Суза

**Суза**  („Шуш“; ерменски (Shushan); грчки: Σοῦσα ); сириски:  (Shush); староперсиски Çūšā) — поранешен град во еламското, персиското и партиското царство, расположен во подножјето на планината Загрос на околу 250&nbsp;км источно од реката Тигар, помеѓу реките Карке и Дез.  Модерниот ирански град Шуш се наоѓа точно на местото на поранешниот град Суза. Шуш е административен центар на општината Шуш во иранската покраина Хузестан, со популација од 64.960 жители во 2005 година.

## Историја
frame|thumb|left|Карта на која е прикажана Еламската империја (со црвена боја) и околните територии.

Во историската литература, градот Суза се појавува уште во најраните Сумерски записи, т.е. опишан е во *[[Енмеркар и господарот на Арата]]*. Градот Суза исто така е спомнат и во Кетувимот на Хебрејската библија.

### Праеламци

thumb|Местоположбата на Суза

Во урбаната историја, Суза е еден од најстарите познати населени места во регионот и во светот воопшто, најверојатно основан околу 4200&nbsp;гпне (*Види [[Список на најстари постојано населени градови]]*); иако првите траги на неолитски населби датираат од околу &nbsp;7000&nbsp;гпне. Траги на сликани садови датираат од  пред околу &nbsp;5000&nbsp;п.н.е. Името на градот на еламски се пишувало на различни начини: *Ŝuŝan*, *Ŝuŝun*, итн.

### Еламити

Суза бил главен град на државата наречена Шушан, која зафаќала приближна површина како денешната покраина Хузестан. Контролата над Шушан честопати била менувана помеѓу Еламците, Сумерците и Акадците. Шушан понекогаш по грешка се поистоветува со Елам, но тој бил различен и посебен културен и политички ентитет. Шушан од страна на Саргон Велики бил приклучен кон Акадијската империја некаде околу 2330 гпне. Суза бил главен град на Акадијската провинција донекаде 2240 гпне, кога неговиот управител, Кутик-Иншушинак, се побунил, дигнал востание и го ослободил. Меѓутоа, градот бил повторно освоен од нео-Сумерската Ур-III династија, и задржан сè додека Ур не потпаднал во рацете на Еламците под водство на Киндату околу 2004 гпне. Во ова време Суза станува главен град на Еламското царство под водство на династијата Епартиди.

### Асирци

### Партијански, Сасанијански и Арапски периоди

Приближно еден век откако Партијанската империја стекнала независност од Селевкидската империја, Суза бил еден од главните градови на новата држава. После Селевкија, Суза бил најголем град во Месопотамија во тоа време.

Суза била разрушувана најмалку трипати. Првиот па во 647 гпне, од Асурбанипал. Вториот пат во 638 гпне, кога муслиманските војски за првпат ја завладеале Персија. Конечно, во 1218, градот бил целосно уништен при навалата на Монголците.

## Археологија

Градот бил проучуван во 1826 година од страна на Хенри Ролинсон а подоцна и од Остен Хенри Лејард. 185 година, направени се сериозни истражувања и ископувања од страна на Вилијам Лофтус, со кои се идентификувала Суза.

## Слики

File:ArtabanIIGreekLetter.jpg|Писмо на Партијанскиот крал Артабан III до жителите на Суза во првиот век (градот ги задржал македонските институции од времето на Селевкидската империја). Музеј Лувр.
File:Rose cup Susa Louvre MAOS53.jpg|Исламска уметност: Чаша со цветови од роза, 8–9 век
File:Unidentified selucid anthropoid sarcophagus.jpg|Антропоиден саркофаг
File:Lion Darius Palace Louvre Sb3298.jpg|Лав на декоративен панел од палатат на Дариј I Велики
File:Palmtree vase Susa Louvre MAOS383.jpg|Исламска уметност: Вазна со палмини дрва, 8–9 век
|Суза оддел, музеј Лувр, Париз
File:Sphinx Darius Louvre.jpg|Крилата сфинга од палатата на Дариј Велиики во Суза.
File:Daniel Barry Kent.JPG|Гробницата на Даниел
File:Ninhursag1.jpg|Нинурсаг со духот на шумата до седумте космички дрва на животот. Релјеф од Суза.


## Поврзано
* Шуш
* Историја на Иран
* Хамурабиев законик
* Еламско царство
* Хузестан

## Наводи

## Наводи
* Jean Perrot, *Le Palais de Darius à Suse. Une résidence royale sur la route de Persépolis à Babylone*, Paris, PUPS , 2010 
* 
*  
*  
*  

## Надворешни врски

* Палатата на Дариј во Суза   
* Суза   
* Livius.org слики од Суза  
* Поглед од воздух на Суза   
* Digital Images of Cuneiform Tablets from Susa - CDLI  
* Hamid-Reza Hosseini, *Shush at the foot of [[Louvre]]* (*Shush dar dāman-e Louvre*), in Persian, Jadid Online, 10 март 2009, http://www.jadidonline.com/story/10032009/frnk/susa_shush.Audio slideshow: http://www.jadidonline.com/images/stories/flash_multimedia/Susa_shush_test/susa_high.html (6 min 31 sec). 



Категорија:Археолошки наоѓалишта во Иран
Категорија:Вавилонија
Категорија:Населени места во покраината Ќузестан
Категорија:Антички македонски градови во Иран
Категорија:Еламски градови
Категорија:Древни градови
Категорија:Градови на патот на свилата
Категорија:Персиска историја