Ублажување на климатските промени

**Ублажување на климатските промени** (или **декарбонизација**) е акција за ограничување на стакленички гасови во атмосферата кои предизвикуваат климатски промени. Емисиите на стакленички гасови првенствено се предизвикани од луѓето кои согоруваат фосилни горива како јаглен, нафта и природен гас. Укинувањето на употребата на фосилни горива може да се случи со зачувување на енергијата и замена на фосилните горива со чисти извори на енергија, како што се ветерот, водата, сончевата и јадрената енергија. Секундарните стратегии за ублажување вклучуваат промени во користењето на земјиштето и отстранување на јаглерод диоксид (CO2) од атмосферата. Владите ветуваат дека ќе ги намалат емисиите на стакленички гасови.

Сончевата енергија и енергијата на ветерот имаат најголем потенцијал за замена на фосилните горива по најниска цена во споредба со другите опции. Достапноста на сонце и ветер е променлива и може да бара надградба на електричната мрежа, како што е користење на пренос на електрична енергија на долги растојанија за да се групира опсегот на извори на енергија. Складирањето енергија може да се користи и за изедначување на излезната моќност, а управувањето со побарувачката може да ја ограничи употребата на енергија кога производството на енергија е мало. Чисто произведената електрична енергија обично може да ги замени фосилните горива за напојување на транспортот, греењето на зградите и водење индустриски процеси. Одредени процеси потешко се декарбонизираат, како што се воздушниот сообраќај и производството на цемент. Зафаќањето и складирањето на јаглерод (CCS) може да биде опција за намалување на нето емисиите во овие околности, иако електраните со фосилни горива со технологија CCS сè уште не се покажале економични.

Промените на човековото користење на земјиштето, како што се земјоделството и уништувањето на шумите, предизвикуваат околу 1/4 од климатските промени. Овие промени влијаат врз тоа колку CO2 се апсорбира од растителната материја, и колку органска материја се распаѓа или согорува за да се ослободи CO2. Овие промени се дел од брзиот јаглероден циклус, додека фосилните горива ослободуваат CO2 кој бил закопан под земја како дел од бавниот јаглероден циклус. Метанот е краткотраен стакленички гас кој се произведува со распаѓање на органска материја, како и со екстракција на фосилните горива. Промените на користењето на земјиштето исто така може да влијаат врз обрасците на врнежите и на рефлексивноста на површината на Земјата. Можно е да се намалат емисиите од земјоделството со намалување на отпадот од храна, префрлување на повеќе растителна исхрана (исто така наречена диета со ниска содржина на јаглерод) и со подобрување на земјоделските процеси.

Различни политики можат да поттикнат ублажување на климатските промени. Воспоставени се системи за одредување на цените на јаглеродот кои или ги оданочуваат емисиите на јаглерод или ги ограничуваат. Субвенциите за фосилни горива може да се елиминираат во корист на субвенциите за чиста енергија и понудени стимулации за инсталирање мерки за енергетска ефикасност или префрлување на извори на електрична енергија. Друго прашање е надминување на еколошките приговори при изградба на нови чисти извори на енергија и правење модификации на мрежата. Сегашните политики се недоволни, бидејќи сепак би резултирале со глобално затоплување од околу 2,7&nbsp;°C до 2100 година. Ова затоплување е значително над целта на Парискиот договор од 2015 година за ограничување на глобалното затоплување на многу под 2&nbsp;°C и по можност до 1,5&nbsp;°C.

## Нискојаглеродна енергија
десно|мини| Сончевата централа Андасол од 150 MW е комерцијална параболична сончева термоцентрала, лоцирана во Шпанија. Фабриката Андасол користи резервоари со стопена сол за складирање на сончевата енергија за да може да продолжи да произведува електрична енергија 7,5 часа откако сонцето ќе престане да грее.
Ветерот и сонцето можат да обезбедат големи количества на енергија со ниска содржина на јаглерод по конкурентни производствени трошоци. Се проценува дека овие две опции за ублажување имаат најголем потенцијал за намалување на емисиите пред 2030 година по ниска цена. Сончевите фотоволтаици станаа најевтиниот начин за производство на електрична енергија во многу региони во светот. Растот на фотоволтаиците е блиску до експоненцијален. Тој се удвојува на секои три години од 1990-тите години наваму. 
[мини| Паркот на ветерот Шефердс Флет со капацитет од 845 [Ват|мегавати (MW), е фарма на ветер во американската држава Орегон, секоја турбина е генератор на електрична енергија од 2 или 2,5 MW.]]
Регионите во повисоките северни и јужни географски широчини имаат најголем потенцијал за ветерна енергија. Морските ветерни електрани се поскапи. Во повеќето региони, производството на енергија од ветер е поголемо во зима, и поради ова, комбинациите на енергија од ветер и сончева енергија доведуваат до подобро избалансирани системи.
[мини| Браната Три клисури со капацитет од 22.500 [Ват|MW во Народна Република Кина, е најголемата хидроцентрала во светот]]
Други добро воспоставени обновливи облици на енергија вклучуваат хидроенергија, биоенергија и геотермална енергија.

* Хидроелектричната енергија е електрична енергија произведена од хидроенергијата и игра водечка улога во земји како Бразил, Норвешка и Кина. Но постојат географски граници и еколошки прашања. Моќта на плимата може да се користи во крајбрежните региони.
* Биоенергијата може да обезбеди енергија за електрична енергија, топлина и транспорт. Биоенергијата, особено биогасот, може да обезбеди производство на електрична енергија што може да се испрати. Додека согорувањето на биомаса добиена од растително потекло ослободува CO2, растенијата го повлекуваат CO2 од атмосферата додека растат. Технологиите за производство, транспорт и преработка на гориво имаат значително влијание врз емисиите на животниот циклус на горивото. На пример, авијацијата почнува да користи обновливи биогорива.
* Геотермална енергија е електрична енергија чие производство моментално се користи во 26 земји. Геотермалното греење се користи во 70 земји.

Јадрената енергија би можела да ги надополни обновливите извори за електрична енергија. Од друга страна, еколошките и безбедносните ризици би можеле да ги надминат придобивките.

### Замена на јаглен со природен гас
Замена на јагленот со природен гас има предност, бидејќи иако природниот гас дава околу 40 пати повеќе стакленички гасови во споредба со ветерот или јадрената енергија, сепак испушта многу помалку од јагленот.

## Намалување на побарувачката
Владините политики може да ги поддржат или попречат опциите за ублажување на побарувачката. На пример, јавната политика може да промовира концепти на циркуларна економија кои би го поддржале ублажувањето на климатските промени.  Намалувањето на емисиите на стакленички гасови е поврзано со економијата на споделување.

Се води дебата за поврзаноста на економскиот раст и емисиите. Се чини дека економскиот раст повеќе не мора да значи повисоки емисии.

### Промени во животниот стил
Поединечните активности за климатските промени може да вклучуваат лични избори во многу области. Тие вклучуваат исхрана, патување, употреба на енергија во домаќинството, потрошувачка на стоки и услуги и големината на семејството. Луѓето кои сакаат да го намалат својот јаглероден отпечаток можат да: избегнат често летање или користење на автомобили на бензин, да јадат главно растителна храна, да имаат помалку деца, да користат облека и електрични производи подолго време, и друго. Се смета дека на оние со пониски приходи им е потешко да ги направат овие промени. Тоа е затоа што изборите како автомобили на електричен погон можеби не се достапни секому. Прекумерната потрошувачка е повеќе виновна за климатските промени отколку за зголемувањето на населението. Животниот стил со висока потрошувачка има поголемо влијание врз животната средина, при што најбогатите 10% од луѓето испуштаат околу половина од вкупните емисии од начинот на живот.
мини|Шума
Пошумувањето е стратегија за ублажување, бидејќи шумите кои пораснале во напуштено земјиште се покажало дека имаат помала биоразновидност од првичните стари шуми. Оригиналните шуми складираат 60% повеќе јаглерод од овие нови шуми.

Пошумувањето е подигање дрвја каде што претходно ги немало. Но, ова не е алтернатива за агресивното намалување на емисиите. Тоа е затоа што насадите би требало да бидат толку големи, што би ги елиминирале повеќето природни екосистеми или би го намалиле производството на храна. Еден пример е кампањата за трилиони дрвја.
десно|мини| Се тврди дека помагањето на постоечките корени и трупците повторно да порастат дури и во долги обезшумени области е поефикасно од садењето дрвја. Недостигот на законска сопственост на дрвјата од страна на локалното население е најголемата пречка што го спречува повторното растење.
Постојат многу мерки за зголемување на јаглеродот во почвата.

Методите кои ја подобруваат секвестрацијата на јаглеродот во почвата вклучуваат земјоделство без обработување, мулчирање на остатоци и ротација на културите. Органското земјоделство повеќе ги користи овие техники отколку конвенционалното земјоделство. Бидејќи само 5% од обработливото земјиште во САД моментално користи мулчирање без обработување, постои голем потенцијал за секвестрација на јаглерод.

Реставрацијата на мочуриштата е важна мерка за ублажување на климатските промени. Мочуриштата извршуваат две важни функции во однос на климатските промени: можат да го заробат јаглеродот, претворајќи го јаглеродниот диоксид во цврст растителен материјал преку фотосинтеза, и исто така ја складираат и регулираат водата. Мочуриштата складираат околу 45 милиони тони јаглерод годишно на глобално ниво.

Некои опции се фокусираат на јаглеродот што можат да го складираат океанските резервоари. Тие вклучуваат оплодување на океаните, подобрување на алкалноста на океаните или зголемено атмосферско влијание.  Методите базирани врз океанот може да отстранат 1-100 гига тони CO2 годишно,  а трошоците се околу 40-500 американски долари по тон CO2. Повеќето од овие опции исто така би можеле да помогнат да се намали закиселувањето на океаните.

## Други методи за складирање на CO<sub>2</sub>
мини|Шематски прикажани и копнени и геолошки секвестрации на емисиите на јаглерод диоксид од голем точен извор, на пример согорување на природен гас
Покрај традиционалните копнени методи за отстранување на јаглерод диоксид (CO2) од воздухот, други технологии се во развој. Овие би можеле да ги намалат емисиите на CO2 и да ги намалат постојните нивоа на CO2 во атмосферата. Складирањето на јаглеродот (CCS) е метод за ублажување на климатските промени со зафаќање на CO2 од големи извори, како што се фабриките за цемент или централите на биомаса. Потоа безбедно се складира наместо да се испушти во атмосферата.

### Згради
мини|Надворешна единица на топлинска пумпа со извор на воздух
Топлинските пумпи ефикасно ги загреваат зградите и ги ладат со климатизација. Модерната топлинска пумпа обично транспортира околу три до пет пати повеќе топлинска енергија од потрошената електрична енергија. Износот зависи од коефициентот на перформанси и надворешната температура.

Ладењето и климатизацијата сочинуваат околу 10% од глобалните емисии CO2 предизвикани од производството на енергија засновано врз фосилни горива и употребата на флуорирани гасови. Алтернативните системи за ладење, како што се дизајнот на зградата за пасивно ладење и пасивните дневни површини за ладење со радијација, може да ја намалат употребата на климатизацијата. Предградијата и градовите во топла и сушна клима може значително да ја намалат потрошувачката на енергија од ладењето со дневно радијативно ладење.

### Транспорт
Транспортот испушта 15% од емисиите ширум светот. Зголемувањето на употребата на јавниот превоз, товарниот транспорт со ниска содржина на јаглерод и возењето велосипед се важни компоненти на транспортната декарбонизација.
[мини| Електричен автобус со батерии во [Монтреал]]
Светската банка им помага на земјите со пониски приходи да купат електрични автобуси. Нивната набавна цена е повисока од автобусите на дизел. Но, пониските трошоци за работа и подобрување на здравјето поради почист воздух може да ја надоместат оваа повисока цена.

Помеѓу една четвртина и три четвртини од автомобилите на патиштата до 2050 година се предвидува да бидат електрични возила. Водородот може да биде решение за тешки товарни камиони на долги релации, доколку батериите сами по себе се премногу тешки.

#### Воздушен сообраќај
Млазните авиони придонесуваат за климатските промени со испуштање на јаглерод диоксид, азотни оксиди, контрали и честички. Нивното зрачење се проценува на 1,3-1,4 само на CO2, со исклучок на индуцираниот цирус облак. Во 2018 година, глобалните комерцијални операции генерирале 2,4% од сите емисии CO2.

До 2020 година, емисиите во воздухопловството беа 70% повисоки отколку во 2005 година и тие би можеле да пораснат за 300% до 2050 година.

### Земјоделство, шумарство и користење на земјиштето
Речиси 20% од емисиите на стакленички гасови доаѓаат од секторот земјоделство и шумарство. Мерките за ублажување во системот за храна може да се поделат во четири категории. Тоа се промени на страната на побарувачката, заштита на екосистемот, ублажување на фармите и ублажување во синџирите на снабдување. На страната на побарувачката, ограничувањето на отпадот од храна е ефикасен начин за намалување на емисиите на храна. Ефективни се и промените во исхраната што е помалку зависна од производи од животинско потекло, како што се диетите базирани на растенија. 

### Индустрија
Индустријата е најголемиот емитувач на стакленички гасови кога се вклучени директните и индиректните емисии. Електрификацијата може да ги намали емисиите од индустријата. Зелениот водород може да игра голема улога во енергетски интензивните индустрии за кои електричната енергија не е опција. Понатамошните опции за ублажување ја вклучуваат индустријата за челик и цемент, која може да се префрли на помалку загадувачки производствен процес. Производите може да се направат со помалку материјал за да се намали интензитетот на емисијата, а индустриските процеси може да се направат поефикасни. Конечно, мерките за кружна економија ја намалуваат потребата од нови материјали. Ова исто така заштедува на емисиите што би биле ослободени од рударството за собирање на тие материјали. 

## Придобивки
Придобивките од ублажувањето на климатските промени, кои често се нарекуваат и *помошни придобивки*, опишани се во студии  што информираат дека пониските емисии на стакленички гасови доведуваат до подобар квалитет на воздухот и последователно позитивно влијаат врз здравјето на луѓето. Опсегот на истражувањето за заеднички придобивки се прошири на неговите економски, социјални, еколошки и политички импликации.

Заедничките придобивки можат позитивно да влијаат врз вработувањето, индустрискиот развој, енергетската независност на државите и само-потрошувачката на енергија. Распоредувањето на обновливите извори на енергија може да поттикне можности за работа. Во зависност од земјата и сценариото за распоредување, замената на електраните на јаглен со обновлива енергија, може да го удвои бројот на работни места по просечен MW капацитет. Инвестициите во обновливите извори на енергија, особено во сончевата и ветерната енергија, може да ја зголемат вредноста на производството. Земјите кои се потпираат врз увоз на енергија, можат да ја подобрат својата енергетска независност и да обезбедат сигурност во снабдувањето со користење на обновливи извори. Националното производство на енергија од обновливи извори ја намалува побарувачката за увоз на фосилни горива што ја зголемува годишната економска заштеда.

[десно|мини| [Велосипедите речиси немаат јаглероден отпечаток.]]

Здравствените придобивки од ублажувањето на климатските промени се значајни. Потенцијалните мерки не само што можат да ги ублажат идните влијанија врз здравјето од климатските промени, туку и директно да го подобрат здравјето. Ублажувањето на климатските промени е меѓусебно поврзано со различни здравствени придобивки, како што се оние од намаленото загадување на воздухот. Загадувањето на воздухот генерирано со согорување на фосилни горива е и главен двигател на глобалното затоплување и причина за голем број годишни смртни случаи. Пристапот до урбаните зелени површини обезбедува придобивки и за менталното здравје.  Зголемената употреба на зелена и сина инфраструктура може да го намали ефектот на урбаниот топлински остров. Ова го намалува топлотниот стрес кај луѓето. 

## Трошоци и финансирање
Неколку фактори влијаат врз проценките на трошоците за ублажување. Проценките на трошоците за ублажување за одредени региони зависат од количеството на емисии дозволени за тој регион во иднина, како и од времето на интервенциите. 

## Наводи

Категорија:Почва
Категорија:Геохемија
Категорија:Политика за климатски промени
Категорија:Хемиска океанографија
Категорија:Јаглерод
Категорија:Биогеографија
Категорија:Биогеохемиски циклуси
Категорија:Врски за Wayback од предлошката „Семарх“