Именки во македонскиот јазик

Во **[[македонски јазик|македонскиот јазик]]**, **[[именка|именките]] се менливи зборови** со кои се означуваат суштества, предмети, појави и поими. По традиција, именките се делат на општи и сопствени.

## Определеност и неопределеност
Членот во македонскиот јазик е постпозитивен, т.е. доаѓа како наставка на именката. Членовите во македонскиот јазик се само определени, односно нема неопределен член во македонскиот јазик. Карактеристично само за македонскиот јазик е тоа што има три форми на определен член, единствен словенски јазик со три определени члена. Определениот член има број и род.

* Членот -*ов*, -*ва*, *во* итн. служи за укажување на предмети блиски до говорителот: *човеков* (*овој овде*)
* Членот -*он* итн. - за укажување на пооддалечени предмети, но во опсегот на нашите сетила: *човекон* (*оној онаму*)
* Членот -*от* итн. иде најчесто во служба на општо определување, без однос спрема неговата пространствена позиција, но ќе се рече: *на ти ја книгава* (*оваа до мене*), *дај ми ја книгана* (*онаа што ја гледаме двајцата малце понастрана*); и од друга страна: *дај ми ја книгата* (*таа што е до тебе*, *таа што ја држиш*) (членот -*от* изразува и пространствено определување во случај кога се зборува за предмет што се наоѓа во дофатот на второто лице).

Само определени се сопствените именки и тие не се членуваат (*Петре*, *Скопје*, *Вардар* итн.), но: *Совчето*, *Марето*, *Надето* (нијанса на интимност); *Вардарот*.

Примери:

* *Јас го видов човекот*. (именката „човек“ е позната за говорителот и слушателот и поради тоа се користи член за определеност.)
* *Јас го видов човекон*. (именката „човек“ е подалеку од говорителот и слушателот и се користи член за подалеку, што со други зборови е исто со „оној човек“)
* *Јас го видов човеков*. (именката „човек“ е поблиску до говорителот и слушателот и се користи член за поблиску, што со други зборови е исто со „овој човек“)

## Формите на именките

### Машки род
* на согласка: *стол*, *леб*, *рид*; 
* на самогласка -*а*: *слуга*, *судија*; 
* на самогласка -*о*: *татко*, *дедо*; 
* на самогласка -*е*: *вујче*, *Јане*, *Миле*

**[[Вокатив]]** (форма за повикување) се образува од општата форма на именката со наставка -*у* или-*е*: *мажу*, *ќелешу*, *коњу*, *крају* итн.; *бику*, *волку*, *смоку*, *човеку* (и *човече*), *јунаку* (и *јуначе*), но: *боже*, *друже*, *оче*; *господине*, *пријателе*, *мајсторе* (кај повеќесложните именки); од именката *господ*: *господи*, покрај *господе*.

Машки и роднински имиња: 
* на согласка: *Стојан*; 
* на -е: *Јане*;  
* на -о: *Велко*,  
* на -а: *Коста*,  
* на -и: *Методи* (во народниот јазик обично *Методија*).

Примери: *Зборував со Стојана*, *со Петрета*, *со Велка*; *Го видов Стојана* итн.

Множински форми како: *Петревци*, *Велковци* итн.

Роднински имиња:  
* на согласка: *брат*, *братучед*, *девер*, *зет*, *маж*, *син*, *свекор*; 
* на -*е*: *вујче*, *тате*, *чиче*, *брате*. Тие именки се деминутивни образувања со силен израз на интимност; 
* на -*о*: *вујко*, *дедо*, *стрико*, *татко*, *чичко* 
* на -*а*: *шура*

Форми на множината: 
Избројана множина: *три дена*, *неколку дена*; *два петла*; *два кладенца* итн.

Обична множина: *Македонец* - *Македонци*; *граѓанин* - *граѓани*, *селанец* - *селани*, *скопјанец* - *скопјани*, но *Германец* - *Германци*; *Турчин* - *Турци*; *старец* - *старци*; *театар* - *театри*; *Грк* - *Грци*; *ден* - *дни*, *денови*; *смок* - *смоци*, *смокови*; *крст* - *крстови*; *леб* - *лебови*; *нож* - *ножеви*; *крај* - *краеви*, но: *кеј* - *кејови*; *крал* - *кралеви* и *кралови*; *зет* - *зетеви* и *зетови*; *меч* - *мечеви*; *ветар* - *ветрови*; *оган* - *огневи* и *огнови*;

Збирна множина: *дол* - *долишта*; *крај* - *краишта*; *роб* - *робје*; *кол* - *колје*; *друм* - *друмје*; *камен* - *камење*, *камења*; *ремен* - *ремење*, *ремења* итн.; *град* - *градје*; *рид* - *ридје*; *пат* - *патје*; *паќе* (=*патишта*).

### Женски род
Вокатив 
# Кај тросложните и повеќесложните именки на -*ица*: *Горице*, *мајчице*, но и: *лисицо*, *биволицо*, *кукавицо*; 
# Кај личните имиња на -*ка*: *Ратке*; *Босилке*; *Василке*, но и: *Велико*, *Љубико* итн. 
# Имињата на -*ја*: *Марија* - *Марије*, *Маријо*; 
# *сваќа* - *сваќе*; *попаѓа* - *попаѓе* 
# Сите други именки на -*а* образуваат вокатив само на наставка -*о*: *душо*, *жено*, *Ангелино* итн.; *кума-лисо*

Губењето на вокативната форма е покарактеристично за именките од машки род на -*а* (*војвода*), но и кај именките од женски род (*Емилија*, *Мимоза*, *Лиза*; *Вера* место *Веро*).

Форми на множината: 
* Обична множина: на -*и*: *жена* - *жени*; *ноќ* - *ноќи*; Особени форми: *раце*, *нозе*; 
* Збирна множина: *вода* - *водје*, *воѓе*; *[[ливада]]* - *ливадје*, *ливаѓе* итн.

### Среден род
# на -*о*: *село*, *вретено*;  
# на -*е*: *поле*, *лице*, *лозје*.

Формите за множина: на -*а*: *села*, *лета*, *вретена*; 
* Посебни форми: *рамо* - *рамена*; *око* - *очи*; *уво* - *уши*; *небо* - *небеса* (*неба*); *чудо* - *чудеса* (*чуда*); 
* Збирна множина: *крило* - *крила*, *крилје*;

Образување на множината од именките на -*е*: на -*је*, -*ие*, -*це*: множина на -*а*: *лозје* - *лозја*, *влијание* - *влијанија*, *лице* - *лица*; сите други именки на -*е* во множината ја добиваат наставката -*иња*: *пиле* - *пилиња*; *име* - *имиња*; *море* - *мориња*; *дете* - *деца*, *дечиња*.

## Користена литература
#  
# 
#
# 
#

## Поврзано
* Глаголи во македонскиот јазик
* Македонска граматика
* Именка

*