Дакијанизам

мини|300x300пкс| Мурал со дакиска тема на станбен блок од комунистичката ера во Ораштие, што ги прикажува идиосинкратските националистички црти на романскиот комунизам.
**Дакијанизам** — романски термин кој ја опишува тенденцијата да се припише, главно потпирајќи се на сомнителни податоци и субјективно толкување, идеализирано минато на Романија како целина. Иако бил особено распространет за време на режимот на Николае Чаушеску, неговото потекло од романската интелигенција е постаро од еден век.

Терминот се однесува на воочливото преувеличивање на дакиските и другите постари корени на денешните Романци. Овој феномен е исто така пејоративно означен како „**Дакоманија**“ или „**Дакопатија**“ или понекогаш „**Тракоманија**“, додека неговите поддржувачи претпочитаат „**Дакологија**“. Терминот **протохронизам** (романски: protocronism, од старогрчкиот термин за „прв во времето“), првично измислен за наводниот пионерски карактер на романската култура, понекогаш се користи како синоним.

## Преглед
Во овој контекст, терминот упатува на трендот (забележан во неколку верзии на романскиот национализам) да се припише единствен квалитет на Дакијците и нивната цивилизација. Дацијанистите се обидуваат да докажат или дека Дакијците имале главна улога во античката историја или дека тие дури имале надмоќ над сите култури (со посебен фокус на Стариот Рим, кој, во целосен пресврт на основачкиот мит, би бил создаден од дакиски мигранти). Забележана е и експлоатација на Тартариските табли како сигурен доказ дека пишувањето потекнува од прото-дакиска територија и верување дека дакискиот јазик преживеал сè до средниот век.

Дополнителна, но не и универзална карактеристика е обидот за поврзување на наводниот монотеизам на култот на Залмоксис и христијанството, во верувањето дека Дакијците лесно ја прифатиле и последователно влијаеле врз религијата. Исто така, се тврди дека христијанството им било проповедано на Дако-Римјаните од страна на Свети Андреја, кој се смета за јасно потекло на денешното романско православие. И покрај недостатокот на докази за поддршка на теорииве, тоа е официјалниот став на црквата кој се наоѓа во учебниците по историја што се користат во романските православни семинарии и теолошки институти.

## Историја
Идеите се објаснети како дел од комплексот на инфериорност присутен во романскиот национализам, кој исто така се манифестирал во дела кои не се поврзани со дакијанизмот - главно како отфрлање на идеите дека романските територии служеле само како колонија на Рим, без иницијатива и подложни на прилив на Латини што целосно би го избришало дакијското присуство.

Дакијанизмот најверојатно настанал со ставовите исповедани во 1870-тите од Богдан Петричеику Хадеу, како една од главните точки на спорот меѓу него и конзервативниот *Јунимеа*. На пример, во *Etymologicum magnum Romaniae* Хасдеу не само што тврдел дека многу од императорите на Рим биле Дакијци (идеја што во последно време ја поддржува Јосиф Константин Драган), туку и дека владејачките династии на раната средновековна Влашка и Молдавија биле потомци на каста на Дакијци на чело со „кралот" Буребиста. Други застапници на оваа идеја пред Првата светска војна биле археологот-аматер Цезар Болијак, како и Теохариј Антонеску и Николае Денсусијану. Последниот составил сложена и неподдржана теорија за Дакија како центар на европската праисторија, креирајќи целосна паралела со романската официјална историја, која меѓу Дакијците вклучувала различни значајни личности вклучувајќи ги Асенидите и Хореа. Главниот том на неговите списи е *[[Dacia Preistorică]]* („Праисториска Дакија“).

По Првата светска војна и за време на постоењето на Голема Романија, се зголемила привлечноста на оваа идеологија. Железната гарда флертувала со концептот, правејќи значителни паралели меѓу своите проекти и толкувањата на она што би било пораката на Залмоксис.  Мирчеа Елијаде бил особено преокупиран со култот на Залмоксис, пишувајќи во корист на неговите структурни врски со христијанството; неговата теорија за дакиската историја, каде романизацијата бил ограничен феномен, ја слават современите партизани на дакијанизмот.

Во неутрален контекст, романското археолошко училиште предводено од Василе Парван истражувало голем број претходно игнорирани дакиски локалитети, што индиректно придонело за привлечноста на идејата во тоа време.

Во 1974 година, Едгар Папу објавил во познатиот културен месечник *Secolul XX* есеј со наслов „Романскиот протохронизам“, залагајќи се за романскиот хронолошки приоритет во однос на некои европски достигнувања. Идејата била веднаш усвоена од националистичкиот режим на Чаушеску, кој последователно го охрабрил и засилил културниот и историски дискурс според кој преовладува автохтоноста над секое странско влијание. Идеолозите на Чаушеску развиле единствен концепт по 11-тиот конгрес на Комунистичката партија на Романија во 1974 година, кога тие ги споиле дакијанизмот со официјалниот марксизам, тврдејќи дека Дакијците создале постојана и „неорганизирана држава“. Дакијците биле фаворизирани од неколку комунистички генерации како автохтони бунтовници против „империјалистичкиот“ Рим (сталинистичкото раководство од 1950-тите ги прогласило како тесно поврзани со словенските народи); сепак, толкувањето на Чаушеску било со посебна мотивација и било поврзано со мислењата на претходните дакијанисти.

Со режимот започнало партнерството со италијанскиот жител, поранешен член на Железната гарда и милионер Јосиф Константин Драган, кој продолжил да се залага за дакиската кауза дури и по падот на Чаушеску. Критичарите ги сметаат овие ексцеси како израз на економски националистички стремеж - спојување на провинциските фрустрации и упорната националистичка реторика, како што автаркичната и културна изолација на режимот на покојниот Чаушеску одела заедно со зголемувањето на дакинистичките пораки.

Според Владимир Тисманеану:„Протохронизмот“ била идеологијата спонзорирана од партијата која се залагала за романска предност во главните научни и културни откритија. Тоа всушност било основата на националистичката тиранија на Чаушеску.

Иако по револуцијата во 1989 година веќе не било поддржувано од тоталитарна државна структура, толкувањето сè уште уживало популарност во неколку кругови. Главниот претставник на тековниот протохронизам сè уште бил Драган (сега починат), но Наполеон Савеску, лекар од Њујорк, ја презел работата по смртта на Драган. Заедно, тие го издавале списанието *Noi, Dacii* („Ние, Дакијците“) и организирале годишен „Меѓународен конгрес за дакологија“. 

Според најпознатата теорија на Савеску, Романците не се потомци на римските колонисти и асимилирани Даки, како што велат мејнстрим историчарите, туку тие се потомци само на Дакијците, кои зборувале јазик близок до латинскиот. Други контроверзни негови теории биле дека Дакијците (или нивните предци) го развиле првиот систем на пишување во светот (види Тартариска табла), го развиле првиот сет на закони или дека ја освоиле Западна Европа, Индија, Ирак, Јапонија и Америка.

„Ако Харапската култура не исчезнала по карпато-дунавската инвазија, како самите напаѓачи тогаш исчезнале, не оставајќи никакви траги зад себе, или оставајќи, како што рекол Сер Вилер, „ништо друго освен име?“ Како можеле карпато-дунавските номади, главно народ на одгледувачи, да родат не само нова религија туку и да ги основаат најголемите градови денес? Како е можно најзначајната и најкомплексна литература во светот да потекнува од овие карпато-дунавски луѓе? Всушност, целата ведска литература се заснова на четири текстови (најстарите од кои се Риг-Веда, Јаџур-Веда и Сама-Веда, подоцнежната Атара-Веда и две песни кои личат на Илијадата и Одисејата се стари само две илјади години); Рамнајана и Махабхарата зачувале топонимија слична на таа на татковината на карпато-дунавските Ариевци и тие ја делат истата главна тема – непријателството и гневот меѓу две семејства кои се борат за тронот на Батарал (според некои, денешна Банат-Романија).

— Освојувањето на Индија од страна на карпато-дунавскиот народ.

Неговите теории, сепак, се игнорирани од историските списанија и повеќето историчари, на пример, Мирчеа Бабеш, Лусијан Боја и Александра Томица, кои ги означуваат овие теории како псевдонаука и анахрони и сметаат дека нема доволно научни докази за да ги поддржат. *Дакија*, списание на Археолошкиот институт Василе Парван и историскиот списание *Saeculum*, исто така, не зборува поволно за Савеску.

## Дакиско писмо

„Дакиско писмо“ е термин што се користи во романскиот протохронизам и дакијанизам за псевдоисториски тврдења за наводното писмо на Дакијците пред освојувањето на Дакија и нејзината апсорпција во Римската империја. Неговото постоење било предложено кон крајот на 19-тиот век од романските националисти, но било целосно отфрлено од главните модерни теоретичари. 

Според мислењето на Сорин Олтеану, современ експерт во Археолошкиот институт Василе Парван, Букурешт, „[дакиското писмо] е чиста измислица [...] чисто и едноставно дакиско писмо не постои“, додавајќи дека многу научници веруваат дека пишувањето можеби и било предмет на религиозно табу кај Дакијците. Познато е дека античките Дакијци ги користеле грчката и латинската азбука, иако веројатно подоцна од кога тие се појавиле во соседна Тракија каде што Езеровскиот прстен на грчко писмо бил датиран во 5-тиот век п.н.е. Фрагмент од вазна од Латенската култура (види илустрација погоре), веројатна неписмена имитација на грчките букви, укажува на визуелно познавање на грчката азбука за време на Латенскиот период пред римската инвазија. Некои романски писатели кои пишувале на крајот од 19-тиот век, а подоцна биле идентификувани како протохронисти, особено романскиот поет и новинар Цезар Болијак, ентузијаст аматер археолог, тврделе дека откриле дакиско писмо. Тие веднаш биле критикувани поради археолошки и лингвистички причини. Александру Одобеску критикувал некои од заклучоците на Болијак. Во 1871 година Одобеску, заедно со Хенрик Тренк, направил инвентаризација на пештерата Фундул Пештери, една од пештерите во Јаломишеи (види ја статијата на романската Википедија) во близина на Бузау. Одобеску бил првиот што бил фасциниран од пронајдените списи, кои подоцна биле датирани во 3 или 4 век. Во 2002 година, контроверзната романска историчарка, Виорика Еначиук, изјавила дека Кодексот Рохонци бил напишан со дакиско писмо. Подеднакво контроверзната лингвистка Аурора Петан (2005) изјавила дека некои оловни плочи од Синаја можат да содржат уникатни дакиски писма.

Лингвистот Џорџ Прутеану го опишал протохронизмот како „неплоден и параноичен национализам“, бидејќи според протохронизмот од дакискиот јазик потекнуваат латинскиот и сите други јазици, вклучувајќи ги дури хиндускиот и вавилонскиот.

## Поврзано

* Антиквизација

## Наводи

## Извори

* Луцијан Боја, *Историја и митингот în conștiința românească*, Букурешт, Хуманитас, 1997 г.
* BP Hasdeu, *Ethymologicum Magnum Romaniae.* *Dicționarul limbei istorice și poporane a românilor (Pagini alese)*, Букурешт, Минерва, 1970 г.
*  Мирчеа Мартин, „Cultura română între comunism și naționalism“ (II), во *[[Revista 22]]*, 44 (660)/XIII, октомври–ноември 2002 г.
*  Ovidiu Șimonca, „Mircea Eliade și 'căderea în lume'“, преглед на Florin Țurcanu, *Mircea Eliade. Le burgnier de l'histoire*, во *Observatorul Cultural*
* Кетрин Вердери, *Национална идеологија под социјализмот.* *Идентитетот и културната политика во Романија на Чаушеску*, Прес на Универзитетот во Калифорнија, 1991 година.ISBN&nbsp;

## Надворешни врски

* www.dacii.ro: Сајт што прикажува истакнати карактеристики на романскиот протохронизам.
* www.dacia.org: Сајт поврзан со Савеску.
* Есеј на Моника Спиридон за интелектуалното потекло на романскиот протохронизам.
* Историски митови, легитимни дискурси и идентитетски политики во Романија на Чаушеску (Дел 1), (Дел 2)
* Тракологија и Тракоманија (Тракологија и Тракоманија) во проектот LTDM на Сорин Олтеану (SOLTDM.COM)   
* Teme tracomanice (Thracomaniacal Themes) во проектот LTDM на Сорин Олтеану (SOLTDM.COM)   
Категорија:Политички движења во Романија
Категорија:Историја на Романија