Вогези (департман)

**Вогези** — департман во регионот Голем Исток во североисточна Франција. Зафаќа дел од планинскиот венец Вогези, по кој го добил името. Вогези го сочинуваат три арондисмани, 17 кантони и 507 општини, вклучувајќи го Донреми-ла-Писел, каде што е родена Јованка Орлеанка. Во 2019 година департманот броел 364.499 жители и се протега на површина од 5.874&nbsp;км2; негова префектура е Епинал.

## Историја

### Стогодишна војна
Јованка Орлеанка е родена во селото Донреми, тогаш во францускиот дел на Војводството Бар, или *Бароа муван*, сместено западно од Мезa. Делот од војводството кој се наоѓа источно од Меза бил дел од Светото Римско Царство. Војводството Бар подоцна станало дел од покраината Лорена. Селото Донреми било преименувано во Донреми-ла-Писел во чест на Јованка.

### Француска револуција
Департманот Вогез е еден од првичните 83 департмани во Франција, создаден на 4 март 1790 година за време на Француската револуција. Тој бил направен од територии кои биле дел од покраината Лорена. На германски се нарекува *Vogesen*.

Во 1793 година, независното Кнежевство Салм-Салм (градот Сенон и неговата околина), затворено во департманот Вогези, било припоено кон Франција и станало дел од Вогезите. Во 1795 година, областа Ширмек била одвоена од департманот Долна Рајна и вклучена во департманот Вогези. Департманот Вогези тогаш имал површина од 6.127&nbsp;km2, која ја држел до 1871 година.

Во 1794 година, Вогезите биле место на голема битка меѓу силите на револуционерната Франција и сојузничката коалиција. Најстариот плоштад во Париз, Кралски плоштад (Place Royale), бил преименуван во Плоштад Вогези (Place des Vosges) во 1800 година, кога департманот станал првиот што ги плаќал новите револуционерни даноци.

### Француско-пруска војна
По францускиот пораз во Француско-пруската војна од 1870–1871 година, 4% од департманот Вогези, од крајниот североисточен дел од департманот, бил припоен кон Германското Царство со Франкфуртскиот договор врз основа на тоа што луѓето таму зборувале германски дијалекти. Областа припоена на 18 мај 1871 година одговара на кантонот Ширмек и северната половина на кантонот Сал. Ширмек и Сал биле историски дел од Алзас. Овие територии, заедно со остатокот од Алзас и припоените територии на Лорена, станале дел од *Рајхсланд* *Елзас-Лотринген*. На тој начин, областа на департманот Вогези била намалена на сегашните 5.874&nbsp;km2.

### Прва и Втора светска војна
Во 1919 година, со сојузничката победа во Првата светска војна, со Версајскиот договор Алзас-Лорена ѝ била вратена на Франција. Сепак, Ширмек и Сал не му биле вратени на департманот Вогези, туку биле вклучени во повторно создадениот департман Долна Рајна.

Несреќната мисија на Специјалната воздушна служба (САС) наречена операција Лојтон се одвивала во шумите на Вогезите во 1944 година.

Во департманот има разни воени гробишта, од кои најголеми се американските гробишта и споменикот Епинал во Динозе, во близина на Епинал. Гробиштата почнала да ги гради американската 45-та пешадиска дивизија во септември 1944 година и биле завршени во 1959 година. Во нив се погребани 5.253 војници убиени во акција за време на борбите во Франција, Вогезите, долината на Рајна и Германија.

## Географија
Додека западниот дел на Вогезите е рамно седиментно земјиште (добро прилагодено за минерални води), на исток доминира планинскиот венец Вогези и природниот парк Балони на Вогезите. Онек со 1363 метри е највисокиот врв во департманот Вогези. Мон Фосиј го минува југот на департманот во широка крива која се спушта на север во издигнати висорамнини, на југ опкружувајќи го горниот слив на реката Сона. Оваа верига, која ги дели басените на Рона и Рајна, претставува дел од европскиот слив помеѓу сливовите на Медитеранот и Атлантикот. 48% од департманот е покриен со дрми и шуми (трет највисок во Франција), додека 45% се користи како земјоделско земјиште.

Сона (наречена по келтската божица Сагона)  се извира во Виоменил, во Вогезите. Низ департманот минува и реката Анже.

### Главни градови
Најнаселена општина е Епинал, која е префектура на департманот. Во 2019 година, имало 9 општини со повеќе од 5.000 жители:

## Демографија
Движење на населението од 1801 година:

## Култура
Римскиот утврден град Гран, кој се наоѓа на 30&nbsp;км од Тул, има амфитеатар и храм на култот на Аполон. Во Ла Бир, што се наоѓа на неколку километри од Сен Дие-де-Вож, археолозите пронашле докази за човечко живеалиште кое датира од околу 2000 година пр.н.е.

### Тврдини Сере де ривиер
Како погранична област, регионот Вогези бил пат за можна инвазија. Од овие причини, во департманот биле изградени четири важни тврдини: Тврдината Бурлемон во Мон-ле-Нефшато (изградена помеѓу 1878 и 1881 година); Тврдината Иксење (Uxegney) (изградена помеѓу 1882 и 1884 година); Боа л'Абе Фор (Bois l'Abbé Fort) (изградена во 1884 и 1885 година); и тврдината Ле Пармон во Ремиремон (изградена помеѓу 1874 и 1876 година).

## Политика
Претседател на Советот на департманот е Франсоа Вансон, првпат избран во 2015 година.

### Претседателски избори 2 круг

## Туризам

Податотека:Epinal chateau2.jpg|Тврдината во Епинал
Податотека:PA00107138.Maison natale de Jeanne d'Arc.1.jpg|Родната куќа на Јованка Орлеанка во Донреми-ла-Писел
Податотека:Ballon-alsace2.jpg|Статуата на Јованка Орлеанка подигната во 1909 година на поранешната граница со Алзас-Лорен
Податотека:Coucher de soleil sur la vallée enneigée du Chajoux, janvier 2021 (2).jpg|Планинскиот венец Вогези во Ла Брес
Податотека:Saint-Dié-des-Vosges-Cathédrale.jpg|Катедралата Сен-Дие
Податотека:Gérardmer - Lac 28.jpg|Езерото Жерарме
Податотека:BU 2013 RNR Rothenbach.JPG|Рајнкопф


## Поврзано
* Кантони во департманот Вогези
* Општини во департманот Вогези
* Арондисмани во департманот Вогези

## Наводи

## Надворешни врски
*  Vosges.com Economic information about the Vosges 
*  Departmental Council website 
*  Prefecture website 
*  Tourisme Vosges
* Illustrated Article on the Vosges Battlefields in Winter at 'Battlefields Europe'
* Climbbybike.com: All information on and profiles of the climbs and cols of the Vosges 
 

Категорија:Држави и територии настанати во 1790 година
Категорија:Департмани на Големиот Исток
Категорија:Вогези (департман)
Категорија:Координати на Википодатоците