open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Клисура Пекел

десно|мини|364x364пкс| Потокот Боровнишчица создава водопад во клисурата на пеколот
**Пекелската клисура** (словенечки: soteska Pekel) е клисура долга 1,5 километри во централна Словенија, сместена близу населеното место Охоница,4 километри југозападно од селото Боровница и 23 километри од Љубљана. Потокот Боровништеница создал многу ерозивни форми, како што се езера, брзаци и водопади, од кои пет се исклучително убави и познати поради тоа што се спуштаат од 20 до 5 метри. Клисурата е прогласена за природна вредност од национално значење.

## Историја
Зборот *пекел* „ пекол “ е генерализиран на словенечки за да се однесува на тајни, застрашувачки, изолирани, тешко достапни места, како што се клисурите и пештерите, каде што се верува дека живеат Ѓаволот и други имагинарни суштества.

Првите пешачки патеки низ клисурата биле направени пред повеќе од сто години со горилници на јаглен кои собирале дрва за јаглен. Имало неколку мелници и пилани над и под непристапната клисура; некои остатоци од нив може да се видат и денес.

Првите записи за пеколната клисура како туристичка атракција биле објавени во 1897 година од Јосип Цирил Облак, кој ја нарекол „туристички рај “. Во тоа време во Пекел клисурата почнале да доаѓаат и организирани групи планинари. Официјално била отворен за јавноста на 29 јуни 1904 година, откако била создадена оригиналната пешачка патека што води до вториот водопад и дрвена скала до третиот. Целосната пешачка патека, вклучувајќи мостови и скали, што водат низ клисурата била завршена во 1925 година и подоцна редовно реновирана.
## Геологија
Длабоко изрезаниот коритен дел на потокот Отавшчица тече надолу во Љубљанската мочура (335 м) од Платото Блоке–Ракинтна (650 м) и го менува името во Боровнишчица. Клисурата е изрезана во слоеви доломит. Стрмниот тектонски расед во оваа област го укажува патот по кој водата тече. Интензивната тектоника предизвикала формирање на неколку геоморфолошки чудесии: солитарна планина наречена Људеви зуб (Худицев зуб), природно окно (пукнатина во Људеви зуб) и стрмни карпести ѕидови. Фосили од некои школки и полжави можат да се најдат во клисурата.
Податотека:Pekel-slap1.jpg|алт=Waterfall 1| Водопад 1
Податотека:Pekel-slap2.jpg|алт=Waterfall 2| Водопад 2
Податотека:Pekel-slap3.jpg|алт=Waterfall 3| Водопад 3
Податотека:Pekel-slap4.jpg|алт=Waterfall 4| Водопад 4
Податотека:Pekel-slap5.jpg|алт=Waterfall 5| Водопад 5
**Патека инфраструктура** :
Податотека:Pekel2.jpg
Податотека:Pekel3.jpg
Податотека:Pekel4.jpg
Податотека:Pekel-lestev.jpg


## Биологија
И во Пекел Клисурата може да се видат и алпска и динарска вегетација, вклучувајќи ја ендемичната Крањска примиула (Primula carniolica). Има и голема разновидност на видови дрвја. Може да се сретнат сари и белогрла капуљка, која исто така гнезди во клисурата.
Категорија:Општина Боровница
Категорија:Знаменитости во Словенија
Предилски Превој

**Предилскиот превој или Пределски прево**ј (италијански: Passo di Predil; словенечки: Predel) (висина 1156 м) е висок планински превој на границата меѓу Италија и Словенија.

## Географија
лево|мини| Карта на премин пат и тунел
Превојот се наоѓа во Јулијанските Алпи, помеѓу врвовите на планината Мангарт на север и планината Канин на југ. Ја поврзува пештерата дел Предил, дел од италијанската општина Тарвизио на северозапад, со општината Бовец во долината Горна Соча (Исонзо) во Словенија.

Од италијанска страна државен автопат бр. 54 ( *дел Фриули* ) води од Тарвизио и долината на Каналот по потокот Слиза до езерото Предил, каде што се разгранува маршрутата до преминот Села Невеа на југ и нагорнина до врвот Предил. Од словенечка страна пат бр. 203 се спушта по удолницата до Лог под Мангартом и продолжува до Бовец. Селото Стрмец на Предел се наоѓа веднаш под граничниот премин.

## Историја
Патот бил изграден од 1319 година наваму од граѓаните на Цивидал во Патријаршијата Аквилеја со согласност на Епископското Кнежевство Бамберг, тогашните поседници на Корушка на север. Сепак, важноста на трговскиот пат се намалила откако територијата на Аквилеја на југ била инкорпорирана во *Домини ди Тераферма* од Република Венеција во 1420 година.

Од 1754 година, преминот Предил ја означувал границата помеѓу Војводството Корушка со земјите на Кнежевската округ Горица и Градишка (дел од австриското приморје од 1849 година) на југоисток, обете дел од Хабсбуршката монархија. За време на војната на петтата коалиција, австриски контингент под капетанот Јохан Херман фон Хермансдорф на 18 мај 1809 година се борел против француските сили кои се движеле од Кралството Италија по Битката кај Тарвис. Хермансдорф бил убиен во битка, во 1851 година бил подигнат споменик во негова чест.

Во 1903 година 4,5 км долгиот тунел ( *Штолн* ) бил изграден под превојот, кој им служи на рударите од Лог под Мангартом на нивниот пат до рудниците за олово во пештерата Дел Предил. Во Првата светска војна рудничката железница се користела за снабдување на австроунгарската армија во битките кај Изонзо против Кралството Италија.
## Галерија

Податотека:Predil_Pass_-_view_west.JPG|алт=West view from the pass, showing Lake Predil| Западен поглед од превојот, покажувајќи го езерото Предил
Податотека:Predil_Pass_-_Italian_fort.JPG|алт=Fortification on the Italian side of the pass| Утврдување на италијанската страна на преминот
Податотека:Predil_Pass_-_Austrian_fort.JPG|алт=Austrian fort on the Slovenian side of the pass| Австриска тврдина на словенечката страна на преминот
Податотека:Predil_Pass_-_Austrian_monument.JPG|алт=Monument to troops killed at the pass in 1809| Споменик на војниците убиени на преминот во 1809 година
Податотека:Predil_Pass_-_Austrian_grave.JPG|алт=Grave of Austrian troops killed at the pass in 1809| Гробот на австриските трупи убиени на преминот во 1809 година
Податотека:Log_pod_Magartom-Stoln.jpg|алт=Tunnel entrance in Log pod Mangartom| Влез во тунел во Лог под Мангартом


Категорија:Италијанско-словенечки гранични премини
Категорија:Координати на Википодатоците
Чувај ја Хана

**Чувај ја Хана** е роман на Миха Мацини. Првично е објавен во Словенија во 2000 година под насловот „Telesni čuvaj“ (Телесен чувар). Втор пат бил издаден во 2004 година.

## Дејство
Главниот лик се родил како чудовиште. Со интелигенција над просечната, тој брзо сфаќа дека тело што е насочено кон уништување не може да живее меѓу другите. Единствената личност која може да му помогне е мафијашки дон, кој има доволно пари да го изолира чудовиштето. Но ништо не доаѓа бесплатно. И сега, моментот кога чудовиштето мора да го врати услугата, пристигна. Треба да излезе од изолација и да стане телохранител на жена по име Хана за една недела.

## Преводи
Првото американско издание било објавено во 2002 година од страна на печатот Скала Хаус под наслов *Чувај ја Хана*. Второто американско издание било објавено во 2008 година од Норт Атлантик Букс/Рендом Хаус. Српско издание имало во 2008 г. Полско издание во 2008 година. Италијанско издание во 2011 година. Турско издание во 2015 г.

## Награди и номинации
Романот е номиниран за меѓународна книжевна награда во Даблин 2004 година.

## Наводи

Категорија:Словенечки романи
Логарска долина (Словенија)

мини|290x290пкс| Долината Логар во есен
**Логарската долина** (словенски: Logarska dolina, Logarjeva dolina) е долина во Камничките Алпи, во општината Солчава, Словенија. Словенското име за долината е релативно ново и потекнува од Логарската фарма, која пак потекнува од зборот лог (буквално, „мочурлива ливада“). Во 1987 година, долината добила заштитен статус како пејзажен парк кој опфаќа 24,75 квадратни километри (9,56 м²).

## Географија
Логарската долина е типична глацијална долина во форма на буквата У. Таа е поделена на три дела. Долниот дел го носи името Лог, средниот Плест или Плестје (тоа е претежно пошумена област), а горниот дел Кот (буквално „цирк“) или Оградец (тоа е пошумена област со косини). Вкупно 35 луѓе живеат на изолираните фарми во долината.

### Врвови
лево|мини|250x250пкс| Поглед одозгора
лево|алт=Logar Valley|мини|250x250пкс| 360° приказ на видео
Логарската долина е опкружена со следниве врвови: Стреловец (1.763 м), Крофичка (2.083 м), Ојстрца (2.350 м), Лучка Баба (2.244 м), Пљанява (2.394 м), Брана (2.252 м), Турска Гора (2.251 м) и Мрзла Гора (2.203 м). Таа завршува со стена под циркот Окрешелј, каде што реката Савиња започнува од ладен извор на надморска висина од 1.280 метри и тече кон водопадите Ринка.

### Клима
Иако Логарската Долина не е особено тесна (околу 500 м на најтесното место), инверзиите се многу чести поради влијанието на северен антициклон. Температурните распределби на падините се значително под влијание на разликите помеѓу сончевите и сенчевите области, што се гледа во различните услови на снег и мраз во зимскиот период.

Пешачка патека (2-3 часа) низ долината води покрај голем број точки на интерес: изворот на Црн Крик (), дрвени сеча за сеча, а бурл- покриено дрво од пепел, колиба на производител на јаглен и други знаменитости.

## Наводи
Категорија:Координати на Википодатоците
Категорија:МСЗП-Категорија V
Куќа на ужасите

***Куќа на ужасите*** е роман на словенечката авторка Јање Видмар. За прв пат бил објавен во 2000 година.

## Синопсис
Мајката на Јошт починала, неговиот татко целосно го заборавил поради емоционалната болка, па Јошт бил првично принуден да се најде во куќа опседната од злата вештерка Мaja, која чекала да го земе срцето на мало момче, во замена за срцето на својот син, кој исто така бил изгорен на клада заедно со неа. Еден ден, таткото на Јошт оди на деловно патување и му обезбедува стражар Пaja. Заедно со нејзината пријателка Изије, таа и нејзиното момче имаат различни планови, а ниту Пajo ниту Изи не знаат дека времето за вештерката Мaja брзо истекува, и дека таа мора да го земе Јошт во свои раце што поскоро. Девојката Маја игра важна улога, преку која дознаваме дека приказната што се случува не е нова, туку верзија на приказната за момчето Гала, која на некој начин се повторува. Но, и покрај сите шокантни, необични и стравични работи што се случуваат во оваа куќа, ние само чекаме среќен крај.

Категорија:Романи од Словенија
Пул (билјард)

мини|253x253пкс|Билјардистот Ерл Стрикланд игра пул
**Пул** — еден вид билјард во кој билјардската маса има шест дупки и во која целта е да се фрлат билјардските топки во нив. Други разновидности на името: американски билјард, американски пул.

## Опрема
Пул се игра на маса со шест дупки. Повеќето маси за пул се со размери помеѓу 1,07 × 2,13 м и 1,37 × 2,74 м. Според Светската асоцијација за пул, топките за пул тежат помеѓу 160-170 г и имаат пречник од 57 мм. 

Масите за пул со монетоприемници користат различни начини за одвојување на билјардската топка од нумерираните топки. Билјардската топка може да биде поголема и потешка, погуста или да има магнетно јадро. Современите такови за пул обично се долги 148,6 см. Постарите такови, направени пред 1980 г., биле малку пократки — 146,1 см. 

## Наводи

## Надворешни врски

__СОСОДРЖИНА__
__ИНДЕКС__
Категорија:Билијард
Масовни гробници во Цеље

**Масовните гробници во Цеље** се создадени во Цеље, Словенија, по Втората светска војна, од 1945 до 1956 година. 11-те познати масовни гробници во самиот Цеље и 14 во непосредна близина вклучуваат некои од најголемите масовни гробници во Словенија. 

## Позадина
По завршувањето на војната, преостанатите германци од Цеље биле иселен. Новата комунистичка влада ги искористила постоечките антитенковски ровови, ископани околу Цеље од повлекувачката германска армија, и ги употребила како масовни гробови. Тие биле исполнети со хрватски, српски и словенечки припадници на милицијата кои соработувале со Германците, како и цивили кои се противеле или на национално-ослободителното движење или на комунистичката револуција за време на војната, цивили од германско потекло, или едноставно личности обвинети или осомничени за антикомунизам. Телата биле погребани во скриени масовни гробови во Цеље; точниот број сè уште не е познат. Во близина на концентрациониот логор во Техарје, околу 5.000 Словенци, од кои стотици биле малолетни, биле убиени во рок од два месеца по завршувањето на војната, повторно без судење. Понатаму, возови со бегалци што носеле германски цивили од областа на Ранскиот триаголник биле запрени близу Цеље на 5 август 1945 година, а патниците биле испратени во концентрационен логор во Техарје. По затворањето на логорот во 1950 година, локалните власти изградиле голем индустриски отпадник над гробиштето таму, прикривајќи ги доказите за убиствата под куп токсичен отпад. Во средината на 1970-тите, 30 години по злосторствата, локалните власти изградиле предучилишта, училишта, станбени блокови, хали и други структури врз масовните гробови. Во 1991 година, кога повторно станало можно да се разговара за фактите поврзани со масакрот, словенечката влада одлучила да изгради меморијал за жртвите од Техарје.

## Други масовни гробници

Четиринаесет дополнителни локации кои припаѓаат на истиот кластер на масовни гробови се наоѓаат во соседните населби Медлог (три гробници), Шмарјета при Цеље (една гробница), Буковжлак (шест гробници), Врхе (една гробница), Техарје (два гробници) и Зводно (една гробница).
Категорија:Масакри во Југославија
Танцување на дождот (филм од 1961 година)

***Танцување на дождот*** — словенечки филм од 1961 година во режија на Боштјан Хладник. Станува збор за љубовна драма заснована на романот *Чрни денови во бели дан* од Доминик Смоле.

*Танцување на дождот* е првиот долгометражен филм на Хладник откако се врати од Париз, каде работеше со Клод Шаброл, Роберт Зиодмак и Филип де Брока . Се смета за првиот словенечки филм ноар..

По повод стогодишнината од словенечкиот филм во 2005 година, словенечката филмска критика од различни генерации го избрале *Танцување на дождот* за најдобар словенечки филм. Филмскиот фонд на Република Словенија го финансирале своето ДВД издание во чест на оваа годишнина. Тоа бил првиот словенечки филм на кој сликата и звукот биле дигитално поправени. Специјално за ова издание била снимена дискусија со Боштјан Хладник. Режисерот учествувал и во изборот на други материјали вклучени на ДВД-то: филмски трејлери, извадоци (1993) – документарниот портрет на Боштјан Хладник во режија на Дамјан Козоле, извадоци од телевизиската емисија *Повечава* („Зголемување“, 1991 година) во режија на документарниот портрет на Франси Миха Балох (1998) во режија на Славко Хрен. Освен на словенечки, има преводи на шест јазици: англиски, германски, француски, италијански, српски (кирилица) и хрватски.

## Резиме на заплетот
Љубовна драма на Мариуша, глумица, и Питер, сликар. Тој живее во темна, мала изнајмена соба, а таа живее во мал стан. Тие двата поминуваат повеќето од своето време во паб каде што се среќаваат. Нивната врска е полна со неизвесности и контрасти. Питер сонува за совршена убавина, а Мариуша копнее за изгубената младост. Светлата прозорец кон иднината, која се покажува низ целиот филм, изгледа како да се оддалечува сè повеќе.
## Наводи

Категорија:Филм ноар
Категорија:Филмови од 1961 година
Категорија:Словенечки филмови
Јасмина Цибиќ

**Јасмина Цибиќ** (родена во  во ) — словенечка уметничка за перформанс, инсталација и филм, која живее и работи во Лондон. Нејзината работа често ја истражува изградбата на националните култури, нивните основни идеологии, политичките цели и употреби, како и меката моќ на уметностите, особено архитектурата. Родена е во Љубљана .

## Уметничка кариера
Цибиќ студирала на Академија за ликовни уметности во Венеција, а потоа магистрирала во ликовна уметност на Голдсмит во Лондон, дипломирајќи во 2006 година. 

Во 2013 година, Цибиќ ја претставувала Словенија на 55. Венециско биенале со проект под наслов 'За нашата економија и култура'. Овој проект вклучувал два филма снимени на официјални државни локации. Едниот, "Формирање на просторот", бил сниман во резиденцијата на Јосип Броз Тито на Бледското Езеро, каде што примал кралски личности и други достојници, и драматизираше разговор помеѓу државниот архитект Винко Гланц и новинар за употребата на националната архитектура. Другиот, "Плодот на нашите земји", ја рекреирал југословенската парламентарна дебата одржана во 1957 година за да се дискутира кои уметнички дела би биле погодни за 'украсување' на новоизградената Народно Собрание (сега Национално Собрание на Словенија), која била дизајнирана и изградена помеѓу 1954 и 1959 година од Гланц. Цибиќ за Аестетика изјави дека ја нашла транскриптот од оваа дебата - која нејзиниот филм ја одиграл збор по збор, и ја пуштал во континуиран циклус - 'во една влажна гаража во шопинг количка исполнета со архивите на поранешниот југословенски државен архитект', и дека не нашла никаков запис од неа во официјалните државни архиви.

*Спелариум: Нацијата го обожава* (2015), која прикажува жена која вежба говор за лансирање на нов "амбициозен градежен програм", исто така користеше наоѓен дијалог, но ги отстрани специфичните имиња од говорите, наместо тоа се однесуваше на "уметникот" или "нашата земја". Последниот дел од нејзината Спелариум трилогија, бил снимен внатре во модернистичката внатрешност на поранешната Палата на Федерацијата (сега Палата на Србија) во Белград, користејќи цитати извлечени од говори на Роналд Реган, принцот Чарлс, Бенито Мусолини, Маргарет Тачер и други, како и архитектонска теорија и југословенски дебати, за својот дијалог.

„Павилјонот“ (2015) бил краток, експериментален документарен филм за Павилјонот на Кралството Југославија (Србија, Хрватска и Словенија) на Меѓународната изложба во Барселона од 1929 година (Експо '29). Југословенскиот павилјон, дизајниран од српскиот модернистички архитект Драгиша Брашован, наводно го освоил Гран При, но потоа го загубил заради политичка интрига од страна на дизајнот на Лудвиг Мис ван дер Рое за Германија. Во видеото, нараторот ја опишувал методологијата на Цибиќ за повторно воспоставување на изгубениот Павилјон, кој бил срушен по завршувањето на Експо '29, додека пет изведувачи изградиле модел на Брашовановата зграда во форма на ѕвезда во размер 1:7.

Во 2021 година, Цибиќ била прогласена за победник на престижната награда Џарман за нејзиното дело "Дарот".

## Наводи

Категорија:Родени во 1979 година
Категорија:Живи луѓе
Категорија:Словенечки уметници
Јелка Рајхман

**Јелка Рајхман** (родена на  во ) — словенечка сликарка и илустраторка, најпозната по нејзините илустрации на книги за деца.

Рајхман е родена во Љубљана во 1939 година. Дипломирала на Академијата за ликовни уметности во Љубљана во 1963 година. Таа има илустрирано повеќе од 200 детски книги и е дизајнер на повеќе од 20 марки издадени од Словенечката пошта.

Во 2005 година ја добила наградата Левстик за животно дело во илустрација. Таа била прогласена за Словенка на годината за 2011 година. 

## Наводи

Категорија:Апсолвенти на Љубљанскиот универзитет
Категорија:Родени во 1939 година
Категорија:Живи луѓе
Категорија:Словенечки уметници
Марленка Ступица

**Марленка Ступица** (родена на  во  – починала на  во ) —  словенечка илустраторка на книги за деца. Таа илустрирала повеќе од сто книги за деца и се смета за една од најдобрите словенечки илустраторки.

 
## Живот и дело
Ступица е родена како Марленка Мук во Марибор, Кралството на Србите, Хрватите и Словенците на 17 декември 1927 година. Студирала на Академијата за ликовни уметности во Љубљана, Народна Република Словенија, ФНРЈ, каде што дипломирала во 1950 година. Во тоа време патувала и во бројни европски земји. Таа веќе илустрирала како студент. Севкупно, илустрирала над сто книги за деца во нејзиниот живот, а работела и како комерцијален дизајнер и сценограф на кукли. Излагала во Токио, Братислава, Болоња и Рим. Нејзините омилени мотиви биле пејзаж, вода, дрвја и небо. Таа ги илустрирала бајките од браќата Грим, Ханс Кристијан Андерсен, Астрид Линдгрен и Ела Пероци, меѓу другите. Нејзината ќерка Марија Луција Ступица исто така беше познат илустратор.

Починала во Љубљана на 17 јуни 2022 година на 94-годишна возраст. 

## Награди
Во 1972 година, Ступица ја добила Наградата на Фондацијата Прешерен за нејзините достигнувања во илустрацијата на детски книги.  Таа ја освоила и Левстиковата награда за нејзините илустрации рекордни шест пати, во 1950, 1952, 1954, 1959, 1960 и 1970 година, како и истата награда за животно достигнување во илустрација во 1999 година. Во 2013 година, таа исто така ја добила Прешереновата награда за животно достигнување..

## Наводи

Категорија:Апсолвенти на Љубљанскиот универзитет
Категорија:Добитници на Прешерновата награда
Категорија:Починати во 2022 година
Категорија:Родени во 1927 година
Категорија:Словенечки уметници
Пошта на Словенија

**Поштата на Словенија**  е друштво со ограничена одговорност со државна контрола, одговорно за поштенските услуги во Словенија. Седиштето се наоѓа на плоштадот Сломшек 10 во Марибор. Актуелен извршен директор на Пошта на Словенија е Марко Чегнар. 
десно|мини|223x223пкс| Натпис на поштата со логото на Пошта на Словенија (2024)
Словенија е член на Универзалната поштенска унија (UPU) од 27 февруари 1992 година. Извршниот менаџер на Пошта Словенија, Марјан Освалд, бил избран за заменик директор на Меѓународниот биро на УПУ за периодот 2022-2025.
Категорија:Поштенски организации
Реквизит

мини|243x243пкс|Маса со реквизити зад сцената за бројот „Храна, прекрасна храна“ во мјузиклот ''Оливер!''
**Реквизит** () — севкупност на предмети неопходни за изведби во театар, за време на снимање филм или фотосесии, цртање и вајање од природата. Реквизитите често се користат за да се однесуваат како на изворни, така и на бутафорски (лажни) предмети, но поимот „реквизит“ правилно се користи само во однос на изворните предмети, а не на вештачките.

Реквизитите се стафажи, помошни детали што играат споредна улога и се користат за создавање на потребната заднина и атмосфера. Реквизитите можат да вклучуваат разни додатоци (чадор, бастун, и сл.), кои го надополнуваат сценскиот костум на глумецот и мали куќни предмети.

Лицето задолжено за реквизити во театар, киностудио и слично се нарекува **реквизитер**.

## Литература

* *Sofer A.* The Stage Life of Props. — University of Michigan Press, 2003. — стр. 278 — .

## Наводи

## Надворешни врски

* The Society Of Prop Artisan Managers

__СОСОДРЖИНА__
__ИНДЕКС__

Категорија:Сценографија
Категорија:Театар
Категорија:Документи
Категорија:Филмски и видео поими
Алпите иглолисни и мешани шуми

**Алпските четинари и мешани шуми** се умерени иглолисни шумски екорегион во централна Европа. Тие се протегаат на Алпите низ делови од Франција, Италија, Швајцарија, Германија, Лихтенштајн, Австрија и Словенија. Екорегионот се протега од долните падини на Алпите до неговите врвови, кои го вклучуваат Мон Блан, на 4,809 м. највисокиот врв на Алпите.

Алпските шуми се наоѓаат на преминот помеѓу медитеранските климатски региони на јужна Европа и повлажниот и умерен евро-сибирски регион во западна, централна и северна Европа.

## Флора
Висинскиот опсег на екорегионот и неговата централна локација помеѓу климатските региони во Европа, поддржуваат различни растителни заедници и видови. Екорегионот има 4.500 автохтони васкуларни растителни видови, вклучувајќи 400 ендемични видови.

Шумите на долните падини се претежно листопадни широколисни дрвја, вклучувајќи ги дабовите *[[Quercus robur]], [[Горун|Горун (Quercus petraea)]]*, *[[Благун|Благун (Quercus pubescens)]]*. Широколисни склерофилни зимзелени дрвја се наоѓаат во јужните долини во непосредна близина на медитеранските климатски региони.

Планинските шуми се карактеризираат со богата мешавина од четинари и широколисни листопадни дрвја. Најзастапени видови се:

* Норвешка смрека (*Picea abies*)
* Обична елка (*Abies alba*)
* Кривул (*Pinus mugo*)

Меѓу листопадните дрвја, честопати се среќаваат:

* Европска бука (*Fagus sylvatica*)
* Бела бреза (*Populus tremula*)
* Сребрена бреза (*Betula pendula*)

Во подрачјата со поизразен континентален климатски ефект, некои видови го заменуваат планинскиот бор (*Pinus mugo*):

* Европски ариш (*Larix decidua*)
* Аролски бор (*Pinus cembra*)
* Бел бор (*Pinus sylvestris*)

Интересно е што Шкотскиот бор и Планинскиот бор можат да формираат хибриден вид познат како *Pinus × rhaetica*.

На јужните падини во источниот дел на планинскиот венец, може да се сретне и Црн бор (*Pinus nigra*).

Субалпски и алпски растителни заедници, вклучително и треска и алпска тундра, се појавуваат над дрвото и вклучуваат многу ендемични видови.

## Фауна
Алпите се дом на 80 видови цицачи. Големите цицачи вклучуваат евроазиска кафеава мечка (*Ursus arctos*), алпски козорог (*Capra ibex*), алпска дивокоза (*Rupicapra rupicapra rupicapra*), евроазиски рис (*Lynx lynx*), волк (*Canis lupus*), дива свиња (*Suss* *dephelauscrosfa*) и срна (*Capreolus capreolus*).

Алпите се дом на 200 видови птици, вклучително и брадест мршојадец (*Gypaetus barbatus*), голем тетреб (*Tetrao urogallus crassirostris*) и тундрова еребица (*Lagopus muta*).

## Заштитени подрачја
40.470 км2, или 27%, од екорегионот е во заштитени подрачја. Една третина од незаштитената површина сè уште е пошумена.  Заштитените области ги вклучуваат Националниот парк Екринс, Националниот парк Меркантур, Националниот парк Ваноаз и Регионалниот природен парк Кејрас во Франција, Националниот парк Гран Парадизо и Националниот парк Доломити Белунеси во Италија, Регионалниот природен парк Грујер Пејс-д'Енхол во Швајцарија, Националниот парк Берхтесгаден во Германија и Националниот парк Калтесгаден во Германија.

## Надворешни врски

* 

## Наводи

Категорија:Географија на Лихтенштајн
Категорија:Алпи
Моника Левински

**Моника Самил Левински** (; Сан Франциско, 23 јули 1973 година ) е американска активистка. Позната е по нејзината љубовна врска со американскиот претседател Бил Клинтон, која се случила додека била практикант во Белата куќа помеѓу 1995 и 1997 година. Аферата и нејзините последици (вклучувајќи го и импичментот на Клинтон) станале познати како скандал Клинтон-Левински.

## Биографија
Таа е родена на 23. јули 1973 година во Сан Франциско, а израснала во богато семејство во Лос Анџелес. Нејзиниот татко е онкологот Бернард Левински, син на Евреи кои емигрирале од Германија во 1920-тите. Прво се преселиле во Ел Салвадор, а потоа во САД кога имал 14 години. Нејзината мајка, Марша Кеј Виленски, е писателка која го користи името Марша Луис. Нејзините родители се развеле во 1988 г. а потоа повторно се венчале.

Во 1995 г. дипломирала на колеџот Луис и Кларк со диплома по психологија. Од 1995 г. до 1996 година работела во Белата куќа и во Пентагон како практикант, а потоа и во областа на онлајн трговијата. Таа ја основала компанијата „Д Рил Моника инк.“ и продавала сезонски чанти кои сама ги дизајнирала на интернет. Во декември 2006 г. Магистрирала социјална психологија.

## Филмографија

* *[[Импичмент: Американска криминална приказна]]*

## Наводи

## Литература

* Берлант, Лорен и Дуган, Лиза. *Нашата Моника, ние самите: Аферата Клинтон и јавниот интерес* . Сексуални култури. Њујорк: New York University Press, 2001 година. .
* Калб, Марвин. *Една скандалозна приказна: Клинтон, Левински и тринаесет дена што го оцрнија американското новинарство* . Њујорк: Слободен печат, 2001 година. .
* 

## Надворешни врски

* 
* 
* 

Категорија:Американски Евреи
Категорија:Американски модни творци
Категорија:Американски дејци
Категорија:Родени во 1973 година
Категорија:Американски активисти
Мацељ

мини|Словенечко-хрватската граница кај Мацељ
**Мацељ** е регион во северна Хрватска, веднаш до границата со Словенија. Ргионот се состои од шума и неколку села. Овој локалитет е значаен поради својата географска положба и инфраструктурна важност.

Мацељ е еден од главните гранични премини помеѓу Хрватска и Словенија. Тука завршува хрватскиот автопат А2, што го прави важна транспортна врска. Регионот е поделен на Горњи Мацељ и  Доњи Мацељ. Мацељ е опкружен со густа шума, која е карактеристична за овој регион.

На крајот на Втората светска војна во 1945 година, шумите во близина на Мацељ биле местото на масакрот на Мацељ.

Граничниот премин во е еден од најпретрупаните. Словенечкото село спроти Мацељ е Згорње Грушковје.

Категорија:Населени места во Крапинско-загорската жупанија
Категорија:Словенечко-хрватски гранични премини
Ограда од носилки

мини|300x300пкс| Огради од носила во Клафам Парк
**Оградите од носилки** се огради кои се поставени некои згради во Лондон, Англија, направени од пренаменети медицински носилки останати од времето на Втората светска војна. Оригиналната форма на носилките следела наменски дизајн и имале бројни предности за употреба за време на војната, а кога тие станале непотребен вишок по војната, нивниот дизајн и челична конструкција се покажале како погодни за лесна конверзија во огради. *Друштвото за огради за носачи* го промовира нивното зачувување и одржување.

## Опис
Во годините пред Втората светска војна, британската влада започнала да го формира системот за мерки на претпазливост од воздушни напади (ARP) во очекување на големи жртви од воздушни бомбардирања од некоја идна војна. Како дел од ова, била набавена и складирана голема количина опрема во 1938–39 година, вклучувајќи гас-маски, шлемови, пумпи за вода и носилки. Носачите главно се произведувале во производствени погони во Хертфордшир и Западен Мидлендс. Првичната нарачка од 100.000 била направена кон крајот на 1938 година, како дел од проширувањето на системот ARP за време на Минхенската Криза. Тие првпат биле дадени на локалните власти во јануари 1939 година. До летото 1939 година, 149.000 биле дистрибуирани, а уште 77.000 биле нарачани; на крајот би биле набавени вкупно над 600.000.
мини| Свитот на краевите на оградата што служеле како ногарки
Носачите биле направени со едноставен дизајн и од еден материјал. Дизајнот имал свиткувања на двата краја што го подигале креветот од земја кога ќе се постави на рамно и ќе му овозможи на спасувачкиот персонал лесно да ја подигне носилката. Едноставниот целосно метален дизајн овозможил лесно масовно производство на носилки и лесна деконтаминација во случај на напади со гас. Креветот на носилката бил составен од плетена метална мрежа. Метал бил избран бидејќи се сметало дека е полесен за чистење и дезинфекција од дрвените или материјалите од ткаенина користени во носилки за време на Првата Светска Војна.

По крајот на војната, окружниот совет во Лондон ги користел тогашните вишок носилки како огради. Тие биле искористени за замена на многу од оградите на станбените објекти кои биле рециклирани како старо железо за време на војната, за да се помогнат воените напори. Носачите биле претворени во огради со помош на едноставни реконструкции, ставени на вертикалните потпори. Некои од оградите оттогаш се во лоша состојба поради интензивно рѓосување. Ова влошување довело до отстранување на некои огради, при што првиот пример бил забележан во Источен Далвич. Во блискиот имот на Бадминтон Хаус, оградите се зачувани и нивните сопственици се обврзале да ги одржуваат. *Друштвото за огради од носилки* било создадено за да добие средства и да им помогне на локалните совети и властите за заштита во спроведувањето на сложените реставрации потребни за некои од влошените огради, друштвото одржува карта на познати локации на огради за носилки.

## Наводи

* 
* 

## Надворешни врски

* Stretcher Railing Society at the Wayback Machine (archived 2019-05-18)
Категорија:Англиска архитектура
Преторијанска палата

мини| Преторијанската палата со плоштадот Тито
**Преторијанска палата** (словенечки: *Pretorska palača)* е палата во венециски готски стил од 15-тиот век, која се наоѓа во градот Копер, на југозападот на Словенија. Се наоѓа на јужната страна од централниот плоштад Тито во градот и во неа се сместени градската влада на Копер и сала за венчавки. Се смета за еден од архитектонските симболи на градот.

## Историја
Поранешната општинска зграда постоела на истото место уште во 1254 година, пред да се формира плоштадот (тогаш наречен *Platei Comunis*, основан околу 1268 година). Работите на новата зграда започнале по уништувањето на оригиналната зграда за време на големото востание во 1348 година, но незавршениот објект повторно бил уништен во 1380 година од страна на геновезички напад кој го опустошил и запалил градот во таа година, за време на Војната на Киџија. Денешната структура датира од средината на 15-тиот век, а изградбата започнала во 1452-1453 година.

Левото крило и тремот што води од плоштадот до колоритната *преку Калегарија* (*Чевљарска улица*) биле првите што биле завршени, додека десното крило датира од 1480-тите. Во 1505 година, бил додаден *Порто дел Корте* ; ренесансната порта поддржува мала тераса и ја поврзува преторијанската палата со *Форестерија* .

Надворешното скалило свртено кон плоштадот Тито било завршено во 1447 година. Во 1481 година, Џовани Витури ги заменил врвните готски прозорци со полукружни ренесансни. Краците на градските управители на фасадата сведочат за фактот дека балустрадата била завршена до почетокот на 16 век. Во центарот на портикот е поставена статуа на Јустиција. 

Главната фасада го добила својот сегашен изглед во 1664 година, кога била извршена темелна реновација и прераспоредени се бројните плочи и грбови вметнати во неа. Дополнителни украси и натписи се вградени во ѕидот на палатата што се наоѓа на улицата *Ковачи*, кои сведочат за нејзиниот статус во времето кога служела како седиште на градскиот подестà (заедничка цивилна и воена власт), Капетанијата и Големиот совет (собрание на градската благородничка класа).

Падот на Венециската република под Наполеон I во 1797 година довел до губење на голем дел од значењето на палатата, бидејќи делиберативните тела кои се собрале во неа биле повеќе неактивни. Во текот на 19-тиот век, австриските власти го преместиле седиштето на градоначалникот во Палатата Армерија. Плановите на Италија, која го освоило Копер во 1918 година, за нејзино обновување како општинско седиште не биле реализирани. Палатата продолжила постепено да се распаѓа до 1968/1969 година, кога била обновена на самото место и отворен е ресторан наречен "Каприс" на приземјето. Потполна реновација била извршена помеѓу 1991 и 2001 година, со трошок од 800 милиони СИТ (3,34 милиони €). По завршувањето на реновацијата, палатата го продолжила своето историско значење како градска палата; канцелариите на градоначалникот и општинскиот совет на Копер биле преместени во неа во мај 2001 година.

## Надворешни врски

Категорија:Архитектура во Словенија
Доначка Гора

**Доначка Гора**, позната и како **Рогашка Гора** — планина во источна Словенија, дел од Караванките, кои се протегаат до планината Иваншчица во Хрватска. Надморската височина е 882 метри.

## Име
Постарите имиња на планината *—* *Рогашка гора* или *Рогач* — веројатно се поврзани со обликот на планината како рог; гледано од Рогашка Слатина од запад, тоа е остар, карпест врв. Во географска смисла, словенечката заедничка именка „рог“ значи и „висока карпеста проминенција“. Денешното име на планината, кое стапило во употреба во 19 век, потекнува од црква посветена на свети Донат.

Помеѓу 1720 и 1730 година, на јужната падина на планината била изградена дрвена црква на надморска височина од 511 метри. Оваа оригинална црква била уништена на 6 август 1741 година кога била погодена од гром, а во несреќата загинале 59 лица. Денешната црква била изградена од 1756 до 1780 година. Има ориентација исток-запад, заоблен кораб, дрвени фасадни кули и сакристија. Наосот бил засводен во 1843 година. Во внатрешноста има три странични олтари и слики во масло од Јожеф Антон Лерчингер од Рогатец.

## Географија
Доначка Гора стрмно се издигнува од нејзините подножја до краток, остар гребен со различна височина. Планината има три врва. Сртот нуди многу добар поглед и затоа е популарна дестинација за пешачење, особено за жителите на блиските Рогашка Слатина и Рогатец. Јужните и западните падини се помалку стрмни. Тука се развиле населбите Доначка Гора, Тлаке и Свети Јуриј со мали лозја и овоштарници.
## Геологија
[лево|мини| Доначка Гора гледана од Бистра, [Хрватска]]
Сртот на планината се состои од варовник Литотамнион и кварцен песочник. Оваа геолошка формација била последната што се издигнала од Панонското Море. Основата е составена од меки терциерни карпи, главно лапор.

Во подножјето на Доначка Гора има околу 40 напуштени каменоломи на кварцен песочник, кој во изминатите векови се користел за изградба на куќи (портали, скали), капели и статуи, а се користел и за изработка на камења за острење што сè уште била важна дејност во минатиот век. По 1956 година, оваа активност згаснала.

## Флора и фауна
Има резерват со букова шума на северната падина на Доначка Гора. Заштитен е од 1965 година. Јужната страна е покриена со *[[Црн јасен]]* и *Ostrya carpinifolia*. Од животните, планината е место на живеење на елени, диви свињи, дивокози и широк спектар на птици.

## Патеки
Ернест Фролих, виенски лекар кој работел во Рогашка Слатина, ја поставил првата обележана планинска патека во Словенија на Доначка Гора во 1853 година. Има неколку пристапни точки до планината. Патот бил проширен во 1977 година. Планинарскиот дом бил изграден од 1976 до 1984 година, а во 1988 година го добил името по локалниот културен и спортски работник Руди Лебич (1929–1984).

## Наводи

## Надворешни врски

* Geopedia
* YouTube видео од 2020 г.
Категорија:Планини на Алпите
Категорија:Координати на Википодатоците
Категорија:Планини во Словенија
Предвремени избори

**Предвремени избори** се избори кои се распишуваат порано од закажаните. Вонредните избори во парламентарните системи честопати се свикуваат за да се реши политичкиот ќорсокак, каде ниту една политичка партија во парламентот нема мнозинство мандати, кога на актуелниот премиер му е изгласана недоверба, за да се искористи невообичаената изборна можност или да се одлучи за неодложно прашање. Предвремените избори се распишуваат во услови кога изборите не се потребни со закон или конвенција.

## Македонија
Во историјата на Македонија одржани се четири предвремени парламентарни избори во 2008, 2011, 2014 и 2016 година.
Категорија:Избори
Смуѓ

**Смуѓ** (Sander lucioperca; синоним: *Stizostedion lucioperca* ) е риба од фамилијата Percidae. Неговото витко тело е покриено со мали, многу лепливи крлушки кои му даваат груб изглед на допир. Издолжената глава завршува со остра муцка. Широко отворената уста има високо развиено забало: 6 силни песјаци се користат за ранување и фаќање на пленот, додека другите заби, нешто послаби и насочени навнатре, се наменети за држење на уловената риба. Неговите брилијантни очи и специјалните структури на мрежницата му обезбедуваат одличен вид дури и на големи длабочини и во отсуство на светлина.

Мала празнина ја дели првата боцкава грбна перка од втората, која е формирана само од меки боцки слични на зраци. Навлаката на жабрите нема боцки. Јасно видливата странична линија се протега до опашната перка со дебели и тврди рабови, што му овозможува на смуѓот брзо да се движи. Неговата боја се менува во зависност од поединецот и околината. Задниот дел е генерално сиво-зеленикав, станува посветол на страните, испрекинат со вертикални темни ленти кои стануваат бело-жолтеникави под стомакот. За време на парењето, телото на мажјакот станува потемно.

## Живеалиште и однесување на смуѓот
Смуѓот особено сака мирни и бавни води со умерени температури. Сепак, благодарение на неговата голема приспособливост, со исклучок на езерата и реките на висока надморска височина, тој е во состојба да ги насели најразновидните видови на вода.

Што се однесува до живеалиштето, првенствено сака камени или чакални дно, како и неправилни профили, исполнети со разни препреки. Покрај големите примероци кои обично се осамени и малку подвижни, штуката живее во јата од индивидуи на иста возраст и слична големина и често се движи, во зависност од годишните времиња и метеоролошките услови, месечината, сонцето, ветерот... Смуѓот претпочита потемно и облачно време и обоени води отколку светло сонце и бистри води, најчесто е активна во самрак и навечер.

## Надворешни врски

Категорија:Риби
Лео Вудал

**Лео Винсент Вудал** (роден на 14 септември 1996 година) е британски актер. Тој се здобил со признание со неговите улоги во втората сезона на сатиричната антолошка серија на HBO *„Белиот лотос“* (2022) и во романтичната драмска мини серија *„Еден ден“* на Нетфликс (2024 година). Вудал оттогаш глумел во трилер серијата на Apple TV+ *Главна Цел* и романтичната комедија *Бриџит Џонс: Луда за момчето* (и двете 2025 година).

## Филмографија

### Филм

### Телевизија

## Наводи

## Надворешни врски

* 
Категорија:Родени во 1996 година
Категорија:Живи луѓе
Категорија:Британски глумци
Словенечки народен драмски театар во Љубљана

**Словенечкиот народен драмски театар во Љубљана** (словенечки: Slovensko narodno gledališče Drama Ljubljana, SNG Drama Ljubljana) е национален театар во Љубљана, Словенија, најпознат по својот конзервативен репертоар, кој вклучува класични европски драмски текстови и избрани современи некомерцијални европски и словенечки дела. Неговото седиште е Љубљанскиот драмски театар, јужно од Словенечкиот музеј на природната историја и југозападно од Универзитетот во Љубљана, на улица Ерјавчева 1. Тоа е зграда во стилот на Арт Нуво, која првично била наменета за Германскиот театар во градот.

## Историја
Театарот е наследник на првата драмска претстава на словенечки јазик, поставена на 24 октомври 1867 година од страна на Словенечкото драмско друштво во просториите на Љубљанското читателско друштво. По распадот на Австро-Унгарија, во краткотрајната Држава на Словенците, Хрватите и Србите беше преименуван во *Народен театар*, а во 1919 година во *Провинциски театар*. Во Кралството Југославија бил преименуван во *Кралски театар*.

За време на Втората светска војна во словенечките земји, функционирал под имињата *Државен театар* и *Словенечкиот народен театар на ослободената територија*. По војната бил преименувана во *Драма на Словенечкиот народен театар*. Неговото сегашно име, датира од 1992 година.

## Гранки
Театарот е еден од трите ограни на Словенечкиот национален театар (СНТ).

* Љубљански словенечки национален театар опера и балет
* Словенечки народен театар Марибор
* Словенечки народен театар Нова Горица

Категорија:Театри во Словенија
Пеца

**Пеца** - планина во источниот дел на масивот Караванки, сместена на границата помеѓу Австрија и Словенија.

Планината е создадена за време на периодот тријас од варовник и доломит. Во минатото, олово и цинк се ископувале на планината Пеца, окна кои припаѓаат на рудниците Топла и Межица.  Оловно-цинковата руда се јавува во карбонатните карпи од средниот до горниот тријас. Покрај рудата, во планината под земја се откриени и неколку ретки минерали, како што се вулфенитот и калцитот. Еден рудник на планината е достапен за планински велосипедизам.

Долните падини од словенечката страна се пошумени, додека повисоките падини се дом на разновидна алпска вегетација, вклучувајќи неколку видови цвеќиња.

Во Мала Пеца била изградена планинска колиба во 1928 година, која била изгорена за време на Втората светска војна и повторно изградена во 1957 година. Во близина се наоѓа почеток на напуштена јама, наречена пештера Матјаж по кралот Матјаж,  која е историски споменик. Внатре има бронзена статуа на заспаниот крал. Статуата е дизајнирана во 1958 година од страна на скулпторот и планинар Марјан Кершич, излеана во бронза од скулпторот Франс Ротар, а поставена во пештерата во 1962 година.

## Наводи

## Надворешни врски

* Интернет страница на Пеца
* Пеца, панорама  

Категорија:Меѓународни планини во Европа
Категорија:Австриско-словенечка граница
Категорија:Планини на Алпите
Категорија:Планини во Словенија
Категорија:Планини во Австрија
Гранд Хотел Унион

[мини|320x320пкс| Гранд Хотел Унион гледано од улицата Миклошич . [Црква Воведение на Пресвета Богородица (Љубљана)|Францисканската црква Благовештение лево.]]
**Гранд Хотел Унион** () — хотел со четири ѕвезди во близина на центарот на градот Љубљана, главниот град на Словенија.

Изграден на околу еден блок подалеку од централниот плоштад во градот Прешерен помеѓу 1903 и 1905 година, тој е познат по тоа што бил првиот модерен хотел во Љубљана, како и - неколку години по неговата изградба - најголемата зграда во градот.

Хотелот бил дел од програмата за урбана реконструкција за време на администрацијата на градоначалникот Иван Хрибар, иницирана по големиот земјотрес во 1895 година, кој уништил голем дел од средновековните градби на Љубљана. Дизајниран од архитектот Јосип Ванчаш, тој е одличен пример за стилот на Виенската сецесија. Неговата фасада е долга речиси 100 метри, а сложената железна кровна конструкција во тоа време се сметала за техничко достигнување. Од неговото завршување во 1905 година, хотелот е редекориран двапати, но го задржува својот оригинален стил.

Во приземјето на зградата се наоѓа Кафе Унион (*Унионска каварна*).
## Наводи

Категорија:Згради и градби во Љубљана
Категорија:Хотели во Љубљана
Комплекс Младика

мини
**Комплексот Младика**, седиштето на Министерството за надворешни работи на Република Словенија, е комплекс од две згради во централниот округ на главниот град Љубљана. Првата зграда, на адреса ул. Прешерен бр. 25 , има облик на L и се наоѓа на раскрсницата на улицата Прешерен и улицата Шубиќ. Другата зграда, на адресата улица Шубиќ 11, се наоѓа на раскрсницата на улицата Шубиќ и улицата Блејвеис.

## Историја
Зградата во форма на L е изградена во 1906 и 1907 година по земјотресот во Љубљана во 1895 година, како дел од поширокиот план за урбано реновирање спроведен од градоначалникот Иван Хрибар, за да биде домаќин на градскиот ликеј за девојчиња. Дизајнирана е од архитектот Макс Фабијани. Дополнително, просветното друштво Младика („Потомство“) од 1907 година таму функционирало приватно основно училиште за жени, кое во 1910 година било преземено од градот. Од 1910 до 1912 година, втората зграда ја изградиле Младика по планови на архитектот Цирил Метод Кох да биде домаќин на нејзиниот пансион, со кој друштвото управуваше до 1919 година.

## Архитектура
Модернистичката зграда на Фабиани, заснована на локалната архитектонска традиција, има бела фасада со голем број елементи од црвена тула.  Украсена е со цветни мотиви од штуко и бувови, кои ја симболизираат мудроста. Прозорците на зградата се украсени со челични надвратници. Главниот влез е надграден со бедем со часовник и украсен со релјеф на четири девојки кои носат грбови на Војводството Крањска, на градот Љубљана и на бизнисменот Горуп кој ја финансирал изградбата. Бил издлабен од скулпторот Иван Зајец по идеја и скица на Фабијани и вграден во фасадата во 1910 година. 

Зградата на Кох, поблиску до стилот на виенската сецесија, има правоаголен план на земјата и исто така има две контрастни бои. Се одликува со штуко -флорални мотиви на преградниот ѕид што ја опкружува зградата.

## Наводи

Категорија:Згради и градби во Љубљана