Економија на Виетнам

**Економијата на Виетнам** е социјалистички ориентирана пазарна економија, и е 36-та по големина во светот, мерена според номиналниот бруто домашен производ (БДП) и 23-тата - најголема во светот, мерена со паритетот на куповната моќ (ПКМ). Виетнам е член на Азиско-тихоокеанската економска соработка, Здружението на нации од Југоисточна Азија и Светската трговска организација .

Од средината на 80-тите години на минатиот век, низ периодот на реформите познати како Дој Мој, Виетнам направил промена од високо централизирана планска економија во мешана економија што користи и директивно и индикативно планирање преку петгодишни планови со поддршка од отворена пазарна економија. Во тој период, економијата доживела брз раст. Во 21 век, Виетнам е во период на интеграција во глобалната економија. Скоро сите виетнамски претпријатија се мали и средни претпријатија (МСП). Виетнам станал водечки извозник на земјоделството и служи како привлечно одредиште за странски инвестиции во Југоисточна Азија. Во тековниот период, економијата на Виетнам во голема мера се потпира на странски директни инвестиции за привлекување капитал од странство за поддршка на нејзината постојана економска строгост. Странските инвестиции се насочени кон градење луксузни хотели и одморалишта кои ја зголемуваат поддршката на врвната туристичка индустрија.

И покрај реформите, виетнамската економија останува на многу начини под влијание на социјализмот; во економијата доминира државата, со тоа што државата ги поседува најголемите деловни активности, контролите на цените остануваат во сила за многу основни добра и прехранбени производи, и има над 25.000 задруги во сопственост на работниците во Виетнам, со земјоделска индустрија особено доминирана од кооперативниот сектор, на охрабрување на државата.

Според прогнозата на „*[[PricewaterhouseCoopers]]*“ во февруари 2017 година, Виетнам може да биде најбрзо растечки од светските економии, со потенцијална годишна стапка на раст на БДП од околу 5,1%, што би ја направило неговата економија 20-та по големина во светот до 2050 година . И покрај економските достигнувања по Дој Мој, постојат проблеми што предизвикуваат многу аналитичари и истражувачи да останат загрижени за економското забавување во земјата во последните неколку години.  &#x5D; 

## Историја
### До 1858 година
Цивилизацијата во Виетнам се градела врз земјоделството. Феудалните династии секогаш го сметале земјоделството како главна економска основа, а нивните економски размислувања биле наведени на физиократија. Сопственоста на земјиштето било регулирано, и такви големи работи како насипи биле изградени во делтата на Црвена река за да се олесни одгледувањето на влажен ориз. Во мирни времиња, војниците биле испраќани дома да извршуваат земјоделски работи. Понатаму, судот забранил колење бивол и говеда и одржал многу церемонии поврзани со земјоделството. Занаетчиството и уметноста биле ценети, но трговијата била амортизирана, а стопанствениците викани со погрден поим *con buôn*. Танг Лонг (Ханој) бил главниот центар за производство на ракотворби во земјата. Кинезите забележале дека Виетнамците се занимаваат со бизнис исто како и династијата Сонг. Од 9-ти до 13 век, Виетнамците тргувале со керамика и свила со регионални сили како Кина, Шампа, Западна Ксија, Јава. Понатаму, доказите за аерхеологија сугерираат дека муслиманските трговци живееле во Ханој околу 9-ти до 10 век, врз основа на зелената муслиманска керамика датирани од 900-тите години.

Сепак, од 16 век, конфуцијанството го губел своето влијание врз виетнамското општество и започнала да се развива монетарна економија пред капитализмот. За време на периодот на династиите Ли и Мак,  државата го охрабрувала полуиндустрискиот бизнис и трговците со море, бидејќи виетнамската економија главно зависела од нив во следните 250 години. Градовите како Донг Кинх, Хаи Ан, „... *растеа брзо преку брза урбанизација а странските земји со нивните различни култури и нивните инвазиски амбиции подоцна се сметаа како закана*“. Во текот на 17 век, економијата на Виетнам го достигнал својот врв бидејќи Виетнам бил трета по големина економија во Источна Азија и Југоисточна Азија.  Кон крајот на 18 век, економијата претрпела депресија поради низа болести при катастрофи, а бунтот на селаните Теј Сон подоцна ја уништил земјата. Во 1806 година, цсрот Гија Лонг од новата династија Нгујан ја наметнал политиката за забрана на морето, им забранил влез на сите виетнамски прекуморски бизнис и западни трговци во Виетнам. Оваа политика на затворање довела до опаѓање на стагнацијата во виетнамската економија во раниот дел на XIX век и придонесе Виетнам да стане француска колонија. 
&#x5B; *[[Википедија:Се бара извор|<span title="This claim needs references to reliable sources. (November 2014)">потребно е цитирање</span>]]* &#x5D;

### 1858–1975 година
До француската колонизација во средината на 19 век, економијата на Виетнам била претежно аграрна, заснована на егзистенција и ориентирана кон селото. Француските колонизатори намерно ги развиле регионите поинаку, бидејќи на Французите им биле потребни суровини и пазар за француска произведена стока, означувајќи го Југот за земјоделско производство, бидејќи тој бил посоодветен за земјоделството, а Северот за производство, бидејќи бил природно богат со минерали ресурси. Иако планот ги преувеличува регионалните поделби, развојот на извозот - јаглен од северот и ориз од југот - и увоз на француски произведени стоки довеле до стимулирање на домашната трговија.

Раздвојувањето ја нарушило основната виетнамска економија преку прекумерно нагласување на регионалните економски разлики. На југ, додека наводнуваниот ориз останал главна егзистенцијална култура, Французите вовеле земјоделски плантажи со производи како чај, памук и тутун. Колонијалната влада развила и некои индустрии за вадење, како што се ископување јаглен, железо и обоени метали. Во Ханој започнала бродоградба. Биле изградени пруги, патишта, електрани и хидраулични работи. На југ, развојот на земјоделството се концентрирал на одгледување ориз и, на национално ниво, оризот и гумата биле главните производи за извоз. Домашната и надворешната трговија биле центрирани околу областа Сајгон-Чолон. Индустријата на југ се состоела претежно од погони за преработка на храна и фабрики за производство на стоки за широка потрошувачка. 
&#x5B; *[[Википедија:Проверливост|<span title="This claim needs references to better sources. (September 2020)">подобро&nbsp;извор&nbsp;потребни</span>]]* &#x5D;
Кога Северот и Југот биле политички поделени во 1954 година, тие исто така прифатиле различни економски идеологии: комунизам на север и капитализам на југ. Уништувањето предизвикано од Втората војна во Индокина од 1954 до 1975 година сериозно ја нарушило економијата. Ситуацијата дополнително се влошила кога биле изброени околу 1,5 милиони смртни случаи на војската и цивилите во земјата и последователниот егзодус на 1 милион бегалци, вклучувајќи десетици илјади професионалци, интелектуалци, техничари и квалификувани работници.

### 1976–1997 година
Вториот петгодишен план на владата (1976–1981) имал за исклучително висок   годишни стапки на раст во индустрискиот и земјоделскиот сектор и националниот доход и планот се обидел да ги интегрира Северот и Југот, но целите не биле постигнати. Економијата останала доминирана од мало производство, ниска продуктивност на трудот, материјални и технолошки недостатоци и недоволна храна и добра за широка потрошувачка. Поскромните цели на Третиот петгодишен план (1981–85) биле компромис меѓу идеолошките и прагматичните фракции; тие го нагласиле развојот на земјоделството и индустријата. Исто така биле направени напори и за децентрализирање на планирањето и подобрување на менаџерските вештини на владините службеници.

По обединувањето во 1975 година, економијата на Виетнам била зафатена од огромни тешкотии во производството, нерамнотежа во понудата и побарувачката, неефикасност во дистрибуцијата и циркулацијата, зголемени стапки на инфлација и зголемени проблеми со долгот. Виетнам е една од ретките земји во современата историја што доживела нагло економско влошување во повоениот период на реконструкција.  Нејзината мирновременска економија била една од најсиромашните во светот и покажала негативен до многу бавен раст на вкупното национално производство, како и на земјоделското и индустриското производство.  Бруто домашниот производ на Виетнам (БДП) во 1984 година бил проценет на 18,1 милијарди американски долари со приход по глава на жител проценет на 200 до 300 американски долари годишно. Вклучени биле и причините за овој просечен економски учинок: тешки климатски услови што ги мачле земјоделските посеви, бирократското лошо управување, елиминирање на приватната сопственост, истребување на претприемачки класи на Југот и воена окупација на Камбоџа (што резултирало со прекинување на многу потребната меѓународна помош за реконструкција). 
&#x5B; *[[Википедија:Проверливост|<span title="This claim needs references to better sources. (September 2020)">подобро&nbsp;извор&nbsp;потребни</span>]]* &#x5D;
Од доцните 1970-ти до раните 1990-ти, Виетнам бил член на Комекон, и затоа бил во голема мера зависен од трговијата со Советскиот Сојуз и неговите сојузници. По распаѓањето на „Комекон“ и загубата на традиционалните трговски партнери, Виетнам бил принуден да ја либерализира трговијата, да го девалвира својот курс за да го зголеми извозот и да започне политика за економски развој. Помеѓу 1975 и 1994 година, САД вовеле трговско ембарго на Виетнам, забранувајќи каква било трговија во период од 19 години.

Во 1986 година, Виетнам започнал кампања за политичко и економско обновување ( *ới Mới* ) која вовела реформи за да го олесни преминот од централизирана економија во „ социјалистички ориентирана пазарна економија “. *Đổi Mới го* комбинирала владиното планирање со стимулации на слободен пазар и планот охрабрил воспоставување приватни бизниси и странски инвестиции, вклучително и претпријатија во странска сопственост. Понатаму, владата на Виетнам ја истакнала неопходноста од намалување на стапката на наталитет при развој на економските и социјалните права на населението со спроведување на политика што го ограничува бројот на деца по домаќинство на две, наречена политика на две деца  До крајот на 90-тите години, успехот на деловните и земјоделските реформи започнати со *Đổi Mới станал* очигледен. Биле создадени повеќе од 30.000 приватни бизниси, економијата растела со годишна стапка од над 7%, а сиромаштијата бргу била скоро преполовена.

Во текот на 90-тите години, извозот се зголемил за дури 20% до 30% за некои години. Во 1999 година, извозот изнесувал 40% од БДП, импресивен учинок среде економската криза што ги погодило другите земји во Азија. Виетнам станал член на Светската трговска организација (СТО) во 2007 година, што го ослободило Виетнам од текстилните квоти донесени ширум светот како дел од аранжманот за Multi Fibre Arrangement  (МФА) во 1974 година. МФА имал ограничувања на увозот на индустриски развиените земји од текстил од земјите во развој. За Кина и другите членки на СТО, квотите за текстил според истекле на крајот на 2004 година, како што било договорено во Уругвај при трговските преговори во 1994 година. Студија од 2019 година покажала дека влезот на Виетнам во СТО довело до значителни придобивки во продуктивноста за приватните фирми, но немало никакво влијание врз државните претпријатија. Во отсуство на државни претпријатија, „*вкупните придобивки во продуктивноста би биле околу 40% поголеми во контра фактичката виетнамска економија*“.

### Развој од 1997 година
[мини|Облакодерот [Landmark 81, највисоката зграда во Виетнам.]]
Економската политика на Виетнам по Азиската финансиска криза во 1997 година била претпазлива, истакнувајќи ја макроекономската стабилност отколку растот. Додека земјата се насочувала кон повеќеориентирана економијата на пазарот, виетнамската влада сè уште продолжила да ги држи тешките контроли врз главните државни сектори, како што се банкарскиот систем, државните претпријатија и надворешната трговија.   Растот на БДП паднал на 6% во 1998 година и на 5% во 1999 година. Економијата забележувала постојан раст на реалниот БДП од најмалку 5% од 2000 година.
&#x5B; *[[Википедија:Се бара извор|<span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2020)">потребно е цитирање</span>]]* &#x5D;
Потпишувањето на билатералниот трговски договор (БТА) меѓу САД и Виетнам на 13 јули 2000 година претставува значајна пресвртница во односите помеѓу двете земји. БТА предвидувал статус на „*нормални трговски односи*“ (НТР) на виетнамската стока на американскиот пазар. Се очекувало дека пристапот на пазарот во САД ќе овозможи Виетнам да ја забрза својата трансформација во производство, и да се преориентира кон извозна економија. Понатаму, тоа би привлекло странски инвестиции, не само од САД, туку и од Европа, Азија и други региони.
&#x5B; *[[Википедија:Се бара извор|<span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2020)">потребно е цитирање</span>]]* &#x5D;
Во 2001 година, владејачката Комунистичка партија на Виетнам одобрила 10-годишен економски план кој ја зајакна улогата на приватниот сектор, истовремено потврдувајќи го приматот на државата. Растот тогаш се искачил на 6% до 7% помеѓу 2000 и 2002 година, среде глобалната рецесија, што ја направило втора најбрзо растечка економија во светот. Во исто време, инвестициите се зголемиле тројно, а домашните заштеди се зголемиле за пет пати.
&#x5B; *[[Википедија:Се бара извор|<span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2020)">потребно е цитирање</span>]]* &#x5D;
Во 2003 година, приватниот сектор учествувал со повеќе од една четвртина од целото индустриско производство. Сепак, меѓу 2003 и 2005 година, Виетнам драматично паднал на рангирањето на извештајот за глобална конкурентност на Светскиот економски форум, најмногу заради негативните сфаќања за делотворноста на владините институции.  Официјалната корупција е ендемска, а Виетнам заостанува во сопственичките права, ефикасното регулирање на пазарите и реформите на пазарот на трудот и финансиите.

Виетнам имал просечен раст на БДП од 7,1% годишно од 2000 до 2004 година. Растот на БДП бил 8,4% во 2005 година, втор по големина во Азија, заостанувајќи само по Кина. Владата проценила дека БДП пораснал во 2006 година за 8,17%. Според министерот за планирање и инвестиции, владата имала за цел раст на БДП од околу 8,5% во 2007 година.

На 7 ноември 2006 година, Генералниот совет при Светската трговска организација ( СТО ) го одобрил пристапниот пакет на Виетнам. На 11 јануари 2007 година, Виетнам официјално станал 149-та членка на СТО, по 11 години подготовка, вклучително и осум години преговори. Пристапот на земјата до СТО имал за цел да обезбеди важен поттик за економијата, бидејќи обезбедил да продолжат реформите за либерализација и да се создадат опции за проширување на трговијата. Сепак, пристапувањето кон СТО донело сериозни предизвици, барајќи од економијата да се отвори кон зголемување на странската конкуренција.
&#x5B; *[[Википедија:Се бара извор|<span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2020)">потребно е цитирање</span>]]* &#x5D;
Економијата на Виетнам продолжува да се шири со годишна стапка поголема од 7%, една од најбрзо растечките во светот, но таа растела од екстремно ниска основа, бидејќи претрпела осакатувачки ефект од Виетнамската војна од 1950-тите до 1970-тите, како и мерките за штедење воведени по нејзините последици. Во 2012 година, комунистичката партија била принудена да се извини за лошото управување со економијата откако банкротирале голем број на претпријатија и се зголемила инфлацијата. Главната опасност е во врска со лошиот долг во банките во вкупна вредност од 15% и предвидуваниот раст е 5,2% за 2012 година, но ова се должи и на светската економска криза. Владата започнала планови за реформа на економијата, како што се укинување на границата на странската сопственост од 49% и делумно приватизација на државните компании во земјата, кои се одговорни за неодамнешниот економски пад. До крајот на 2013 година, владата се очекувало да приватизира 25-50% од претпријатијата, само одржувајќи ја контролата врз јавните служби и војската. Неодамнешните реформи создале голем бум на виетнамската берза бидејќи се вратила довербата во виетнамската економија.

Тековните економски превирања во Виетнам покренале прашање за нов период на промена на политичката економија. Сиромаштијата останува да биде главната грижа на националниот индекс на успешност заклучно со 2018 година. Индексот на ефикасност на покраинското управување и јавната администрација (ПАПИ) открил дека 28% од анкетираните испитаници ја навеле сиромаштијата како главен проблем. Повеќето испитаници се согласиле со изјавата дека намалувањето на правото е императив за да се осигура дека Виетнам станува напредна, развиена земја. Процентот на најсиромашни виетнамски испитаници кои веруваат дека нивната економска состојба ќе се влоши, се зголемил од 13% во 2016 година на 26% во 2017 година. Процентот на испитаници со здравствено осигурување се зголемил од 74% во 2016 година на 81% во 2017 година, со најсилни придобивки во руралните групи на население.

Во 2017 година, Транспаренси Интернешнл, непрофитна организација која го следи графтот го рангирала Виетнам на 113 место од 176 земји и региони за перцепција на корупција.  Неколку случаи пронајдени во 2016 и 2017 година довеле до сузбивање на корупцијата што гонела многу банкари, деловни лица и владини претставници под обвинение за корупција. Било откриено дека митото кај јавните обласни болнички услуги се намалило од 17% во 2016 година на 9% во 2017 година. Извештаите за заплена на земјиштето се намалиле од просечно околу 9% пред 2013 година, на помалку од 7% во 2017 година. Бројот на испитаници кои верувале дека нивното земјиште е продадено по фер пазарна вредност се намалил од 26% во 2014 година на 21% во 2017 година.  Малверзациите за употреба на земјиште и митото, најчесто насочено кон полициските службеници, се чести во земјата. Според Ралф Џенингс, Виетнам приватизира многу свои државни операции за да се намали корупцијата и да се зголеми ефикасноста. &#x5D;

Во март, 2018 година, економијата на Виетнам продолжила да расте, постигнувајќи најдобра годишна стапка на раст во повеќе од една деценија; што ги натерало медиумите да шпекулираат дали во блиска иднина тоа би можело да биде еден од т.н. Азиските тигри.

Според ДБС банка, економијата на Виетнам има потенцијал да расте со темпо од околу 6% -6,5% до 2029 година. Виетнам може да ја надмине економијата на Сингапур до следната деценија поради силниот прилив на странски инвестиции и растот на продуктивноста.

## Податоци
Следната табела ги прикажува главните економски индикатори во периодот 1980–2017 година. Инфлација под 5 % е во зелена боја.

## Економски сектори

### Земјоделство, риболов и шумарство
мини|Оризови тераси во Са Па
Во 2003 година, Виетнам произвел околу 30,7 милиони кубни метри дрво. Производството на пилено дрво било поскромно 2.950 кубни метри. Во 1992 година, како одговор на опаѓачките шуми, Виетнам вовел забрана за извоз на трупци и сурови дрва. Во 1997 година, забраната била проширена на сите производи од дрво, освен дрвени артефакти. Во текот на 90-тите години на минатиот век, Виетнам започнал со враќање на земјиштето за шуми со програма за засадување дрвја.

Рибарската индустрија во Виетнам, која има изобилство ресурси со оглед на долгото крајбрежје на земјата и широката мрежа на реки и езера, генерално доживеала умерен раст. Во 2003 година, вкупниот улов бил околу 2,6 милиони тони. Сепак, извозот на морска храна се зголемил за четири пати помеѓу 1990 и 2002 година на повеќе од 2 милијарди американски долари, делумно управувано од фарми со ракчиња на југ и „сом“, кои се различен вид од нивните американски колеги, но се продаваат во САД под исто име. Продавајќи огромни количини ракчиња и сом на САД, Виетнам предизвикал поплаки против дампинг од страна на САД. Во 2005 година, индустријата за морски плодови започнала да се фокусира на домашната побарувачка за да се компензира за падот на извозот.

Виетнам е една од најдобрите земји извознички на ориз во светот, но ограничената софистицираност на мал земјоделците од Виетнам предизвикува страдање на квалитетот. Виетнам е исто така втор најголем извозник на кафе во светот, заостанува зад Бразил.

### Енергија, рударство и минерали
[мини|Комплексотза  сончева енергија Дау Тиенг е најголемата сончева фарма во [Југоисточна Азија]]
Нафтата е главен извор на енергија, проследена со јаглен, кој придонесува со околу 25% од енергијата на земјата (со исклучок на биомасата ). Резервите на нафта во Виетнам се во опсег од 270-500 милиони тони. Производството на нафта брзо се искачила на 403,300 барели во 2004 година, но се верува дека производството го достигнало својот врв и се очекува постепено да опаѓа.

Во 2003 година, рударството и вадењето на камен учествувале со 9,4% од БДП, а секторот вработувал 0,7% од работната сила. Нафтата и јагленот се главниот извоз на минерали. Исто така, минирани се антимон, боксит, хром, злато, железо, природни фосфати, калај и цинк.

Суровата нафта била водечки извоз на Виетнам до крајот на 2000-тите, кога високотехнолошките електрични производства станале најголем извозен пазар (до 2014 година, суровата нафта сочинувала само 5% од виетнамскиот извоз, во споредба со 20% од целиот извоз во 1996 година) Делумно тоа е затоа што суровата нафта од Виетнам го достигнала својот врв во 2004 година, кога суровата нафта претставувала 22% од целата заработка на извозот. Извозот на нафта е во форма на сурова нафта бидејќи Виетнам има многу ограничен капацитет за рафинирање. Единствената оперативна рафинерија во Виетнам, објект во Кат Хаи во близина на градот Хо Ши Мин, има капацитет од само 800 барели на ден. Рафинираната нафта учествувала со 10,2% во вкупниот увоз во 2002 година. Од 2012 година, Виетнам имал само една рафинерија, рафинеријата „ Дунг Кват“, а втората, рафинеријата „Нги Сон“ била планирана и требало да започне да се гради во мај 2013 година.

Резервите на јаглен од антрацит во Виетнам се проценуваат на 3,7 милијарди тони. Производството на јаглен било скоро 19 милиони тони во 2003 година, во споредба со 9,6 милиони тони во 1999 година. Потенцијалните резерви на природен гас во Виетнам се 1,3 трилиони кубни метри. Во 2002 година Виетнам имал 2,26 милијарди кубни метри природен гас. Хидроелектричната енергија е уште еден извор на енергија. Во 2004 година, Виетнам ги потврди плановите за изградба на атомска централа со руска помош, и втора од јапонска група.

### Индустрија и производство
Иако индустрискиот сектор придонесел со 40,1% од БДП во 2004 година, тој вработил само 12,9% од работната сила. Во 2000 година, 22,4% од индустриското производство се припишува на недржавни активности. Од 1994 до 2004 година, индустрискиот сектор пораснал со просечна годишна стапка од 10,3%. Преработувачката индустрија придонела со 20,3% од БДП во 2004 година, додека вработувала 10,2% од работната сила. Од 1994 до 2004 година, производствениот БДП пораснал со просечна годишна стапка од 11,2%. Врвните производствени сектори - електроника, преработка на храна, цигари и тутун, текстил, хемикалии и обувки - доживеале брз раст. Придобивки од нејзината близина до Кина со пониски трошоци за работна сила, Виетнам станува нов производствен центар во Азија, особено за корејските и јапонските фирми. На пример, Самсунг произведува околу 40% од своите телефони во Виетнам. Во изминатата деценија, развиена е значајна автомобилска индустрија. Од 2019 година, Самсунг врабоил над 200.000 вработени во областа Ханој во Виетнам за производство на паметни телефони, додека извозот го доставува во Кина  и произведува големи делови од своите телефони во Индија. LG Electronics го префрлил производството на паметни телефони во Јунаја од Виена, со цел да остане конкурентен. LG изјавил дека „*Виетнам обезбедува обилна работна сила* “, како мотивација за потегот.

### Услуги и туризам
мини|Антички град Хои, популарно туристичко одредиште во Виетнам
Во 2004 година, услугите опаднале на 38,2% од бруто домашниот производ (БДП). Од 1994 до 2004 година, БДП кој се припишува на услужниот сектор пораснал со просечна годишна стапка од 6,0%.

#### Туризам
Во 2012 година Виетнам примил 6,8 милиони меѓународни посетители и се очекувало бројката да достигне над 7 милиони во 2013 година. Виетнам постојано се појавува како привлечно одредиште. На списокот на *Tripadvisor* со топ 25 одредишта Азија 2013 по избор на патници, има четири градови на Виетнам, имено Ханој, Хо Ши Мин, Хои Ан и Ха Лонг.

2016 година била прва година кога Виетнам пречекал над 10 милиони меѓународни посетители.  Оттогаш, оваа бројка продолжува да расте. Во поново време, во 2019 година, Виетнам примил 18 милиони меѓународни пристигнувања. 
&#x5B; *[[Википедија:Проверливост|<span title="This claim cites another Wikipedia article. Articles need references to reliable third-party sources. (May 2020)">циркуларна референца</span>]]* &#x5D;
За време на пандемијата КОВИД-19, Виетнам го суспендирал издавањето на целата туристичка виза од март 2020 година, заклучно со септември 2020 година, земјата сè уште е затворена за странски туристи, со планови повторно да се отвори за туризам од ограничен број азиски земји. Земјата забележала 98% пад на странските посетители на годишно ниво за април 2020 година. Без повторно отворање на туристите на повидок, владата повикала на промоција на домашниот туризам. Вкупните приходи од туризам се намалиле за над 60% на годишно ниво за јули 2020 година.

### Банкарство и финансии
мини|Државна банка на Виетнам во градот Хо Ши Мин (Сајгон)
мини|Градска берза Хо Ши Мин

#### Банкарство
Најважните банки се во државна сопственост. Тие се Виетнаббанк, БИДВ и Виеткомбанк, кои доминираат во банкарскиот сектор. Исто така, постои тренд на странски инвестиции во профитабилни банки. На пример, ВиетинБанк во моментов е во сопственост на Банката во Токио Митсубиши УФЈ (20%) и Меѓународната финансиска корпорација (10%) додека Виетнамбанк е во сопственост на Мизухо (15%).

*(ЗАБЕЛЕШКА: Девизни курсеви заклучно со 30 декември 2016 година.* *Извор: tradingeconomics.com. 1 американски долар = 22,769 виетнамски донг)*

#### Финансии
Виетнам има два центри за тргување со акции, Центарот за тргување со хартии од вредност Хо Ши Мин и Центарот за тргување со хартии од вредност Ханои, кои работат, соодветно, на берзата Хо Ши Мин (HOSE) и Ханој (HNX).

## Валута, курс и инфлација

### Валута
Валутата на Виетнам е виетнамски донг (VND).

### Девизен курс
Девизниот курс помеѓу американскиот долар и виетнамскиот донг е важен затоа што донгот, иако не е слободно конвертибилен, е лабаво врзан за доларот. Овој механизам им овозможува на курсот долар-донг да се прилагоди постепено на променливите услови на пазарот. Од 5 декември 2018 година, еден американски долар вредел 23.256 виетнамски донгови.

Златото сè уште ја одржува својата позиција како физичка валута до одреден степен, иако во последните години има опаѓачка економска улога.

### Инфлација
Економијата на Виетнам доживела период на хиперинфлација во раните години на обемната програма за реформи, особено од 1987 до 1992 година.

Во 2008 година, инфлацијата следела на 20,3% за првата половина на годината, поголема од 3,4% во 2000 година, но значително се намалила од 160% во 1988 година.

Во 2010 година, инфлацијата изнесувала 11,5%, и 18,58% во 2011 година.

На крајот на 2012 година, инфлацијата изнесувала 7,5%, значително намалување од 2011 година.

Во 2013 година, инфлацијата изнесувала 6%, и 4,09% во 2014 година. Во 2016 година, таа била само 2%

## Спојувања и преземања
Со 1.120 влезни зделки со кумулирана вредност од скоро 15 милијарди американски долари, постои огромен интерес од странски компании да добијат пристап до виетнамскиот пазар или да продолжат со проширувањето користејќи спојувања и преземања. Од 1991 до февруари 2018 година, виетнамските компании биле вклучени или како аквизатор или како стекната компанија во 4.000 спојувања и аквизиции со вкупна вредност од 40,6 милијарди американски долари. Активностите за спојувања и преземања се соочиле со многу пречки, намалувајќи ја стапката на успех на трансакцијата. Заедничките пречки доаѓаат од културата, транспарентноста и правните аспекти. Институтот за спојувања, аквизиции и сојузи што е активен во Виетнам од 2006 година и неговиот експерт за М & А Кристофер Кумер сметаат дека по врвот во 2016 и 2017 година трендот ќе се намали во 2018 година. Меѓу најголемите и најистакнатите трансакции од 2000 година се:

Сите топ 10 зделки влегуваат во Виетнам.

## Трговија
мини|450x450пкс|Пропорционална застапеност на виетнамскиот извоз
Економските односи со Соединетите Американски Држави се подобруваат, но не се без предизвици. Иако САД и Виетнам постигнале значаен билатерален договор во декември 2001 година, кој помогнал да се зголеми извозот на Виетнам во САД, несогласувањата околу извозот на текстил и сом го попречуваат целосното спроведување на договорот. Понатамошно нарушување на економските односи меѓу двете земји биле напорите во Конгресот да се поврзе нехуманитарната помош со рекордите за човекови права на Виетнам. Бариерите за трговија и интелектуална сопственост се исто така во рамките на билатералните дискусии.

Со оглед на брзото економско надминување на соседна Кина, Виетнам високо го цени економскиот однос со Кина. По решавањето на повеќето територијални спорови, трговијата со Кина рапидно расте, а во 2004 година Виетнам увезувал повеќе производи од Кина отколку од која било друга земја. Во ноември 2004 година, Асоцијацијата на југоисточни азиски земји (АСЕАН), од кои Виетнам е член и Кина најавила дека планира да се воспостави најголемата зона на слободна трговија во светот до 2010 година 

Виетнам станал член на Светската трговска организација (СТО) на 11 јануари 2007 година.

Во декември 2015 година, Виетнам се приклучил на Економската заедница на АСЕАН заедно со уште 9-те други членки на АСЕАН. Целта на заедницата е да ги интегрира 10-те членки на АСЕАН и да донесе послободен проток на работна сила, инвестиции и трговија во регионот.

### Надворешна трговија

#### Занаети и биланс на трговијата
Од воведувањето на планот *Đổi Mới* во 1986 година, Виетнам го зголемил тргувањето, а оттогаш растат и двоцифрен извозот и увозот. Во поново време, алармите за дефицитот на трговската сметка се подигнати домашно, особено по влегувањето во СТО во 2007 година. Во текот на следните пет години по 2007 година, Виетнам остварил трговски дефицит со остатокот од светот во десетици милијарди долари, со рекорден трговски дефицит во 2008 година од 18 милијарди американски долари.

Дефицитот на сметката се намалил. Во 2012 година Виетнам забележал трговски суфицит од 780 милиони американски долари, прв трговски суфицит од 1993 година. Вкупната трговија достигнала 228,13 милијарди американски долари, што претставува зголемување од 12,1% во однос на 2011 година. Во 2013 година Виетнам ја забележал втората година на трговски суфицит од 863 милиони американски долари. Во 2014 година Виетнам ја забележал третата година на трговски суфицит од 2,14 милијарди американски долари, најголемиот трговски суфицит досега во историјата. Три години подоцна, во 2017 година, таа се надминала себеси со рекордни 2,92 милијарди долари.

#### Извоз
мини|450x450пкс|Карта на виетнамски извозни одредишта, 2004 година
Во 2004 година, извозот на стоки од Виетнам бил проценет на 26,5 милијарди американски долари и рапидно растел заедно со увозот. Главниот извоз на Виетнам бил сурова нафта (22,1%), текстил и облека (17,1%), обувки (10,5%), производи од риболов (9,4%) и електроника (4,1%). Главните одредишта на извозот на Виетнам беа САД (18,8%), Јапонија (13,2%), Кина (10,3%), Австралија (6,9%), Сингапур (5,2%), Германија (4,0%) и Велика Британија ( 3,8%).

Во 2012 година, извозот се зголемил за 18,2%, проценет на 114,57 милијарди американски долари. Главниот извозен пазар на Виетнам ја вклучувалае ЕУ со 20 милијарди американски долари, САД со 19 милијарди американски долари, АСЕАН со 17,8 милијарди американски долари, Јапонија со 13,9 милијарди американски долари, Кина со 14,2 милијарди американски долари и Јужна Кореја со 7 милијарди американски долари.

Во 2013 година, извозот се зголемил за 15,4%, проценет на 132,17 милијарди американски долари, од кои извозот на електроника сега сочинува 24,5% од вкупниот извоз, во споредба со 4,4% во 2008 година. Текстилот и облеката сè уште се важен дел во извозот на Виетнам, проценет на околу 17,9 милијарди американски долари во 2013 година.

Во 2014 година, извозот се зголемил за 13,6%, достигнувајќи 150,1 милијарди американски долари. Електроника и електронски делови, текстил и облека, компјутери и компјутерски делови се трите главни извозни групи на Виетнам. САД продолжиле да бидат најголемиот извозен пазар во Виетнам, со 28,5 милијарди американски долари. ЕУ е втора со 27,9 милијарди американски долари, АСЕАН е трет, Кина е четврта и Јапонија е петти по големина извозен пазар на Виетнам.

#### Увоз
Во 2004 година, увозот на стоки на Виетнам бил проценет на 31,5 милијарди американски долари и рапидно растел. Главниот увоз на Виетнам бил машини (17,5%), рафинирана нафта (11,5%), челик (8,3%), материјал за текстилната индустрија (7,2%) и ткаенина (6,0%). Главното потекло на увозот на Виетнам била Кина (13,9%), Тајван (11,6%), Сингапур (11,3%), Јапонија (11,1%), Јужна Кореја (10,4%), Тајланд (5,8%) и Малезија (3,8%).

Увозот на Виетнам се зголемил за 6,6% во 2012 година, проценет на 113,79 милијарди американски долари. Главни земји за увоз биле Кина 29,2 милијарди американски долари , АСЕАН со 22,3 милијарди американски долари, Јужна Кореја со 16,2 милијарди американски долари, Јапонија со 13,7 милијарди американски долари, ЕУ со 10 милијарди американски долари и САД со 6,3 милијарди американски долари.

Во 2014 година, увозот се зголемил за 12,1%, достигнувајќи 148 милијарди американски долари, од кои повеќето се материјали и машини потребни за извоз. Кина продолжила да биде најголемиот увозен партнер во Виетнам, со 43,7 милијарди американски долари. АСЕАН е втор со 23,1 милијарди американски долари , Јужна Кореја е трета, Јапонија е четврта и ЕУ е петти по големина увозен партнер на Виетнам.

### Надворешен долг, странска помош и странски инвестиции
Во 2004 година, надворешниот долг изнесувал 16,6 милијарди американски долари, или 37% од БДП.

Од 1988 до декември 2004 година, обврските за кумулативни странски директни инвестиции (СДИ) изнесувале вкупно 46 милијарди американски долари. До декември 2004 година, околу 58% биле дисперзирани. Околу половина од СДИ се насочени кон двата големи града (и околината) на градот Хо Ши Мин и Ханој. Во 2003 година, нови обврски за странски директни инвестиции биле 1,5 милијарди американски долари. Најголемиот сектор за лиценцирани СДИ е индустријата и градежништвото. Други сектори кои привлекуваат СДИ се нафта и гас, риболов, градежништво, земјоделство и шумарство, транспорт и комуникации и хотели и туризам. Од 2006 до 2010 година, Виетнам се надевал дека ќе добие 18 милијарди американски долари СДИ за поддршка на насочена стапка на раст над 7%. И покрај зголемените инвестиции, странските инвеститори сè уште го сметаат Виетнам како ризично одредиште, што е потврдено од неодамнешното истражување на Јапонската организација за надворешна трговија на јапонски компании што работат во Виетнам. Многу од испитаниците се пожалиле на високи трошоци за комунални услуги, изнајмување канцеларии и квалификувана работна сила. Корупцијата, бирократијата, недостатокот на транспарентни регулативи и неспроведувањето на правата на инвеститорите се дополнителни пречки за инвестициите, според американскиот Стејт департмент. Виетнам се изедначил со неколку нации за 102-то место во Индексот на перцепција на корупција на Транспаренси Интернешнл во 2004 година.

Програмата за помош на Светска банка за Виетнам има три цели: да ја поддржи транзицијата на Виетнам кон пазарна економија, да го подобри правичниот и одржлив развој и да промовира добро управување. Од 1993 до 2004 година, Виетнам добил ветувања за 29 милијарди американски долари официјална помош за развој (ОДА), од кои се исплатени околу 14 милијарди американски долари, или 49%. Во 2004 година, меѓународните дарители ветиле ОДА од 2,25 милијарди американски долари, од кои реално биле исплатени 1,65 милијарди американски долари. Тројца дарители отпаѓаат на 80% од исплатите во 2004 година: Јапонија, Светска банка и Азиската банка за развој. Од 2006 до 2010 година, Виетнам се надева дека ќе добие 14 милијарди американски долари до 15 милијарди американски долари ОДА.

Исто така биле ветени и директни странски инвестиции 21,3 милијарди американски долари за 2007 година и рекордни 31,6 милијарди американски долари за првата половина на 2008 година. Спојувањата и преземањата постепено станале важен канал на инвестиции во економијата, особено по 2005 година.

### Договори за слободна трговија

* Зона на слободна трговија на АСЕАН (АФТА)
* АСЕАН – Австралија – Нов Зеланд зона на слободна трговија (AANZFTA) е зона на слободна трговија помеѓу АСЕАН и АНЦЕРТА, потпишана на 27 февруари 2009 година  и стапила на сила на 1 јануари 2010 година. Деталите за договорот ААНЗФТА се достапни на Интернет.
* Зона на слободна трговија АСЕАН – Кина (АЦФТА), во сила од 1 јануари 2010 година 
* Зона на слободна трговија АСЕАН – Индија (АИФТА), во сила од 1 јануари 2010 година 
* Сеопфатно економско партнерство АСЕАН – Јапонија (AJCEP)
* Зона на слободна трговија АСЕАН – Кореја (АКФТА), во сила од 1 јануари 2010 година 
* Сеопфатно економско партнерство за Источна Азија
* Сеопфатен и прогресивен договор за транс-тихоокеанско партнерство .
* На 29 мај 2015 година, Виетнам потпишал Договор за слободна трговија (Договор за слободна трговија) со Евроазиската економска унија.
* На 2 декември 2015 година, ЕУ и Виетнам го објавиле заклучокот за преговорите за Договор за слободна трговија ЕУ-Виетнам (Договор за слободна трговија).
* Договорот за слободна трговија Виетнам-Чиле (ВЦФТА) стапил на сила на 1 јануари 2014 година.
* Договорот за слободна трговија Виетнам-Кореја (ВКФТА) стапил на сила на 20 декември 2015 година.
* Договорот за економско партнерство Јапонија-Виетнам стапил на сила на 1 октомври 2009 година.

## Стратегија за економски развој

### Водечки принцип

#### Индустријализација и модернизација (ИМ)
*„Индустријализацијата и модернизацијата е процес на фундаментална и сеопфатна промена на производството, бизнисот, услугите и социјалното и економско управување од доминантна употреба на занаетчиска работна сила до доминантна употреба на работна сила17 со технологија, методи и начини на работа кои се напредни, модерна и се потпираат на развојот на индустријата и научно - техничкиот напредок за да се создаде висока продуктивност на трудот.* *Значи, од теоретски и практичен поглед, индустријализацијата и модернизацијата се неопходен историски процес низ кој Виетнам мора да помине низ промена на нашата земја во индустриска земја “*

-7 Национален конгрес-Централен комитет (1991)

#### Социјалистички ориентирана пазарна економија (НЕКОЈ)
*„Природата на социјалистичко ориентираната пазарна економија во нашата земја:* • Не е економија управувана според стилот на централизиран бирократски субвенциониран систем • Не е слободен пазар капиталистичка економија • Сè уште не е целосно социјалистички ориентирана економија. Ова е затоа што нашата земја е во периодот на транзиција кон социјализмот и сè уште постои мешавина и борба меѓу старото и новото, така што истовремено постојат, и сè уште не се доволно, социјалистички фактори “

-7 Национален конгрес-Централен комитет (1991)

### Стратегија за развој

#### Либерализација на трговијата
Во текот на изминатите 30 години, Виетнам потпишал бројни трговски договори со различни партнери, промовирајќи ја земјата како еден од главните производствени центри во светот. Во 1995 година Виетнам се приклучил на заедницата на АСЕАН. Во 2000 година, тој потпиша договор за слободна трговија со Соединетите Американски Држави, по што ќе следело прием во Светската трговска организација во 2007 година. Оттогаш, земјата дополнително се интегрирала во светската економија со билатерални договори со други земји на АСЕАН, Кина, Индија, Јапонија и Кореја. Виетнам активно работи со други партнери на ратификување на Транстихоокеанското партнерство за формирање ЦП ТЕЦ, или ТЕЦ-11, по повлекувањето на САД, со цел да се промовира економската соработка, регионалната поврзаност и да се промовира економскиот раст меѓу земјите членки. Светска банка проценува дека ТЕЦ на ЦП ќе му помогне на БДП на земјата да порасне за 1,1% до 2030 година со зголемување на продуктивноста. Вкупното влијание на овие напори била намалување на тарифите и за увозот и извозот од и од Виетнам и подобрениот трговски биланс со суфицит од 2,8 милијарди долари во текот на првите осум месеци од 2018 година (оддел за обичаи на Виетнам). Неодамна, на 30 јуни 2019 година, Виетнам го потпишал Договорот за слободна трговија и Договорот за заштита на инвестициите со ЕУ по 10 години преговори, што ја прави само четврта земја во Азија што успеала да потпише таков договор со западниот блок (по Јапонија, Јужна Кореја и Сингапур)

#### Домашна реформа
Владата направила вистински напор во промена на својот начин на размислување кон поотворена пазарна економија, намалување на трошоците за деловно работење и воспоставување регулатива за да се обезбедат права и наредби. Во 1986 година владата го донела својот прв Закон за странски инвестиции, дозволувајќи им на странските компании да работат во Виетнам. Уставот поминал долг пат, со законот редовно да се ревидира за да се грижи за попријателско деловно опкружување за инвеститорите, истовремено со цел да се намали бирократијата и да се забрзаат странските инвестиции во земјата. Глобалниот извештај за конкурентност  од Светскиот економски форум го поставил Виетнам на 55-то место во 2017 година, со пораст од 77-то место во 2006 година. На рангирањето на Светската банка за полесно деловно работење, Виетнам исто така се искачил од 104-то место во 2007 година на 68-то место во 2017 година. Банката го пофалил Виетнам за постигнатиот напредок во спроведувањето на договорите, зголемувањето на пристапот до кредитна и основната инфраструктура и трговијата, меѓу другите фактори.

#### Инвестиции во човечки и физички капитал
Виетнам вложил многу во својот човечки капитал и инфраструктура. Со зголемено население - 96 милиони денес, наспроти 60 милиони во 1986 година, а повеќе од половина се на возраст под 35 години - Виетнам направил големи јавни инвестиции во образованието, особено со што основното образование било универзално и задолжително. Ова било потребно, имајќи ја предвид стратегијата за раст на земјата предводена од извозот, каде писменоста за масовната работна сила се смета за важна за растот во производствениот сектор. Од друга страна, Виетнам исто така инвестирал многу во инфраструктурата, обезбедувајќи евтин масовен пристап до неопходност како електрична енергија, вода и особено Интернет. Овие два фактори заедно му помогнале на Виетнам да стане центар за странски инвестиции и производство во Југоисточна Азија. Јапонски и корејски компании за електроника како Самсунг, ЛГ, Олимп и Пионер изградија фабрики, а безброј европски и американски производители на облека воспоставиле работење на текстил во земјата. Интел отворил фабрика за чипови во милијарда долари во 2010 година, што го сигнализира значењето на стратешкото позиционирање на Виетнам во очите на меѓународната деловна заедница.

#### Одржлив раст
Споредено со другите земји во развој, се сметало дека економскиот раст во Виетнам е прилично инклузивен и правичен. Индексот за инклузивен развој  од СЕФ го ставил Виетнам во група на земји кои направиле особено добро и напредуваат во рангирањето на најинклузивните економии во светот. Ова е особено видливо со улогата на жените кои учествуваат во економијата. Нивната стапка на учество во работната сила е во рамките на 10% од онаа на мажите, помал јаз од многу други земји според Светска банка, а во 2015 година домаќинствата предводени од жени генерално не се посиромашни од оние предводени од мажи. Стапките на основно и средно запишување за момчиња и девојчиња се исто така во суштина исти, а повеќе девојчиња продолжуваат да учат во средно училиште отколку момчињата. Владата активно ја разгледува и прилагодува својата политика, како што е прикажано во тековниот официјален акционен план за стратегија за развој 2011-2020, за да се развијат соодветни механизми за порамноправен раст низ целата земја; промовирање на предностите на секој регион, работејќи во соработка едни со други за поддршка и засилување на плодот на развојот.

Во 2017 година, со помош на Обединетите нации, службеник од Виетнам започнал со копнена работа за постигнување на целите на одржлив развој со развојот на „*Еден стратешки план*“, интегрирање на СДГ со Стратегијата за социо-економски развој на нацијата (2011 -2020) и План за социо-економски развој (2016-2020). ОСП може да се користи како упатство за владините агенции за спроведување на СДГ на најефикасен начин, фокусирајќи се на области од важност, како што се: инвестирање во луѓе, отпорност на климата и одржливост на животната средина, просперитет и партнерство, правда и инклузивно управување. Виетнам исто така развил Национален план за акција за прегледување на тековните политики за раст и нивно ажурирање за да се усогласат со интересот на СДГ. Ова се прави во консултација со министерствата, локалните самоуправи и другите засегнати страни, за да може да се изложи заедничка рамка.

## Економски индикатори и меѓународни рангирања

## Литература

* 

## Белешки

## Надворешни врски

* Економија во Виетнам
* Национален центар за хартии од вредност
* Хартии од вредност
* Извоз, увоз и трговски биланс на Виетнам Светска банка
* Виетнам „Дои мои“ и светската криза (напис)
* Спојувања и преземања во економијата на пазарот во Виетнам: 1990-2009 година
* Тарифи што ги применува Виетнам, предвидени со Мапата за пристап до пазарот на ITC, онлајн база на податоци за царински тарифи и барања на пазарот