја и тип
Тујух рупа батик е многу богат со боја, опишувајќи ги карактеристиките на животот на крајбрежната заедница кои лесно се прилагодувале на надворешните културни влијанија, а исто така биле способни да се прилагодат на влијанието на внатрешниот батик. Занаетчиите поставиле кинески керамички орнаменти како манифестација на предците културни врски кои во нивните слики имале елоквентност и нежност. Различни украсни растенија биле главни мотиви, а нашироко се наоѓале во кинеските керамички слики, комбинирани со разни животни како врапчиња, пауни, змејови и пеперутки.

## Значењето и филозофијата на тујух рупа батик
Тујух рупа батик ги опишувал и животите на јаванските крајбрежни луѓе кои лесно се прилагодувале на странските култури. Тоа го прави овој батик уникатен, интересен и карактеристичен белег на Пекалонган. Различни батик мотиви создадени во различни региони станале симбол на различноста и мудроста на индонезиската култура. Батик не само што бил убав за гледање, туку имал длабоко значење во секој мотив.

## Наводи

Категорија:Индонезиска култура
Категорија:Национални симболи на Индонезија
Категорија:Текстилна уметност
Категорија:Светско наследство
Новруз во Узбекистан

[мини|279x279пкс| Деца кои го слават Новруз во [Самарканд, (сега Узбекистан)]]
**[[Новруз]]** () нашироко се слави во Узбекистан. Тоа е ден на пролетната рамноденица и го означува почетокот на пролетта на северната полутопка. Се слави на територијата што одговара на денешен Узбекистан најмалку две илјади години. Новруз широко се славеше на огромна територија на Средна Азија и ритуалната практика ги доби своите посебни карактеристики. Фестивалот беше озаконет со молитви во џамиите и со посети на мазарите на муслиманските светци и на светите потоци.Во Емиратот Бухара, широка официјална прослава на Новруз започна Амир Музафар,кој се обиде да го зајакне имиџот на династијата Мангхит за време на кризата на политичкиот легитимитет.

Кога Узбекистан беше дел од Советскиот Сојуз, прославите на Новруз биле генерално неофицијални, а понекогаш дури и забранети. Во моментов Новруз е официјален државен празник во Узбекистан и секогаш се слави на 21 март. Сепак, празничните прослави се шират неколку дена.

## Обичаи на Новруз
[лево|мини| Прослави на Новруз во [Бухара]]
мини|312x312пкс| Празнично готвење
Во подготовките за празникот, луѓето ги средуваат домовите и *махалите* (населбите) и купуваат нова облека. Пред, за време и по Новруз, вообичаено е да се подготви *[[Саману]]*, главното свечено јадење на празникот.Сумалак е слатка паста направена целосно од ртена пченица и се готви во голем казан. За да се подготви *сумалак*, пријателите, роднините и соседите - обично жени - се собираат околу *казанот*, сите на ред да ја промешуваат смесата.Кога е подготвен,*сумалак* се дели меѓу соседите, роднините и пријателите. На Новруз луѓето ги посетуваат и роднините и пријателите и им подаруваат подароци на децата.

Новруз често се наведува како најпопуларен празник во Узбекистан. На 21 март се организираат детални празнични концерти низ целата земја, особено во главниот град Ташкент. Саемите на книги,концертите,игрите и специјалните телевизиски и радио програми траат цел месец март. Забележано е дека откако Узбекистан стекна независност во 1991 година, владините претставници го промовираа Новруз како главен национален празник и строго ја контролираа содржината и формата на свеченостите.

## Наводи

## Надворешни врски
* Новруз во Узбекистан

Категорија:Узбекистанско општество
Категорија:Нова година
Категорија:Празници во март
Процесија за крст на островот Хвар

**Процесија за крст на островот Хвар** — ноќна поворка што се случувала секој Велики четврток на островот Хвар, Хрватска. Настанот има вековна традиција и бил вклучен во списокот на нематеријално културно наследство на УНЕСКО.

Процесијата минува низ местата: Свирче, Врбањ, Врбоска, Јелса, Питве и Вришник. Поворката е единствена церемонија на посебна побожност и израз на верскиот и културниот идентитет на жителите на средниот дел на островот Хвар што се одржува веќе пет века. 

## Опис
Поворката секоја година започнува точно во 22 часот, така што од шест парохиски цркви од средишниот дел на островот, во селата Врбањ, Врбоска, Јелса, Питве, Вришник и Свирче, истовремено започнувале шест поворки. Секоја поворка се вртела во тој голем круг, така што во 7 часот наутро секој се враќа во својата почетна точка.

Секоја поворка ја предводи крстоносец кој носи крст. Улогата на крстоносецот е огромна чест на островот и се одредувала дури 20 години однапред. Крстоносецот одел во придружба на помошници, двајца следбеници кои ги носат големите свеќници, двајца водечки пејачи и неколку одговорни што ја пееле *Госпински плач*. Сите биле облечени во свечени костуми - бели братски туники. По бројност, најголема била Поворката на Јелса, во која бројот на аџии можела да надмине илјада. Другите биле значително помали, а само оној од селото Питве можел да надмине сто аџии. Поворката на Јелса била специфична и по обичајот вкрстувачот да ги трчал последните стотина метри од патот.

Поминувајќи низ сите шест села вклучени во поворката, учесниците ја покажувале својата побожност во сите цркви на патот. Свештеникот во секоја од црквите го благословувал крстоносецот и го охрабрувал, а пејачите ја пееле *Госпин плачот*, а одењето продолжувало. Поворките не смееле да се сретнат, а за да се постигнело тоа, нивните движења биле внимателно координирани.

Попатно, аџиите се молеле и пееле, а особено впечатливо било пеењето на *Госпински плач* во изворна форма.

На Велики петок овие шест села се опуштале, додека благочестивите луѓе не се одмориле од исцрпувачката ноќ. Само во попладневните часови селата оживувале кога мештаните оделе да учествуваат во благочестието на Страсна седмица.

## Историја на поворката
Појавата на поворката била врзана за Распетието на *Свети Крижиќ*, кој се чувал во катедралата Хвар од 1510 година. По записите во Архивот, *Свети Крижиќ* во 1510 година бил згрижен во куќата на Никола Бевилаква. Во времето на превирањата меѓу обичните жители и благородништвото на 6 февруари 1510 година, *Свети Крижиќ* почнал да крвари. Потоа на Хвар започнало интензивното богослужение на Крстот.

Првиот пишан запис за поворката датира од 16 февруари 1658 година.

Во 2009 година, традицијата на Процесијата била запишана во Списокот на нематеријално културно наследство на УНЕСКО.
## Наводи

## Надворешни врски

* Видео кое ја прикажува Процесијата ''за крижен''  на хрватската веб-страница www.kultura.hr  од 16 ноември 2010 година.

Категорија:Нематеријално културно наследство
Категорија:Хрватска култура
Уругвајски карневал

**Уругвајски карневал** — фестивал што се одржува секоја година во Уругвај од средината на јануари до крајот на февруари. Од своето започнување, уругвајскиот карневал се развил во танцова парада во која различни групи улични изведувачи на фестивали во Латинска Америка, свират на тапани и танцуваат. Најголемите карневалски прослави се во главниот град Монтевидео и може да траат до 40 дена. Тие вклучуваат серија културни настани како што  се танцови паради на улиците, улични сцени наречени „табладос“ и уметнички натпревар во Монтевидео.
мини| Тапани

## Историја
Уругвајскиот карневал ги наоѓа своите корени во колонијалниот период на уругвајската култура, каде што деновите на карневалот, Божиќ и Нова Година ги прославувале Монтевидејците во светли облеки со песна и танц надвор од градските ѕидини. Како што настанот привлекол поголемо внимание, европските карневалски традиции почнале да влијаат врз прославите на карневалот, особено преку предмети и традиции.

## Свечености и музика
Неколкуте свечености на карневалот вклучуваат театарско-музички претстави, улична музика и паради. Темите на музичкиот театар обично сатирично ја прикажуваат политиката и општеството на Уругвај. Овде, на изведувачите им се насликани лицата и обично се облечени во светли комбинации. Лирската содржина се заснова на одредена тема, избрана од групата, која служела за давање коментари за настаните во Уругвај или на друго место во текот на претходната година.
мини| 1999 година
Покрај тоа, на карневалот традиционално се изведува самба, главно во региони како Артигас и Монтевидео. 

## Наводи

## Надворешни врски

* Карнавал во Уругвај 
* Портал де Мургас
* Historia de la Murga 
* Карнавал дел Футуро 
* Карнавал во Монтевидео: Популарен празник на градоначалникот и културата и учеството 
* Директори Асоцијадос де Еспектакулос Карнавалескос Популарните на Уругвај
* Ескола де Самба Императриз (Уругвај) 
Категорија:Уругвајска култура
Цртеж на песок

[мини| Цртеж со песок во [Вануату (2007)]]
**Цртежот на песок** — уметничка и ритуална традиција и практика на Вануату, признаена од УНЕСКО како дел на усното и нематеријалното наследство на човештвото.

Друга уметничка форма која подразбира цртање на песок е сликањето на песок, но овој процес подразбира и боење на песокот за да се создаде шарена средина во мали или големи размери.

## Опис
Цртежот со песок се изведува во песок, вулканска пепел или глина. Се состои од „континуирана меандрирана линија на замислена мрежа за да се добие грациозна, често симетрична, композиција на геометриски форм“. При тоа уметникот користи само еден прст.

УНЕСКО го опишува цртежот на песок како:

Уметниците како Пабло Пикасо беа познати по тоа што ги подготвуваа своите визуелни идеи во песок. Норман Џозеф Вудленд, изумителот на баркодот, дошол до својот изум цртајќи го во песок.

### Слични форми на уметност
Цртежите на песок се поврзани со индиските мандали од песок поради геометриските формите запишани во песокот. Работата на правење цртежите во песок е, исто така, слична со Сува камена градина во традиционалните јапонски камени градини и со големите линии во Наска (во Перу).

Со оглед на тоа што традиционалната уметност на цртање на песок во голема мерка претставува геометриска форма, се водат академски истражувања за поврзување (етно-) математичките форми што се држат во оваа уметност и да ја поврзат со модерната математика за да се добие чувство за потенцијалното научно знаење што го носат градителите. на цивилизациите кои го практикуваат. Античките грчки математичари кој ја проучувале геометријата со цртање фигури во песок, исто така, може да се поврзат со традиционалните цртежи во посеок пренесуваат многу повеќе од пријатен визуелен ефект.

### Вануату (Сандроингс)
[мини| Традиционален цртеж во песок во [Вануату]]
Културниот центар Вануату смета дека цртањето на песок може да исчезне. Само неколку практичари сè уште ги знаат посебните техники на цртање песок. Во денешно време, оваа форма на уметност главно се користи како графички израз за рекламирање или туристички цели, а нејзината првобитна смисла и цел постепено се губи. Националниот акционен план за заштита на цртежите на песок, заедно со Акциониот комитет „Спасете ги цртежите во песок“ се спонзорирани од УНЕСКО. Како резултат на овие напори формиран е Националниот фестивал на цртање песок, од 2004 година.

## Наводи


Категорија:Цртање
Категорија:Нематеријално културно наследство
Категорија:Вануатска култура
Уметноста на минијатурите

**Уметноста на минијатурите** претставува создавање и дизајн на мали дводимензионални уметнички дела - слики на книги, килими, текстил, ѕидови, керамика и други предмети, користејќи суровини како злато, сребро и разни органски супстанци.

Во 2020 година УНЕСКО ја вклучи уметноста на минијатури во списокот на нематеријално културно наследство на човештвото, како елемент на културното наследство на Азербејџан, Иран, Турција и Узбекистан.

## Историја
Историски гледано, минијатурата е создадена како елемент на ракописните книги, со цел визуелно да се поддржи текстот. Со текот на времето, елементот еволуирал и денес може да се гледа како елемент во архитектурата или како декорација на јавни простори. Иако постои со векови, тој продолжува да се развива и на тој начин ги зајакнува врските помеѓу минатото и сегашноста. Зачувани се традиционалните сликарски принципи и техники, но уметниците внесуваат и поединечна креативност во процесот.

Во средниот век, минијатурите ги правеле **минијатуристи**, односно монаси кои работеле на украсување на ракописи, фигурална сцена или портрет во мал формат, изработена со различни сликарски техники и на различни подлоги: хартија, пергамент, слонова коска или метал.

Под исламското влијание, минијатурата добила нов карактер. Во 2020 година УНЕСКО ја вклучи уметноста на минијатурите, особено оние кои се развиле под ова влијание, на списокот на нематеријално културно наследство на човештвото, како елемент на културното наследство на Азербејџан, Иран, Турција и Узбекистан.

## Карактеристики на минијатурната уметност
Иако има бројни стилски разлики, минијатурната уметност споделува некои клучни карактеристики. Во сите случаи тоа е традиционален занает кој најчесто се пренесува преку процесот на неформално образование (најчесто преку пракса, во односот мајстор-чирак) и се смета за составен дел од општествениот и културниот идентитет на секое општество.

Минијатурните обрасци сликовито ги претставуваат верувањата, погледите на светот и начините на живот. Минијатура покажува одреден вид перспектива во која големината на фигурите се менува според нивната важност, што е клучна разлика од реалистичните и натуралистичките стилови.

## Наводи

## Надворешни врски
* За минијатурата

Категорија:Сликарски техники
Категорија:Нематеријално културно наследство