Каменоделство

мини| Каменорезадец прави фонтана со пневматска алатка
**Каменоделство** или **каменоделски занает** — занает што постои уште од кога човештвото почнало да го користи својот ум и своите раце. Од камен биле направени првите алатки што ги за секојдневна работа, нож, чекан. Ова раздобје се нарекува камено време. Така човекот ги создал своите први алатки и живеалишта. Големите креации на човештвото се направени од камен: пирамидите, Кинескиот ѕид, замоци, храмови, палати, цркви, мостови. Овој материјал се користел за изградба на многу древни споменици и украсни предмети, како и цели градови во многу култури. Познати каменоделски дела сеТаџ Махал, Саксајваман, статуите на Велигденскиот Остров, египетските пирамиди, Ангкор Ват, Боробудур, Тиуанако, Теночтитлан, Персеполис, Партенон, Стоунхенџ и катедралата во Шартр.

## Дефиниција
Каменоделството е плод на обликување на груби камења во подробни геометриски облици, понекогаш едноставни, но и доста сложени, а потоа уредување на добиените камења, често заедно со врзивно средство, во структури.
лево|мини| Каменоделец на мостот Еглинтон турнамент со алатки

## Занимања поврзани со каменоделството
* **Каменоломците** делат жили или камени плочи и од нив ги вадат добиените камени блокови.
* **Бичкиџиите** ги сечат овие груби блокови на помали парчиња до потребната големина користејќи пили со дијамантски врв.
* **Каменоресците во работилниците** се специјализирани за обработка на камења во облици потребни за градбата, која претходно е поставена со шаблон и калап. Тие можат да произведат сè од камен, од едноставни рамки за прозорци, подробни облици и покласична архитектонска градба. Кога работи со пилан блок-камен, ѕидарот се осигурува дека каменот е правилно позициониран, така што завршената работа во зградата е поставена во иста ориентација како што е создадена на земја. Повремено, некои камења треба правилно да се ориентираат при апликацијата; ова вклучува потпорни ѕидови, огради и корнизи

Основните алатки, како и методите и вештините на каменоделецот постојат како занает со илјадници години.

* **Резбарите** ја преминуваат линијата од занаетчиство до уметност, користејќи ги своите уметнички вештини за да резбаат камен во облици на растенија, фигури, животни или апстрактни модели.
* **Камероресците за обложување** се специјализирани за фиксирање камен на згради, користејќи уреди за кревање и традиционални малтери и цементни малтери. Понекогаш се користат модерни цементи, китови и епоксидни смоли, обично во специјализирани апликации како што е обложување со камен. Исто така се користат метални сврзувачки елементи, од едноставни штипки и стеги до специјализирани индивидуални сврзувачки елементи. Поради прецизните толеранции, ова е многу тешка работа.
* **Каменоресците на споменици** изработуваат надгробни споменици и натписи на нив.

Современиот каменоделец добива обемна обука и на училиште и во работната средина. Рачните вештини се надополнети со познавање на сите видови камен, нивните барања и најдобра употреба, како и како да се обработува и подготвува секој камен. Каменоделецот може да биде обучен и квалификуван да извршува една или повеќе различни гранки на каменоделството. Во некои подрачја, трендот е кон специјализација, а во други подрачја кон приспособливост.

## Видови камен
[десно|мини| Типична градска улица во [Абердин покажува широка употреба на местен гранит.]]
Каменоделците ги користат сите видови природен камен: магматски, метаморфни и седиментни карпи, додека некои користат и вештачки камен.

### Магматски карпи
* Гранитот е еден од најтврдите камења и бара многу различни техники, па затоа е практично посебна индустрија. Со голема упорност, можат да се изрезбаат едноставни профили, на пример во многу цркви во градот Абердин. Сепак, вообичаено се користи за намени што бараат цврстина и издржливост, како што се рабници, работни плочи, подови и бранобрани.
* Магматските карпи се движат од многу меки карпи како што се пемзата и згурата, преку тврди карпи како што е туфот, па сè до најтврдите карпи како што се гранитот и базалтот.

### Метаморфни карпи
* Мермерот е убав камен, лесен за обработка, во разни бои, но главно во бела боја. Традиционално се користи за резбање статуи и се среќава на многу византиски и италијански ренесансни градби. Првите и најпочитувани мермерни ѕидари и скулптори биле Грците, имено Антенор (6 век пр. н. е.), Фидија и Критиј (5 век пр. н. е.), Праксител (4 век пр. н. е.) и други, кои главно користеле парошки мермер и мермер од островите Тасос, како и најбелиот и најсветлиот од сите (иако не и најдобриот), пентеликонски мермер. Нивното дело го следеле постари скулптори од Месопотамија и Египет, но Грците биле надмоќни во пластичноста и реалистичната претстава на боговите (Аполон, Афродита, Хермес, Зевс итн.) или луѓе (Питагора, Сократ, Платон, Фрина итн.). Се вели дека познатиот Атински акропол е изграден од пентеликонски мермер. Традиционалната татковина на мермерната индустрија е областа околу Карара во Италија, од каде што се ископува светол и фин бел мермер со одличен квалитет во големи количини.
* Шкрилецот е популарен избор на камен за споменици и натписи, бидејќи неговите фини зрна и цврстина значат дека подробностите остануваат многу остри. Неговата можност да се сече на тенки листови го направила и популарен материјал за покриви.

### Седиментни карпи
Многу од најпознатите градби во светот се изградени од седиментна карпа. Такви се катедралата во Дарам и базиликата Св. Петар во Рим. Постојат два главни вида седиментен камен што се користат во ѕидарството: варовник и песочник.

## Видови дела
За да преработи секаков вид камен во производ според даден нацрт, каменоделецот користи алатки и машини. Каменоделството произведува масивни елементи како што се скали, ѕидови, огради, покриви, рамки за прозорци и врати, корнизи, постаменти, пиедестали, камини, споменици, градинарски и ентериерен мебел. Површинските елементи вклучуваат подови и ѕидни облоги.

## Обука
Традиционалната средновековна обука за каменоделци траела седум години чиракување.

Современото образование за каменоделец по правило трае три години во средно стручно училиште, но ова се разликува од земја до земја. Каменоделецот мора да знае самостојно да чита план на производ, да подготвува шаблони, модели или нацрти во размер 1:1. Делото го приспособува на избраната технологија, која може да биде рачна, механичка или комбинирана. Исто така каменоделецот мора да биде способен самиот да планира и прави нацрти за помалку тешки елементи. Мора да ги познава традиционалните и современите методи на производство и да ги применува во пракса. Треба да има чувство за убавина и комбинација на материјали, како и да знае како функционира целата структура за да не предизвика оштетување на други материјали за време на склопувањето. Оние кои сакаат да станат каменоделци не треба да бидат способни за работа на височини, да имаат разумна координација око-рака, да бидат умерено физички способни и да имаат основни математички знаења. Повеќето од овие работи можат да се развијат за време на учењето.

## Алатки
мини| Примери за каменоделски алатки
При вадењето камен се користат следните алатки: машини за дупчење, дијамантски жичени пили, пневматски перници, компресори, клинови и чекани за кршење камен и пневматски алатки за груба површинска обработка.

Каменоделците користат широка палета алатки за рачно да работат и да обликуваат камени блокови и плочи во готови производи. Основните алатки за обликување камен се: чекани, челични врвови, длета, чекани, брусилки, полирачи, пневматски рачни алатки, аголен секач, аголна брусилка, машина за дупчење и алатки за мерење. Машините за обработка на камен вклучуваат: машини за сечење блокови, глодалки (фрези), машини за површинска обработка и специјални машини - стругови, машини за гравирање и CNC машини. За преместување и превоз на камен се користат следните уреди: виљушкари, рачни колички и кранови.

Во зависност од функцијата за која се користатдлетата се достапни во различни големини и облици, и имаат многу различни имиња. Постојат различни длета за различни материјали и големини на парчиња што се обработуваат, за отстранување на големи количини материјал и за изведување на фина завршна обработка.

При монтажа на каменот се користат: малтери, лепила, завртки, анкери, клинови, фуги и средства за површинска заштита на каменот. Денес малтерот  обично се подготвува со мешалки за малтер, рачни или машински.

Многу од основните алатки на каменоделците останале практично исти со илјадалетија. На пример, во пирамидите во Гиза се пронајдени длета какви што можеме да ги купиме денес.

## Историја
лево|мини| Работна маса за каменоделец од 1845 година на мостот „Еглинтонов турнир“
Каменоделството е еден од најраните занаети во историјата на цивилизацијата. За време на неолитската револуција и припитомувањето на животните, луѓето научиле како да го користат огнот за да создадат вар, малтер и минерали. Тие биле користени за изградба на куќи со кал, слама или камења, така настанал каменоделецот.

Древните луѓе во голема мера се потпирале на каменоделците за изградба на градби. Тие изградиле споменици на своите цивилизации. Египќаните ги изградиле своите пирамиди, цивилизациите на Средна Америка изградиле скалести пирамиди, Персијците палати, Грците храмови, а Римјаните имале јавни објекти и други градби. Меѓу познатите стари каменоделци е Софрониск, таткото на Сократ, кој бил каменорезец.

Изградбата на градби била цела индустрија на средновековни каменоделци. Кога Западното Римско Царство пропаднало, камената градба опаднала во поголемиот дел од Западна Европа, што за последица имало зголемување на дрвената градба. Во 9 и 10 век, камените згради повторно се појавиле во Европа, а во 12 век дошло до изградба на илјадници цркви и катедрали од камен низ Западна Европа.
мини| Баварски каменоделец, околу 1505 година
Средновековните каменоделски вештини биле многу барани, имале свој еснаф во кој се разликувале три класи каменоделци: чираци, калфи и мајстори. Чираците им биле потчинети на своите мајстори, што била цената за нивната обука. Калфите веќе биле повешти и им служеле како помошници на своите мајстори, додека мајсторот каменоделец бил слободен, тој можел да патува кога сакал за да работи на проектите на своите нарачатели. За време на ренесансата, еснафот на ѕидари прифаќал членови кои не биле каменоделци и на крајот се развил во Друштво на слободни ѕидари, братства кои ја почитувале традиционалната култура на каменоделците, но обично не биле вклучени во модерни градежни проекти.

Средновековниот каменоделец честопати резбал личен симбол на својот производ за да ја разликува својата работа од работата на другите каменоделци. На овој начин, исто така, се обезбедувал едноставен систем за контрола на квалитетот.

Ренесансата во каменоделството видела враќање кон признанието и софистицираноста на класичната ера. Подемот на хуманистичката филозофија им овозможил на луѓето да создаваат прекрасни уметнички дела. Средиштето на ренесансата била Италија, каде што градови како Фиренца подигнале големи градби, вклучувајќи ја катедралата Санта Марија дел Фиоре, Нептуновата фонтана и Медичиевата библиотека, која била проектиран аи изградена од Микеланџело, познатиот ренесансен каменорезец/скулптор.

При населувањето на Европејците во Америка, со себе донеле техники за сечење камен. Доселениците ги користеле достапните материјали, а во некои области тоа бил каменот. Првично, градбите имале европски изглед, кој подоцна бил заменет со единствена архитектура.

Во 20 век, каменоделството доживеало најкоренити промени во начинот на работење. Во првата половина на векот, најголемиот дел од тешката работа се извршувал со влечни животни или со човечка мускулна сила. Со доаѓањето на моторот со внатрешно согорување, многу од овие тешки задачи станале поедноставни и полесни. Крановите и виљушкарите пренесувале и поставувале тешки камења сразмерно едноставно и лесно. Моторизираните мешалки за малтер заштедувале многу време и енергија. Алатките со компримиран воздух исто така го намалиле потребното време за работа. Бензинските и електричните дијамантски пили овозможиле каменот да се сече многу побрзо и попрецизно. Длетата со врвови од цементит можат да бидат многу поефикасни од челичните и железните длета направени од постарите ковачи.

## Галерија

Податотека:Steinmetz.jpg|врска=Slika:Steinmetz.jpg|алт=Vajenec kleše blok| Чирак резба блок
Податотека:Stone_Mason_marks_as_seen_in_the_Chapter_House_of_Fountains_Abbey.jpg|врска=Slika:Stone_Mason_marks_as_seen_in_the_Chapter_House_of_Fountains_Abbey.jpg|алт=Tri različne kamnoseške znake, ki jih je mogoče videti kapiteljski hiši opatije Fountains| Три различни каменоделски знаци што можат да се видат на опатијата Фонтенс
Податотека:Taile_de_pierre.jpg|врска=Slika:Taile_de_pierre.jpg|алт=Sodobna kamnoseška delavnica z blokom iz apnenca| Модерна каменоделска работилница со блок од варовник
Податотека:Taille_depierre_2.jpg|врска=Slika:Taille_depierre_2.jpg|алт=Tipično francosko dleto z lesenim ročajem, uporabno za mehkejše apnence| Типично француско длето со дрвена рачка, што се користи за помеки варовници
Податотека:Trace_la_pointe.JPG|врска=Slika:Trace_la_pointe.JPG|алт=Kamnosek uporablja ravnilo in dleto| Каменодепец користи линијар и длето
Податотека:Fotothek_df_roe-neg_0000431_004_Steinmetz_auf_dem_Seitenschiffdach_der_Hofkirche.jpg|врска=Slika:Fotothek_df_roe-neg_0000431_004_Steinmetz_auf_dem_Seitenschiffdach_der_Hofkirche.jpg|алт=Levoroki kamnosek z lesenim kladivom in dletom| Леворак каменоделец со дрвен чекан и длето
Податотека:Marmor-spalten.jpg|врска=Slika:Marmor-spalten.jpg|алт=Razdelitev bloka marmorja s klini in peresi| Кршење на блок од мермер со клинови
Податотека:Knüpfel_retouched.jpg|врска=Slika:Knüpfel_retouched.jpg|алт=Kamnoseška kladiva iz plastike, lesa in jekla| Каменоделски чекани направени од пластика, дрво и челик
Податотека:Tailleur_de_pierre.jpg|врска=Slika:Tailleur_de_pierre.jpg|алт=Kamnosek in njegovo orodje.| Каменоделец и неговите алатки.
Податотека:Steinmetzwappen.svg|врска=Slika:Steinmetzwappen.svg|алт=Cehovski znak.| Еснафски знак


## Наводи

## Надворешни врски

*History Extra interview with Stonemason Andrew Ziminski
*The Stone Foundation Org
*A Return To Form: The Renaissance Of Structural Stone

Категорија:Занаети
Категорија:Каменоделство
Категорија:Градежништво
Категорија:Камен