Ѕвездени ознаки и имиња

Во астрономијата, ѕвездите имаат различни **ознаки и имиња на ѕвезди**, вклучувајќи ги каталошките ознаки, тековните и историските сопствени имиња и имињата на странски јазици.

Само мал дел од познатите ѕвезди имаат соодветни имиња; сите други имаат само ознаки од различни каталози или списоци или воопшто немаат идентификатор. Хипарх во 2 век п.н.е. набројал околу 850 ѕвезди со голо око. Јохан Бајер во 1603 година навел околу двапати од овој број. Само во 19 век, каталозите на ѕвезди ги навеле исцрпно ѕвездите со голо око. Каталогот на сјајни ѕвезди, кој е каталог на ѕвезди во кој се наведени сите ѕвезди со привидна величина 6,5 или посветла, или приближно секоја ѕвезда видлива со голо око од Земјата, содржи 9.096 ѕвезди. Список на најобемните современи каталози од редот на милијарда ѕвезди, од проценетите вкупно 200 до 400 милијарди во Млечниот Пат.

Сопствените имиња може да бидат историски, честопати транслитерирани од арапски или кинески имиња. Ваквите транслитерации може да варираат, така што може да има повеќекратни правописи. Помал број на имиња се воведени уште од средниот век, а неколку во денешното време како прекари станале во општонародна употреба, на пример *Sualocin* за α Delphini и *Navi* за γ Cassiopeiae.

Меѓународниот астрономски сојуз (МАС) започнал постапка за избор и формализирање на единствени соодветни имиња за посветлите ѕвезди со голо око и за другите ѕвезди од општонароден интерес. За МАС, „името“ се однесува на поимот (обично разговоричен) што е користен за ѕвезда во секојдневниот говор, додека „означувањето е само алфабројчано“ и е користено речиси исклучиво во службените каталози и за професионалната астрономија. Многу од имињата и некои од ознаките што се користени денес се наследени од времето пред постоењето на МАС. Постојано се додавани други ознаки. Од почетокот на 2019 година, МАС одлучиле за нешто повеќе од 300 соодветни имиња, главно за посветлите ѕвезди со голо око.

## Соодветни имиња

Неколку стотици најсјајни ѕвезди имаа традиционални имиња, од кои повеќето потекнуваа од арапски, но неколку од латински. Сепак, имало голем број проблеми со овие имиња:

* Правописот честопати не бил стандардизиран (Алмах или Алмаах или Алмак или Аламак)
* Многу ѕвезди имале повеќе од едно име со приближно еднаква популарност (Мирфак или Алгениб или Алчеб; Регор или Сухаил ал Мухлиф; Алкаид или Бенетнаш; Гема или Алфека; Алферац и Сирах)
* Поради непрецизноста во старите каталози на ѕвезди, не било секогаш јасно на која ѕвезда во соѕвездието одговара одредено име (на пример, Алнијат може да се однесува на Сигма Скорпии или Тау Скорпии).
* Некои ѕвезди во сосема различни соѕвездија го имале истото име: Алгениб во Персеј и Алгениб во Пегаз; Гиена во Лебед и Гиенах во Корвус, Алнаир во Грус и Алнаир во Кентаур.

Во 2016 година, МАС организирал Работна група за имиња на ѕвезди (РГИЅ) за да ги каталогизира и стандардизира соодветните имиња за ѕвездите. Првиот билтен на РГИЅ од јули 2016 година вклучувал табела со 125 ѕвезди што ги сочинува првите две групи имиња одобрени од РГИЅ (на 30 јуни и 20 јули 2016 година) заедно со имиња на ѕвезди (вклучувајќи четири традиционални имиња на ѕвезди: Аин, Едасик, Ереи и Фомалхаут) разгледани и усвоени од Работната група на Извршниот комитет на МАС за јавно именување планети и планетарни сателити за време на кампањата NameExoWorlds во 2015 година и признати од РГИЅ. Дополнителни низи имиња биле одобрени на 21 август, 12 септември, 5 октомври и 6 ноември 2016 година. Овие биле наведени во табела со 102 ѕвезди вклучени во вториот билтен на РГИЅ од ноември 2016 година. Следните дополнувања биле направени на 1 февруари 2017 година (13 нови имиња на ѕвезди), 30 јуни 2017 година (29), 5 септември 2017 година (41), 17 ноември 2017 година (3) и 1 јуни 2018 година (17). Сите 330 имиња се вклучени во тековниот Список на имиња на ѕвезди одобрени од МАС, последен пат ажуриран на 1 јуни 2018 година (со мала поправка објавена на 11 јуни 2018 година).

Во пракса, имињата универзално се користени само за најсјајните ѕвезди (Сириус, Арктур, Вега, итн.) и за мал број малку помалку светли, но „интересни“ ѕвезди (Алгол, Северница (Поларис), Мира итн.). За други ѕвезди со голо око, често е претпочитана Бајеровото или Фламстидовото означување.

Покрај традиционалните имиња, мал број ѕвезди кои се „интересни“ можат да имаат современи англиски имиња. На пример, на две ѕвезди со втора величина, Алфа Павонис и Ипсилон Карина, им беа доделени соодветните имиња Peacock (Паун) и Avior (Авиор) соодветно во 1937 година од Канцеларијата за наутички алманах на Нејзиното височество за време на создавањето на *The Air Almanac*, навигациски алманах за Кралските воздухопловни сили. Од педесет и седумте ѕвезди вклучени во новиот алманах, овие две немаа традиционални имиња. РАФ наложувал на тоа дека сите ѕвезди мора да имаат имиња, па затоа биле измислени нови имиња за нив. Овие имиња се одобрени од РГИЅ при МАС.

Книгата *Имиња на ѕвезди: Нивната Лоре и значење* од Р.Х. Ален (1899) имала ефекти врз имињата на ѕвездите:

* Набројува многу асирски/вавилонски и сумерски имиња на ѕвезди откриени со археологија, а некои од нив (на пр. Саргас и Нунки) оттогаш биле одобрени од РГИЅ при МАС.
* Набројува многу имиња на кинески ѕвезди (на пр. Цих), иако тие не се во општа употреба.
* Ален го претставил звукот „kh“ со „h“ со точка над (ḣ) и барем една астрономска книга (од Патрик Мур), користејќи го Ален како извор, погрешно ја прочитала оваа непозната буква како „li“.

### Ѕвезди именувани за поединци

Неколку ѕвезди се именувани за поединци. Ова се претежно имиња во вообичаена употреба што биле преземени од научната заедница во одреден момент. Првиот таков случај (намалување на ликови од митологијата) бил Кор Кароли (α CVn), именуван во 17 век за Чарлс I. Останатите примери се претежно именувани по астрономи, најпознати се веројатно Барнардова ѕвезда (која има највисоко познато сопствено движење од која било ѕвезда и затоа е забележлива иако е премногу слаба за да се види со голо око), Каптајновата ѕвезда и неодамна Табиевата ѕвезда.

Меѓународниот астрономски сојуз одржал два натпревари на NameExoWorlds за да им даде соодветни имиња на вонсончевите планети и нивните ѕвезди домаќини, во 2014/5 и 2019 година. Како резултат на тоа, неколку ѕвезди биле именувани по луѓе, вклучувајќи ги и Сервантес за Ми Олтар, Коперник за 55 Канкри А, и Розалијадекастро (HD 149143) по писателката Розалија де Кастро.

## Каталошки ознаки
Во отсуство на какви било подобри средства за означување на ѕвезда, претежно се користени ознаки на каталог. За таа цел се користени многу каталози со ѕвезди; видете ги ѕвездените каталози.

### По соѕвездие
Првите современи шеми за означување ѕвезди систематски ги означувале во рамките на нивното соѕвездие.

* Бајеровото означување е таков систем, објавен од Јохан Бајер во 1603 година. Бил воведен систем на означување на најсветлите ѕвезди во секое соѕвездие со помош на грчки (или поретко латински) букви и сè уште е широко користен. Бајер претежно ги доделувал буквите по класа на величина: ѕвездите со 1-ва величина ги добивале најраните букви во азбуката, а потоа ѕвездите со втора величина и така натаму (иако има многу исклучоци). Изворниот список на ознаки на Бајер содржел 1.564 ѕвезди со голо око, а неколку ѕвезди кои не биле каталогизирани од Бајер биле додадени од следните астрономи.
* Флемстидовото означување исто така ги наведува ѕвездите по соѕвездија, но по број наместо букви, подредувајќи ги со зголемување на десното вознесување наместо со намалување на осветленоста. Овие броеви не биле доделени од самиот Флемстид, туку од францускиот астроном Ж.Ж. Лаланд во француското издание на каталогот на Флемстид објавено во 1783 година.
* Гулдовото означување за ѕвезди видливи од Јужната Полутопка, воведена од Бенџамин Гулд (1879), исто така ги наведува ѕвездите по соѕвездија, бројчани со зголемување на десното вознесување.
* Хевелиус и Боде и двете одбројани ѕвезди во соѕвездијата слично. Нивните набројани системи испаднале од употреба, но нивните ознаки дури и сега повремено по грешка се третирани како Фламстидови ознаки. 47 Тукан, број доделен од Боде, е познат пример.

### Каталози на полно небо
Ѕвездените каталози на полно небо ја одвојуваат ознаката на ѕвездата од соѕвездието на ѕвездата и имаат за цел да ги набројат сите ѕвезди со привидна величина поголема од дадената гранична вредност.

* *Француската небесна историја* (*Histoire céleste française*; 1801) набројала 47.390 ѕвезди до светлинска величина 9.
* *[[Бонски преглед]]* (*Bonner Durchmusterung*; 1859) бил најцелосниот ѕвезден каталог составен без помош на фотографија. Во него се наведени вкупно 320.000 северни ѕвезди, проширени од *Кордопскиот преглед*  (*Cordoba Durchmusterung*; 1892) и *Кејпскиот фотографски преглед* (*Cape Photographic Durchmusterung*; 1896).
* *[[Каталог „Хенри Дрејпер“|Каталогот „Хенри Дрејпер“]]* (1924) навел 225.300 ѕвезди со светлинска величина 10, проширени на вкупно 359.083 во 1949 година. Броевите во каталогот остануваат во широка употреба за ѕвезди кои немаат Фламстидова или Бајерова ознака.
* *[[Каталог на сјајни ѕвезди|Каталогот на сјајни ѕвезди]]* од 1930 година ги навел сите ѕвезди посветли од светлинска величина. Тој бил дополнет за да вклучи ѕвезди со светлинска величина до 7,1 во 1983 година.
* *Астрографски каталог* (*Catalog astrographique*) е составен помеѓу 1891 и 1950 година со цел да бидат наведени сите ѕвезди со светлинска величина 11, што резултира со список од 4,6 милиони ѕвезди. Тој е во постојан развој, сега припаѓајќи под Поморската набљудувачница на Соединетите Држави.
* Каталогот USNO-B1.0 содржи преку милијарда тела, а исто така е во постојан развој во Поморската набљудувачница на Соединетите Држави.
* Семрежниот *[[Каталог на ѕвезди-водилки|Каталог на ѕвезди-водилки II]]* (*Guide Star Catalog II*; 2008) содржи 945 милиони ѕвезди до светлинска величина 21.

### Означување на променливи ѕвезди

Ѕвездите на променливите кои немаат Баjерови ознаки им се доделувани ознаки во шема со променливи ѕвезди што површно ја проширува шемата на Бајер со големи латински букви проследени со имиња на соѕвездија, почнувајќи од единечни букви од R до Z и продолжувајќи до парови букви. Ваквите ознаки ги означуваат како променливи ѕвезди. Примерите вклучуваат R Лебед, RR Лира и GN Андромеда. (Многу променливи ѕвезди имаат ознаки и во други каталози.)

### Пребарувања на вонсочеви планети
Кога планетата е откриена околу ѕвезда, ѕвездата често добива име и број врз основа на името на телескопот или мисијата за истражување што ја открила и врз основа на тоа колку планети веќе биле откриени од таа мисија, на пр. HAT-P-9, WASP-1, COROT-1, Kepler-4, TRAPPIST-1.

## Продажба на имиња на ѕвезди од ненаучни субјекти
Правата за именување ѕвезди не се достапни за продажба преку МАС или кое било друго научно тело. Наместо тоа, имињата на ѕвездите се избираат на некомерцијална основа од страна на мал број меѓународни организации на астрономи, научници и регистрациски тела, кои доделуваат имиња кои обично се состојат од грчка буква проследена со името на соѕвездието на ѕвездата, или поретко врз основа на нивните античко традиционално име.

Сепак, постојат голем број ненаучни претпријатија за „именување ѕвезди“ кои нудат да им доделуваат лични прекари на ѕвездите во нивните приватни каталози. Овие имиња ги користи само тоа претпријатие и се достапни само за прегледување на нивната мрежна страница или на купени артикли. Имињата на комерцијалните субјекти не се признавани од астрономската заедница или од конкурентските претпријатија за именување ѕвезди. Одделот за потрошувачки прашања во Њујорк издал известувања за прекршување на претпријатија кои тврдеа дека продаваат ѕвезди или права за именување на нив. Истражувањето спроведено од аматерски астрономи, открило дека нешто повеќе од половина од потрошувачите сепак би сакале да „именат ѕвезда“ со ненаучно претпријатие за именување ѕвезди, иако биле предупредени или информирани дека таквото именување не е признаено од астрономската заедница.

## Поврзано

* Список на арапски имиња на ѕвезди
* Список на соодветни имиња на ѕвезди
* *[[Имиња на ѕвезди|Имиња на ѕвезди: Нивната приказна и значење]]*

## Наводи

## Надворешни врски

* Список на општонародни имиња на ѕвезди
* Именување на ѕвезди од Националниот поморски музеј
* The Straight Dope: Дали можете да платите 35 долари за да добиете ѕвезда именувана по вас?
* Именување на ѕвезди 

Категорија:Астрономска номенклатура
Категорија:Ѕвездена астрономија
Категорија:Ѕвезди