Силување во Босанската војна

**Силувањето за време на [[Босанска војна|војната]] во Босна** — политика на масовно системско насилство насочено кон жените. Додека мажите од сите етнички групи извршиле силување, огромното мнозинство силувања биле извршени од силите на босанските Срби на Армија на Република Српска (ВРС) и српските паравоени единици, кои го користеле силувањето како инструмент за терор и клучни тактики како дел од нивната програма за етничко чистење.    Проценките за бројот на силувани жени за време на војната се движат помеѓу 10.000 и 50.000.  Случаите е тешко да се проценат бидејќи имало од 15 до 20 непријавени случаи за секој пријавен случај.

Меѓународниот кривичен трибунал за поранешна Југославија (МКТЈ) објавил дека „*систематското силување*“ и „*сексуалното ропство*“ во време на војна е злосторство против човештвото, второ по военото злосторство геноцид. Иако МКТЈ не ги третирала масовните силувања како геноцид, многумина заклучиле од организираната и систематска природа на масовните силувања на женската бошњачка (босанска муслиманка) популација, дека овие силувања биле дел од поголема кампања на геноцид,    и дека војската на Република Српска (ВРС) спроведувала политика на геноцидно силување против босанската муслиманска етничка група. 

Судењето на членот на ВРС, Драгољуб Кунарац, било првпат во која било национална или меѓународна судска практика, едно лице да биде осудено за употреба на силување како воено оружје. Широкото медиумско покривање на злосторствата на српските паравоени и воени сили врз бошњачките жени и деца, предизвикало меѓународна осуда на српските сили.   По војната, биле произведени неколку наградувани документарни филмови, играни филмови и драми кои ги покриваат силувањата и нивните последици.

## Заднина
[лево|мини| Ископување на [збирна гробница во источна Босна. Цивилни мажи од Фоча биле погубени, додека жените биле приведени и постојано силувани од припадници на вооружените сили на босанските Срби.]]
десно|мини|230x230пкс|Разурнатата од војна сараевската населба Грбавица во 1996 година, место на логори за силување за време на војната во Босна и тема на наградуваниот филм ''Грбавица''.
Војната во Босна била прва каде масовното силување било признаено и процесуирано од меѓународен трибунал.

Геноцидното силување е одлика на кампањите кои вклучуваат етничко чистење и геноцид, бидејќи целта е да се уништи или насилно да се отстрани целната популација и да се обезбеди да не се вратат.  Според Амнести интернешенал, употребата на силување за време на војна не е нуспроизвод на конфликти, туку однапред испланирана и намерна воена стратегија.  Првата цел на овие масовни силувања е да се всади терор кај цивилното население, со намера насилно да се дислоцираат од нивната територија. Втората цел е да се намали веројатноста за враќање и реконституција со нанесување на понижување и срам на целното население. Историчарите како Ниал Фергусон го оцениле клучниот фактор зад одлуката на високо ниво да се користи масовно силување за етничко чистење како погрешен национализам. 

Од своето основање, Социјалистичка Федеративна Република Југославија не претставувала платформа за внатрешно националистички чувства, а поединците кои се обидувале да ги разгорат тензиите ризикувале затворање, мачење или погубување.  Во 1989 година, српскиот претседател Слободан Милошевиќ го разгорел српскиот националистички сентимент со говорот на Газиместан кој се однесувал на Битката за Косово.   Чувствата на жртва и агресија кон Бошњаците дополнително биле поттикнати со претерани приказни за улогата што ја играле мал број Бошњаци во прогонот на Србите за време на геноцидот извршен од усташите за време на Втората светска војна.  Српската пропаганда сугерирала дека Бошњаците главно потекнуваат од Турците.  И покрај кампањите на омраза предводени од српската влада, некои Срби се обиделе да ги одбранат Бошњаците од злосторствата и морале да им се закануваат, вклучително и случаи кога војниците ќе објавиле на разглас дека „*секој Србин кој штити муслиман веднаш ќе биде убиен*“. 

Пред почетокот на конфликтот, Бошњаците во Источна Босна веќе почнале да се отстрануваат од нивното вработување, да се отфрлаат и да им се ограничува слободата на движење. На почетокот на војната, српските сили почнале да го гаѓаат бошњачкото цивилно население.  Откако градовите и селата биле обезбедени, војската, полицијата, паравоените сили и понекогаш дури и српските селани продолжувале со овие напади. Бошњачки куќи и станови биле ограбувани или срамнети со земја, цивилното население било сбирано на едно место, некои биле физички малтретирани или убиени во текот на процесот. Мажите и жените биле разделувани, а потоа држени во концентрациони логори. 

## Појава на силување
Проценките за бројот на силувани жени и девојки се движат од 12.000 до 50.000, од кои огромното мнозинство биле Бошњаци силувани од босанските Срби.  Експертите на УНХЦР тврдат дека биле извршени 12.000 силувања.  Европската Унија проценува вкупно 20.000, додека босанското Министерство за внатрешни работи тврди дека бројката се движи до 50.000. Експертската комисија на ОН идентификувала 1.600 случаи на сексуално насилство.

Српските сили формирале „*логори за силување*“, каде што жените биле постојано силувани, а ослободени само кога останувале бремени.  Групните силувања и јавните силувања пред селаните и соседите не биле невообичаени.  На 6 октомври 1992 година, Советот за безбедност на Обединетите нации формирал *Комисија на експерти* со која претседавал М. Шериф Басиуни. Според наодите на комисијата, очигледно е дека српските сили систематски го користеле силувањето и дека имало поддршка од командантите и локалните власти.  Комисијата исто така известила дека некои сторители рекле дека им било наредено да силуваат. Други рекле дека употребата на силување е тактика за да се осигура дека целното население нема да се врати во областа. Напаѓачите им рекле на своите жртви дека ќе родат дете од етничката припадност на напаѓачот. Бремените жени биле приведени додека не било предоцна за да се абортира плодот. На жртвите им било кажано дека ќе бидат ловени и убиени доколку пријават што се случило.  Комисијата, исто така, заклучила дека: „*Силувањето било пријавено дека било извршено од сите страни во конфликтот.* *Сепак, најголем број пријавени жртви се Бошњаците, а најголем број наводни сторители се босанските Срби. Има малку извештаи за силување и сексуален напад меѓу членови на иста етничка група*.“ 

Тимот истражители на Европската заедница, вклучувајќи ги Симон Веил и Ен Варбуртон, на сличен начин заклучиле во нивниот извештај од 1993 година дека силувањето извршено од силите на босанските Срби не било секундарен ефект на конфликтот, туку дел од систематската политика на етничко чистење и дека било „*извршено со свесна намера да се деморализираат и тероризираат заедниците, протерувајќи ги од нивните матични региони и демонстрирајќи ја моќта на инвазивните сили*“.  Амнести интернешенал и *Хелсинки Воч*, исто така, заклучиле за време на конфликтот дека силувањето се користело како оружје за војна, со примарна цел да се предизвика понижување, деградација и заплашување за да се осигура дека преживеаните ќе заминат и никогаш нема да се вратат.  

За време на конфликтот, жените од сите етнички групи биле погодени, иако не во обем како што страдало бошњачкото население. 

Сведочењето на преживеан од кампот Калиновик (каде што околу 100 жени биле приведени и подложени на „*силување од повеќе сторители*“) вели дека силувачите постојано им кажувале на своите жртви: „*Ќе ги имате нашите деца.* *Ќе ги имате нашите мали четници*“, а дека причината за нивното силување било „*засадувањето на семето на Србите во Босна*“. Жените биле принудени да одат со полно работно време со својата бременост и да раѓаат.  Многу од извештаите за злоупотребите ја илустрирале етничката димензија на силувањата. 

### Локации и процедури
мини|„Караманова куќа“, локација на која биле мачени и силувани жени во близина на Фоча, Босна и Херцеговина. (Фотографијата е обезбедена од страна на МКТЈ)
Српските сили поставиле логори каде што имало силувања, како оние во Кератерм,   Вилина Влас, Мањача,  Омарска, Трнопоље, Узамница и Војно.  Во мај 1992 година, српските селани од Снагово, Зворник, го опколиле и зазеле селото Липље и го претвориле во концентрационен логор. Четиристотини луѓе биле затворени во неколку куќи, и биле предмет на силување, мачење и убиства. 

Во период од пет месеци, помеѓу пролетта и летото 1992 година, меѓу 5.000 и 7.000 Бошњаци и Хрвати биле задржани во нехумани услови во Омарска.  Во концентрациониот логор, силувањето, сексуалните напади и мачењето на мажи и жени биле секојдневие. Еден весник ги опишал настаните таму како „*локација на оргија на убивање, осакатување, тепање и силување*“.   Силувањето, убиствата и физичкото малтретирање биле секојдневие.  Во логорот Трнопоље непознат број жени и девојки биле силувани од војници, полицајци и чувари на босанските Срби. Во логорот Узамница, еден сведок на судењето на Оливер Крсмановиќ, обвинет за злосторства поврзани со масакрите во Вишеград, тврдел дека машките притвореници некогаш биле принудувани да силуваат жени.

Во градот Фоча, под контрола на Србите, биле поставени логори. Додека биле чувани на една од најзначајните локации за силување во градот, „*Карамановата куќа*“, бошњачките жени, вклучително и малолетници на возраст од 12 години, биле постојано силувани.  За време на судењето на Драгољуб Кунарац, условите во овие кампови биле опишани како „*неподносливо нехигиенски*“, а шефот на полицијата во Фоча, Драган Гаговиќ, бил идентификуван како еден од мажите што ги посетувал овие кампови, каде што избирал жени, ги изнесувал надвор, а потоа ги силувал. 

Жените и девојките избрани од Кунарац, или од неговите мажи, биле однесени во војничката база и силувани. Во други времиња, девојчињата биле отстранети од центрите за притвор и држени на различни локации подолг временски период под сексуално ропство.  Радомир Ковач, кој исто така бил осуден од МКТЈ, лично држел четири девојчиња во својот стан, малтретирајќи и силувајќи ги три од нив многупати, додека исто така им дозволувал на познаниците да силуваат една од девојките. Пред да продаде три од девојките, Ковач назначил две од нив на други српски војници кои ги малтретирале повеќе од три недели. 

Хрватските сили поставиле концентрациони логори во Челебиќи, Дретељ, Габела, Родоч, Каоник, Витез и Жепа.  Во заедничкиот бошњачко-хрватски објект Челебиќи, српските цивили биле подложени на различни облици на мачење и сексуална злоупотреба, вклучително и силување.  Во Дретељ мнозинството затвореници биле српски цивили, кои биле држени во нехумани услови, додека притвореничките биле силувани и кажано дека ќе ги држат додека не родат „*усташ*“.  И српските и бошњачките цивили биле држени во логорот Хелиодром во Родоч, а уапсените биле пријавени дека биле сексуално нападнати.  Србинките и девојките биле силувани и мачени во борделите во Сараево управувани од Бошњаци. 

Во Добој, силите на босанските Срби ги одвоиле женките од мажите, а потоа го извршиле силувањето на некои жени од нивните машки членови на семејството. Жените биле испрашувани за машки роднини во градот, а четиринаесетгодишниот син на една жена бил принуден да ја силува. 

### Мажи и момчиња
Помалку позната форма на силување за време на војната била она што било извршено врз мажи и момчиња. Иако не е утврден конкретен број, се проценува дека околу 3.000 биле силувани за време на конфликтот. Сепак, се претпоставува дека стотици, ако не и илјадници, жртви никогаш не се појавиле поради нивната смрт, како и поради стигмата во врска со сексуалната злоупотреба. Утврдено е дека многу машки жртви биле исфрлени од нивните заедници, честопати биле лишени од нивната машкост или обвинети за хомосексуалност поради претежно маскулинистичката култура во Босна. Другите жртви се плашеле дека тоа ќе резултира со понатамошна злоупотреба.

Поголемиот дел од случаите се случувале во логори. Некои од овие злосторства биле извршени и на друго место, на пример за време на рации во домови. Опсегот на злоупотреба варирал во голема мера. Некои жртви биле сексуално измачувани, додека други биле принудени да ги мачат колегите затвореници. Делата вклучувале принуден орален и анален секс, генитално осакатување и удирање на гениталиите.

Причините за овие злосторства главно се вртеле околу понижувањето и тврдењето на доминација над жртвите наместо сексуалното задоволство на сторителите.

Траумата што настанала од овие злосторства вклучувала низа ментални и физички здравствени проблеми, вклучувајќи чувство на безнадежност, ретроспективи, еректилна дисфункција, оргазмична дисфункција и болка во коитумот.

## Последици
По завршувањето на непријателствата со Дејтонскиот договор од 1995 година, имало постојани напори за помирување на спротивставените фракции.  Посветено е големо внимание на потребата да се разбере реалноста на она што се случило за време на војната, да се отфрлат митовите и одговорните лидери да бидат изведени пред лицето на правдата и да бидат охрабрени да ја прифатат својата вина за масовните силувања и другите злосторства. 

По конфликтот, етничкиот идентитет сега е од многу поголемо општествено значење во Босна отколку што било пред 1992 година. Од 1960-тите до почетокот на војната, речиси дванаесет проценти од браковите биле мешани (меѓу членови на различни заедници), а младите граѓани честопати се нарекувале себеси Босанци наместо да ја идентификуваат својата етничка припадност. По конфликтот, делотворно било задолжително да се идентификуваат како Бошњаци, Срби или Хрвати, а тоа претставувало проблем за децата на жртвите на силување кога ќе пораснат. 

Медицинската студија на 68 хрватски и бошњачки жртви на силување за време на војната 1992–1995 година покажала дека многумина претрпеле психолошки проблеми како резултат на тоа. Никој немал психијатриска историја пред силувањата. По силувањата, 25 имале самоубиствени мисли, 58 претрпеле депресија веднаш потоа, а 52 сè уште страдале од депресија во времето на студијата, една година подоцна. Од жените, 44 биле силувани повеќе од еднаш, а 21 од нив биле силувани секојдневно во текот на нивното заробеништво. Дваесет и девет од нив останале бремени, а седумнаесет абортирале. Студијата дошла до заклучок дека силувањата имале „*длабоки непосредни и долгорочни последици врз менталното здравје“* на жените. 

Силувањето во Босанската војна било искористено како „воено оружје“, кое влијаело на комуналната свест на пошироката босанска јавност. Како што кажал Пјер Бајард, „*во Босна силувањата не само што го придружуваа напредувањето на српските војски, тие беа и резултат на усогласена политика на [[Етничко чистење во Босанската војна|културно искоренување]]*“. Со други зборови, самото силување послужило како инструмент за стратешко сквернавење на босанскиот и/или бошњачкиот идентитет и сè што е поврзано со него.

Во студијата насловена како „*Масовно силување: Војна против жените во Босна и Херцеговина*“, Александра Стиглмаер и др. заклучил: 
Во Босна и Херцеговина и Хрватска, силувањето беше инструмент за „етничко чистење“. Експертската комисија на ОН која ги истражуваше силувањата во поранешна Југославија заклучи. „Силувањето не може да се смета за случајно со главната цел на агресијата, туку дека служи за стратешка цел сама по себе“, известува мисијата на Европската заедница, особено загрижена за ситуацијата на бошњачките жени. Во извештајот на хуманитарната организација Амнести интернешенел се вели: „Случаите кои вклучуваат сексуални прекршувања врз жени очигледно се дел од инклузивниот модел на воено однесување, кој се одликува со масовно заплашување и прекршување на Бошњаците и Хрватите“. Американската организација за човекови права Хелсинки воч верува дека силувањето се користи како „воено оружје“ во Босна и Херцеговина: „Дали жената е силувана од војници во нејзиниот дом или е држена во куќа со други жени и постојано силувана. повторно, таа е силувана со политичка цел - да ја заплаши, понижи и деградира неа и другите погодени од нејзиното страдање. Ефектот на силувањето често е да се осигура дека жените и нивните семејства ќе побегнат и никогаш нема да се вратат. Наспроти ова, очигледно е дека силувањата во Босна и Херцеговина се случуваат „во големи размери“ (ОН и ЕК), дека тие добиваат систематски карактер и дека „во најголем број случаи муслиманските (бошњачките) се жртви на српските сили“ (Амнести интернешенел). Проценките за бројот на жртви на силување се движат од 20.000 (ЕК) до 50.000 (Министерство за внатрешни работи на Босна).

## Национални и меѓународни реакции
Во август 1992 година, медиумските стории ја објавиле употребата на силувањето како воена стратегија,  и еден од првите што го привлекол вниманието на светот била програмата на дописникот на *Њуздеј* Рој Гутман *Масовно силување: Муслиманите потсетуваат на српските напади*, што се емитувала на 23 август 1992. 

Советот за безбедност на Обединетите нации го формирал МКТЈ како одговор на кршењето на човековите права во конфликтот.  Членот 5 од повелбата на МКТЈ појаснил дека Трибуналот има овластување да ги гони воените злосторства, а повелбата конкретно го осудува силувањето како кривично дело, за кое луѓето може да бидат обвинети. 

Во извештајот на Централната разузнавачка агенција објавен во 1995 година се наведува дека српските сили се одговорни за 90 отсто од злосторствата извршени за време на конфликтот.  Извештајот составен од тим експерти за ОН, со кој претседавал М. Шериф Басиуни, го донел истиот заклучок, пресметувајќи дека хрватските сили се одговорни за шест отсто од злосторствата, а бошњачките сили за четири отсто. 

По падот на Сребреница во јули 1995 година, Медлин Олбрајт, амбасадорката на САД во Обединетите нации, му рекла на Советот за безбедност на ОН дека „*не се знае каде се наоѓаат околу 6.000 бошњачки мажи и момчиња од Сребреница.* *Меѓутоа, сега имаме доволно информации за да заклучиме дека босанските Срби претепале, силувале и егзекутирале многу од бегалците*.“ 

## Правни постапки
[десно|мини| Зградата на Трибуналот во [Хаг.]]
Во раните 1990-ти, биле упатени повици за преземање правна постапка за можноста за геноцид да се случи во Босна. МКТЈ поставил преседан дека силувањето во војна е облик на мачење. До 2011 година, биле обвинети 161 лица за воени злосторства,  и докази од над 4.000 сведоци.  Во 1993 година, МКТЈ го дефинирал силувањето како злосторство против човештвото, а исто така ги дефинирал силувањето, сексуалното ропство и сексуалното насилство како меѓународни злосторства што претставуваат мачење и геноцид. 

Судиите од МКТЈ за време на судењето на Драгољуб Кунарац, Радомир Ковач и Милорад Крнојелац пресудиле дека силувањето било користено од вооружените сили на босанските Срби како „*инструмент на терор*“.  Кунарац бил осуден на 28 години затвор за силување, мачење и поробување жени.  Ковач, кој силувал 12-годишно дете, а потоа го продал во ропство,  бил осуден на 20 години затвор, а Крнојелац на 15 години.  МКТЈ објавил дека се случила „*пеколна оргија на прогонство*“ во различни логори низ Босна. 

Во 1997 година, Радован Караџиќ бил тужен од Бошњачки и Хрватки пред американски суд за геноцидно силување. Тој бил прогласен за одговорен. Утврдено е дека тужителите се жртви на геноцидно силување, и им е доделена отштета од 745 милиони долари.  

На 26 јуни 1996 година, МКТЈ го обвинил Драган Зеленовиќ по седум точки за силување и мачење како злосторства против човештвото и седум точки за силување и мачење  како кршење на обичаите и законите на војната. Зеленовиќ првично се изјаснил за невин, но за време на сослушувањето на 17 декември 2007 година, судскиот совет го прифатил признанието за виновен по три точки за мачење и четири точки за силување како злосторства против човештвото. Зеленовиќ учествувал во сексуални напади на жени во различни кампови, вклучително и групно силување на 15-годишно девојче и возрасна жена. Нему му била изречена 15-годишна затворска казна за злосторства против човештвото, на која поднел жалба. Жалбениот совет ја потврдил првичната казна. 

На 10 март 1997 година, во најпознатиот случај Челебиќи, им се судило на Хазим Делиќ, Зејнил Делалиќ, Здравко Муциќ и Есад Ланџо. Тие биле обвинети според член 7(1)  и член 7(3) од статутите за ИКТ за кршење на меѓународните хуманитарни закони. Прекршоците се случиле во затворскиот логор Челебиќи, под контрола на Бошњаците и Хрватите.  Делиќ бил прогласен за виновен за користење на силување како мачење, што било прекршување на Четвртата Женевска конвенција и дека ги прекршил законите и обичаите на војната. Судскиот совет, исто така, утврдил дека Муциќ бил виновен за злосторства извршени додека бил командант на логорот, според принципот на командна одговорност, меѓу кои имало и злосторства поврзани со полот. 
лево|мини|Мировниците на ОН собираат тела по масакрот во Ахмичи во април 1993 година. (Фотографијата е обезбедена од страна на МКТЈ)
На 22 јуни 1998 година, Анто Фурунџија, кој бил уапсен на 18 декември 1997 година од страна на холандските сили кои оперирале со НАТО,  бил изведен пред суд во едно од најкратките судења сослушани од МКТЈ.  Ова бил првиот случај сослушан од страна на МКТЈ кој се занимавал исклучиво со обвиненија за силување. Фурунџија бил босански Хрват и локален командант на милицијата позната како *Џокери*, кои учествувале во етничкото чистење во долината Лашва и кои биле под команда на Хрватскиот совет за одбрана. Фурунџија бил обвинет за поединечна кривична одговорност, која вклучувала „*сторување, планирање, поттикнување, наредување или на друг начин помагање и поттикнување во планирањето, подготовката или извршувањето на какви било кривични дела наведени во членовите два и три од статутот на трибуналот*“.  Еден сведок, кој бил нападнат од Фурунџија додека го испрашувал, го дал најголемиот дел од исказите за време на ова судење. Таа била претепана, а друг војник ја принудувал на орален и вагинален секс додека бил присутен Фурунџија. Фурунџија не дејствувал за да го спречи нападот, иако бил на командна позиција. Неговиот бранител тврдел дека сведокот боледувал од посттрауматско стресно растројство и дека погрешно го идентификувал обвинетиот.  Судскиот совет му изрекол на Фурунџија две казни од 10 и 8 години истовремено, откако го прогласил за виновен според членот три, со тоа што ги прекршил „*законите или обичаите на војната за мачење и за навреда на личното достоинство, вклучително и силување*." 

Во мај 2009 година, Јадранко Прлиќ, кој бил премиер на самопрогласената босанска хрватска воена држава Херцег-Босна, бил осуден за убиство, силување и протерување на Бошњаците. Тој е осуден на 25 години затвор. 

Според Маргот Валстром, специјален претставник на ОН за сексуално насилство во конфликти, само 12 случаи од околу 50.000 до 60.000 биле процесуирани од 2010 година.  До април 2011 година, МКТЈ обвинил 93 мажи, од нив 4 кривични дела поврзани со сексуално насилство. 

На 9 март 2005 година, Советот за воени злосторства на Судот на Босна и Херцеговина бил официјално отворен.  На почетокот ова бил хибриден суд на меѓународни и национални судии, до 2009 година сите судски дејствија биле предадени на домашните власти. 

Радован Станковиќ бил припадник на елитната паравоена единица од Вуковар со која командувал Перо Елез. По смртта на Елез, Станковиќ ја презел командата со куќата на Караман, која ја водел како бордел.  На 14 ноември 2006 година, домашниот суд во Сараево му судел на Станковиќ и тој бил осуден на 16-годишна казна за принудување жени на проституција. На 26 мај 2007 година, додека бил транспортиран во болница, Станковиќ избегал од притвор. 

Неџо Самарџиќ бил осуден на 13 години и 4 месеци, откако бил прогласен за виновен за злосторства против човештвото. Тој бил обвинет по десет точки, од кои за четири бил прогласен за виновен. Тие вклучуваат повеќекратни силувања, тепања, убиства и принудување на жените да бидат сексуални робинки. Самарџиќ бил прогласен за виновен и за злосторства во куќата на Караман.  Самарџиќ поднел жалба и добил 24 години затвор бидејќи бил прогласен за виновен за девет од десетте обвиненија. 

Гојко Јанковиќ сам им се предал на властите во Босна во 2005 година. Тој бил префрлен на судење во Хаг, но МКТЈ го вратил во Босна за да му се суди пред домашниот суд. Тој бил обвинет за кршење на правата, помагање и издавање наредби за време на напад врз несрпското население што резултирало со убиства и сексуална злоупотреба на несрпско население, од кои мнозинството биле бошњачки жени и девојки. Тој бил осуден на 34 години затвор откако бил прогласен за виновен. 

Драган Дамјановиќ (24 години затвор) бил осуден за воени злосторства, вклучувајќи убиства, мачење и силување. 

Момир Савиќ бил осуден на 18 години затвор во јули 2009 година за злосторства што ги извршил додека бил командант на српската војска „*Вишеградска бригада*“. Тој бил осуден за повеќекратно силување на бошњачка, подметнување пожар, грабеж и извршување на погубувања.  

На 12 јануари 2009 година, Жељко Лелек бил осуден на 13 години затвор за злосторства против човештвото, вклучувајќи и силување. Лелек, кој во тоа време бил полицаец, бил осуден за дејствија што ги извршил за време на масакрите во Вишеград. 

Миодраг Никачевиќ, полицаец од Фоча, бил обвинет од домашниот суд во 2007 година за злосторства против човештвото извршени во 1992 година. Обвинението против него биле две точки од обвинението за силување. Во април 1992 година, Никачевиќ, кој бил во униформа и вооружен, насилно ограбил и силувал една жена. Второто обвинение било за злоупотреба и силување на друга жена во јули 1992 година во Фоча.  За време на судењето, одбраната извела десет сведоци кои тврделе дека Никачевиќ не учествувал во никакви воени злосторства и дека понекогаш ја ризикувал својата безбедност за да им помогне на другите.  Тој бил прогласен за виновен на 19 февруари 2009 година и осуден на 8 години затвор за силувања на двете жени и за помагање и поттикнување во киднапирање и незаконско приведување на бошњачки цивил, кој подоцна бил убиен на непозната локација.  Милорад Крнојелац, Јанко Јањиќ, Драган Гаговиќ и други биле обвинети во 1992 година за кршење на човековите права извршени за време на етничкото чистење на Фоча. Обвинението вклучували обвинение за силување. 

Анте Ковач, кој бил командант на воената полиција во Хрватскиот совет за одбрана, бил обвинет на 25 март 2008 година за воени злосторства извршени врз Бошњаците во општина Витез во 1993 година. Обвиненијата вклучувале наводи за силувања извршени во логори во регионот.  Ковач бил ослободен по една точка за силување, но прогласен за виновен за друго. Тој бил осуден на 9 години затвор. 

Веселин Влаховиќ, познат и како „Батко“ или „Монструм од Грбавица“, бил осуден на 45 години затвор во март 2013 година, откако бил прогласен за виновен по повеќе од шеесет точки, вклучително и убиство, силување и мачење на бошњачки и хрватски цивили. за време на опсадата на Сараево.  Казната на Влаховиќ била најдолгата изречена, малку подолга од онаа на Санко Којиќ, кој - претходно во 2013 година - бил осуден на 43 години затвор за неговата улога во масакрот во Сребреница. 

## Во популарната култура
*Грбавица* е игран филм во режија на Јасмила Жбаниќ. Дејството е сместено во повоено Сараево и се фокусира на Есма, самохрана мајка, и Сара, нејзината ќерка, која открива дека е воено бебе бидејќи нејзината мајка била силувана. Филмот ја освоил наградата Златна мечка во 2006 година на 56. Меѓународен филмски фестивал во Берлин.  Жбаниќ, исто така, напишал и режирал краток документарен филм за војната во 2000 година, насловен *Црвени гумени чизми*.  *Во земјата на крв и мед*, во режија на Анџелина Џоли, исто така се занимава со темата за силување за време на војната.   *Напуштените* е босански филм од 2010 година, во режија на Адис Бакраќ и сценарио на Златко Топчиќ, кој е приказна за момче од сиропиталиште кое се обидува да ја дознае вистината за неговото потекло, при што тоа дознава дека е дете на силувач од војната. Воениот филм „ *Спасител*“ од 1998 година е за американски платеник кој придружува Србинка до безбедно подрачје на ОН, откако таа била силувана и оплодена од бошњачки војник.

*Повикувајќи ги духовите* е документарен филм за една Бошњачка и една Хрватка, кои преживеале силување и мачење во Омарска.   Филмот завршува со сведочењето на двете жени во Хаг.  *Дојдов да сведочам* е документарен филм на PBS кој ја опфаќа приказната за шеснаесет жени кои биле затворени од српските сили во Фоча, а кои подоцна сведочеле против нивните напаѓачи во МКТЈ. 

Претставата *<span>Во име на таткото</span>* е заедничка австриско-босанска продукција, на Народниот театар од Тузла и продуцентската куќа Алфа Груп. Претставата е документарно-танцова претстава во режија на Дарел Тулон. Изведувачите доаѓаат од Босна и Херцеговина и Австрија.

## Белешки

*
*
*
*
*
* 
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
* 
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
* 
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
* 
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Наводи

## Надворешни врски
; Општо
* Odjek: Zločin silovanja u Bosni i Hercegovini  Archived   (in Bosnian)
* Gendercide Watch - Студија на случај: Босна и Херцеговина
* Масовно силување - Њујорк Тајмс 1993 година
* Силуваните бебиња во Босна: напуштени од нивните семејства, заборавени од државата
* Силување: оружје за војна

; Извештаи
* 
* 
* 

Категорија:Етничко чистење
Категорија:Воени злосторства во Босанската војна
Категорија:Босански геноцид