Градски парк Тиволи

**Градски парк Тиволи** () или поедноставно **Парк Тиволи** е најголемиот парк во Љубљана, главниот град на Словенија. Се наоѓа на западната граница на Централниот округ, се протега до округот Шишка на северната страна, округот Вич на јужната страна и округот Рожник на западната страна. Неколку значајни згради и уметнички дела се сместени во паркот. Од 1984 година, паркот е заштитен како дел од природниот парк Тиволи-Рожник-рид Шишка. Дом е на различни видови птици.

## Знаменитости

### Архитектура

; Замок Тиволи

[мини| Замокот Тиволи со фонтаната Момче со риба, реконструкција на [барокна фонтана од 1870 година од 1989 година. Замокот е чуван од четири кучиња од леано железо, создадени од непознат скулптор во моравска леарница.]]
Замокот Тиволи е замок и го означува крајот на Јакобичко шеталиште. Изграден во 17 век на урнатините на претходниот замок од ренесансниот период, замокот првично бил во сопственост на Језуитите. Во средината на 19 век, тој бил реновиран од маршалот Џозеф Радецки (1766–1858) во неокласичен стил, давајќи му го денешниот изглед. Во 1864 година, австриски скулптори во моравска леарница создале четири кучиња од леано железо кои стојат пред замокот. Во некои постари книги тие му се припишуваат на скулпторот Антон Доминик Фернкорн (1813–1878). Бидејќи кучињата немаат јазик, лажно се шпекулира дека скулпторот Фернкорн се самоубил пукајќи се себеси поради оваа грешка. Зграда во алпски стил наречена Швајцарија, порано хотел Тиволи стои зад замокот. Тој бил целосно реставриран во последните години и сега е претворен во културен центар. Покрај неа води патеката Јесенко.

; Замок Цекин

мини|Замокот Цекин
Замокот Цекин е замок на северната граница на паркот Тиволи. Во него се наоѓа Музејот на современата историја на Словенија (). Дворецот бил изграден во 1720 година, нарачан од Леополд Ламберг и врз основа на плановите на виенскиот барокен архитект Фишер фон Ерлах. Од 1951 година, таму е сместен националниот музеј за современа историја.

; Сала Тиволи

мини|Сала Тиволи
Салата „Тиволи“ е комплекс од две повеќенаменски затворени спортски арени веднаш до замокот Цекин. Комплексот, врз основа на плановите на архитектот Марјан Божич и инженерот Станко Блаудек, бил отворен во 1965 година. Поголемата арена за хокеј на мраз има капацитет од 7.000 луѓе. Кога е конфигуриран да биде домаќин на кошаркарски натпревари, капацитетот за седење е прилагоден на 6.000. Помалата кошаркарска сала има капацитет за седење од 4.500 луѓе. Оваа сала била домаќин на домашните натпревари на професионалниот кошаркарски тим КК Унион Олимпија до 2011 година, додека поголемата е дом на професионалниот клуб за хокеј на мраз ХДД Олимпија Љубљана.

; Езерце Тиволи

мини|Тиволи езерцето во доцна пролет. Поглед кон север, со ридот Рожник во позадина.
На југоисточниот крај на паркот Тиволи се наоѓа езерцето Тиволи. Езерцето има форма на правоаголник и е плитко со мал волумен. Во 2011 година било темелно реновирано. Се користи за рекреација, риболов и како резервоар за контрола на поплави. Служело како тема на визуелните уметници и музичари. Има мала камена статуа по име „Риба“ во езерцето. Тоа е приказ на две вертикално стоечки риби, создадени во 1935 година од експресионистичкиот скулптор Франце Краљ и подигнати во 1994 година. На тревникот покрај езерцето, на топло време работи библиотека на отворено и работилница за рециклирање книги и други печатени материјали, наречена „Читаните“. Во текот на зимата, библиотеката се преселува во блиската стаклена градина.

; Стаклена градина и градината со рози

Стаклена градина со тропски растенија, управувана од Љубљанската ботаничка градина, се наоѓа во близина на северозападниот крај на езерцето. До стаклената градина, има градина со рози. Создаден е од 1993 до 1994 година и реновиран е во 2007 година. Над 160 видови рози, вклучувајќи ја и првата словенечка сорта „Прешерен“, биле додадени во 2010 година. Сите рози се означени со плоча.

; Игралиште

Од февруари 1941 до јули 1943 година, за време на италијанската анексија на Љубљана, паркот во близина на езерцето бил уреден врз основа на плановите на архитектот Борис Коби. Тој поставил игралиште во кружен дизајн поврзан со езерцето како централна карактеристика на пејзажот. Игралиштето, наречено Детски рај, било завршено со финансиска помош на Емилио Грациоли, првиот висок комесар на провинцијата Љубљана. Се отворило со церемонија на 11 јули 1943 година на која присуствувале бројни жители на Љубљана, градоначалникот на Љубљана, Леон Рупник и високиот комесар, Џузепе Ломбраса, и го вклучил благословот од љубљанскиот надбискуп Грегориј Рожман. Настанот се случил за време на периодот на „културен молк“, прекин на сите културни активности поврзани со анексијата, наредени од Словенечкиот ослободителен фронт. Секретарот на Комунистичката партија и Љубљанскиот ослободителен фронт Владимир Кривиќ тоа го окарактеризирал како „скандал“ за нивното движење.

### Скулптури
Во близина на северниот крај на езерцето, на врвот на скалите кои водат кон замокот Тиволи, стои бронзена скулптура од Зденко Калин, по име „Овчар“ или „Момче со свирче“. Била создадена во 1942 година и подигната на 1 мај 1946 година. Таа е буколична целосна статуа на момче кое маршира со свирче и претставува еден од врвовите на словенечката фигуративна уметност.

Во 2000 година, босанскиот скулптор Слободан Пејиќ го трансформирал 300-годишниот даб кој за време на бура, паднал во скулптура наречена „Соживот“. Со чинот тој предложил почеток на градина за скулптури во паркот. Скулптурата е ретка комбинација од даб и бронза. Тaa е 4 метри високa и е одгледанa од мов и од лишаи. Дрвото опфаќа бронзен внатрешен дел наречен „Чисто срце“.

Во септември 2004 година, по повод стогодишнината од неговото раѓање, во непосредна близина на езерцето на неговата јужна страна, свечено била откриена седечката статуа на поетот, писателот и преведувачот Едвард Коцбек. Станува збор за бронзена статуа на скулпторот Боштјан Дриновец. Поетот седи на брегот и гледа во 30 сантиметри висок двојник на рачен држач на брегот.

## Историја
мини|Областа на паркот Тиволи околу 1850 година|лево
Паркот Тиволи бил поставен според плановите од инженерот Жан Бланшар во 1813 година, кога Љубљана бил главен град на француските Илирски провинции. Тој ги споил двата постоечки паркови, околу замокот Тиволи и околу замокот Цекин, и ги поврзал со центарот на Љубљана. Паркот го добил името во втората половина на 19 век по летното престојувалиште на Казино друштво со забавен парк, паб и кафуле, кое било отворено во 1835 година до Подтурн Манор.

Езерцето било ископано во 1880 година. Подоцна било користен за пловење и лизгање на мраз, и за риболов. Градската општина во 1894 година во паркот основала расадник на дрвја. Ја водел чешкиот градинар Вацлав Хејниќ, кој бил првиот професионален градинар во Тиволи, и кој уредувал делови од паркот во 1920-тите. Во исто време, паркот бил реновиран и од архитектот Јоже Плечник, кој го дизајнирал шеталиштето Јакопич што минува низ паркот, создавајќи линеарна визуелна оска што оди од замокот Тиволи преку улицата Цанкар и улицата Чоп до плоштадот Прешерен, преку Тромостовје и завршува во замокот Љубљана.

## Наводи

Категорија:Паркови во Љубљана