Петер Симон Палас

**Петер Симон Палас** (; *22 септември* 1741 – 8 септември 1811) — германски зоолог и ботаничар што работел во Русија.

## Живот и дело
Роден во Берлин, во семејството на професорот по хирургија Симон Палас. Се школувал со приватни учители и пројавил интерес за природонаука. Студирал на Универзитетот во Хале и Гетингенскиот универзитет. Во 1760 г. се префрлил на Лајденскиот универзитет и докторирал на возраст од 19 години.

Патувал низ Холандија и го посетил Лондон со цел да го унапреди медицинското знаење. Потоа се преселил во Хаг и разработил нов систем на класификација на животните, кој добил високи оценки од природонаучникот Жорж Кивје. Во овој период го напишал трудот *Miscellanea Zoologica* (1766), каде опишал неколку ’рбетници нови за науката што ги нашол по музејските збирки во Холандија. Се подготвувал за патување во јужна Африка и Источните Инди, но ова не се остварило бидејќи татко му го викнал во Берлин. Во родниот град продолжил да работи, овој пат на делото *Spicilegia Zoologica* (1767–80).

Во 1767 г. Палас добил покана од царицата Катерина II да биде професор на Петербуршката академија на науките (тогаш главна во Русија). Помеѓу 1768 и 1774 г. предводел експедиција низ Поволжјето, Урал, западен Сибир, Алтај и Забајкалието, кајшто собирал природонаучни примероци за академијата. Го истражил Каспиското Море, Уралските, Алтајските Планини и горното течение на Амур, па на исток до Бајкалското Езеро. Редовните извештаи што ѝ ги испраќал на академијата бил издаден во збирка насловена како „Патување низ разни покраини во Руското царство“ (*Reise durch verschiedene Provinzen des Russischen Reichs*, 3 тома, 1771–1776). Во нив Палас обработува најразлични теми, вклучувајќи ја геологијата и минералогијата, домородното население и нивните верувања, како и описи на нови растенија и животни. Во 1776 г. бил назначен за странски член на Кралската шведска академија на науките.

По овој потфат, Палас се преселил во Санкт Петербург и станал миленик на Катерина II. Во ова својство, им предавал и природонаука на големите кнезови Александар и Константин. Добил растенија од други природонаучници за да го состави делото *Flora Rossica*, 1784–1815) и почнал да работи на *Zoographica Rosso-Asiatica* (1811–31). Се јавил и како уредник и издавач на патувањата на Јохан Антон Гилденштет низ Кавказ. Царицата ја купила неговата голема природонаучна збирка за 2.000 рубљи, за 500 над износот што го побарал, и му дозволила да ја задржи доживотно. Во овој период зел учество во подготовките за експедицијата на Муловски, која потоа се откажала.
[мини|десно|Паласовиот имот во [Симферопол.]]  
мини|десно|200п|Надгробна плоча на Палас во Кројцберг. Берлин. 
Помеѓу 1793 и 1794 г. Палас покренал уште една експедиција, овој пат низ јужна Русија. Го посетил Крим и Црното Море, во придружба на ќерката и сопругата, цртач, послуга и воена придружба. Во февруари 1793 дошле до Саратов, а потоа низводно до Волгоград. Пролетта ја провеле во истражување на подрачјето на исток, а во летото дошле до Каспиското Море и Кавкаските Планини. Во септември дошле на Крим, презимувајќи во Симферол. Пролетта 1794 г. продолжиле на југоисток, а во јули ја прошле долината на Днепар, враќајќи се во Петербург во септември. Целото ова патување го опишал во делото *P. S. Pallas Bemerkungen auf einer Reise in die Südlichen Statthalterschaften des Russischen Reichs* (1799–1801). Царицата му доделила голем имот кај Симферопол, каде живеел сè со смртта на неговата втора жена во 1810 г. Потоа добил дозвола да се врати во Берлин и таму починал следната година. Погребан е на гробиштата во берлинскиот реон Кројцберг.

## Паласит
Во 1772 г, Палас наишол на луѓе што му покажале 680-килограмска грутка од метал, пронајдена кај градот Краснојарск. Уредил истата да се превезе до Петербург и таму ја анализирал, заклучувајќи дека се работи на нов вид на каменожелезен метеорит. Овој тип на метеорит денес се нарекува паласит во негова чест, а самиот тој камен го добил името „Краснојарск“ или „Паласово железо“.

## Видови наречени по Палас
мини|десно|Насловна страница на делото ''Icones Insectorum praesertim Rossiae Sibiriaeque peculiarium'' (1781)
Постојат повеќе животни што го носат името на Палас во народните називи како нивен откривач:

*Паласова верверичка (*Callosciurus erythraeus*)
*Паласов галеб или голем црноглав галеб (*Ichthyaetus ichthyaetus* syn. *Larus ichthyaetus*)
*Паласов долгојазичен лилјак (*Glossophaga soricina*)
*Паласов корморан или очилен корморан (*Phalacrocorax perspicillatus*)
*Паласова мачка или манул (*Otocolobus manul*) 
*Паласов морски орел (*Haliaeetus leucoryphus*)
*Паласова руменка или розова руменка (*Carpodacus roseus*)
*Паласов свиркач (*Phylloscopus proregulus*)
*Паласова степска кокошка или копитка (*Syrrhaptes paradoxus*)
*Паласов трскар или Паласово штурче (*Locustella certhiola*)
*Паласов цевконосен лилјак (*Nyctimene cephalotes*)

Покрај народните, името на Палас стои и во епитети на научни називи на животни опишани од други научници:

*Паласова пика или монголска пика (*Ochotona pallasi*) 
*Паласова стрнарка (*Emberiza pallasi*)
* Паласова харинга или тихоокеанска харинга (*Clupea pallasii*).

По Палас се именувани улици во Берлин и Кастроп-Рауксел (*Pallasstraße*). Во негова чест е наречен и градот Паласовка во Волгоградската област. Покрај ова, неговото име го носи и астероидот од главниот појас „21087 Петсимпалас“.

## Дела
* *Dissertatio inauguralis de infestis viventibus infra viventia* (Лајден: Lugduni Batavorum, 1760).
* *Elenchus zoophytorum, sistens generum adumbrationes generaliores et specierum cognitarum succinctas descriptiones, cum selectis auctorum synonymis* (Хаг: van Cleef, 1766).
* *Miscellanea zoologica, quibus novæ imprimis atque obscuræ animalum species describuntur et observationibus iconibusque illustrantur* (Хаг, 1766).
* *Spicilegia zoologica* (Берлин, 1767—1777).
* *Lyst der Plant-Dieren, bevattende de algemeene schetzen der geslachten en korte beschryvingen der bekende zoorten* (Утрехт: van Paddenburg & van Schoonhoven, 1768).
* *De ossibus Sibiriae fossilibus, craniis praesertim Rhinocerotum atque Buffalorum, observationes* (*Novi Commentarii Academiae Scientiarum Imperialis Petropolitanae*, XIII, Санкт Петербург, 1768).
* *Naturgeschichte merkwürdiger Thiere* (Берлин, 1769—1778).
* *Dierkundig mengelwerk, in het welke de nieuwe of nog duistere zoorten van dieren, door naauwkeurige afbeeldingen, beschryvingen en verhandelingen opgehelderd worden* (Утрехт: van Paddenburg & van Schoonhoven, 1770).
* *Reise durch verschiedene Provinzen des Russischen Reichs* (Санкт Петербург, 1771—1801).
* *Merkwürdigkeiten der Morduanen, Kasaken, Kalmücken, Kirgisen, Baschkiren etс.*, Frankfurt & Leipzig, 1773—1777, 3 voll.).
* *Puteshestviye po raznym provintsiyam Rossiyskogo gosudarstva* (Санкт Петербург, 1773—1788).
* *Flora Rossica* (Санкт Петербург, 1774—1788, во 2 дела).
* *Sammlungen historischer Nachrichten über die mongolischen Völkerschaften.* Санкт Петербург, Франкфурт, Лајпциг 1776–1801.
* *Observations sur la formation des montagnes et sur les changements arrivés au Globe, particulièrement à l’Empire de Russie* (*Acta Academiae Scientiarum Imperialis Petropolitanae*, Санкт Петербург, 1777).
* *Novae species Quadrupedum e Glirium ordine* (Ерланген, 1778).
* *Mémoires sur la variation des animaux* (*Acta Academiae Scientiarum Imperialis Petropolitanae*, Санкт Петербург, 1780).
* *Katalog rasteniyam, nakhodyashchimsya v Moskve v sadu yego prevoskhoditel'stva deystvitel'snogo statskogo sovetnika i Imperatorskogo Vopitatel'nogo doma znamenitogo blagodetelya, Prokofiya Akinfiyevich Demidova, sochinyonnyy P. S. Pallasom, adademikom sankt-peterburgskim* (Санкт Петербург, 1781).
* ''Icones Insectorum praesertim Rossiae Sibiriaeque peculiarium'' (Ерланген, 1781—1806, in 4 issues).
* *Opisaniye rasteniy Rossiyskogo gosudarstva, s ikh izobrazheniyami* (Санкт Петербург, 1786).
* *Sravnitel'nyye slovari vsekh yazykov i narechiy, sobrannyye desnitsey Vsevysochayshey osoby imperatritsy Yekateriny II* (Санкт Петербург, 1787—1789, во 2 тома).
* *Tableau physique et topographique de la Tauride* (*Nova Acta Academiae Scientiarum Imperialis Petropolitanae*, X, Санкт Петербург, 1792).
* *Kratkoye fizicheskoye i topograficheskoye opisaniye Tavricheskoy oblasti* (Санкт Петербург, 1795).
* *Bemerkungen auf einer Reise in die südlichen Statthalterschaften des Rußischen Reichs in den Jahren 1793 und 1794* (Лајпциг, 1799—1801)
* *Species Astragalorum descriptae et iconibus coloratis illustratae* (Лајпциг, 1800).
* *Travels through the southern provinces of the Russian Empire* (Лондон, 1802, во 2 тома).
* *Illustrationes plantarum imperfecte vel nondum cognitarum* (Лајпциг, 1803).
* *Zoographia rosso-asiatica* (Санкт Петербург, 1811, во 3 тома).

## Наводи

## Надворешни врски
*''Elenchus Zoophytorum Sistens Generum Adumbrationes Generaliores Et Specierum Cognitarum Succinctas'' и '' Lyst der plant-dieren, bevattende de algemeene schetzen der geslachten en korte beschryvingen der bekende zoorten, met de bygevoegde naamen der schryveren''  — GDZ Göttingen
*''Zoographia Rosso-Asiatica'', Том I Том II Том III

Категорија:Германски ботаничари
Категорија:Германски орнитолози
Категорија:Руски ботаничари
Категорија:Руски орнитолози
Категорија:Германски зоолози
Категорија:Руски зоолози
Категорија:Турколози
Категорија:Монголисти
Категорија:Членови на Кралската шведска академија на науките
Категорија:Членови на Кралското друштво
Категорија:Луѓе од Берлин
Категорија:Родени во 1741 година
Категорија:Починати во 1811 година
Категорија:Редовни членови на Петербуршката академија на науките
Категорија:Починати во Берлин
Категорија:Руски научници
Категорија:Членови на Кралската холандска академија на уметностите и науките
Категорија:Членови на Баварската академија на науките
Категорија:Членови на Гетингенската академија на науките