open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Коропуна

**Коропуна** — вулкан кој се наоѓа на Андите во јужните делови на Перу. Неговиот врв достигнува надморска височина од 6.377 метри. Вулканот, кој се наоѓа 155 километри од Арекипа, главно е направен од лавини текови образувани од миоценски игнимбрити. Коропуна е активен најмалку пет милиони години, при што поголемиот дел од денешниот конус настанат за време на плиоценот и плеистоценот.

Вулканот е покриен со дебел слој на мраз, втор по големина во тропските предели и претрпел неколку фази на проширување и намалување. Од 2016 година, ледената капа е во повлекување. Една проценка предвидува дека истата ќе исчезне до 2045 година. Повлекувањето на ледниците на Коропуна се заканува на снабдувањето со вода на десетици илјади луѓе, а интеракцијата помеѓу вулканска активност и ледничките ефекти да создаде одлив на мраз кој може да биде опасност за околните популации доколку се врати вулканската активност.

Планината се сметала за света од Инките, и таму се откриени голем број археолошки наоѓалишта. Инките го изградиле највисокиот систем за наводнување во светот токму на оваа планина.

## Геологија

Коропуна е стратовулкан кој потекнува пред околу 1 до 3 милиони години за време на плиоценот. Вулканот постојано бил активен за време на холоценот. Геолозите идентификувале холоценски лавини текови кои се спуштале на растојание од 8,5 километри. Исто така, постојат и депозити на пепел во полупречник од 7 км околу планината. Коропуна припаѓа на заспаните вулкани. Привремената активност е ограничена од неколкуте топлински извори во областа чија температура на водата е од 20&nbsp;°C до 51&nbsp;°C.  Основата на огромниот вулкан има пречник од околу 20 километар. Областа на планината е обележана со најмалку шест врвови покриени со мраз.

## Леден слој

Во денешно време, снежната линија поминува на височина од 5300 до 5600 метри. Топењето на ледниците на Андите во голема мера се зголемило во текот на изминатите 50 години. Ако во 1955 година површината на мразот била 122,7&nbsp;km2, тогаш во 2003 година таа останала само 56,7&nbsp;км2, што одговара на пад со 54%.

Растопената вода снабдува околу 50.000 жители на провинциите во регионот на Арекипа. Ако процесот на топење продолжи со истото темпо, тогаш по 50 години Коропуна ќе остане без мраз, што ќе доведе до тоа да жителите нема да имаат на разполагање вода за пиење и вода за наводнување.

## Света планина

Корупона, како и другите планини во Перу, според мислењето на домородните Индијанци, е света планина во која живее богот Апу. Апу е планинско божество, силно почитуван за време на Инките, на кој се пренесувале жртви, за да одговара климата или количината на врнежите на желбите на жителите.

## Туризам

Искачувањето на врвот технички не е комплицирано, но оддалеченоста на вулканот, големата височина и крајните понекогаш ниски температури бараат доста висока физичка подготовка од алпинистите. Качувањето започнува уште од *Лагуна Паларкоча*, сместена на југозападното подножје на ледникот.

## Наводи

## Надворешни врски

* Coropuna on Summitpost
* Maucallacta 
* Global Volcanism Program

Категорија:Стратовулкани
Категорија:Планини во Перу
Категорија:Вулкани во Перу
Категорија:Шестилјадници
Вулкански кратер

[мини|300п|Кратер на [Камерун (планина)|планината Камерун, Камерун]]
**Вулкански кратер** – кружна длабнатина (депресија) настаната како последица на вулканска активност. Во кружната длабнатина се јавуваат отвори од кои избива магмата во вид на гасови, лава и други материјали. Кратерот може да биде со големи димензии и понекогаш со голема длабочина. Неговата ширина може да изнесува од неколку десетици метри до повеќе километри, а длабочината од неколку десетици метри до еден километар. На дното на кратерот е отворот низ кој растопената материја од астеносферата стигнува до вулканскиот кратер. Вулкански кратер разорен со експлозија се нарекува калдера. Калдерите вообичаено се широки и до 20 км и на нивното дно обично се наоѓаат млади вулкански конуси (Јега на планината Тибести во Сахара).

## Потекло на поимот

Зборот кратер доаѓа од грчкиот збор *κρατήρ* кој означува керамички сад.

## Геоморфологија
Кај вулканите кратерот обично се наоѓа на врвот на планината формирана од вулканските наслаги кои избиле на површината како лава. Вулканите кај кои кратерот е на врвот обично имаат конусен облик. Постојат и вулкани кај кои кратерот е на бочните страни на вулканот. Во некои вулкански кратери може да дојде до создавање на кратерски езера, кога дождот ќе го наполни кратерот или после топење на снегот.

Пробиените кратери имаат понизок раб на едната страна бидејќи при ерупцијата дошло до изливање на лава, или подоцна дошло до ерозија.

Некои вулкани, како на пример Мари, се состојат само од кратер – немаат вулкански конус. Исто така постојат и вулкани кои после ерупцијата не оставаат кратер.

## Поврзано
* Вулкан
* Вулкански конус
* Купа

## Наводи

Категорија:Вулканологија
Категорија:Вулкански земјишни облици
Потешкиот начин (филм од 1991)

**Потешкиот начин** () е американски филм од 1991 во режија на Џон Бедхем, според сценариото на Лем Добс и Мајкл Козол. Главните улоги ги играат: Мајкл Ј. Фокс, Џејмс Вудс, Стивен Ланг и Анабела Шора.

## Приказна
Детективот Џон Мос (го игра Вудс) е еден од најдобрите во Одделението за убиства при њујоршката полиција. Тој го решава случајот со серискиот убиец (го игра Ланг) кој убива по диско-клубовите и кој поради тоа е наречен „Расипувач на забави“ (*Party Crasher*). Во мигот на конечната пресметка со убиецот, за време на потерата по њујоршките улици, Мос паѓа од возилото и убиецот успева да избега. Поради тоа, шефот го сменува Мос од случајот, а тој доживува нервна криза кога ќе слушне дека негов соработник ќе биде славниот холивудски глумец Ник Ланг (го игра Фокс), кој се прославил со улогата на полицаецот Реј. Мос воопшто не е воодушевен од глумецот, но тој е воодушевен од Мос и постојано го имитира. Тоа уште повеќе го нервира детективот Мос, но тој не може никако да се ослободи од својот соработник, дури ниту кога тој ќе ја попречи потерата по серискиот убиец....

## Наводи

Категорија:Филмови од 1991 година
Категорија:Американски филмови
Категорија:Филмови на англиски јазик
Категорија:Филмски комедии
Категорија:Филмови со Џејмс Вудс
Категорија:Филмови со Мајкл Ј. Фокс
Категорија:Филмови на Џон Бедхем
Категорија:Филмови со Стивен Ланг
Категорија:Филмови со Анабела Шора
Неа Камени

**Неа Камени** — мал ненаселен грчки остров од вулканско потекло, кој се наоѓа во поплавената Санторини калдера во Егејското Море. Неа Камени, како и соседниот мал остров Палеа (или Палиа) Камени се формирале во текот на последните два милениуми при постојана ерупција на лава и пепел.

Островот е речиси со кружна форма и има пречник од околу 2 километри.

Претежно неплодниот остров дневно го посетуваат десетици туристички бродови во летниот период. Посетителите се искачуваат по чакалеста патека за да стигнат до врвот на 130 метри високиот вулкански кратер, од каде што може да направат целосна обиколка околу прстенот.

## Наводи

Категорија:Вулкани во Грција
’Ржаново (рудник)

мини|300п|десно|Поглед на рудникот „’Ржаново“

**’Ржаново** — рудник на фероникел во областа Тиквешко Мариово, во јужниот дел на Македонија. Наоѓалиштето е сместено во атарот на истоименото село.

Отворањето на рудникот бил основа за изградба на тополницата Фени во близина на Кавадарци во 1982 година.

Рудникот бил затворен во 2013 година од страна на претпријатието „Фени Индустри“.

## Руда

Рудата се јавува при контакт помеѓу јурските серпентнити и шкрилците во подината и кредните варовници. Просторно, рудниот слој има субвертикална положба и под влијание на силните тектонски движења има инверзна положба. Минералната асоцијација на ова наоѓалиште е: магнетит, хематит, клинохлор, талк, сепиолит, пирит, магхемит, пиротин, дигенит, милерит и др.

Вкупно утврдени геолошки рудни резерви на фероникел се 42 милиони тони со 31% железо и 1,03% никел.

## Производство

Годишното производство на рудникот било 800.000 тони руда, со околу 1% никел, 30% железо, 0,05% кобалт.

Производството било прекинато во 2013 година од страна на претпријатието „Фени Индустри“, која го затворила рудникот, отпуштајќи ги неговите вработени.

## Транспортна лента

Помеѓу отворениот коп на рудникот „’Ржаново“ и топилницата „Фени“ постои транспортна лента за превоз на руда, која спаѓа меѓу најдолгите на Балканот.

## Поврзано
* Железо
* Никел
* ’Ржаново

## Наводи

Категорија:Рудници во Македонија
Категорија:’Ржаново (Кавадаречко)
Црква „Св. Петар“ - ’Ржаново

**Свети Петар** — главна манастирска црква во мариовското село ’Ржаново, Македонија.

## Галерија


Податотека:Црква „Св. Петар“ - Рожден 2.jpg|Поглед на преостанатите бараки од рударската населба
Податотека:Црква „Св. Петар“ - Рожден 3.jpg|Икона над влезот во црквата
Податотека:Црква „Св. Петар“ - Рожден 4.jpg|Иконостасот на црквата
Податотека:Црква „Св. Петар“ - Рожден 5.jpg|Куполата на црквата
Податотека:Црква „Св. Петар“ - Рожден 6.jpg|Икона на Апостолите Петар и Павле


## Поврзано
* ’Ржаново
* Повардарска епархија
* Кавадаречко архијерејско намесништво
* Ваташка парохија

## Наводи

## Надворешни врски

Ржаново
Сахама

**Сахама** — згаснат стратовулкан и највисок врв во Боливија.

## Местоположба

Планината се наоѓа во Департман Оруро, во провинцијата Сахама. Невадо Сахама се наоѓа во истоимениот национален парк во југозападниот дел на земјата, околу 16-24 километри од границата со Чиле.

## Опис

Врвот на планината претставува изолиран конус, но е геолошки комплексен, со лавини куполи од андезитски и риодацитски состав. Датата на последната ерупција на вулканот е непозната, иако се смета дека последно бил активен во времето на Холоценот. Овде расте растението *Polylepis tarapacana*на висина од над 5.200 метри надморска височина, и е едно од највисоките надморски височини на кое може да се најде некаде во светот.

## Искачување

Џозеф Прем го направил првиот обид да се искачи на планината во 1927 година од страна на северозападниот гребен, но овој обид останал неуспешен. По уште неколку обиди, Премм достигнал до врвот во август 1939 година преку потешкиот југоисточен гребен.

Од населеното место Сахама, еден планинарски тим може да се искачи на планината за два или три дена, доколку временските услови се поволни. Во моментов најлесно за искачување е преку патеките на северозападниот гребен. Оваа патека е технички лесна, има потреба од минимална планинарска опрема и не претставува никаква посебна тешкотија освен некои снежни патеки.

Во август 2001 година, две екипи од Сахама и боливиските планински водичи одиграле фудбалски натпревар на врвот на планината Сахама, во обид да покажат дека самата надморска височина не е ограничување на физичкиот напор. Всушност, целта била да се изрази протест против одлуката на ФИФА да ја прекине употребата на Ла Паз како место за одржување на меѓународни фудбалски натпревари, поради неговата голема височина.

## Наводи

## Надворешни врски
* 
* Climbing Sajama and Illimani
* Sajama on Peakware 

Категорија:Стратовулкани
Категорија:Планини во Боливија
Категорија:Вулкани во Боливија
Категорија:Изгаснати вулкани
Категорија:Шестилјадници
Тера Мадре

мини|300x300пкс|Terra Madre 2008 година, на свеченото отворање на Pala Isozaki
**Тера Мадре** (од италијански: *Terra Madre* со значење на македонски: *Мајка земја*) е мрежа на заедници за храна, кои се групи на малите производители на храна посветени на производство на квалитетна храна на одговорен одржлив начин. Постојат повеќе од 2.000 Terra Madre заедници за храна ширум светот.
## Цели
Тера Мадре мрежата е лансиран од страна на „Слоу фуд“  организацијата, и намерата е да ги обезбеди и поддржува малите земјоделци, фармери, одгледувачи, ловци и риболовци, занаетчии чиј пристап кон производство на храната ја штити животната средина и заедници. Мрежата ги поврзува нив заедно со научниците и академиците, готвачите, потрошувачите и младински групи, така што тие може да ги здружуваат силите во насока на подобрување на системот за храна.

Terra Madre мрежата одржува голема двегодишна-биенале конференција, која се одржува во Торино, Италија наменети за да се поттикне дискусија и воведување иновативни концепти во областа на храна, гастрономија, глобализацијата, економија. Првата од овие конференции се одржа во 2004 година.

Националните и регионалните Terra Madre работат тесно со слоу фуд convivia да се зголеми капацитетот на локалните заедници со цел за да се обезбеди добра, чиста и правична храна.

На Terra Madre Фондацијата е создаден за да зачне, финансира и овозможи организирање на меѓународни собири и други развојни проекти, за да се осигура континуитетот на Мајката Земја.

Основачки членки на Тера Мадре Фондацијата вклучуваат:
* Италијанското Министерство за Земјоделство, Храна и Шумарство Политики
* Развојот на Соработката на италијанското Министерство за Надворешни Работи
* Пиемонт Регионална Власт
* Градот Торино
* Слоу Фуд

## Историја
Првата Terra Madre конференција се одржа во Торино во 2004 година и беше проследенa од 5,000 делегати од над 130 земји. На програмата беа 61 Земјата Работилници. Торинската Terra Madre конференција се свикува на секои две години во есен. Во октомври 2006 (26 октомври до 30 октомври), Terra Madre привлече над 9,000 учесници. Terra Madre 2006 година се фокусираа на врските помеѓу заедниците за храна, готвачи, универзитети и научници.

## Terra Madre конференции
Форматот на Terra Madre е намерно меѓународен, со предавачи кои зборуваат на нивниот мајчин јазик. Учесниците носат слушалки преку кои следат симултан превод. Прием на настанот е обвинет за присутните.

## Теми
Terra Madre семинари се наменети да се фокусираат на теми како што се спротивни на генетски изменета храна (ГМ), развојот на органската храна, одржливост, вода права, како и влијанието на глобализацијата врз традиционалната храна култури.

Категорија:Глобални организации
Елдгјау

**Елдгјау** (, „огнена клисура“) — вулкан и кањон  во Исланд. Овој, и вулканот Катла се дел од истиот вулкански систем на југот од земјата.

Сместен помеѓу Ландманалаугар и Киркјубејарклаустур, Елдгјау е најширокиот вулкански кањон на светот, приближно 40км долг и 600 метри широк. Тој бил откриен од Торвалдур Тородсен во 1893.

Првата документирана ерупција во 934 (или 939)  била најголемата базалтна поплава во историјата. Лавата се протега на 800&nbsp;км2. Се проценува дека 18&nbsp;км3 на магма истекла од земјата.

Во кањонот има водопад кој се нарекува Оуфајруфос. Природен мост преку водопадот исчезнал во 1993 поради преголемата вода од топењето на мразот.

Северниот дел на Елдгјау, вклучително Оуфајруфос и околината, бил дел од Националниот парк Ватнајекидл до 2011.

Податотека:Eldgja 2013 panoramic 2.jpg|Панорамски поглед кон североисток.
Податотека:Eldgja 2013 5.JPG|Поглед на крајниот југозапад на кањонот.
Податотека:Eldgja Fluorescent moss and dark sand 5.JPG|Црн песок и мов на патот за Оуфајруфос.


## Историја
Во неговата оригинална форма, пукнатината потекнува од голема историска еруппција во вулканскиот систем на Катла која започнала во 934. За шест години ерупција, истекло 19,5 км3 на површина од 781 км2. Количината произведена тефра се проценува на 1,5 км3 а производството на сулфур диоксид на 219 милиони тони. Во Исланд, овој голем вулкански настан е веројатно второ најголемо базалтско таложење во Холоценот после тоа на Тјоурсау.

## Библиографија

### Извор
* 

## Поврзано
*Географија на Исланд
*Список на вулкани во Исланд

## Наводи

## Надворешни врски
*Информација за вулканизам во околината
*Фотографии

Категорија:Вулкани во Исланд
Категорија:Планини во Исланд
Категорија:Активни вулкани
Терор (вулкан)

**Планината Терор** — голем штитест вулкан кој се наоѓа на источниот дел на Росов Остров, Антарктик. Вулканот има бројни конуси и куполи на крилата и е главно покриен со снег и мраз. Тој е втор по големина од четирите вулкани кои се наоѓаат на Росовито Остров, и е малку засенет од својот сосед, Еребус, кој се наоѓа на 30 километри на запад. Терор бил именуван во 1841 година од страна на сер Џејмс Кларк Рос според неговиот втор брод, ХМС Терор. Капетан на Терор Френсис Крозиер, кој бил близок пријател на Рос.

Карпите на врвот не биле проучувани, но пониските области биле проучувани, а карпите од тие области се движат од 0,82 до 1,75 милиони години. Терор не покажува знаци на вулканска активност.

Првото искачување на планината било направено во 1959 година.

## Наводи

Категорија:Вулкани на Антарктикот
Категорија:Планини на Антарктикот
Категорија:Изгаснати вулкани
Категорија:Триилјадници
Дацит

мини|250п|Дацит

**Дацит** е вулканска карпа создадена при вулканска ерупција. Изградена е од кварц, натриум-калиумски плагиокласи и боени минерали. Според состав спаѓа меѓу типовите вулкански карпи андезит и риолит. Името го добива според староримската провинција Дачија (во денешна Романија и Молдавија) каде што карпата првпат била опишана.

Дацитот има улога во создавањето на континенталната кора од архаичниот еон.

## Наводи

Категорија:Вулкански карпи
Вулканска купа

[мини|десно|250п|[Везув — купата и кратерот]]
[мини|Вулканот [Мајон на Филипините има симетрична вулканска купа]]
**Вулканска купа** (**вулкански конус**) — елементарен облик на вулкански релјеф. Претставен е со возвишување настанато со таложење на пирокластичен материјал и изливање на лава при вулканските ерупции. На неговиот врв се наоѓа отвор во облик на инка кој се нарекува кратер. Големината на купата, нејзиното создавање и разорување зависат од неколку чинители, на прво место од ерупцијата и интензитетот и траењето на вулканската работа. Кај купата се разликуваат апсолутна и релативна висина. За вулканите е поважна релативната висина, т.е. висината од подножјето на купата до нејзиниот врв. На пример вулканот Чимборасо е висок 6.272 метри, но купата има само 2.400 метри.

## Поделба
Купите може да бидат *прости* или *сложени*. Простите се состојат од едно правилно возвишение, најчесто во облик на заоблен конус. Сложените купи се асиметрични, неправилни и имаат два или повеќе кратери. Тие понатаму може да се поделат на „споредни вулкански купи“ (помали и помлади купи кои настанале во средиштето на поголем и постар кратер) и „паразитски“ (бочни, адвентивни) вулкански купи кои се јавуваат на боковите на вулканите и настануваат при прскање заради притисокот.

Кај мешаните вулкани се развиваат стратовулкански купи со наизменично таложење на растресит материјал и лава.

## Поврзано
* Стратовулкан
* Вулкан
* Вулкански кратер

## Литература
* Петровић Д. и Манојловић, П. (2003): *Геоморфологија*, Географски факултет, Београд


Категорија:Вулкански земјишни облици
Злетовска Клисура

мини|десно|300п|Поглед на Злетовската Клисура

{
  "type": "FeatureCollection",
  "features": [
    {
      "type": "Feature",
      "properties": {
          "marker-symbol": "",
          "marker-size": "small",
          "marker-color": "#808080"
      },
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [
          22.350280072424,
          42.134781065051
        ]
      }
    },
    {
      "type": "Feature",
      "properties": {
          "marker-symbol": "",
          "marker-size": "small",
          "marker-color": "#808080"
      },
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [
          22.234939230547752,
          41.98821168129579
        ]
      }
    }
  ]
}


**Злетовска Клисура** или **Клисура на Злетовска Река** — клисура во Осоговијата, североисточна Македонија. Го зафаќа делот од долината на Злетовска Река од с.&nbsp;Дренак до с.&nbsp;Злетово, во должина од 20&nbsp;км. Во почетниот дел е всечена во гнајсеви, микашисти и шкрилци, а страните ѝ се високи од 300-400&nbsp;м.

Низводно од вливот на Емиричка Река е всечена во палеовулкански релјеф, односно во отпорни дацито-андезитски и игнимбритски карпи. Затоа, во овој потег е доста длабока (до 800&nbsp;м), со стрмни, на одредени места речиси вертикални карпести страни. На долинските страни се образувани бројни сипари, настанати со механичко распаѓање на вулканските карпи. Кај с.&nbsp;Јамиште е тектонскиот водопад на Злетовска Река, висок 8&nbsp;м. Тоа е најголемиот водопад на Злетовска Река, на чие дно има огромен џиновски лонец, длабок околу 3&nbsp;м. Мали водопади високи до 6&nbsp;м имаат и притоките на Злетовска Река пред нивниот влив во главната река. Некои водопади се скалесто наредени во вид на слапови. Делот од клисурата кај с.&nbsp;Кнежево е потопен со Злетовската акумулација.

## Галерија


Податотека:Пат во долината на Злетовска Река 2.jpg|Регионалниот пат 2232 низ клисурата
Податотека:Злетовска Клисура.jpg|Поглед на клисурата
Податотека:Пат во долината на Злетовска Река.jpg|Регионалниот пат 2232 низ клисурата и локалниот земјен пат до Јамиште


## Поврзано
* Осоговија

## Наводи

Категорија:Клисури во Македонија
Категорија:Осогово
Категорија:Злетово
Лавина купола

**Лавина купола** или **вулканска купола** — термин во вулканологијата која има кружна форма која произлегува од бавната екструзија на вискозната лава од вулканот. Геохемијата на лавините купи може да варираат од базалт до риолит, иако повеќето сочувани купи имаат тенденција да имаат висока содржина на силициум диоксид. Карактеристичната форма на куполата се должи на високата висконост што спречува лавата да тече многу далеку. Оваа висока вискозност може да се добие на два начини: со високо нивоо на силициум диоксид во магмата, или со дегазирање на течната магма. Бидејќи вискозните базалтни и андезитни купи брзо и лесно се распаѓаат со понатамошно мешање на течна лава, повеќето од зачуваните купи имаат висока содржина на силициум диоксид и се состојат од риолит или дацит.

Постоењето на лавина купола е можно и за некои куполни структури на површината на Марс во западниот дел на Аркадиската низина и во рамките на Тера Сиренум.

## Динамика на купола

Лавините купола се развиваат непредвидливо, поради нелинеарна динамика предизвикана од кристализација и надминување на високовискозната лава во каналот на магмата. Купите се подложени на разни процеси како што се раст, колапс, зацврстување и ерозија.

Купите имаат со ендогенски раст или екзогенски раст на куполата. Првиот имплицира проширување на внатрешната купола за да се приспособат на новата лава, а второто се однесува на површно натрупување на лава. Куполата може да достигне височина од неколку стотици метри и може полека и постојано да расте со месеци (на пример, вулканот Узен), години (на пример, вулкан Суфриер Хилс), или дури со векови (на пример, вулканот Мерапи). Страните на овие структури се составени од нестабилни каменски остатоци. Поради наизменичното зголемување на притисокот на гасот, еруптираните купи честопати можат да доживеат епизоди на експлозивна ерупција со текот на времето. Ако дел од лавината купола се распадне додека сè уште е стопена, може да произведе пирокластични текови, една од најпознатите смртоносни форми на вулкански настан. Други опасности поврзани со лавините купи се уништување на територии, шумски пожари и лахари предизвикани од пирокластични текови во близина на кал, снег и мраз. Купите се една од главните структурни одлики на многу стратовулкани ширум светот. Тие се склонети кон невообичаено опасни експлозии, бидејќи содржат риолитска лава богата со силика.

Одликите на ерупциите вклучуваат долг период и хибридна сеизмичност, што се должи на вишокот на течен притисок во комората. Други одлики на лавините купи ја вклучуваат нивната полусферична форма на купола, циклуси на раст во долги периоди и ненадејни насипи на насилна експлозивна активност.

## Наводи

## Надворешни врски


Категорија:Вулкански земјишни облици
Чарлс Пирс

мини|Чарлс Сандерс Пирс
**Чарлс Сандерс Пирс** (анг. Charles Sanders Peirce; 10 септември 1839-19 април 1914) тој бил американски филозоф, основач на прагматизмот, правецот кој подоцна го развил Вилијам Џејмс. Верувал дека идеите можат најдобро да бидат испитани со истражувањето на последиците кои ги предизвикуваат. Немал униврезитетска кариера - главно работел во владините служби, а неговите влијателни списанија Сабра беа јавно објавени откако умрел.

## Надворешни врски

Категорија:Американски филозофи
Категорија:Американски математичари
Категорија:Американски логичари
Категорија:Членови на Националната академија на науките на САД
Категорија:Членови на Американската академија на уметностите и науките
Категорија:Родени во 1839 година
Категорија:Починати во 1914 година
Неготино и Неготинско во НОБ

мини|Формирање на батаљонот „Страшо Пинџур“ на 24 септември 1943 година на планината Кајмакчалан.
**Неготино и Неготинско во НОБ** се вклучиле уште во 1941 година. Одиграле клучна улога во борбата против фашизмот.

## Заднина
По окупацијата на Кралството Југославија, во Тиквешко се нашол 19-от пешадиски полк „Војвода Путник“ на Кралството Југославија, кој го оставил целото оружје на теренот. Според претходен договор меѓу Германија и Италија, вардарскиот дел на Македонија ѝ припаднал на Бугарија, но во Неготино и во селата од 6 до 26 април 1941 година немало никаква власт. Членовите на КПЈ стапиле во акција, кои притвориле неколкумина српски жандарми и чиновници. На 26 април 1941 година бил направен обид свечено да се пречекаат бугарските војски во Неготино. На собирот меѓу другите присуствувал и Страшо Пинџур, кој одржал говор велејќи дека доаѓањето на Бугарите значи нова окупација за Македонија.

## Во текот на НОБ
мини|На слободните територии од партизанските единици, 1944 година: собирање храна за партизанските единици.
На 3 мај 1941 година, во куќата на Александар Донев бил формиран месен комитет на КПЈ во Неготино, а кон крајот на 1941 година во Неготино веќе имало три партиски ќелии. Во текот на 1943 година, формиран е партизански одред во Тиквешко, два баталјона и една бригада на НОВ и ПОМ. Тиквешкиот партизански одред е формиран на 14 мај 1943 година под името „Добри Даскалов“.

## Наводи

Категорија:Неготино
Категорија:НОБ
Икс-мен

**Икс-мен** (англиски: X-Men) — тим на измислени суперхерои што се појавуваат во Американските стрипови објавени од страна на Марвел. Создадени од писателот Стен Ли и уметникот/ко-писател Џек Кирби, ликовите првпат се појавуваат во *X-Men* #1 (септември 1963). Тие се меѓу најпрепознатливите стрипови на Марвел, се појавуваат во бројни книги, телевизиски емисии, филмови и видео игри.

Икс-мен се група на мутанти, вид на луѓе коишто се родени со натприродни моќи. Икс-мен се борат за мир и еднаквост меѓу нормалните луѓе и мутантите. Тие се предводени од Чарлес Ексевиер, исто така познат и како Професор Икс, моќен телепат којшто може да контролира и чита умови. Нивниот главен непријател е Магнето, моќен мутант којшто може да контролира магнетички полиња. Професор Икс и Магнето имаат различни мислења и филозофии за врската меѓу луѓето и мутантите. Додека Професорот Ек се бори за  мир и разбирање меѓу мутнтите и луѓето, Магнето ги гледа луѓето како закана и верува дека треба со агресја да се справат со нив.

Категорија:Измислени ликови
Годишна воина конкуренција

**Годишна Воина Конкуренција** е борбено-ориентирана конкуренција која е врз основа на физичката способност, тимска работа, комуникација и поединечна точност што се одржува во Центарот за обука и специјални операции "Крал Абдулах втори" во Аман, Јордан. Јордан го создаде натпреварот во мај 2009, 8-Годишната Воина Конкуренција е закажана за во мај 2-6, 2016 година.

## Заднина
Годишната Воина Конкуренција е дизајнирана да се изгради тимски дух меѓу кандидатите и соработка против тероризмот. Конкуренцијата, исто така, го олеснува споделувањето на најдобрите практики, технологија, хардвер; преку опрема и оружје и демонстрации во живо со меѓународни трговци. Натпреварот поддржува кохезија во рамките на Операционите Сили и Органите на единиците, и обезбедува мерило за перформансите на единицата, и ги изложува предностите и слабостите во единица и поединечните вештини на членовите.

Секоја година натпреварот доживува трансформација така што е дизајниран според начинот на кој се соочува и справува со тероризмот, земајќи го предизвикот на без преседана меѓународни висина што одѕвонува од постојано менување на закани. Трансформацијата се рефлектира во секоја потрага на конкуренција, каде што се натпреваруваат војници кои демонстрираат надлежности и адаптибилност на прецизно пукање, издржливост, тимска работа, тактики и комуникации на бојното поле. Нивната способност ќе биде пратена и оценувана од страна на панел на реномирани меѓународни експерти од разно стручни воени и полициски искуство во индустријата. Над триесет меѓународни и локални тимови учествуваат секоја година, тие ги покажуваат своите вештини преку различните фази на предизвиците со кои се одразува на глобалната способност во борбата против тероризмот.

Со оглед на локацијата наКралството Јордан ја има предводено борбата против тероризмот во неговата колевка, воено и идеолошки.

**За Центарот за Обука и Специјални Операции "Крал Абдулах втори **

Центарот за Обука и Специјални Операции "Крал Абдулах втори, се наоѓа во Аман, Јордан е единствен од својот вид објекти. Неговата уникатна природа потекнува од извонредна комбинација на врвна обука, елитни инструктори и поддршка на персоналот и интегрирана напредна технологија.  Нуди прилагодени курсеви за обука, поддршка за клиенти со нивните сопствени програми. Едноставно кажано, ако специјални единици се на врвот на копје, тогаш ЦОСОКА е алатка која го остри тоа.

## Претходни шампиони
* 2009 - Јордан: Генерален Директорат За Разузнавање
* 2010 - Сад:  Force Recon
* 2011 - Австрија: EKO Кобра
* 2012 - Германија: ГСГ9
* 2013 - Кина: Барс Командоси 
* 2014 - Кина: Барс Командоси 
* 2015 - Русија: СОБР
* 2016 - Либан: Црни Пантери
* 2017 - Кина: ПАП

## Наводи

## Надворешни врски
* Годишен натпревар на воини 
* Њујорк Тајмс - Спиење Настрана Камп за Посмодерна Каубои
* Мал Грб Одбрана Весник - ВОИН КОНКУРЕНЦИЈА, "КРАЛОТ Е ПРЕДИЗВИК" 
* KASOTC
* KASOTC - официјална страница 

Категорија:Настани во Јордан
Лахар

[мини|десно|250п|Лахар од вулканот [Пинатубо]]
**Лахар** – вид на каллив тек или тек на дробина, составен од кашеста маса од пирокластичен материјал, дробина од стени и вода. Овој материјал се движи од вулканот, обично по речна долина.

Лахарите се крајно деструктивни, може да се движат со брзина од десетици метри во секунда, да бидат длабоки и 140 метри и да уништат каква било структура на нивниот пат. Најпознати се Пинатубо и Невадо дел Руис, а последниов убил илјадници луѓе.

## Опис
Лахар е индонезиски збор кој означува вулкански калливи текови и текови на дробина. Лахарите имаат иста цврстина и вискозност, како и многу слична густина како бетонот. Додека течна, тие се течни, но штом застанат стануваат цврсти. Лахарите можат да формираат своја патека, без разлика дали таа е веќе предиспонирана со некоја структура. Овој факт ја отежнува можноста за предвидување на правецот и брзината на движење на овие текови. Вискозноста на лахарите се смалува со време и со количината на дожд, иако калта зацврстува набрзо после запирањето на текот.

## Поврзано
* Пирокластичен тек
* Пирокластичен сурџ

## Наводи

## Литература
* Ђорђевић В., Ђорђевић П., Миловановић Д. 1991. *Основи петрологије*. Београд: Наука
* Schmincke, H. U. 2004. *Volcanism*. New York: Springer ISBN 3-540-43650-2

## Надворешни врски

Категорија:Вулканологија
Категорија:Природни катастрофи
Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ
Зелка

**Зелка** е ливкасто зелено или виолетово двегодишно растение, растено како едногодишно растение за своите глави со густи листови. Има потекло од дивата зелка, Brassica oleracea, и е тесно поврзана со брокулата и карфиолот. Зелките генерално тежат од 0,5 до 4 килограми, и можат да бидат зелени, виолетови и бели.  Во услови на долги сончеви денови, како во високи северни предели во лето, зелките можат да растат многу поголеми.

Зелката најверјоатно била доместицирана некаде во Европа пред 1000 година пред нашата ера. До Средниот век, зелката станала важен дел од Европска кујна. Зелките генерално се берени во првата година од животниот циклус на растението, но растенија наменети за добивање на семиња се дозволени да растат до втората година, и мора да се чуваат одвоени од други растенија од истата сортна група, за да не се случи накрсно опрашување.

## Енергетска и хранлива вредност

## Наводи

Категорија:Зеленчук
Категорија:Зелки
Категорија:Лековити растенија
Френсис Форд Копола

мини
**Френсис Форд Копола** (англиски: *Francis Ford Coppola*; Детроит, ) е американски режисер, сценарист и продуцент.

Успехот на неговиот гангстерски еп, а воедно и семејната хроника, филмот „Кум“ од 1972 година, кој се најде на врвот на најкомерцијалните филмови на сите времиња и кој доби три „Оскари“, го вброил Копола мегу водечките режисери на холивудскиот филм во 1970-тите. Продолжетокот на оваа серија, филмот „Кум II“ е најголемиот успех на Копола, со освоени шест „Оскари“, што му овозможило да го реализира неговиот најамбициозен проект, спектаклот „Апокалипса денес“.

## Филмографија
* Кум (1972)
* Кум II (1974)
* Разговорот (1974)
* Апокалипса денес (1979)

Категорија:Американски режисери
Категорија:Офицери на Легијата на честа
Категорија:Членови на Американската академија на уметностите и науките
Категорија:Живи луѓе
Категорија:Добитници на Златен глобус
Жак Шарл Франсоа Штурм

**Жак Шарл Франсоа Штурм** (франц. Jacques Charles François Sturm; Женева, 29 септември 1803 — Париз, 18 декември 1855) — француски математичар со германско потекло.

## Животопис
Семејството Шарл имала потекло  од Стразбур и емигрирало околу 1760 година. Шарл почнал да слуша предавање во академијата во Женева. Во 1819 година, смртта на неговиот татко го нетарала да предава на деца од богатите семејства за да може да го одржува своето семејство. Во 1823 година тој станал тутор на синот на Мадам де Стал. Кон крајот на 1823 година на кратко останал во Париз со смејството на својот ученик. Одлучил со својот училиштен пријател Коладном да се вработи во „Bulletin universel“. Во 1829 година, тој ја открил теоремата која се однесува на одредување на реалните броеви на бројчената еднаквост помеѓу дадените граници и таа теорема го носи неговото име.

Имал корист од револуцијата од 1830 година, затоа што неговата протестантска вероисповед престанала да  биде препрека во преонаѓање на работа во јавните училишта. На крајот на таа година, бил поставен за професор по предметот „Математика“ на Ролен колеџот. Избран бил за член на Француската академија на науки во 1836 година, заземајќи го местото на Андре Мари Ампер. Станал професор во Политехничката школа во 1840 година. Истата година, по смртта на Паосон,  бил поставен за професор по механика на парискиот факултет за науки. Неговите дела, „Курс за анализа на политехникото училиште“ („Cours d'analyse de l'école polytechnique“, 1857 - 1863) и „Курс по механика на политехничкото училиште“ („Cours de mécanique de l'école polytechnique“, 1861), биле објавени во Париз после неговата смрт.

Заедно со Жозеф Лијувил ја формулирал Штурм-Лијувилова теорема. Шарловата теорема е основен резултат за докажување на постојани реални нула функции.

Во 1826 година, заедно со својот колега Жан Данијел Коладон, помагал во првото експериментално одредување на брзината на звукот во вода.

## Награди и признанија
* Grand prix de Mathématiques (4 декември 1834)
* Коплиев медал на Кралското друштво во Лондон
* Officier de la Légion d'Honneur (1837)
* Член на академијата во Берлин (1835)
* Член на академијата Санкт Петербург (1836)
* Член на Кралското друштво во Лондон (1840)

Категорија:Француски математичари
Категорија:Членови на Француската академија на науките
Категорија:Офицери на Легијата на честа
Категорија:Носители на Коплиевиот медал
Категорија:Починати во Париз
Категорија:Луѓе од Женева
Категорија:Членови на Пруската академија на науките
Категорија:Дописни членови на Руската академија на науките
Категорија:Родени во 1803 година
Категорија:Починати во 1855 година
Патрик (Штипско)

**Патрик** — историско село во Штипско, во атарот на денешното село Лесковица, Општина Штип. Селото постоело сѐ до 1913 година.

Денес, на местото на некогашното село се наоѓа ловиштето „Конечко“.

## Географија и местоположба

Патрик се наоѓал на неколку километри јужно од селото Степанци, на билото на Конечка Планина (Серта). Денес, местото се наоѓа во атарот на селото Лесковица.

До местото на селото може да се дојде преку земјен пат кој започнува од превојот помеѓу Неготино и Штип на регионалниот пат 1103. Бидејќи селото се наоѓа во рамки на самото ловиште „Конечко“, пристапот до него е ограничен.

## Население

Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија, Етнографија и статистика“) од 1900 година, во Патрик живееле 80 жители, сите Македонци.

Според егзархискиот секретар Димитар Мишев, („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во Патрик имало 112 (или 120) жители, сите Македонци под врховенството на Бугарската егзархија.

За време на Втората балканска војна во 1913 година, селото е изгорено од српската војска.

Во 1988 година е обновена црквата „Св. Илија“.

## Самоуправа и политика

Во  век, Патрик било село во Штипската Каза на Отоманското Царство.

## Поврзано
* Конечка Планина
* Лакавичка Котлина

## Наводи

## Надворешни врски


Категорија:Историски села во Македонија
†
†
†
Небото над Берлин (филм)

**„Небото над Берлин“** (германски: *Der Himmel über Berlin*) — германскo-француски филм од 1987 година, во режија на Вим Вендерс, кој е автор и на сценариото, заедно со Рихард Рајтингер и со писателот Петер Хандке. Филмот е познат и по насловот „Крила на желбата“ (*Wings of Desire*), а во него настапува и познатата рок-група „Ник Кејв енд д Бед Сидс“ (*Nick Cave and the Bad Seeds*). Главните улоги ги толкуваат: Бруно Ганц, Солвеиг Донмартин, Ото Зандер, Курт Бојс и Питер Фалк. Во 1987 година, на фестивалот во Кан, филмот бил номиниран за „Златната палма“, а Вендерс ја освоил наградата за најдобар режисер. Следната година, на доделувањето на Европските филмски награди, Вендерс и Бојс ги добиле наградите за најдобар режисер и за најдобар глумец во споредна улога, а покрај тоа, филмот бил номиниран и во категориите „најдобар филм“ и „најдобра камера“. Вкупно, филмот освоил 18 награди на разни фестивали, а покрај тоа имал уште 11 номинации.

## Содржина
Двајца ангели, Дамиел (го игра Ганц) и Касиел (го игра Зандер) пристигнуваат во Берлин и ги набљудуваат луѓето со нивните грижи, желби и соништа. Меѓу луѓето кои ги следат се старецот Хомер (го игра Бојс) и режисерот (го игра Фалк) кој снима детективски филм со дејство што се случува во Втората светска војна. Хомер се сеќава на минатото на Берлин и бара едно посебно место, додека Фалк го чувствува присуството на ангелите. Тие среќаваат и други ангели во градот при што само децата може да ги препознаат ангелите, кои се невидливи за возрасните луѓе. Во еден циркус, Дамиел ја среќава девојката што игра на трапез, Марион (ја игра Донмартин) и се вљубува во неа, поради што посакува да стане смртен човек. Марион, пак, е решена да ја напушти работата во циркусот и да ја пронајде својата животна среќа. Најпосле, Дамиел станува обичен човек и најпрвин го среќава режисерот, кој му кажува дека и тој порано бил ангел. Потоа, на еден концерт, Дамиел ја среќава Марион и тие си ветуваат заемна љубов.

## Наводи

Категорија:Германски филмови
Категорија:Француски филмови
Категорија:Филмови од 1987 година
Категорија:Филмови на германски јазик
Категорија:Филмови на англиски јазик
Категорија:Филмови на Вим Вендерс
Категорија:Филмови со Бруно Ганц
Категорија:Филмови со Солвеиг Донмартин
Категорија:Филмови со Ото Зандер
Категорија:Филмови со Курт Бојс
Категорија:Филмови со Питер Фалк
Категорија:Црно-бели филмови
Категорија:Култни филмови
Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Берлин
Трстеник (Крушевско)

**Трстеник** — некогашно влашко село во близината на Крушево.

## Географија
Селото се наоѓало непосредно јужно од градот Крушево.

## Историја
Во XIX век селото ѝ припаѓало на Битолската каза. Според Стојан Романски, Трстеник бил основан на Власи, преселени од Москополе (Албанија) и некои села во Епир. Главно занимање на населението било калајџиството.

Во „Етнографија на Адријанопол, Монастир и Салоника“ се вели дека во 1873 г. Трстеник (Trasténik) имал 65 домаќинства и 65 жители Македонци. Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) од 1900 г. Трстеник имал 95 жители, сите Власи христијани. На Етнографската карта на Битолскиот Вилает од 1901 година, Трстеник се води како чисто влашко село во Битолската Каза на Битолскиот Санџак со 8 куќи. Подоцна жителите на селото се иселиле, претежно во Крушево и Прилеп.

Почнувајќи од 1995 г. во месноста Трстеник е изградена црквата „Св. Василиј Велики“, која е осветена во 2008 г. Изградена е врз темелите на старата селска црква..

## Поврзано
* Власи во Македонија

## Наводи


Категорија:Историски села во Македонија
†
†
Мирко Пецев

**Мирко Пецев** — роден на 30 мај 1928 година во градот Струмица (тогаш Кралство Југославија). Во 1946 година бил затворен за активности поврзани со ВМРО со уште неколку ученици во градската гимназија, меѓу кои и Ѓорги Јар`мов. Служел казна затвор од три години во Идризово. Убиен е на 13 август 1951 година кај село Дорломбос, Струмичко како дел од Петте струмички студенти.

## Наводи

Категорија:Петте струмички студенти
Стево Топчев

**Стево Топчев** — роден на 14 декември 1932 година во градот Струмица (тогаш Кралство Југославија). Тој е син на Киро, трговец кој е осуден на пет години затвор во Идризово поради анти-комунистичка дејност. Неговиот брат Љубчо избегал во Грција. Убиен е на 13 август 1951 година кај село Дорломбос, Струмичко како дел од Петте струмички студенти.

## Наводи

Категорија:Петте струмички студенти
Македонско-израелски односи

**Македонско-израелските односи**  — дипломатски, политички, културни и економски односи помеѓу овие две земји. Израел и Македонија имаат многу добри односи од секој аспект на политичко-културниот и социјално-економскиот живот. Двете земји развиваат пријателски односи.

## Историја

Израел и Македонија воспоставиле дипломатски односи на 7 декември 1995 година. Со  првичните документи кои се потпишале Израел ја признал Македонија под привремената референца „поранешна Југословенска Република Македонија“, но сепак оваа одлука била променера и Израел ја признал Македонија под уставното име „Република Македонија“,  и со тоа станала 133 држава која ја признала Македонија под уставното име. Македонија е една од ретките држави во Европа и светот која нема никакви политички и дипломатски односи со Палестина. Македонија има амбасада во Тел Авив, а Изаел ја покрива Македонија со своја амбасада во Загреб.

## Македонски Евреи

Евреите живееле во Македонија уште од античко време.

Денес еврејската заедница во Македонија е малубројна поради бугарската фашистичка депортација на Евреите од Вардарска Македонија за време на Втората светска војна. Сепак, еврејската заедница во Македонија е добро почитувана  и е добра врска меѓу Македонија и Израел. Денес има околу 200 Евреи во Македонија, повеќето во Скопје.

На неколку наврати еврејските заедници во Македонија искажале дека во Македонија нема антисемитизам. По средбата на амбасадорите до двете земји во 2009 година, амбасадорот искажал дека Македонија е единствена земја каде антисемитизмот не се гледа и Евреите се чувствуваат безбедни.

Македонските Евреи имаат добри односи со Евреите во Србија и имаат силни и долги односи со Американскиот еврејски комитет. Во Скопје е изграден Меморијалниот центар на Холокаустот, кој е еден од најголемите во светот од овој вид.

## Поврзано
* Надворешна политика на Македонија
* Надворешна политика на Израел
* Македонски Евреи

## Наводи

## Надворешни врски
* Амбасада на Македонија во Тел Авив 


Категорија:Билатерални односи на Македонија
Категорија:Билатерални односи на Израел
Тефра

**Тефра** е заедничко име за сите видови и големини на вулкански материјал исфрлен од вулкан или наталожен од воздухот, без обзир на состав или големина. Вклучува вулканска пепел, лапили, вулкаснки блокови и бомби, скорија, пемза и вулканско стакло. Вулканолозите сметаат дека откако ќе паднат пирокластичните материјали на земјата, остануваат на неа како тефра, освен ако не се доволно топли за да се спојат заедно и да оформат пирокластична карпа или туф.

## Општо
Најголемите парчиња тефра (поголеми од 64 мм) се нарекуваат вулкаснки блокови и бомби. Блоковите и бомбите, вообичаено се испукуваат балистички од вулканот. Бидејќи овие фрагменти се толку големи, обично паѓаат во близина на нивниот извор. Можат да бидат тешки од 8 до 30 тони и можат да одлетаат најдалеку до 1 км од нивниот извор. Малите блокови и бомби од лава можат да одлетаат од 20 до 80 км во далечина со брзина од 75 до 200 м/с. Помалите исфрлени објекти како што се лапилите (2-64 мм) и пепелта (

## Класификација
 
Тефра фрагменти класифицирани по димензија:
* Пепел - честички помали од 2 мм (0,08 инчи) во пречник
* Лапили - помеѓу 2 и 64 мм (0,08 и 2,5 инчи) во пречник
* Вулкански блокови и бомби - поголеми од 64 мм (2,5 инчи) во пречник

## Потекло на поимот
Зборот „тефра“ доаѓа од грчкиот збор () што значи „пепел“, додека зборот „пирокластичен“ е изведен збор од грчките зборови „пир“ () што значи „оган“, и „кластос“ () што значи „скршен на парчиња“.
 
## Наводи

## Надворешни врски
*
*Како функционираат вулканите  на 
*Идентификација на вулкански материјали  на 

Категорија:Вулкани
Категорија:Вулканологија
Категорија:Петрологија
Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ
Калин Камен

:*За други значења на поимот Калин Камен, видете на *'појаснителната страница**''


**Калин Камен''' — историско влашко село на планината Осогово, североисточна Македонија. Се наоѓало на територијата на Општина Крива Паланка и денес месноста лежи во атарот на с.&nbsp;Костур.

Селото се наоѓало под истоимениот врв Калин Камен, во состав на тогашната Кочанска каза. Според Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) во 1900 г. Калин Камен имал 600 жители, сите Власи.

Во селото работело романско училиште, каде предавал Гушу Гага од мегленското село Ошин.

## Поврзано
* Калин Камен (врв)
* Власи во Македонија

## Наводи

## Надворешни врски

Категорија:Историски села во Македонија
†
†
Надворешни односи на Македонија

**Надворешни односи на Македонија** се однесува на надворешната политика на Македонија.  Дипломатската активност на државата започнала по прогласувањето на независноста. Првата држава која ја признала Македонија е Словенија во 1992 година.

## Билатерални односи
### Европа

### Океанија

### Јужна Америка

### Северна Америка

### Средна Америка

## Наводи
* Список на држави со кои Македонија воспоставила дипломатски односи, МНР

## Поврзано
* Македонија
* Политика на Македонија

## Надворешни врски
* Мултилатерални односи на Македонија, МНР
* Билатералмни односи на Македонија, МНР
* Дипломатски претставништва на Македонија, МНР
* Карта на дипломатските претставништва на Македонија, МНР

*
*