Марија Стројник Шол

**Марија Стројник Шол** (родена на 13 јули 1950 година во Љубљана е словенечки астрофизичар која моментално работи како угледена професорка во Центарот за оптички истражувања во Леон, Мексико. Таа била најпозната по развојот на автономен систем за оптичка навигација базиран на технологијата CCD, кој моментално се користи во скоро сите комерцијални авиони и бројни вселенски летала, вклучително и во мисијата на НАСА Касини.

## Ран живот и образование
Стројник Шол развила интерес за оптика уште на рана возраст, кога го придружувала нејзиниот татко Алеш Стројник на работа. По завршувањето на средното училиште се запишала на програмата по физика на Универзитетот во Љубљана; сепак, нејзините родители емигрирале во Соединетите Држави набргу потоа, а таа ги следела во Темпе, Аризона. Таму, Стројник Шол ги завршила додипломските студии на Државниот универзитет во Аризона за само две години, како единствена жена во нејзиниот клас. Постдипломските студии ги продолжила на истиот универзитет и магистрирала физика во 1974 година. Завршила магистерски студии по оптички науки во 1977 година на Универзитетот во Аризона и магистерски студии по инженерство (Инженерска извршна програма) во 1981 година на Универзитетот во Калифорнија, Лос Анџелес. Докторирала по оптички науки во 1979 година на Колеџот за оптички науки на Универзитетот во Аризона, како прва жена во историјата на одделот за оптика.

## Кариера
Специјализирана за инфрацрвена физика, таа станала менаџер на одделот за оптика во корпорацијата Роквел Интернешанал (анг: Rockwell International), потоа виш инженер во Ханивел (анг: Honeywell) и во Лабораторија за реактивен погон (ЛРП). Во ЛРП, таа дизајнирала, развила и имплементирала нов систем за автономна оптичка навигација користејќи ѕвездени карти и интелигентна камера базирана на CCD. Овој систем бил основа за автономна навигација во сите комерцијални авиони, во сателити кои ја формирале мрежата ГПС и други. Автономниот систем за навигација бил користен за да се олеснила навигацијата на сондата *Касини-Хајгенс* на НАСА до Сатурн во 2005 година. Стројник Шол добила неколку сертификати на НАСА за креативен развој и технолошки иновации.

Врз основа на нејзините заслуги, Стројник Шол станала истакнат професор во Центарот за оптички истражувања (*Centro de Investigaciones en Optica*) во Мексико, каде што работела на метод за директно откривање на вонсончеви планети со помош на интерферометрија. Таа била член на Оптичкото друштво (OSA) и SPIE, и била уредник на списанието *Применета оптика, Инфрацрвена* во два мандата покрај Инфрацрвена физика и технологија и Научен светски весник.

Во декември 2022 година, Мексиканската национална фондација за наука и технологија (Concejo Nacional de Ciencia y Tecnologia) и Институтот за оптички истражувања (Centro de Investigaciones en Optica) и библиотеката на Институтот во Леон, Мексико во чест на Марија Стројник. Во библиотеката се наоѓала најголемата колекција на библиографски материјали од областа на оптика и фотоника во Латинска Америка. Марија била почестена како истакнат национален и меѓународен научник и во знак на благодарност за нејзината топлина, дарежливост со знаење и за споделување искуства како жена, колешка и ментор. Второто презиме, Погачар, било вклучено на комеморативната плоча во традицијата на латинската култура каде детето се познавало по презимето на таткото и мајката.

Во јули 2022 година, Марија Стројник биле избрана за претседател на Сигма Кси, Здружението за чест на научни истражувања (ΣΞ), со речиси 60.000 членови во САД и на меѓународно ниво. Неговата мисија како интердисциплинарно општество била да ја промовира етиката и извонредноста во научните и инженерските истражувања. Објавува мултидисциплинарно списание Американски научник, посветено на доведување на науката на секое ниво на општеството.

Д-р Стројник ја презела функцијата претседател на Сигма Кси во јули 2023 година. За време на мандатот на д-р. Стројник здружението го зголемило членството, двапати го намалило пречекорувањето на буџетот и забележало највисоко ниво на учество и присуство во последните 10 години на годишниот состанок во Лонг Бич, Калифорнија.

## Награди

* Во 1996 година ја добила наградата Џорџ В. Годард „Меѓународното друштво за оптика и фотоника“ (SPIE), како прва жена.
* Во 1999 година таа станала соработник на OSA .
* Таа е и член на Мексиканската академија на науките од 2001 година.
* Во 1994 година била соработник на ШПИЕ.
* Во 2018 година, професорот Стројник Шол била наградена со статус на емерита на Sistema Nacional de Investigadores (Мексикански национален регистар на истражувачи).
* Таа била дел од временската изложба наречена „Знаење без граници“ организирана од Словенечкиот музеј за технологија (Tehniški muzej Slovenije, TMS).

## Личен живот
Марија Стројник Шол има три ќерки кои сама ги одгледала откако нејзиниот сопруг починал поради латерална склероза. Две од нив станале научници. Во 2008 година на Стројник Шол и бил дијагностициран рак кој неколку пати го победила со терапија.

## Наводи

Категорија:Физичарки
Категорија:Живи луѓе
Категорија:Родени во 1950 година