Историска белетристика

[мини| ''[Богородичната црква во Париз|Богородичината црква во Париз* ( *Нотр Дам де Париз* ) од [[Виктор Иго]] (1831), пример за романтично-историски роман од XIX век]]
*'Историска белетристика*' — книжевен жанр во кој [[Фикција|измислениот]] заплет се одвива во контекст на одредени реални [[Историја|историски настани]]. Иако терминот најчесто се користи како синоним за историска белетристика во книжевноста, може да се примени и на други области, вклучувајќи [[Драмска уметност|театар]], [[опера]], [[филм]] и [[телевизија]], како и [[Видеоигра|видеоигри]] и графички новели.

Суштински елемент на историската белетристика е тоа што е сместена во минатото и обрнува внимание на манирите, општествените услови и другите детали од прикажаниот период. Авторите исто така честопати истражуваат значајни историски личности во овие услови, овозможувајќи им на читателите подобро да разберат како овие поединци можеби реагирале во нивните средини. Историската романса обично се стреми да романтизира епохи од минатото. Некои поджанрови како што се алтернативната историја и историската фантастика вметнуваат намерно аисториски или шпекулативни елементи во романот.

Делата од историската белетристика понекогаш се критикуваат поради недостаток на автентичност поради критиките на читателите или [[Жанр|жанровските очекувања]] за точни детали за периодот. Оваа напнатост помеѓу историската автентичност и белетристиката честопати станува точка на коментар за читателите и популарните критичари, додека [[Книжевна критика|книжевната критика]] честопати оди подалеку од овој коментар, истражувајќи го жанрот за неговите други тематски и критички интереси.

Историската белетристика како современ западен литературен жанр ги има своите темели во делата на Сер [[Волтер Скот]] од почетокот на 19 век и неговите современици во други национални литератури, како што се [[Оноре де Балзак]], [[Џемс Фенимор Купер|Џејмс Фенимор Купер]] и [[Лав Николаевич Толстој|Лав Толстој]]. Сепак, спојувањето на историски и фиктивни елементи во поединечни литературни дела има долга традиција во многу култури; и западните традиции (уште во старогрчката и латинската литература), како и источните, во форма на усни и народни традиции ([[мит]]ологија и [[фолклор]] ), кои создале епови, романи, драми и други фиктивни дела што ја опишуваат историјата за современа публика.

== Вовед ==
Постојат различни дефиниции во однос на тоа што претставува историски роман. Од една страна, Друштвото за историски романи го дефинира жанрот како дела напишани најмалку педесет години по опишаните настани, додека критичарката Сара Џонсон ги дефинира таквите романи како сместени пред средината на минатиот [20-ти] век... во кои авторот пишува врз основа на истражување, а не врз основа на лично искуство. Од друга страна, Линда Адамсон, во својот предговор на библиографското референтно дело *Светска историска белетристика*, наведува дека иако општо прифатена дефиниција за историскиот роман е роман за временски период најмалку 25 години пред да биде напишан, таа исто така смета дека некои луѓе ги читаат романите напишани во минатото, како оние на [[Џејн Остин]] (1775–1817), како да се историски романи.

Историската белетристика понекогаш охрабрувала движења на романтичен национализам. Романите на Валтер Скот за Вејверли создале и сè уште создаваат интерес за [[шкотска]]та историја. Серија романи од Јожеф Игнаци Крашевски за историјата на [[Полска]] ја популаризирала историјата на земјата откако таа ја изгубила својата независност во Полската поделба. [[Хенрик Шенкевич]] напишал неколку неверојатно популарни романи за конфликти меѓу Полјаците и [[Тевтонски ред|тевтонските витези]], бунтовните [[Козаци]] и напаѓачките [[Шведска|Швеѓани]]. Тој ја освоил [[Нобелова награда за литература|Нобеловата награда за литература]] во 1905 година. Негов е и популарниот роман *Кво вадис*, кој зборува за [[Нерон]]овиот [[Римско Царство|Рим]] и [[Рано христијанство|раните христијани]] и бил адаптиран неколку пати за филм, во [[Кво вадис (филм од 1912)|1913]], 1924, [[Кво вадис (филм)|1951]], 2001 година. *Кристин Лаврансдатер* на [[Сигри Унсет]] исполнил слична функција за [[Норвешка|норвешката историја]] ; Унсет подоцна ја добила [[Нобелова награда за литература|Нобеловата награда за литература]] (1928).

Многу рани историски романи одиграле важна улога во порастот на европскиот популарен интерес за историјата на средниот век. *Богородичната црква во Париз* од [[Виктор Иго]] често добива признание за поттикнување на движењето за зачувување на [[Готска архитектура|готската архитектура]] на [[Франција]], што довело до воспоставување на францускиот владин орган за зачувување на историските вредности. Историската мистериозна сага на Рита Моналди и Франческо Сорти *Imprimateur Secretum Veritas Mysterium* го зголемила интересот за европската историја и го прикажува познатиот кастрато оперски пејач [[Ато Мелани]] како детектив и шпион. Иако самата приказна е белетристика, многу од ликовите и настаните не се. Книгата е заснована на истражување од Моналди и Сорти, кои истражувале информации од ракописи од 17 век и објавиле дела во врска со [[Опсада на Виена (1683)|опсадата на Виена]], [[Чума (болест)|чумата]] и [[Папа|папството]] на [[Папа Инокентиј XI|папата Инокентиј XI]].

Жанрот на историскиот роман, исто така, им дозволил на некои автори, како што е [[Полска|полскиот]] романописец [[Болеслав Прус]] во неговиот единствен историски роман, *Фараонот*, да се дистанцираат од сопственото време и место за да добијат перспектива за [[општество]]то и за човечката состојба, или да избегаат од [[цензура]]та.

Во некои историски романи, големите историски настани се одвиваат претежно надвор од сцената, додека измислените ликови се дел од светот каде што се случуваат тие настани.*Киднапиран* од [[Роберт Луис Стивенсон]] раскажува претежно приватни авантури сместени во позадина на јакобитските проблеми во [[Шкотска]]. *Барнаби Раџ* од [[Чарлс Дикенс]] се одвива среде Гордоновите немири, а *Приказна за два града* во [[Француска револуција|Француската револуција]].

Во некои дела, точноста на историските елементи е доведена во прашање, како во романот [[Александар Дима|на Александар Дима]] од 1845 година *Кралицата Марго*. [[Постмодернизам|Постмодерните]] романописци како што се Џон Барт и [[Томас Пинчон]] работат со уште поголема слобода, мешајќи историски ликови и опкружувања со измислена историја и фантазија, како во романите *Факторот на сот-вид* (1960) и *Мејсон и Диксон* (1997), соодветно. Неколку писатели создаваат историска белетристика без измислени ликови. Еден пример е серијата *Господарите на Рим* од Колин МекКалоу.

== Поджанрови ==

=== Документарна белетристика ===
Документарната белетристика, која вклучува не само историски ликови и настани, туку и извештаи за секојдневни настани што се наоѓаат во современите весници. Примери за оваа форма на историски роман се *САД* (1938) и *Регтајм* (1975) од Е.Л. Доктороу.

=== Измислени биографии ===
*Мемоарите на Адријан* од француската писателка родена во Белгија, [[Маргерит Јурсенар|Маргарита Јурсенар,]] се работи за животот и смртта на [[Римски цар|римскиот император]] [[Адријан]]. Првпат објавена во Франција на француски јазик во 1951 година, книгата веднаш постигнала успех, наидувајќи на огромно критичко признание. Маргарет Џорџ напишала фиктивни биографии за историски личности во *Мемоарите на Клеопатра* (1997) и *Марија, наречена Магдалена* (2002). Поранешни примери се *Петар I* (1929–34) од [[Алексеј Толстој|Алексеј Николаевич Толстој]] и *Јас, Клавдиј* (1934) и *Крал Исус* (1946) од Роберт Грејвс.

=== Готска белетристика ===
Готскиот роман бил популарен кон крајот на осумнаесеттиот век. Сместен во историското минато, филмот има интерес за мистериозното, застрашувачкото и прогонливото. Романот на [[Хорас Волпол]] од 1764 година *Замокот Отранто* се смета за влијателно дело.

=== Историски мистерии ===
Историската мистерија е поджанр од два книжевни жанра, историска фантастика и мистерија. Овие дела се сместени во временски период кој се смета за историски од перспектива на авторот, а централниот заплет вклучува решавање на мистерија или злосторство (обично убиство). Иако делата што ги комбинираат овие жанрови постојат барем од почетокот на 20 век, многумина ја признаваат Кадфаел хрониката на Елис Питерс (1977–1994) за популаризирање на она што би станало познато како историска мистерија. Зголемената популарност и распространетоста на овој тип на белетристика во следните децении предизвикало посебен поджанр препознаен од издавачката индустрија и библиотеките.*Паблишерс викли* во 2010 година забележал во жанрот: Минатата деценија беше забележана експлозија и во квантитет и во квалитет. Никогаш порано не биле објавени толку многу историски мистерии, од толку многу надарени писатели, и покривајќи толку широк опсег на времиња и места. Уредникот Кит Кала се согласува: Од мала група на писатели со специјална публика историската мистерија стана реномиран, наградуван жанр со потпора на листата на бестселери на Њујорк Тајмс.

=== Историски романси и семејни саги ===
Исто така, се прикажани романтични теми, како што се *Доктор Живаго* од [[Борис Пастернак]] и *Однесено со виорот* од [[Маргарет Мичел]]. Една од првите популарни историски романси се појавила во 1921 година, кога Џорџет Хејер ја објавила *Црниот молец*, чие дејствие се одвива во 1751 година. Дури во 1935 година го напишала првиот од нејзините препознатливи романи за регентството, сместени околу периодот на англиската регентство (1811–1820), кога [[Џорџ IV|принцот регент]] владеел со Англија на местото на својот болен татко, Џорџ III. Романите на Хејер од времето на Регентството биле инспирирани од романите на [[Џејн Остин]] од крајот на 18-ти и почетокот на 19-ти век.

=== Наутичка и пиратска белетристика ===
Некои историски романи го истражуваат животот на море, вклучувајќи го серијалот Хорнблоуер од К.С. Форестер, серијалот Обри-Матурин од Патрик О'Брајан, романите Болито од Александар Кент и серијалот Лорд Рамаџ од Дадли Поуп, сите од кои се занимаваат со [[Наполеонови војни|Наполеоновите војни]]. Исто така, постојат авантуристички романи со пиратски ликови како *Островот со богатство* (1883) од [[Роберт Луис Стивенсон]], Сандокан (1895–1913) од Емилио Салгари и *Капетан Блад* (1922) од [[Рафаел Сабатини]]. Неодамнешни примери на историски романи за пирати се *Авантурите на Хектор Линч* од Тим Северин, *Белиот ѓавол* од Христо Калчев и романите *Пиратот Девлин'' од Марк Китинг.

### Алтернативна историја
Алтернативната историја  е поджанр на шпекулативна белетристика во која се случиле еден или повеќе историски настани, но се разрешени поинаку отколку во вистинската историја. Како претпоставка заснована на историски факт, алтернативните историски приказни предлагаат Што ако? сценарија за клучни настани во човечката историја и сегашните исходи многу различни од историските записи. Некои алтернативни истории се сметаат за поджанр на научна фантастика или историска фантастика.

### Историска фантастика
Историската фантастика е категорија на фантастика и жанр на историска белетристика која вклучува фантастични елементи (како магија) во пореалистична нарација. Има многу вкрстувања со други поджанрови на фантастиката; оние што се класифицирани како Артурија, Келтско или Темно доба може исто толку лесно да се стават во историската фантастика. Приказните што одговараат на оваа класификација генерално се случуваат пред 20 век.

### Историски романи за деца
Истакнат поджанр во рамките на историската белетристика е историскиот роман за деца. Често по педагошки наклон, детската историска белетристика може да ги следи конвенциите на многу други поджанрови на историската белетристика. Голем број такви дела вклучуваат елементи на историска фантастика или патување низ времето за да се олесни транзицијата помеѓу современиот свет и минатото. Понекогаш издавачите нарачуваат серија историски романи кои истражуваат различни периоди и времиња. Меѓу најпопуларните современи серии се романите „Американска девојка“ и серијалот „Магична куќа на дрво“.

## Наводи

## Надворешни врски
* Историска белетристика од жени, за жени
* Препорачана литература за историска белетристика
* Аудио Архиви "Историска белетристика и потрага по вистината"- 2009 Key West Literary Seminar
* Фестивал за историска белетристика Годишен настан во Самерхол, Единбург, за писателите и публиката да разговараат за историската фантастика.

Категорија:Филмски жанрови
Категорија:Книжевни жанрови
Категорија:Статии со извадоци