Леон Ледерман

**Леон Ледерман** ( ) — американски експериментален физичар кој ја добил Волфовата награда за физика, заедно со Мартин Луис Перл, во 1982 година, за нивното истражување на кварковите и лептоните, како и Нобеловата награда за физика во 1988 година, заедно со Мелвин Шварц и Џек Стајнбергер, за нивното истражување на неутрината. Тој е директор во пензија на Фермилаб во Батавија, Илиноис, САД.  Тој ја основал Илиноишката академија за математика и наука, во Аурора, Илиноис во 1986 година, и во истата бил предавач сè до 1998 година. Во 2012, тој бил награден со Бушова награда за неговите придонеси во разбирањето на основните сили и честичките на природата.

## Младост и кариера

Ледерман е роден во Њујорк како син на Мина и Морис Ледерман. Ледерман дипломирал во месното училиште во Јужен Бронкс. Дипломата ја стекнал од Градскиот колеџ во Њујорк во 1943 година, и доктотрат од Колумбискиот универзитет во 1951 година. Подоцна се придружил на Колумбискиот универзитет каде станал хигинсов професор по физика. Тој земал продолжен одмор од Колумбискиот универзитет во 1979 година за да стане директор на Фермилаб. Давајќи отказ на Колумбискиот универзитет (и пензионирајќи се во Фермилаб) во 1989 година за накусо да предава на Чикашкиот универзитет, за подоцна да премине на одделот за физика  при Илиноишкиот институт за технологија, каде е професор по наука. Во 1991 година, Ледерман станал претседател на Американскиот сојуз за унапредување на науката.

Ледерман е исто така еден од поддржувачите на движењето „Прво физиката“ *(Physics First)*. Ова движење се залага за преуредување на наставната програма така што физиката би имала предност пред хемијата и биологијата.

Како поранешен пртседател на Американското друштво на физичарите, Ледерман бил награден и со Национален медал за наука, Волфова награда и Лоренсов медал. Ледерман е претседател на одборот на спонзори на Билтенот на атомските физичари. Тој исто така служел во одборот на доверители на Научниот сервис, денес познато како Друштво за наука и јавност, од 1989 до 1992 година, и е член на советодавната група  JASON одбранбената советодавна група.

Меѓу неговите постигнувања се откривањето на мионското неутрино во 1962 година и длабинскиот кварк во 1977 година. Ова помогнало да се воспостави меѓу физичарите како врвен честичен физичар.

Во 1977 година, група на физичари предводена од Ледерман објавила дека забележала честичка со маса од околу 6.0 GeV  во забрзувчот во Фермилаб. Првичното име на честичката било грчката буква ипсилон (\Upsilon\,). По добивањето на повеќето податоци, групата открила дека всушност оваа честичка не постои, и откритието било именувано „упслион“ како каламбур на оригиналното име (погрешниот изговор и името на Ледерман.

Како директор на Фермилаб и добитник на Нобеловата награда за физика, Ледерман бил многу истакнат поддржувач а некои велат и архитект   или предлагач на проектотза  суперпроводниот суперсудирач, кој бил одобрен во 1983 година. Ледерман подоцна запишал во неговата славна научна книга од 1993 година *[[Божествената честичка: ако универзумот е одговорот, кое е прашањето?]]* – која се залагала за зголемување на значајноста на овој проект, во контекст на проектото и променливата политиќка клима на 1990-ите. Овој проект конечно бил сопрен истата година по потрошените 2 милијарди долари.

Во 1988 година, Ледерман ја добил Нобеловата награда за физика заедно со Мелвин Шварц и Џек Стајнбергер „за неутринскозрачниот метод и покажувањето на двојната структурас на лептоните преку откривањето на мионското неутрино“. Ледерманисто така го добил и Националниот медал за наука (1965), Кресеновиот медал за физика (1976), Волфовата награда за физика (1982) и Фермиевата награда (1992).

Во 1995 година, тој добил награда 'Создавање историја' од Историскиот музеј на Чикаго за истакнувања во научната медицина и технологија.

Ледерман бил поддржувач на Научната дебата 2008, иницијатива за кој требало тогашните кандидати за претседател на САД, Барак Обама и Џон Мекејн, да дебатираат за врвните предизвици во националната наука. Во октомври 2010 година, Ледерман учествувал во Американскиот научен и инженерски фестивалски ручек програма во која средношколци и основци  имаат информативни раговори со научници добитници на Нобеловата награда додека ручаат заедно. Ледерман исто така бил и член на одборот на овој фестивал како и на CRDF Global.

## Личен живот

Ледерман е роден во Њујорк во семејство на еврејски доселеници од Русија. Неговиот татко работел во пералница и го охрабрувал Леон да се образува. Тој основнот образование го завршил во Њујорк, како и неговата диплома и докторат.

Во неговата книга,*[[Божествената честичка: ако универзумот е одговорот, кое е прашањето?]]*, Ледерман запишал, иако студирал хемија, тој бил фасциниран од физиката, поради јаснотијата и логиката и недвосмислените резултати од експериментите. Неговиот најдобар другар за време на студиите на колеџот, Мартин Клајн, го убедил за „убавините на физиката за време на една долга вечер кога испиле многу пива.“ По разговорот тој се одлучил да ја изучува физиката. Кога тој служел во војската на САД   со диплома по хемија, тој се одлучил да започне да изуќува физика по завршувањето на воениот рок.

По поминати три годии во Американската армија за време на Втората светска војна, се запишал на physics
на Колумбискиот универзитет, и магистрирал во 1948 година.
Ледерман го започнал својот докторат работејќи на Колумбискиот Невисов Синхроциклотрон, кој бил најмоќниот забрзувач на честички во тој период.  Двајт Д. Ајзенхауер, тогашниот претседател на Колумбискиот универзитет, и идниот претседател на САД, ја пресекол лентата пуштајќи го во работа овој синхроциклотрон во јуни 1950 година. Овие судирачи на атоми штотуку станувале важни за истражувањата и создале ново поле на честичната физика.

По стекнувањето на докторатот станал дел од персоналот на Колумбискиот универзитет а станал професор во 1958 година.

Во „Божествената честичка“ тој запишал „Историјата на атомизмот е историја на редукционизам – усилбата сите операции во природата да се сведат на мал број закони кои раководат со мал број праисконски објекти.“  И ова била потрагата која тој ја започнал. Книгата покажува дека тој го барал кваркот, и се надевал дека ќе го пронајде Хигсовиот бозон. Врвниот кварк, кој тој и другите физичари согледале дека мора да постои според стандардниот модел, всушност бил добиен во Фермилаб кус период откако книгата била објавена.

Тој е познат по својата смисла за хумор во заедницата на физичарите. На 26 август 2008 година Ледерман бил снимен од страна на научно фокусираната организација  наречена ScienCentral, на улицата на големиот американски град, како одговара на прашања на минувачите. Тој одговорал на прашања како што се „Што е силното заемодејство?“ и „Што се случувало пред Големата експлозија?“.

Тој има три деца од неговата прва сопруга, Флоренс Гордан, и сега живее со својата втора сопруга, Елен (Кар), во Дригс, Ајдахо.

Тој е атеист.

## Објавени дела

* *[[Божествената честичка: ако универзумот е одговорот, кое е прашањето?]]* Леон Ледерман, Дик Терези (ISBN 0-385-31211-3)
* *Од кварковите до космосот* Леон Ледерман и Дејвид Шрам  (ISBN 0-7167-6012-6)
* *Портрети на големита американски научници* Леон Ледерман (ISBN 1-57392-932-8)
* *Симетријата и убавиот универзум* Леон Ледерман и Кристофер Т. Хил (ISBN 1-59102-242-8)
* "Квантна физика за поетите" Леон Ледерман и Кристофер Т. Хил (ISBN 978-1616142339)

## Почесни дипломи и награди

* Член на Националната академија на науките, 1965.
*
* Национален медал за наука, 1965.
*
* Член на Американската академија на науките и уметностите, 13 May 1970.
*
* Харисов медал, 1973.
*
* Кресонова награда, 1976.
*
* Претседател на Џими Картеровиот комитет за Националниот медал за наука, 21 март 1979.
*
* Волфова награда за физика, Израел, 1982.
*
* Доктор на науки, Чикашки универзитет, 10 јуни 1983.
*
* Доктор на науки, Илиниоишки институт за технологија, 17 мај 1987.
*
* Доктор на науки, Колеџ Лејк Форест, Лејк Форест, Илиноис, 7 мај 1988.
*
* Почесен доктор по науки, Универзитет Карнеги Мелон, Питсбург, Пенсилванија, 15 мај 1988.
*
* Награда за соработник од министерството за енергија, мај 1988.
*
* Доктор на науки, Градски колеџ Њујорк, Њујорк, Њујорк, 8 јуни 1988.
*
* Нобелова награда за физика, декември 1988.
*
* Почесен доктор на науки, универзитет во Пиза, 21 март 1989.
*
* Член на Американското друштво на филозофите, 21 април 1989.
*
* Доктор на науки, Аурорски универзитет, Аурора, илиноис, 20 мај 1989.
*
* Доктор на науки, колеџ Колумбија, Чикаго, Илиноис, 3 јуни 1989.
*
* Доктор на науки, Рушов универзитет, Чикаго, Икиноис, 10 јуни 1989.
*
* Доктор на науки, Илиноишки универзитет, Чикаго, Илиноис, 11 јуни 1989.
*
* Почесен доктор по филозофија – физика, Универзитет на Гванахуато, Гванахуато, Мексико, 2 август 1989.
*
* Почесна диплома, Национална академија на егзактните науки, Буенос Аирес, Аргентина, 3 ноември 1989.
*
* Назначен за член на секретаријатот на надзорниот одбор за енергетика, Американско министерство за енергетика, Вашингтон, 15 февруари 1990.
*
* награда од Линколновата акадеија, Спрингфилд, Илиноис, 21 април 1990.
*
* Доктор на науки, универзитетот Бредли, Пеорија, Илиноис, 19 мај 1990.
*
* Доктор на науки, Колумбиски универзитет, Њујорк, Њујорк, 26 септември 1990.
*
* Награда на Одборот за односи со јавноста, Американско друштво на хемичарите, 22 март 1991.
*
* Прокторова награда,Сигма Кси, Научното истражувачко друштво, 1991.
*
* Доктор на науки, училиште за медицина Маунт Синај, Градскиот универзитет во Њујорк, Њујорк, Њујорк, 11 мај 1992.
*
* Доктор на науки, Аделфиев универзитет, Лонг Ајленд, Њујорк, 17 мај 1992.
*
* Доктор на науки, универзитет „Свети Ксавиер“, Чикаго, Илиноис, 23 мај 1992.
*
* Доктор на науки, Саутхемптонски универзитет, Саутхемптон, Обединето кралство, 10 јули 1992.
*
* Почесен доктор на науки, Друриев колеџ, Спрингфилд, Мисури, 14 октомври 1992.
*
* Фермиева награда на американското министерство за енергија, 1992.
*
* Доктор за науки, Државен универзитет Њујорк, Џенесио, Њујорк, 15 мај 1993.
*
* Почесен доктор на науки, универзитет Кејс Вестерн Резерв, Кливленд, Охајо, 23 мај 1993.
*
* Претседателски медал, Градскиот колеџ, Градскиот универзитет на Њујорк, Њујорк, Њујорк, 28 мај 1993.
*
* Почесен доктор на науки, колеџ Меривуд, Скрантон, Пенсилванија, 15 октомври 1993.
*
* Почесен доктор на науки, Бенедиктински колеџ во Илиноис, Лисли, Илиноис, 21 мај 1994.
*
* назначен за научен соработник на Тетелманова стипендија при колеџот Џонатан Едвардс, Јејл, Њу Хејвен, Конектикат, 7 ноември 1994.
*
* Доктор на науки, Далашки универзитет, Далас, Таксас, 15 ноември 1994.
*
* Првата награда за создавање на историја „Енрико Ферми“, за достигнувања во науката, медицината и технологијата, Чикашкото друштво на историчаритет, Чикаго, Илиноис, 8 јуни 1995.
*
* Доктор на науки, универзитет Депаул, Чикаго, Илиноис, 11 јуни 1995.
*
* Национален орден за заслуги во науката, Бразилија, Бразил, 13 јуни 1995.
*
* Почесен доктор на науки, академик на Националниот универзитет „Свети Антониј“ во Куско, Куско, Перу,  16 август 1995.
*
* Почесен доктор на науки, Нотрдамски универзитет,, Нотрдам, Индијана, 18 мај 1997.
*
* Доктор на науки, Колеџ Бетани, Бетани, Вирџинија, 24 мај 1997.
*
* Доктор на науки, Државен илиноишки универзитет, Нормал, Илиноис, 17 мај 1998.
*
* Почесен доктор на науки, Универзитет Кларк, Вустер, Масачусетс, 17 мај 1998.
*
* Доктор на науки, Пенсилваниски државен универзитет, Универзитетски парк, Пенсилванија, декември 1998.
*
* Почесен доктор на науки, Институт за високоенергетска физика, Противно, Русија, 15 јули 1998.
*
* член на Сипендиската комисија на Белата куќа, 13 април 1999.
*
* Диплома, член дописник, Мексиканска академија на науките, октомври 1999.
*
* Медал, Поделба на честички и полиња, Мексиканско друштво на физичарите, Мерида, Јукатан, Мексико, 11 ноември 1999.
*
* Почесен професор, Пекиншки педагошки универзитет, Пекинг, Кина, 5 ноември 2000.
*
* Доктор на науки, универзитет „Рузвелт“, Чикаго, Илиноис, 21 јануари 2001.
*
* Доктор на науки, Флоридски институт за технологија, Мелбурн, Флорида, мај 2004.
*
* Доктор на науки, универзитет „Џорџ Вашингтон“, Вашингтон, 16 мај 2004.
*
* Почесен доктор на науки, Охајски државен универзитет, Колумбус, Охајо, 12 декември 2004.
*
* Почесен доктор на науки, доминикански универзитет, Ривер Форест, Илиноис, 6 мај 2006.
*
* Почесен доктор на науки, колеџ „Густаф Адолф“, Св. Петар, Минесота, 24 октомври 2008.
*
* Бушова награда, 2012 година.

## Поврзано

* Список на еврејски нобеловци

## Наводи

## Надворешни врски

* Education, Politics, Einstein and Charm  *The Science Network* interview with Leon Lederman
* Biography and Bibliographic Resources, from the Office of Scientific and Technical Information, United States Department of Energy
* Fermilab's Leon M. Lederman webpage 
* The Nobel Prize in Physics 1988
* Video Interview with Lederman from the Nobel Foundation
* Leon M. Lederman – Autobiography
* Timeline of Nobel Prize Winners in Physics webpage for Leon Max Lederman
* ''Story of Leon'' by Leon Lederman
*  Honeywell – Nobel Interactive Studio 
* 1976 Cresson Medal recipient  from The Franklin Institute.

Категорија:Американски атеисти
Категорија:Американски пронаоѓачи
Категорија:Американски нобеловци
Категорија:Американски физичари
Категорија:Експериментални физичари
Категорија:Еврејски атеисти
Категорија:Еврејски физичари
Категорија:Носители на Националниот научен медал
Категорија:Добитници на Нобеловата награда за физика
Категорија:Честични физичари
Категорија:Добитници на Волфовата награда за физика
Категорија:Апсолвенти на универзитетот „Колумбија“
Категорија:Еврејски нобеловци
Категорија:Починати во 2018 година
Категорија:Странски членови на Руската академија на науките
Категорија:Членови на Националната академија на науките на САД
Категорија:Добитници на наградата „Енрико Ферми“