Лесново

**Лесново** — село во Општина Пробиштип, во Злетовско-пробиштипскиот регион, во околината на градот Пробиштип.

## Потекло на името
Името на селото потекнува од зборот „лес“, што значи „шума“. Просторот на којшто се наоѓа селото во минатото бил густо пошумен, па оттаму се претпоставува и дека потекнува името.

## Географија и местоположба
Лесново е планинско село, сместено од десната страна на Злетовска Река, на надморска височина од 890 м. Селото се наоѓа на југозападната страна од Осоговските Планини и е единствената населба во Македонија којашто лежи во јасно сочуван фосилен вулкански кратер, познат и како „Лесновски Кратер“. Низ средишниот дел на кратерот и низ самото село, во правец североисток-југозапад, тече малата Лесновска Река, која ја пресекува западната рамка на кратерот. Релјефот е последица на силна вулканска активност, која е дел од најраспространата и најпозната вулканска област во Македонија, позната во герморфологијата како „кратовско–злетовска вулканска област“. Лесново е сместено на околу 13&nbsp;км источно од Пробиштип и на околу 8&nbsp;км северно од Злетово, до коишто е сообраќајно поврзано со тесен асфалтен пат. Атарот на селото зафаќа површина од 14,1&nbsp;км2.

### Клима
Лесново има мошне пријатна клима и се наоѓа на границата на умерено-континентална и планинска, која се одликува со свежи лета и благи зими. Бројот на сончеви часови изнесува околу 2400 часови годишно.

## Историја
Лесново е едно од најстарите села во Македонија. Неговата историја е неделива од постоењето на Лесновскиот манастир. Показател за староста на селото се и бројните сочувани траги во неговиот атар, како што се пештерните цркви и пештерните испосници. Селото, заедно со маалото Луково, се споменува во две грамоти на царот Стефан Душан и деспотот Константин Дејанов од 1381 година. Во селото постоело едно од најстарите училишта во Македонија, коешто било основано во XI век. Во периодот помеѓу 10 и XIV век, во Лесново била создадена големата „Лесновска лавра“, позната како најголема монашка република на Балканот. За разлика од многу други села, во периодот под отоманска власт, селото ја нема променето својата местоположба. Во османските даночни регистри на немуслиманското население од Кратовскиот вилает од 1618-1619 година, селото се споменува под името „Леснова“ и во него запишани 27 домаќинства. Според списокот на селата и немуслиманските домаќинства во истиот вилает од 1637 година, во селото биле запишани 28 домаќинства. Кон крајот на XIX век и почетокот на XX век, Лесново било едно од најголемите населени места во својот крај, а по Балканските војни било и седиште на општина. Во текот на Првата балканска војна, од селото имало 8 доброволци кои биле дел од Македонско-одринските доброволни чети.

## Стопанство
Вкупната земјоделска површина во атарот на селото изнесува 1360&nbsp;ха, од кои 168&nbsp;ха отпаѓаат на обработливо земјиште, 618&nbsp;ха се пасишта и 574 хектари шуми. Селото има мешовита земјоделска функција. Во блиската околина на селото, во карпестиот дел на месноста Коларско, се изработувале квалиетни водени камења. Годишно се произведувале по околу 200 парчиња и се продавале низ целиот Балкан. Покрај тоа, жителите на селото се занимавале и со рударство, поточно со вадење на олово-цинкова руда.

## Население

Според податоците на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) од 1900 година, во селото Лесново имало 800 жители, сите Македонци. По податоците на секретарот на Бугарската егзархија, Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во Лесново имало 640 жители, сите Македонци.

Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на Кралството Југославија од 1931 година, селото имало 550 Македонци.

Според пописот од 2002 година, во селото живеел 41 жител, сите Македонци. Бројот на домаќинства изнесувал 25, а бројот на живеалишта 78.

Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 26 жители, од кои 19 Македонци, 1 Ром и 6 лица без податоци.

### Родови
Лесново е македонско село.

Според истражувањата од 1970-тите, родови во селото се:

* **Староседелци:** *Стамболџијовци-Клинчарци (14 к.), Јовчевци (8 к.), Тодосовци (9 к.), Шарковци (4 к.), Спасовци (2 к.) и Габерци (3 к.)*
* **Доселеници:** *Герџовци (27 к.)* предците им се доселиле многу одамна, по една верзија од некое село во Малешевијата (беровско), а по друга од кочанското село Пресека; *Кумарци (12 к.)* доселени се од кривопаланечкото село Узем во XVIII век; *Поп-Анѓеловци (7 к.)* доселени се од кривопаланечкото село Дурачка Река; *Терзијци (4 к.) и Радевци-Домазетовци (3 к.)* доселени се од селото Јамиште, таму предците се доселиле од некое село во областа Горна Пчиња, поделена помеѓу Србија и Македонија, т.е на самата граница.

## Самоуправа и политика

### Избирачко место

Во селото постои избирачкото место бр. 1573 според Државната изборна комисија, сместени во просториите на месна заедница.

На претседателските избори во 2019 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 46 гласачи.

## Културни знаменитости

мини|десно|200п|Црквата „Свети Архангел Михаил“ во Лесновскиот Манастир

;Археолошки наоѓалишта
* Градиште — градиште од доцноантичко време.

;Цркви
* Црква „Св. Архангел Михаил“ - главна црква на Лесновскиот Манастир;
* Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - пештерна испосничка црква на Лесновскиот Манастир;
* Црква „Св. Илија“ - пештерна испосничка црква на Лесновскиот Манастир;
* Црква „Св. Петка“;
* Црква „Св. Врачи“;
* Црква „Св. Димитриј“; 
* Црква „Св. Никола“.

;Споменици
* Спомен плоча посветена на загинати борци.

## Галерија

Податотека:Lesnovo i Ilinski Vrv-MK.JPG|Поглед на селото и Илински Врв
Податотека:Lesnovo-MKD.JPG|Пат низ селото
Податотека:Поглед на Лесновскиот манастир.jpg|Поглед на Лесновскиот манастир
Податотека:Традиционална експлоатација на Лесновските воденични камења.jpg|Експлоатација на воденички камења
Податотека:Пештери во Лесново5.jpg|пештери кои настанале со вадење воденични камења
Податотека:Пештери во Лесново4.jpg|Пештери во Лесново
Податотека:Пештери во Лесново1.jpg|Пештери во Лесново
Податотека:Пештери во Лесново2.jpg|Пештери во Лесново влез во пештера
Податотека:Знак кон Пештерската црква Богородица.jpg|мини|Знак кон Пештерската црква Св.Богородица
Податотека:Пештерската црква Богородица.jpg|мини|Влез во Пештерската црква Св.Богородица


## Наводи

## Лиетратура
* Милевски, Ивица (2005). „Палеовулкански релјеф во западниот дел на Осоговскиот Масив“. Географски разгледи (40). Скопје. стр. 47-67.
* Milevski, Ivica (2010). "Geomorphological Characteristics of Kratovo-Zletovo Palaeovolcanic Area". Proceedings of the XIX Congress of CBGA-2010. Thessalonica, Greece. стр. 475-482.
* Милевски, Ивица (2011). „Значајни геоморфолошки локалитети на Осоговскиот планински масив“. Билтен за физичка географија (7-8). Институт за географија. Скопје. стр. 29-44.

## Надворешни врски


Категорија:Села во Македонија
Категорија:Пробиштипски села
Категорија:Села во Општина Пробиштип