Шкотска национална антарктичка експедиција

врска=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1d/SNAEflag.jpg/220px-SNAEflag.jpg|мини| Знаме на шкотската национална експедиција на Антарктикот
**Шкотската национална антарктичка експедиција** (ШНАЕ), 1902–1904 година —  научна и истражувачка експедиција на Антарктикот во 1902 до 1904 година, организирана и водена од Вилијам Спирс Брус, природен научник и поранешен студент по медицина од Универзитетот во Единбург. Иако екпедицијата била засенета во однос на престижот од истовремената експедиција на „Дискавери“ на Роберт Фалкон Скот, ШНАЕ завршила целосна програма за истражување и научна работа. Нејзините достигнувања вклучуваат воспоставување на метеоролошка станица со персонал, прва на територијата на Антарктикот и откривање на нова земја на исток од Веделското Море. Нејзината голема колекција на биолошки и геолошки примероци, заедно со оние од претходните патувања на Брус, довеле до основање на Шкотската океанографска лабораторија во 1906 година.

Брус го поминал поголемиот дел од 1890-тите ангажиран во експедиции на Антарктикот и Арктичкиот регион, а до 1899 година бил најискусниот британски поларен научник. Во март истата година, тој се пријавил да се приклучи на експедиција на „Дискавери“; сепак, неговиот предлог да се прошири полето на работа на таа експедиција во квадрантот на Веделското Море, користејќи втор брод, бил отфрлен како „*немирно ривалство*“ од претседателот на Кралското географско друштво, Сер Клементс Маркам. Брус реагирал со добивање независни финансии; неговиот потфат бил поддржан и промовиран од Кралското шкотско географско друштво.

Експедицијата е опишана како „*далеку најисплатлива и внимателно планирана научна експедиција на херојското доба*“.  И покрај ова, Брус не добил формална чест или признание од британската влада, а на членовите на експедицијата им бил ускратен престижниот Поларен медал и покрај енергичното лобирање. По експедицијата, Брус не водел повеќе експедиции на Антарктикот, иако редовно патувал на Арктикот. Неговиот фокус на сериозно научно истражување бил надвор од мода со неговото време, а неговите достигнувања, за разлика од оние на поларните авантуристи Скот, Шеклтон и Амундсен, наскоро исчезнале од јавната свест. Постојаниот споменик на експедицијата е метеоролошката станица „Оркадас“, која била поставена во 1903 година како „Омондова куќа“ на Лориевиот Остров, Јужен Оркнис, и оттогаш е во континуирана работа.

## Позадина на експедицијата
врска=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8a/WilliamBruce.jpg/170px-WilliamBruce.jpg|алт=Heavily bearded man with dark receding hair, wearing a dark coloured jacket, white-collar and pale tie. He is looking slightly to the left, with a solemn expression|мини| Вилијам С. Брус, водач на експедицијата
За време на студентските години1880-тите и раните 1890-тиВилијам Спирс Брус го изградил своето знаење за природните науки и океанографијата, учејќи на летни курсеви под истакнати тутори како Патрик Гедес и Џон Артур Томсон. Тој, исто така, поминал време работејќи доброволно под океанографот д-р Џон Мареј, помагајќи да се класифицираат примероците собрани за време на експедицијата Челинџер.  Во 1892 година Брус целосно се откажал од медицинските студии и тргнал на патување до Антарктикот со китоловецот *Балаена*, како дел од Експедицијата за китови Данди од 1892-1893 година.  По враќањето, тој започнал да организира своја експедиција во Јужна Џорџија, тврдејќи дека „*вкусот што го имав ме натера да грабнам*“,  но не можел да добие средства. Потоа работел во метеоролошка станица на врвот на Бен Невис,  пред да се приклучи на Арктичката експедиција Џексон-Хармсворт во Земјата Франц Јосиф како научен асистент.  Помеѓу 1897 и 1899 година тој направил дополнителни патувања на Арктикот, во Шпицберген и во Нова Земја, прво на приватно патување организирано од мајорот Ендру Коутс, подоцна како научник на арктичкиот брод за истражување *„Принцеза Алис*“. Овој брод бил во сопственост на принцот Алберт од Монако, познат океанограф кој станал пријател и поддржувач на Брус. 

По враќањето од Арктикот во 1899 година, Брус испратил долго писмо до Кралското географско друштво во Лондон, аплицирајќи за научно место на големата експедиција на Антарктикот (подоцна позната како експедиција на „Дискавери“), која тогаш ја организирал Кралското географско друштво.  Неговите неодамнешни искуства направиле да  „*не е веројатно дека постоело друго лице на Британските Острови во тоа време подобро квалификувано од него*“.  Писмото на Брус, кое ги детализирало сите негови релевантни квалификации, било признаено, но не било соодветно одговорено додека не поминала повеќе од една година. Дотогаш, идеите на Брус се оддалечиле од неговите првични очекувања за помлада функција во научниот кадар. Тој тогаш предложил втор брод за експедицијата, одделно финансиран од шкотски извори, кој би работел во квадрантот на Веделското Море додека главниот брод бил со седиште во Росовото Море. Овој предлог бил осудуван од претседателот на друштвото, Сер Клементс Маркам, и по некоја жестока кореспонденција, Брус решил да продолжи самостојно.  На овој начин се родила идејата за карактеристична шкотска национална антарктичка експедиција. Брус бил поддржан од богатото семејство Коутс,  кои биле подготвени да дадат финансиска поддршка со цело срце на шкотската експедиција под негово водство.  Меѓутоа, како резултат на тоа, тој го стекнал трајното непријателство на Маркам. 

## Подготовки

### ''Скоша''
Кон крајот на 1901 година, Брус купил норвешки китоловец, „Хекла“, по цена од 2.620 фунти (приближно 300,000 фунти од 2022  ).  Во текот на следните месеци, бродот бил целосно обновен како истражувачки брод на Антарктикот, со две лаборатории, темна соба и голема специјалистичка опрема. Два огромни вртливи цилиндри, секој со 11.000 метри кабел, биле поставени на палубата за да се овозможи ловење во длабоко море за морски примероци. Била инсталирана друга опрема за правење длабински сондажи, за собирање примероци од морска вода и морско дно, како и за метеоролошки и магнетни набљудувања.  Бродот бил зајакнат за да ги издржи притисоците на мразот на Антарктикот, а бродот бил повторно наместен како барка со помошни мотори. Оваа работа ја зголемиле цената на бродот на 16.700 фунти (приближно 1.930.000 фунти заклучно со 2022  ), што било исполнето од семејството Коутс кое целосно донирало 30.000 фунти за вкупните трошоци за експедиција од 36.000 фунти. Преименуван во „Скоша“ (*Scotia*, англо-латинска верзија на Скотија, името на Шкотска) , бродот бил подготвен за неговитеморски испитувања во август 1902 година. 

### Персонал
Научниот персонал на експедицијата се состоел од шест лица, меѓу кои и Брус. Зоологот бил Дејвид Вилтон, кој, како и Брус, бил член на експедицијата Џексон-Хармсворт. Тој се стекнал со вештини за скијање и санкање во текот на неколку години живеење во северна Русија. Роберт Рудмоз-Браун, од Универзитетскиот колеџ, Данди, и порано асистент во Одделот за ботаника во Британскиот музеј, бил ботаничар на партијата. Д-р Џејмс Харви Пири, кој работел во канцеларијата на Челинџер под Џон Мареј, бил геолог, бактериолог и медицински службеник на експедицијата. Роберт Мосман раководел со метеоролошката и магнетната работа, а Аластер Рос, студент по медицина, бил таксидер. 

Брус го назначил Томас Робертсон за капеатан на *Скоша*. Робертсон бил искусен морнар на Антарктикот и Арктикот кој командувал со китоловецот *Актив* на експедицијата за китови.  Остатокот од 25&nbsp;офицери и мажи, кои потпишале тригодишни ангажмани, сите биле Шкоти, многумина навикнати да пловат во ледените води на патувањата за лов на китови.

### Цели
Целите на експедицијата биле објавени во *Шкотскиот географски магазин* и во *Географскиот журнал*, во октомври 1902 година. Тие вклучувале воспоставување на зимска станица „*колку што е изводливо блиску до [[Јужен Пол|Јужниот пол]]*“,  длабинско море и други истражувања на Антарктичкиот океан и систематски набљудувања и истражувања на метеорологијата, геологијата, биологијата, топографијата и копнената физика.   Суштински шкотскиот карактер на експедицијата бил изразен во *Шкотланѓанецот* непосредно пред поаѓањето: „*Водачот и сите научни и наутички членови на експедицијата се Шкоти; средствата се собрани во најголем дел од оваа страна на границата. тоа е производ на доброволни напори и за разлика од експедицијата која истовремено ќе биде ангажирана во истражувањето на Антарктикот, таа не должи ништо на владината помош*“. Бидејќи работата на експедицијата би била главно на море, или во границите на зимската станица, биле земени само неколку кучиња, за да се олесни повременото патување со санки. Рудмоз Браун запишал дека од оригиналните осум кучиња, четири ја преживеале експедицијата; тие „*добро се вовлекуваа, а единствена слаба точка им беа шепите кои...&nbsp;беа погодни да се сечат кога се наоѓаа на груб мраз*“. 

## Експедиција

### Прво патување, 1902-1903 година
*Скоша* го напуштила Трон, Шкотска, на 2 ноември 1902 година. На пат кон југ, бродот се појавил во ирското пристаниште Кингстаун,  во Фуншал во Мадејра, а потоа и на Зеленортските Острови  пред да се направи неуспешен обид да слета во малиот, изолиран екваторијален архипелаг познат како Карпите на Свети Павле. Овој обид за малку ќе го чинело животот на геологот и медицинскиот службеник на експедицијата, Џејмс Харви Пири, кој имал среќа да побегне од морињата преполни со ајкули откако погрешно го проценил својот скок на брегот.   *Скоша* стигнала до Порт Стенли на Фолкландските Острови на 6 јануари 1903 година, каде што повторно се обезбедила за патувањето на Антарктикот што претстоело. 
врска=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3c/South Orkney Islands-en.svg/330px-South Orkney Islands-en.svg.png|алт=Outline map of a group of irregular-shaped islands the largest of which is labelled "Coronation Island". Laurie Island is shown at the eastern (right) end of the group.|лево|мини| Јужни Оркниски Острови
На 26 јануари, *Скоша* испловила кон водите на Антарктикот. Екипажот морал да маневрира околу тешкиот мраз на 3 февруари, 40 километри северно од Јужните Оркниски Острови.  Следниот ден, *Скоша* можела повторно да се движи кон југ кон Седловиот Остров, каде што биле собрани голем број ботанички и геолошки примероци.  Ледените услови спречиле каков било понатамошен напредок до 10 февруари, по што *Скоша* продолжила кон југ, „*ножејќи се по седум [[Јазол (единица)|јазли]] под едрото*“.  На 17 февруари позицијата била 64°18′С, а пет дена подоцна поминале 70°С, длабоко во Веделското Море. Набргу по ова, кога се формирал нов мраз и му се заканувал на бродот, Робертсон свртел кон север, достигнувајќи 70°25′С. 

Бидејќи не успеала да најде земја, експедицијата морала да одлучи каде да презима. Работата била од одредена итност, бидејќи морето наскоро ќе замрзне, со ризик бродот да остане заробен. Брус решил да се врати во Јужните Оркниски Острови и да најде сидро таму.  За разлика од неговиот наведен објект, до зимата што е можно подалеку на југ, Јужните Оркниски Островибиле повеќе од 3,200 километри од Јужниот пол, но северната местоположба имала предности. Релативно краткиот период во кој бродот би бил замрзнат ќе овозможи повеќе време за операции.  Исто така, островите биле добро сместени како место за метеоролошка станицанивната релативна близина со јужноамериканското копно ја отворило можноста за воспоставување постојана станица. 
врска=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/05/Omond House - Laurie Island.jpg/220px-Omond House - Laurie Island.jpg|мини| „Омондова куќа“
Бил потребен еден месец напорно пловење пред *Скоша* да стигне до островите. По неколку неуспешни обиди да се лоцира соодветно , и со кормилото сериозно оштетено од мразот, бродот конечно пронајдел заштитен залив на јужниот брег на Лориевиот Остров, најисточниот од синџирот Оркниски Острови. На 25 март бродот безбедно се закотвил,  се сместил во мразот од брегот. Бродот потоа брзо бил претворен во зимски простории, со демонтирани мотори, испразнети котли и платнена крошна што ја затворило палубата.  Брус воспоставил сеопфатна програма за работа, која вклучува метеоролошки читања, ловење морски примероци, ботанички екскурзии и собирање биолошки и геолошки примероци.  Главната задача завршена во ова време била изградбата на сместувачки капацитети за оние кои ќе останат на островот Лори за да управуваат со предложената метеоролошка лабораторија. Колибата била голема 6х6 метри нејзините ѕидови изградени од локални материјали со методот на сув камен и покривот импровизиран од дрво и платноимала два прозорци и била опремена за шест лица.  Таа била крстенакако „Омондова куќа“ по Роберт Омонд, директор на опсерваторијата во Единбург и поддржувач на експедицијата.  Браун напишал: „*Со оглед на тоа што немавме [[малтер]] и алатки на ѕидарите, тоа е прекрасно убава куќа и многу трајна.* *Треба да мислам дека ќе стои еден век*...“ 

Во принцип, групата одржувала одлично здравје. Исклучок бил инженерот на бродот, Алан Рамзи, кој бил болен од срцева болест. Тој избрал да остане во експедицијата, но постојано станувал послаб како што напредувала имата. Починал на 6 август и бил погребан на островот. 

Како што зимата се претворала во пролет, нивото на активност се зголемувало и имало бројни патувања со санки,  вклучувајќи и некои до соседните острови. Во близина на Омондовата куќа, била изградена дрвена колиба за магнетни набљудувања и била изградена колиба,  висока, над кое биле истакнати Знамето на Унијата и Шкотска.  *Скоша* повторно станала пловна, но останала врзана со мраз во текот на септември и октомври; Дури на 23 ноември силните ветрови го скршиле мразот, овозможувајќи и да лебди слободно. Четири дена подоцна заминале за Порт Стенли, оставајќи шестчлена група под водство на Роберт Мосман. 

### Буенос Аирес, 1903-1904 година
врска=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b3/Laurie island map-en.svg/330px-Laurie island map-en.svg.png|алт=Outline lap of an irregular-shaped island showing Scotia Bay and the site of the Orcadas weather station|мини| База Оркада, поранешна Омондова куќа
На 2 декември 1903 година, експедицијата стигнала до Порт Стенли, каде што ги добиле првите вести од надворешниот свет откако ги напуштиле Зелено'ртските Острови. По еднонеделен одмор, *Скоша* заминала за Буенос Аирес, каде што требало да се поправи и да се обезбеди за уште една сезона. Брус имал понатамошен бизнис во градот; тој имал намера да ја убеди аргентинската влада да ја преземе одговорноста за метеоролошката станица на островот Лори по заминувањето на експедицијата.  За време на патувањето до Буенос Аирес, *Скоша* се насукала во устието на Рио де ла Плата и била блокирана неколку дена пред да исплива слободно и да и биде помогната во пристаништето со влечење, на 24 декември. 

Во текот на следните четири недели, додека бродот бил приклучен н пристаништето, Брус преговарал со аргентинската влада за иднината на метеоролошката станица. Му помагал британскиот резидентен министер, британскиот конзул и д-р В.Г. Дејвис, кој бил директор на аргентинската метеоролошка канцеларија. Кога го контактирале преку телеграф, британското Министерство за надворешни работи не регистрирало приговор за оваа шема.  На 20 јануари 1904 година, Брус потврдил договор со кој тројца научни асистенти на аргентинската влада ќе отпатуваат назад на островот Лори за да работат една година, под водство на Роберт Мосман, како прва фаза од годишниот договор. Потоа тој формално ја предал зградата на Омондовата куќа, мебелот како и сите магнетни и метеоролошки инструменти на аргентинската влада.  Станицата, преименувана во Оркадас, оттогаш останала оперативна, откако била обновувана и проширувана неколку пати. 

Неколку од првобитната екипа заминала за време на интермедијата во Буенос Аирес, некои поради болест, а еден бил отпуштен поради недолично однесување, а замените биле регрутирани локално. *Скоша* заминала за Лориевиот Остров на 21 јануари, пристигнувајќи на 14 февруари. Една недела подоцна, откако ја решил метеоролошката група, која требала да биде ослободена една година подоцна од аргентинскиот вооружен брод *Уругвај*, *Скоша* испловила на своето второ патување до Веделското Море. 

### Второ патување, 1904 година
врска=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7e/CairdCoast.jpg/220px-CairdCoast.jpg|алт=A barren and featureless headland, observed from the side of a ship across a stretch of calm sea|мини| Брегот на Коутсовата Земја
*Скоша* се упатила југоисточно, кон источните води на Веделското Море, во мирно време. Бродот не наишол на мраз пред да се најде јужно од Јужниот Поларник,  запирајќи на 72°18' ЈГШ, 17°59' ЗГД. Овде бил снимен звук, откривајќи морска длабочина од 2,068 метри.  Ова сугерирало дека се приближувале кон земјата. Неколку часа подоцна, тие стигнале до ледената пречка, која го блокирала напредокот кон југоисток. Во текот на следните денови, тие го следеле работ на оваа пречка на југ на околу 240 километри. Потоа бил исмерен уште еден звук кој покажал земја под пречката.  Контурите на оваа земја набрзо станале слабо видливи, а Брус ја нарекол Коутсова Земјс по неговите главни спонзори.  Ова бил првиот позитивен показател за источните граници на Веделовото Море на голема географска широчина и сугерирале дека морето може да биде значително помало отколку што претходно се претпоставувало.   Проектираната посета на Коутсовата Земја од страна на групата со санки била напуштена од Брус поради состојбата на морскиот мраз. На 9 март 1904 година, *Скоша* ја достигнала својата најјужна географска ширина од 74°01'S. Во овој момент, бродот се држел цврсто во мразот и се наѕирала можноста да остане заробен за зимата. Токму во овој период на неактивност, Гилберт Кер фотографирал пингвин.  На 13 март бродот се ослободил и почнал полека да се движи североисток под пареа.  Во текот на овој дел од патувањето, редовна програма на длабински сондажи, трали и примероци од морското дно обезбедиле сеопфатен запис за океанографијата и морскиот живот на Веделовото Море. 

*Скоша* се упатила кон Кејптаун, а по пат до островот Гоф, изолирана средноатлантска вулканска проекција што никогаш не била посетена од научна група. На 21 април, Брус и уште петмина поминале еден ден на брегот, собирајќи примероци.  Бродот пристигнал во Кејптаун на 6 мај.  По извршувањето на понатамошната истражувачка работа во областа на заливот Салдана, *Скоша* отпловила на 21 мај кон Британија. 

На патувањето, групата се појавила во Света Елена и го посетила егзилскиот дом на Наполеон, кој го нашле запуштен и лош. На 7 јуни бродот стигнал до островот Вознесение каде што биле импресионирани од глетката на џиновски желки, некои од нив . Последното пристаниште било во Хорта на Азорите, каде што застанале накратко на 5 јули пред да се упатат кон дома. 

## Пристигнување
Експедицијата била топло примена при нејзиното враќање во Клајд на 21 јули 1904 година.   Официјален прием за 400 луѓе се одржал во Морската биолошка станица, Милпорт, на која Џон Мареј прочитал телеграма со честитки од кралот Едвард VII.   На Брус му бил врачен златниот медал на Кралското шкотско географско друштво, а на капетанот Робертсон сребрен медал. 

По експедицијата, повеќе од 1.100 видови на животински свет биле категоризирани, од кои 212 претходно непознати за науката;  немало официјално признание од Лондон, каде што под влијание на Маркам работата на експедицијата имало тенденција да се игнорира или оцрнува.  Нејзините членови не ги добиле престижните поларни медали, кои им биле доделени на членовите на експедиција на „Дискавери“ кога таа се вратила дома два месеци по *Скоша*. Поларните медали ќе се доделуваат и по секоја од подоцнежните експедиции на Сер Ернест Шеклтон и по австралазиската експедиција на Даглас Мосон. Брус се борел бескорисно со години за да го исправи она што тој го сметал за голема неправда, мало за неговата земја и за неговата експедиција.   Дел од аверзијата кон лондонскиот географски естаблишмент можеби произлегла од отворениот шкотски национализам на Брус, рефлектирана во неговата сопствена белешка за експедициската историја на Рудмоз Браун, во која тој рекол: „*Додека науката беше талисман на Експедицијата, Шкотска беше исцртана на нејзиното знаме; и можеби, во настојувањето да му служиме на човештвото со додавање на уште една алка на златниот синџир на науката, ние исто така покажавме дека националноста на Шкотска е сила на која мора да се смета* “. 
врска=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/40/Gough island top view.png/220px-Gough island top view.png|алт=A bare stretch of land with ice and snow patches, leading to rocky hills in the background|лево|мини| Островот Гоф, посетен при враќањето од Веделското Море во 1904 година, фотографиран во 2005 година
Значајна последица на експедицијата било основањето од Брус, во Единбург, на Шкотската океанографска лабораторија, која била формално отворена од принцот Алберт од Монако во 1906 година.  Лабораторијата служела како складиште за големата колекција на биолошки, зоолошки и геолошки примероци собрани за време на патувањата во *Скоша*, а исто така и за време на претходните патувања на Брус на Арктикот и Антарктикот. Тоа било и база од која можеле да се подготвуваат научните извештаи на шкотската експедиција и служела како генерален штаб каде што можеле да се сретнат поларните истражувачи.&nbsp;– Сите ги посетиле Нансен, Амундсен и Шеклтон&nbsp;– и каде би можеле да се планираат и организираат други шкотски поларни потфати. 

Иако Брус продолжил да го посетува Арктикот за научни и комерцијални цели, тој никогаш не водел друга експедиција на Антарктикот, неговите планови за трансконтинентален премин биле задушени поради недостаток на финансии. Научните извештаи на шкотската експедиција биле потребни многу години за да се завршат; повеќето биле објавени помеѓу 1907 и 1920 година, но еден том бил одложен до 1992   Брус починал на 54-годишна возраст во 1919 година. 

Во тоа време, експедицијата во *Скоша* едвај била запаметена, дури и во Шкотска, и таа останала засенета во поларните истории од погламурозните авантури на Скот и Шеклтон.  Во овие истории вообичаено е ограничено на кратко спомнување или фуснота, со мало внимание посветено на неговите достигнувања. На Брус му недостигало харизма, немал вештини за односи со јавноста и имал тенденција да прави моќни непријатели.  Според зборовите на океанографот професор Тони Рајс, неговата експедиција исполнила „*посеопфатна програма од која било претходна или современа експедиција на Антарктикот*“. 

Експедицискиот брод *Скоша* бил реквизиран за време на Големата војна, и бил користен како товарен брод. На 18 јануари 1916 година бродот изгорел на брегот во Бристолскиот канал.  Сто години по Брус, експедиција од 2003 година, во современа верзија на *Скоша*, користела информации собрани од Шкотската национална експедиција како основа за испитување на климатските промени во Јужна Џорџија во текот на минатиот век. Оваа експедиција тврди дека нејзиниот придонес во меѓународната дебата за глобалното затоплување ќе биде соодветен доказ за пионерското истражување на ШНЕА. 

## Поврзано
* Херојско доба на истражување на Антарктикот
* Список на експедиции на Антарктикот

## Наводи

## Наводи

### Извори
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 

## Надворешни врски
* 

Категорија:Науката во 1904 година
Категорија:Науката во 1903 година
Категорија:Науката во 1902 година
Категорија:Антарктички експедиции
Категорија:Херојска доба на истражување на Антарктикот
Категорија:Обединетото Кралство на Антарктикот
Категорија:Науката и технологијата во Шкотска