Аварски војни

**Аварските војни** се воделе помеѓу Франкија и Аварскиот каганат во Централна Европа од 788 до 803 година и завршиле со франкското освојување на западните региони на каганатот. Првите конфликти помеѓу Аварите и Франките се случиле во 560-тите, непосредно пред Аварското освојување на Панонскиот Низина. Во текот на следните векови следеле вооружени конфликти помеѓу двете сили.

Освојувањето на Кралството Ломбардите во 774 година и потчинувањето на Баварија во 788 година од страна на франкискиот крал Карло Велики () ги вознемирило Аварите. Тие ги нападнале Италија и Баварија, но биле принудени да се повлечат. Во летото 791 година, по неуспешните мировни преговори, Карло Велики го нападнал каганатот покрај реката Дунав од запад, додека неговиот син, кралот Пипин од Италија () напаѓал од југоисток. Пипин ограбил аварска тврдина и запленил многу плен пред да се врати во Италија. Војниците на Карло Велики уништиле две аварски тврдини преку реката Енс, но една епидемија на коњи убила околу 90% од неговите коњи, принудувајќи го него да ја напушти кампањата. Во текот на следните две години, бил главно преокупиран со логистички проекти, веројатно за да го потпомогне движењето на неговите војници.

Искористувајќи ја граѓанската војна на Аварите, војводата Ерик од Фриули () испратил високомобилна воена единица во каганатот под команда на словенскиот Војнимир во 795 или 796 година. Војнимир ја зазел резиденцијата на каганот, или „прстенот“ и запленил голем дел од ризницата на каганот. Во 796 година, Пипин започнал нова инвазија на каганатот и го принудил каганот да се потчини на Франките без отпор. Аварите кои одбиле да живеат под франкската власт се повлекле во земјите источно од реката Тиса.

## Позадина
[алт=Detailed map of Western Europe divided into tribal kingdoms|десно|мини| Проширување на [Франкија помеѓу 481 и 814 година]]
[алт=Map of Central Europe|десно|мини| Областа на [Авари|аварската населба]]
Франките се појавиле од лабава конфедерација на германски племиња кои живееле по долниот тек на реката Рајна за време на доцноримскиот период. По падот на Западното Римско Царство, франкискиот крал Хлодовик I () освоил римска држава во северна Галија и ја зазел јужна Галија од Визиготите. Се преобратил во католицизам, што го олеснило спојувањето на освојувачите и домородните Гало-Римјани. Проширувањето на кралството на Франките, или Франкија, продолжило за време на владеењето на неговите потомци, кои биле познати како Меровинзите. Франките ја освоиле Бургундија, Прованса и алпскиот регион и ги потчиниле соседните германски племиња - Тирингиите, Алеманите и Баварците. Меровиншките кралеви имале директна контрола над земјите помеѓу реките Лоара и Рајна, но периферијата на Франкија била управувана од речиси автономни владетели, меѓу кои биле и војводите Агилолфинг од Баварија. Франкија била поделена меѓу синовите на кралевите, кое што довело до развој на три кралства на Франките - Австразија, Неустрија и Бургундија. Честите конфликти меѓу меровиншките кралеви придонеле за развој на моќна аристократија.

Бегајќи од ширењето на Првиот турски каганат во Централна Азија, Аварите се појавиле на европската политичка сцена во почетокот на 558 година. Таа година нивната делегација дошла во Константинопол и му понудила воена поддршка на византискиот император Јустинијан I () во замена за подароци, годишна субвенција и територија каде што би можеле да се населат. Јустинијан ја прифатил понудата, а Аварите - наводно 20.000 качени воини - ја продолжиле својата миграција кон запад и ги освоиле турските и словенските племиња во понтичките степи. Првата конфронтација меѓу Аварите и Франките се случила кога Аварската инвазија на Тирингија околу 562 година. Во оваа прилика, неустрискиот крал Зигеберт I () ги разбил на реката Елба. Аварите започнале нова инвазија на Франкија во 566 година. Овој пат тие го победиле Зигеберт, но се повлекле во замена за снабдување со храна. Во 567 година, аварскиот каган Бајан I () ја прифатиле понудата на Ломбардите за сојуз против Гепидите, а сојузниците го нападнале царството на Гепидите во источните региони на Карпатскиот басен. Гепидите не можеле да издржат, а Аварите ги освоиле нивните земји. На почетокот на следната година, Ломбардите доброволно го напуштиле западниот регион на басенот за северна Италија, а Аварите ги зазеле сите рамнини долж Средниот Дунав и неговите притоки.

Аварскиот каганат бил мултиетничка држава со Словени, Гепиди и Бугари кои живееле под Аварска власт. Во Панонија преживеало и дел од локалното романизирано население, важен елемент на носителите на „културата Кестели“. Аварите вршеле редовни напади против Византиската империја и зазеле важни византиски погранични тврдини во 580-тите. Тие ги принудиле Византијците да плаќаат годишен данок - првично 900 фунти злато, но брзо пораснал на преку 1.600 фунти. Аварите тесно соработувале со словенските племиња што го олеснило ширењето на Словените и на Балканскиот Полуостров и во Централна Европа. Околу 596 година, баварската војска ги нападнала Словените на реката Драва, но Бајан интервенирал и ги разбила Баварците. Набргу, тој ја нападнал Тирингија и ги принудил Франките да платат данок за неговото повлекување. Според озборувањата што се ширеле во Франкија околу 610 година, кралицата Брунхилда (п. 613) која ја администрирала Бургундија во име на нејзиниот малолетен внук Теудерик II () сакал да склучи сојуз со Аварите против постариот брат на Теудерик Теудеберт II од Австразија ().

Аварите и нивните словенски сојузници го опсадиле Константинопол во соработка со Сасанската империја во 626 година, но не можеле да го заземат градот. Фијаското предизвикало жестоки внатрешни конфликти во каганатот. Вендовите, опишани како синови на аварските воини од страна на словенските жени во *Летописот на Фредегар*, се кренале во отворен бунт против нивните господари Авари. Франкискиот трговец Само (р.  658) одиграл главна улога во нивната прва победа за која го избрале за крал. Тој само ја консолидирал својата позиција преку политички бракови и ја поразил франкската експедитивна сила во 631 или 632 година. Отприлика во исто време, аварската криза за наследување завршила со бегство на 9.000 бугарски воини и нивните семејства во Баварија, каде многу од нив биле масакрирани по наредба на Дагоберт I Франкиски (). Царството на Само се распаднало по неговата смрт, а археолошките докази покажале на ширењето на Аварите кон запад долж Дунав во втората половина на VII век. Доцниот аварски период, кој што започнал околу 680 година, доживеал фундаментални промени во каханатот. Изолираните погребувања и другите знаци на номадизам исчезнуваат додека големите гробишта користени по генерација укажуваат на седентаризација на аварското општество.

До околу 700 година, текот на реката Енс ја формирал границата на каганатот со Баварија. Конфликтите меѓу Аварите и Баварците биле многу вообичаени. Кога епископот Емерам решил да замине во прозелитистичка мисија во каганатот, војводата Теодо од Баварија () го одвратиле поради вооружен конфликт долж границата. Кога Аварите ги нападнале словенските Карантанци во 741 или 742 година, Карантанскиот кнез Борут (г. ок. 750) побарал помош од Баварците. Војводата Одило () марширал кон Карантанија и ги победил Аварите. Ја обезбедил лојалноста на Карантанците преку земање заложници и промовирал христијанизација на Карантанците. Иако паганските Карантанци се побуниле најмалку три пати, Аварите не ја искористиле ситуацијата и се воздржале од инвазија на Баварија.

Во Франија, авторитетот на меровиншките кралеви брзо ослабнал во VII век. Аристократско семејство, подоцна познато како Каролинзи, ја презело вистинската моќ како наследнички носители на важната функција градоначалник на палатата. Во 751 година, Каролинецот Пипин Малиот () го соборил последното Меровиншко владеење Хилдерик III () и ја презел титулата крал во 751 година.

## Војни

### Прелудиум
По франкското освојување на Кралството Ломбарди, Франкија станала единствениот западен сосед на Аварите, но традицијата на Аварско-Ломбардскиот сојуз наводно преживеала. Ајо, водачот на неуспешното ломбардско востание против Карло Велики, побегнал во каганатот во 776 година. До 780-тите, Баварија останала последното автономно војводство во Франкија, а Карло Велики одлучил да го потчини. Го принудил војводата Тасило III () да ја повтори неговата заклетва за верност кон него во Вормс во 781 година. Следното лето, Аварските трупи се собирале на Ен, но не ја преминувале реката. Наместо тоа, аварска делегација отишла во Липспринџ за да започне мировни преговори со Карло Велики, но тој само ги „слушал и ги отфрлил“ Аварите. Кога Тасило не го послушал повикот на Карло Велики да присуствува на собирот во Вормс во 787 година, Карло Велики ја нападнал Баварија, принудувајќи го Тасило да се потчини. Една година подоцна, на собранието во Ингелхајм, Баварците кои му биле лојални на Карло Велики го обвиниле Тасило и неговата сопруга Ломбард Лиутперга за заговор со Аварите. Тие биле прогласени за виновни, а Тасило бил заменет. Историчарот Валтер Пол забележал дека и покрај тоа што „изворите ја одразуваат франкската пропаганда, веројатно е баварско-ломбардската коалиција на поразените да барала, со помош на Аварите и византиска поддршка, да го провери триумфалниот напредок на Карло Велики“.

### Аварски напади
Биографот на Карло Велики Ајнхард (р. 840) укажал дека настрана од „војната против Саксонците, најголемата од сите војни што ги водел [Карло Велики] била онаа против Аварите“ во 791 година. Според извештајот на Ајнхард, војната започнала во 788 година. Целосната интеграција на Баварија во царството на Карло Велики ги вознемирило Аварите. Тие ја нападнале северна Италија и Баварија, но двете војски биле поразени. Како одмазда за инвазиите, двајцата баварски команданти, Граман и Отачар ги воделе војниците преку Ен и ги разбиле Аварите на рамнините покрај реката Ибс. Аварите започнале нова инвазија на Баварија, но повторно биле поразени и многу од Аварите кои бегале од бојното поле се удавиле во Дунав. Каганот испратил пратеници во Вормс за да започнат преговори за границите. Според Пол, Франките веројатно сакале да заземат земји преку Ен, но Аварите одбиле.

### Првата франкска кампања
[алт=An armed man sitting on a throne with an armed man standing before him.|десно|мини| [Карло Велики *(лево)* и неговиот син, Пипин од Италија *(десно)*]]
Карло Велики дошол во Регенсбург за да се подготви за инвазија на Аварскиот Каганат на почетокот на летото 791 година. *[[Анали на Франкското Кралство|Аналите на Франкското Кралство]]* изјавиле дека војната била оправдана со „прекумерниот и неподнослив гнев извршен од Аварите“. Во подготовка за кампањата, војниците од Австразија и Неустрија се собрале во Регенсбург заедно со Саксонците, Фризите, Рипуарските Франки, Тирингијците, Аламани и Баварците. Помладиот син на Карло Велики, Лудвиг, дошол од Аквитанија.

Тој му наредил на својот најстар син Пипин, крал на Италија (), да води скара — многу мобилна воена единица — против каганатот. Оваа ударна сила стигнала до аварската територија (најверојатно во регионот помеѓу реките Драва и Сава) во август. Ги разбиле Аварите, ограбиле аварска тврдина и заплениле многу плен и 150 заробеници пред да се вратат во Италија. Карло Велики ја поделил главната војска на два дела. Назначил еден од неговите роднини, грофот Теодерик, и коморникот Магинфред за врховни команданти на контингентите на Рипуарските Франки, Фризи, Саксонци и Тирингијци и ги задржал останатите франкиски трупи заедно со Баварците и Аламани под своја команда. Била изградена флота и за Дунав. Неговата кампања започнала дури по завршувањето на сезоната на жетва. И двете војски марширале по двата брега на Дунав, но подоцнежната верзија на *Аналите на франкското кралство* покажала дека барем дел од северната војска марширала низ јужна Бохемија. Историчарот Чарлс Боулус изјавил дека уништувањето на Аварските тврдини во пограничните земји била главната стратешка цел на Карло Велики, бидејќи додека тие постоеле, Франките не биле во можност да извршат напади на територијата на Авар.

Пред да ја нападнат територијата на Авар, двете армии поставиле камп во Лорх во близина на границата на почетокот на септември. Свештениците кои ја придружувале војската наредиле постот да добие божествена милост на 5 септември, иако Карло Велики не сакал да пости, според неговиот биограф, Ајнхард (п. 840 г.). Цели три дена било забрането конзумирањето на месо, а количината на вино со кое располагале војниците била ограничена. Свештениците пееле псалми и рецитирале литија, а секој свештеник требал да каже миса. Армијата тргнала кон територијата на Авар по една или две недели, веројатно кога веста за победата на Пипин стигнала во логорот во Лорч. Откако дознале за инвазијата на Франките, Аварите ги напуштиле своите тврдини на сливот на реката Камп со Дунав и во *Кумеоберг* (во близина на денешниот Кремс на Дунав и Тулин на Дунав, и двата во Австрија, соодветно) без голем отпор. Тврдината во Камп била заземена и уништена од Магинфред. Во Кумеоберг, тринаесетгодишниот помлад син на Карло Велики, Лудвиг бил позлатен со меч за прв пат, но набрзо се вратил во Франција. Франките ја продолжиле својата инвазија стигнувајќи се до реката Раба. Овде, според подоцнежната верзија на *Аналите на франкското кралство*, во логорот на Карло Велики избувнал помор, убивајќи околу 90% од нивните коњи. Историчарот Керол Гилмор го идентификувал поморот како источен коњски енцефалитис, заразна болест што ја пренесуваат комарците. Пол укажал дека е „многу веројатно дека болеста веќе ги зафатила аварските коњи, што може да објасни зошто Франките не наишле на отпор“ за време на кампањата. Карло Велики требал да се откаже од кампањата во средината на октомври. Неговата војска се вратила во Баварија преку Саварија (сега Сомбатхељ во Унгарија), додека Теодерик и Магинфред ги воделе своите трупи низ Бохемија.

Аналите лаурешамен наведува дека кампањата на Карло Велики траела 52 дена. Се сметала за значајна воена акција: некои повелби издадени во Фрајзинг биле датирани во однос на годината на кампањата. Најмалку двајца епископи - Синдперт од Регенсбург и Ангилрам од Мец - умреле за време на походот, но тоа било поради болест, не додека се бореле со Аварите.

### Интервал
По завршувањето на кампањата, Карло Велики се вратил во Регенсбург. Останал во Баварија во 792 година и поголемиот дел од 793 година, иако се соочил со сериозни проблеми во другите делови на неговата империја, вклучувајќи го новото востание во Саксонија и бунтот на неговиот вонбрачен син Пепин Грбавецот (р. 811 г.). Непријателите на Карло Велики ја забележале неговата преокупација со аварските работи. Саксонците испратиле пратеници кај Аварите за да формираат сојуз, а Маврите од Ел-Андалус, или муслиманска Шпанија, очекувале дека Аварите ќе ги врзат воените сили на Карло Велики во Централна Европа.  Тој не започнал нови воени походи во 792 година. Гилмор ја припишувал неактивноста на Карло Велики на недостигот на обучени воени коњи по епидемијата на коњи. Карло Велики бил преокупиран главно со логистички проекти во 792 година и поголемиот дел од 793 година. Наредил изградба на преносливи мостови за да се олесни преминувањето на реката.

Во 793 година, Карло Велики испратил скарае да изврши рација на аварската територија. Го напуштил Регенсбург со цел да изврши нова инвазија на Аварската територија, но Саксонците се побуниле и го поразиле грофот Теодерик. Откако слушнал за победата на Саксонците, Карло Велики ја напуштил воената кампања. Одлучил да изгради канало кој што би ги поврзал Рајна и Дунав. Градењето на пловниот канал би го олеснил движењето на војниците и резервите кон каганатот, но го оставил овој амбициозен проект до крајот на годината. Во меѓувреме, во Аварскиот каганат избувнала граѓанска војна, веројатно не независно од постојаниот притисок на Франките. Додека траел конфликтот, каганот и уште еден водач на Аварите, југуро биле убиени од страна на нивните луѓе. Третиот водач на Аварите, Тудун испратил пратеници во логорот на Карло Велики, кој бил близу до Елба, и му го понудил своето потчинување на кралот на Франките.

### Кражба на „прстенот“
алт=A golden bowl depicting a bull's head.|десно|мини| Чаша со глава на бик од богатството на Нагисзентмиклош, веројатно богатство на аварите
Искористувајќи ги внатрешните конфликти во каганатот, војводата Ерик од Фриули собрал трупи за ненадеен напад против Аварите во 795 или 796 година. Наместо тој лично да ја води ризичната операција, го назначил Словенот Војнимир да командува со неа. Боулус сметал дека Војнимир бил јужнословенски водач, додека Пол верувал дека тој бил амбициозен словенски воин кој им служел на Франките. Војнимир ги водел своите трупи до резиденцијата на каганот, позната како „прстен“, која се смета дека се наоѓала во рамнините помеѓу Дунав и Тиса. Пол образложил дека седиштето на каганот било „најверојатно фиксна палата населба, поставена во форма на круг, со шатори или дрвени структури“. Војнимир го грбнал „прстенот“ и запленил голем дел од неговото импресивно богатство како плен. По враќањето на Војнимир во Фриули, војводата Ерик му го испратил пленот на Карло Велики кој му дал дел од ризницата на папата.

### Втора франкска кампања
Пипин од Италија и Ерик од Фриули собрале војници за нова инвазија на Аварскиот каганат во 796 година. Карло Велики испратил баварско и аламанско засилување да се приклучат на кампањата на неговиот син. Боулус предложил Баварците да ја следат патеката што ја поминал Карло Велики во 791 година, додека Аламаните ги поминале Алпите преку преминот Бренер за да стигнат до територијата на Авар. Италијанската, баварската и аламанската армија се обединиле во Долна Панонија. Не наишле на отпор додека марширале кон Дунав. Каганот, кој ја презел власта по граѓанската војна, му пришол на Пипин на Дунав придружуван од неговата сопруга и аварските достоинственици, вклучувајќи ги катуните и тарханите. Современа панергија, De Pippini regis Victoria Avarica („Победата на кралот Пипин над Аварите“), наведува дека Авар по име Унгуимери го убедил каганот да им се потчини на Франките без секаков отпор. Аварите, кои ја одбиле помирувачката политика на каганот, се повлекле во земјите источно од Тиса. Пипин го преминал Дунав и запленил многу плен на „прстенот“ пред да го уништи. По неговата победа, Пипин одржал синод на Дунав за да направи договор за христијанизација на Аварите. Под раководство на патријархот Паулин II од Аквилеја (п. 802/804), собраните свештеници одлучиле христијаните кои живееле под власта на Аварите да бидат повторно крстени само ако необучени свештеници ги крстиле.

## Наводи

## Литература

* 

Категорија:Војни на Баварија
Категорија:Унгарија во раниот среден век
Категорија:Карло Велики
Категорија:Судири во 9 век
Категорија:Судири во 8 век