Три лиги

**Трите лиги**, понекогаш наречени **Раетиа**, биле сојуз од 1471 година на Лигата на Божјиот дом, Лигата на десетте јурисдикции и Сивата лига. Членовите на трите лиги биле сите соработници на Старата швајцарска конфедерација и како такви уживале позитивни односи со Конфедерацијата, што на крајот довело до формирање на швајцарскиот кантон Грисон.

Територијата одговара на основната територија на Raetia Curiensis (со која владееле епископите на Хур како епископското кнежевство Хур), раниот средновековен остаток од римската провинција Реција.

## Лигата на Божјиот дом
[лево|мини|110x110пкс| [Грб на Лигата на Божјиот дом]]
На 29 јануари 1367 година, е основана Лигата на Божјиот дом (, , ) за да се спротивстави на растечката моќ на Епископијата на Чур и Хабсбурговците. Епископот Петер Гелито реагирал со префрлање на епископијата на Хабсбурзите во замена за пензиски систем од војводската куќа.

Инструментот за соединување го потпишале пратениците на поглавјето на катедралата, епископскиот министералис, градот Чур и областите Домлешг, Шамс, Оберхалбштајн, Оберенгадин, Унтеренгадин и Бергел. Други окрузи се приклучиле на лигата последователно, вклучувајќи го Пошјаво во 1408 година и Виер Дорфер во 1450 година.

Одреден период, Унтеренгадин, Минстертал и горниот Виншгау биле спорни меѓу епископијата Чур и Грофовијата Тирол. Додека првите двајца можеле да го отфрлат владеењето на Хабсбурговците како гроф на Тирол, во 1618 година, Унтеркалвен бил одвоен од Лигата како последен дел од Виншгау.

Со главен град во Чур, Лигата била составена од следниве области:

* Чур
* Бергел : области на Обер- и Унтерпорта
* Калвен : области на Оберкалвен (Минстертал) и Унтеркалвен (Горен Виншгау)
* Домлешг : области на Ортенштајн (од 1788 година поделени на: Ортенштајн и Боден и Ортенштајн и Берг ) и Фурстенау
* Грајфенштајн : области на Берѓун и Оберваз
* Оберенгадин : (поделени од 1438 година) области на Сур и Суот Фунтауна Мерла
* Оберхалбштајн : области на Оберхалбштајн и Тиефенкастел
* Пошијаво
* Рамош-Стала-Аверс : области на Рамош и Стала (Бивио) - Аверс
* Унтеренгадин : области на Обер- и Унтертасна
* Виер Дорфер

## Сива лига
[мини|127x127пкс| [Грб на Сивата лига (форма 1)]]
[мини|110x110пкс| [Грб на Сивата лига (форма 2)]]
Сивата лига () била основана во 1395 година во долината на Горна Рајна, како реакција на различните расправии помеѓу Баронија од Белмонт, господарството на Сакс, баронијата на Резунс, баронијата Ваз, округот Верденберг, опатија Дизентис и епископијата Чур. Главен град на Лигата бил Иланц. Името *Греј лига* е изведено од домашната сива облека што ја носеле луѓето; името на оваа лига подоцна го даде своето име на кантонот Граубинден.

Во Трун, на 16 март 1424 година, била основана владејачка федерација, составена од:

* 22x22пкс  Игуменот и дворот на опатијата Дизентис;
* 22x22пкс  Баронот од Резунс - за себе, неговото владеење и неговите поданички заедници Сафиен, Тена и Оберсаксен;
* 25x25пкс  Баронот на Сакс-Мисокс - за себе и за неговите поданици Иланц, Груоб, Лугнез, Валс, Кастриш и Флимс;
* 28x28пкс  Грофот Верденберг-Хајлигенберг со сите негови поданици, вклучувајќи ги Трин и Таминс;
* 22x22пкс  Заедници над Флимсервалд, вклучувајќи ги Рајнвалд и Шамс.

Дури и пред 1440 година, господарствата на Ловенберг, Тусис, Чапина и Хајнценберг се приклучиле на Лигата и покрај тоа што грофот на Верденберг-Сарганс им забранил да го прават тоа. Во 1441 година се приклучила опатија Казис, во 1480 година населбите Месоко и Соаца во Мисокс и во 1496 година Џан Џакомо Тривулцио помогнал во обединувањето на остатокот од округот Мисокс со окрузите Мисокс и Каланка.

Сивата лига се водела во осум области:

* Дизентис
* Лугнез: области на Лугнез и Валс
* Груоб: области на Груоб, Шлеј и Тена
* Валтенсбург: окрузи Валтенсбург, Лаакс и Оберсаксен
* Разунс: области на Резунс, Хоентринс и Флимс
* Шамс-Рајнвалд: области на Рајнвалд и Шамс
* Тусис: окрузи Тусис, Хајнценберг, Чапина и Сафиен
* Мисокс: области на Мисокс, Ровередо и Каланка

## Лига на десетте јурисдикции
[мини|110x110пкс| [Грб на Лигата на десетте јурисдикции (образец 1)]]
[мини|110x110пкс| [Грб на Лигата на десетте јурисдикции (образец 2)]]
Третата лига била основана на 8 јуни 1436 година од страна на луѓето од десет баилвики во поранешната област Тогенбург, бидејќи династијата Тогенбург била изумрена. Лигата била наречена Лига на десетте јурисдикции (;  ), со главен град во Давос, составен од:

* 24x24пкс  Белфорт
* алт=Davos|22x22пкс|Давос  Давос
* алт=Klosters|22x22пкс|Клостери  Клостери
* 22x22пкс  Кастели (сега дел од Свети Антониен)
* алт=Schiers|22x22пкс|Шиерс  Шиерс
* 24x24пкс  Шанфиг (Свети Петар)
* алт=Langwies|22x22пкс|Лангвис  Лангвис
* алт=Churwalden|22x22пкс|Чурвалден  Стразберг (Чурвалден)
* алт=Maienfeld|23x23пкс|Мајенфелд  Мајенфелд (градот и замокот)
* 24x24пкс  Ној-Аспермонт (кој имаше јурисдикција над Џенинс и Маланс)

Алијансата главно била формирана да се спротивстави на хабсбуршката експанзија во регионот и била управувана во седум области:

* Давос
* Клостерс: области на Клостерс-Инершниц и Клостерс-Аусершниц
* Кастели: (поделени од 1622 година) области на Лузеин и Јеназ
* Шиерс и Зеевис: (поделени од 1679) области на Schiers и Seewis
* Мајенфелд: области на Мајенфелд и Маланс
* Белфорт: области на Чурвалден и (поделени од 1613) Внатрешна и Аусербелфорт
* Шанфиг: области на Свети Петар (Аусершанфиг) и Лангвис

## Унија на лигите
мини|Граубинден во 1367 година, прикажувајќи ги веќе постоечките господарства во регионот
мини|Формирањето на Трите лиги до 1512 година
Трите одделни лиги првично неформално работеле заедно, како што 1450 година во *Шамсерфехде*, за време на конфликт со куќата на Верденберг-Сарганс, Лигата на десетте јурисдикции се здружла со Лигата на Божјиот дом. Заедничките состаноци на трите лиги се евидентирани од 1461 година; поблиските врски датираат од 1471 година, кога двете лиги се здружиле со Сивата лига, но нема писмен доказ за овој датум. Во 1497 и 1498 година, Лигите се здружиле со Стар швајцарски сојуз откако Хабсбурговците ги стекнале поседите на изумрената династија Тогенбург во 1496 година, застанувајќи на страната на Конфедерацијата во Швапската војна три години подоцна. Хабсбурзите биле поразени во Калвен Горџ и Дорнах, помагајќи швајцарската конфедерација и сојузничките лиги да бидат признаени.

По 1499 година, Слободната држава *[[де факто]]* се одвоила од Светото Римско Царство и се развила во текот на 16 век во политички ентитет кој бил единствен во раната модерна Европа. Во почетокот на 17 век, тоа беше единствената територија во Европа каде што сите одлуки биле донесени од страна на комунализмот, при што Лигите беа основани, управувани и бранети со кооперативни одлуки.

Војната во Мусо од 1520 година ги зближила Трите лиги со Швајцарската конфедерација.

Со ** од 23 септември 1524 година бил создаден устав кој траел до Наполеоновото распуштање на Слободната држава. Врховната власт во Слободната држава билс *Бундестагот*, составен од 63 пратеници одговорни за изборните единици; овој Бундестаг наизменично се менуваше помеѓу Иланц, Чур и Давос. Според денешните стандарди, Трите лиги би се сметале за федерација на три држави, наместо за единствена, обединета држава; синдикатот имаше малку надлежности и практично сите работи на Слободната држава беа решени со референдум.

Членовите на Иланц од 1524 и 1526 година ја намалиле моќта на епископот од Чур и го зајакнаа сојузот помеѓу Трите лиги. Првите членови, кои биле усвоени на 4 април 1524 година, барале од свештениците да живеат во заедниците на кои им служеа, искрено да се грижат за духовните потреби на своето собрание и да живеат праведен живот. Заедниците имале право да ги одобруваат своите свештеници и да го ограничуваат епископот да суди за световните работи. Вторите членови биле усвоени на 25 јуни 1526 година. Тие целосно ја отстраниле световната власт на епископот. Парохиите сега можеле сами да избираат свештеници, а назначувањето за бискуп се барало одобрение од целиот *Бундестаг*. Дополнително, црковните водачи повеќе не можеа да назначуваат световни службеници, манастирите беа ставени под владин надзор и разни десетоци беа укинати или намалени. Членовите останале закон на Лигата до француската инвазија во 1798 година. Со написите, секуларните власти на Лигата станаа највисоката сила во регионот.

Со инвазијата на Швајцарија од страна на Француските револуционерни војски, Трите лиги биле апсорбирани во Хелветската Република, како кантон Раетиа. Со Наполеоновиот акт за посредување, Лигите биле инкорпорирани во обновената Швајцарска Конфедерација - како кантон Граубинден - во 1803 година.

Окрузите Кјавена, Валтелина и Бормио, претходно зависни од Лигите, никогаш не биле дел од кантонот Раетиа, меѓутоа, трајно биле одвоени од Лигите откако Француска револуција го поттикнала бунтот таму, што ги навело да бидат припоени кон Цисалпската Република на 10 октомври 1797 година. Окрузите последователно се приклучиле на Австриското царство, Кралство Ломбардија-Венеција по Виенскиот конгрес и на крајот станале италијанската провинција Сондрио. Градот Кампионе бил на сличен начин одвоен од Ландвогтеи на Лугано во исто време, што довело до неговата сегашна позиција како италијанска енклава во Тичино.

## Наводи

## Надворешни врски

* 
* 
* 
* 
* 

Категорија:Рајнски Сојуз
Категорија:Поранешни држави
Категорија:Граубинден
Категорија:Статии со текст на германски