Историја на науката за климатските промени

Историјата на науката за климатските промени  датира од почетокот на 19 век, кога научниците првпат станале свесни за леденото време и другите природни промени во претходната клима на Земјата и првпат го откриле ефектот на стаклена градина. Кон крајот на 19 век, научниците за прв пат почнале да тврдат дека човечките емисии на стакленички гасови може да ја променат климата. По ова, биле изнесени многу други теории за климатските промени, на пример, под влијание на вулканската активност и поради промените во сончевата активност. Во 1960-тите, теоретизирањето за ефектите на затоплување на јаглеродниот диоксид станале поубедливи, иако некои научници забележале дека антропогените атмосферски аеросоли (во форма на „загадување“) може да имаат ефект на ладење. Во 1970-тите, научната мисла сè повеќе го фаворизирала затоплувањето како резултат на стакленички гасови. До почетокот на 1990-тите, благодарение на зголемената доверливост на компјутерските модели и набљудувањата кои ја поддржуваат теоријата на Миланкович за леденото време, огромен консензус меѓу научниците било дека стакленички гасови одиграле значајна улога во повеќето климатски промени, а човечките емисии на јаглерод диоксид веќе предизвикувале значително глобално затоплување.

Од 1990-тите, истражувањата за климатските промени вклучиле многу нови дисциплини и се прошириле, во голема мера подобрувајќи го нашето разбирање за причинско-последичните врски, врските со историските податоци и нашата способност нумерички да ги моделираме климатските промени. Последната работа била сумирана во своите извештаи за проценка на Меѓувладиниот панел за климатски промени. Климатските промени се значајна и долготрајна промена во статистичката распределба на временските обрасци во периоди кои се движат од децении до милиони години. Тоа може да се промени во просечните временски услови или во распределбата на времето околу овие просечни услови (на пр., повеќе или помалку екстремни временски настани). Климатските промени се предизвикани од фактори кои вклучуваат океански процеси (како што е циркулацијата на океанот), биотски процеси, промени во интензитетот на сончевото зрачење, вулкански ерупции и промени во природниот свет предизвикани од човекот; Токму овие антропогени промени сега предизвикуваат глобално затоплување, а терминот „климатски промени“ често се користи за да се опише одредена форма на човечко влијание врз природата.

## Регионални промени, од антиката до почетокот на 19 век
Луѓето долго време се сомневале дека климата на одреден регион може да се менува со векови. На пример, Теофраст, ученик на Аристотел, напишал за тоа како мочуриштата што се исцедиле ги прават одредени области поподложни на замрзнување, а тој исто така сугерирал дека почвата се загрева повеќе кога уништувањето на шумите ја изложува на директна сончева светлина. Научниците од ренесансата и подоцна знаеле дека уништувањето на шумите, наводнувањето и пасењето веќе ги промениле областите околу Средоземното Море во античко време. За нив, ефективноста на човечкото влијание врз локалното време изгледало многу веродостојна .

Примери за најдраматичните промени евидентни во текот на човечкиот живот се случиле во 18-тиот и 19-тиот век, преобразувањето на големи делови од источна Северна Америка од шума во земјоделско земјиште. До почетокот на 19 век, многумина верувале дека оваа трансформација ја менува климата во регионот, веројатно на подобро. Кога се отвориле Големите Рамнини, било вообичаена изрека дека „дождот го следи плугот ). Сите не се согласиле со оваа изрека. Некои експерти тврделе дека уништувањето на шумите не само што предизвикува брзо губење на дождовната вода преку неплодни поплави, туку и ги намалува вкупните врнежи. Европските професори од тоа време, секогаш биле подготвени да бараат докази за супериорноста на нивните народи, тврделе дека луѓето од древниот Близок Исток, како резултат на сопствената негрижа, ги претвориле своите некогаш плодни земји во исцрпени пустини.

Во меѓувреме, националните метеоролошки агенции почнале да составуваат збирки на податоци со сигурни набљудувања на температурата, врнежите и слично. Кога овие податоци биле анализирани, тие покажале многу флуктуации, но без постојани долгорочни промени. До крајот на 19 век, научната мисла решително се свртела против верувањето во човечкото влијание врз климата. И без оглед на регионалните ефекти, малкумина претпоставувале дека луѓето можат да влијаат на климата на планетата како целина.

## Палеоклиматски промени и теории за нивните причини, 19 век
десно|мини| Непостојаните камења биле транспортирани со ледници, иако сега се наоѓаат далеку од нив. Тие ги навеле геолозите да веруваат дека климата се променила во минатото.
До почетокот на 18 век, научниците немале поим дека климата на праисториските епохи на некој начин се разликува од модерната. До крајот на 18 век, геолозите пронашле докази за промена на геолошките епохи, што одговаралое на одредени климатски промени. Имало различни конкурентски теории во врска со овие промени, а Џејмс Хатон, чии идеи за циклични промени во огромни временски периоди подоцна биле наречени *униформитаризам*, било меѓу оние кои откриле знаци на поранешна глацијална активност на места кои во модерното време станале премногу топли за ледниците.

Во 1815 година , Жан-Пјер Пераден прв напишал дека ледниците можеби се одговорни за џиновските камења видени во алпските долини. Додека шетал околу Вал де Бање, видел огромни гранитни карпи кои биле расфрлани низ оваа тесна долина. Била потребна исклучителна сила за да се преместат толку големи камења. Научникот ги забележал лентите на земјата што ледниците ги оставиле зад себе и дошол до заклучок дека силата што ги носела камењата надолу во долините е мраз.

Научната заедница првично ја дочекала неговата идеја со недоверба. Жан де Шарпентие напишал: „Ми се чинеше дека неговата хипотеза е толку необична, па дури и екстравагантна што ја сметав за недостојна за истражување, па дури и за внимание“. И покрај првичното одбивање на Шарпентие, Перадин на крајот го убедил Игназ Венец дека можеби вреди да се обрне внимание на неговиот увид. Венец го убедил Шарпентие, кој пак го убедил влијателниот научник Луис Агасиз дека теоријата на глацијалот има смисла.

Агасиз развил теорија за она што го нарекол „Ледено време“, кога ледниците ја покривале Европа и поголемиот дел од Северна Америка. Во 1837 година, Агасиз бил првиот што научно предложил дека Земјата некогаш доживеала ледено време. Британецот Вилијам Бакленд се обидел да ја прилагоди геолошката теорија на катастрофизмот за да го објасни присуството на камења и други „колувиуми“ како остатоци од библиската поплава. Чарлс Лајел решително се спротивставил на ова со неговата верзија на Хатонскиот униформитаризам, а потоа самиот Бакленд и другите геолози постепено ја напуштиле одбраната на оваа идеја. Посетата на Алпите со Агасиз во октомври 1838 година го убедила Бакленд дека геолошките карактеристики на Велика Британија се предизвикани од минатото замрзнување. Тој и Лајел потоа силно ја поддржале теоријата на Леденото време, која до 1870 година станала општо прифатена.

Во исто време кога научниците за прв пат почнале да размислуваат за климатските промени и леденото време, Жозеф Фурие во 1824 година покажал дека атмосферата на Земјата ја прави планетата потопла отколку ако наместо тоа била вакуум. Фурие сфатил дека атмосферата слободно пренесува бранови на видлива светлина на површината на земјата. Земјата потоа ја апсорбира видливата светлина и емитира инфрацрвено зрачење. Но, атмосферата не може непречено да пренесува инфрацрвени бранови, што значи дека тоа доведува до зголемување на температурата на површината. Тој, исто така, се сомневал дека човечките активности можат да влијаат на климата, иако главно го интересирале промените во користењето на земјиштето. Во своето дело од 1827 година, Фурие забележал: „Подемот и напредокот на човечките општества, дејството на природните сили, може значително да ја променат, и во голем обем, состојбата на површината, распределбата на водата и движењето на големите маси. на воздухот. Ваквите ефекти може да доведат до промени во текот на многу векови во нивото на топлина, бидејќи аналитичките изрази содржеле коефициенти поврзани со состојбата на површината и значително влијаеле на температурата“.

Во 1864 година, Џон Тиндал ја однел работата на Фурие уште еден чекор понапред кога ја испитувал апсорпцијата на инфрацрвеното зрачење од различни гасови. Тој открил дека водената пареа, јаглеводородите (како што е метанот CH4) и јаглеродниот диоксид (CO2) силно го блокираат зрачењето. Некои научници сугерирале дека леденото време и другите големи климатски промени биле предизвикани од промените во количината на гасови ослободени од вулканската активност. Но, ова било само една од многуте сомнителни причини. Друга причина може да била промената на сончевата активност. Промените во моделите на океанските струи, исто така, можат да објаснат голем дел од климатските промени. Подемот и падот на планинските венци, видливи во текот на милиони години, би можеле да ги променат моделите на ветровите и океанските струи. Или, можеби, климата на континентите немала никаква врска со тоа, туку станала потопла или постудена поради поместувањата на половите (северниот пол се преселил таму каде што бил екваторот или нешто слично). Предложени биле десетици теории.

Во средината на 19 век, Џејмс Крол објавил пресметки кои покажувале како гравитациското влечење на Сонцето, Месечината и планетите суптилно влијаеле на движењето и ориентацијата на Земјата. Наклонот на оската на Земјата и обликот на нејзината орбита околу Сонцето се во корелација токму со циклуси кои траат десетици илјади години. Во некои периоди, северната полутопка добивала малку помалку сончева светлина во текот на зимата отколку во другите периоди. Снег се акумулирал, рефлектирајќи ја сончевата светлина и доведувајќи до самоодржливо ледено време. Сепак, повеќето научници сметале дека идеите на Крол, како и многу други теории за климатските промени, се неубедливи.

## Првите пресметки на човечкото влијание врз климатските промени, 1896 година
десно|мини| Во 1896 година, Сванте Арениус пресметал дека удвојувањето на содржината на CO  во атмосферата ќе предизвика зголемување на температурата на површината на Земјата за 5-6 степени Целзиусови.
Кон крајот на 1890-тите, американскиот научник Семјуел Пиерпонт Ленгли се обидел да ја одреди температурата на површината на Месечината со мерење на инфрацрвеното зрачење што доаѓа на Земјата од Месечината. Аголот на Месечината на небото за време на мерењата одредувало колку CO  и водена пареа требало да ја поминат радијацијата на Месечината за да стигнат до површината на Земјата. Колку е пониска локацијата на Месечината над хоризонтот, толку е помал резултатот. Ова не претставува новост, бидејќи научниците со децении знаат за апсорпцијата на инфрацрвеното зрачење.

Шведскиот научник Сванте Арениус ги користел набљудувањата на Ленгли за зголемена апсорпција на инфрацрвени зраци додека месечевите зраци минуваат низ атмосферата на Земјата под низок агол, наидувајќи на повеќе јаглерод диоксид (CO ) , за да го процени ефектот на ладење на помалиот CO  во атмосферата. Тој сфатил дека во поладна атмосфера ќе има помалку водена пареа (уште еден стакленички гас) и го пресметал дополнителниот ефект на ладење. Тој, исто така, сфатил дека ладењето ќе ја зголеми дебелината на снегот и мразот на големи географски широчини, што ќе предизвика планетата да рефлектира повеќе сончева светлина, а со тоа ќе доведе до дополнително ладење, како што предвидел Крол. Арениус пресметал дека намалувањето на количината на CO  за половина ќе доведе до почеток на ново ледено време. Дополнително, според неговите пресметки, двојното количество на CO  во атмосферата ќе доведе до вкупно затоплување од 5-6 степени Целзиусови.

Колегата на Арениус, професорот Арвид Гогбом, кого Арениус нашироко го цитирал во неговата студија од 1896 година „*За ефектот на јаглерод диоксидот во воздухот врз температурата на Земјата“*, тој се обидел да ги измери природните извори на емисии на CO  со цел подобро да го разбере глобалниот циклус на јаглеродниот диоксид. Гогбом открил дека проценетото производство на гас од индустриски извори во 1890-тите (најчесто согорување јаглен) било на исто ниво со природните извори. Арениус видел дека овие емисии на јаглерод создадени од човекот на крајот ќе доведат до затоплување. Во исто време, поради релативно ниската стапка на производство на CO  од 1896 година, Арениус претпоставувал дека процесот на затоплување ќе трае илјадници години. Тој, исто така, очекувал дека тоа ќе биде од корист за човештвото.

## Палеоклима и сончеви дамки, раните 1900-ти до 1950-тите
Членовите на научната заедница ги довеле во прашање пресметките на Арениус и ги вклучиле како дел од поголема дебата за тоа дали промените во атмосферата всушност би можеле да предизвикаат ледено време. Експерименталните обиди за мерење на апсорпцијата на инфрацрвена лабораторија се чинело дека покажало мали разлики во резултатите со зголемувањето на нивото на CO2, а исто така откриле значајни преклопувања помеѓу спектрите на апсорпција на CO2 и водена пареа. Сите овие резултати покажале дека зголемувањето на емисиите на јаглерод диоксид нема да имаат значителен климатски ефект. Подоцна било откриено дека овие рани експерименти не биле доволно точни поради несовршеноста на тогашните инструменти. Многу научници исто така верувале дека вишокот на јаглерод диоксид брзо ќе се апсорбира од океаните.. Другите теории за причините за климатските промени исто така немале толку среќа. Значителен напредок е постигнат само во областа на палеоклиматологијата, бидејќи научниците од различни области на геологијата развиле методи за проценка на климата во античко време. Вилмот Г. Бредли открил дека годишните седименти на дното на езерата овозможуваат да се разликуваат климатските циклуси. Астрономот од Аризона, Ендрју Еликот Даглас, видел јасни знаци на климатски промени во прстените на дрвјата. Забележувајќи дека прстените биле тенки во сушните години, тој го пријавил влијанието врз климата на промените во сончевото зрачење, особено во врска со недостигот на сончеви дамки во 17 век (минимумот Маундер) претходно забележан од Вилијам Хершел и други. Други научници, сепак, нашле доволно причини да се сомневаат дека прстените на дрвјата укажуваат на нешто друго освен случајни регионални варијации. Важноста на прстените на дрвјата за истражување на климата не била цврсто утврдена до 1960-тите.

Во текот на 1930-тите, верен поборник за врската помеѓу сончевата активност и климата бил астрофизичарот Чарлс Грили Абот. До почетокот на 1920-тите, тој дошол до заклучок дека сончевата „константа“ всушност не е константна. Неговите набљудувања и истражувања покажале големи варијации, кои тој ги припишувал на дамките на површината на сонцето. Тој и неколку други научници инсистирале на ова мислење до 1960-тите, тврдејќи дека варијациите на сончевите дамки се главната причина за климатските промени. Други научници пак биле скептични . Сепак, обидите да се поврзат циклусите на сончевата активност со климатските циклуси биле популарни во 1920-тите и 1930-тите. Познати научници изјавиле дека корелацијата помеѓу овие два феномени е доволно сигурна за да се направат предвидувања. Но, последователно нивните предвидувања не биле исполнети, и оваа теорија се здобила со озлогласеност.

Во меѓувреме, српскиот инженер Милутин Миланковиќ, врз основа на теоријата на Џејмс Крол, ги подобрил незгодните пресметки на различните растојанија и агли на сончевото зрачење кога Сонцето и Месечината ја нарушуваат орбитата на Земјата. Некои набљудувања на седиментот (слоеви од кал што го покриваат дното на езерата) биле во согласност со предвидувањата за циклусите на Миланкович од околу 21.000 години. И покрај ова, повеќето геолози ја отфрлиле оваа астрономска теорија бидејќи периодот на овој циклус Миланкович бил во спротивност со прифатената низа, која требало да биде само четири глацијални епохи, сите многу подолги од 21.000 години.

Во 1938 година, британскиот инженер Гај Стјуарт Календар се обидел да ја оживее теоријата на Арениус за ефектот на стаклена градина.Преку календар претставил докази дека и температурата и нивото на CO  во атмосферата се зголемуваат во текот на последниот половина век, и тврдел дека новите спектроскопски мерења ја покажале ефикасноста на апсорпцијата на инфрацрвеното зрачење во атмосферата. Сепак, поголемиот дел од научната заедница продолжила да ја преиспитува или игнорира оваа теорија.

## Растечка загриженост во 1950-тите и 1960-тите
Во 1950 година, подобрената спектрографија покажала дека линиите за апсорпција на CO  и водена пареа не се преклопуваат целосно. Климатолозите исто така сфатиле дека горната атмосфера содржи многу малку вода. И двете откритија покажале дека водената пареа не го надминува ефектот на стаклена градина на CO  . Во 1955 година, Ханс Сус ја анализирал содржината на јаглерод-14 во атмосферата и покажал дека CO  од фосилните горива не се апсорбира веднаш од океанот. Во 1957 година, студијата на Роџер Ревел за хемијата на океаните го навела да сфатт дека горниот слој на океанот има ограничена способност да апсорбира јаглерод диоксид. До крајот на 1950-тите, се повеќе и повеќе научници нагласувале дека емисиите на јаглерод диоксид може да бидат проблем. Според некои прогнози, нивото на CO  се очекувалое да се зголеми за 25% од 1959 до 2000 година, што требало да влијае на климата на „радикален“ начин . Во 1960 година, Чарлс Дејвид Килинг покажал дека нивоата на јаглерод диоксид во атмосферата навистина се зголемуваат, како што предвидел Ревел. Алармот растел од година во година заедно со порастот на атмосферскиот јаглерод диоксид на „график Килинга “.

Друга трага за природата на климатските промени се појавиЛА во средината на 1960-тите од анализата на длабинските седименти од Чезаре Емилијани и анализата на античките корали од Валас Брокер и неговите соработници. Според нивното истражување, немало четири долги леденивремиња, туку голем број на кратки кои редовно се менувале. Се покажало дека времето на ледените времиња е во согласност со малите орбитални поместувања на циклусите на Миланкович. Иако прашањето останало контроверзно, некои научници почнале да сугерираат дека климатскиот систем е чувствителен на мали промени и може лесно да се пресели од стабилна во друга состојба.

Во меѓувреме, научниците почнале да користат компјутери за да развијат посложени верзии на пресметките на Арениус. Во 1967 година, искористувајќи ја способноста на компјутерите нумерички да интегрираат криви на апсорпција, Сјукуро Манабе и Ричард Ветералд ја направиле првата детална пресметка на ефектот на стаклена градина, вклучувајќи ја и конвекцијата („еднодимензионален модел на радијативно-конвективна Манабе-Ведералд“). Тие откриле дека без да се земат предвид малку разбраните повратни информации како што се промените во облаците, удвојувањето на јаглеродниот диоксид од сегашните нивоа би довело до зголемување на глобалните температури за околу 2 °C.

Физички опис на реакцијата на температурата на различни фактори бил претставен во доцните 1960-ти на 20 век од академик Будико и Пирс Селерс, кои ги објавувале своите дела независно еден од друг. Тие предложиле едноставен модел кој подоцна научниците го користеле за да ги анализираат климатските промени во 1970-тите, кога било откриено дека температурите на површинскиот воздух се зголемуваат и нивната работа била објавена во водечки научни списанија.

До почетокот на 1960-тите, аеросолското загадување („смог“) станало сериозен локален проблем во многу градови, а некои научници почнале да се прашуваат дали ладењето поради загадувањето со честички може да влијае на глобалните температури. Научниците не биле сигурни кој од двата ефекти ќе преовладува: ефектот на ладење од загадувачките честички или ефектот на загревање од емисиите на стакленички гасови.

И покрај оваа неизвесност, почнале да се сомневаат дека антропогените емисии би можеле да станат штетни за климата во 21 век, ако не и порано. Во својата книга (*The Population Bomb)*, објавена во 1968 година, Пол Ерлих напишал: „Ефектот на стаклена градина сега се интензивира поради значително зголемените нивоа на јаглерод диоксид... [на ова] сега се спротивставуваат ниските облаци што се создаваат од авионите, прашината и други загадувачи... Сега е невозможно да се предвиди каков ќе биде нето-климатскиот исход од нашата практика на користење на атмосферата како депонија“.

## Научниците упорно предвидуваат затоплување, 1970-ти
десно|мини| Просечните температурни аномалии помеѓу 1965 и 1975 година во однос на просечната температура помеѓу 1937 и 1946 година. Овој сет на податоци не бил достапен во тоа време.
Во раните 1970-ти, доказите дека аеросолите се зголемуваат ширум светот го навелеа Рид Брајсон и другите истражувачи да предупредат на можноста за сериозно ладење. Во меѓувреме, новите докази за корелација помеѓу времето на ледените времиња и предложените орбитални циклуси сугериралет дека климата постепено ќе се олади во текот на следните илјада години. Меѓутоа, кога станувало збор за прогнозите за следните векови, прегледот на научната литература од 1965 до 1979 година покажала дека 7 статии предвидувале ладење, а 44 затоплување (многу други статии за климата се воздржале од давање прогнози). Во понатамошната научна литература, написите кои предвидувале затоплување биле цитирани многу почесто. Неколку научни организации активни во текот на тие години заклучиле дека се потребни повеќе истражувања, посочувајќи дека научната литература сè уште не постигнала консензус.

Во 1972 година, Џон Соер објавил студија *за вештачкиот јаглерод диоксид и ефектот на стаклена градина* . Тој ги сумирал тогашните сознанија од оваа област, докази за антропогеното потекло на јаглерод диоксидот, неговата дистрибуција и експоненцијален раст (многу од неговите заклучоци се актуелни и денес). Покрај тоа, тој точно ја предвидел стапката на глобално затоплување за периодот од 1972 до 2000 година.

Медиумите во тоа време ги преувеличувале предупредувањата на малцинството научници. На пример, во 1975 година, списанието Newsweek објавило статија во која се цитираат „застрашувачки знаци дека временските обрасци на Земјата почнуваат да се менуваат“. Авторот на написот понатаму тврдел дека доказите за глобалното ладење се толку изобилни што метеоролозите „едвај можат да го следат тоа“ . На 23 октомври 2006 година, Newsweek се вратил на темата, изјавувајќи дека статијата е „зачудувачки погрешна во предвидувањето на таква блиска иднина.

Во првите два извештаи до Римскиот клуб, 1972  и 1974, се споменуваат антропогени климатски промени, зголемување на нивото на CO2 и зголемени количини на топлински отпад. Од овие вторите, Џон Голдрен напишал во една студија цитирана во првиот извештај, „...дека глобалното термално загадување е едвај најитната еколошка закана. Сепак, можеби ќе биде најнеумоливо ако можеме да избегнеме сè друго“. Едноставните глобални проценки, неодамна ажурирани, потврдени со детални пресметки , покажувале значителен придонес на топлинскиот отпад во глобалното затоплување по 2100 година, доколку нивните стапки на раст не се нагло намалени (под просечното ниво 2% на годишно ниво, што тие го надминале од 1973 година).

Доказите за затоплување се зголемувале. До 1975 година, Манабе и Ветералд развиле тридимензионален глобален климатски модел кој давал прилично точна слика за моменталната ситуација. Удвојувањето на нивото на јаглерод диоксид во симулираната атмосфера резултирало со зголемување на глобалните температури за околу 2&nbsp;°C . Неколку други типови на компјутерски модели дале слични резултати.  Невозможно било да се дојде до модел кој ќе произведе нешто слично на вистинската клима без исто така да покаже зголемување на температурата со зголемување на концентрацијата на CO .

Независно, во 1976 година, Николас Шеклтон и неговите колеги објавиле анализа на морски седименти на длабоко море во која покажале дека доминантното влијание врз времето на ледените времиња се наоѓале во орбиталниот циклус на Миланкович, кој трае околу 100 илјади години. Ова било неочекувано тврдење бидејќи промената на сончевото зрачење за време на овој циклус била мала. Резултатот нагласил дека климатскиот систем е воден од повратни информации и затоа, под одредени услови, е многу подложен на мали промени.

Во јули 1979 година, Националниот совет за истражување на САД објавиле извештај во кој се вели: „Под претпоставка дека атмосферскиот CO2 се удвојува и дека е воспоставена статистичка топлинска рамнотежа, најреалните модели предвидуваат површинско глобално затоплување помеѓу 2 °C и 3.5 ° C, со поголеми зголемувања на големи географски широчини... Се обидовме, но не успеавме да најдеме неразбирливи или потценети физички ефекти кои би можеле да ја намалат сегашната проценка за глобалното затоплување со удвојување на атмосферскиот CO2 на занемарливи количини или да доведат до спротивен резултат.

Во 1979 година, Светската конференција за климата, одржана од Светската метеоролошка организација, заклучила: „Се чини веројатно дека зголемените количини на јаглерод диоксид во атмосферата може да придонесат за постепено затоплување на долниот дел од атмосферата, особено на големи географски широчини... можно е некои ефекти на регионални и глобални размери да се откријат пред крајот на овој век, а до средината на следниот век тие ќе станат значајни“ .

## Почнува да се формира консензус, 1980-1988 година
До почетокот на 1980-тите, благиот тренд на ладење што се случил од 1945 до 1975 година престанал. Загадувањето со аеросоли било намалено во многу региони во светот преку имплементација на еколошки регулативи и промени во употребата на гориво. Станало јасно дека ефектот на ладење на аеросолите нема значително да се зголеми, а нивото на јаглерод диоксид продолжило да расте.

Во 1982 година, Ханс Јетшгер и Вили Дансгард и нивните соработници добиле за испитување ледени јадра на Гренланд кои покажале дека драматични температурни флуктуации во рок од еден век се случиле во далечното минато . Најдраматичната промена што ја забележале одговарала на најсилните климатски осцилации на подоцнежниот  дријас, што можело да се види во промените во типовите на полен на дното на езерата низ Европа. Се испоставило дека се можни ненадејни климатски промени во временски период што одговара на човечкиот живот.
десно|мини| 1988 година Џејмс Хансен за време на неговото обраќање за состојбата на Унијата, во кое ја предупредил јавноста за опасностите од глобалното затоплување.
Во 1973 година, британскиот научник Џејмс Лавлок сугерирал дека хлорофлуоројаглеродот (CFC) може да предизвика глобално затоплување. Во 1975 година, Верабхадран Раманатан открил дека молекулата на CFC е 10.000 пати поефикасна во апсорпцијата на инфрацрвеното зрачење од молекулата на јаглерод диоксид, што ги прави CFC потенцијално важен фактор за глобалното затоплување и покрај нивните многу ниски концентрации во атмосферата. Иако поголемиот дел од раната работа на CFC се фокусирала на нивната улога во осиромашувањето на озонската обвивка, до 1985 година Раманатан и други истражувачи покажале дека CFC, заедно со метанот и другите гасови во трагови во атмосферата, може да придонесат речиси исто толку за климатските промени како и зголемување во CO . Со други зборови, глобалното затоплување ќе се случи двојно побрзо од очекуваното.

Во 1985 година, заедничката конференција на UNEP/WMO/ICSU на тема „Проценка на улогата на јаглерод диоксидот и другите стакленички гасови во климатските варијации, земајќи ги предвид потенцијалните влијанија“ заклучиле дека „се очекува“ стакленички гасови да предизвикаат значително затоплување во текот на следниот век. и дека барем некое затоплување е неизбежно.

Во меѓувреме, ледените јадра добиени од француско-советски тим истражувачи на станицата Восток на Антарктикот покажале дека во текот на последните ледени времиња, графиконите на CO  и температурата истовремено се кревале и надолу во широк опсег. Ова ја потврдило врската помеѓу температурата и нивото на CO , овој пат без употреба на компјутерски модели, зајакнувајќи го научниот консензус за затоплување. Резултатите укажувале и на моќни биолошки и геохемиски повратни информации .

Во јуни 1988 година, Џејмс Хансен бил еден од првите што го изразил ставот дека антропогеното затоплување веќе ја менува глобалната клима, а тоа може да се сними и со инструменти. Набргу потоа, „Светската конференција за променлива атмосфера: импликации за глобалната безбедност“ собрала стотици научници и други заинтересирани страни во Торонто. Тие заклучиле дека промените во атмосферата поради загадувањето предизвикано од човекот „претставуваат сериозна закана за меѓународната безбедност и веќе предизвикуваат штетни последици во многу делови од земјината топка“ и рекле дека светот треба да ги намали емисиите за околу 20% до 2005 година, на ниво од 1988 година.

Во 1980-тите се забележани важни откритија во решавањето на некои глобални еколошки проблеми. На пример, осиромашувањето на озонот било ублажено со Виенската конвенција (1985) и Монтреалскиот протокол (1987). Киселите дождови примарно се регулирани на национално и на регионално ниво.

## Модерни времиња: од 1988 година до денес
[лево|мини|250x250пкс| 2015 година е најтоплата година досега (од 1880 година). Градацијата на бојата ја покажува промената на температурата ( [НАСА|NASA / NOAA ; 20 јануари 2016 година).]]
Во 1988 година, Светската метеоролошка организација го формирала Меѓувладиниот панел за климатски промени со поддршка на УНЕП. IPCC ја продолжиле својата работа до ден-денес, објавувајќи серија извештаи за проценка и дополнителни извештаи кои ја опишувале состојбата на научното разбирање во моментот на издавање на извештајот. Извештаите се објавуваат приближно на секои 5-6 години, а IPCC ги презентира резултатите од истражувањето спроведено во овој период. Извештаите за проценка биле објавени во 1990 (прва), 1995 (втора), 2001 (трета), 2007 (четврта) и 2014 (петта) .
мини|приказ на Промена на глобалната просечна температура 1880-2020 година (НАСА; 14 декември 2010 година)
Од 1990-тите, истражувањето за климатските промени се проширило за да вклучи многу далечни и различни области на науката, како што се атмосферската физика, нумеричкото моделирање, социологијата, геологијата и економијата. Најистакнатите списанија сега често објавуваат научни статии за климатските промени. Тоа се списанија како што се Science  и Nature . Покрај тоа, постојат списанија за истражување на климатските промени фокусирани на тема, како што сеː Nature Climate Change, Climate Change, Journal of Climate, Wiley Interdisciplinary Reviews: Climate Change, и International Journal of Climate Change Стратегии и менаџмент,. Покрај тоа, многу специјализирани списанија во сродни научни дисциплини продолжуваат да објавуваат статии кои ја унапредуваат науката за климатските промени (на пример, Кватернерни истражувања).

## Наводи

Категорија:Историја на климата
Категорија:Климатологија
Категорија:Климатски промени