Домородни народи во Сибир

[десно|мини|260x260пкс|[Сибир во рамките на Руската Федерација: Северна Азија во светлоцрвена боја, Сибирскиот федерален округ во темноцрвена боја]]
Сибир и Рускиот Далечен Исток имаат население од околу 34 милиони луѓе. Како резултат на словенско-руското освојување на Сибир (17-19 век) и на следните движења на населението за време на советската ера (1917-1991), на демографските податоци за Сибир денес како мајчин јазик доминира рускиот јазик. Остануваат значителен број домородни групи, меѓу нив сочинуваат под 10% од вкупната сибирска популација (околу 4.500.000), од кои некои (најраната постоечка, обично најсеверната) се далеку генетски поврзани со домородните народи на Америка.

## Историја
мини|247x247пкс| Етнографска карта на Сибир од 16 век од периодот на Руското Царство
Во Камчатка биле разбиени востанијата на Ителменците против руското владеење во 1706, 1731 и 1741 година. За време на првото востание Ителменците биле вооружени само со каменото оружје, но во подоцнежните востанија тие користеле оружје од барут. Руските Козаци се соочиле со поостри отпори на Корјаците, кои се побуниле со лакови и стрели од 1745 до 1756 година, па дури биле принудени да се откажат од обидите да го избришат Чукчите во 1729, 1730–1 и 1744–7. По рускиот пораз во 1729 година од Чукчите, рускиот командант Дмитриј Павлутски бил одговорен за руската војна против Чукчите и масовните колежи и ропство на жените и децата во 1730–31, но неговата суровост ги натерало да се борат уште повеќе жестоко  Царицата Елисавета во 1742 година наредила војна против Чукчите и Корјаци за да ги протера целосно од нивните родни земји и да ја избрише нивната култура преку војна. Командата била домородците да бидат „*тотално истребени*“ во војна која траела од 1744 до 1747 година и која со помош на Козаците „*и со помош на [[Бог|Семоќниот Бог]] и на среќата на Нејзиното Царско височество*“, биле заробени овие домородни народи. Сепак, оваа фаза на војната завршила безубедливо, кога Чукчите ги принудиле да се откажат убивајќи го Павлутскиј и обезглавувајќи го.

Русите исто така започнувале војни и колежи против Корјаците во 1744 и 1753-4 година. Потоа Русите се обиделе да ги принудат домородците да го прифататхристијанството но различните домородците како Корјаци, Чукчите, Ителмените и Јукагирите ги обединиле своите сили против Русите надвор од својата земја во 1740-тите, кулминирајќи во од 1746 година. Во Камчатка денес со само 2,5% зборуваат домороден јазик, и околу 10 000 луѓе, по нивното намалување од 150 000, поради заразни болести, како што се сипаници, масовно самоубиство и масовни колежи од страна на Козаците по нејзиното припојување во 1697 година. Геноцидот од страна на руските козаци ги уништило домородните народи на Камчатка и истребило голем дел од нивното население. Покрај тоа што извршиле геноцид, Козаците го уништиле и дивиот свет со колење огромен број животни за крзно. Деведесет проценти од жителите и половина од Мансите биле убиени во 18 и 19 век, а брзиот геноцид врз домородното население довел до целосно уништување на цели етнички групи, со околу 12 истребени групи кои можеле да бидат именувани од Николај Јадринцев од 1882 година.

Во 17 век, домородните народи од регионот Амур биле нападнати и колонизирани од Русите, кои станале познати како „*црвени бради*“. Руските Козаци биле именувани како *luocha* (羅剎). Тие се плашеле од напаѓачите бидејќи безмилосно ги колонизирале племињата во Амур, напаѓачи кои биле поданици на династијата Кинг за време на конфликтите меѓу Кина и Русија.

Регионалистичката област во 19 век била подложена на насилство од речиси геноцидни размери од руската колонизација. Тие тврделе дека ќе ја поправат ситуацијата со нивните предложени регионалистички политики.  Колонизаторите користеле колење, алкохолизам и болести за да ги стават староседелците под нивна контрола, некои мали номадски групи во суштина исчезнале, а голем дел од доказите за нивно истребување се уништени, а само неколку артефакти го документирале нивното присуство.

Во 1918-1921 година се случило насилен револуционерен пресврт во Сибир. Руските козаци под водство на капетанот Григори Семионов се етаблирале како воени началници со убивање на домородните народи кои се спротивставувале на колонизацијата.  Руската колонизација на Сибир и освојувањето на нејзините домородни народи се споредуваат со европската колонизација во САД и нејзините домородци, со слични негативни влијанија врз домородците и присвојувањето на нивната земја. Сепак, сибирското искуство било многу различно, бидејќи населувањето не резултирало во драматична природна популација.  Словенските Руси се побројни од сите домородни народи во Сибир и неговите градови, освен во Тува и Саха (каде што Туваните и Јакутите служат како мнозинство етнички групи, соодветно), а Словенските Руси го сочинуваат мнозинството во Бурјатија и Алтај.. Бурјатите сочинуваат само 30% во сопствената република, а Алтајците само една третина. Царска и комунистичка Русија вовеле политика за принудување на домородците да го променат својот начин на живот, истовремено наградувајќи ги етничките Руси со стада ирваси на домородците и див дивеч што ги конфискувале. Стада ирваси биле лошо управувани поради кое биле доведени до истребување.

## Преглед
[мини| [Коријакс|Корјаци]]
мини|Ненци
Класифицирање на разновидната популација според јазик, тоа вклучува говорници на следниве јазични семејства (бројот на говорници го одразува рускиот попис во 2002 година):

* Уралски јазик
** Самоједски (околу 22 000 звучници)
** Угриски (околу 10.000 звучници)
* Јукагир (скоро изумрен)
* Турски 
** Јакутски (456.288 звучници)
** Долгански (население: 7261; говорници: 4865)
** Тувански (население: 243.442; говорници: 242.754)
** Тофански (население: 837; говорници: 378)
** Хакаски (население: 75622; говорници: 52217)
** Шорски (население: 13.975; говорници: 6.210)
** Сибирски татарски (население: 6.779)
** Чулимски (население: 656; говорници: 270)
** Алтајски (околу 70.000 звучници)
* Монголски (околу 400 000 звучници)
* Тунгуски (околу 80 000 звучници)
* Енисејски
** Кетски (население: 1600; околу 210 говорници)
* Чукотско-камчатски (околу 25.000 говорници)
* Нивх (околу 200 звучници)
* Ескимско-алеутски (околу 2.000 говорници)

Поедноставено, домородните народи на Сибир наведени погоре може да се стават во четири групи,

# Уралски јазик
# Алтајски
# Јенисејски
# Палеосибирски

## Уралска група

### Ханти и Манси
Хантите и Мансите живеат во Ханти – Манси автономна област, регион историски познат како „*Југра*“ во Русија. До 2013 година, нафтените и гасните компании веќе уништиле голем дел од земјите на племињата Ханти. Во 2014 година, регионалниот парламент Ханти-Манси продолжил да го ослабува законодавството што претходно ги штитело заедниците Ханти и Манси. Потребна е дозвола на племињата пред нафтените и гасните компании да влезат во нивната земја.

### Самоиди
алт=|мини| Селкуп

* Северноамоједски народи
** Ненети
** Енци
** Нганасани
* Јужни Самоједиски народи
** Селкуп
** Камасини 
** Матори (сега изумрен како посебна етничка група)
** Камасинци  (сега изумрен како посебна етничка група)

## Група Јукагир
Јукагир се зборува во две меѓусебно неразбирливи сорти во долните Колима и Индигирка. Другите јазици, вклучително и Чувантскиолт, кои се зборуваат на копно и на исток, сега се изумрени. Според некои, Јукагир е роднина на уралските јазици во семејството Уралик - Јукагир.

Јукагирите се луѓе од Источен Сибир, кои живеат во сливот на реката Колима. Тундра јукагирите живеат во регионот Долна Колјма во Република Саха; Тајга во регионот Горна Колјма во Република Саха и во областа Магадан. Во времето на руската колонизација во 17 век, племенските групи (Чувани, Кодинии др.) заземале територии од реката Лена до устието на реката Анадир. Бројот на Јукагирите се намалил помеѓу 17 и 19 век поради епидемии, меѓусебни војни и царска колонијална политика. Некои од Јукагирите се асимилирале со Јакутите, Евенсите и Русите. Во моментов Јукагирите живеат во Република Саха и автономниот округ Чукотка на Руската Федерација. Според пописот од 2002 година, нивниот вкупен број е 1.509 лица, наспроти 1.112 запишани на пописот во 1989 година.

## Монголска група
[десно|мини| [Бурјати|Буријат]]
Според пописот во 2010 година, Буријатите бројат 461.389 во Русија, што ги прави втора по големина група на етнички малцинства во Сибир. Тие главно се концентрирани во својата татковина, Република Бурјат, федерален субјект на Русија. Тие се најсеверната голема монголска група.

Бурјатите делат многу обичаи со своите братучеди од Монголија, вклучително и номадско сточарство и поставување колиби за засолниште. Денес, мнозинството Бурјати живеат во и околу Улан Уде, главниот град на републиката, иако многумина живеат повеќе традиционално на село. Нивниот јазик се вика Бурјат.

## Турска група
[алт=|мини| [Сибири|Сибирски татари]]
Најважните примери за шаманизмот во Сибир се Јакутите, Долганите и Туваните.

Повеќето сибирски Татари се сунитски муслимани. Членовите на Шорс практикуваат руско православно христијанство, анимизам или шаманизам.

## Тунгузичка група
Евенките живеат во Евенкија во Русија.

Удеж, Улч, Евенс и Нанаи (исто така познати како Хежен) се исто така домородни народи на Сибир и се знае дека имаат заеднички генетски афинитет кон домородните народи на Америка.

## Ескими
Сибирските Јупици живеат покрај брегот на Чукотскиот Полуостров.

## „Палеосибирски“ групи
алт=|мини| Кет жена
Четири мали семејни јазици и изолати, за кои не се знае дека имаат никаква јазична врска, ги сочинуваат палеосибирските јазици:

: 1 Семејството Чукотко-Камчаткан, понекогаш познато како Луораветлан, ги вклучува Чукчи и неговите блиски роднини, Корјак, Алутор и Керек. Ителмен, исто така познат како Камчадал, е исто така далечен роднина. Чукчи, Корјак и Алутор се зборуваат во најисточниот дел на Сибир од страна на заедниците кои бројат по десетици (Алутор) до илјадници (Чукчи). Керек денес е изумрен, а Ителмен зборуваат помалку од 10 лица, главно постари лица, на западниот брег на полуостровот Камчатка =.

: 2 Јукагир се зборува во две меѓусебно неразбирливи сорти во долните Колјима и Индигирка. Другите јазици, вклучително и Чуванти, кои се зборуваат на копно и на исток, сега се изумрени. Според некои, Јукагир е поврзан со уралските јазици.

: 3 Кетскиот е последниот преживеан од семејството Јенисеи по должината на средината на реката Енисеј. Неодамна се тврдело дека https://web.archive.org/web/20090526221250/http://www.uaf.edu/anlc/dy2008.html е поврзано со јазиците На-Дене во Северна Америка, иако оваа хипотеза наишла на различни критики меѓу историските лингвисти Во минатото биле направени обиди тој да се поврзе со кинеско-тибетски, северен кавкаски и бурушаски.

: 4 Нивх се зборува во долниот слив на Амур и на северната половина на островот Сахалин. Има неодамнешна модерна литература и Нивците доживеале бурна историја во минатиот век.

## Односи со домородните народи на Америка
Палео-Индијанците од денешен Сибир се смета дека преминале во Америка преку копнениот мост Берингија пред 40 000 и 13 000 години.

Исто така, користена е анализа на генетски маркери за поврзување на двете групи домородни народи. Студиите се фокусирале на гледање на маркери на хромозомот Y, кој секогаш го наследуваат синовите од нивните татковци. Хаплогрупа П е единствена мутација, споделена меѓу повеќето домородни народи на Америка. Истражувањата откриле дека 93,8% од сибирскиот народ Кети и 66,4% од сибирскиот народ Селкупи поседуваат мутација. Анализата на главната компонента сугерира тесна генетска поврзаност помеѓу некои северноамерикански Американци 

## Култура и обичаи
мини|оклоп од кожа
мини|оклоп што го носат домородните народи на Сибир

Чукчите носеле ламинарен оклоп од кожа, наметнат од дрво и коски.

Токојото или „Ракот“ бил богот на морето.

Нутенут е главниот бог на Чукчите.

Чукчите, исто така, ги почитуваат ирвасите и во смртниот и во светиот живот.

Врховното божество на јукагирите се нарекува Пон, што значи „Нешто“. За него се вели дека е многу моќен.

## Литература

* Рубкова, ЕС: Материјали за јазикот и фолклорот на ескимите, том. Јас, дијалект на Чаплино. Академија на науките на СССР, Москва * Ленинград, 1954 година
* 
* Бариске, Хајнц: Ескимо Мерхен. Еуген Дидерих Верлаг, Диселдорф и Келн, 1969 година.
* Меркур, Даниел: Станување полускриено / шаманизам и иницијатива меѓу инуитите. Acta Universitatis Stockholmiensis / Стокхолмски студии за компаративна религија. Алмквист & Виксел, Стокхолм, 1985 година.
* Клеиван, И. и Соне, Б.: Ескимос / Гренланд и Канада. (Серија: Иконографија на религиите, дел VIII / Арктички народи /, фасцикл 2). Институт за верска иконографија • Државен универзитет Гронинген. Е.J. Брил, Лајден (Холандија), 1985 година.ISBN&nbsp;.

## Наводи
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Надворешни врски

* Руско здружение на автохтони народи на Север
* Црвена книга на УНЕСКО за загрозени јазици: Североисточна Азија
* Загрозени уралски народи 
* Јазици на малцинствата на Русија на Интернет 
* Црвената книга на народите на Руската империја
* Survival International страница на сибирските племиња
* Домородна информативна мрежа L'auravetl'an од автохтони народи на Русија
*  В погоне за малыми, статија за третманот на малцинствата во Руската империја, Комерсант- пари, 25 октомври 2005 година
* Мапирање на домородниот Сибир: Просторни промени и етнички реалности, 1900–2010 година. Иван Саблин и Марија Савеlyева


Категорија:Сибир
Категорија:Народи во Русија
Категорија:Далечен Исток (Русија)