Климатски промени во Ирак

**[[Глобално затоплување|Климатските промени]] во Ирак** — доведоа до влијанија врз животната средина, како што се зголемување на температурите, намалување на врнежите, деградација на земјиштето и недостиг на вода. Климатските промени претставуваат бројни ризици за здравјето на луѓето, егзистенцијата, политичката стабилност и одржливиот развој на нацијата. Комбинацијата на еколошките фактори, конфликтот, слабото владеење и попречениот капацитет за ублажување на климатските промени, го направи Ирак уникатно изложен на ризиците од негативните ефекти од климатските промени, при што ОН ги рангирале како 5-тата најранлива земја на климатските промени. Зголемувањето на температурите, засилените суши, намалувањето на врнежите, опустинувањето, засолувањето и зголемената распространетост на бури од прашина се предизвиците со кои се соочува Ирак поради негативните влијанија од климатските промени. Националната и регионалната политичка нестабилност и конфликти го отежнаа ублажувањето на ефектите од климатските промени, справувањето со транснационалното управување со водите и одржливиот развој. Климатските промени имаат негативно влијание врз населението на Ирак преку губење на економски можности, несигурност на храна, недостиг на вода и раселување.

Предизвиците поврзани со водата се во првите редови на еколошките проблеми во Ирак. Моделите предвидувале дека врнежите ќе се намалат за 9%, а средните годишни температури ќе се зголемат за 2°C до 2050 година. Протокот на реките Тигар и Еуфрат, кои обезбедуваат 98% од површинските води на Ирак, е намален за 30-40% во изминатите 40 години. Водните ресурси на овие две реки се споделени и со соседните земји. Снабдувањето со вода во Ирак значително се намалил со текот на времето поради изградбата на брани од горните земји.

Во 2019 година Ирак придонел 0,5% во глобалните емисии на јаглерод. Енергетскиот сектор на Ирак и емисиите во бегство сочинувале три четвртини од емисиите на нацијата. Поточно, секторите за нафта и гас во Ирак произвеле 9% од глобалните емисии на метан во 2019 година, од кои еден дел е од гасни ракети. Отпадот, индустрискиот и земјоделскиот сектор се другите сектори кои придонесуваат за емисиите на стакленички гасови во Ирак.

Ирак создал Наменски национален определен придонес (INDC), кој е збир на политики и цели за тоа како Ирак може да се справи со климатските промени. Ирак сакал да ги намали емисиите за 15% до 2035 година, со специфичен фокус на намалување на нивните емисии на метан. Ирак го ратификувал Парискиот договор во 2021 година и се обврзал на конкретни активности за намалување на емисиите на метан во секторот за нафта и гас, кои биле координирани од новоформираната меѓуминистерска национална работна група за емисиите на метан.

## Влијанија врз природната средина

Ирак е еколошки ранлив на климатските промени поради различни меѓусебно поврзани причини. Ирак се наоѓа во сув регион и може да се подели на три области: суви пустини на југ, полусуви алувијални рамнини и планински северен регион. Заедно со својата сушна земја, Ирак се соочува со политички немир, лошо управување со оскудните ресурси и деградација на клучните екосистеми.

### Температурни и временски промени
Топлотните бранови и просечната температура брзо се зголемуваат во Ирак. Просечната температура во Ирак се зголемува со стапка од 0,7 Целзиусови степени за еден век. Овие зголемени глобални температури го зајакнале недостигот на вода и опустинувањето во Ирак. Просечните временски услови во Ирак се состојат од влажна и сува сезона. Сепак, климатските промени ги зајакнуваат овие сезони, што доведува до екстремна суша и поплави. Јужните и централните региони на Ирак покажуваат шеми на намалени врнежи. Промените во температурата и врнежите довеле до зголемување на прашината и песочните бури низ Ирак. Во Ирак се зголемува опустинувањето, или деградацијата на биолошки продуктивно земјиште во неплодна пустина. Проучувањето за следење на просторните шеми на земјиште во Ирак покажало дека од 1990 до 2014 година, пустинската површина се зголемила за 5%. Почнувајќи од 2022 година, 39% од земјиштето во Ирак било погодено од опустинување.

### Водните ресурси
Речниот систем на Тигар-Еуфрат и неговиот одреден слив сочинуваат 98% од површинските води во Ирак, составен дел на различниот екосистем. Се проценува дека вкупната сливна област (областа во која врнежите се влеваат во водни тела) има големина од 430.000 км², околу 46% од целата земја. Водните тела и речните сливови на Ирак се уникатно ранливи на влијанијата на климатските промени во 21 век, преку глобалното затоплување, намалувањето на стапките на врнежи, променетите модели на дистрибуција, соленоста и испарувањето. Ирак се соочува со акутен воден стрес. Со намалувањето на стапките на врнежи, моделите предвидуваат дека расположливата вода ќе се намали додека побарувачката за вода за земјоделските култури ќе се зголеми. Поради комбинација на фактори, од кои најважен е зголемувањето на температурите, протокот на вода во Ирак ќе се намали за 25 до 50%. Значителните падови на годишните врнежи не само што ќе влијаат на нивото на водата и протокот, туку ќе имаат штетни влијанија врз земјоделството и здравјето на луѓето.

Како што се намалува нивото на водата, зголемената соленост на водоснабдувањето стана загриженост во јужен Ирак, особено во Басра.

#### Екстремни временски настани
Климатските промени ги интензивираа екстремните временски настани, особено сушите и поплавите. Намалените врнежи и зголемувањето на температурите се главните двигатели на сушата. Проблемот со сушата во Ирак само се продлабочила, при што 2018 и 2021 година биле првата и втората најсушна забележана година.

#### Месопотамиски мочуришта
Месопотамиските мочуришта во јужен Ирак, екосистем важен за животните и за луѓето, се влошиле поради антропогени фактори и климатски промени. По исушувањето на мочуриштата, мочуришниот екосистем станал многу поподложен на влијанија како што се недостиг на вода, топлотни бранови и суша. Зголемувањето на нивото на морето и засолувањето на водата во комбинација со долгите сушни периоди ги влошиле мочуриштата. Од 2023 година, Центарот за реставрација на ирачките мочуришта и мочуришта при Министерството за водни ресурси проценува дека 70% од мочуриштата се без вода.

## Влијанија врз луѓето
Климатските промени довеле до бројни негативни влијанија врз народот на Ирак, вклучувајќи здравствени проблеми, раселување од земја, економски борби и недостиг на ресурси. Зголемувањето на температурите, промените во обрасците на врнежи, деградацијата на земјиштето и сушата негативно влијаеле на земјоделството, што довело до помали приноси и губење на обработливо земјиште. Овие влијанија предизвикуваат руралните популации зависни од земјоделството да се преселат во урбаните центри поради намалувањето на природните ресурси и економските можности. Земјоделските влијанија, исто така, ја загрозуваат прехранбената безбедност на Ирак. Недостигот на вода и загадувањето довеле до болести предизвикани од водата и несоодветна санитација.

Дополнително, врската помеѓу климатските промени и динамиката на регионалните конфликти во Ирак негативно влијае на егзистенцијата. Комбинацијата на слабо владеење, оскудни природни ресурси и конфликти претставуваат уникатни предизвици за егзистенцијата на ирачкиот народ; на пример, недостиг на ресурси што доведува до тензија во заедницата или слабо владеење што доведува до лошо управување со водата.
мини| Селани од ирачки Курди на поле во близина на турската граница

### Економски влијанија
Економијата на Ирак е исклучително зависна од нафтата, што ја прави нацијата повеќе изложена на ризик од нестабилноста на пазарот. Земјоделскиот сектор во Ирак сочинува приближно 5% од БДП на нацијата и е извор на егзистенција за околу 25% од населението. Најголемите индустрии за производство на храна во Ирак, земјоделството, сточарството и риболовот, сите биле негативно погодени од ефектите на климатските промени. Со намалени врнежи и оскудна вода, опустинување и деградација на почвата, и егзистенцијата и безбедноста на храната се изложени на ризик.

### Внатрешно раселени лица
Климатските промени имаат негативно влијание и придонесуваат за големата популација на внатрешно раселени лица во Ирак. Во 2022 година, Ирак ја доживеала најтешката суша во последните 40 години, што довело до внатрешно раселување на 69.000 луѓе. Истражувањата покажале дека најсилните предвидувачи за ризикот од преместување поврзани со климатските промени се: прашањата поврзани со водата, безбедноста на храната, недостатокот на инфраструктура, услуги и наслонувањето на копно за егзистенција. Сушата и опустинувањето во руралните области, што доведува до губење на средствата за живот и неуспех на земјоделските култури, предизвика внатрешно раселување и зголемена миграција од село во град.

### Влијанија врз здравјето
Опасностите и ризиците поврзани со климатските промени предизвикуваат неколку негативни влијанија врз здравјето на луѓето. Зголемените температури довеле до повеќе случаи на топлотни удари. Намалениот квалитет и квантитет на водата ја зголемува застапеноста на болести кои се пренесуваат преку вода, како што е колера. Во 2021 година, УНИЦЕФ проценил дека 3 од 5 деца во Ирак немаат пристап до безбедна вода за пиење. Во 2018 година во ирачката провинција Басра, 118.000 лица биле хоспитализирани поради загадена вода. Бурите од прашина и песок, за кои се предвидува дека ќе се зголемат, предизвикуваат респираторни инфекции, астма и други долгорочни здравствени проблеми. Земјоделството е попречено од комбинираните ефекти на климатските промени, што ја става на ризик безбедноста на храната. Присуството на екстремни временски настани како што се поплави и бури доведува до раселување, повреди и смрт.

## Историски и политички фактори
Сувата земја во Ирак е еколошки поверојатно да се соочи со негативните влијанија од климатските промени; сепак, историјата на војна, политичката нестабилност и лошото управување со природните ресурси се исто така одговорни за интензивирање на негативните ефекти од климатските промени. Заливската војна (1990-1991) и Ирачката војна (2003-2011) се два периоди кои нагласуваат како социо-политичките фактори довеле до влијанието на климатските промени. Со инвазијата на Ирак предводена од САД и последователното масовно раселување на 9,2 милиони Ирачани, 4,7 милиони луѓе биле небезбедни за храна. Од 2017 година, на 3,2 милиони сè уште им била потребна помош со храна.
лево|мини|300x300пкс| Мочуришни Арапи во машуф

### Садам Хусеин
Во 1992 година, за време на Заливската војна, Садам Хусеин наредил да се исушат Месопотамиските мочуришта во јужен Ирак за да ги казни мочуришните Арапи за бунтот за време на ирачкиот бунт во 1991 година против неговата влада. Над 90% од мочуриштата биле изгубени за време на владеењето на Хусеин, што ги интензивирале ефектите од климатските промени. Испуштањето довело до внатрешно поместување на преку 200.000 Мадани (Мочуришни Арапи) во текот на 1990-тите. Арапите од мочуриштето претрпеле кампања на насилство поддржана од владата, која земјите како што се САД ја сметаат за чин на екоцид или етничко чистење.

## Општество и култура

### Активизам
Поради кревкоста на ирачкото владино тело, невладините организации и граѓанското општество би играле огромна улога во борбата против климатските промени во Ирак. Во реалноста, климатскиот активизам штотуку почнувал да расте во последниве години. За време на режимот на Садам Хусеин, активизмот и владината одговорност биле целосно задушени. Во 2010 година, ирачката влада го основала Законот за организација на граѓанското општество, рамка за регистрација како организација на граѓанското општество. До 2023 година биле основани околу 6.000 до 12.000 невладини организации, од кои 185 се еколошки. Значајните неодамнешни и актуелни напори за активизам вклучуваат: Кампањата за спасување на Басра против загадувањето на водата во 2018 година, Природата Ирак, Спасете го Тигарот и движењето Тишерин. Во 21 век, од извештаите на меѓународната невладината организација Внимание на човекови права (Humans Right Watch), активисти за заштита на животната средина биле киднапирани, притворени и кривично гонети. Демонстрации и судири за правата на водата се случиле и во јужен Ирак.

### Контроверзии
Контроверзите околу климатските промени во Ирак ги вклучуваат протестите „Спасете ја Басра“ во 2018 година како одговор на тековната криза со водата и загадувањето. Според организацијата Внимание на човекови права, загинале тројца цивилни демонстранти, а четириесет и седум биле повредени. Цитирајќи ги Внимание на човекови права, „силите на Министерството за внатрешни работи употребија прекумерна и непотребна сила“ како одговор на демонстрантите за климата. Други контроверзи го вклучуваат Мочуришното арапско раселување (1970-ти до 2000-ти). Во јули 2022 година, прекините на електричната енергија биле влошени со милитантните напади врз електричните водови, во комбинација со намалувањето на струјата што ја испорачува Иран. Протести се одржале во Багдад и Садр Сити, каде жителите останале без климатизација во 50°C топлина.

### Меѓународна соработка
УСАИД, владина агенција на Соединетите Американски Држави која инвестира во странски развој, вложила 150 милиони долари за подобрување на квалитетот на водата, пристапот и ракувањето. Обединетите нации, заедно со владата на Ирак, САД и меѓународните донатори го создале Финансискиот фонд за стабилизација (ФФС) со над 1,4 милијарди долари наменети за обновување на основните услуги.

### Уметност и медиуми
Медиумите играле огромна улога во ширењето на информации низ Ирак, проширувајќи го разговорот ширум светот. Изданија како што е Ел Џезира Англиски објавила документарни филмови за тековната криза со водата, како и серијалот за градење мир: *Климатските промени во Ирак*, чија цел е да се вклучи со младите.

## Ублажување и адаптација

### Ублажување
Многу меѓународни организации развиваат пристапи за ублажување за локализирана и употреба низ целата држава. Економските и политичките реформи за возврат ќе помогнат во развојот на стратегии за борба против климатските промени. Се зголемуваат иницијативите за регионален дијалог за климатските промени, а овие иницијативи се особено истакнати во најголемите градови како Багдад.

Стратегиите за ублажување вклучуваат намалување на метанот, кој многу групи, научници и активисти го гледаат како еден од најисплатливите и наједноставните начини за намалување на климатските промени. Бидејќи Ирак во голема мера придонесува за емисиите на метан поради производството на гас и нафта, ирачката влада има за цел да ја намали емисијата на стакленички гасови за 15% до 2030 година.

### Адаптација
За да се зголеми отпорноста на климата во Ирак, многу иницијативи, вклучително и Националниот план за адаптација (НПА), во последната деценија. Во развојот на земјите се вградени тригодишна иницијатива за зајакнување на технолошките, институционалните и финансиските способности со цел да се гарантираат идните стратегии за адаптација. Проектите за земјоделство и отпорност на климата станале значајни, со меѓународно финансирање и поддршка во проекти кои работат на решавање на кризата со која се соочуваат земјоделците низ Ирак. Повеќето од овие проекти се спроведуваат преку меѓународна соработка и финансирање од меѓународни донатори: Шведската влада вети над 10 милиони за изградба на стратегии за земјоделство отпорни на климата.

## Поврзано

* Историја на Ирак
* Географија на Ирак
* Енергија во Ирак

## Надворешни врски

* UNFCCC Ирак документи
* Национално определени придонеси
* Емисии во Ирак на Климатска трага
* Емисии на жив јаглерод од производството на електрична енергија
* Карта на метан

## Наводи

Категорија:Климатски промени по земја
Категорија:Климатски промени во Азија
Категорија:Климатски промени во Ирак

Категорија:Животна средина на Ирак