Персиска граматика

**Граматиката на [[персиски јазик|персискиот јазик]]** е слична на оние на многу други индоевропски јазици, особено на оние од индоиранското семејство. Веќе од среноперсискиот јазик па наваму, јазикот има релативно едноставна граматика, без родови и неколку падежни бележја.

## Збороред
Додека во персискиот, збороредот е од типот Подмет Прирок Глагол, истиот не е многу лево разгранет. Главната реченица стои пред зависната реченица.  Прашалната честичка *аја* (آیا) („дали“) се јавува на почетокот од реченицата (како кај македонскиот). Модификаторите им следат на именките кои ги модифицираат, иако во ограничена употреба можат и да им претходат. Јазикот користи предлози, што е ретко кај јазиците со таков зборовен ред. Единствениот бележник за падеж, *ра* (را), следи по израз со акузативна именка.

Нормалните реченици се конструираат: подмет-предлог-прирок-глагол. Ако прирокот е конкретен, тогаш редот е „(Подмет) (Прирок + „ра“) (Предлог Предлог) Глагол“. Меѓутоа персискиот може да има релативно слободен зборовен ред. Ова е бидејќи деловите од реченицата се недвосмислени, а предлозите и акузативниот бележник го појаснуваат падежот во даден именски израз. Оваа можност за разместување му дава на јазикот голема мера на флексибилност за прозодија и римување.

## Именки
*Главна статија: [[Персиски именки]]*

Персиските именки немаат родови. Се обележуваат со акузативен бележник само за конкретниот акузатив; другите објективни падежи се одбележуваат со предлози. Посесивот се бележи со посебни бележници: ако во реченицата имателот доаѓа по она што го има, може да се употреби *езсафе*; во друг случај се користи заменска генитивна клитика. На Живите именки им се дава множина со *-ха*, додека неживите обично со *-ан*, иако често среќаваме и *-ха*. Постојат посебни правила за некои именки позајмени од арапскиот јазик.

## Заменки
*Главна статија: [[Персиски заменки]]*

Персискиот е беспредметен, или заменкоиспуштачки јазик, па така номинативните заменки не мораат да се користат. Заменките воопшто се исти за номинатив, акузатив, објектиц и генитив (*езафе*). Првото лице еднина од *мен ра* може да се скрати на *мера*. Меѓутоа заменските генитивни клитики (видете погоре) се разликуваат од номинативните заменки.

## Придавки
*Главна статија: [[Персиски придавки]]*

Придавките им следат на именките, користејќи го езсафе составот. Меѓутоа придавките можат да им претходат на именките во сложени изведени форми, како *К<sup>х</sup>ош-бек<sup>х</sup>т* (*букв.* добра-среќа) 'среќно', и *бед-кар* (*букв.* лош-чин) 'злобен'.
Компаративните форми се служат со наставката *тер* (تَر), додека суперлативните форми со наставката *терин* (تَرین).

## Глаголи
Нормалните глаголи се обликуваат по следнава шема:

( НЕГ - ДУР or ПОГОДБ/НАРЕДБ ) - корен - МИНАТО - ЛИЦЕ - АКУЗ-КЛИТИКА

* Одречна претставка:  *нæ* - станува *не* пред дуративнa претставка
* Дуративna претставка:  *ми* 
* Погодбенa/Наредбенa претставка:  *бе* 
* Наставка за минатост:  *д* - станува *т* по безвучни согласки
* Оптативен показател: се додава „а“ пред последната буква на реченицата во сегашно време на трето лице еднина. Иако постојат индикации дека оваа флексија е отфрлена,можат да се забележат  значителни остатоци во стилски состави и секојдневни изреки, како во:
هرچه بادا باد (значи: „нека биде што биде“) 
и
دست مريزاد (буквално: „да не истури раката [она што го држи]“, со значење „добро направено“)

### Конјугации
* Еве примери за прво лице еднина од *к<sup>х</sup>орден* 'јаде'.




### Сложенки
Лесните глаголи како *керден* „прави“ често се користат со именки за формирање на сложенки, лесен глагослки состав или комплексен предикат.  На пример, зборот „*сохбет*“ значи „разговор“, додека „*сохбет керден*“ значи „зборува“.
Можеме да додадеме лесен глагол по именката, придавката, предлогот или предлошкиот израз за обликување на сложенка. Само лесниот глагол (пр. *керден*) се конјугира; Зборот пред него останува ист. На пример:

:*дарем сохбет миконем* („Зборувам“)
:*сохбет керде ем* („Имам зборувано“)
:*сохбет к<sup>х</sup>ахем керд* („Ќе зборувам“)

Како што може да се види од примерите, главниот збор (тука, *сохбет*) останува непроменет низ конјугацијата, а само лесниот глагол *керден* се конјугира.

Други сложенки со *керден* се:

* *фекр керден*, „мисли“
* *ферамуш керден*, „заборава“
* *герје керден*, „плаче“
* *телефон керден*, „јавува“, „телефонира“
* *темир керден*, „поправа“

### Помошни глаголи
* бајед - 'мора': не се конјугира
* шајед - 'можеби': не се конјугира
* теванестен - 'може': се конјугира
* кхастен - 'сака': се конјугира. Зависната реченица е погодбена
* кхастен - 'ќе': се конјугира. Главниот глагол е безвременски

## Предлози
Предлозите во персискиот се користат како во македонскиот – претходат на прирокот.  Тие можат да бидат следниве:

## Поврзано
* Персиски јазик
** Персиска азбука
* Таџичка граматика
* Хинди-урду граматика

## Наводи


## Надворешни врски
* Прва меѓународна конференција за аспектите на иранската лингвистика  
* Конјугатор на персиски глаголи  

Категорија:Граматики на јазици
Категорија:Персиски јазик