Кнежевство Бугарија

**Кнежевство Бугарија** била де факто независна вазална држава на Османлиското Царство формирана со Берлинскиот конгрес од 1878 година.

## Формирање

### Руско-турската војна (1877–1878)
Кнежевството Бугарија било создадено како резултат на Руско-турска војна (1877-1878), во која Руската Империја победила против Османлиското Царство. По војната, на 3 март 1878 година, бил потпишан Санстефанскиот договор, кој предвидувал создавање на голема бугарска држава. Оваа држава требало да ги опфати речиси Мизија, Тракија и поголемиот дел од Македонија, протегајќи се од Црно Море до Егејско Море. Сепак, големите европски сили, особено Велика Британија и Австроунгарија, се противеле на создавањето на толку голема руска клиентска држава на Балканот, стравувајќи од нарушување на рамнотежата на силите во регионот.лево|мини|Членови на Советот на Привремената руска управа во Кнежевството (1877–1879)
Привремената руска управа била формирана во април 1877 година, веднаш по започнувањето на Руско-турската војна, кога руската армија ги ослободувала бугарските земји од османлиската доминација. Нејзината главна цел била да воспостави мирен живот во ослободените региони и да подготви услови за обновување на бугарската државност. Администрацијата првично била предводена од кнезот Владимир Черкаски, кој бил комесар на рускиот цар и шеф на „Првата канцеларија за цивилно управување со ослободените земји преку Дунав“. Тој ја водел до својата смрт во март 1878 година. Потоа, функцијата ја презел кнезот Александар Дондуков-Корсаков, кој бил клучна фигура во периодот на стабилизација и реформи. Седиштето на комесарот првично било во Пловдив (од 20 мај до 10 октомври 1878), а потоа било преместено во Софија.

### Берлински договор (1878)
Како резултат на овие приговори, големите сили се состанале на Берлинскиот конгрес во јули 1878 година, каде што Санстефанскиот договор бил ревидиран. Берлинскиот договор го поделил предложеното бугарско кнежевство на две територии:

* ***Кнежевство Бугарија***: Автономна вазална држава под османлиски сузеренитет, со центар во Софија, опфаќајќи ги северните делови на денешна Бугарија.
* ***Источна Румелија***: Автономна провинција под директна османлиска управа, со центар во Пловдив, населена претежно со Бугари.

Овие одлуки предизвикале незадоволство кај Бугарите, кои ја сметале поделбата за неправедна, а територијата на Кнежевството за премала во споредба со Санстефанската визија. И покрај ограничувањата, Кнежевството добило право да има сопствена администрација, устав и вооружени сили, што поставило основа за развој на модерна држава.

### Првиот кнез: Александар I Батенберг
Првиот кнез на Бугарија бил Александар фон Батенберг, германски принц од Хесен, избран поради неговите врски со европските кралски семејства и поддршката од Русија. Тој бил крунисан на 29 април 1879 година. Неговото владеење било обележано со предизвици, вклучувајќи внатрешни политички поделби, притисок од Русија и напори за обединување со Источна Румелија.

## Политички развој и Трновски устав (1879)
лево|мини|217x217пкс|Првата страница на Трновскиот устав на руски и на бугарски јазик
На 16 април 1879 година, Уставното собрание во Трново го усвоило Трновскиот устав, еден од најлибералните устави во Европа за тоа време. Уставот предвидувал:

* Парламентарна монархија со кнез на чело.
* Еднодомен парламент (Народно собрание) избиран преку општо право на глас за мажи.
* Гаранции за граѓански слободи, вклучувајќи слобода на говор и печат.

Сепак, уставот не бил целосно имплементиран поради политички тензии. Александар I се соочил со поделби меѓу либералите, кои поддржувале уставот, и конзервативците, често поддржувани од Русија, кои сакале посилна кнежевска власт. Во 1881 година, Александар го суспендирал уставот и вовел т.н. Режим на полномоштва, со што ја зајакнал својата власт. Ова предизвикало незадоволство меѓу либералите и довело до политичка нестабилност.

## Обединување со Источна Румелија (1885)
Еден од најзначајните настани во историјата на Кнежевството било Обединувањето со Источна Румелија на 6 септември 1885 година. Ова било резултат на народно движење во Пловдив, организирано од Бугарскиот таен централен револуционерен комитет. Обединувањето било прогласено без согласност на Османлиското Царство, што довело до дипломатска криза. Русија, исто така, се противела на обединувањето, што резултирало со повлекување на руските офицери од бугарската армија.

### Српско-бугарска војна (1885)
Србија, загрижена од зајакнувањето на Бугарија, објавила војна на 14 ноември 1885 година. И покрај очекувањата за српска победа, бугарската армија, предводена од кнез Александар и капетан Анастас Бендерев, остварила одлучувачка победа во Битката кај Сливница (17–19 ноември 1885). По победата, Бугарија ја зацврстила својата позиција, а обединувањето било меѓународно признаено со Топханската спогодба во 1886 година, со која Источна Румелија формално останала под османлиски сузеренитет, но фактички била управувана од Бугарија.

### Абдикација на Александар I
Обединувањето и војната предизвикале тензии со Русија, која го повлекла своето влијание од Бугарија. Во август 1886 година, проруски офицери извршиле пуч против Александар I, принудувајќи го да абдицира. Тој бил заменет од регентски совет предводен од Стефан Стамболов, кој одиграл клучна улога во стабилизирањето на државата.

## Ерата на Стефан Стамболов (1887–1894)
[мини|Атентатот на министерот за финансии [Христо Белчев во присуство на Стефан Стамболов на 27 март 1891 – насловна страна на француското издание „*Le petit journal*“.]]
Стефан Стамболов, познат како „*бугарскиот Бизмарк*“, бил премиер од 1887 до 1894 година и доминирал во политичкиот живот на Кнежевството. Неговото владеење било обележано со:

* Авторитарно владеење: Стамболов ја зајакнал централната власт, потиснувајќи ги опозициските движења, вклучувајќи ги проруските сили.
* Економски реформи: Тој иницирал модернизација на инфраструктурата, вклучувајќи изградба на железници и патишта, и промовирал индустријализација.
* Надворешна политика: Стамболов се ориентирал кон Западна Европа, особено кон Австроунгарија и Велика Британија, за да ја намали зависноста од Русија.

Сепак, неговите авторитарни методи предизвикале незадоволство, а неговата антируска политика довела до тензии со влијателни русофилски кругови. Во 1894 година, Стамболов бил принуден да поднесе оставка, а во 1895 година бил убиен во Софија.

## Владеењето на Фердинанд I (1887–1908)
Во 1887 година, Фердинанд фон Сакс-Кобург-Гота бил избран за нов кнез. Неговото владеење било клучно за транзицијата на Кнежевството кон целосна независност. Фердинанд бил амбициозен владетел, фокусиран на модернизација и меѓународно признавање на Бугарија.
На 5 октомври 1908 година, искористувајќи ја Младотурската револуција во Османлиското Царство, Фердинанд прогласил целосна независност на Бугарија во црквата „Св. Четириесет Маченици“ во Трново. Кнежевството станало Царство Бугарија, а Фердинанд се прогласил за цар. Оваа одлука била меѓународно призната по дипломатски преговори, со што Бугарија станала целосно суверена држава.
## Санстефанскиот мировен договор
мини|Договорот од Сан Стефано и Договорот од Берлин
Договорот од Сан Стефано од 3 март 1878 година, предложи нова држава во Бугарија, која ги сочинуваше географските области Мизија, Тракија и Македонија. Врз основа на тој датум го слават националниот ден на Бугарија секоја година.

Стравувајќи од формирањето на голема руска клиентска држава на Балканот, другите големи сили, сепак, не беа подготвени да се согласат со договорот. Како резултат на тоа, Берлинскиот конгрес (1878), под надзор на Ото фон Бизмарк од Германија и Бенџамин Дизраели од Обединетото Кралство, го ревидирал претходниот договор и ја намалил предложената држава.

## Демографија
Според првиот попис во Кнежевството Бугарија од 1881 година, населението изнесувало 2.008.000 жители. Источна Румелија (автономна османска провинција) имала околу 943.000 жители во 1880 година. По обединувањето во 1885 година, комбинираното население се зголемило.

Населението било претежно рурално (околу 80-85%). Урбанизацијата била ниска, но растела со индустријализација. Веднаш по ослободувањето најголем град бил Русчук (~26.000 жители). По обединувањето во 1885, Пловдив кратко бил најголем град (~33.000 жители во 1887), но Софија брзо растела поради административниот статус и доселување на население. До 1900 година, Софија имала околу 68.000 жители, а до 1908 (пред прогласување на царството) над 100.000.

## Список на кнезови на Бугарија

Категорија:Поранешни држави на Балканот
Категорија:Држави и територии распаднати во 1908 година
Бугарија