Хаплогрупа Е-М123

Во човечката генетика, Y-Хаплогрупата **E-M123** е хаплогрупа на Y-хромозомот и добиена со мутација на M123 на еднонуклеотиден полиморфизам (ЕНП или SNP). Како и неговите најблиски роднини во рамките на поголемата хаплогрупа E-M215, E-M123 се наоѓа во Азија, Европа и Африка.

## Потекло
Блискиот Исток е предложен како најверојатното потекло за оваа лоза наместо Источна Африка. Всушност, E-M34 се смета дека е ограничена на Етиопија, бидејќи не е откриена кај други населенија во регионот како што се Сомалија, Кенија 

## Распространетост
E-M123 е најпозната по својата главен потклад E-M34, кој доминира во овој клад.  Сепак, претходните иследувања не тестирале за E-M34. Гледајќи подалеку од неговите географски обрасци, Е-М123 е исто така доста честа појава во многу семитски јазични заедници, вклучително и кај Ашкеназите и кај сефардските Евреи, што претставува над 10% од сите машки линии .

### Распространетост на поткладот
#### E-M123* (тестиран и дефинитивно без E-M34)
Ваквите случаи се релативно ретки, но забележани се следниве.

*  лоцирале еден поединец во Бугарија по тестирање на 3401 поединци од пет континенти (од кои 116 биле бугарски) и  лоцирле еден поединец во Средна Азија од 1062 тестирани луѓе, вклучително и 184 од Средна Азија и Сибир.
* Во студија од 568 лица во Иберија,  откриле две E-M123* поединци, и двете во Северна Португалија од 109 луѓе тестирани таму.
* Во студија од 553 лица за Португалија,  исто така откриле две E-M123* поединци во Северна Португалија, од 101 лице, како и 2 во Мадејра од 129 луѓе тестирани таму.
*  пронашле една личност од 146 Јорданци, а ова е едно од 101 лице тестирано во Аман.
*  пронашле 1 Тунижанец од Тунис во нивната студија на 275 мажи во Северна Африка, во која биле вклучени 148 луѓе од Тунис.
* Студиите кои тестирале за E-M123*, но не откриле ниту еден, вклучуваат ...

::* , со 523 лица во Анадолија;
::*  не пронашле ниту еден меѓу значителното присуство на E-M34 што го пронашле во нивната студија за ОАЕ, Јемен и Катар.
::*  не пронашле ниту еден во нивната студија на Крит од 168 лица.
::*  не пронашле ништо во нивната студија на 169 Израелци и Палестинци од различно потекло.

E-M123 понекогаш е пријавен без проверка на M-34 SNP, на пример:

*  пронашле примери на E-M123 во Грција, Македонија и Романија.
*  пронашле примери и во Португалија.
*  пронашле еден примерок во Сомалија.
*  известуваат за релативно високи нивоа од 13% во албанската заедница во Козенца, во Калабрија. Забележително висока регионална честота за E-M123 било во Оман, каде што очигледно е доминантниот клад на E-M35.
*  откриле дека 12 мажи од 121 биле позитивни на E-M123, додека во Египет имало 7 од 147. Но, во таа студија, различноста на Оманите, E-M123 имплицирала помлада возраст од E-M123 пронајден во Египет. ( тестирле за E-M34 во Оман и откриле дека 7,7% е E-M34+, без E-M123*.)
*  пронашле 4,66% вкупно во нивната студија за Сицилија од 236 лица, со повисоки нивоа на истокот на островот. Тие не најдоа ниту еден во Трапани (33 луѓе), Алкамо (24 луѓе) и Какамо (16 луѓе) долж западниот дел на северниот брег; 3,23% во Сан Нинфа (31 лице) во внатрешноста на запад; 3,57% во Шака (28 луѓе) и Рагуза (28 луѓе) долж јужниот брег; а потоа високи нивоа на исток во Троина (10% од 30 луѓе), Пјаца Армерина (10,71% од 28 луѓе), како и во близина на југозападниот крај со кој се соочува Африка во Мацаро де Вало (11,11% од 18 луѓе).
*  пронашле 11 E-M123 луѓе во нивната студија од 1140 лица за Иберија: 1 од 95 источни Андалузијци; 1 од 100 Кастилци од СЗ; 1 од 80 Каталонци; 2 од 52 Екстрамадурани; 2 од 60 северен португалски, 1 од 78 јужен португалски, 1 од 73 јужнопортугалски; 1 од 73 Валенсијани; и највисоките нивоа очигледно во Балеарските Острови со 5 од 37 Манорканци и 4 од 54 Ибизани. Немало ниту во Мајорка (62 лица), Гасконија (24), Галиција (88), НЕ Кастиља (31), Кастиља ла Манча (63), Баскија (116), Астурија (20), Западна Андалусија (73), и Арагон (34).
*  пронашле 9 од 323 луѓе во 3 области на Сардинија. 4 од 187 во Каљари, 1 од 103 во Соргоно и 4 од 86 во Темпио.
*  откриле дека 10 од 169 Израелци и Палестинци од различно потекло се M123+ и M34+, а групата на највисоко ниво е 4 од 20 израелски Евреи со либиско потекло

И E-M34 понекогаш е тестиран без тестирање за M123:

* Според , E-M34 се наоѓа на мали честоти во Северна Африка и Јужна Европа (6,6% на пример во Сицилија) и има најголема концентрација во Етиопија и Блискиот Исток (со највисоки нивоа во Оман и Турција). Меѓутоа, бидејќи различноста е очигледно мала во Етиопија, авторите сугерираат дека Е-М34 најверојатно бил воведен во Етиопија од Блискиот Исток.
* Во Турција,  откриле малку повеќе E-M34 (29) од E-M78 (26) од 523 тестирани лица (далеку различно население E1b1b отколку што е пронајдена во блискиот Балкан).
*  објавиле E-M34 во неколку делови на Иберија, но највпечатливо околу 10% во Галиција.
*  пронашле приближно исто ниво на E-M34 во Португалија како E-M123*, но E-M34 главно во Централна Португалија (4 лица од 102 тестирани таму) со уште едно лице пронајдено во Азори.
* Зачудувачки,  откриле дека 14 од 45 мажи тестирани во областа Мртво Море во Јордан се позитивни на М34 (31,1%), додека во главниот град Аман имал само 4 од 101.
*  откриле дека 8,1% од 62 мажи тестирани во Јемен биле позитивни на М34, во споредба со многу пониски нивоа во Катар (1,4% ) и ОАЕ (3,1%).
*  во нивната студија на 275 мажи во Северна Африка откриле 2 од 148 Тунижани од Тунис, 2 од 19 Алжирски Бербери од Тизи Узу во Кабилие (10,5%), и 3 од 44 Северноегипќани, 4 од 29 Јужни Египќани (Значи 9,5% во сите Египќани).
*  пронашле 3 во нивната студија на Крит од 168 лица, 2 во Ираклион и 1 во Ласити.
*  пронашле еден во Јужен Иран од 117 луѓе и ниту еден во Северен Иран од 33 луѓе.
*  пронаашле 26 случаи на E-M123 во Кипар, од 164 тестирани мажи; и 27 Палестинци од 291 тестирани. Ова станало очигледно повисоко од нивото на E-M78.

#### Поткладови на E-M34

* **E-M84**, дефиниран со SNP мутација M84, со M136 што дефинира потклад од октомври 2008 година  Проектот E-M35 Phylogeny проценува врз основа на досегашното тестирање (јануари 2009 година) дека E-M84 е доминантна во 6 од 8-те кластери на E-M34 кои тој проект ги идентификувал.
* **E-M290**, дефиниран со SNP мутација M290.  пронашле 1 палестински примерок.
* **E-V23**, дефинирана со SNP мутација V23.  го објавиле откривањето на овој клад. Го пронашле кај две африкански единки. Авторите предупредиле дека сè уште не потврдиле дека овој клад не е под-клад или родител на M84 или M290, така што филогенетската позиција E1b1b1c1c е пробна.

## Древна ДНК

* Според генетските анализи направени на шест Натуфијански остатоци од северен Израел, Натуфијците ја поседувале хаплогрупата Y-ДНК E-Z830, донекаде наспроти кладот на E-M123 (а со тоа и негови предци). Натуфијците биле еден од првите населени народи во светот и можеби придонеле за припитомување на одредени култури, а со тоа и за појавата на земјоделството. Откривањето на E-Z830 (без други кладови) сугерира домородно присуство во Ханан и Израел што претходи на сите останати кладови, за кои не е познато дека постоеле во регионот во тоа време (10.000 години пред сегашноста). Се смета дека E-M123 има најблизок предок пред околу 18.000 години, 8.000 години пред да потекнат остатоците од Натуфијаните (веројатно предците).
* Хаплогрупата E1b1b1b2 била пронајдена кај 75% од населението на Ајните Газали, заедно со 60% од населенијата од предкерамичен неолит околу 8.800–6.500 п.н.е.
* Едно проучување за популациската геномика на Анадолија, Кавказ и Левант открило во Арслантепе една единка која живеела околу 3369-3110 п.н.е., припаѓала на E-M84 (E1b1b1b2a1a1~).
* Проучување за популациската геномика на Евроазија од бронзеното доба пронајдена во остатоците од Неркин Геташен во Ерменија, живееле за време на средното бронзено доба, две E-M84.
* Проучување за популациската геномика на Анадолија, Кавказ и Левант пронајде во древниот град Ебла за време на бронзеното доба, еден машки поединец кој е E-M84 (E1b1b1b2a1a1~).
* Проучување за историјата на Јужна Азија, Нарасимхан и сор. (2019), пронашле неколку поединци кои припаѓале на E-Y31991 во примероците од доцното бронзено време/раното железно време во долината Сват, современ северен Пакистан.
* Проучување од 137 примероци на древни евроазиски геноми откри еден централен Скит кој припаѓал на E-M123* (E-Y31991), во современиот североисточен Казахстан, датиран од 800-750 п.н.е. Според датотеката BAM, достапна од авторите, се претпоставува дека тој е E-Y168273, клад низводно од PF4428 кој самиот е под E-M123*.

## Филогенетика

### Филогенетска историја
Пред 2002 година, во академската литература постоеле најмалку седум системи за именување на филогенетското дрво на Y-хромозомот. Ова довело до значителна конфузија. Во 2002 година, главните истражувачки групи се собрале и го образувале Y-хромозомот конзорциум (YCC). Тие објавиле заеднички труд кој создал единствено ново дрво кое сите се согласиле да го користат. Подоцна, група граѓански научници со интерес за популациската генетика и генетската генеалогија образувале работна група за да се создаде аматерско дрво со цел да биде пред сè навремено. Табелата подолу ги обединува сите овие дела на точката на знаменитото дрво на YCC од 2002 година. Ова му овозможува на истражувачот што прегледува постара објавена литература брзо да се движи помеѓу номенклатурите.

#### Оригинални истражувачки публикации
Следниве истражувачки тимови по нивните публикации биле претставени во создавањето на дрвото.

### Филогенетски дрвја

* **E-M123** (M123)
** **E-M34** (M34)
*** **E-M84** (M84)
**** **E-M136** (M136)
*** **E-M290** (M290)
*** **E-V23** (V23)
*** **E-L791** (L791,L792)

### Забелешки

## Наводи

## Извори

* 
* 
*
* 
* 
* 
* 
* 

### Дополнителни извори

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
* 
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
* 
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

Е-М123