Аталанта (митологија)

**Аталанта** () — јунак во грчката митологија.

Постојат две верзии за ловџијката Аталанта: едната од Аркадија, чии родители биле Јас и Климена  и која е првенствено позната од приказните за ловот на калидонска дива свиња и Аргонаутите;  и другата од Беотија, која е ќерка на кралот Шенеј   и е првенствено позната по нејзината вештина во трчањето. Во двете верзии, Аталанта била локална личност поврзана со божицата Артемида;  во таквите усни традиции, на споредните ликови честопати им биле доделувани различни имиња, што резултирало со мали регионални варијанти.

## Митологија

### Ран живот
мини|Аталанта. Мермер, 1703–1705. Копија од Пјер Лепотр на римско дело според хеленистички оригинал.
При раѓањето, Аталанта била однесена на планината Партенион за да биде разоткриена бидејќи нејзиниот татко посакувал син. Една мечка, еден од симболите на Артемида, чии младенчиња неодамна биле убиени од ловци, наишла на Аталанта и ја доела сè додека истите тие ловци не ја откриле и не ја одгледале самите во планините. Потоа Аталанта пораснала во девица која ги избегнувала мажите и се посветила на Артемида.

Аталанта се ориентирала по Артемида, носејќи едноставна туника без ракави што ѝ достигнувала до колена и живеејќи во дивината.  Додека живеела во дивината, Аталанта убила двајца кентаури со својот лак и стрели, Рек и Хилај, откако нејзината убавина го привлекла нивното внимание и тие се обиделе да ја силуваат.

### Патувањето на Аргонаутите
[мини|274x274пкс|Црнофигурна грнчарија што прикажува боречки натпревар помеѓу [Пелеј и Аталанта за време на погребните игри на кралот Пелиј. Во позадина, наградата од двобојот: кожата и главата на калидонската дива свиња.]]
Аталанта се споменува само повремено во легендата за Аргонаутите; сепак, нејзиното учество е забележано во записот на Псевдо-Аполодор, во кој се вели дека за време на потрагата по Златното руно, Аталанта, која била поканета и ја повикала заштитата на Артемида, пловела со Аргонаутите како единствена жена меѓу нив. Во записот на Диодор Сицилиски, за Аталанта не само што е забележано дека пловела со Аргонаутите, туку и дека се борела заедно со нив во битката во Колхида, каде што таа, Јасон, Лаерт и синовите на Теспиј биле ранети, а подоцна излекувани од Медеја. Во записот на Аполониј, Јасон ја спречува Аталанта да се придружи не затоа што ѝ недостасува вештина, туку затоа што како жена има потенцијал да предизвика судири меѓу мажите на бродот.

По смртта на кралот Пелиј во Јолк, се одржале погребни церемонии во кои Аталанта го победила Пелеј во боречки натпревар. Овој натпревар станал популарна тема во грчката уметност.

### Лов на калидонската свиња
[мини|Фреска на која се прикажани Аталанта и [Мелеагар (митологија)|Мелеагар како се одмараат по успешното лов на калидонската вепар, Помпеја]]
На годишната прослава, кралот Енеј од Калидон заборавил да ја почести Артемида со жртва во своите обреди за боговите. Во лутина, таа го испратила калидонскиот вепар, монструозен див вепар кој ја уништувал земјата, добитокот и луѓето и спречувал посев да се сее земјоделската култура. Аталанта била повикана да им се придружи на Мелеагар, Тезеј, Полукс, Теламон, Пелеј и на сите оние кои биле дел од аргонаутската експедиција во ловот на вепарот. Многу од мажите биле лути што им се придружувала жена, но Мелеагер, иако имал свое семејство, ги убедил во спротивното бидејќи сакал да има дете со Аталанта откако слушнал за нејзината експертиза во стреличарство и убавина додека ловела.

За време на ловот, Хилеј и Анкеј биле убиени, Пелеј случајно убил друг ловец, а други биле ранети. Аталанта ја извлекла првата крв од дивата свиња со својот лак. По овој подвиг, убивањето на дивата свиња станало колективен напор бидејќи, по првичниот удар, Амфиарај го застрелал окото на дивата свиња и Мелеагер го завршил нејзиниот живот. Мелеагер ја доделил кожата на Аталанта за нејзината храброст, но таа била одземена од чичковците на Мелеагер, Плексип и Токсеј, кои сметале дека е нечесно жена да држи таква награда. Како одговор, Мелеагер ги убил своите чичковци. Алтеја, мајката на Мелеагер, била скршена од тага откако слушнала за смртта на нејзините браќа и го фрлила трупецот што бил врзан за животот на нејзиниот син во оган, убивајќи го него.

### Трка во трчање
Според Овидиј, пред нејзините авантури, Аталанта се консултирала со пророк кој прорекол дека бракот ќе биде нејзина пропаст. Како резултат на тоа, таа избрала да живее во дивината. По ловот на калидонски диви свињи, Аталанта била откриена од нејзиниот татко, кој ја прифатил како своја ќерка и почнал да ѝ договара брак. За да го спречи ова, таа се согласила да се омажи само доколку додворувач може да ја претрча во трка, што брзоногата Аталанта знаела дека е невозможно.  Доколку додворувачот не успеел, тој ќе бил убиен. Нејзиниот татко се согласил со условите, и многу додворувачи загинале во обидот сè додека Хипомен,, кој се заљубил во Аталанта на прв поглед, не побарал божествена помош. Хипомен знаел дека не може да ја победи Аталанта дури ни со предност во почетниот дел, па затоа ѝ се помолил на божицата Афродита за помош. Афродита, која се чувствувала отфрлена бидејќи Аталанта била обожавател на Артемида и ја отфрлала љубовта, ѝ дала на Хипомен три неодоливи златни јаболки. Кога започнала трката, Аталанта, облечена во оклоп и носејќи оружје, брзо го поминал Хипомен, но таа била одвлечена од патеката кога тој фрлил јаболко за таа да го земе; секој пат кога Аталанта ќе го стигнела Хипомен, тој фрлал друго јаболко, на крајот победувајќи ја трката и самата Аталанта. 

Аталанта родила син по име Партенопеј (чиј татко можеби бил Мелеагер или Арес), кој станал еден од Седумтемина против Теба.

### Метаморфоза во лавови
По трката, Хипомен заборавил да ѝ се заблагодари на Афродита за нејзината помош, и додека двојката била на лов, божицата ги разгорела со таква сексуална страст што имале секс во светилиште кое му припаѓало или на Зевс или на Реја. Тие биле претворени во лавови за нивно светогрдие од Артемида (налутена што Аталанта ја изгубила невиноста), божицата Кибела или самиот Зевс. Верувањето во тоа време било дека лавовите не можат да се парат со својот вид, туку само со леопарди; затоа Аталанта и Хипомен никогаш нема да можат да имаат „љубовен однос“.

## Во културата
[мини|Мелегер и Аталанта ја ловат свињата на римски саркофаг, 2 век од н.е., од [Солун.]]
Во 1865 година, англискиот поет Алгернон Чарлс Свинбурн ја објавил драмата *„Аталанта во Калидон“*, која го прераскажува грчкиот мит за ловот на калидонска дива свиња. Драмата била повторно објавена во 1901 година во книгата *„Аталанта во Калидон: и лирски песни“*.

Италијанскиот фудбалски клуб Аталанта, со седиште во Бергамо, го добил името според хероината, а грбот на клубот го прикажува нејзиното лице.

Поранешниот англиски фудбалски клуб Хадерсфилд Аталанта Лејдис исто така бил именуван според хероината.

Верзија од приказната за Аталанта се појавува во мултимедијалниот проект за забава за деца „*Слободни да бидеме... Ти и Јас*“.

Таа е исто така во фокусот на историскиот роман од 2017 година *„За победникот“*, од британската класичарка и авторка Емили Хаузер, која ја прераскажува приказната за патувањето на Аталанта со Аргонаутите.

Во лесниот роман *„Судбина/Апокрифа“*, Аталанта е повикана како Слуга на Црвената фракција од класата Стрелец.

Британската атлетичарка Фатима Витбред, освојувачка на олимписки медал, изјавила дека се заинтересирала за атлетските настани откако била инспирирана од митот за Аталанта, „која никој не можел да ја претрча освен со измама, и чие фрлање копје убило ужасно чудовиште“.

Варијантата од приказната за Аталанта била раскажана во *„Аталанта“* од Џенифер Сејнт (2023). Ова современо феминистичко прераскажување ја претставува Аталанта како ќерка на Јас и ги следи и приказните за Аргонаутите и ловот на калидонски диви свињи, како и приказните за нејзината вештина во трчањето. 

Мисијата на Европската Унија против пиратството во Сомалија била наречена „Операција Аталанта“ според старогрчката хероина.

## Галерија

Податотека:Jan_Fyt_and_Pieter_Thijs_-_Atalanta_and_Meleager_Hunt_the_Calydonian_Boar.jpg|алт=Oil painting of Atalanta and Meleager hunting the Calydonian boar (Jan Fyt, 1648). The Ringling, Bequest of John Ringling, 1936.| Маслена слика на Аталанта и Мелеагар како ловат калидонски див вепар (Јан Фит, 1648). Ринглинг, завештание на Џон Ринглинг, 1936.
Податотека:Meleager-Béierkapp--w.jpg|алт=Meleager presenting Atalante the head of the Calydonian Boar in 16th century alabaster, Bode Museum| *Мелеагар ѝ ја подарува на Аталанта главата на Калидонскиот вепар од алабастер* од 16 век, Музеј Боде
Податотека:Jan_Wildens_-_Landscape_with_Hunt_of_Meleager_and_Atalanta.jpg|алт=Landscape painting of the hunt. Jan Wildens, 17th century.| Пејзажно сликарство од лов. Јан Вилденс, 17 век.
Податотека:Giulio_Romano_-_Meleager_et_Atalanta.jpg|алт=Meleager et Atalanta, from a drawing by Giulio Romano, engraved by François Louis Lonsing. Atalanta is at far left with bow; Meleager is right of her, spearing the Calydonian boar (1773).| *Мелеагер и Аталанта*, од цртеж на Џулио Романо, гравиран од Франсоа Луј Лонсинг. Аталанта е крајно лево со лак; Мелеагер е десно од неа, како го боде калидонскиот вепар (1773).
Податотека:M._Maurice_Stora_-_Atalanta_and_Meleager_Present_the_Head_of_the_Caledonian_Boar_at_the_Temple_of_Artemis_-_Google_Art_Project.jpg|алт=Meleager Presenting the Head of the Calydonian Boar to Atalanta at the Temple of Artemis. M. Maurice Stora (1530–1535).| *Мелеагар ја подарува главата на калидонскиот вепер на Аталанта во храмот на Артемида* . М. Морис Стора (1530–1535).
Податотека:Palumba_hunt.jpg|алт=Atalanta and Meleager hunting the Calydonian boar. Woodcut by Giovanni Battista Palumba, print in the British Museum.| *Аталанта и Мелеагер ловат калидонска свиња*. Дрвена изработка на Џовани Батиста Палумба, печатена во Британскиот музеј.
Податотека:Jacob_Jordaens_-_Meleager_and_Atalanta,_1620-1650.jpg|алт=Meleager and Atalante. Jacob Jordaens (1620–1650), Museo Nacional del Prado.| *Мелегер и Аталанта*. Џејкоб Џордаенс (1620–1650), Национален музеј дел Прадо.
Податотека:Nicolas_Colombel_002.jpg|алт=The Race between Atalanta and Hippomenes. Nicolas Colombel (1644–1717), Liechtenstein Museum, Vienna.| *Трката помеѓу Аталанта и Хипомен*. Николас Коломбел (1644–1717), Музеј на Лихтенштајн, Виена.
Податотека:La_Course_d'Hippomène_et_d'Atalante_-_Noël_Hallé_-_Musée_du_Louvre_Peintures_INV_5270_;_B_645.jpg|алт=Oil painting depicting the footrace between Hippomenes and Atalanta by Noël Hallé, housed in the Louvre Museum| Слика во масло на која е прикажана трката помеѓу Хипомен и Аталанта од Ноел Хале, сместена во музејот Лувр
Податотека:Atalanta_en_Hippomenes_in_leeuwen_veranderd_Metamorfosen_van_Ovidius_(serietitel),_RP-P-OB-15.962.jpg|алт=A woodcut engraving of the transformation of Atalanta and Hippomenes. Rijksmuseum| Дрворезба од преобразбата на Аталанта и Хипомен. Државен музеј


## Белешки

## Наводи

## Општи и цитирани извори
* Аелиан: ''Различни истории.'' ''Книга XIII''. Превод од Томас Стенли,
* Есхил, Прометеј врзан, Молци, *Седум против Теба*. Превод од Велакот, П. Класици на Пингвин. Лондон. Букс на Пингвин
* Аполодор, *Библиотеката на грчката митологија*. Превод од Олдрич, Кит. Лоренс, Канзас: Coronado Press, 1975.
* Аполодор, *Библиотеката*. Англиски превод од Сер Џејмс Џорџ Фрејзер, FBA, FRS во 2 тома. Кембриџ, Масачусетс, Харвард Јуниверзити Прес; Лондон, Вилијам Хајнеман 1921. Вклучува белешки од Фрејзер.
* Аполониј Родиј, *Аргонаутика*. Превод од Рие, Е.В. Класици на Пингвин. Лондон: Пингвин Букс.
* Калимах, *Химни и епиграми*. Превод од Меир, А.В. и Меир, Г.Р. Loeb Classical Library Том 129. Кембриџ, Масачусетс: Harvard University Press.
* Диодор Сикулски, *Историска библиотека*. Превод од Олдфадер, Ц.Х. Лоеб, Класична библиотека, томови 303, 377. Кембриџ, Масачусетс : Издавачка куќа на Универзитетот Харвард.
* Хесиод, *Хомерските химни*, превод од Евелин-Вајт, Класична библиотека Х.Г. Лоеб, том 57. Кембриџ, Масачусетс: Харвард Универзитетски Прес.
* Овидиј, *Метаморфози*. Превод од Мелвил, А. Д.
* Хигин, *Фабули* од „Митовите за Хигин“, преведено и уредено од Мери Грант. Публикации за хуманистички студии на Универзитетот во Канзас, бр. 34. https://topostext.org/work/206
* Павсанија. *Опис на Грција*. Англиски превод од WHS Jones, Litt.D., и HA Ormerod, MA, во 4 тома. Кембриџ, MA, Harvard University Press; Лондон, William Heinemann Ltd. 1918.
* Филострат Постариот, Филострат Помладиот, *Калистрат*. Превод од Фербенкс, А. Лоеб, Класична библиотека, том 256. Кембриџ, Масачусетс: Харвард Универзити Прес.

## Дополнителни извори
* Bolen, Jean Shinoda. *Artemis: The Indomitable Spirit in Everywoman*, Conari Press, 2014.
* 
* 
* 
* 

## Надворешни врски

* Аталанта — Енциклопедија за светска историја
* Аталанта, резиме на проектот Теои
* Класична скулптурна глава на Хигија или Аталанта , реплика од Лувр.
* Уметничка колекција „Аталанта и Хипомен“ , Национален музеј на Шкотска.
* Иконографската база на податоци на Институтот Варбург (слики од Аталанта)

Категорија:Аргонаути
Категорија:Старогрчки јунаци