open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сидеродромофобија

thumb|Поглед од воз во движење

Со терминот **сидеродромофобија** (грчки ***σίδηρος*** - sideros, "железо", ***δρόμος*** - dromos, "пат" и ***φόβος*** - phobos, "страв") се означува една посебна психофобична состојба на страв од патување со воз.

Оваа фобија може да предизвика напади на паника и обично се поврзува со анксиозни пречки слични на оние карактеристични за клаустрофобијата, како што се тресење, чувство на недостиг од воздух и тахикардија.

Категорија:Фобии
Категорија:Психијатрија
Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ
Номинатив

**Номинатив** (лат. *nominativus*) — падеж кој во суштина го означува вршителот на дејствитето во реченицата - подметот. Номинативната форма на имињата е основната, појдовна форма во однос на која се разгледуваат другите падежни форми (доколку такви има) од деклинацијата на еден јазик.

Во македонскиот јазик формите на најголем дел од имињата се всушност добиени од старите номинативни форми на прасловенскиот јазик.

## Наводи

Категорија:Падежи
Чек

**Чекот** е платежно средство со кое едно лице наредува на друго лице да исплати определена парична сума во зависност од износот на кој важи самиот чек. Самиот почеток на чекот како платежно средство и негово ставање во оптек започнува уште од 15 век и тоа во Италија. Како платежно средство, најмногу било користено во текот на 19 век.

Основна функција на чекот е тоа што одлуката за негово користење се зема од страна на издателот на чекот, односно тоа е еднострано средство на плаќање.

## Видови на чекови

### Готовински чек

**Готовински чек** е чек каде трансакцијата започнува со исплаќање на издавачот определена сума на пари на примателот на чекот и тоа во готово од неговото покритие.

### Циркуларниот чек
 
### Вирмански чек

Вирмански чек е чек чија трансакција на определена сума од пари се извршува преку жиро сметка.

### Баниран чек

## Содржина на чекот

Категорија:Платежни средства
Категорија:Банкарство
Категорија:Хартиени производи
Животен стандард

**Животниот стандард** се определува како можноста, достапноста на добра и услуги и нивното им распределување на населениото на определена држава или регион. Фактори кои го определуваат животниот стандард се Бруто-домашен производ, реалниот доход на населението, бројот на населението и неговите одлики пред сè социјални, културни и материјални, достап до образователните структури на државата и надвор од неа.

Категорија:Економски поими
Категорија:Животен стандард
Дебитна картичка

мини
**Дебитна картичка** — платежно средство кое се користи при купување или препродавање на стоки, услуги и слично. Во денешно време овој вид на платежно средство најмногу се користи за купување на добра преку електронски пат.
## Наводи

Категорија:Платежни средства
Категорија:Американски пронајдоци
Реклама

**Реклама** (од француски: *réclame* од латинското *reclamo*) — дел од комуникациската политика на маркетингот.

## Определување на рекламата
Во широка смисла на зборот, рекламата претставува определена форма на дејство врз определен поединец со употреба на средствата на комуникација сè со цел да се постигне определена претходно планирана цел. Во тесна смисла на зборот, рекламата претставува елемент на комуникацискиот систем на маркетингот чијашто крајна цел е продажба на определена стока или услуга.

## Особености
* Рекламата е нелично општење
* Рекламата во повеќето случаи се плаќа
* Рекламата се стреми кон убедување
* Рекламата секогаш е во јавна сопственост

## Предности на рекламата
* Рекламата е средство на маркетинговиот микс кој може да опфаќа огромна аудиторија
* Рекламата има голема контрола на соопштението кое сака рекламодавателот да го приокаже на учесниците во рекламниот пазар
* Нејзината изразителност пред аудиторијата

## Недостатоци на рекламата
* Основен недостаток на рекламата со согледува во тешкиот пат кој треба да го помине рекламодавачот сè со цел успешно да биде позиционирана стоката или услугата која се рекламира
* За создавање на реклама и нејзинот прикажување преку медиумите се потребни големи материјални трошоци
* Можно е да не се создаде обратна врска помеѓу клиентите и рекламата

## Видови реклами
### Според областа
* Политичка
* Економска
* Социјална
* Спортна
* Културна.

### Според рекламните средства
* Реклама во печатна форма
* Реклама во електронска формат
* Реклама на местото на продажба
* Реклама преку изложба
* Кинореклама
* Реклама преку опаковка или амбалажа...

## Достигање на рекламата до потрошувачите
Еден од најважните елементи на рекламата е начинот преку кој самата реклама ќе дојде до потрошувачите на рекламираното добро или услуга. Како средства кои се користат за рекламирање на определена стока или услуга се: телевизија, радио, вестници, списанија, видеоигри, интернет или билборд.

## Рекламата како тема во уметноста и во популарната култура
* „Реклами“ (руски: *Вывескам*) — песна на рускиот поет Владимир Мајаковски од 1913 година.
* „Реклама“ (англиски: *The Commercial*) — песна на англиската панк-рок група *[[Wire (панк-рок група)|Wire]]* од 1977 година.
* „Реклама“ (англиски: *A Commercial*) — песна на американската панк-група Дед Кенедис (*Dead Kennedys*) од 1986 година.

## Наводи

Категорија:Маркетинг
Датив

**Датив** (лат. *dativus*, од *dare* - дава) — падежна форма која има повеќе значења, меѓу кои најосновно е да го означува индиректниот предмет (објект) во реченицата.

Во македонскиот јазик, кој речиси ги изгубил падежните форми, континуанти на старите дативни форми се долгите и кратките заменски форми за индиректен предмет: *мене*, *ми*; *тебе*, *ти*; *нему*, *му*; *нејзе*, *ѝ*; *нам*, *ни*; *вам*, *ви* и *ним*, *им*, како и прашалната заменка *кому*. Често обележје на индиректниот предмет во македонскиот е предлогот *на*, па следствено оди во конструкции со овие форми. Во современиот македонски постои тенденција долгите форми за индиректен предмет да се напуштаат, заменувајќи ги истите со конструкција *на + долга форма за директен предмет*. Така:
* нему → на него
* вам → на вас и сл.

Покрај значењето на индиректен предмет (пр. ***Ѝ''' ја дадов книгата '''на Марија***), во словенските јазици (а особено во бугарскиот и поумерено во македонскиот) дативните форми (или нивните континуанти) означуваат припадност, улога која е едно од основните обележја на генитивот. На пример: *татко *'ми*** (= ***мојот** татко''). Во [[старословенски]]от ваквите конструкции можеле да вклучуваат и именки: ''храмъ **молитв*** (= ''храм '''на молитвата***)

Кратките формите за индиректен предмет учествуваат и во конструкцијата *етички датив*, на пример: *Внимавај да не *'ми** се повредиш!'' или ''Ќе **ми** те одведат.''

Во [[Старословенски јазик|старословенскиот јазик]], дативните форми учествуваат во конструкцијата ''апсолутен датив'' (по значење слична на [[Латински јазик|латинската]] апсолутен аблатив или [[Старогрчки јазик|грчката]] апсолутен генитив). Оваа форма го има значењето на зависна временска реченица која го нагласува отпочнувањето на дејството. На пример: ***бъıвъши вєчєри*' приидє Онъ съ обѣма на дєсѧтє...* (= ***штом бидна вечер**, дојде Тој со дванаесетмината...* или ***штом се стемни**, дојде Тој со дванаесетмината...*); ***сдштємъ имъ** и **ıадштємъ** рєчє Ииссъ къ нима...* (= ***откако седнаа** и **јадеа**, им рече Исус...'')

## Наводи

Категорија:Падежи
Меѓународно здружение за воздушен превоз

**Меѓународно здружениое за воздушен превоз** (, **IATA**) — меѓународна група на авиопревозници се седиште во Монтреал, Канада, каде што исто така е сместена и централата на меѓународната цивилна организација за воздухопловство. Главната цел на оваа организација е да им помага на авиопревозниците да ја усогласуваат нивната ценовна програма со другите авиопревозници. Генерален директор на организацијата е Џовани Бисињани.

Здружението е основано во април 1945 г., во Хавана, Куба, како замена  за Меѓународно здружениа за воздушен сообраќај, основано во 1919 г. во Хаг, Холандија. Кога беше формирана IATA имаше 57 членови од 31 нација, најголемиот дел од Европа и Северна Америка. Денеска има повеќе од 240 членови од повеќе од 140 држави од целиот свет.

За пресметување на цената IATA го има поделено светот во три региони:

# Јужна, Средна и Северна Америка.
# Европа, Близок Исток и Африка. IATA Европа ги вклучува и државите како Турција, Израел, Мароко, Алжир и Тунис.
# Австралија, Азија, Нов Зеланд и островите во Тихиот Океан.

Со оваа распределба, на авиопревозниците им се дало право да се консултираат за висината на цените ако се членови од ист регион. Но, здружението исто така била обвинета дека работи како картел, и со тоа многу нискобуџетни авиопревозници не се членови на IATA. Во 2005 година, Нили Крос, европскиот комесар за конкурентност на пазарот дал предлог за отстранување на усогласувањата на цените. Во јули 2006 година, американскиот оддел за превоз исто така се изјаснил за отстранување на усогласувањето на цените. IATA одредува повикувачки кодови од 3 букви за обележување на аеродроми и повикувачки кодови од 2 букви за повикување на авиопревозници кои се користат низ целиот свет. IATA е водечка во светот во акредитација на туристички агенции со исклучок на САД. Дозвола за продажба на авионски билети е дозволена преку IATA на национално ниво.

IATA исто така ја одржува Timatic базата со податоци која содржи информации за патниците кои патуваат од една држава до друга по авионски пат. Користена е од авиопревозниците за да одредат дали на патникот му е дозволен пристап до саканата држава.

Во 2004 година, IATA го претставила пакетот „Поедноставување на бизнисот“ - пакет од пет иницијативи со кои со планира да се заштедат околу 6,5 билиони американски долари секоја година од авиопревозниците низ целиот свет.

Категорија:Воздухопловство
Категорија:Здруженија на превозници
Категорија:Меѓународни организации
Хејден Кристенсен

thumb|220px|Хејден Кристенсен

**Хејден Кристенсен** () роден е 19 април 1981, е канадски глумец кој е номиниран за наградата Golden Globe. Својата кариера ја започнува појавувајќи се на Канадските телевизии,потоа се префрла на Американските во доцните 90-ти. Така својата прва главна улога ја диобива во филмот Life as a House како Сам. Исто така се прослави со улогата на Anakin Skywalker (Darth Vader) во филмот Star Wars.

## Животопис

Роден е во Vancouver, British Columbia Канада, син на Alie и David Christensen. Неговиот татко имал Данскко потекло а мајка му Италијанско и Шведско, исто така тој имал постари брат и сестра Tove и Hesja, и помлада сестра Kaylen.Средно училиште завршил во Канада Unionville High School. Во средно се истакнал како спортист, бил атлетичар тренирал хокеј и тенис.

### 1993–2000

Неговата прва улога била во телевизиската серија Family Passions.Истата година добил мала улога во John Carpenter's In the Mouth of Madness.Од 1995 до 1999 се појавил во неколку филмови и телевизиски серии како Harrison Bergeron, Forever Knight,Goosebumps, The Virgin Suicides, Are You Afraid of the Dark?

Категорија:Канадски глумци
Категорија:Живи луѓе
Категорија:Родени во 1981 година
Алексеј Николаевич Романов

**Алексеј Николаевич Романов** е роден на 30 јули 1904 година во Петерхоф, Русија. Тој е најмладото дете на рускиот цар Николај II и неговата сопруга царицата Александра Фјордовна. Бидејќи бил единственото машко дете, ја носел титулата Царев Алексеј () и Велики кнез (Великий Князь). Заедно со родителите и сестрите, убиен е ноќта на 17 јули 1918 година од страна на Болшевистите (Советска Комунистичка Партија), што во денешна Русија се смета за најголемо злосторство над руската историја и традиција, па денес заедно со сите Романови е прогласен за светец од страна на Руската православна црква.

thumb|right|Алексеј Николаевич Романов
Кога Алексеј имал шест недели, лекарите му дијагностицирале хемофилија. Тоа е болест која ја пренесуваат мајките на синовите (мајката е носител, синот ја наследува и боледува од неа). Кога бил мал, Алексеј имал две дадилки кои внимавале да не се повреди во текот на играњето бидејќи бил склон на крвавење. Таа ноќ кога се убиени, 14 годишниот Алексеј бил толку болен што не можел да оди, па неговиот татко, царот Николај го носел на раце во сигурна смрт.

## Наводи

## Надворешни врски
* Tsarevich Alexei 

Категорија:Руски цареви
Категорија:Руска аристократија
Категорија:Носители на Големиот крст на Легијата на честа
Категорија:Христијански светци од 20 век
Категорија:Родени во 1904 година
Категорија:Починати во 1918 година
Timatic

**Timatic** — база на податоци која содржи информации за патниците кои патуваат од една до друга држава. Базата ја користат авиокомпаниите за да одлучат дали патникот може да биде пренесен од точка А до точка Б, а исто така и од туристичките агенции. Ова е важен процес за авиокомпаниите бидејќи поради казните што ги плаќаат авиокомпаниите поради транспортирање на патник кој ги нема потребните документи за влез во бараната држава.

Информациите кои ги содржи базата со податоци покрива:

1. Патнички препораки и потреби

2. Потребни документи за добивање на виза

3. Потребни здравствени услови

4. Аеродромски такси кои треба да ги плати патникот

5. Регулации кои му овозможуваат на патникот пренос на стоки и миленичиња

6. Регулации за определување на дозволениот број на девизи пренесени до бараното одредиште

Timatic беше воведена во 1963 година и е управувана од IATA. Преку 60 милиони патници се проверуваат во базата со податоци секоја година.

Базата е достапна во неколку формати:

1. Timatic - достапна преку SITA мрежата

2. TIM - Книга

3. TimaticWeb - Веб заснован формат

4. Timatic XML

5. Портал за патниците

## Надворешни врски

* Онлајн база Timatic 
* IATA информации за Timatic 
* Портал за корисниците на Timatic 
* Напис во врска со Timatic 

Категорија:Патување
Милан Панчевски

**Милан Панчевски** (роден на 16 мај 1935 во Дебар - починал на 9 јануари 2019 година) — поранешен македонски и југословенски висок комунистички функционер. Завршил Факултет за политички науки во Белград. Останал запаметен како последен претседател на Сојузот на комунистите на Југославија. Член на Сојузот на комунистите на Југославија станал во 1957 година.

Категорија:Комунистичка партија на Југославија
Категорија:Починати во 2019 година
Категорија:Родени во 1935 година
Сомбор

**Сомбор** (унг. *Zombor*, хрв. *Sombor*) — град во северна Србија, во областа  Бачка, на 10тина километри од  Хрватската граница(на запад) и Унгарската граница(на север). Според пописот во 2002, градот Сомбор има 51. 471 жител, а општина Сомбор има 97. 263 жители. Тој е административен центар на Западно-бачкиот округ. Во Сомбор според пописот во  2002 има 107 Македонци, кои сочинуваат 0,20% од населението, после Ромите-0,26% и пред Албанците-0,18%.

200п|Општините во Сомбор 200п| 200п|  200п|Старата Куќа во град 200п|Старата касарна

## Збратимени градови

***Черкаси** () 
***Баја** ()
***Кишпешт** ()  
***Велес**()

|300п| Судот

## Наводи


Категорија:Градови во Србија
Глицин

**Глицинот** (со ознаки **Gly** или **G**) е алфа аминокиселина со хемиска формула NH2CH2COOH. Тоа е најмалата од 20 аминокиселини најдени како составни делови на белковините, кодирана со кодоните GGU, GGC, GGA и GGG. Глицинот е единствен меѓу белковинообразувачките аминокиселини по тоа што не е хирален. Повеќето белковини содржат само мали количини на глицин. Забележлив исклучок е колагенот, кој содржи околу 35% глицин. Во својата цврста, т.е. кристализиран облик, глицинот е супстанца со сладок вкус.

## Добивање

Глицинот се добива по индустриски пат на два начина. Првиот е со реакција меѓу хлороводородна киселина и амонијак:

:ClCH2COOH + 2 NH3 → H2NCH2COOH + NH4Cl

Вториот начин е со Штрекеровата синтеза на аминокиселини.

## Биосинтеза

Глицинот не е есенцијална аминокиселина. Кај животните, тој се синтетизира од аминокиселината серин, која пак се добива од 3-фосфоглицератот. Кај повеќето организми, ензимот серин хидроксиметилтрансфераза ја катализира оваа претворба со отстранување на еден јаглероден атом; за ова е потребен и пиридоксал фосфат:

: Серин + тетрахидрофолат → Глицин + *N<sup>5</sup>*,*N<sup>10</sup>*-Метилен тетрахидрофолат + H2O

Во црниот дроб на ‘рбетниците, синтезата на глицинот е катализирана со глицин синтаза (ензим кој уште се нарекува и раскинувач на глицин). Оваа претворба е повратна:

: CO2 + NH4+ + *N<sup>5</sup>*,*N<sup>10</sup>*-Метилен тетрахидрофолат + NADH + H+ → Глицин + тетрахидрофолат + NAD+

## Физиолошки улоги

* Глицинот е градбен блок на многу природни супстанци. Кај вишите еукариоти, D-Аминолевулинска киселина, клучниот претходник во синтезата на порфирините, се биосинтетизира од глицинот и сукцинил-КоА.
* Глицинот е инхибиторен невротрансмитер во централниот нервен систем, особено во ‘рбетниот мозок, мозочното стебло и мрежницата. Кога се активираат глицинските рецептори, хлоридот влегува во невроните преку јонотропните рецептори, предизвикувајќи инхибиторен постсинаптички потенцијал (ИПСП).

## Литература

Категорија:Аминокиселини
Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ
Категорија:Протеиногени аминокиселини
Категорија:Гликогени аминокиселини
Река Руж

[thumb|220px|Река Руж во [Дирборн]]

**Река Руж** (), позната уште како **Руж Река**, е река во Метро Детроит во американската држава Мичиген. Ова река е приток на реката Детроит.

Категорија:Географија на Детроит
Категорија:Метро Детроит
Категорија:Населени места основани во 1899 година
Порфирин

[thumb|right|120px|Структура на [порфинот, најпростиот порфирин.]]
thumb|right|120px|Просторен модел на порфиринско соединение.
**Порфирин** претставува хетероциклично соединение добиено од четири пиролови подединици (прстени) поврзани преку нивните α јаглеродни атоми со метински мостови (=CH-). Порфирините се ароматични и подлежат на Хекеловото правило за ароматичност, бидејќи поседуваат 4n+2 пи електрони кои се делокализирани. Поради ова порфирините се високо незаситени соединенија, што доведува до нивна интензивна обоеност. Името *порфирин* доаѓа од грчкиот збор за пурпурно. Хетероцикличниот прстен на порфиринот има 22 пи електрони. Матичниот порфирин е порфинот, а супституираните порфини се нарекуваат порфирини. Во природата постојат многу порфирини, како на пример во зелените листови (во состав на хлорофилот) и во еритроцитите (во состав на хемоглобинот).

Категорија:Органски соединенија
Категорија:Метаболизам
Категорија:Хелатни агенси
Споредбена лингвистика

**Споредбена лингвистика** или позната и како **компаративна филологија** — дел од историската лингвистика и се занимава со споредување на јазици за да се дознае нивната поврзаност. Јазиците можат да бидат поврзани преку позајмување на зборови и преку генетската поврзаност помеѓу јазиците. Генетската поврзаност означува еден стар заеднички јазик од кој произлегле повеќе останати јазици. Споредбената лингвистика ги формира јазичните фамилии и групи, потоа го реконструира заедничкиот јазик за да се добие јасна слика на промените што настанеле при развојот на другите јазици.

## Методологија

Основната техника на споредбената лингвистика е споредувањето на фонолошките, морфолошките, синтаксните и лексичките системи на два или повеќе јазика со употреба на методи како што е споредбениот метод. Во принцип, секоја разлика меѓу два сродни јазика треба да биде објаснета на високо ниво, а систематските промени (на пример на фонолошко или морфолошко ниво), се очекува да бидат правилни односно постојани. Сепак, споредбата може да биде поограничена, на пример само на морфолошките системи. Кај одредени методи можно е да се реконструира и одреден прајазик. Иако прајазиците се хипотетски, реконструкцијата може да има предвидлива моќ.

## Поврзани дисциплини
Постојат и други полиња на лингвистиката кои вклучуваат споредување на јазици, кои сепак не се дел од спредбената лингвистика:

* јазична типологија, јазиците се споредуваат за да се класифицираат
* контактна лингвистика, ги проучува јазичните резултати на контактот меѓу јазиците
* споредбена анализа, споредува јазици сè со цел оценување на учењето на јазикот преку пронаоѓање сличности и различности меѓи изворниот и целниот јазик.

## Литература
* August Schleicher: *Compendium der vergleichenden Grammatik der indogermanischen Sprachen.* (Kurzer Abriss der indogermanischen Ursprache, des Altindischen, Altiranischen, Altgriechischen, Altitalischen, Altkeltischen, Altslawischen, Litauischen und Altdeutschen.) (2 vols.) Weimar, H. Boehlau (1861/62); reprinted by Minerva GmbH, Wissenschaftlicher Verlag, ISBN 3-8102-1071-4
*Karl Brugmann, Berthold Delbrück, *Grundriss der vergleichenden Grammatik der indogermanischen Sprachen* (1886–1916).
*Raimo Anttila, *Historical and Comparative Linguistics* (Benjamins, 1989) ISBN 90-272-3557-0
*Theodora Bynon, *Historical Linguistics* (Cambridge University Press, 1977) ISBN 0-521-29188-7
*Richard D. Janda and Brian D. Joseph (Eds), *The Handbook of Historical Linguistics* (Blackwell, 2004) ISBN 1-4051-2747-3
*Roger Lass, *Historical linguistics and language change*. (Cambridge University Press, 1997) ISBN 0-521-45924-9
*Winfred P. Lehmann, *Historical Linguistics: An Introduction* (Holt, 1962) ISBN 0-03-011430-6
*R.L. Trask (ed.), *Dictionary of Historical and Comparative Linguistics * (Fitzroy Dearborn, 2001) ISBN 1-57958-218-4

## Поврзано
* Историска лингвистика
* Споредбен метод
* Споредбена анализа
* контрастивна лингвистика

*
Будизмот во Сингапур

**Будизмот во Сингапур** според податоците од 2020, го практикуваат околу 31.1% од вкупното население на Сингапур. Најголем број од будистите се кинези (кои се најголемата етничка група) и дел од другите помали етнички заедници како Синхалезите и Тајландѓаните.

Кинескиот Махајана будизам е најзастапениот будизам во земјата. Но има и заедници кои ги следат и сругите традиции како Теравада и Тибетски будизам. Организацијата која ги претставува будистите во Сингапур е **Сингапурската будистичка федерација**.

## Будистички манастири и храмови

* Конг Менг Сан Пор Карк Се
* Ват Анада Метјарама
* Сионг Лим
* Сакја Муни Буда Гаја
* Buddhist Fellowship 
* Burmese Buddhist Temple
* Palelai Temple 
* Thekchen Choling Tibetan Buddhist Temple

## Дарма центри

* Vipassana Meditation Centre 
* Firefly Mission
* The Dharmafarers: Sutta Translation project 
* Wat Ananda Youth
* kmsYM - programmes for Buddhist youths
## Наводи

## Надворешни врски
* Сингапурска будистичка федерација
* Kong Meng San Phor Kark See Monastery
* Singapore-Dharmanet 
* Statistics Singapore 
* Singapore's Buddhist directory 
* Buddhactivity Dharma Centres database 

## Литература
* Kuah, Khun Eng. *State, Society and Religious Engineering: Towards a Reformist Buddhism in Singapore*. Singapore: Eastern Universities Press, 2003.
* Ong, Y.D. *Buddhism in Singapore: A Short Narrative History*. Singapore: Skylark Publications, 2005.
* Shi Chuanfa 释传发. *Xinjiapo Fojiao Fazhan Shi* 新加坡佛教发展史 [A History of the Development of Buddhism in Singapore]. Singapore: Xinjiapo fojiao jushilin, 1997. 
* Wee, Vivienne. “Buddhism in Singapore.” In *Understanding Singapore Society*, eds. Ong Jin Hui, Tong Chee Kiong and Tan Ern Ser, pp.&nbsp;130–162. Singapore: Times Academic Press, 1997.

[thumb|лево|250px|Храмот [Сакја Муни Буда Гаја кој се нарекува уште и *Храмот на 1.000 светла*.]]

Категорија:Религија во Сингапур
Категорија:Будизмот во Сингапур
Реализам

Терминот *реализам* може да се однесува на повеќе нешта :

Во филозофијата :
* **[[Реализам (филозофија)|Филозофски реализам]]** е  метафизичка доктрина која е спротивна особено на номинализмот а понекогаш и на идеализмот. Него го претставуваат Платон, Тома Аквински и др.
* **[[Платонски реализам|платонскиот реализам]]** е доктрина на Платон наречена уште и платонизам.

Во хуманите науки, во уметноста и во литературата :
* **[[Реализам (сликарство)|Реализам]]**, движење во сликарството од 
* **[[Реализам (книжевност)|Реализам]]**, движење во литературата во 
* **[[Фантастичен реализам]]**
* **[[Хистеричен реализам]]**, книжевен жанр.
* **[[Магичен реализам]]**, книжевен правец.
* **[[Советски реализам]]**.
* **[[Социјалистички реализам]]**.
* **[[Нов реализам]]**, уметничка група.

## Поврзано
* Неореализам
Реализам (уметност)

[thumb|300px|[Гистав Курбе, *[[Каменокршачи]]*, 1849., масло на платно, 165 × 257 cm]]
**Реализам** во ликовната уметност е стилски правец кој тежнее да ја прикаже стварноста, а трае од половината до крајот на 19-от век (иако дела кои се создаваат според правилата на реализмот имало и претходно, а ги има и денес). Реализмот се залага за објективност и уверливост во приказите и опишување на фактите на стварноста и ја открива законитоста на општеството.

Во педесеттите години на 19-от век се појавува мислење дека романтичарското истакнување на чувствата и фантазијата е само бегање од стварноста на времето на европските граѓански  револуции од (1848). Напредокот на науката, индустријата и техниката го овозможило правењето на првите фотографии кои уметниците ги користат како помошно средство.


Категорија:Уметнички правци
Категорија:Европска уметност
Луј XVI

}
**Луј XVI** (роден на 23 август 1754 во дворецот Версај - починал на 21 јануари 1793 во Париз) бил крал на Франција од Бурбонската династија и крал на Навара. Кога ја презел власта, незадоволството кај третиот сталеж било многу големо. Се обидел да спроведе реформи, но сето тоа завршило без успех. За време на Француската револуција бил симнат од престолот и бил гилотиниран на 21 јануари 1793, откако бил фатен во обид да избега од земјата.

Категорија:Бурбонска династија во Франција
Категорија:Кралеви на Франција
Категорија:Европски монарси од 18 век
Категорија:Погубени на гилотина за време на Француската револуција
Категорија:Починати во Париз
Категорија:Родени во 1754 година
Категорија:Починати во 1793 година
Категорија:Погубени со обезглавување
Морис де Вламенк

мини|Фотографија од Андре Деран (лево) и Вламенк (десно), 1942 година
**Морис де Вламенк** (фр. *Maurice de Vlaminck*) — француски сликар. Заедно со Андре Деран и со Анри Матис е сметан за една од значајните фигури на дивото движење, група на модерни уметници кои од 1904 до 1908 ги спојуваше употребата на жестината на боите и колоритот.

## Наводи

Категорија:Француски сликари
Категорија:Родени во 1876 година
Категорија:Починати во 1958 година
Атомска орбитала

**Атомска орбитала** е математичка функција која го опишува брановидното однесување на електроните во еден атом. Тргнувајќи од оваа функција, може да се одреди (пресмета) регионот во кој може да се најде електронот кој кружи околу еден атом. Всушност, атомските орбитали ги претставуваат можните квантни состојби на еден електрон во електронскиот облак околу еден атом.

[right|thumb|350px|Електронски атомски и [Молекулска орбитала|молекулски орбитали. Табелата со орбитали (*на лево*) е одредена со зголемувањето на енергијата (види Маделунгово правило). *Забележи дека атомските орбитали се функции од три променливи (два агли и растојанието од [[Атомско јадро|атомското јадро]], r). Овие илустрации ја претставуваат аголната компонента на орбиталата, а не целосната орбитала.*]]

Идејата за орбитоидното движење на електроните внатре во атомот била за првпат објавена во 1904 година. Од 1913, па до 1926 година, за електроните се мислело дека кружат околу атомското јадро на сличен начин како планетите околу Сонцето. Објаснувањето на природата на електронските "орбити" било една од главните причини за развојот на квантната механика. Во квантната механика, атомските орбитали се дефинираат како бранови функции над просторот, индексирани со квантните броеви *n*, *l* и *m* на орбиталата, или со имињата користени при електронските конфигурации, како што е покажано на десно. Бидејќи електроните не можат да се опишат како цврсти честички (како што е планетата), посоодветна аналогија за дефинирање на електронот е онаа која вели дека тој претставува чудно обликувана атмосфера (облак) која кружи околу релативно мала планета (атомското јадро). Поради разликите кои постојат со класично-механичките орбити, терминот "орбита" (која го опишува движењето на електроните околу атомот) е заменет со *орбитала*.

Имињата на орбиталите (s, p, d, f, g, h,...) се изведени од одликите на нивните спектроскопски линии: **s**harp (остра), **p**rincipal (главна), **d**iffuse (дифузна) и **f**undamental (основна), а останатите се именуваат по азбучен ред.

Орбитала
Категорија:Хемиски врски
Категорија:Квантна хемија
Зоран Дамјановски

**Зоран Дамјановски** (5 јуни 1956, Куманово) — македонски политичар од редовите на СДСМ и градоначалник на Општина Куманово во периодот од 2005 до 2017 година.

Основно образование и гимназија завршил во Куманово, а Медицински факултет, во Скопје во 1981 година. Магистрирал гинекологија во Загреб и Љубљана во 1987 година. Специјализирал гинекологија и акушерство во Скопје во 1991 година. Градоначалник на Општина Куманово станал на локалните избори во април 2005 како кандидат на коалицијата „За Македонија заедно“. Дамјановски е сопруг и татко на три деца.

## Наводи

Категорија:Политичари од Куманово
Категорија:Градоначалници на Општина Куманово
Категорија:Политичари од СДСМ
Категорија:Апсолвенти на Медицинскиот факултет - Скопје
Категорија:Магистри на Загрепскиот универзитет
Категорија:Магистри на Љубљанскиот универзитет
Паредес де Нава

**Паредес де Нава** (шпан. *Paredes de Nava*) — гратче (општина) во провинцијата Паленсија, Кастиља и Леон, Шпанија. Според пописот од 2004 (ИНЕ), местото брои 2,293 жители.

Передес де Нава е родно место на ренесансниот сликар Педро Беругете (1450-1504).

Категорија:Општини во Паленсија
Стопански развој

**Стопански развој** (или **економски развој**) — зголемување на економското богатство на определен регион или држава. Може да се разбере и како севкупност од сите напори кои една држава ги презема сè со цел да се зголеми стопанскиот раст односно стопанскиот живот на самите граѓани на определена земја.

## Стопанскиот раст наспроти стопанскиот развој
Во економската литература, поимите стопански развој и стопански раст понекогаш се користат како синоними, имајќи предвид дека двата израза означуваат позитивни промени во стопанството. Тоа особено се однесува за квалитативните анализи каде што не се бара поголема точност, туку само се изведуваат општи заклучоци. Од друга страна, во квантитативните економски анализи се прави разлика меѓу стопанскиот раст и стопанскиот развој при што стопанскиот раст се употребува да се означи квантитативниот раст на стопанството (растот на БДП), додека стопанскиот развој се користи како поширок поим кој ги означува вкупните промени во стопанството, т.е. структурните, технолошките и институционалните промени. Оттука, стопанскиот развој е предуслов за стопанскиот раст, но исто така, тој е и резултат на стопанскиот раст. Имено, од една страна, стопанскиот раст не може да се оствари без претходни промени во структурата на стопанството и без технолошките и институционалните промени, но до друга страна, стопанскиот раст создава услови и потреби за нови промени во стопанството.

## Наводи


Категорија:Макроекономија
Категорија:Развојна економија
Реагенс

Две или повеќе супстанции кои реагираат меѓу себе при што даваат некоја друга супстанција се викаат **реактанти**. При некоја хемиска реакција барем еден од производите се троши.

Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ

Категорија:Реагенси за органска хемија
Бесмртност (роман)

***Бесмртност*** () е роман на Милан Кундера. Издаден во 1990 во Франција а во 1993 и во Чешка. Тоа е Кундариниот шести роман.

„Смртта и бесмртноста се неразделив пар, посовршен од Ромео и Јулија или Лоренс и Харди. Бесмртноста подразбира вечно судење.“

Тоа го вели Кундера во своето дело Бесмртност во кое и самиот се јавува како лик. Бесмртноста или претставата за неа е присутна низ целата приказна, преку вмешувањето на Гете и Хемингвеј како ликови до измислените ликови како оној инспириран од само еден специфичен гест. Кундера и овде го користи за него типичниот психолошки реализам. Две теми провејуваат низ Бесмртност: врската меѓу човекот и неговата слика и она што самиот Кундера го именува со хомо сентименталис..

## Наводи

Категорија:Романи на Милан Кундера
Категорија:Дела на Милан Кундера
Дирекција за култура и уметност на Скопје

**Дирекцијата за култура и уметност на Скопје** *(ДКУС)* е официјална институција за култура и уметност на градот Скопје која егзистира уште од 1948 година, што ја вбројува во институциите со најдолга традиција во културата во Македонија.

Сегашен директор на дирекцијата (2008) е Никола Георгиев. 

Дирекцијата за култура и уметност својот интерес го насочува кон сите области на творештвото: музиката, театарот, литературата, филмот, ликовната уметност, негувајќи ги преку сите достапни форми: концерти, претстави, издаваштво, изложби, семинари, работилници, мултимедијални презентации.Во оваа смисла, покрај наброените програми преку кои е претставено творештвото на домашните и странските автори, во портфолиото на Дирекцијата останува забележана сопствената продукција на драмски и балетски претстави, изложби на врвни домашни автори,издадени книги, носачи на звук и видео.

## Настани на дирекцијата
Покрај асоцијативната улога самостојно или во соработка со сродните институции Дирекцијата за култура и уметност на Скопје е иницијатор, основач и реализатор на значајни културни манифестации како што се Скопското лето, Блуз и соул фестивалот, Есенските музички свечености и Новогодишната програма.

## Наводи

## Надворешни врски
Дирекција за култура и уметност на Скопје  

Категорија:Дирекции на Република Македонија
Висока ренесанса

[thumb|350px|„[Создавањето на Адам“ од Микеланџело (Сикстинска капела).]]
**Високата ренесанса**, во рамиките на историјата на уметноста, ја означува кулминацијата во уметноста на италијанската ренесанса помеѓу 1450 и 1527. Бидејќи папата Јулиј II бил покровител на многу уметници во тоа време, центарот на ова движење бил Рим; претходно центарот бил Фиренца.

Се смета дека високоренесансното сликарство се појавило во 1490-тите, кога Леонардо да Винчи ја насликал „Тајната вечера“ во Милано. Сликите на Микеланџело Буонароти и Рафаел Санти го претставуваат врвот на овој сликарски стил. Во архитектурата, високата ренесанса ја започнал Донато Браманте, кој во 1502 го извел славниот објект наречен „Темпјето“, со неговите величествени пропорции, бележејќи ја целосната возобнова на римската архитектура.Вајарството, со делата на Микеланџело („Пиета“ и „Давид“), се каратеризира со идеална рамнотежа помеѓу статиката и движењето. Спокојниот дух и светлите бои на Џорџоне и младиот Тицијан се пример за високата ренесанса во Венеција.

Високата ренесанса нашироко се смета за најголемата експлозија на креативниот гениј во историјата. Дури и релативно второстепените сликари од овој период како Фра Бартоломео и Мариото Албертинели изведувале дела со извонредна хармонија и целосно владеење со сликарскиот медиум. Издолжените пропорции и пренагласените пози на доцните дела на Микеланџело, Андреа дел Сарто и Антонио да Кореџо го навестуваат новиот стил во зародиш - Маниризмот, како што историчарите на уметноста ја нарекуваат доцната ренесанса. Рафаеловата смрт во 1520 и грабежот на Рим во 1527 значеле крај на високата ренесанса,.

Високоренесансните скулптури обично се нарачувале од јавноста или државата. Во ова време вајарството се стекнало со широка популарност, бидејќи пред тоа се сметало за скап медиум. Скулптурите често се користеле за украсување и облагородување на архитектурата, обично во рамките на внатрешните дворови каде другите можеле да се восхитуваат на делото и да го проучуваат. Богатите поединци и семејства како благородниците, банкарите, владетелите и слични, биле најверојатните покровители; папата Јулиј II исто така спонзорирал многу уметници. Високата ренесанса бележи и развој на малите статуетки за приватни лица, бистите и гробниците. Овој период е познат како времето на три великани во историјата на уметноста: Микеланџело Буонароти, Рафаел Санти и Леонардо да Винчи.

Во ова време активни биле и мајстори како Џорџоне, Тицијан и Џовани Белини.

Веќе во 1520-тите, високоренесансната уметност станала пренагласена, и така се преобличила во стилот познат како Маниризам.

## Наводи

Категорија:Ренесансна уметност
Категорија:Ренесанса
Белини

**Белини** е италијанско презиме, формирано како патроним или множина на Белино.

## Луѓе

* Семејство на италијански сликари:
** Јакопо Белини (околу 1396-околу 1470), татко на Џентил и Џовани
** Џентил Белини (околу 1429–1507)
** Џовани Белини (околу 1430–1516), најпознатиот од тројцата
* Адријано Белини (роден 1942), познат како Кирк Морис, италијански поранешен бодибилдер и актер
* Андреа Белини, италијански оперски бас, активен во деветнаесеттиот век
* Андреа Белини, италијански кустос за современа уметност
* Барб Белини (родена 1977 г.), пензионирана канадска одбојкарка
* Белино Белини (1741–1799), италијански сликар
* Клаудио Белини (роден 1963 година), италијански архитект и дизајнер
* Дејвид Белини (1972–2016), италијански сценарист, телевизиски писател, уредник на приказни и документарен режисер
* Делфо Белини (1900–1953), италијански фудбалер
* Елма Белини (1954–2018), американски судија
* Филипо Белини (ф. 1594), италијански сликар
* Франческо Белини (роден 1947), канадски претприемач
* Џакинто Белини (17 век), италијански сликар
* Џанфранко Белини (1924–2006), италијански актер и гласовник
* Џанкарло Белини (роден 1945), италијански поранешен друмски тркач со велосипеди
* Џанмарко Белини (роден 1958), офицер на италијанските воздухопловни сили
* Џанпаоло Белини (роден 1980) италијански фудбалер
* Хилдералдо Белини (1930–2014), бразилски фудбалер, капитен на првиот бразилски тим кој го освоил Светското првенство во ФИФА
* Иса Белини (1922–2021), италијанска глумица
* Итало Белини (1915–1965), италијански спортски стрелец
* Џарет Белини (роден 1978), американски писател
* Џејсон Белини, американски новинар
* Лоренцо Белини (1643–1704), италијански лекар и анатом
* Марио Белини (роден 1935), италијански архитект
* Марк Белини (роден 1964), поранешен американски фудбалски примач во Националната фудбалска лига
* Матија Белини (роден 1994), италијански рагби играч
* Пол Белини (роден 1963 година), канадски писател на комедии и телевизиски актер
* Рафаело Белини (1874–1930), италијански зоолог
* Сантјаго Белини Ноја (роден 1996), уругвајски фудбалер
* Савино Белини (1913–1974), италијански фудбалер
* Винченцо Белини (1801–1835), италијански оперски композитор

## Наводи


Категорија:Италијански презимиња
Грб на Ватикан

**Грбот на Ватикан** е блазониран црвено (*[[геле]]*), два вкрстени клуча (златен и сребрен), преплетени со гајтани, под папската тијара. Така, ова е едноставно амблем на папството поставен на црвено поле.

## Симболика
* вкрстените клучеви од злато и сребро ги претставуваат клучевите од Небесното царство ветени од Господ на Свети Петар, со овластување да заклучува и отклучува (врзува и одврзува) (Матеј 16:18-19 ).
* Тројната круна (тијара) ги претставува „трите моќи на врховниот понтиф: ракоположување, јурисдикција и магистериум“, со други зборови: неговите функции како „врховен свештеник“, „врховен пастор“ и „врховен учител“.
* Златниот крст над тројната круна го симболизира распетието на Исус.

## Надворешни врски
* Ватиканска канцеларија за печат 

## Наводи

Категорија:Ватикан
Категорија:Национални симболи на Ватикан
В
Компас

thumb|220px|Мал џебен компас

**Компас**, **магнетен компас**, **морнарски компас** или **бусола** е навигациски инструмент за пронаоѓање на правецот споредено со Земјиниот магнетен пол. Се состои од магнетизирана стрелка која се врти според правецот на Земјиното магнетно поле. Лицето на компасот обично ги покажува страните на светот — север, југ, исток и запад.

## Компасот како тема во уметноста и во популарната култура
Компасот се јавува како тема во бројни дела од областа на уметноста и популарната култура, како:
* „Компас“ - песна на југословенскиот поет Мак Диздар.
* „Смртта и компасот“ - расказ на аргентинскиот писател Хорхе Луис Борхес од 1942 година.
* „Волшебниот компас“ - збирка поезија на македонскиот поет Сашо Огненовски од 2011 година.

## Наводи

Категорија:Кинески пронајдоци
Компас
Компас
Категорија:Мерни инструменти
Николет Шеридан

**Николет Шеридан** е американска глумица најпозната по својата улога на *[[Иди Брит]]* во Очајни домаќинки.

## Кратка биографија
Родена е на 21 ноември 1961 година во Вортинг, Велика Британија, но пораснала во Лос Анџелес, каде нејзиното семејство се преселило поради големиот данок во Англија.

Повеќе е позната како телевизиска глумица во телевизиските филмови *„Соседи“, „Мртви сопрузи“, „Судењето на Мекмартинови“*, а најпозната ни е по улогата на Лаки Сантанџело во серијата *„Шанси“*, каде ја одигра улогата на ќерка на мафијаш.

Се појави и во комедиите *„[[Шпионирај тврдо]]“* заедно со Лесли Нилсен и во *„Нинџите од Беверли Хилс“*, со Крис Фарли и музичарот Крис Рок.

Николет е поранешна сопруга на глумецот Хари Хамлин.

## Надворешни врски
* 
* The infamous NFL commercial 
* Nicollette Sheridan  at *[[Maxim (magazine)|Maxim]]*

Категорија:Американски глумци
Категорија:Родени во 1963 година
Категорија:Живи луѓе
Кајл Маклахлан

**Кајл Мерит Маклахлан** () е американски глумец.

## Животопис
Роден е на  година во Вашингтон. Интересно и непознато во неговата биографија, е што Кајл по мајчина линија влече корени од композиторот Јохан Себастијан Бах. Пред да ја започне глумечката кариера, го исфрлил средното презиме Мерит. Тој е познат и по врската со моделот Линда Евангелиста со која сакал и да се ожени, но таа го оставила заради голманот Фабријан Бартез. Освен со Линда Евангелиста, тој имал љубовни врски и со глумиците Лора Дерн, Лара Флин Бојл и Шерилин Фен. Во април 2002 година, Меклахлан се оженил со Дезире Грубер.

## Кариера
Маклахлан е најпознат по улогата на детективот Дејл Купер во култната телевизиска серија „Твин Пикс“. Инаку, тој дебитирал во серијата „Приказни од гробницата“, а во 1991 година се појавил во улогата на Реј Манзарек, тапанарот на култната група Дорс, во истоимениот филм на Оливер Стоун. Но, вистинската слава ја стекнал со улогата во серијата „Твин Пикс“, а потоа се појавил и во филмската верзија. Соработката со Дејвид Линч ја продолжил и во неговата прва филмска улога во филмовите „Дина“ и „Син Сомот“. Покрај овие улоги, се појавил и во филмската верзија на цртаната серија „Флинстонови“ како негативецот Клифвандерлејв. Во 1995 година, режисерот Пол Верховен му ја понудил улогата во еротскиот филм „Забавувачки“', каде за првпат се соблекол на филмското платно. Епизодно се појавил и во серијата „Сексот и градот“, а потоа ја играл улогата на Орсон Хоџ во серијата „Очајни домаќинки“. Тој бил планиран и за главната улога во филмот „Вод“, но откако ја одбил улогата, неа ја добил Чарли Шин.

### Улоги
* „Дина“ (1984)
* „Син сомот“ (1986)
* „Твин Пикс“ (ТВ-серија, 1990-1991)
* „Дорс“ (1991)
* „Забавувачки“

## Надворешни врски

* 
* Kyle MacLachlan official site
* A Class Apart: A Kyle MacLachlan aficionados page 
* Kyle MacLachlan - Total Website
* Biography from *[[Playbill]]*

Категорија:Американски глумци
Категорија:Родени во 1959 година
Категорија:Живи луѓе
Категорија:Американски филмски глумци
Категорија:Добитници на Златен глобус
Континентална држава

thumb|350px|Континенталните држави

**Континентална држава** е држава кој нема излез на отворено море или океан. Денес, има 43 континентални држави.

Море кое нема дирекна поврзаност со океан е континентално море, како на пример: Балтичко Море, Средоземно Море, и Црно Море.

Островска држава се вика земја што е опкружена со вода, на пример Малта.

## Континентални држави

* Авганистан
* Андора
* Ерменија
* Австрија
* Азербејџан
* Белорусија
* Бутан
* Боливија
* Боцвана

* Буркина Фасо
* Бурунди
* Централноафриканска Република
* Чад
* Чешка
* Етиопија
* Унгарија
* Казахстан
* Киргизија

* Лаос
* Лесото
* Лихтенштајн 
* Луксембург 
* Македонија 
* Малави 
* Мали 
* Молдавија 

* Монголија
* Непал 
* Нигер 
* Парагвај 
* Руанда 
* Сан Марино 
* Србија 
* Словачка 
* Свазиленд 

* Швајцарија 
* Таџикистан 
* Туркменистан 
* Уганда 
* Узбекистан 
* Ватикан 
* Замбија 
* Зимбабве


### Дупли
* Лихтенштајн
* Узбекистан

## Поли континентални држави
Држави кој имале мала бреговна граница:
* Демократска Република Конго 0,3%
* Босна и Херцеговина 1,4%
* Ирак 1,6%
* Јордан 1,6%
* Република Конго 3%
* Того 3,3%
* Словенија 3,4%
* Белгија 4,6%

## Извори

Категорија:Политичка географија
Категорија:Физичка географија
Дефлација

**Дефлацијата** претставува макроекономска големина која се дефинира како намалување на вредноста на паричните единици. Таа е спротивна од инфлацијата. Со појавата на дефлацијата во определен регион или држава се означува дека за помалку пари би можело да се купи исто количество на стока или услуга. Главна одлика на дефлацијата е не само намалувањето на вредноста на парите, туку со тоа и зголемување на невработеноста.  Најголемата дефлација во светот се случила во 1930 година како и во 1989 година со паѓање на комунизмот.

## Наводи

Категорија:Инфлација
Категорија:Економски поими
25 мај (починале)

}}|background-color:}|background-color:transparent}};"
 |valign="top" align="right"|1085&nbsp;
 |Григориј VII — римски папа.
|-
 |valign="top" align="right"|1261&nbsp;
 |Александар IV — римски папа.
|-
 |valign="top" align="right"|1924&nbsp;
 |Љубов Попова — руска сликарка.
|-
 |valign="top" align="right"|1926&nbsp;
 |Симон Петљура — украински политички деец.
|-
 |valign="top" align="right"|1944&nbsp;
 |Манчу Матак — македонски комунистички деец и народен херој.
|-
 |valign="top" align="right"|1965&nbsp;
 |Сони Бој Вилијамсон II — американски блуз-музичар.
|-
 |valign="top" align="right" nowrap|1994&nbsp;
 |Сони Шарок — американски џез-музичар.
|-
 |valign="top" align="right"|1995&nbsp;
 |Крешимир Ќосиќ — хрватски и југословенски кошаркар.
|-
 |valign="top" align="right"|2001&nbsp;
 |Алберто Корда — кубански фотограф, познат по неговата фотографија *[[Guerrillero Heroico]]* („Херојскиот герилец“) на марксистичкиот револуционер Че Гевара.
|-
 |valign="top" align="right"|2010&nbsp;
 |Александар Белостењи — украински и советски кошаркар.
|-
 |valign="top" align="right"|2010&nbsp;
 |Ерих Кош — српски и југословенски писател.
|-
 |}

25 мај
Метју Фокс (глумец)

**Метју Чендлер Фокс** () (роден 14 јули 1966) е американски глумец и поранешен модел. Негова прва поголема улога била во филмот *[[Петмина за забава]]*. По скорешна му е улогата на д-р Џек Шепард во драмската телевизиска серија *[[Изгубени]]* со која и има стекнато најголема слава.

## Животопис
Роден е на 14 јули 1966 во Кроухарт, Вајоминг. Детството го поминал на ранчот на неговите родители, кои имаат уште два сина, едниот постар, а другиот помлад од Метју. Научил да јава на коњ кога имал шест години.

По завршувањето на средното училиште добил стипендија како успешен рагбист на Универзитетот во Колумбија, каде играл рагби за универзитетскиот клуб и студирал економија. Дипломирал во 1988 година и планирал да работи на Волстрит.

Меѓутоа, животот му тргнал во сосема друг правец. Поради неговата висина (188&nbsp;cm), мајката на неговата девојка, инаку моден агент, му предложила да проба да работи како модел наместо како брокер.

Снимил неколку реклами и решил дека сака да се занимава со глума, па се запишал на Школата за филм и телевизија во Њујорк.

Првата улога ја добил во 1992 година кога се појавил во една епизода од серијата „Крила“. Истата година добил улога во серијата „Стан на бруцоши“, меѓутоа серијата се снимала само една сезона. Наредната година го снимил и првиот филм, „Моето момче се врати“.

Во 1994 година го постигнува својот прв голем успех, кога добива улога во серијата „Петмина за забава“, која се снима сè до 2000 година. Благодарение на оваа серија се стекнува со светска слава и, меѓу другото, во 1996 година е прогласен за еден од 50-те најубави луѓе на светот, во избор на списанието Пипл.

На аудицијата за Изгубени се пријавил за улогата на Сојер, меѓутоа косценаристот на серијата Џ. Џ. Абрамс бил толку импресиониран од неговиот настап што решил да му ја додели улогата на д-р Џек Шепард.

Оженет е и има две деца, а поради снимањто на Изгубени се преселиле да живеат на Хаваи.

## Надворешни врски
* Фан мрежно место
* Интервју
* 

Категорија:Американски глумци
Категорија:Родени во 1966 година
Категорија:Родени во јули
Категорија:Родени на 14 јули
Категорија:Живи луѓе