Френк Гери

**Френк Овен Гери**, (), роден **Френк Овен Голдберг** (*Frank Owen Goldberg*;  - ) — американски архитект роден во Канада, кој живее и работи во Лос Анџелес.

Голем број од неговите згради, вклучувајќи го неговиот приватен дом, станаа светски познати знаменитости. Неговите дела се сметаат за едни од најважните на современата архитектура во анкетата *World Architecture Survey* спроведена од страна на *Vanity Fair* во 2010, во која беше наречен и "најважниот архитект на нашето време".

Најпознатите дела на Гери вклучуваат музејот Гугенхајм во Билбао, Шпанија; Концертната сала Волт Дизни во центарот на Лос Анџелес; Луи Витон фондацијата во Париз, Франција; МИТ Реј и Марија Стата центар во Кембриџ, Масачусетс; Вонц центарот за молекуларни студии на кампусот на Универзитетот на Синсинати; Музеј на поп-културата во Сиетл; концертната хала Нов светски центар во Мајами Бич; Вајсман музејот на уметноста на Универзитетот на Минесота во Минеаполис; Танцувачката куќа во Прага; Витра дизајн музејот и Марта Херфорд музејот во Германија; Уметничката галерија на Онтарио во Торонто; Cinémathèque Française во Париз; и 8 Spruce Street во Њујорк.

Неговата кариера започна по изведбата на неговиот приватен дом во Санта Моника, Калифорнија. Гери, исто така, е проектант на идниот национален Меморијал на Двајт Д. Ајзенхауер.

## Почетокот на животот
лево|мини|325x325пкс|''Резиденција Гери'' во Санта Моника, Калифорнија (1978)
Френк Гери е роден Френк Овен Голдберг на 28 февруари 1929 година, во Торонто, Онтарио. Негови родители биле Седи Телма (родена Каплан) и Ирвинг Голдберг. Неговиот татко е роден во Бруклин, Њујорк, на родители кои биле руски Евреи, а неговата мајка беше Еврејка родена во Лоѓ. Гери беше креативно дете, во што беше охрабруван од неговата баба, Леа Каплан, со која градел мали футуристички градови и замислени куќи на подот од дневната соба од остатоци од дрво што Леа ги наоѓала во продавницата за алати на нејзиниот сопруг.

Неговата употреба на брановиден челик и необоена иверица и други утилитаристички и „секојдневни“ материјали беше делумно инспирирана од сето време што го минувал во продавницата за алати на дедо му. Тој поминувал време цртајќи со неговиот татко, а неговата мајка го запознала со светот на уметноста. „Па, креативните гени беа таму“, вели Гери. „Но, татко ми мислеше дека сум само сонувач, и дека нема да постигнам ништо. Мајка ми беше таа која сметаше дека бев само повлечен. Таа ме туркаше.“

Од страна на неговиот дедо му беше дадено хебрејското име „Ефрем“, но истото било искористено само за неговата бар мицва.

### Образование
Во 1947 година, неговото семејство се доселило во САД, населувајќи се во Калифорнија. Гери се вработил како возач на камион за испораки, а студирал на *Лос Анџелес сити колеџ*, и дипломирал на Школата за архитектурата на Универзитетот на Јужна Калифорнија. Во тоа време, тој станува член на Алфа Ипсилон Пи.

## Кариера
мини|350x350пкс|Зграда „Двоглед“ во Венеција, Калифорнија (1991)
[мини|350x350пкс|Дел од кровот на зграда на Луи Витон фондацијата, гледана од [Булоњска шума|Булоњската шума во Париз, Франција (2016)]]
[мини|301x301пкс|Концертната хала Нов светски центар во [Мајами Бич, Флорида (2011)]]
мини|499x499пкс|Кулата на 8 Spruce Street во долен Менхетен, завршена во февруари 2011 година, има фасада од не'рѓосувачки челик и стакло, и има 76 катови (2011)
Во 1961, тој се преселил во Париз, каде работел за архитектот Андре Ремонде. Во 1962, Гери воспоставува биро во Лос Анџелес, кое станува *Frank Gehry and Associates* во 1967 година, a потоа *Gehry Partners* во 2001 година. Најраните порачки на Гери биле сите во јужна Калифорнија, каде тој дизајнирал голем број на иновативни комерцијални структури како што е трговскиот центар Санта Моника Плејс  (1980) и станбени објекти, како што е ексцентричната Куќа Нортон (1984) во Венеција, Калифорнија.

Помеѓу цело ова творештво, сепак, можеби најзначаен дизајн на Гери може да биде реновирањето на неговата сопствена куќа во Санта Моника, Калифорнија. Првобитно изградена во 1920 и купена од страна на Гери во 1977, куќата е опремена со метална фасада обвиткана околу оригиналната зграда која остава многу од изворните детали видливи. Гери сè уште живее таму.

Други завршени згради дизајнирани од страна на Гери во текот на 1980-тите вклучуваат Морскиот аквариум Кабриљо (1981) во Сан Педро и Воздушно-космичкиот музеј на Калифорнија (1984), при Музејот на науката и индустријата на Калифорнија во Лос Анџелес.

Во 1989 година, на Гери му беше доделена на Прицкеровата награда. Жирито го опишало Гери како „Секогаш отворен за експериментирање, тој исто така има и сгируност и зрелост која се спротивставува, на истиот начин на кој и Пикасо, да биде врзана од какво било критичко прифаќање или од неговите успеси. Неговите згради се спротивставени колажи на простори и материјали поради кои корисниците можат го ценат театар и бекстејџот, кои се истовремено откриени.“

Иако Gehry продолжил да дизајнира и други значајни објекти во Калифорнија, како што е зградата „Двоглед“ (1991) во Венеција, Калифорнија, во соработка со Клас Олденбург, која е добро позната по масивната скулптура на двоглед, тој започнува да добива поголеми национални и меѓународни порачки. Тие ја вклучуваат и првата европска порачка на Гери - Меѓународната фабрика за мебел Витра и Музејот на Дизајн во Германија завршени во 1989. Ова наскоро беше проследено со другите големи проекти, вклучувајќи ги и Музејот на уметност Фредерк Вајсман (1993) во Минеаполис, Минесота, Cinémathèque Française (1994) во Париз, и Танцувачката куќа (1996) во Прага.

Во 1997, Гери достигна ново ниво на меѓународни признанија со отворањето на Музејот Гугенхајм во Билбао, Шпанија. Наречен, од страна на *Њујоркер* „ремек-дело на дваесеттиот век“ и од страна на легендарниот архитект Филип Џонсон „најголемата зграда на нашето време“, музејот стана познат по својот впечатлив, но воедно и естетски префинет дизајн и економскиот ефект кој истиот го имаше врз градот.

Од тогаш, Гери редовно освојува големи конкурси и дополнително се има поставено себеси како еден од најзначајните светски архитекти. Неговите најдобри примени дела вклучуваат неколку концертни сали за класична музика, како што е жестоката и заоблена Концертна сала Волт Дизни (2003) во Лос Анџелес, која претставуваше централна точка на ревитализацијата на соседството, и која *Лос Анџелес Тајмс *ја назначи „најефективниот одговор кој американски архитект им го има дадено на сите критичари кои се сомневаа и негодуваа“, отворениот Џеј Прицкер павилјон (2004) во непосредна близина на Милениумскиот парк во Чикаго, и концертната сала Нов светски центар (2011) во Мајами Бич, која *ЛА Тајмс* ја нарече „парче архитектура кој те осмелува да ја потцениш или отфрлиш на прв поглед."

Други значајни проекти на Гери вклучуваат академските згради Стата центарот (2004) На МИТ и библиотеката Петар Б. Луис (2008) на Принстон, Музејот на поп-културата (2000) во Сиетл, Вашингтон, и комерцијалната зграда на IAC (2007) во Њујорк, и првиот облакодер на Гери, станбената кула Бикман на 8 Spruce Street (2011) во Њујорк.

## Архитектонски стил
Творештвото на Гери „се спротивставува на категоризација“, и го одразува духот на експериментирањето споен со почитувањето на барањата на професионалната пракса и останува во голема мера неврзано со пошироките стилски тенденции и движења. Иако неговите најрани образовни влијанија се вкоренети во модернизмот, творештвото на Гери се обидува да избега од модернистичките стилски тропи, додека сè уште останува заинтересирано во некои од основните трансформативни агенди на модернизмот. Постојано работејќи помеѓу дадените околности и непредвидени материјализации, Гери бил оценет како некој кој „не направи да произведуваме згради, кои се забавни, скулптурално возбудливи, добри искуства“, иако неговиот пристап може да стане „помалку релевантен како што расте притисокот да се постигне повеќе со помалку“.

Гери е понекогаш се поврзува со она што е познато како „лосанџелеска архитектонска школа“ или „сантамониканска архитектонска школа“. Колку ова назначување е соодветно, а воедно и постоењето на оваа школа, сепак останува контроверзни поради недостатокот на унифицирана филозофија или теорија. Името на оваа школа произлегува од фактот што Лос Анџелес произлегла групата највлијателни посмодерни архитекти, вклучувајќи значајни современици на Гери како што се Ерик Овен Мов и добитникот на Прицкерова награда Том Мејн ид *Morphosis*, како и на познатите училишта за архитектура на SCI-Arc (ко‑основана од страна на Мејн), UCLA, и USC каде Гери е член на одборот на директори.

Стилот на Гери на моменти се чини дека е недовршен, дури и суров, но неговото творештво е во согласност со калифорниското „фанк“ уметничко движење во 1960-тите и почетокот на 1970-тите, кое вклучувало употреба на евтини најдени предмети и нетрадиционални медиуми, како глината за правење сериозна уметност. Гери е наречен „апостол на синџир-оградата и брановидната метална обвивка“. Сепак, со ретроспективната изложба во њујоркшкиот Витни музеј во 1988 година, се покажал и како еден софистициран класичен уметник, со длабоко познавање на историјата на европска уметност, современа скулптурата и современо сликарството.

### Галерија

File:Escultura de Frank O. Gehry con forma de peixe. Porto olímpico de Barcelona B18 crop.jpg|"El Peix", fish sculpture located in front of the Port Olímpic, in Barcelona, Catalonia, Spain (1992)
File:Case danzanti.jpg|Dancing House in Prague (1996)
File:Dus Hafen2.JPG|Neuer Zollhof in Düsseldorf, Germany (1999)
File:Aerial view of EMPSFM.jpg|The Museum of Pop Culture in Seattle (2000)
File:Gehry-Tower office building Goethestrasse Reuterstrasse Mitte Hannover Germany.jpg|Gehry Tower in Hanover, Germany (2001)
File:Peter B. Lewis Bldg.JPG|Weatherhead School of Management, Case Western Reserve University, Cleveland, Ohio (2002)
File:Disney Concert Hall by Carol Highsmith edit2.jpg|Walt Disney Concert Hall in Los Angeles (2003)
File:Bard College Fisher Center front view.jpg|Richard B. Fisher Center for the Performing Arts, Bard College, Annandale-on-Hudson, New York (2003)
File:MIT Campus.jpg|Stata Center, Massachusetts Institute of Technology, Cambridge, Massachusetts (2004)
File:BP Bridge.jpg|BP Pedestrian Bridge, Millennium Park, Chicago (2004)
File:Herford MARTa 88.jpg|MARTa Herford, Herford, Germany (2005)
File:Elciego3.jpg|Hotel Marqués de Riscal in Elciego, Spain (2006)
File:Edificio IAC InterActiveCorp.JPG|The headquarters of IAC in Manhattan, New York City (2007)
File:AGO at dusk.jpg|Art Gallery of Ontario in Toronto, Ontario, Canada (2008)
File:Gallery AfricanAmerican.jpg|Gallery of African American Art, Ohr-O'Keefe Museum Of Art campus in Biloxi, Mississippi (2010)
File:Dr Chau Chak Wing Building from The Goods Line (27438092220).jpg|Dr Chau Chak Wing Building in Sydney, Australia (2014)


### Билбао ефектот
[десно|мини|350x350пкс|Гугенхајм музејот во [Билбао|Билбао, Шпанија]]
По феноменалниот успех на Гериевиот дизајн за Музејот Гугенхајм во Билбао, Шпанија, уметничките критичари започнаа да економската и културната ревитализација на градовите низ иконична, иновативна архитектура да ја опишуваат како „Билбао ефект“. Во првите 12 месеци по отворањето на музејот, околу 160 милиони долари беа додадени на баскиската економија. Навистина, над 3,5 милијарди долари се додадени на баскиската економија од отворањето на оваа зграда. Во следните години имало многу обиди да се реплицира овој ефект преку големи монументални архитектонски порачки кои се покажале и како успешни и како неуспешни, како што се проширувањето на Уметничкиот музеј во Денвер на Даниел Либескинд, и некои објекти од самиот Гери, како што е универзално добро примената Концертна сала Волт Дизни во Лос Анџелес и поконтроверзниот Музеј на поп-културата во Сиетл. Иако некои концептот на „Билбао ефектто“ го врзуваат и со поимот *стархитектура*, Гери постојано ја отфрла етикетата на *стархитект*.

### Критики
Иако голем дел од Гериевиот опус е добро примен, критиката кон неговото творештвото не е секогаш позитивна. Читањето на историчарот на уметност Хал Фостер на архитектурата на Гери е дека таа, пред се, е во служба на корпоративното брендирање. Критики кон неговите дела вклучуваат жалби за различни недостатоци во дизајнот, како што е неекономичното трошење на структурални ресурси преку создавање на нефункционални форми, впечатокот дека неговите згради не припаѓаат во нивната локација и не го подобруваат јавниот контекст на нивната околина, и се проектирани без земање предвид на локалната клима.

Крајно, социјалистичкото списание *Jacobin* истакнува дека опусот на Гери може да се сумира како: архитектура за супер-богатите, во смисла на тоа дека таа е скапо, не е инвентивна, и не им служи на интересите на огромното мнозинство. Статијата ја критикува и изјавата на Гери дека, „Во светот во кој живееме, 98 проценти од она што се гради и проектира е чисто срање."

## Личен живот
Во 1952 година, Гери (тогаш Голдберг) стапил во брак со Анита Снајдер. Според интервјуто со Гери на генеалошки програмата *Finding Your Roots*, тој го променил своето име во 1956 во Френк О. Гери, делумно поради антисемитизмот кој тој го доживеал како дете, и за време на додипломските студии на USC. Гери и Снајдер се разведуваат во 1966 година.

Тој се оженил за неговата втора сопруга, панамката Берта Изабел Агилера, во 1975 година. Тој има две ќерки од неговиот прв брак и два сина од неговиот втор брак.

По детството поминато во Канада, Гери е страствен обожавател на хокеј на мраз. Тој започна хокеј лига во неговото ФОГ, иако тој веќе не се игра со нив. Во 2004 година, тој го дизајнираше трофејот за Светското првенство во хокеј. Гери има двојно државјанство во Канада и САД. Тој живее во Санта Моника, Калифорнија, и продолжува да се работи во своето биро во Лос Анџелес.

## Наводи

Категорија:Грешки во предлошката „Семарх“
Категорија:Родени во 1929 година
Категорија:Универзитет „Колумбија“
Категорија:Членови на Европската академија на науките и уметностите
Категорија:Луѓе од Торонто
Категорија:Носители на Претседателскиот медал на слободата
Категорија:Добитници на Прицкеровата награда
Категорија:Носители на Кралскиот златен медал
Категорија:Добитници на Волфовата награда за уметност
Категорија:Американски Евреи
Категорија:Постмодерни архитекти