Прва грчка република

**Првата Грчка Република**, позната и како **Прва Хеленска Република** (грчки: Αʹ Ελληνική Δημοκρατία), е историски период во кој Грција постоела како привремена држава за време на Грчката војна за независност против Отоманското Царство (1821–1830). Овој период е клучен за формирањето на модерната грчка држава и се смета за првиот обид за воспоставување демократски и независен политички систем по векови османска доминација. Терминот „Прва Хеленска Република“ е историографски и се користи за да се разликува од подоцнежните Втора (1924–1935) и Трета Хеленска Република (1974–денес).

## Историски контекст
По падот на Константинопол во 1453 година, поголемиот дел од територијата на денешна Грција бил под контрола на Отоманското Царство, период познат како Туркократија (грчки: *Τουρκοκρατία*, турско владеење). Грците, иако задржале одреден степен на културна и верска автономија преку системот на милети, биле подложени на тешки даноци, ограничувања и често дискриминација. Во текот на 17-ти и 18-ти век, имало повеќе помали востанија против османската власт, особено на Пелопонез и во Епир, но ниту едно не успеало да постигне значителен успех.

Кон крајот на 18-ти и почетокот на 19-ти век, идеите на Француската револуција и просветителството, заедно со подемот на национализмот во Европа, ги инспирирале Грците да се борат за независност. Во 1800 година, Јонските Острови добиле ограничена автономија под султански надзор со создавањето на Септинсуларската Република, што било прв чекор кон самоуправување по 1453 година. Оваа автономија, заедно со поддршката од грчката дијаспора во Западна Европа, Русија и САД, ги поставила темелите за поширок револуционерен покрет.

Клучен момент во подготовката за востанието било основањето на Филики Етерија (Пријателско општество), тајна националистичка организација формирана во Одеса во 1814 година. Оваа организација, поддржана од богати грчки трговци и интелектуалци во дијаспората, имала за цел да го координира востанието против османската власт.

## Грчката војна за независност (1821–1830)
Грчката војна за независност започнала на 25 март 1821 година, кога православниот епископ Германос од Патра го означил почетокот на востанието со подигање на знамето во манастирот Агиа Лавра на Пелопонез. Овој датум денес се слави како Ден на независноста на Грција. Востанието набрзо се проширило низ Пелопонез, Централна Грција и островите, поттикнато од Филики Етерија и поддршката на локалните лидери (како Теодорос Колокотронис, Георгиос Караискакис и други).

Во почетните фази, Грците постигнале значителни успеси, заземајќи клучни градови како Триполи (1821) и Атина (1822). Меѓутоа, османската војска, поддржана од египетските сили на Мехмед Али, организирала контраофанзиви, што довело до тешки порази и масакри, како оние во Хиос (1822) и Месолонги (1826). И покрај овие предизвици, грчките револуционери продолжиле да се борат, потпирајќи се на герилска тактика и поддршка од странски доброволци, вклучително и филхелени како Лорд Бајрон.

## Формирање на Првата Грчка Република
Првата Хеленска Република официјално била основана од 1822 година со формирањето на Привремената администрација на Грција на Првата национална собрание во Епидаврос. Ова собрание го донело Уставот од 1822 година, кој ја прогласил Грција за независна држава со републиканска форма на управување. Овој устав бил револуционерен за времето, бидејќи вовел демократски принципи, како поделба на власта и права на граѓаните, инспирирани од западноевропските устави.

Меѓутоа, младата држава се соочила со внатрешни и надворешни предизвици: грчките револуционери биле поделени на фракции – локални водачи (капетани), трговци и интелектуалци често имале различни визии за иднината на Грција. Ова довело до две граѓански војни (1823–1824 и 1824–1825), кои ја ослабеле револуцијата. Османлиите и нивните сојузници, особено Египет, продолжиле со силни воени кампањи, заканувајќи се да го задушат востанието. Новата држава немала доволно ресурси за војна и администрација, па затоа зависела од заеми од Велика Британија и поддршка од филхелените.

Во 1827 година, на Третото национално собрание во Трезен, бил донесен нов устав, а Јоанис Каподистријас, поранешен руски министер за надворешни работи, бил избран за прв гувернер (Κυβερνήτης) на Грција. Со тоа, привремената администрација била реорганизирана во Хеленска Држава (1827–1832), што го означило последниот дел од Првата Република.

## Меѓународно признавање и крај на Републиката
Клучен момент за успехот на Грчката војна за независност била интервенцијата на Великите сили. Во 1827 година, по потпишувањето на Лондонскиот договор, Велика Британија, Франција и Русија се согласиле да ја поддржат грчката автономија. По одлучувачката победа во Битката кај Наварино (октомври 1827), каде што сојузничката флота ги уништила османско-египетските сили, Отоманското Царство било принудено да преговара.

Едренскиот договор (1829) и Лондонската конференција (1830) ја потврдиле независноста на Грција. Сепак, Големите сили решиле дека Грција ќе стане монархија, а не република, под власта на баварскиот принц Отон. Ова означило крај на Првата Хеленска Република во 1832 година, кога било основано Кралството Грција. Првично, за крал бил предложен Леополд Саксен-Кобуршки, но тој го одбил престолот. Отон, кој дошол на власт во 1833 година, владеел под регентство на баварски советници, што предизвикало незадоволство поради „ксенократијата“ (владеење на странци).

## Наводи

Категорија:Историја на Грција