Филип де Ла Ир

**Филип д' Ла Ир** (или **Лаир**, **Ла Ир** или **Филип дe Ла Хир** ) (18 март 1640 – 21 април 1718)  бил француски сликар, математичар, астроном и архитект. Според Бернар ле Бовие де Фонтенел, тој бил „академија сам за себе“.

Роден е во Париз, син на Лоран д' Ла Хир, истакнат уметник и Маргерит Кокен. Во 1660 година, тој се преселил и живеел четири години во Венеција за да студира сликарство. По неговото враќање во Париз, станал ученик на Жирар Дезарг од кого научил за геометриската перспектива и бил примен како мајстор сликар на 4 август 1670 година. Неговите слики понекогаш се мешаат со сликите на неговиот син Жан Никола д' Ла Ир кој бил доктор, но и сликар.

Почнал да учи и наука и покажал способност за математика. Го подучувал францускиот језуитски теолог, математичар, физичар и контроверзиалист Оноре Фабри и станал дел од кругот формиран од Фабри, во кој биле вклучени Џовани Доменико Касини, Клод Франсуа Милије Дешал, Кристиан Хајгенс и неговиот брат Константијн, Готфрид Лајбниц, Рене Декарт и Марен Мерсен. Станал член на Француската академија на науките во 1678 година, по смртта на Жак Буот, а потоа станал активен како астроном, и правел таблици со пресметки за движењата на Сонцето, Месечината и планетите и дизајнирал пронајдоци за насочување на воздушни телескопи. Од 1679-1682 година направил неколку набљудувања и мерења на француското крајбрежје, а во 1683 година помогнал во мапирањето на Франција со проширување на парискиот меридијан на север. Во 1683 година Ла Ир ја презел катедрата по математика на Кралскиот колеџ. Од 1687 година предавал на Кралската академијата за архитектура.

Ла Ир пишувал за: графичките методи, 1673 година; конусните пресеци, 1685 година; трактат за епициклоидите, 1694 година; еден трактат за рулети, 1702; и, на крај, друг за конкоидите, 1708 година. Неговите дела за конусни пресеци и епициклоиди се засновале на лекциите од Дезарг, на кого му бил омилен ученик. Тој исто така го превел есејот на Мануел Москопулус за магичните квадрати и собрал многу теореми за нив кои и претходно биле познати; ова дело било објавено во 1705 година. Исто така, објавил збир на астрономски табели во 1702 година. Работата на Ла Ир се проширила и на областите описна зоологија, проучување на дишењето и физиолошка оптика.

Двајца од неговите синови биле исто така значајни по нивните научни достигнувања: Габриел-Филип д' Ла Ир, (1677-1719), математичар и  (1685–1727), ботаничар.

Монс Ла Ир, планина на Месечината, е именувана по него.

На 19 декември 1699 година, тој ги претставил „Expériences et observations sur les corps qui frottent l'un contre l'autre“ (Експерименти и набљудувања на тела што се лизгаат едни по други) во Кралската академија на науките во Париз, каде што ги претставил зависностите кои денес се попознати како Амонтонови закони за триење наречени според името на Гијом Амонтон.

## Избрани дела
десно|мини|250x250пкс| Андромеда и Касиопеја, детал од ''Planisphère céleste'' (1705).
Освен ако не е поинаку наведено, делата на Ла Ир се на француски јазик.

* *[http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k827559 Nouvelle méthode en géométrie pour les sections des superficies coniques et cylindriques]* (1673) (Нов геометриски метод за пресеците на конусни и цилиндрични области)
*  (1679)
* *[http://echo.mpiwg-berlin.mpg.de/ECHOdocuView/ECHOzogiLib?mode=imagepath&url=/mpiwg/online/permanent/library/USVW0U1V/pageimg La gnomonique ou l'Art de faire des cadrans au soleil]* (1682) (Гномоника или уметност на правење сончеви часовници.)
* ''Sectiones conicæ'' (1685) (Конусни пресеци.) 
* *Tables du Soleil et de la Lune* (1687) (Табели на Сонцето и Месечината)
* ''L'ecole des arpenteurs'' (1689; онлајн: 4-то издание, 1732)
* ** (1695)
* 
* *Небесна Планисфера* (1705)
* „Des conchoïdes en général“. Во: *Histoire de l'Académie Royale des Sciences*, стр.32 од делот за мемоари (1708)
* ''Tabulæ astronomicæ Ludovici Magni iussu et munificentia exaratæ et in lucem editæ'' (1727) 
** ''Астрономски табели спремени и изложени на светлото на денот според наредба и од величественоста на Луј л'Гранд'' (1735)

## Белешки



## Библиографија

* Chareix, Fabien (2008). „La Hire, Philippe de“, кн. 2, стр.662–664, во *Речникот на француските филозофи од седумнаесеттиот век*, уреден од Лук Фуано. Лондон: Континуум. ISBN&nbsp;.

## Надворешни врски

*  
* Philippe de La Hire at the Catholic Encyclopedia
* Virtual exhibition (2018) by the Paris Observatory library
* La Hire's manuscripts on Paris Observatory digital library (in French)

*Овој текст вклучува материјали [[Јавна сопственост|од јавен домен]] од [http://www.maths.tcd.ie/pub/HistMath/People/RBallIndex.html Историјата на математиката на Роуз]*
Категорија:Членови на Француската академија на науките
Категорија:Теоретичари на архитектурата
Категорија:Починати во 1718 година
Категорија:Родени во 1640 година