Рицинусово масло

мини|Семе од Рицинус
мини|Шише рицинусово масло
**Рицинусовото масло** е растително масло исцедено од рицинусово семе. Тоа е безбојна или бледожолта течност со изразен вкус и мирис. Неговата точка на вриење е  и неговата густина е 0,961 гр/цм3.  Вклучува мешавина од триглицериди во кои околу 90% од масните киселини се рицинолеати. Олеинската киселина и линолеинската киселина се други значајни компоненти на рицинусовото масло.

Рицинусовото масло и неговите деривати се користат во индистриите на производството на сапуни, лубриканти, хидраулични течности и течности за сопирачки, бои, премази, мастила, ладно отпорна пластика, восоци и лакови, најлон и парфеми. Односно, има широка примена во индустријата.

## Етимологија
Името веројатно доаѓа од замена помеѓу растението *[[Рицинус]]* што го произведува и друго растение и тоа *[[Vitex agnus-castus]]*. Сепак, алтернативна етимологија сугерира дека се користела како замена за кастореум.

## Состав
Шема на молекуларната структура 
мини|Структура на главната компонента на рицинусово масло: триестер од глицерол и рицинолеинска киселина
Рицинусовото масло е добро познато како извор на рицинолеинска киселина, незаситена, 18-јаглеродна масна киселина. Меѓу масните киселини, рицинолеинската киселина е специфична по тоа што има хидроксилна функционална група на 12-от јаглероден атом. Оваа функционална група предизвикува рицинолеинската киселина (и рицинусовото масло) да бидат пополарни од повеќето масти. Хемиската реактивност на групата на алкохоли, исто така, овозможува хемиска дериватизација што не е можна со повеќето други масла од растително потекло/семиња. Поради содржината на рицинолеинска киселина, рицинусовото масло е вредна хемикалија во разни суровини, и има повисока цена од другите масла од семиња. Како пример, во јули 2007 година, индиското рицинусово масло се продавало за околу 0,90 УСД /кг, додека американското масло од соја, сончоглед и канола се продавало за околу 0,30 долари/кг.

## Употреба
Годишно се произведуваат 270.000–360.000 тони рицинусово масло за различни намени за сурова употреба и за индустријата како суровина.

### Човечка употреба
Рицинусовото масло се користи орално за ублажување на опстипација или за прочистување на цревата пред операција. Познато е неговото силно лаксативно дејство. Лаксативното дејство на рицинусовото масло се припишува на рицинолеинската киселина, која се создава со хидролиза во тенкото црево. Употребата на рицинусово масло за едноставен запек е медицински обесхрабрена бидејќи може да предизвика насилна дијареа. Во поново време се смета за особено здраво и некои луѓе го препорачуваат за борба против брадавици, папиломи и рак.

#### Како храна и конзерванс
Во прехранбената индустрија, рицинусовото масло за исхрана се користи во прехранбени адитиви, ароми, бонбони (на пример, полиглицерол полирицинолеат во чоколадото), како заштита од мувла во пакувања на разни производи. Полиоксиетилираното рицинусово масло (на пример, Колифор ЕЛ се користи и во прехранбената индустрија.

Во Индија, Пакистан и Непал, зрнестата храна се конзервира со рицинусово масло. Го спречува гниењето на оризот, пченицата и разни други мешунки. На пример, еден вид на мешункастиот грашок е вообичаено достапен премачкан со масло за продолжено складирање.

#### Традиционална медицина
мини|Реклама за рицинусово масло како лек од компанијата Scott & Bowne, 19 век
Употребата на рицинусово масло како лаксатив е потврдена во в. 1550 п.н.е. Еберс папирус, и бил во употреба неколку века порано.

Иако се користи во традиционалната медицина за поттикнување на породувањето кај бремени жени, западната медицина тврди дека не постојат клинички докази дека рицинусовото масло е ефикасно за проширување на грлото на матката или за поттикнување на породувањето.

Според Американското здружение за рак, „достапните научни докази не ги поддржуваат тврдењата дека рицинусовото масло на кожата лечи рак или која било друга болест“.

#### Како казна
Со оглед на тоа што вкусот на ова масло за најголем број луѓе е непријатен и не го сакаат, во минатото некои родители ги казнувале децата со доза од рицинусово масло.

Голема доза на рицинус може да се користи како понижувачка казна за возрасните. Колонијалните службеници го користеле во британски Раџ (Индија) за да се справат со непослушните слуги. Белгиските воени службеници препишувале големи дози на рицинусово масло во белгиско Конго како казна ако биле премногу болни за работа.

Најпознатата употреба како казна се случила во фашистичка Италија под Бенито Мусолини. Тоа била омилена алатка што ја користеле црните кошули за да ги заплашат и понижуваат своите противници. Фашистичките одреди на политичките дисиденти им давале големи количини рицинусово масло за да предизвикаат напади на екстремна дијареа кај жртвите. За оваа техника се вели дека потекнува од Габриеле Д'Анунцио или Итало Балбо. Оваа форма на тортура била потенцијално смртоносна, бидејќи администрацијата на рицинусово масло честопати била комбинирана со ќотек, така што проливот не само што ќе доведел до опасна дехидрација, туку и ќе ги зарази отворените рани од тепањето. Сепак, дури и оние жртви кои би преживеале требало да живеат со понижувањето на лаксативните ефекти што произлегуваат од прекумерното консумирање на маслото.

#### Емолиент
Рицинусовото масло се користи во козметички производи вклучени во креми и како навлажнувач . Често се комбинира со цинк оксид за да се формира успокоителен и адстрингентен крем, цинк и рицинусово масло, кој најчесто се користи за лекување на доенчиња од осип на пелена .

### Индустриска употреба

#### Премачкување
Рицинусовото масло се користи како биобазиран полиол во полиуретанската индустрија. Просечната функционалност (број на хидроксилни групи по триглицеридна молекула) на рицинусовото масло е 2,7, па затоа е широко користен како крут полиол и во облоги. Една посебна употреба е во полиуретански бетон каде емулзијата од рицинус се реагира со изоцијанат (обично полимерен метилен дифенил диизоцијанат ) и цемент и градежен агрегат. Ова се нанесува прилично густо како кашеста маса, која се самонивелира. Оваа основа обично е дополнително обложена со други системи за да се изгради еластичен под.

Рицинусовото масло не е масло за сушење, што значи дека има ниска реактивност со воздухот во споредба со маслата како ленено масло и масло од тунг. Со дехидрација на рицинусово масло се добиваат линолеински киселини, кои имаат својства на сушење. Во овој процес, OH групата на рицинолеинската киселина заедно со водородот од следниот јаглероден атом се отстрануваат со што се добива двојна врска која потоа има оксидативно вкрстено поврзување со што се добива маслото за сушење. Се смета за витална суровина.

#### Претходник на индустриски хемикалии
Рицинусовото масло може да реагира со други материјали за да произведе други хемиски соединенија кои имаат бројни примени. Трансестерификацијата проследена со пукање со пареа дава ундециленска киселина, претходник на специјализираниот полимер најлон 11, и хептанал, компонента во мирисите. Разградувањето на рицинусовото масло во силна база дава 2-октанол, и мирисна компонента и специјализиран растворувач, и дикарбоксилна киселина себацинска киселина . Хидрогенизацијата на рицинусовото масло ги заситува алкените, давајќи восочен лубрикант. Рицинусовото масло може да се епоксидира со реакција на OH групите со епихлорохидрин за да се направи триглицидил етер од рицинусово масло, кој е корисен во епоксидната технологија. Ова е комерцијално достапно како Heloxy 505.

Производството на литиумска маст троши значителна количина на рицинусово масло. Со хидрогенизација и сапонификација на рицинусовото масло се добива 12-хидроксистеаринска киселина, која потоа се реагира со литиум хидроксид или литиум карбонат за да се добие лубрикантна маст со високи перформанси.

Бидејќи има релативно висока диелектрична константа (4,7), високо рафинираното и сушено рицинусово масло понекогаш се користи како диелектрична течност во кондензатори со високи перформанси и висок напон.

#### Подмачкување
лево|мини| Реклама од рицинусово масло од неделникот Воздушната ера во 1921 година
Рицинусовото масло е предложено како лубрикант за пумпи за велосипеди бидејќи не ги разградува природните гумени заптивки.

#### Рано авијација и аеромоделирање
десно|мини| Воздухопловните ротациони мотори од Првата светска војна користеле рицинусово масло како примарен лубрикант, измешан со горивото
Рицинусовото масло бил најпосакуван лубрикант за ротациони мотори, како што е моторот Гном по широкото усвојување на моторот за авијација во Европа во 1909 година. Се користело речиси универзално во сојузничките авиони со ротационен мотор во Првата светска војна. Германија морала да се задоволи со инфериорното масло *[[Ерсатц|од ерсатц]]* за своите ротирачки мотори, што резултирало со послааба ефикасност на самите мотори и почести кварови на моторите.

Моторите со метанол, со два циклуса, што се користат за аеромоделирање, од нивното усвојување од страна на хобисти на модели на авиони во 1940-тите, користеле различни проценти на рицинусово масло како лубриканти. Тој е многу отпорен на распаѓање кога моторот ја потпира мешавината гориво-воздух за максимална брзина на моторот. Гумените остатоци сè уште можат да бидат проблем за аеромоделирање на електрани подмачкани со рицинусово масло, сепак, обично бараат евентуална замена на топчестите лежишта кога остатоците се акумулираат во тркачките лежишта на моторот. 

#### Црвено (како мисирка) масло
Црвеното масло, исто така наречено сулфонирано (или сулфатено) рицинусово масло, се добива со додавање на сулфурна киселина во растителни масла, особено рицинусово масло. Тоа бил првиот синтетички детергент по обичниот сапун. Се користи за формулирање на лубриканти, омекнувачи и помагачи за боење.

#### Биодизел
Рицинусовото масло, како и моментално поевтините растителни масла, може да се користи како суровина во производството на биодизел. Добиеното гориво е супериорно за студени зими, поради неговата исклучително ниска точка на замаглување и ниска точка маслото да премине во цврста состојба.

Иницијативите за одгледување повеќе рицинус за производство на енергија, во предност пред другите нафтени култури, се мотивирани од социјални размислувања. Тропските земјоделци за егзистенција би добиле исплатлив род.

## Безбедност
Семето од рицинус содржи рицин, токсичен лектин. Греењето за време на процесот на екстракција на масло го денатурира и деактивира лектинот. Сепак, бербата на рицинусово зрно можеби не е без ризик. Документот за најчесто поставувани прашања на Меѓународната асоцијација за рицинусово масло наведува дека рицинусовото зрно содржи алергенско соединение наречено CB1A. Оваа хемикалија е опишана како практично нетоксична, но има капацитет да влијае на луѓето кои се преосетливи на истата. Алергенот може да се неутрализира со третман со различни алкални агенси. Алергенот не е присутен во самото рицинусово масло.

## Поврзано
* Рицинусов восок

## Наводи

## Надворешни врски
* 

Категорија:Масла
Категорија:Триглицериди
Категорија:Народна медицина
Категорија:Козметички хемикалии
Категорија:Лаксативи