Ралу Караца

**Ралу Караца-Аргиропулос** (исто така преведена како **Карацис**, **Караца** и **Караца**; 1799 година16 април 1870 година) била фанариотска грчка глумица, театарска режисерка и драматург, исто така позната како учесник во Грчката војна за независност. Таа била втората ќерка на Јован Караца, принцот од Влашка (владеел 1812–1818 година), а со тоа и истакнат член на семејството Караца. Исто така, била сопруга на доверливиот дворјанин на Јован, Георгиос Аргиропулос, при што ја добила титулата сопруга на Големиот Бан на Олтенија во 1812-1813 година. Додека била тинејџерка, била арбитер на модата и промотор на вестернизацијата, како и, наводно, сериска заводничка. Во 1816 или 1818 година, Ралу го убедила нејзиниот татко да ги финансира нејзините уметнички проекти и го основала првиот дворски театар, во *Чисмеауа Рошие* од Букурешт. Овој проект, кој вклучува и личности како Костаче Аристија и *Јорданче Слатинеану*, ја направил учесник во современото грчко просветителство, и наводно првиот режисер на грчки јазик. Нејзината клучна улога и во современиот грчки и во романскиот театар е нашироко признаена, судирајќи се со поконтроверзните аспекти на нејзината младост - вклучително и нејзиното одобрување на корупцијата на нејзиниот татко и нејзините сопствени дејствија на деспотизам, како што е сарторската забрана за белата боја.

Поданик на Отоманската Империја, Ралу била придобиена од грчкиот национализам, дури и се залагала за еманципација од отоманската власт. Нејзината активност во театарот ја одразувала нејзината симпатија и можното иницирање од страна на Филики Етерија. Нејзиното и одгледувањето на етеристите од страна на нејзиниот татко ненадејно завршило кон крајот на 1818 година, кога заканата од османлиска реакција ги принудила Карацаите да ја напуштат Влашка. Тие живееле во странство во Швајцарија од времето на реставрацијата, а подоцна и во Големото Војводство Тоскана; додека била во егзил, Ралу се поврзала со филхелените (вклучувајќи ја и Мери Шели) и ја поддржувала републиканска Грција. Од 1830 година, таа и другите членови од семејството Караца престојувале во новопрогласената грчка држава, а потоа и во нејзиното кралство, каде умрел принцот Јован во 1844 година. За Влашките, таа останала отсутна газдарица, карајќи се со своите станари, номинално вклучувајќи ги сите граѓани на Плоешт.

Раководејќи ги културните клубови заедно со нејзината сестра Роксани Соуцос и нејзината пријателка Аристија, принцезата Караца напишала грчки преводи од Мадам де Ламберт и Јован Гилис. Таа го следела својот сопруг во Кралството Саксонија, умирајќи таму на 70 или 71-годишна возраст. Дотогаш таа била осветена како литературен лик, во делата на Панајотис Суцос и Николае Филимон. Романската литература продолжила да се фокусира на нејзиниот живот како феминистичка претходница или генерално егзотична фигура, со нејзината личност истражена во романите на Букура Думбрава, Матеу Карајале и Петру Манолиу. Епизодите од нејзината биографија исто така биле измислени во 1970-тите со детска претстава на Александру Митру и два филма на Дину Кочеа.

## Биографија

### Раниот живот и принцезата од Букурешт
Ралу била родена во 1799 година во Истанбул, главниот град на Отоманската Империја, како втора од трите ќерки од бракот на Јован со Елени Караца; втората била од фанариотско банкарско семејство, Сканави. Историчарот Николае Јорга сметал дека Караца имале далечно „азиско потекло“ и ја следи лозата Сканави до Хиос. Првото дете на парот била ќерката Роксани или Роксандра, родена во 1783 година, која се омажила за Мајкл Соуцос во 1812 година, а најмладата, Смарагда, се омажила за Спиридон Деметриос Маврогенис; нејзините двајца браќа биле Георгиос и Константинос (последниот бил роден „околу 1799 година“). Преку нејзиниот татко, Ралу била правнука на Јован II Маврокордатос, кој служел како фанариотски принц на Молдавија во 1740-тите. Оваа лоза ја направила и многу далечен потомок на молдавскиот владетел од 15 век, Стефан Велики. Околу времето на раѓањето на Ралу, Јован Караца се појавувал како доверлив дипломат на Висока порта, ја посетувал Влашка за да преговара за спогодба со Хабсбуршката монархија, со која завршила претходната војна, и патувал до Кралството Прусија. Ралу добила класично образование, особено упатена во музиката и грчката литература. Според литературниот историчар Јоан-Никола Попа, таа знаела да зборува грчки, француски, германски и отомански турски; Лејди Морган, која ја запознала Ралу во март 1819 година, напротив известила дека таа и нејзините сестри го совладале само грчкиот јазик.

Караца првпат служела како Голем Драгоман меѓу 19 октомври и 18 ноември 1808 година, токму кога султанот Махмуд II ја консолидирал моќта, враќајќи се на втор (и краток) мандат во 1812 година. Махмуд конечно го поставил на Влашкиот трон во август 1812 година. Новиот принц бил деспотски во примената на правдата, а понекогаш ја вклучувал и својата ќерка во постапката, ставајќи ја над родното војводство. Во февруари 1813 година, Французинот Огист де Лагард забележал дека Караца „[скршил] стап од болјар на дворот - едноок човек кој стоел обвинет дека ја навредил принцезата Ралу“. Младата принцеза се омажила за Георгиос (исто така познат како Георге или Јордаче) Аргиропулос, кој му служел на нејзиниот татко во различни дворски канцеларии. Тој бил *[[Кајмакам]]* (Регент) на земјата, меѓу 27 август 1812 година и 22 октомври, датумот на неговото вистинско искачување на власт.

Според историчарот Пол Черноводеану, до мај 1813 година парот живеел во Крајова, а Аргиропулос служел како Голем Бан на Олтенија. Оваа идентификација се заснова на дневникот што го водел британскиот хирург Вилијам Витман, кој го посетил градот и го запознал неговиот „грчки поглавар“, како и неговата „многу убава“ и оскудно облечена сопруга. Витман го опишал Бан (или *Кајмакам*) како културен полиглот, истакнувајќи дека тој вршел археолошки ископувања околу Каракал. Официјалните влашки записи за декември 1812 го имаат Аргиропулус како „поранешен Голем Бан“ и Думитрахе Раковиќ како титуларен *Кајмакам* од Олтенија. На 13 јануари 1813 година, Аргиропулос го применил печатот својот *Кајмакам*, кој ги сочинувал симболите на сите окрузи на Романија, на една од неговите резолуции. Наследникот, негркот Раду Голеску, ја презел функцијата дури во јуни истата година.

Театарскиот историчар Јоан Мсоф ги споделил гласините за континуираниот сексуален промискуитет на Ралу и забележал дека таа родила неколку бебиња кои потоа ги оставила пред црквите во Букурешт, со одобрение на нејзиното семејство. Во писмото од 1822 година, прускиот дипломат Лудвиг Кројчели фон Швердтберг вели дека принцот Караца „имал дете од својата ќерка, која сè уште е жива“ (*de sa propre fille eut un enfant, qui vit encore*); тврдењето се гледа од страна на Јорга како клевета, можеби навестувајќи на Ралу. Познато е дека Ралу го прикрила системот за плен на нејзиниот татко, кога во февруари 1815 година го купила селото Консешти од лојалистот на Караца, Јоан Хаги Моску, во замена за 115 илјади талири, за да го продаде уште во август за многу помала сума. Принцезата имала своја свита, во која била и болјарката Султана Галашеску. Според популарната легенда (делумно потврдена од научниците М. Шопен и Абдолоним Убичини), Султана го искористила своето влијание на судот за да го спаси *[[Ајдутство|ајдукот]]* Ианку Џиану од смртната казна, која веќе ја изрекол принцот Јован, со тоа што се согласила да се омажи за него.
мини|289x289пкс| Печат што го користел Георгиос Аргиропулос за време на неговиот мандат како Велики Бан на Олтенија (1813 година)
Принцезата, исто така, била лично вклучена во работата на вестернизацијата што нејзиниот татко почна да ја толерира. Таа ги одобрила локалните Пруси, кои нејзе и другите на дворот ги запознале со лагер (пиво), и кои полетале со балон со топол воздух од Деалул Спири во јуни 1818 година. За разлика од извештаите кои го датирале нејзиниот прв придонес во театарот во 1812 година (или дури и порано), хеленистката Аријадна Камарино-Сиоран тврдела дека принцезата Караца дури го започнала својот проект во 1817 година, на скромен начин - со импровизирање на претстави во нејзините приватни простории, пред публика од неколку болјари. Според научникот Валтер Пучнер, извештаите всушност се однесуваат на работата на Ралу со „грчката аматерска сцена на „Автентичната академија“ (имено, Кнежевската академија од Букурешт, чии повереници го вклучиле и нејзиниот сопруг Бан). Таа група започнала да поставува адаптации на Хомер во текот на 1816 година, при што принцезата ја преземала функцијата режисер во пролет-есента 1817 година. Таа организирала нова трупа, чии ученици биле Костаче Аристија; се преселиле во нова сцена во кнежевскиот комплекс и имала репертоар со адаптации од Еврипид, Лонгус, Софокле, како и од Виторио Алфиери и Волтер.

### ''Чишмеуа Рошие''
Масоф предлага Ралу да биде поттикната од развојот на францускиот театар, и конкретно во *Француска комедија*; таа, исто така, можеби била запознаена со статусот на театарскиот живот во Австриската империја, преку нејзините пријателски контакти со Фридрих фон Генц (личен секретар на австрискиот канцелар, Клеменс фон Метерних). Принцот Јован, наводно, давал лично охрабрување, присутен на барем една претстава во која настапувала неговата ќерка, „маскиран во трагична муза “. Историчарот Јанис Сидерис ја гледа како првата режисерка во историјата на современото грчки театар; таа директно придонела и за грчкиот превод на драмите. Според различни извештаи, Ралу организирала и музички забави, во кои биле вклучени она што можеби биле првите изведби на Лудвиг ван Бетовен во Влашка (свирено на единственото пијано во Букурешт). Изјавата, дадена во нејасни извори, може да се прочита како индикација дека самата Ралу ја играла *Апасионата*. Ова е ставено под сомнеж од страна на научникот Џорџ Д. Флореску, кој тврди дека, иако бил „добар музичар“, Ралу би бил неспособен за таков голем подвиг. Тој предлага изведувачот да ѝ бил странски гостин, чие име останува незабележано.

Автономната институција конечно воспоставена од Ралу во *Чишмеуа Рошие* на Подул Могосоајеј (декември 1817 година), Попа ја опишува како „првата професионална (на грчки јазик) театарска трупа во романските земји“. Камарино-Сиоран ги довел во прашање таквите оценки, истакнувајќи дека Ралу всушност работела со „Гергер“ или „Герги“, трупа што зборува германски од Кнежеството Трансилванија, која поставила верзија на *[[Италијанка во Алжир]]* (од Џоакино Росини) на 8 септември 1818 година. Воодушевени на почетокот, Влашките престанале да присуствуваат на ревиите кога откриле дека јазичната бариера била непроодна. Приказната за овие рани театарски години останува мистериозна до одреден степен: „информациите од примарните извори и библиографијата се контрадикторни“. Примери за неверодостојни извештаи го вклучуваат тврдењето дека Ралу ја испратила Аристија да студира кај Франсоа-Жозеф Талма во Париз, за што, како што забележува Пучнер, „не постојат докази“.

Неколку историчари го ставиле приматот на Ралу како влашки театарски продуцент под одредено сомневање. Анка Хатиган, потпирајќи се на претходен текст на Масоф, верува дека во Букурешт веќе функционирал театар во 1783–1784 година. Константин Гане споменува француско-италијанска трупа која настапувала во Букурешт во 1798 година, иако тој сметал дека повеќето претстави од тој период биле улични изведби. Тој заклучил дека, пред Ралу, „луѓето од Букурешт немале поим за што се работи за театар“. М. Валса тврди дека Константинос Јатропулос основал грчки театар во Букурешт уште во 1810 година; неговиот извештај бил оспорен од Камарино-Сиоран, кој верува дека Валса погрешно ги прочитал документите кои се однесуваат на 1820 година, а со тоа и на активностите што се случиле по Ралу. Друг предизвик за тврдењето на Ралу го изнел нејзиниот внук, Константин Караца, кој забележал дека, за време на руската окупација на Букурешт во најраните 1810-ти, Михаил Кутузов бил покровител на италијанските и полските компании преместени во Влашка. Попа сугерирал дека сопствените напори на Ралу веројатно биле поддржани од влашкиот болјар, Јордаче Слатинеану, кој веќе објавил романски преводи од западни драматурзи.

Веќе во 1817 година, *Чишмеуа* бил полигон за испитување на грчкиот национализам воопшто, а особено на општеството Филики Етерија; иако се воздржувал од отворено негување на етеристите, принцот Јован му дозволил на својот син Константинос и неговиот внук Александрос Маврокордатос да се приклучат во нивните редови. Културниот историчар Елисавет Папалексопулу забележал дека не постои дефинитивен начин да се докаже дека Ралу некогаш била иницирана во Етерија, иако, како и нејзината сестра Роксани, таа „работела под влијание на општеството, ги поддржувала нејзините револуционерни цели и знаела за неговото постоење“. Според Масоф, Ралу имала и конзервативни вкусови: таа била делумно одговорна за воведувањето табу на белата боја, која сега била резервирана за кнежевското семејство; Масоф смета дека фиксацијата ја одразува употребата на белата боја како монархистичка боја во Бурбонската реставрација. Забраната била игнорирана од Тарсица Филипеску, која била јавно понижена од принцот Јован поради нејзината непослушност.

Одгледувањето на младите етеристи можело да трае само неколку месеци: Ралу набрзина ја напуштила Влашка, со целото нејзино семејство, есента 1818 година; ова било „со цел да се избегне судбината на многу други фанариоти кои седеа на тронот на Дунавските кнежевства, кои беа обезглавени или обесени“. Слугата на принцот, Александру Браташану, чувал белешка за точниот датум на кој Ралу и нејзиниот сопруг го напуштиле Букурешт, како утрото на 29 септември (Нов стил: 11 октомври). Неговата белешка забележува дека принцот и неговото потомство заминале заедно со другите дворјани и членови на семејството, вклучувајќи ги Маврокордатос, Константин Влахуци и *[[Ага]]* Влангару; една жена по име Софиита (или Софиика) била користена како извидник. Шопен и Убичини веруваат дека поранешниот Велики Бан и неговата сопруга договориле принцот Караца да се сретне со нив во Банеаса, пред да му се придружат на неговиот пат до австриска Трансилванија.

Папалексопулу забележал дека, поради нејзиното избрзано бегство од земјата, Ралу никогаш немала шанса да се појави на сцената на *Чишмеуа Рошие*. *Чишмеуа* продолжила да води театарски настани по нејзиното заминување: во 1819 година, бил формиран театарски комитет, воведувајќи програма на драми на грчки јазик. Една од локалните продукции била *Пхерде* на Жан Расин, во мешавина на француски и грчки. Во таа се појавила Маргиоала Богданеаска, првата етничка романска сценска глумица; се појавила покрај жена едноставно позната како Елена, чие потекло не било забележано. Неколку членови на компанијата Караца, меѓу кои и познатата Етерист Аристија, можеле да продолжат да настапуваат таму. Еден француски посетител, Ф.Г. Лоренсон, забележал дека, кон крајот на 1820 година, инаку „непостојаните“ болјари стекнале невообичаено стабилен вкус за театарски претстави. Италијанска трупа ја посетила локацијата, но била избркана од почетокот на антифанариотското востание во 1821 година. Локацијата *Чишмеуа* конечно била уништена во пожар во текот на 1825 година на почетокот на 1826 година. Во меѓувреме, вклучувањето на Ралу во музичкиот живот го продолжила нејзината внука и ученичка по пеење, Есмералда Аргиропулос-Гица.

### Војна за независност и подоцнежен живот
По минувањето низ Трансилванија, Кралството Унгарија и, конечно, Австрија, Караца, „придружувана од значителна клиентела“, тргнала за Женева, во обновената Швајцарска Конфедерација. Во текот на нивниот долг престој таму, тие го посетувале ботаничарот Аугустин Пирамус де Кандол. Втората се присетила во 1862 година дека Ралу и нејзините сестри, иако стилски, не биле во можност да водат разговор (како што забележал историчарот Андреј Пипиди, таквите тврдења треба да се сметаат за сомнителни). По шестмесечен престој во Швајцарија, браќата Караца се преселиле во Големото Војводство Тоскана, при што Ралу го поделила своето време помеѓу Пиза и Фиренца. Принцот бил под директна заштита на тосканските власти, при што цензорите интервенирале со цел да ја отстранат секоја критика кон него во локалните весници. Во Пиза, Ралу влегла во политичка кореспонденција со Цани Кутумас, агентот на нејзиниот татко во Париз. Таа имала мала ќерка Елени. Околу 1819 година, нарачала портрет од нејзиниот татко, кој копирал претходно дело од 1790-тите, но ја додала Елени во неговиот скут. Исто така, во 1819 година, го превела *Мајчински совет до својата ќерка на* Мадам де Ламберт. Познато е дека напишала грчки превод на *Историјата на Стара Грција*, од Јован Гилис.

Семејството се приклучило во Грчката војна за независност, со тоа што поранешниот принц обезбедил средства за националистите и филхелените, особено со испраќање редовни подароци на борците како што се Георгиос Караискакис, Апостолис Колокотронис и Андреас Миаулис. Неговиот најстар син Константинос накратко бил активен учесник во Етолскиот воен театар. Домот на Јован во Пиза ги пречекал поддржувачите на грчката кауза, вклучувајќи ги Лорд Бајрон и Перси Биш Шели. До септември 1822 година, Ралу се запознала со оваа група и се договарала со Мери Шели, испраќајќи сочувство за смртта на Перси (додека исто така известувала дека читала од Вилијам Годвин). Шели именувала лик во *Последниот човек* „Аргирополо“, веројатно како почит на нејзините познаници од Пизан.

Среде војната, фанариотот Панајотис Суцос, кој ја запознал и тајно ја сакал Ралу како млад, бил делумно инспириран од нејзината приказна во пишувањето *Ο Οδοιπόρος* („Скитникот“) - што Пучнер го гледа како еден од првите грчки придонеси во романтичната литература. Принцезата се преселила во новата грчка држава во 1830 година, приближно во слично време со нејзиниот татко. Таа, исто така, продолжила да влече приходи како влашки земјопоседник, добивајќи од нејзиниот брат Константинос градот Плоешт, како номинален феуд. Во писмото што го упатила до Бојарскиот диван во 1829 година, забележала дека противењето и саботажата од страна на нејзините станари ѝ оневозможиле да собира приход од таа област.
 

И Ралу и нејзината сестра Роксани ги претвориле своите домови во „филолошки салони“, пионерски во женското образование во Грција. Во раните 1840-ти, додека таа земја еволуирала во Кралство на Грција, принцот Јован и помогнал на пријателката на неговата ќерка Аристија да го основа Филодрамското друштво во Атина. Јован починал во Атина на 27 декември 1844 година. Според извештајот на А. оваа информација споила двајца Ралу: Караца-Аргиропулос и нејзината внука (ќерката на нејзиниот брат Георгиос).

Во нивните доцни години, старецот Ралу и Георгиос Аргиропулос се преселиле во Тонберг, во близина на Лајпциг, во Кралството Саксонија, оставајќи го нивниот имот во Атина да го чуваат другите потомци на Јован. Ралу починала во тој град на 16 април 1870 година, околу две години по принцезата Роксани. Ги оставила нејзините две деца: Елени, која се омажила за баронот де Руан, и синот, грчкиот дипломат Емануил Аргиропулос (сопруг на Пулхерија Кантакузино-Паскану). Како што тврди хералдистот Тудор-Раду Тирон, нејзиниот брак со Аргиропулос може да биде причина за употребата на рацете на Караца од други гранки на Аргиропулос, дури и оние кои не потекнуваат директно од неа.

## Наследство
Фуснота од културниот историчар Александар Дуцу од 1972 година забележува дека принцезата Караца имала улога во еманципацијата на жените во Романија, заедно со Катерина Соуцос и Роксана Самуркаш - иако, како што додал тој, нивните ставови во голема мера биле ограничени на „трансформација на обичаите“ меѓу масовните и масовните болјари. За време на нејзиниот живот, Ралу повремено била навредувана, заедно со нејзиниот татко, од страна на романските националисти - вклучително и нејзиниот современ хроничар, Јоан Добреску, кој ја прифатил силната хеленофобија и ја мразел Караца за неговото „дивјачка кражба на селанството“. Добреску писмено ја забележал својата радост што бил сведок на пожарот што го проголта Ч*ишмеауа*. Според него, принцезата, која погрешно ја идентификувал како „Рару“ или „Раро“, ги избркала болјарите од контемплативното христијанство. Зградата, тврдела Добреску, била „храмот на грчките богови“), и затоа е застапник на обожавање на ѓаволот. Урнатините на зградата сè уште биле видливи во 1880-тите и претставувале еден дел од улицата Фантанеј.

Ралу била прославена од интелектуалните кругови на Влашка и поствлашкото Кралство Романија, иако некои детали од нејзиниот живот останале нејасни. Пишувајќи во 1937 година, Масоф тврдел дека „прекрасната грчка дама ги одмаздила своите многу гревови“ со нејзината културна активност, која тој ја гледа како примерок на „креативен снобизам“. Масоф, исто така, истакнал дека не знаел што се случило со принцезата по нејзиното заминување од Букурешт: „Дали таа остарела во Пиза, каде што Караца се пензионирал, или умрела млада?“ Ралу е лик во позадина во романот на Николае Филимон од 1862 година, „Почетоци стари и нови“, кој првенствено е забележан по симпатичниот приказ на нејзиниот татко. Нејзиното сеќавање е зачувано во историската фантастика преку неколку други дела, вклучително и романот на германски јазик од 1903 година на Букура Думбрава — прикажувајќи ги неа и Султана Галашеску како „восхитувачки типови на идеални жени“. Во почетокот на 1916 година, феминистката Адела Ксенопол од Јаш раководела со приватна театарска компанија позната како *Домница Карагеа* („Принцезата Карагеа“, по таа што „го основала и изградила првиот театар во Букурешт“). Продуцирал драми од женски автори, вклучувајќи ја и самата Ксенопол. Статусот на принцезата како феминистичка икона бил потврден и од активистката Марија Ц. Буцуреану, која вклучила профил на Караца во нејзината книга „Жена. Социјална студија“, отпечатена во 1921 година.

Ралу се користи како уред за заплет во *Краи де Куртеа-Вече*, револуционерниот роман на Матеју Карагиале од 1929 година: Пашадија, главниот лик од Фанариот, може да се пофали со своето потекло од измислен љубовник на принцезата, чии сексуални услуги ги наградила со ранг на болјар. Приказната е мешавина од елементи од фактичката биографија на Каролина од Брауншвајг и оние на предците Фанариоти на Карагиале. Романтизирана биографија на Ралу, критикувана за нејзината нерамномерност, била напишана и објавена во 1939 година од Петру Манолиу. Балетот *Ианку Џиану*, создаден од Олег Дановски во 1964 година, ја имал Кора Бенадор како принцеза. Владеењето на Јован Караца е прикажано и во авантуристички-комедиските филмови на Дину Кочеа, во кои Аиме Јакобеску е главната женска улога - измислена Ралу. На нив во 1973 година следела *Ианку Џиану*, детска драма напишана заедно од Александар Митру и Аурел Тита, која имала обилни претстави на Караца и неговиот двор; Даниела Аненцов била избрана да ја игра Ралу.

## Наводи

## Литература

Категорија:Грчки принцези
Категорија:Починати во 1870 година
Категорија:Родени во 1799 година