Управување со отпад во Русија

**Управувањето со отпад во Русија** се однесува на законодавството, активностите и процесите што се однесуваат на управувањето со различните видови отпад што се среќаваат низ цела Руска Федерација . Основата на правното управување за управување со отпад во Русија на федерално ниво е утврдена преку Федералниот закон бр. 89-ФЗ, кој го дефинира отпадот како „*остатоци од суровини, материјали, полуготови производи, други предмети или производи што се формирани во процесот на производство или потрошувачка, како и стоки (производи) што ги изгубиле своите потрошувачки својства*“.

Во текот на своето постоење, владата на Советскиот Сојуз вовела законски рамки и програми за рециклирање на ниво на целата држава за ефикасно управување со отпадот во потрага по кружна економија за намалување на производството на нови материјали.  Сепак, распадот на Советскиот Сојуз последователно ги избришало овие иницијативи, што довело до појава на постсоветска Русија која во голема мера зависела од депониите за управување со отпадот.

Во 2019 година, во Русија биле произведени речиси 70 милиони тони комунален цврст отпад, при што над 90% од оваа количина била депонирана на депонии. Федералната служба за надзор на упоребаа на природните ресурси изјавила истата година дека депониите во Русија зафаќаат површина приближно еднаква на големината на Холандија.

Во согласност со растечките политички и социјални притисоци кои се припишуваат првенствено на несоодветното управување со цврстиот комунален отпад низ целата земја во последните две децении, Владата на Русија вовела широки реформи во управувањето со ѓубрето во 2018 година во рамките на Националниот проект за екологија, кој го содржи планот на земјата за постигнување стапка на рециклирање на цврстиот комунален отпад од 36% до 2024 година.

## Историја

### Советски Сојуз (1922 – 1991)
[мини| [Чељабинска фабрика за трактори која работела во 1930-тите. Индустриското производство и скалирањето биле во преден план на Советскиот Сојуз. ]]
Спроведувањето на индустриско производство во големи размери било централен фокус на владата на Советскиот Сојуз.  За максимално зачувување на снабдувањето со суровини, повторната употреба на нови производи била силно нагласена преку основање на државни организации кои обезбедувале услуги за собирање. Советската влада во 1970-тите вовела широки програми за рециклирање, при што рециклирачките материјали биле сортирани во пет различни категории: „*отпадна хартија, полимерни материјали, гуми, текстил и скршено стакло*“. Следствено, се проценува дека речиси 30% од вкупната хартија и 45% од сите произведени стаклени шишиња биле рециклирани во текот на 1980-тите. Потрошувачките добра не содржеле материјали како пластика, алуминиум и калај во поголемиот дел од постоењето на Советскиот Сојуз, иако тие биле вообичаени на другите глобални пазари.

Во 1986 година, владата на Советскиот Сојуз го вовела концептот на проширена одговорност на производителот во рамките на државата за да ги држи организациите одговорни за нивното производство на отпад преку законска рамка. Законодавната рамка наложила организациите да обезбедат соодветни капацитети за преработка и операции за рециклирање за да се приспособат на производството на какви било нови материјали или производи.

Поради широко распространетата филозофија за пренамена на отпадните материјали и строгите законски рамки кои биле забележани низ целата држава, управувањето со комуналниот отпад генерално не се сметало за значајно прашање во текот на постоењето на Советскиот Сојуз. Распаѓањето на Советскиот Сојуз довело до колапс на различните системи за управување со отпад што придонеле за напорите на државата за развој на кружната економија.

### Руска Федерација (1991 – денес)
[мини| Руската Бела куќа, официјално седиште на Владата на Русија. Зградата се наоѓа во главниот град [Москва.]]
Новоформираната Руска Федерација се обидела да поттикне масовни реформи во секторот за управување со отпад за да го оживее успехот забележан за време на советската влада. Во 1996 година, руската влада започнала федерална програма за реформа на отпадот наречена „Отпад“, која имала за цел да „*создаде регулаторна и технолошка рамка за спроведување на унифицирана владина политика во врска со управувањето со отпадот на секое административно ниво*“. Дополнителни цели на програмата вклучувале структурирана национална иницијатива за рециклирање и пилот-тестирање на нови технологии за подобрена ефикасност на рециклирање и деконтаминација и за општинскиот и за индустрискиот отпад.  80% од потребното финансирање било проектирано да дојде од буџетски средства, додека продажбата на секундарни суровини би ги обезбедила преостанатите 20%. Целите на програмата не биле реализирани првенствено поради недостаток на финансиска и политичка поддршка што произлегла од тоа.

Последователно, во јуни 1998 година бил воведен нов закон администриран од Министерството за природни ресурси и екологија, познат како Федерален закон бр. 89-ФЗ „*За отпад од производство и потрошувачка*“. Законот го дефинирал отпадот како „*остатоци од суровини, материјали, полуготови производи, други предмети или производи што се формирани во процесот на производство или потрошувачка, како и стоки (производи) што ги изгубиле своите потрошувачки својства*“. Дополнително, законот дава општи насоки за управување со управувањето со отпадот на различни нивоа на власт, како што следува:

* Федерално: дизајнирање и донесување на унифицирани политики за управување со отпад низ целата земја. Министерството за природни ресурси и екологија е директно одговорно за спроведување на овие политики.
* Регионално: известување за животната средина за да се помогне на федералната влада во ефикасното спроведување на политиките за управување со отпад, покрај дизајнирањето и донесувањето посебни регионални политики за управување со отпад во согласност со федералната политика.
* Локално: дизајнирање и спроведување услуги за собирање и отстранување на отпад на ниво на заедницата.

Федералниот закон бр. 89-ФЗ моментално добива периодични измени во согласност со еволуирачките барања за управување со отпад во земјата, кои ги проверува и оценува Советот на Федерацијата.

## Класификација на отпад
Отпадот се класифицира во согласност со Наредбата бр. 786 на Министерството за природни ресурси и екологија, во која се детално опишани Федералниот каталог за класификација на отпад од 2002 година, кој обезбедува регулаторна рамка што се однесува на систематската категоризација на отпадот во Русија. Отпадните производи се оценуваат според „*потеклото, физичката и агрегативната состојба, опасните својства и ризикот по животната средина*“ својствени за видот на отпад. Операторите и персоналот кои сакаат да се справат со класи на опасност помеѓу 1 и 4 бараат лиценци за управување со отпад администрирани од Министерството за природни ресурси и екологија.

## Производство на отпад
Русија создала приближно 7,3 милијарди тони отпад во 2019 година. Индустрискиот отпад и комуналниот цврст отпад се главните составни видови отпад на оваа бројка, покажувајќи годишни вредности на производство од над 6,6 милијарди и 65 милиони тони  соодветно во 2019 година.

### Индустриски отпад
[мини| [Рударство во близина на градот Томск во Русија. Од 2018 година, рударскиот сектор претставувал најголем придонесувач на отпад во Русија.]]
Индустриските активности се одговорни за доминантното мнозинство од сите емисии на отпад во Русија. Над 94% од вкупниот отпад во 2018 година се припишува единствено на рударскиот сектор во земјата. Главните загадувачи биле добиени од екстракција на гориво и суровини што се употребуваат за производство на енергија, како што е јагленот. Дополнително, 1,9% од вкупниот волумен на отпад во земјата бил произведен од обоената металургија и 0,6% од хемиската индустрија.

### Комунален цврст отпад
Цврстиот комунален отпад сочинува приближно 1-2% од целиот генериран отпад, што е еквивалентно на 65 милиони тони во 2019 година за Русија. Повеќе од 90% од целиот цврст комунален отпад се фрла на депонии, а само 5-7% се рециклира. Храната е главен извор на состав на отпадот на депониите, сочинувајќи над 34%.

Други извори на комунален цврст отпад вклучуваат:

* Хартија
* Полимери
* Стакло
* Дрво
* Уличен отпад
* Метал
* Текстил.

### Јадрен отпад
мини|Реактор за брзо размножување BN-800 на Росатом
Се проценува дека во 2020 година низ цела Русија се акумулирале вкупно 500 милиони тони јадрен отпад.  Во јуни 2011 година, Државната Дума на Федералното собрание на Русија го донела Федералниот закон за „*Управување со радиоактивен отпад*“, кој бил ратификуван од Државниот совет следниот месец. Законот обезбедил правна рамка за управување со јадрен отпад низ цела Русија и оттогаш е зајакнат со федералната целна програма „*Обезбедување на безбедност од јадрено зрачење*“, која има за цел да го неутрализира создавањето на јадрен отпад со еднакво ниво на отстранување до 2025 година.

**Јадрена** **енергија**

Во 2021 година низ цела Русија биле во функција 38 јадрени реактори, кои заедно произведувале приближно 20,7% од електричната енергија на земјата. Во советскиот период, производството на јадрена енергија било развиено имајќи предвид затворен циклус на јадрено гориво што го посакувала владата. Оваа филозофија била центрирана околу целта за пренамена на потрошените горивни производи и рециклирање на ураниум и плутониум кои биле добиени од горивните производи, со што на крајот се намалил јадрениот отпад и се зголемил фисиониот материјал за повеќекратна употреба. Во 2016 година, руската државна корпорација за јадрена енергија „Росатом“ го развила брзиот реактор за размножување BN-800, за кој се предвидувало дека во 2022 година ќе премине исклучиво на користење на мешано ураниум-плутониумско гориво во континуираните напори за затворање на циклусот на јадрено гориво.

## Иницијативи за управување со отпад

### Рана реформа на управувањето со отпад
Покрај федералната целна програма „Отпад“ која ја започнала руската влада во 1996 година, одговорноста за управување со цврстиот отпад била пределегирана на општинските власти во 2004 година како дел од пошироката стратегија за реформа на отпадот. Оваа промена ги охрабрило местните заедници да развијат решенија за ефикасно собирање и отстранување на цврстиот комунален отпад, но ова на крајот не успеало поради недоволни финансиски ресурси, недостаток на инфраструктура за управување со отпад и несоодветно искуство на ниво на заедницата.

Слично на тоа, федералната влада издала официјален декрет во 2011 година со кој им наложила на регионалните и местните власти да осмислат и спроведат програми за одржливо управување со отпад. Предвидените програми не се реализирале првенствено поради недостаток на приватни инвестиции во секторот за отстранување на цврст отпад.

### Национален проект за екологија
мини|Реката Волга во Русија, централен еколошки проблем што се разгледува во Националниот проект за екологија
Во 2018 година, Националниот проект за екологија бил одобрен од рускиот претседател Владимир Путин. Федералниот проект, кој го води Министерството за природни ресурси и екологија, е поткрепен со десет клучни резултати за максимизирање на заштитата и подмладувањето на животната средина во Русија:

# Чиста земја
# Интегриран систем за управување со комунален отпад
# Инфраструктура за ракување со особено опасен отпад
# Свеж воздух
# Чиста вода
# Подобрување на реката Волга
# Зачувување на Бајкалското Езеро
# Зачувување на уникатни водни објекти
# Зачувување на биолошката разновидност и развој на еколошкиот туризам
# Зачувување на шумите.

Планот на земјата за постигнување стапка на рециклирање на цврстиот комунален отпад од 36% до 2024 година бил наведен во извештајот бр. 2 од проектот. На 14 јануари 2019 година, рускиот претседател Владимир Путин потпишал извршна наредба за основање на јавниот непрофитен субјект „*Руски еколошки оператор*“.  Главната цел на компанијата е да го зацврсти законодавството за управување со цврстиот комунален отпад преку стекнување земјиште, постројки и други средства што се сметаат за неопходни за третман и преработка на отпад за рециклирање и/или отстранување.

Целта за стапка на рециклирање на цврстиот комунален отпад од 36% била критикувана од „Гринпис Русија“ во декември 2019 година, кога биле објавени официјални документи од владата на Москва (а подоцна и од федералната влада), во кои било наведено дека согорувањето на отпадот ќе се смета за форма на рециклирање.

## Влијанија од лошото управување со отпадот

### Депонии
[мини| Депонија лоцирана во Шатура, град во Шатурскиот округ во [Московска област|Московската област, Русија]]
Во 2019 година, во Русија биле произведени речиси 70 милиони тони комунален цврст отпад, при што над 90% од таа количина била депонирана на депонии. Федералната служба за надзор на користењето на природните ресурси изјавила во 2019 година дека депониите во Русија зафаќаат површина приближно еднаква на големината на Холандија.

Извештајот бр. 1 од Националниот проект за екологија е „Чиста земја“, што претставува цел за отстранување на сите 191 нелегални депонии идентификувани од руската влада во 2018 година. Низ неколку области на Русија, било забележано дека исцедоците од депониите ги контаминираат подземните води со опасни состојки како што се тешки метали и отровни хемикалии, намалувајќи го биодиверзитетот и плодноста на почвата.

Секторот за отстранување на цврст отпад претставува втор најголем извор на емисии на метан во Русија, претежно преку форма на депониски гас. Покрај другите технологии за претворање на отпадот во енергија, преработката на депониски гас не е вообичаено присутна низ цела Русија.

Масовни протести избувнале во Русија во 2018 година кога над 200 ученици биле хоспитализирани поради вдишување на емисии на отровни гасови кои потекнувале од депонија во градот Волоколамск во Московската област. Протестите се прошириле и низ други места во 2019 година, вклучувајќи ги Краснојарск, Омск, Архангелск и Нижни Новгород, каде што демонстрантите барале затворање на постројките за согорување на отпад, запирање на изградбата на депонии и општа реформа во рускиот сектор за цврст отпад.

### Јадрен отпад
мини|Специјализиран превоз на јадрен отпад со железница во Русија
Во последните месеци од Втората светска војна, советската влада ги означила островите Нова Земја како полигони за тестирање на јадрено оружје. Помеѓу 21 септември 1955 година и 24 октомври 1990 година, на архипелагот биле тестирани над 130 јадрени детонации, вклучувајќи ја и детонацијата на Царската бомба во октомври 1961 година над островот Северни .  Сепак, советската влада започнала исклучиво да спроведува подземни јадрени проби по потпишувањето на Договорот за делумна забрана на јадрени проби од страна на Андреј Громико на 5 август 1963 година во Москва.

Како резултат на тоа, соседните Баренцово и Карско Море често биле загадени во текот на овој период со радиоактивен отпад и потрошено јадрено гориво, што придонесувало за радиоактивна средина што им се заканувала на руската и норвешката рибарска индустрија (кои во голема мера зависат од Баренцовото Море) и егзистенцијата на околното домородно население.  Се вели дека Карското Море содржи повеќе јадрен отпад по должината на своето морско дно отколку кое било друго место низ светските океани. Долгорочните ефекти од јадрените последици во овој регион не се епидемиолошки тестирани до 2020 година.

## Наводи

Категорија:Економија на Русија
Русија