Татарска конфедерација

**Татарската конфедерација** била една од петте големи племенски конфедерации (*khanlig*) во Монголското плато во 12 век.

## Име и потекло
Името „Татар“ веројатно првпат било преведено во *Книгата на песната* како 大檀 *Dàtán* (MC: **da<sup>H</sup> -dan*) и 檀檀 *Tántán* (MC: **dan-dan*) за кои составувачите на книгата изјавиле дека се други имиња на Руанците; *Книгата на песната* и *Книгата на Лианг* го поврзале Руран со претходниот Ксионгну додека *Книгата на Веи* го проследила потеклото на Руран до Донгху, кои биле од монголците пред Џингис-хан потекло.

Ксу предложил „главното тело на Руран имало потекло од Ксионгну“, а потомците на Руран, имено Да Шивеи (познато како Татари), во голема мера содржеле елементи на Ксионгну кои зборуваат турски. И покрај тоа, јазикот на Ксионгну е сè уште непознат,и кинеските историчари рутински им го припишувале потеклото на Ксионгну на различни номадски групи, но таквите припишувања не мора да укажуваат на точното потекло на субјектите: на пример, потеклото на Ксионгну им се припишувало на Ѓоктурците и Тиеле кои зборувале турски јазик, како и на Парамонголските Танхи Кумо Кси и Китани.

Првата прецизна транскрипција на татарскиот етноним била напишана турски јазик на натписите Орхон, поточно, спомениците Кул Тигин (CE 732) и Билге Каган (CE 735) споменици како 𐰆𐱃𐰔⁚𐱃𐱃𐰺⁚𐰉𐰆𐰑𐰣, Otuz Tatar Bodun, 'Thirty Tatar clan' мислејќи на татарската конфедерација.

Во историографијата, протомонголските племиња Шивеи биле поврзани со Дада или идентификувани конкретно со Триесетте Татари. Што се однесува до деветте Татари, Очир (2016 година) ги сметал за монголци и сметал дека ова племе очигледно се формирало во Монголија во текот на 6-8-от век, дека нивната етногенеза вклучувала монголски луѓе, како и монголизирани Турци кои владееле со нив; подоцна, девет Татари учествувале во етно-културниот развој на Монголите. Рашид ал-Дин Хамадани именувал девет племиња: Тутуклиуд (Тутагуд), Алчи, Куин, Биркуј, Терат, Тамаши, Ниучи, Бујрагуд и Ајрагуд, кои живееле во источната степа и сливот на Калхин Гол во втората половина на 12 век. Голден (1992 година) предлагал дека *Отуз* „триесет“ означувал триесет кланови, а *Токуз* „девет“ можеби означувал девет племиња на татарската конфедерација.

На Татарите им било предложено да живеат во североисточна Монголија и околу Бајкалското Езеро, или меѓу Манџурија и Бајкалското Езеро. 

## Етнички и јазични припадности
Токуз-Татарите и Отуз-Татарите од натписите на Орхон биле предложени да бидат монголски говорници (на пр. од синолозите Пол Пелиот, и Улрих Теобалд, туркологот Питер Бенџамин Голден,Алтаист Волкер Рибацки, итн.). Од друга страна, тие биле предложени да зборуваат турски јазик (на пр. *[[Енциклопедија Британика]]* или Kyzlasov apud Sadur 2012). Понатаму, *[[Енциклопедија Британика]]* предлага дека Татарите веројатно биле поврзани со Куманите и Кипчаците.

Очир (2016 година) верувал дека монголските и монголизираните турски народи учествувале во етногенезата на деветте Татари, кои Охир ги сметал за монголци.

Советскиот и рускиот ориенталист Леонид Кизласов тврдел дека Татарите Токуз и Татарите Отуз наместо тоа биле турски, бидејќи географскиот трактат од 10 век , Худуд ал-Алам, напишан од персиски автор, навел дека Татарите биле дел од Тогузгузите, кои Минорски ги идентификувал со кралството Ќочо во источен Тианшан, основано од бегалците Ујгури по распадот на ујгурското каганат, чии основачи припаѓале на конфедерацијата Токуз Огуз. Истовремено, Кизласов е против идентификацијата на Татарите од натписите на Орхон со Дада од кинески извори. Меѓутоа, Очир сметал дека *Датанскиот* ~ *Дадан* ~ *Дада* во кинеските извори од 9 век навистина ги означувал Татарите, кои Гоктурците ги споменале на натписите на Орхон како Отуз-Татар и Токуз-Татар и кои Кинезите ги нарекувале Рурани.

Пишувајќи во 11 век, кара-ханидскиот научник Махмуд ал-Кашгари ги вклучил Татарите меѓу туркиските народи. Тој ги лоцирал Татарите западно од Киргизите.
  

Кога ги набројувал 20-те турски племиња, Кашгари вклучувал и не-Турци како Кумо Кси, Хитани, Тангути и Кинези (последниот преведен како  < Караханид < *Тавгач*).  Во текстот на постојниот ракопис, Татарите се наоѓаат западно од Киргизите; сепак, светската карта на ракописот покажува дека Татарите се наоѓале западно од реката Или и западно од Башкирите, кои Кашагари веќе ги наоѓал западно од Татарите. Клаус Шениг ги припишувал таквите противречности на грешките направени при копирањето на текстот и картата. Кашгари дополнително забележал дека Татарите биле двојазични, зборуваат турски заедно со нивните јазици; истото за Јабакуите, Басмилите и Чомулите. Меѓутоа, достапните докази сугерираат дека Јабакусите, Басмилите и Чомулите биле сите турски говорници; затоа, Мехмет Фуат Копрулу заклучил дека во 11 век, Јабакуите, Басмилите, Чомулите, Кајите и Татарите – од кои последните двајца Копрули сметале дека биле турцифицирани Монголи – можеле да зборуваат на караханскиот дијалект на Кашгари, како и на нивните сопствени турски дијалекти од караханските дијалекти, суштински дека Кашгари ги сметал за други јазици.

Според Кљашторни, името „Татар“ било турската ознака за Монголите. Како што пишува Ушницки, етнонимот „татар“ Турците го користеле само за да назначат „странци“, односно народи кои не зборувале турски јазици. Турските племиња кои живееле меѓу нивните соседи кои зборувале монголски, исто така, биле наречени „тат“ или „тат-ар“. Според Бартолд, народите со монголско потекло кои зборувале монголски јазик отсекогаш се нарекувале Татари. Последователно, овој збор бил целосно заменет со зборот „Монгол“.

## Историја
[мини| Монголска победа над [Татари|Татарите, 1196 година]]
Рураните, наводните предци на Татарите, талкале низ модерна Монголија во лето и ја преминале пустината Гоби на југ во зима во потрага по пасишта. Руран го основал својот Каганат во 5 век, околу 402 н.е. Меѓу поданиците на Рураните биле племето Ашина, кое ги соборило нивните владетели Рурани во 552 година и ги уништило Рураните во 555 година. Една гранка на распрснетите Рурани мигрирала во планинскиот венец Голем Кинган каде што се преименувале во Тантан, историски Каган, и постепено се вградиле во племенскиот комплекс Шивеи и се појавиле како 大室韋*Да (Големиот) Шивеи*.

Областа Отукен, која постојано се споменувала во натписите на Орхон како место на живеење на Турците, според Махмуд Кашгар, некогаш бил во земјата на Татарите. Според Василиј Бартолд, оваа порака сугерирала дека Монголите веќе тогаш стигнале на запад до областа каде нивните соседи од различни страни биле турски племиња.

Персискиот историчар Гардизи ги навел Татарите како едно од седумте основачки племиња на турската кимечка конфедерација. Натписот на Шин Усу навел дека Татарите Токуз, во сојуз со Секиз-Огузите, неуспешно се побуниле против ујгурскиот Каган Бајанчур, кој ја консолидирал власта помеѓу 744 и 750 н.е. Откако биле поразени три пати, половина од огуз-татарските бунтовници повторно им се придружиле на Ујгурите, додека другата половина побегнале кај непознати луѓе, кои биле идентификувани како Китани или Карлуци. Според Сенга и Кљашторни, дел од токуз-татарските бунтовници побегнале на запад од Ујгурите до сливот на реката Иртиш, каде што подоцна ги организирале Кипчаците и другите племенски групи (или веќе таму или исто така новопристигнати) во племенската унија Кимек. Според рускиот ориенталист Василиј Ушницки, извештаите за средновековните муслимански извори за татарското потекло на династичкиот клан Кимак се аргумент на поддржувачите на монголското потекло на Кимаците и Кипчаците. Веста за Татарите, од кои Кимаците се одвоиле, според Јозеф Марварт, го потврдува фактот за движењето на запад на турцизираните монголски елементи.

Што се однесува до поделбата на Татарите кои останале на исток, до 10 век, тие станале поданици на династијата Љао предводена од Китан. По падот на Љао, Татарите доживеале притисок од династијата Џин предводена од Јурчен и биле повикани да се борат против другите монголски племиња. Татарите живееле на плодните пасишта околу Хулун Нур и Буир Нур и окупирале трговски пат до Кина во 12 век. Од 10 до 13 век, Турците Шатуо се приклучиле на татарската конфедерација на територијата на модерна Монголија и станале познати како Онгуд или Белите Татари гранка на Татарите. Амбасадорот на Сунг династијата, Жао Хонг во 1221 година напишал дека во Монголското Царство на Џингис-хан, постоеле три дивизии врз основа на нивната оддалеченост од Кина со која владеел Јурчен Џин: Белите Татари (白韃靼*Баи Дада* ), Црните Татари (黑韃靼*Хеј Дататар*, *Дада*), кои Кизласов ги идентификувал со туркофоните - вклучувајќи ги Онгудите (со турско шатуо потекло), монголски говорители - на кои им припаѓале Џингис-хан и неговите придружници - и тунгуските јазици, соодветно.

*Тајната историја на Монголите* тврдела дека Татарите биле смртни непријатели на Монголите: тие го предале канот Амбагаи на Камаг Монгол за да биде погубен од династијата Јурчен Џин и исто така предавнички отруениот поглавар Јесукеи, таткото на Џингис-хан;  последователно, во 1202 година, Џингис-хан се здружил со Онг Кан, ги освоил Татарите и натерал Татари да бидат погубени и да ги поштеди само жените  и децата. Преживеаните Татари биле апсорбирани во племето на Џингис-хан, а Татарската конфедерација престанала да постои. Бидејќи Татарите биле племе од илјадници, нивната апсорпција значително го зголемила племето на Џингис-хан.

## Татари и Монголи
Монголскиот историчар Ургунге Онон сметал дека Монголите првично им биле познати на Европејците како Татари бидејќи Татарите биле принудени да се борат како претходница, на главното тело на монголската коњаница и етнонимот Татари потоа се префрлил на сите Монголи.

Сепак, Бартолд, Ушницки, Кљашторни, Теобалд и Пау верувале дека дури и етничките Монголи честопати биле нарекувани Татари, посебно во неофицијални извори или автори на странци (на пр. Турци, Кинези, Виетнамци, Јурченци, Јаванци) или од самите етнички Монголи (на пр. генерал Мукали или дури и Кан Огедеи). Пау сметал дека племињата кои зборуваат монголски го користеле ендонимот Татар во текот на првите 30 до 40 години од проширувањето на Монголското Царство, пред да се самоидентификуваат како Монголи, првично ознака со династичка држава земена по Големата монголска држава од 12 век (大蒋古圤); во меѓувреме, стариот ендоним Татар паднал во немилост и ќе се користи како погрден термин за бунтовните племиња што зборуваат монголски; Пау дополнително шпекулирал дека промената на името била мотивирана од несигурности: или бидејќи непријателите го презирале името Татар, или поради тоа што поданиците го користеле ендонимот Татар за елити кои зборуваат монголски, или затоа што ривалствата меѓу потомците на Џингис-хан налагале „ограничување и исфрлање на групите“.

## Наследство
Турскојазичните народи на Куманија, како знак на политичка верност, го усвоиле ендонимот на нивните монголски освојувачи, пред на крајот да ги подведат културолошки и лингвистички.
## Наводи

Категорија:Поранешни монархии
Категорија:Поранешни конфедерации
Категорија:Монголски народи
Категорија:Врски за Wayback од предлошката „Семарх“
Категорија:Статии со текст на традиционален кинески