Словенечка музика

Во главите на многу странци, словенечката народна музика значи облик на полка која е позната и денес, особено меѓу иселениците и нивните потомци. Сепак, постојат многу стилови на словенечка народна музика надвор од полка и валцер. Коло, лендер, штајериш, мафрине и шалтин се неколку од традиционалните музички стилови и танци.

## Праисторија
Дивјебабешката флејта, артефакт пронајден во пештера во близина на Церкно. Веројатно најстариот познат музички инструмент досега. Неговата старост се проценува на приближно 55.000 години.

Историјата на современата словенечка музика може да се проследи назад во 5 век, кога христијанството се проширило во Карантанија. Биле воведени литургиски химни (*kyrie Eleison*) и станале првите обични песни (Cantus planus) што направиле врска со јазикот на народот.

## Класична музика

### Средновековна
За време на средниот век, секуларната музика била исто толку популарна како и црковната музика, вклучувајќи ги и чергарските пејачи (минесингери) на љубовни песни. Јуриј Слаткоња, крањски диригент и композитор од Ново Место, станал директор на Виенскиот машки хор во 1498 година. До времето на протестантската реформација во 16 век, музиката била користена за прозелитирање во Крањска. Првиот словенечки химнал, *[[Ени Псалми]]*, бил објавен во 1567 година. Овој период го видел подемот на ренесансните музичари како Јакоб Галус. Италија имала важно музичко влијание на периодот, особено во светата музика, како таа на Антонјо Тарсија од Копер, во ораториумот и операта. Делото *Комедија* било изведено во Љубљана во 1660 година, а опера во 1700 година во семејниот дворец на Ауерспергови.

### Просветителство
Во 1701 година, Јохан Бертолд фон Хофер (1667–1718), благородник и аматерски композитор од Љубљана, ја основал Љубљанската филхармониска академија (латински: Academia Philharmonicorum Labacensis) врз основа на италијански модели. и љубљанскиот огранок на Академијата Аркадија бил основан неколку години подоцна во 1709 година. Освен Хофер, по своите ораториуми бил забележан и катедралниот провост Михаел Омерца. Првата голема словенечка опера била изведена во 1732 година, „*Тимур*“ од опатот Џузепе Клементе де Бономи, маестро ди Капела, во палатата на крањскиот вицерегент, војводата Франческо Антонио Сигифрид Дела Торе е Валасина.

Почнувајќи од 1768 година, германските театарски друштва пристигнале и станале многу познати. Создавањето на Филхармониското друштво (германски: Philharmonische Gesellschaft) во 1794 година било важно бидејќи било еден од првите такви оркестри во Средна Европа.

### 19ти век
Во 19 век е забележан растот на карактеристичниот звук на словенечката класична музика заснован на романтизмот, додека германското малцинство продолжило да се залага за посилен германски идентитет. Љубљанската опера (1892) ја делеле словенечките и германските оперски друштва.

Композитори на словенечките лид и уметнички песни биле Емил Адамич (1877–1936), Фран Гербич (1840–1917), Алојз Гержинич (1915–2008), Бенјамин Ипавец (1829–1908), Даворин Јенко (1835–1914), Антон Лајовиц (1878–1960), Камило Машек (1831–1859), Јосип Павчич (1870–1949), Зорко Преловец (1887–1939) и Луцијан Марија Шкерјанц (1900–1973).

### 20-ти век
На почетокот на 20 век, импресионизмот се ширел низ Словенија, од кој набрзо се појавиле композиторите Мариј Когој и Славко Остерц.

Авангардната класична музика се појавила во Словенија во 1960-тите, најмногу поради работата на Урош Крек, Дане Шкерл, Примож Рамовш и Иво Петриќ, кои исто така диригирале со Ансамблот „Славко Остерц“. Јакоб Јеж, Даријан Божич, Лојзе Лебич и Винко Глобокар оттогаш компонирале трајни дела, особено операта „*[[Хармонија]]*“ на Глобокар. Во 1950-тите, Божидар Кантушер бил најнапреден од сите, по својата атоналност.

### Современа
Меѓу композиторите на современа класична музика се Урош Ројко, Томаж Свете, Брина Јеж-Брезавшчек и Алдо Кумар. Кумаровата *Соната со игра 12* (Sonata z igro 12), збир на варијации на растечка хроматска скала, е особено забележлива.

## Опера
Љубљанската опера служи како национална оперска и балетска куќа. Мецосопранот Марјана Липовшек е родена во Љубљана.

## Филмска музика
Композитор на филмски партитури за 170 филмови бил Бојан Адамич (1912–1995).

## Фолк музика

### Вокална
Селското хармониско пеење е длабоко вкоренета традиција во Словенија и е најмалку триделно пеење (четири гласови), додека во некои региони дури и до осумделно пеење (девет гласови). Така, словенечките народни песни вообичаено звучат нежно и хармонично, а многу ретко се во мол.

### Инструментална
Вообичаената словенечка народна музика се изведува на штаерската хармоника (најстариот вид хармоника), виолина, кларинет, цитри, флејта и дувачки оркестри од алпски вид. Во источна Словенија, виолините и цимбалонските бендови се нарекуваат велики гусларии (словенечки: velike goslarije). Традиционалната словенечка музика вклучува различни видови музички инструменти како што се:

* Штаерска хармоника
* Контра
* Тимпафон
* Голем цимбафон
* Бордунска цитра
* Виолинска цитра
* Цитра
* Тамбурица
* Виолина
* Крањска виолина
* Виолончело
* Брункула виолончело
* Гајда
* Баритонска хорна
* Кларинет
* Дромбула
* Бас од глинен сад
* Окарина
* Акелемб
* Клопотек
* Пан флејта
* Дрвени крстови флејти со различни големини
* Псалтирија
* Дајре

Преродбениците на фолк музиката ги вклучува Волк Волк, Курја Кожа, Марко Банда, Катице, Богдана Херман, Љоба Јенче, Вруја, Тринајсто праше, Шавринске пупе ен рагацоне, Музиканте Истријани и Толовај Матај.

Еден од најдобрите словенечки дијатонски хармоникаши е Нејц Пачник кој двапати го освоил светското првенство во хармоника, во 2009 и 2015 година.

### Словенечка поп-фолк музика
Од 1952 година наваму, бендот на Славко Авсеник почнал да се појавува на телевизиски преноси, филмови и концерти низ цела Западна Германија, измислувајќи го изворниот „горењски“ (оберкрајнер) звук кој станал основно средство на народносното музичко изразување не само во Словенија, туку и во Германија, Австрија, Швајцарија и во Бенелукс, создавајќи стотици алпски оркестри во тие постапки. Бендот створил речиси 1000 изворни композиции, составен дел од наследството на полка во словенечки стил. Најпопуларната *инструментална* композиција на Авсеник е полка насловена „*Na Golici*“ (на словенечки), или „*Trompetenecho*“ (на германски) и „Трубји ехоа“ (на македонски). Горењската (оберкрајнер) музика, која Ансамблот „Авсеник“ ја однародил, секогаш е силен кандидат за награди за поп-фолк музика во Словенија и Австрија. Славко и неговиот брат, Вилко, обично се заслужни како пионери на словенечката народна музика, откако го зацврстиле нејзиниот стил во 1950-тите.

Многу музичари ги следеле чекорите на Авсеник, а еден од најпознатите е Лојзе Слак.

## Фестивал на словенечка песна
Слично висока положба во словенечката култура, како што имал Музичкиот фестивал во Санремо во италијанската култура, им се припишувал на крајбрежните Мелодии на морето и Сонцето (на словенечки: ) и Фестивал на словенечка песна (на словенечки: ), посветена на засебен жанр на народната словенечка музика.

## Поп музика

### Современа музика
Меѓу поп, рок, индустриски и инди музичари, најпопуларни во Словенија се Лајбах, индустриска музичка група од раните 1980-ти, и неодамна словенечкиот поп а капела бенд Perpetuum Jazzile.

#### Поп, рок, метал и инди музика
Со повеќе од 15 милиони прегледи за службеното видео за изведбата на а капелата „''Африка''“ од неговото објавување на YouTube во мај 2009 година до септември 2013 година, што им донело пофалба од сотекстописецот на песната, Дејвид Паич, Perpetuum Jazzile е групата од Словенија која е меѓународно најслушана на интернет. Други популарни бендови, повеќето непознати надвор од земјата, ги вклучуваат Табу, ManuElla, Друштво Мртвих Песников (поп-рок), Сидарта, Rok 'n' Band, Поп Дизајн, Фреди Милер, Терафолк, Leaf Fat (скримо), Амаја, Шанк рок, Big Foot Mama, Јогурт, Дан Д, Заблујена генерација, Каталена, Devil Doll (експериментален рок), Negligence, Chateau, Чуки, Заклонишче Препева, Psycho-Path, Декадент ((блек метал), и Булдожер). Деткор бендот Within Destruction издал двократни албуми и учествувал во неколку европски турнеи; бендот е со седиште во Јесенице.

#### Пејачи-текстописци
Словенечките кантавтори, по Втората светска војна, се: Фране Милчински (1914–1988), Томаж Пенгов чиј албум од 1973 година „*Odpotovanja*“ се смета за прв кантавторски албум во поранешна Југославија, Томаж Домицељ, Марко Брецељ, Андреј Шифрер, Ева Сршен, Неца Фалк и Јани Ковачич. По 1990 година, Ади Смолар, Изток Млакар, Вита Маврич, Владо Креслин, Зоран Предин, Петер Ловшин и Мањифико се познати и во Словенија.

#### Светска музика
Бендот Бегнаград на Братко Бибич од 1970-тите се смета за едно од директните влијанија на современата светска музика. Уникатниот стил на хармоника на Бибич, често соло, без придружба, го направило и соло ѕвезда.

#### Панк рок
Словенија била средиште на панк рок во титоистичка Југославија. Најпознати претставници на овој жанр биле Панкрти, Ниет, Лублански Пси, Кузле, Чао Пичке, Вија Офензива, Тожибабе и Отроци Социјализма.

#### Техно и техно хаус
Словенија има произведено и двајца реномирани диџеи: Урош Умек и Валентино Канзјани. Специјализирани за избезумен бренд на забавно техно и техно хаус, двоката ја основала дискографската куќа Recycled Loops, имале многу изданија на други дискографски куќи меѓу кои: Novamute, Primate, Intec и Bassethound Records.

#### Нова словенечка уметност

Neue Slowenische Kunst (германска фраза што значи „Нова словенечка уметност“), или само **НСК**, е контроверзен политички уметнички колектив кој бил најавен во Словенија во 1984 година, кога Словенија била дел од Југославија. Името на НСК, бидејќи е германско, е компатибилно со една тема во делата на НСК: сложениот однос што Словенците го имале со Германците. Името на музичкото крило на НСК, Лајбах, е исто така германско име на словенечката престолнина Љубљана, што создава контроверзии преку повикување на сеќавањата на германската окупација на Словенија за време на Втората светска војна.

##### Состав
Најпознат член на НСК е музичката група Лајбах. Други групи-членки на НСК се IRWIN (визуелна уметност), Ноордунг (театар; првично наречен Gledališče sester Scipion Nasice, исто така познат како Црвен пилот), New Collective Studio (графика; исто така познато како Нов колективизам), Retrovision (филм и видео) и Department of Pure and Applied Philosophy (теорија). Основачките групи на НСК биле Лајбах, IRWIN и Gledališče sester Scipion Nasice.

##### Одлики
Уметноста на НСК често се потпира на симболи извлечени од тоталитарни или крајни националистички движења, често присвојувајќи го тоталитарниот кич во визуелен стил кој потсетува на Дада. Уметниците на НСК често  симболите од различни (и често некомпатибилни) политички идеологии. На пример, плакат дизајниран од НСК од 1987 година предизвикал скандал со победата на конкурсот за прославата на Денот на југословенската младина. Плакатот присвоил слика од нацистичкиот уметник Ричард Клајн, заменувајќи го знамето на нацистичка Германија со југословенско знаме и германскиот орел со гулаб.

И IRWIN и Лајбах се нагласени дека нивната работа е збирна наместо поединечка. Првичните песни и аранжмани на Лајбах секогаш ѝ се припишуваат на групата збирно; поединечните уметници не се именувани на нивните корици на албуми; во еден момент, имало дури и две одделни Лајбах групи на турнеја во исто време, и двете со членови на првичната група. Слично на тоа, уметниците на IRWIN никогаш не ја потпишуваат својата работа поединечно; наместо тоа, тие се „потпишале“ со печат или  што укажува на одобрение како дело од колективот IRWIN.

НСК биле тема на документарен филм од 1996 година, напишан и режиран од Мајкл Бенсон, насловен *Предвидувања на огнот* (*Prerokbe Ognja* на словенечки или *Predictions of Fire* на англиски. Меѓу интервјуираните во филмот е и словенечкиот интелектуалец Славој Жижек.

##### Држава на НСК
Од 1991 година, НСК тврди дека е држава, тврдење слично на она на микродржавите. Тие издавале пасоши, претставувале емисии за нивната работа во маската на амбасада или дури и како територија на нивната наводна држава и одржувале конзулати во неколку градови, вклучително и Умаг, Хрватска. НСК издавале и поштенски марки. Лајбах, во 2006 година, ја снимила (некои може да кажат „ремикс“) државната химна на НСК на долгометражното издание „*Волк*“. „Химната“ ја усвојувала својата мелодија од друга песна на Лајбах, „*The Great Seal*“. Верзијата на Лајбах на химната на НСК вклучува сметач глас кој рецитира извадок од познатиот говор на Винстон Черчил „*[[Ќе се бориме со нив на плажите]]/Никогаш нема да се предадеме*“. Гласот на сметачот е јасно препознатлив како синтисајзерот за глас Macintalk, вграден во класичниот Mac OS и го користи претходно поставениот глас Ралф.

Пасошите на НСК се уметнички проект и како такви не важат за патување. Сепак, многу очајни луѓе паднале на измама во која им издаваат пасош на НСК. Повеќето од овие измами потекнуваат од Нигерија и Египет.

##### Лајбах
десно|мини|300п|Лајбах настапувајќи на wRacku Festiwal 2010.
Лајбах (изворно: Laibach) е словенечка авангардна музичка група силно поврзана со нацизмот, боречките и неокласичните музички стилови. Лајбах е создадена на 1 јуни 1980 година во Трбовље, Словенија (тогаш Југославија). Laibach го претставува музичкото крило на уметничкиот колектив *[[Нова словенечка уметност]]* (NSK), чиј основачки член бил во 1984 година. Името „Лајбах“ е германското име за главниот град на Словенија, Љубљана.

## Поврзано

* Бордунска цитра – вид на словенечка цитра
* Клопотек – вид на страшило што се користи како народен инструмент
* Список на радио станици во Словенија
* Список на словенечки музичари
* Словенечки рок
* Полка во словенечки стил

## Наводи
* Burton, Kim. "The Sound of Austro-Slavs". 2000.  In Broughton, Simon and Ellingham, Mark with McConnachie, James and Duane, Orla (Ed.), *World Music, Vol. 1: Africa, Europe and the Middle East*, стр. 277–278. Rough Guides Ltd, Penguin Books. 
* Klemenčič, Ivan, *Slovenski godalni kvartet*. Љубљана, Музиколошки годишник XXIV, 1988.

## Надворешни врски

Категорија:Словенечка музика