Протеј (месечина)

**Протеј** исто така познат како **Нептун VIII** — втората по големина нептунска месечина и најголемиот внатрешен сателит на Нептун. Откриен од вселенското летало *Војаџер 2* во 1989 година, го добил името по Протеј, морскиот бог во грчката митологија кој ја менува формата. Протеј кружи околу Нептун во речиси екваторска орбита на растојание од околу 4,75 пати повеќе од полупречникот од екваторот на Нептун.

И покрај тоа што е претежно ледено тело повеќе од 400 километри во пречник, формата на Протеј значително отстапува од елипсоид. Има повеќе форма на неправилен полиедар со неколку малку конкавни страни и релјеф висок до 20 километри. Неговата површина е темна и неутрална боја. Најголемиот кратер на Протеј е Фарос, кој има повеќе од 230 километри пречник. Исто така, постојат голем број на гребени, жлебови и долини поврзани со големи кратери.

Протеј веројатно не е оригинално тело што се формирало со Нептун. Можеби се натрупал подоцна од остатоците формирани кога бил заробен најголемиот нептунски сателит Тритон.

## Откривање и именување
Протеј бил откриен од снимките направени од вселенската сонда *Војаџер 2* два месеци пред неговото прелетување на Нептун во август 1989 година. Протеј била третата месечина на Нептун што била откриена, 33 години по откривањето на нептуновата месечина Нереида во 1949 година.

По откривањето, Протеј ја добил привремената ознака **S/1989&nbsp;Н&nbsp;1**. Стивен П.Синот и Брадфорд А. Смит го објавиле откривањето на 7 јули 1989 година, која дава датум откривањето некаде пред 16 јуни

На 16 септември 1991 година, С/1989 г&nbsp;Н&nbsp;1 била именувана по Протеј, морскиот бог што ја менува формата на грчката митологија.

## Орбита
Протеј кружи околу Нептун на растојание од приближно 117.647 километри, скоро еднакво на 4,75 пати повеќе од екваторскиот полупречник на планетата. Орбитата на Протеј е речиси кружна, има мала орбитална ексцентричност и е наклонета за околу 0,5 степени кон екваторот на Нептун.  Протеј е плимно сврзан за Нептун и ротира синхроно со неговото орбитално движење, што значи дека Протеј секогаш му го прикажува истото лице на Нептун.

Протеј можеби некогаш бил во орбитална резонанца 1:2 со Лариса, каде што Протеј правел една орбита на секои две орбити направени од Лариса. Поради надворешната плимна миграција на Протеј во минатото, орбиталните резонанции на Протеј и Лариса повеќе не се во сила. Протеј можеби ја прекинал својата интегрална орбитална резонанца со Лариса пред неколку стотици милиони години.

## Физички одлики
Протеј е втора по големина месечина на Нептун и е најголемата од нејзините редовни месечини. Станува збор за објект кој има пречник од 420 километри, поголем од Нереида, трета по големина месечина на Нептун. Не била откриена со телескопи базирани на Земјата бидејќи Протеј орбитира толку блиску до Нептун што се губи во сјајот на рефлектираната сончева светлина.

### Состав
Површината на Протеј е темна бидејќи има геометриско албедо од околу 10 проценти - што значи дека неговата површина рефлектира 10 проценти од светлината што ја добива од Сонцето. Бојата на неговата површина е неутрална бидејќи рефлексивноста не се менува значително со брановата должина од виолетова во зелена. Во блиско-инфрацрвениот опсег од околу бранова должина од 2&nbsp;μm, површината на Протеј станува помалку рефлектирачка, што укажува на можно присуство на сложени органски соединенија како што се јаглеводороди или цијаниди. Овие соединенија можеби се одговорни за ниското албедо на внатрешните нептунски месечини. Иако обично се смета дека Протеј содржи значителни количини на воден мраз, тој не е откриен спектроскопски на површината.

### Облик
Обликот на Протеј е блиску до сфера со полупречник од околу 210 километри, иако отстапувањата од сферичната форма се големи - до 20 километри; Научниците веруваат дека е отприлика онолку колку што може да биде едно тело со неговата густина без да биде влечено во совршена сферична форма од сопствената гравитација.  Сатурновата месечина Мимант има елипсоиден облик и покрај тоа што е малку помалку масивна од Протеј, можеби поради повисоката температура во близина на Сатурн или плимното загревање.  Протеј е малку издолжен во правец на Нептун, иако неговата целокупна форма е поблиску до неправилен полиедар отколку до триаксијален елипсоид. Површината на Протеј покажува неколку рамни или малку конкавни аспекти со димензии од 150 до 200&nbsp;km во пречник. Тие се веројатно деградирани ударни кратери.

### Одлики на површината
лево|мини|''Слика на Војаџер 2'' на Протеј , дигитално обработена за да се прикажат одликите на површината.
мини|208x208пкс| Карта на Протеј од две страни.
На Протеј најголемиот кратер, Фарос, има пречник од 230-260 километри.  Неговата длабочина е околу 10-15&nbsp;км.  Кратерот има централна купола на подот висока неколку километри. Фарос е единственото именувано површинско обележје на оваа месечина: името е грчко и се однесува на островот на кој владеел Протеј. Во прилог на Фарос има неколку кратери 50-100&nbsp;км во пречник и многу повеќе со пречници помали од 50&nbsp;км.

Други копнени форми на Протеј вклучуваат линеарни одлики како што се гребени, долини и жлебови. Најистакнатиот оди паралелно со екваторот западно од Фарос. Овие одлики најверојатно настанале како резултат на џиновските удари, кои го формирале Фарос и други големи кратери или како резултат на приливите напрегања од Нептун.

### Именувани одлики
Протеанските кратери се именувани по духови, богови, божици поврзани со водата (со исклучок на грчките и римските имиња). Од јуни 2021 година, на ова тело има само еден именуван кратер. 

## Потекло
Протеј, како и другите внатрешни месечини на Нептун, веројатно нема да биде оригинално тело што се формирало со него, и поверојатно е дека се насобрал од урнатините што биле произведени по заробувањето на Тритон. Орбитата на Тритон при заробувањето би била многу ексцентрична и би предизвикала хаотични растројства во орбитите на првобитните внатрешни нептунски месечини, предизвикувајќи судир и намалување на дискот.  Дури откако орбитата на Тритон станала кружна, дел од дискот со урнатини повторно се натрупал во денешните месечини на Нептун.

Протеј првично имал помала орбита околу Нептун и можеби се формирал поблиску до планетата. Во времето на формирањето на Протеј, неговата орбита била проценета на 8,000 километри, помало од неговото сегашно растојание од Нептун. Со текот на времето, Протеј мигрирал нанадвор од Нептун преку плимни интеракции. За време на надворешната миграција на Протеј, судирите и настаните од удар можеби формирале големи кратери и исфрлиле фрагменти од Протеј во орбитата околу Нептун. Судир на Протеј и друг објект веројатно би можел да го објасни потеклото на помалата месечина на Нептун Хипокамп, која орбитира блиску до Протеј.

## Белешки

## Наводи

## Надворешни врски
* Протеус во длабочина на локацијата за истражување на Сончевиот Систем на НАСА
* Страница на *Протеус во Деветте планети*
* Протеј, Месечината на Нептун на *погледи на Сончевиот Систем*
* Страницата Протеус на Тед Страјк
* Познати сателити на Нептун (од Скот С. Шепард )

Категорија:Астрономски тела откриени во 1989 година
Категорија:Нептунови месечини