Финансиска криза во Белорусија (2011)

**Економската криза во [[Белорусија]] од 2011 година** — комплекс на феномени во економијата на земјата предизвикани од долгорочниот негативен трговски биланс и трошоците на елементите на административно-командниот систем во економијата, а влошени од брзата побарувачка за девизи и зголемувањето на платите пред претседателските избори во 2010 година.

Кризата се манифестира во недостиг на девизи, пад на профитабилноста на увозот, зголемување на цените и пад на куповната моќ на населението поради повеќе од 50% девалвација на белоруската рубља. И покрај девалвацијата и воведувањето на антикризна регулација на економијата, кризните појави не исчезнале, а инфлацијата многукратно ги надминала прогнозираните показатели. Повеќето независни експерти веруваат дека без структурни реформи ситуацијата ќе продолжи да се влошува. Дополнително, поради курсот што го следел раководството на земјата, се појавиле проблеми со добивањето странски заеми.

Како резултат на кризата, курсот на доларот што го поставила Народната банка на Белорусија за 2011 година се зголемил од 3.000 на 8.500 белоруски рубљи; вкупната девалвација за само десет месеци изнесувала 189% . Поради недостаток на валута во менувачниците во март-април, се формирал црн пазар, каде што курсот на доларот достигнал 8.000-9.000 рубљи до септември. Слободниот девизен курс во менувачниците (од 14 септември 2011 година), по кој можло да купите пари во готовина, и курсот на белоруската валута и берза се одржувале на околу 8.500 рубљи, односно три пати повисоко од курсот на почетокот на годината. За поединци, указот на претседателот на Белорусија од 6 октомври 2011 година вовел барање за приложување документ за идентификација при купување девизи (откажан во мај 2017 година).

Инфлацијата во 2011 година изнесувала 108,7%, базичната инфлација (без цените на стоките и услугите регулирани од државата и кои се менуваат сезонски) за периодот јануари-октомври изнесувале 118,1%. Ова претставувало највисоката бројка во Европа и ЗНД . Цените на прехранбените производи (вклучувајќи ги и оние што ги контролира државата) се зголемиле во просек за 125% во 2011 година, за непрехранбените производи за 112%, за услугите за 64,9%, а за превоз на патници за 105,6%. До ноември, стапките на потрошувачки заеми се зголемиле на 120% годишно . Во исто време, платите во еквивалент на долар паднале од 500 долари на 170–220 долари, односно под нивото на Киргистан, Молдавија, Ерменија, Украина и Азербејџан  (според други извори, на 260 долари ). Нивото на приход на населението паднало приближно на нивото од 2005 година . За прв пат по долго време, работниците во различни сектори на економијата почнале да штрајкуваат во земјата, а работниците почнале да се префрлаат од државните синдикати во независни.

Голем број високи функционери (особено, претседателот Александар Лукашенко, премиерот Михаил Мјасникович, вицепремиерот Анатолиј Тозик) го негирале постоењето на каква било криза, признавајќи само постоење на некои проблеми . Дополнително, постојат несогласувања во владините тела за прашањето за начините за извлекување на земјата од кризата.

## Хронологија
### Хронологија на настаните од 2011 година
#### јануари
** Инфлацијата за месецот изнесувала 1,4%.
* 10 јануари. Златните и девизните резерви на Белорусија се намалиле на 5 милијарди долари.
* 12 јануари. Надоместокот за купувачите на валута на белоруската валута и берза бил зголемен од 0,0095% на 2% (210 пати).
* 25 јануари. Мисијата на ММФ започнала со работа во Минск за прилагодување на макроекономската прогноза .
* 27 јануари. Белорусија добила средства од пласманот на еврообврзниците во износ од 800 милиони долари, а каматата ќе се враќа двапати годишно до 2018 година.
* 31 јануари. Од 1 јануари 2011 година, државниот долг на Белорусија изнесувал повеќе од 12,7 милијарди долари (во национален еквивалент - повеќе од 38,3 трилиони рубљи). Така, во текот на годината националниот долг се зголемил за 25,9%.

#### февруари
** Инфлацијата за месецот изнесувала 2,7%.
#### март
** Во текот на еден месец, поединци купиле повеќе од 700 милиони долари повеќе во валута од банките отколку што продале.
** Златните и девизните резерви на Народната банка биле намалени за приближно 260 милиони долари.
** Инфлацијата во март изнесувала 1,9%.
* 10 март. ММФ ја повикала владата на Белорусија да ја заостри монетарната политика.
* 15 марта. Стандард и Пурс го намалил долгорочниот рејтинг на Република Белорусија за обврските: од „Б+“ на „Б“ во странска валута и од „ББ“ на „Б+“ во белоруски рубљи.. Народната банка во официјалното соопштение за медиумите соопштила дека девалвација не се планира и нема да се врши, а државата има доволно средства да се справи со финансиските тешкотии..
* 16 март. Рускиот министер за финансии Алексеј Кудрин, додека бил во Минск на 15 март, изјавил дека Белорусија има доволно можности да избегне неплаќање.
* 17 март. Шефот на Народната банка, Пјотр Прокопович, ветил дека нема да ја девалвира рубљата (види подолу)
* 22 март:
** Народната банка ја прекинала продажбата на валути на банките за продажба во менувачниците.
** Воведен е приоритет на апликации за купување валута на белоруската валута и берза.
* 23 март. Белоруската влада го одобрила планот за приватизација за 2011-2013 година.
* 29 март. Коридорот на прифатливи девизни отстапувања на менувачниците и на меѓубанкарскиот пазар се зголемил од 2% на 10%..
* 31 март. Народната банка најавила воведување мораториум за промени во монетарната политика.

#### април
** Формирање постојан дефицит на валута. Појавата на повеќедневни редици по менувачниците.
** Преголема побарувачка на населението за шеќер и растително масло.
** Започнала со работа веб-страницата prokopovi.ch за склучување зделки на црниот девизен пазар.
** Златните и девизните резерви на Народната банка благо се зголемиле, за приближно 30 милиони долари.
** Инфлацијата во април се зголемила на 4,5 %
* 1 април:
** Формиран е пазар за повластено (приоритетно) обезбедување на валута на увозниците на лекови и енергетски ресурси по официјалната стапка, користејќи валута што влегува во берзата како резултат на задолжителниот трансфер на 30% од приходите од извоз од страна на претпријатијата.
** Белорусија ги намалила буџетските расходи и планирала да го намали буџетскиот дефицит на 1,5% од БДП. За ова на новинарите им соопштил вицепремиерот на Белорусија, Сергеј Румас.
* 3 април. Александар Лукашенко изјавил дека причината за недостигот на валута е „автомобилското лудило“..
* 6 април Евроазиска економска заедница започнала да го разгледува барањето на Белорусија за голем заем.
* 8 април:
** Народната банка им наложила на менувачниците да ги продаваат сите валути со кои располагаат, а која доаѓа од продажбата на пари од населението.
* 12 април. Во првиот квартал од 2011 година, БДП на Белорусија пораснал за 10,9% на годишно ниво.
* 13 април. Станало познато дека Пјотр Прокопович бил опериран на срцето.
* 15 април:
** Народната банка ја суспендирала продажбата на благородни метали на населението за белоруски рубљи.
** Обемот на готовина во оптек (монетарен агрегат M0) зголемена за 1,520 милиони рубљи до 10, растот на широката парична маса бил 31,9% наспроти 23,1% во 2009 година..
* 16 април:
** Народната банка вовела слободно формирање на девизниот курс на меѓубанкарскиот девизен пазар, но премолчено препорачала ограничување на максималната стапка на 4.500 рубљи за долар.
** Александар Лукашенко ветил дека ќе ја нормализира ситуацијата на девизниот пазар во рок од неколку дена или една недела
.
* 20 април. Стапката на рефинансирање била зголемена на 13%.
* 21 април. Александар Лукашенко им се обратил на белорускиот народ и парламентот со својата годишна порака.
* 28 април: 
** Претседателот на Белстат изјавил дека 600.000 работници во реалниот сектор на економијата ги суспендирале производствените активности.
** Биле укинати ограничувањата за продажба на валута на меѓубанкарскиот девизен пазар.

#### мај
** Прекумерна побарувачка на населението за стоки за широка потрошувачка во пресрет на поскапување.
** Брзо зголемување на цената. Недостаток на одредени видови стоки.
** Инфлацијата во мај изнесува 13,1%.
* 6 мај. Народната банка го проширила коридорот на флуктуација на белоруската рубља на валутна кошница од 8% на 12%.
* 10 мај: 
** Списокот на имиња и видови лекови за чиј увоз се пуштаат девизи на повластена основа бил скратен на 83 ставки.
** Трговскиот дефицит во К-1-2011 година изнесувал 2,35 милијарди долари.
* 11 мај:
**Алексеј Кудрин изјавил дека заемот за Белорусија ќе биде обезбеден не од рускиот буџет, туку од фондовите на ЕурАзеК.
** Народната банка вовела слободно формирање на девизниот курс на меѓубанкарскиот девизен пазар, но премолчено препорачала банките да ја ограничат максималната стапка на 4.000 рубљи за долар.
* 12 мај. Александар Лукашенко ветил дека ќе ја нормализира ситуацијата на девизниот пазар во рок од два месеци.
* 13 мај. Поради активната емисија на пари на Народната банка, износот на готовински рубљи во оптек (монетарен агрегат М0) се зголемил за приближно 1 трилион во април или за 21,3% месечно.
* 16 мај. Во согласност со неискажаната препорака на Народната банка, курсот на доларот во менувачниците бил зголемен на 4.500 рубли..
* 17 мај. Александар Лукашенко ја објавил подготвеноста на Русија да и обезбеди на Белорусија заем од 6 милијарди долари. Немало потврда од Кремљ.
* 18 мај. Стапката на рефинансирање е зголемена на 14 %.
* 19 мај. Александар Лукашенко се сретнал со рускиот премиер В.Путин. Не биле соопштени детали за што разговарале..
* 20 мај. Михаил Мјасникович најавил почеток на двофазна стабилизација на курсот на рубљата и неизбежно усвојување на антикризен пакет мерки.
* 23 мај. Народната банка објавила девалвација на белоруската рубља од 24 мај и го вратила девизниот курс во менувачниците и на шалтерскиот пазар во коридорот од два проценти.
* 24 мај. Бензините поскапеле во просек за 20%.
* 27 мај:
** Александар Лукашенко наредил запирање на поскапувањата и ги обвинил Белорусите и странските медиуми за кризата со стоки за широка потрошувачка.
** Министерството за економија ја зголемило продажната цена на шеќерот за 40 %.
* 30 мај. Од 1 јуни стапката на рефинансирање е зголемена на 16%.

#### јуни
** Стапката на црниот пазар се стабилизира на 6.100-6.300 рубли за долар (приближно 25% повисока од официјалната стапка на Народната банка).
** Месечна инфлација - 8,6 %.
* 1-ви јуни. Белорусија испратила официјално барање до ММФ за заем од 3,5 до 8 милијарди долари..
* 4-ти јуни. Антикризниот фонд на Евроазиската економска заедница одлучил да и обезбеди на Белорусија заем од 3 милијарди долари со 4,1% годишно, што е предмет на приватизација на средства во вредност од 7,5 милијарди долари..
* 7 јуни:
** Бензините на бензинските пумпи поскапеле во просек за 30 %.
** Стана познато дека цените на цигарите се зголемиле во просек за 30-60 %.
** Во Минск, возачите одржале кампања „Стоп за бензинот“ против зголемувањето на цените.
* 8 јуни. Александар Лукашенко наредил да се намали цената на бензинот подолу од $1.
* 11 јуни:
** Утврдени се ограничувања за извоз на бензин од физички лица.
** Утврдени се извозни давачки во износ од двојна цена на стоката за извоз од поединци на цела палета на стоки произведени во Белорусија; Извозот на одреден број стоки од страна на поединци бил забранет.
* 13 јуни. Мисијата на ММФ во Белорусија препорачала целосно ослободување на курсот на белоруската рубља.
* 15 јули:
** Александар Лукашенко најавил дека бенефициите ќе останат за многудетните семејства и „услугите“, но целосно ќе бидат укинати во Минск. Истиот ден во Минск било стопирано издавањето на повластени станбени кредити.
** Александар Лукашенко побарал граѓаните кои заминуваат на работа во странство да бидат лишени од бесплатна медицинска нега и да се зголеми плаќањето за услугите за сместување и одржување на нивните семејства повеќекратно..
* 16 јуни. Станало познато дека на сите независни медиуми им е одбиена акредитацијата за првата прес-конференција на Александар Лукашенко по долго време.
* 17 јуни. Прес-конференција на Александар Лукашенко.
* 21 јуни. Белорусија добила 800 милиони долари од Антикризниот фонд на Евроазиската економска заедница.
* 24 јуни. Министерот за финансии Андреј Харковец, одговарајќи на новинарски прашања, изјавил дека се потребни дополнителни девизни трошоци за одржување на тековниот курс на белоруската рубља.
* 26 јуни Цигарите поскапеле за 0,7-90%.
* 28 јуни. Белстат објавил нови податоци за трговскиот биланс за периодот јануари-мај, кои покажуваат зголемување на негативното салдо на надворешнотрговската размена од -2,74 милијарди долари на -3,87 милијарди долари во споредба со истиот период минатата година.. При этом темп роста отрицательного сальдо существенно замедлился и за апрель-май составил -$117 млн против -$720 млн за март-апрель
* 30 јуни:
** Откако на 28 јуни на московскиот канал НТВбилбеше прикажан филмот „Белоруско чудо“, набљудувачите започнале да веруваат дека започнала нова информативна војна меѓу Кремљ и Минск..
** Извршниот комитет на градот Минск ја обврзал секоја област во Минск да привлекува 1,5 милиони долари месечно по курсот на Народната банка од претпријатијата.
** Првиот вицепремиер Владимир Семашко изјавил дека до крајот на годината платата ќе се „зголеми“ (во однос на сегашното ниво) на 400 долари..
** Започнале подготовките за приватизација на БелАЗ.

#### јули
** Инфлацијата во јули изнесува 3,5%.
* 1 јули. Царинската контрола на белоруско-руската и руско-казахската граница е укината.
* 4 јули. Александар Лукашенко изјавил дека е изненаден од изјавите на руската страна за субвенционирање на Белорусија.
* 6 јули. На состанокот со работниците на МАЗ, вицепремиерот Сергеј Румас ветил дека ќе ја реши ситуацијата на девизниот пазар во третиот квартал .
* 12 јули. Првиот вицепремиер Владимир Семашко како една од причините за кризата го навел „*предизборното*“ зголемување на платите .
* 13 јули. Стапката на рефинансирање се зголемила на 20% .
* 14 јули:
** Министерството за економија објавило крај на политиката на „*замрзнување*“ на цените на општествено значајните добра .
** Се дознало дека во јуни, како резултат на континуираната емисија на Народната банка, обемот на паричната маса се зголемила за уште 490 милијарди рубли (околу 8,5%).
* 27 јули. За нов шеф на Народната банка била назначена Надежда Ермакова .

#### август
** Инфлацијата во земјата достигнала 8,9 %.
* 6 август. Станало познато дека е привлечен заем од 2 милијарди долари користејќи 35% од акциите на *Беларускали* како обезбедување.
* 17 август. Стапката на рефинансирање била зголемена на 22%.
* 18 август. Извршниот директор на *Белорускали* објавил дека договорот за привлекување заем од две милијарди долари обезбеден со 35% од акциите на компанијата нема да се оствари.
* 22 август. Поради појавата на недостиг на месо во Минск, започнал развојот на централизиран план за негова испорака.
* 24 август. Народната банка им препорачала на деловните банки да престанат да продаваат валути на менувачниците на маркетите и трговските центри. Это было мотивировано необходимостью защиты популярных обменных пунктов от валютчиков и тем, что очереди в обменники в людных местах создают неудобства для окружающих.
* 25 август. Евроазиската банка за развој издала соопштение дека втората транша од заемот (400 милиони долари) може да биде одложена поради неисполнување на обврските од страна на белоруската влада..
* 26 август. Цените на полупроизводите од месо на маркетите и саемите ќе бидат ослободени од 27 август.
* 30 август:
**Александар Лукашенко најавил отворање на дополнителна сесија на берзата од средината на септември за продажба на валута на сите дојденци, го советувал населението да не ги претвора депозитите во рубља, бидејќи во блиска иднина приносот на депозитите во рубља ќе биде поголем од девизните депозити, побарал да се бара враќање на заработката во странска валута во земјата, најавил потреба да се запре емисиите на пари и да се бара ослободување од пари..
** Станало познато дека од 1 септември тарифите за домување и комунални услуги ќе се зголемат за 10-26% (одржување на станбени згради, ладна вода, канализација, лифтови)

#### септември
** Инфлација во септември: 13,6 %
* 1 септември:
** Стапката на рефинансирање била зголемена од 22% на 27%.
** Зголемени биле акцизите на алкохолните пијалаци (особено +35,4% на вотка, +60,6% на коњак и ракија, +190% на пиво до 7% алкохол, +200% на пиво со повеќе од 7% алкохол) и цигари.
* 9 септември. Заменик-претседателот на Управниот одбор на Народната банка Тарас Надолни изјавил дека официјалната стапка од 5.000 рубли за долар, што е 50-70% пониска од стапката на црниот пазар, е „*математички потврдена и економски оправдана*“, а исто така објавил дека курсот на рубљата ќе се задржи на ова ниво по задоволување на одложената побарувачка..
* 14 септември: 
** Белоруската валута и берза одржале дополнителна трговска сесија, за време на која курсот на доларот бил поставен на 8.600 рубли
.Конечните наводи биле под влијание на значителен вишок на побарувачка за валута во однос на нејзината понуда.
** Во некои менувачници во Минск, валутата се појавила по стапка блиска до стапката на дополнителната сесија на белоруската валута и берза; дозволено е формирање на слободен девизен курс.
** Стапката на рефинансирање била зголемена од 27% на 30%.
** Курсот на доларот на црниот пазар се покажал понизок од пазарниот курс на дополнителната сесија и бил принуден нагло да порасне по растот на девизните курсеви.
* 16 септември. Според оперативните податоци на Народната банка, во периодот од 14 до 16 септември, обемот на откуп на пари во готовина од населението од страна на банките значително го надминал обемот на нејзината продажба..
* 20 септември:
** Цените на цигарите се зголемиле за 15-50%.
** Максималните продажни цени на лебот и пекарските производи, млекото и млечните производи, говедското и свинското месо се зголемиле за 10-20%..
* 26 септември. Кредитниот рејтинг на S&P за Белорусија бил намален за еден степен со негативна прогноза.

#### октомври
** Инфляција во октомври: 8,2 %.
* 1 октомври. Стапката на плата во првата категорија била зголемена за 28% на 151 илјади рубли. В обращении — 7,727 трлн бел. рублей.
* 4 октомври: 
** Премиерот Михаил Мјасникович ветил дека ќе води строга монетарна политика во 2012 година без прибегнување кон издавање белоруски рубљи.
** Министерот за економија Николај Снопков ја признал потребата од одржлив економски развој заснован на мали и средни бизниси и ветил дека ќе се фокусира на нив во иднина.
* 6 октомври: 
** Поради двојниот вишок на побарувачката над понудата на дополнителната седница на белоруската валута и берза, Народната банка почнала да спроведува валутни интервенции за да го спречи наглото зголемување на курсот на доларот.
** Потпишана уредба бр. 449 за регистрација на пасош на физички лица – купувачи на валута. Уредбата била укината дури во мај 2017 година.
* 7 октомври: 
** Пет високопрофитабилни претпријатија требало да пренесат дел од својата добивка во буџетот, во вкупна вредност од 1,257 трилиони рубљи (Резолуција на Советот на министри на Белорусија од 7 октомври 2011 година бр. 1336)
* 11 октомври. Александар Лукашенко зборувал за можноста во Белорусија да дојде *„глобалната криза“ за која веќе толку многу се зборува*, што независните медиуми го гледале како сигнал за можно натамошно влошување на економската состојба.
* 14 октомври. Стапката на рефинансирање била зголемена за 5 процентни поени на 35% годишно.
* 18 октомври. Александар Лукашенко изјавил дека е невозможно да се „потисне“ растот на цените, бидејќи „*цените не можат да продолжат да растат вака*“..
* 20 октомври: 
** Дополнителната седница на Белоруската валута и берза била затворена и била отворена единствена седница, за време на која купувањето и продажбата на девизи ќе вршат сите субјекти на девизни трансакции, вклучително и задолжителната продажба на девизи. Се укинале приоритетните области за купување девизи (за плаќање медицински производи, природен гас и електрична енергија). Стапката на купопродажба на девизи на единствената трговска сесија на Белоруската валута и берза требало да се утврдува врз основа на понудата и побарувачката. Народната банка имала намера да спроведе минимални валутни интервенции.. Претседателот Лукашенко предвидел пад на курсот на доларот, тој рекол: „*Имајте на ум дека курсот на доларот нема да биде таков. Сега ќе ги комбинираме двете сесии во една буквално за неколку дена, а курсот на доларот ќе падне*“..
** Народната банка најавила воведување на банкноти од 200.000 рубљи и повлекување од оптек на банкнотите од 10 и 20 рубљи..
** Надежда Ермакова известила дека Народната банка очекува инфлацијата во 2011 година да биде 100%, а во 2012 година – не повеќе од 20 %.
** Надежда Ермакова, исто така, известила дека 74% од златните и девизните резерви на Народната банка (3,5 од 4,7 милијарди долари) се долг кон банките во своп-трансакции..
* 22 октомври. Максималната малопродажна цена за гранулиран шеќер (спакуван во амбалажа за потрошувачка со тежина од 500 грама до 1 килограм) е утврдена (со Резолуција на Министерството за економија бр. 171 од 22 октомври) на 7 илјади белоруски рубљи за килограм. (+16,67 %).
* 25 октомври. Борисовските комуналните работници, кои заработувале помеѓу 70 и 200 долари, одржале успешен штрајк барајќи повисоки плати.
* 29 октомври: 
** Александар Лукашенко изјавил дека 90% од кризата е испровоцирана однадвор.
** Еден од двата најголеми мобилни оператори, Велком, ги зголемил цените на своите услуги15 %.
* 31 октомври. Воведувањето нови царински прописи довело до намалување на бројот на царинските агенти за повеќе од 5 пати и до појава на растечки редици на границите.

#### ноември
* Инфляција за месецот: 8,1 %.
* 1 ноември:
** Белоруските железници ги зголемиле тарифите за меѓународен превоз на патници за 25-94%, како резултат на што цената на патувањето на најпопуларните линии се зголемила за повеќе од двојно за пет месеци.
** Цените на јавниот превоз во Минск биле зголемени (од 950 на 1300 рубли), во Брест, Гродно и Могиљов и соодветните региони (насекаде - од 800 до 1100 рубли).
** Повторно се зголемиле акцизите за алкохолот и тутунските производи.
* 4 ноември. Данокот на доход да се намалил од 24% на 18% од 2012 година најавија.
* 8 ноември.
** Премиерот Михаил Мјасникович изјавил дека инфлацијата во 2012 година нема да надмине 19 %,а исто така објавил дека за сервисирање на надворешниот долг во 2012 година ќе бидат потрошени 1,6 милијарди долари..
** Според пресметките на Министерството за економија, во зависност од избраниот макроекономски модел, било изјавено дека курсот на доларот во 2012 година ќе биде од 9,3 до 22 илјади рубли, инфлацијата - од 12% до 218 %.
* 10 ноември. Стапката на рефинансирање се зголемува на 40 %.
* 11 ноември. Народната банка препорачала комерцијалните банки да размислат за ограничување на потрошувачкото кредитирање.
* 19 ноември. Мобилниот оператор МТС објавил зголемување на тарифите за услугите на повеќето тарифни планови за 15-20%.
* 22 ноември. Александар Лукашенко побарал да се обезбеди раст на БДП во 2012 година на 5,5%, а стапката на инфлација од 19-22%.
* 24 ноември. Вицепремиерот Анатолиј Калинин изјавил дека државата уште еднаш ќе спроведе политика на централизирано регулирање на цените на основните прехранбени производи и индустриските стоки.
* 25 ноември. Во Москва биле потпишани договори за испорака на гас за 2012 година од 165,6 долари за илјада кубни метри. Во исто време, Гаспром станал сопственик на 100% од Белтрансгаз, што му дало нови можности за одредување на цените..

#### декември
* Инфлација за месецот: 2,3% 
* На економијата на Белорусија и е доделен статус на „Хиперинфлација“ .
* Од 12 декември стапката на рефинансирање е 45%.
* 21 декември. Вицепремиерот Анатолиј Калинин одлуката да се откажат слободните денови по Нова година и да се врати на работа од 2 јануари 2012 година ја оправдал со кризата .

### Хронологија на настаните од 2012 година
#### јануари 2012 година
* 13 јануари. Станало познато дека Народната банка продолжила да печати рубљи, со што ја зголемило широката понуда на пари за 6,8% во декември .
* 30 јануари. Телеком Австрија, актуелниот сопственик на мобилниот оператор Велком, ја запишал вредноста на компанијата за 300 милиони долари во својот годишен извештај поради високата инфлација.

#### февруари 2012 година
* 8 февруари. Било најавено дека стапката на рефинансирање ќе се намали на 43% од 15 февруари .
### Промена на курсот на американскиот долар во белоруски рубљи

## Девалвација на белоруската рубља

### Мајска девалвација
На почетокот на 2011 година, шефот на Народната банка, Пјотр Прокопович, постојано изјавувал дека во Белорусија не се планира девалвација, дека девизниот курс на белоруската рубља во однос на валутната кошница ќе се одржува во опсег од 8%, а индикаторите одобрени во Главните насоки на монетарната политика на Белорусија нема да бидат прекршени.

На 23.05.2011 година, Со Резолуцијата бр. 188 на Управниот одбор на Народната банка на Република Белорусија, курсот на белоруската рубља бил повторно девалвиран на 4930 Br за американски долар, односно за приближно 56%, почнувајќи од следниот ден. Курсот на еврото бил поставен и на 6914,82, а на руската рубља на 173,95 Br . Исто така, од 24 мај, во менувачниците и на пазарот на валути преку шалтер бил обновен двопроцентен коридор на флуктуации на девизниот курс .

Стапките на 24 мај се промениле на следниов начин (во загради за споредба - од 23 мај):

* 1 американски долар - 4930,00 (3155,00)
* 1 евро - 6914,82 (4516,00)
* 1 руска рубља - 173,95 (113,02)
* 1 украинска гривна - 616,67 (394,97)

Адвокатите изразиле сомневање за овластувањето на Народната банка да врши девалвација без да ја укине сегашната резолуција за Главните насоки на монетарната политика на Белорусија и без координација со другите владини гранки, сепак, Резолуцијата бр. 188 била направена во согласност со постојното законодавство. Дополнително, Народната банка започнала нова пресметка на флуктуацискиот коридор на белоруската рубља во однос на валутната кошничка од 24 мај.

### Октомвриска девалвација
На 14 септември 2011 година, валутата се појавила во менувачниците по пазарна стапка (50-70% повисока од официјалната). Во исто време, Народната банка речиси секојдневно го зголемувала курсот на доларот.

На 20.10.2011 година, наместо главните и дополнителните трговски сесии на белоруската валута и берза, се одржала единствена седница на тргување со валути, по што Народната банка утврдила нов официјален курс на доларот. На 21 октомври изнесувала 8.680 рубли, во споредба со 5.712 рубљи претходниот ден. Така, белоруската рубља била девалвирана за 52% .

## Причини за кризата
### Економски и финансиски показатели во пресрет на кризата

* Растот на БДП во 2010 година бил 7,6% (во белоруски рубљи), растот на индустриското производство во 2010 година изнесувал 11,3%.
* Трговскиот дефицит во 2010 година изнесувал 7,42 милијарди долари (негативното салдо на надворешната трговија со стоки во 2010 година се зголемило на 9,64 милијарди долари наспроти 7,26 милијарди долари во 2009 година).
* Според ММФ, дефицитот на тековната сметка на Белорусија во 2010 година изнесувал приближно 16% од БДП, што, според мислењето на мисијата на ММФ, претставувала многу висока бројка .
* Инфлацијата во 2010 година изнесувала 9,9%.
* Златните и девизните резерви се намалиле за 11% во 2010 година и изнесувале 5,03 милијарди долари на 1 јануари 2011 година .
* Буџетскиот дефицит во 2010 година изнесувал 2,4% од БДП.
* Бруто надворешниот долг на Белорусија на 1 октомври 2010 година изнесува 25,6 милијарди долари .

### Мислења

* Директорот на аналитичкиот центар „Стратегија“ Леонид Зајко сметал дека главната причина за кризата е директивното зголемување на платите во последните години, особено пред претседателските избори во 2010 година, што довело до поголем раст на побарувачката на потрошувачите во споредба со производството и, како последица на тоа, до вишок на увозот над извозот .
* Според Михаил Ковалев, декан на Економскиот факултет на БСУ, „ *нема длабоки причини за кризата во белоруската економија*“. Според него, растот на негативното трговско салдо е остварен поради зголемувањето на цените на енергетските ресурси, а друг фактор за растот на увозот била желбата за купување на стоки од странско производство .
* Шефот на центарот „Мизес“, Јарослав Романчук, ги навел следните четири главни причини за кризата  :

:# брзиот раст на долгот на претпријатијата предизвикан од трошоците за административно-командното управување со економијата (особено, барањата за обезбедување висок раст на БДП); 
:# несоодветна стапка на рефинансирање, поради што претпријатијата добивале заеми со економски неоправдана стапка под стапката на инфлација; 
:# брз раст на буџетскиот дефицит, како и на платниот биланс и трговската размена; 
:# неефикасен административно-команден систем на стопанско управување.

* Заменик-деканот на Факултетот за светска економија и меѓународни односи при HSE Андреј Суздалцев ги навел следните причини за кризата  :

# застарен економски систем со голем удел на јавниот сектор;
# мали инвестиции во модернизација на производството;

:# континуирана емисија на белоруската рубља од страна на Народната банка;
:# негативно салдо на надворешнотрговската размена;
:# престанок на долгорочните руски субвенции.

* Помошникот на рускиот претседател Аркадиј Дворкович сметал дека макроекономската ситуација во Белорусија станала покомплицирана поради усвојувањето за време на претседателските избори во 2010 година на „*голем број одлуки кои ја дестабилизирале финансиската состојба, меѓу другото*“ .
* Белорускиот претседател Александар Лукашенко, кој сметал дека нема криза во земјата, изјавил на 17 јуни дека ќе бидат потребни 15 милијарди долари за да се одржи курсот на доларот на 3.100 рубљи (златните и девизните резерви на Белорусија се 3 пати помалку) . На 29 октомври 2011 година, тој изјавил дека „*тешкотиите во финансиската сфера... 90% биле испровоцирани однадвор* “ .
* Докторот на економски науки, професор на БСУ В.Ф.Бајнев сметал дека причината за компликациите во социо-економската сфера на републиката е нејзиното влегување во светската финансиска и економска криза. Во исто време, тој забележал дека „*се прави обид финансиски да се задуши белоруската економија со користење на привремени тешкотии во републиката и разгорување на масовна психоза меѓу населението преку медиумите*“ .
* Првиот вицепремиер Владимир Семашко навел три причини за кризата :

:# зголемени трошоци за енергија;
:# погрешна монетарна политика на Народната банка;
:# нагло зголемување на платите во декември 2010 година.

* Првиот проректор на Академијата за јавна администрација при претседателот на Република Белорусија, д.р. н., професорот Александар Ивановски сметал дека една од главните причини за кризата е автомобилското лудило, кое „исфрлило“ 1 милијарда долари од девизниот пазар на земјата. Тој изразил мислење дека од 1 јануари земјата е подложена на масовно влијание врз општеството, економијата и политичкиот систем со цел да се лиши Белорусија од државна сопственост .
* На 11 ноември 2011 година, рускиот претседател Дмитриј Медведев го посочил недостатокот на навремени економски реформи во Белорусија како главна причина за кризата .

### Состојбата на економијата на почетокот на 2011 г
Од 1 јануари 2011 година, државниот долг на Белорусија изнесувал повеќе од 12,7 милијарди долари (во национален еквивалент - повеќе од 38,3 трилиони рубли). Во првиот квартал од 2011 година, БДП на Белорусија пораснал за 10,9% на годишно ниво. Обемот на готовина во оптек (монетарен агрегат М0) во периодот јануари-март 2011 година се зголемил за 1,8% на 4,575 трилиони рубљи. Претседателот на Белстат изјавил дека 600.000 работници во реалниот сектор на економијата ги прекинале производните активности. Трговскиот дефицит во првиот квартал од 2011 година изнесувал 2,35 милијарди долари.

Поради одливот на депозити од банкарскиот систем и падот на довербата на јавноста во националната валута, износот на готовински рубљи во оптек (монетарен агрегат М0) се зголемил за приближно 1 трилион во април или 21,3% за еден месец. На 18 мај, стапката на рефинансирање била зголемена на 14%.

Економскиот раст во првиот квартал од 2011 година бил остварен во услови на пораст на продуктивноста на трудот од 10,6%. Индексот на потрошувачките цени за првите 4 месеци од 2011 година изнесувал 110,9% од декември 2010 година. Растот на индексот главно се должел на растот на цените на прехранбените производи (111,3% од декември 2010 година).

Во првиот квартал од 2011 година, состојбата во надворешната трговија со стоки и услуги се влошила. Надминатите стапки на раст на увозот (161,8%) во однос на извозот на стоки и услуги (141,9%) довеле до натамошно зголемување на надворешно-трговскиот дефицит (17,6% од БДП). Во однос на првиот квартал од 2010 година, надворешно-трговскиот биланс бил влошен за 1,822 милијарди американски долари, како резултат на зголемување на негативното салдо на трговијата со нафта за 894 милиони американски долари, гасот за 334 милиони американски долари и гасот за 541 милиони американски долари. — други интермедијарни производи и 308 милиони американски долари — патнички автомобили. Позитивното салдо во трговијата со нафтени деривати во првиот квартал од 2011 година било зголемено за 530 милиони долари во однос на истиот период од 2010 година.

Од 1 април 2011 година, надворешните обврски ги надминале надворешните побарувања за 1.414,12 милијарди рубли. Така, во стопанството биле привлечени дополнителни извори на финансирање за наведениот износ. Во споредба со периодот јануари-март 2010 година, надворешните доспеани побарувања биле зголемени за 31,5%. Номиналната пресметана просечна месечна плата во републиката во периодот јануари-март 2011 година се зголемила за 40,8% во споредба со истиот период во 2010 година и изнесувала 1.463,7 илјади рубли, во буџетскиот сектор на економијата - за 59,1% и изнесува 1.290,6 илјади рубли. Реалните плати во периодот јануари-март 2011 година биле зголемени за 25,2% во однос на истиот период од 2010 година.

Продолжил и трендот на стапки на раст на реалните плати кои ги надминуваат стапките на раст на продуктивноста на трудот. Во периодот јануари-март 2011 година, стапката на раст на продуктивноста на трудот била пониска од растот на реалните плати.

## Последици
### Општо

Финансиската криза довела до пад на животниот стандард. Просечната плата во еквивалент на долар паднала за 1,6 пати, од 500 долари на 312 долари(според официјалните податоци, од 530 долари на 330 долари), а земајќи ја предвид неможноста за легално купување долари до септември, на 170 долари или по стапката на берзата, кога ќе се пресмета дополнителниот курс на берзата. Недостатокот на отворена позиција од страна на властите и нивната непромислена и неконзистентна економска политика предизвикале експлозивна побарувачка за разни стоки за широка потрошувачка, бидејќи жителите очекувле лавина од поскапувања и недостиг на стоки.

Поради недостиг на валута делумно или целосно била парализирана работата на увозниците. Недостатокот на униформни девизни курсеви за странските валути ги принудило претпријатијата во трговскиот сектор да ги одредуваат цените на стоките земајќи ги предвид ризиците од девалвација и дополнително влошување на финансиската состојба. Поради недоволните износи на одобрениот капитал и акционерскиот капитал, кои биле предизвикани од кризата, три банки биле изложени на ризик од затворање, а уште единаесет биле изложени на ризик да им бидат одземени лиценците за работа со депозити на физички лица, додека во Белорусија имало во тој момент вкупно 31 банки. Задоцнетите побарувања на претпријатијата во првите месеци од 2011 година се зголемиле за повеќе од 20% до 8,9 трилиони рубљи (1,78 милијарди долари).

Голем број компании во услужниот сектор кои имале големи девизни обврски претрпеле огромни загуби: мобилните оператори velcom и life:) пријавиле загуби од 37, односно 150-200 милиони долари, на крајот на вториот квартал . Лидское Пиво објавило 56,6% намалување на оперативната добивка во евра и покрај значителното зголемување на продажбата . ИТ компаниите исто така пријавиле загуби предизвикани од кризата .

Речиси веднаш по објавувањето на девалвацијата, Белнефтехим, монопол во снабдувањето со бензин на домашниот пазар, ги зголемил цените на своите производи во просек за 20%. Според шефот на компанијата, испораките на гориво на домашниот пазар продолжиле да бидат непрофитабилни. Ова било трето поскапување на бензините за една година. Севкупно, од почетокот на годината, цените на бензините биле зголемени за 34–71%. На 26 мај, еден од синџирите на бензински пумпи ја прекинал продажбата на бензинот АИ-92 поради недостиг на залихи од рафинериите за нафта. На 27 мај, се дознало дека рафинериите Мозир и Новополотск лобираат за ново зголемување на цените на бензините за уште 20-30% со цел да се намалат загубите од продажбата на гориво на домашниот пазар. Имало активен извоз на бензин од Белорусија од страна на жителите на одредени земји поради неговата ниска цена. На пример, разликата во цените со Литванија била 2-3 пати. Било забележано дека намалувањето на акцизите и даноците може да придонесе за зголемување на профитабилноста на продажбата на бензин, што, сепак, не било од корист за владата. Претставниците на рафинеријата на 6 јуни објавиле дека саемската цена на бензините на бензинските пумпи е околу. 5000 рубли (1$) за литар[5]. Во ноќта на 7 јуни бензините поскапеа за 30%; АИ-92, АИ-95 и дизел горивото почнаа да чинат повеќе од 1 долар. Веќе вечерта на 7 јуни, возачите одржале кампања „*Стоп за бензинот*“, парализирајќи го сообраќајот по должина на булеварот на независноста во Минск. Следниот ден, Александар Лукашенко наредил цените на горивото да се намалат под 1 долар и ветил дека понатамошните зголемувања ќе бидат поврзани со девизниот курс на доларот.

На 6 јуни, информациите за претстојната замена на постоечките долари од страна на Федералните резерви на САД со пари од нов стил почнале да се шират низ мрежата на идеолошки структури во претпријатијата во Минск . Медиумите ги гледале овие гласини како обид да се принуди населението да предаде парични долари во менувачниците каде што не се достапни. На 10 јуни, Александар Лукашенко изјавил: „*Само во Белорусија нашите паметни Белоруси, „свесните“ или со нивен поттик, ги зграпчуваат овие банкноти од долари. Совршено разбирате дека денес има колосално пумпање долари во глобалната економија, што може да доведе до нов колапс на оваа економија. Сите го знаеме ова*“ .

На 11 јуни беа воспоставени ограничувања за физички лица за извоз на бензин и голем број стоки од белоруско производство, а стоките од посебен список биле забранети воопшто да се извезуваат . Списокот на стоки забранети за извоз од поединци вклучувал фрижидери, шпорети на гас, цемент, синтетички детергенти, житарки и тестенини .

Извозна давачка (415,8 долари за тон или 0,41 долари за литар) била воведена и за бензинот што го извезуваат поединци повеќе од еднаш во рок од пет дена  , а од 25 ноември 2011 година, еднаш на секои осум дена. Покрај тоа, продажбата на гориво на камиони на бензинските пумпи била ограничена на 200 литри . Според секретарот на Советот за безбедност на Белорусија, Леонид Малцев, ваквите мерки претставувале „глобална практика“ .

На 15 јуни, Извршниот комитет на градот Минск ја откажал практиката на обезбедување повластени заеми за изградба на станови. Во исто време, Александар Лукашенко изјавил дека бенефициите за изградба на станови ќе бидат задржани за многудетните семејства, а ќе ги добиваат и „*луѓето од службата, како што се полицијата, армијата и други - оние кои имаат владини функции*“. Сепак, бројот на повластени градежни проекти требало да се намали за една третина само во 2011 година. На 17 јуни, Александар Лукашенко побарал луѓето да ја напуштат Белорусија за да работат (првенствено за градежништво), заканувајќи се дека ќе ги зголеми сметките за комунални услуги за неговото семејство што останува во Белорусија четирикратно и ќе го лиши од бесплатна медицинска нега. Имплементацијата на оваа директива можело негативно да влијае на благосостојбата на, според некои проценки, 0,7 - 1 милион Белоруси кои работат во Русија и нивните семејства. До октомври 2011 година, градежната индустрија била на работ на колапс .

Во 2011 година бројот на неплаќачи на кредити се зголемил за 2,6 пати, што било поврзано со влошување на економската состојба и неможноста за нивна отплата поради падот на животниот стандард . До ноември, стапките на потрошувачки заеми се зголемиле на 120% .

### Последици од девалвација
Просечната плата во Белорусија во еквивалент на долар според курсот на Народната банка паднал од 500 на 312 долари за еден ден . Министерството за економија известило дека на вработените во јавниот сектор требало да им биде исплатен еднократен надоместок, додека стапката на плата од прва класа, според која се пресметуваат платите, требало да остане на исто ниво  со цел „ *да не се делат приходите на ниско платените и високоплатените луѓе* “. Министерството за економија, исто така, известило дека друга причина за одбивање да се покачат платите е опасноста од натамошно зголемување на паричната маса. На 26 мај пензиите биле зголемени, но само за 80.500 рубљи (околу 16 долари по курс на 27 мај) . Индексирањето на платите во мај изнесувало само 60.000 рубљи (околу 12 долари по девизниот курс на 27 мај) . Во исто време, Министерството за економија известило дека индексирањето нема да влијае на работниците во големите државни претпријатија, одлуката за зголемување на нивните плати ќе треба да ја донесе администрацијата на претпријатието . Депозитите во рубљата на белоруските граѓани се депрецирале за милијарда долари .

### Зголемување на цените и недостиг на стоки

Како резултат на кризата, цените на многу производи значително се зголемиле. Сепак, цените на многу стоки продолжиле директно или индиректно да бидат контролирани од државата. Поради растот на цените, во продавниците почнало да се создаваат редици за неквалитетни производи кои се поевтини од свежите.

На 26 мај било објавено зголемување на цената на вотката за 10% . На 27 мај, Александар Лукашенко побарал зголемувањето на цените да биде „строго потиснато“ , но истиот ден Министерството за економија ја зголемило продажната цена на шеќерот за 40%. На 7 јуни, станало познато за големо директивно зголемување на цените на цигарите (за 30-60%) . На 27 јуни, цените на цигарите повторно се зголемиле, за 0,7-90% . Исто така во Минск и другите градови, билетите за јавен превоз биле зголемени неколку пати. Од 20 септември имало ново зголемување на цените на цигарите за 15-50%.  Истиот ден, повторно биле зголемени максималните продажни цени на пекарските и млечните производи, свинското и говедското.

На крајот на мај, некои продавници доживеале недостиг од цигари , а хипермаркетите на Гомел останале без кујнска сол и свинско месо неколку дена . Сепак, набргу откако раководството на земјата побарало да се складираат полиците на продавниците под закана дека ќе им се одземат лиценците, недостигот во малопродажните синџири престанал. На 11 јуни имало извештаи за недостиг на кефир поради непрофитабилноста на неговото производство . Меѓутоа, два дена подоцна, Министерството за трговија објавило дека нема недостиг на кефир во земјата и дека неговиот недостиг е резултат на привремени тешкотии со испораката на производот до продавниците .

Очекувајќи понатамошни зголемувања на цените, жителите продолжиле да купуваат стоки со долг рок на траење - на пример, во регионот Брест, обемот на продажба на сол за неколку дена го надминал месечниот просек за 80 пати. Севкупно, цените за одреден број стоки биле зголемени неколку пати .

Во август, во Белорусија (првенствено во Минск) започнал недостиг на голем број месни производи, предизвикан од купувањето на сурово месо од руските претприемачи по цени кои биле поповолни за производителите. Како резултат на тоа, во август, максималните продажни цени на месото биле двојно зголемени - за 5% и 10% , а од 27 август се планирало воведување на бесплатни цени за полупродажните производи од месо на маркетите и саемите.

### Работно движење
За прв пат по подолго време, во земјава почнале да штрајкуваат работници во различни сектори на економијата. Во пролетта 2011 година, во Речица бил одржан предупредувачки штрајк на работниците во пиварницата, летото градежните работници во Слоним одбиле да одат на работа поради систематско доцнење на платите , а есента, комуналните работници штрајкувале во Борисов. Во декември 2011 година, работниците на РУПП Гранит (Микашевичи, Брестовски регион) масовно објавиле дека го напуштаат синдикатот, кој е дел од државната ФПБ, и дека создаваат ќелија на независен синдикат . Во февруари 2012 година, работниците во Борисовата фабрика за автомобилска и тракторска електрична опрема (БАТЕ) одржале предупредувачки штрајк, барајќи повисоки плати.

Подготвеност за штрајк најавиле и претприемачите кои работат на пазарот Червенски во Минск.

## Перспективи
### Трговски биланс и општи економски перспективи
Владата очекувала девалвацијата да доведе до зголемени приходи од извоз преку создавање поволни услови за извозниците. На 17 јуни, белорускиот претседател Александар Лукашенко изјавил дека 5 илјади рубљи за 1 долар е преценет девизен курс. Тој истакнал дека ММФ препорачала девалвација на националната валута за 25%. Тој, исто така, предупреди на опасноста да падне во „стапица“ бидејќи доларот сега се „печати дење и ноќе“ . Сепак, тој подоцна изјавил дека политиката на индексирање на приходите, што доведува до зголемување на паричната маса и раст на инфлацијата, ќе продолжи .

За јануари-мај 2011 година, негативното салдо на надворешно-трговската размена се зголемила од -2,74 милијарди долари на -3,87 милијарди долари во споредба со истиот период од претходната година. Во исто време, стапката на раст на негативното салдо значително забавила и за април-мај изнесувала -117 милиони долари наспроти -720 милиони долари за периодот март-април.

Експертите верувале дека во втората половина на 2011 година може да започне масовно уништување на бизнисот и движење на капиталот надвор од земјата. Кризата силно ги погодило и банките и речиси сите биле изложени на ризик од затворање.

Според пресметките на Министерството за економија (објавени на 8 ноември), во зависност од избраниот макроекономски модел, курсот на доларот во 2012 година требало да биде од 9,3 до 22 илјади рубљи, а инфлацијата од 12% до 218%. Во исто време, премиерот Михаил Мјасникович најавил дека за управување на надворешниот долг во 2012 година ќе бидат потрошени 1,6 милијарди долари.

Некои експерти укажувале на можноста за неисполнување на обврските на белоруската економија во 2012 година .

### Проблем на избор на развојна стратегија за 2012 година
На почетокот на ноември 2011 година, Министерството за економија и другите владини учесници развиле голем број предлози за промена на курсот на социо-економскиот развој за 2012 година. Биле изнесени следните предлози:

* постигнување позитивен биланс на надворешнотрговската размена;
* замена на увозот со помош на локални производители;
* ограничување на активностите на увозниците;
* намалување на емисионите заеми за економијата, намалување на финансирањето на државните програми (приближно трипати) и спроведување на строга даночна и монетарна политика;
* „иселување“ на странски комерцијални банки од економијата на земјата;
* национализација на локалните комерцијални банки, со цел претходно профитабилните активности да се претворат во социјални.
* зголемување на привлекувањето странски инвестиции (план: 4 милијарди долари);
* приватизација на неефикасни претпријатија;
* долгорочно, за време на кризата, стапката на рефинансирање треба да се намали, наместо да се зголемува, како што било направено претходно.
* одбивање да се регулира девизниот курс на белоруската рубља, освен за остри флуктуации;
* зголемување на златните и девизните резерви за 5 милијарди долари, т.е. двојно зголемување;
* отфрлање на приоритетот на растот на БДП во однос на другите макроекономски показатели;
* одржување на инфлацијата на 19% .

Предложениот план бил усвоен , иако економскиот помошник на Лукашенко Сергеј Ткачев се спротивставил на наглото намалување на финансирањето на државните програми . Биле објавени и можни прогнози за развој, според кои, во зависност од избраниот курс за развој, курсот на доларот во 2012 година требало да биде од 9,3 до 22 илјади рубљи, а инфлацијата од 12% до 218%.

Планот бил критикуван од независни набљудувачи како „оптимистички“, но неостварлив без структурни реформи .

Во исто време, овие предлози биле остро критикувани од Александар Лукашенко како премногу „*пазарно ориентирани*“, критикувајќи го обидот да се фокусира на пазарните механизми за управување со економијата . Лукашенко побарал владата да ги спроведе одлуките на IV Себелоруско народно собрание (тело што не е предвидено со Уставот): „ *Ве молам да се придржувате до политиката што беше развиена на Себелоруското народно собрание и од претседателот. Вие сте формирани од претседателот за одредена задача* “  Александар Лукашенко, исто така, побарал владата да ги елиминира тешкотиите за населението до 9 мај 2012 година: „*Ќе го толерирам ова до 1 јануари, а потоа ќе имате до 1 мај, добро, до 9-ти, до Денот на победата, а населението мора да ја оцени политиката во државата на сосема поинаков начин*“ . Александар Лукашенко бил поддржан од шефот на провладиниот Сојуз на синдикати Леонид Козик и рускиот амбасадор во Белорусија Александар Суриков, кои ги опишале плановите на владата како „гајдарски“ .

Според политикологот Валери Карбалевич, ова претставувало обид да се најде „жртвено јагне“ во врска со најавата за непопуларните мерки . Подоцна, сепак, Мјасникович изјавил дека се надева дека „ *општо ќе ја спроведе програмата за социо-економски развој што беше усвоена од Четвртото Себелоруско Народно Собрание* “ .

На 22 ноември 2011 година, Александар Лукашенко дал наредба да се развие нов план за социо-економски развој (наведените параметри се раст на БДП од 5-5,5%, инфлација од 19-22%). Експертите верувале дека доколку се продолжи стремежот за раст на БДП и се напуштат структурните економски реформи (планот на Лукашенко), инфлацијата во 2012 година повторно би можела да достигне приближно 100% , а сите позитивни ефекти од девалвацијата би можеле да се сведат на ништо.

### Инфлација и готовински депозити

Се очекувало нагло зголемување на инфлацијата во споредба со прогнозираната бројка , која, според различни извори, се движела од 7,5 до 10%. На 26 мај, Министерството за економија ја потврдило информацијата за зголемување на цените од 15% од 1 јануари до 1 јуни  без да се земе предвид девалвацијата од 55% . На 27 мај, годишната прогноза за инфлација на Министерството за економија била зголемена на 33–39%, но само под услов *„Народната банка да го задржи воспоставениот коридор на девизниот курс* “. Во исто време, министерот за економија Николај Снопков изјавил дека стапката на инфлација ќе биде 33-34% единствено за првата половина од годината , а за периодот јануари-јуни, според официјалните податоци, стапката на инфлација изнесувала 36,2% . На 14 јули се дознало дека во јуни обемот на парична маса се зголемил за уште 490 милијарди (околу 8,5%) поради емисијата на пари на Народната банка, што можело да доведе до нов круг на инфлација. Експертите на RIA-Analytics претпоставиле можност за зголемување на цените во 2011 година за 70-80% .

Се очекувало натамошен пад на реалната вредност на депозитите во рубљи, бидејќи банкарските каматни стапки, и покрај постојаните зголемувања, биле на ниво пониско од официјалната прогнозирана стапка на инфлација (22-23% наспроти 33-39%) . Експертите предвидувале и сериозни тешкотии со плаќањето на данокот на добивка поради ширењето на моделот во кој износот на платените даноци е поврзан со бројките за претходната година . Поради кризата и девалвацијата, многу претпријатија изгубиле значителен дел од својот приход, но биле принудени да плаќаат даноци во истиот износ. Министерството за даноци и давачки, пак, изјавило дека оваа постапка за плаќање данок била донесена на расправи со учество на претставници од бизнисот, па затоа *„ако бизнис заедницата е вклучена во развојот, тогаш и таа нека сноси одговорност“*. Претседателот на Белорускиот сојуз на претприемачи, сепак, изјавил дека оваа мерка е преземена на крајот на 2010 година, кога Пјотр Прокопович ветил дека нема да има девалвација на рубљата.

Во Белорусија, стапката на рефинансирање била зголемена неколку пати, речиси двојно зголемена вкупно – од 10,5% на почетокот на годината на 40% на 10 ноември. Сепак, експертите на RIA-Analytics верувале дека за да се обезбеди привлечност на заштедите во националната валута и да се намали инфлацијата, стапката на рефинансирање требало да се подигне неколку пати, на 70-90%.

Во јуни, аналитичарите од инвестициската банка Renaissance Capital предвидиле дека доколку се напуштат структурните економски реформи, белоруската рубља ќе се соочи со нова девалвација, на приближно 8.000 рубљи за долар . Веќе во август курсот на доларот на црниот пазар ја надминал оваа прогноза.

Сепак, во земјата постоела голема затворена побарувачка за девизи – според различни проценки, до неколку милијарди долари. На пример, според Народната банка, деловните субјекти купиле валута во вредност од 0,66 милијарди долари во периодот јануари-јуни (односно, земајќи го предвид периодот јануари-март, кога валутата сè уште се продавала слободно) наместо 2,83 милијарди долари за истиот период претходната година .

### Очекувани области на понатамошен раст на цените
Се очекувало и нагло зголемување на цените на образовните услуги и зголемување на цените на комуналните услуги за приближно 30% . Според заменик министерот за економија Андреј Тур, поради порастот на девизниот курс на доларот, двојно повеќе луѓе може да се класифицираат како со ниски примања отколку порано .

На 14 јули, Министерството за економија го објавил своето одбивање дополнително да ги замрзне цените на општествено значајните стоки. Според претставник на министерството, цените требало да се изедначат со оние во Русија и Казахстан. Значително зголемување на цената на пивото се очекувало во врска со плановите на владата да ја зголеми стапката на акцизата за 4,6 пати (додека акцизата на вотката требало да се зголеми за 1,7 пати) .

Поради наглото зголемување на цените на хартијата, се очекувало двократно до трикратно зголемување на цените на книгите и другите печатени производи.

### Погледи за воведување на руската рубља
Некои аналитичари и Либерално-демократската партија на Белорусија  верувале дека преминот кон руската рубља како единствено платежно средство ќе и помогне на белоруската економија. Според белорускиот деловен весник, прашањето за преминот на Белорусија кон руската рубља било разговарано за време на посетата на Владимир Путин на 19 мај . Сепак, на 25 мај, Александар Лукашенко го критикувал повикот на рускиот министер за надворешни работи Сергеј Лавров за почитување на човековите права и слободи во Белорусија, а белоруските медиуми го смениле тонот на нивните извештаи, „*чија главна порака се сведуваше на една работа: најстрашниот непријател демне на исток*“ . Истиот ден, Лукашенко ја објавил својата подготвеност да ги ослободи политичките затвореници - претседателски кандидати на изборите во 2010 година и другите учесници на протестот од 19 декември 2010 година . Според Павел Северинец, Лукашенко имал намера да тргува со ослободувањето на политичките затвореници во замена за заеми од Европа, САД и меѓународните организации .

Во ноември 2011 година, Александар Лукашенко ја објавил својата подготвеност да се префрли на руската рубља како единствена валута во рамките на Евроазиската економска заедница , а министерот за индустрија и трговија и шефот на Евроазиската економска комисија Виктор Христенко предложиле земјите од Евроазиската економска заедница да можат целосно да се префрлат на руската рубља до 2015 година 

### Привлекување заеми
Долго време било широко распространето мислење дека Белорусија ќе добие заем за стабилизација од Русија во износ од 3 милијарди долари. Сепак, на 11 мај Алексеј Кудрин објавил дека заемот нема да биде обезбеден од рускиот буџет, туку од фондовите на Евроазиската економска заедница и нема да биде еднократен заем . Подоцна станало познато дека условот за заемот на ЕурАсеК е голема приватизација на државниот имот (7,5 милијарди долари во текот на три години) , вклучувајќи ја и приватизацијата вредна 3 милијарди долари во 2011 година . Александар Лукашенко, пак, изјавил дека наведената сума од 7,5 милијарди долари е неприфатливо висока и нема да има голема продажба на државниот имот и нагласил: „ *Доколку очекуваат дека утре ќе почнеме да продаваме толку многу и поради тоа ќе ја стабилизираме ситуацијата во земјата, тоа нема да се случи*“ .

На 1 јуни се дознало за официјалното барање на Белорусија до ММФ во врска со обезбедувањето заем. Премиерот Михаил Мјасникович објавил дека износот на заемот требало да биде помеѓу 3,5 и 8 милијарди долари . На 4 јуни, барањето на Белорусија за заем била разгледана од Антикризниот фонд на Евроазиската економска заедница . Антикризниот фонд одлучил да додели неколку транши од заемот за Белорусија во вкупна вредност од 3 милијарди американски долари со 4,1% годишно, со услов за приватизација на средства во вредност од 7,5 милијарди долари . На 13 јуни, мисијата на ММФ препорачала целосно ослободување на девизниот курс на белоруската рубља . Сепак, независните експерти верувале дека белоруското раководство немало политичка волја да ги исполни условите на ММФ . Покрај тоа, Белорусија добила претходен заем од ММФ, но не ги исполнила сите свои обврски за реформирање на економијата. Меѓутоа, Александар Лукашенко изјавил дека доколку ММФ одбие да и даде заем на Белорусија, тоа ќе биде чисто политичка одлука . На 3 август, постојаниот претставник на ММФ изјавил дека официјалните преговори со белоруското раководство не се водат, бидејќи владата и Народната банка не претставила „*јасен унифициран план за излез од кризата*“ .

На 18 август, Белорусија одбила да земе заем од две милијарди долари обезбеден со 35% од акциите на Белорускали. Аналитичарот Леонид Заико сугерирал дека одбивањето се должи на фактот што поповолни услови биле понудени од друга заинтересирана страна, на пример, Венецуела, која повлекла до 40 милијарди долари од американските банки . На 25 август, Евроазиската банка за развој направила изјава дека втората транша од заемот (400 милиони американски долари) може да се одложи поради неисполнување на обврските од страна на белоруската влада.

На прес-конференција одржана на 17 јуни 2011 година, без претставници на независни медиуми, Александар Лукашенко ја проценил цената на структурните промени во белоруската економија на еден трилион долари  (со БДП на земјата приближно 53 милијарди долари ). Претседателот исто така дал изјава дека ќе се зачува постоечкиот социо-економски модел . На крајот, тој ветил дека кризата ќе биде надмината „*во рок од неколку месеци, дури и без заеми*“ , а во блиска иднина Белорусија според него, ќе требало да ги надополни своите златни и девизни резерви за 10-12 милијарди долари и „*ова ќе бидат наши пари, а не заеми*“ .

Според поранешниот шеф на Народната банка, Станислав Богданкевич, доколку се одржил претходниот негативен трговски биланс и се напуштиле структурните реформи, на Белорусија ќе и биле потребни 12 милијарди долари годишно за да се одржи стабилна економска ситуација . Рускиот министер за финансии Алексеј Кудрин ги проценил потребите на Белорусија на 7,5-9 милијарди долари .

Во септември, Александар Лукашенко изјавил дека Меѓународниот монетарен фонд одбил да и даде заем на Белорусија по ослободувањето на политичките затвореници, но ММФ изјавил дека тие не се овластени да поставуваат политички услови за издавање заеми .

### Приватизација
Во различни периоди, медиумите објавиле дека Белорусија е подготвена да продаде неколку големи компании:

* Белорускали (белоруска проценка: 30 милијарди долари) ; потенцијални купувачи се Уралкали, Индија, Кина);
* Белтрансгас. (од 25 ноември 2011 година - 100% од акциите се во сопственост на Гаспром; првите 50% од акциите биле купени во 2007 г.);
* СООО МТС (51 % — во државна ; белоруска проценка на 1 милијарди долари ; потенцијален купувач — МТС);
* БелАЗ;
* Гродно Азот;
* Рафинеријата за нафта Мозир;
* Рафинеријата за нафта Новополотск;
* Мински автомобилски завод;
* «Интеграл» (микроелектроника);
* Бархим (хемикалии за домаќинство);;
* Барановички комбинат за армирано-бетонски конструкции;
* Брестовски електромеханички завод;
* Белсантехмонтаж-2;
* Стројтрест № 8, Брест;
* ОАО Автомагистрала, Минск;
* ОАО Белгазстрој;
* ОАО Медпласт;
* ОАО Конфа;

## Протести предизвикани од кризата
 

* Вечерта на 7 јуни, возачите одржале акција „Стоп-бензин“, парализирајќи го сообраќајот по должина на булеварот на независноста во Минск во знак на протест против новото зголемување на цените на бензинот. Следниот ден Александар Лукашенко наредил да се намалат цените на горивото под 1 долар и ветил дека понатамошниот раст ќе биде поврзан со курсот на доларот.
* На 12 јуни, во близина на граничниот премин Брузги (20 км од Гродно, граница со Полска), започнал спонтан протест на возачите, протестирајќи против воведувањето рестрикции и забрани за извоз на стоки од физички лица. Околу 18:00 часот, приближно 100 демонстранти целосно го блокирале патот до контролниот пункт. Околу 20 часот на местото на настанот пристигнале специјалци кои со солзавец ги растерале демонстрантите.. Приведени биле неколку десетици лица. Протестот бил поттикнат од забранувачките мерки кои особено ги погодиле жителите на западните региони на земјата, од кои многумина заработувале од разликата во цената меѓу Белорусија и земјите од ЕУ..
* На 13 јуни се одржал спонтан протест на контролниот пункт Варшавски Мост во близина на Брест.
* На 8 јуни, на плоштадот Октомври во Минск и другите градови во Белорусија се одржале мирни протести, организирани преку «ВКонтакте».
* Втората ваква акција на 15 јуни била прекината од властите: во Минск, плоштадот бил ограден за да се спроведат „*подготвителни активности за парадата*“, а во близина биле собрани големи полициски и специјални сили, полициски автобуси и водени топови. Во Гродно, под изговор за „отворање на третиот работен семестар на студентската младина“, бил окупиран советскиот плоштад.. Во Борисов, Брест, Витебск, Гомел, Гродно и Салигорск биле приведени луѓе кои се собрале на централните плоштади Тивките протести се одржале и во Барановичи, Бобруиск, Вилејка, Жодино, Лида, Могиљов, Мозир, Молодечно и Светлогорск.
* Третиот мирен протест се одржал на 22 јуни и собрал неколку илјади луѓе низ Белорусија.. Во големите градови, централните плоштади билезатворени; Биле приведени до 450 лица.
* Четвртиот мирен протест се одржал на 29 јуни во Минск и други места во Белорусија; имало и приведени. Белорускиот Хелсиншки комитет соопштил дека 100 луѓе биле приведени во Минск. Апсењата ги извршиле лица во цивилна облека без документи и обележја.
* Петиот мирен протест се одржал на 3 јули, во Минск, каде биле приведени околу 200 демонстранти, а истото се случило и во други регионални градови .
* Шестиот мирен протест се одржал во Белорусија на 6 јули, со извештаи за 150 приведени лица во населени места 320 луѓе (во Минск повеќе од 185 луѓе)
* Седмиот мирен протест се одржал во Белорусија на 13 јули, со околу 100 приведени
* Демократски активисти поднеле барања до локалните власти за одржување протести против растот на цените, инфлацијата и падот на животниот стандард во Брест, Гомељ и Могиљов, но сите биле одбиени.. Севкупно, во Брест биле забранети седум пикети против осиромашувањето на населението.

### Мислења
Како што истакнал белорускиот филмски режисер Јуриј Кашчевски, и покрај демонстративната суровост, властите не успеале да ги задушат протестите. Тој, исто така, потсетил дека, според анкетите спроведени од Белорускиот независен институт за социо-економски и политички истражувања, околу 70% од анкетираните белоруски граѓани ја обвинуваат „топлата политика на перспектива“ на претседателот А. Г. Лукашенко за кризата во земјата .

## Наводи

## Надворешни врски
* Валутна криза во Белорусија
* Девалвација. Хронологија на рубљата
* За монетарната Белорусија! Шест знаци на претстојната девалвација

Категорија:Економија на Белорусија