Морски отпад

[мини| Морски отпад исфрлен на плажа во [Хургада|Шарм ел-Нага, Египет]]
**Морскиот отпад**, исто така познат како **морски остаток** — цврст материјал создаден од човекот кој намерно или случајно е испуштен во морињата или океаните. Пловечкиот океански отпад има тенденција да се акумулира во средината на вителите и на крајбрежјата, често мешајќи се со земјата, и е познат како *плажен отпад* или плимски отпад. Намерното фрлање отпад на море се нарекува ***океанско фрлање***. Исто така, присутни се и природни отпадоци, како што се лепливо дрво и семе од лепливо дрво. Со зголемената употреба на пластика, човековото влијание станало проблем бидејќи многу видови (петрохемиска) пластика не се биоразградуваат брзо, како што би се случило со природните или органските материјали. Најголемиот поединечен вид на загадување со пластика (~10%) и поголемиот дел од големата пластика во океаните се фрлените и напуштени мрежи од рибарската индустрија. Пластиката што се пренесува преку вода претставува сериозна закана за рибите, морските птици, морските влекачи и морските цицачи, како и за бродовите и крајбрежјата.

Исфрлувањето на отпад, истурањето од контејнери, отпадот испрскан во одводите за дожд и водните патишта и отпадот од депониите што го носи ветерот, сите придонесуваат за овој проблем. Ова зголемено загадување на водата предизвува сериозни негативни ефекти како што се фрлени рибарски мрежи што ловат животни, концентрација на пластичен отпад во огромни морски ѓубриња и зголемување на концентрациите на загадувачи во синџирот на исхрана.

Во напорите за спречување и посредување со морските отпадоци и загадувачи, биле усвоени меѓународни закони и политики, при што ООН вклучила намалено загадување на морето во Целта за одржлив развој 14 „Живот под вода“. Во зависност од релевантноста за проблемите и различните нивоа на придонес, некои земји вовеле поспецифични политики за заштита. Покрај тоа, некои непрофитни организации, невладини организации и владини организации развиле програми за собирање и отстранување на пластика од океанот. Сепак, во 2017 година, ООН проценила дека до 2050 година ќе има повеќе пластика отколку риби во океаните доколку не се преземат суштински мерки.

## Видови
[мини| Остатоци на плажа во близина на [Дар ес Салам, Танзанија]]
мини| Отпадоци собрани од плажите на островот Терн во Френч Фригат Шолс во текот на еден месец
Истражувачите ги класифицираат отпадоците како копнени или океански; во 1991 година, Заедничката група на експерти на Обединетите нации за научни аспекти на загадувањето на морето проценила дека до 80% од загадувањето е копнено, а преостанатите 20% потекнуваат од катастрофални настани или поморски извори. Поновите истражувања покажале дека повеќе од половина од пластичниот отпад кој бил пронајден на корејските брегови потекнуваат од океанската средина.

Голем број на вештачки предмети можат да станат морски отпад; пластични кеси, балони, пловки, јажиња, медицински отпад, стаклени и пластични шишиња, одвои од цигари, запалки, лименки за пијалаци, полистирен, напуштен рибарски конец и мрежи и разни отпадоци од крстосувачки бродови и нафтени платформи се меѓу предметите што најчесто се исфрлаат на брегот. Прстените со шест парчиња, особено, се сметаат за симболичен знак за проблемот.

Американската војска употребувала океански отпад за неискористено оружје и бомби, вклучувајќи обични бомби, неексплодирани убојни средства (UXO), мини и хемиско оружје од најмалку 1919 до 1970 година. Милиони муниција биле фрлени во Мексиканскиот Залив и покрај бреговите на најмалку 16 држави, од Њу Џерси до Хаваи (иако овие, се разбира, не се исфрлаат на брегот, а САД не се единствената земја што го практикува ова).

Осумдесет проценти од морскиот отпад отпаѓа на пластиката. Пластиката се акумулира бидејќи обично не се биоразградува како многу други супстанции. Тие се фоторазградуваат при изложување на сончева светлина, иако тоа го прават единствено под суви услови, бидејќи водата ја спречува фотолизата. Во истражување од 2014 година, која користела компјутерски модели, научниците од групата 5 Gyres, процениле дека 5,25&nbsp;трилиони парчиња пластика со тежина од 269.000 тони биле расфрлани во океаните во слична количина на северната и јужната полутопка.

### Неразградливи индустриски морски отпадоци
Некои материјали и активности што се употребувааст во индустриските активности не се распаѓаат лесно, остануваат во животната средина и имаат тенденција да се акумулираат со текот на времето. Активностите можат да вклучуваат индустрии за риболов, пловење и аквакултура кои собираат или употребуваат ресурси во морската средина и може да изгубат или фрлаат опрема, материјали, машини или цврст отпад од индустриските процеси во водата или на брегот. Ова може да вклучува нешто големо како рибарски чамец или мало како честички од пловак од стиропор за јастог. Во 2003 година, било спроведено истражување чија цел било да се идентификуваат видовите, количините, изворите и ефектите од неразградливиот индустриски морски отпад во крајбрежните води и по должината на бреговите на округот Шарлот, Њу Бранзвик, и да се испита каква било врска помеѓу количината и видовите на неразградливиот индустриски морски отпад и видовите и бројот на индустриски операции во близина. Материјалите како пластика или пена можат да се разградат на помали честички и може да изгледаат како мали морски суштества за дивите животни како што се птиците, китовите и рибите, и тие може да ги јадат овие честички. Несварливата материја може да се акумулира во цревата, создавајќи блокади или лажно чувство на ситост и на крајот смрт поради недостаток на соодветен внес на хранливи материи.

### Напуштени мрежи
мини|300x300пкс|Морска желка заплеткана во мрежа
Напуштените мрежи се рибарски мрежи кои се напуштени, изгубени или на друг начин фрлени во океанот, езерата и реките. Овие мрежи, честопати речиси невидливи на слабо светло, може да се остават заплеткани на карпест гребен или да лебдат на отворено море. Тие можат да заплеткаат риби, делфини, морски желки, ајкули, дугонги, крокодили, морски птици, ракови и други суштества, вклучително и човек нуркач. Мрежата го ограничува движењето, предизвикува глад, посекотини и инфекција, и гушење кај оние кои треба да се вратат на површината за да дишат. Се проценува дека секоја година се губи околу 48 милиони тони рибарска опрема, не вклучувајќи ја опремата што била напуштена или фрлена, што може да остане во океаните значително време пред да се распадне.

### Макропластика
Растечка загриженост во врска со загадувањето со пластика во морскиот екосистем е употребата на микропластика. Микропластиката е пластика со ширина помала од 5 милиметри, и најчесто се наоѓа во сапуни за раце, средства за чистење лице и други поврзани средства. Кога се користат овие производи, микропластиката поминува низ системот за филтрирање на вода и во океанот, но поради нивната мала големина, веројатно е дека ќе избегне заробување од прелиминарните сита за третман на постројките за отпадни води. Овие зрна се штетни за организмите во океанот, особено за филтрите, бидејќи лесно можат да ја проголтаат пластиката и да се разболат. Микропластиката е толку загрижувачка бидејќи е тешко да се исчисти поради нивната големина, па затоа луѓето можат да се обидат да избегнат употреба на оваа штетна пластика со купување производи што користат еколошки безбедни ексфолијатори. 

Бидејќи пластиката е толку широко користена низ целата планета, микропластиката станала широко распространета во морската средина. На пример, микропластиката може да се најде на песочни плажи и површински води, како и во водениот столб и длабоките морски седименти. Микропластиката се наоѓа и во многу други видови морски честички, како што се мртвиот биолошки материјал (ткиво и школки) и некои честички од почвата (донесени од ветерот и носени во океанот од реките). Густината на населението и близината до урбаните центри се сметаат за главни фактори што влијаат на изобилството на микропластика во животната средина.

### Отпад од длабоко море
Морски отпад се наоѓа на дното на Арктичкиот океан. Иако сè поголем број истражувања се фокусираат на акумулацијата на пластични остатоци на бреговите, во површинските води на брегот и на оние што ги внесуваат морските организми што живеат во горните нивоа на водениот столб, постојат ограничени информации за остатоците во мезопелагичните и подлабоките слоеви. Испитувањата што се спроведени имаат спроведено истражувања преку земање примероци од дното, видео набљудување преку далечински управувани возила (ROV) и подморници. Тие се исто така претежно ограничени на еднократни проекти кои не се протегаат доволно долго за да покажат значителни ефекти од длабокоморските отпадоци со текот на времето. Досегашните истражувања покажале дека отпадот во длабокиот океан всушност е под влијание на антропогени активности, а пластиката често се забележува во длабокото море, особено во областите покрај брегот на густо населените региони, како што е Средоземното Море.

Отпадоците, кои се изработени од разновидни материјали кои се полесни од површинската вода (како на пример стакло, метали и некои пластики), се шират по дното на морињата и отворените океани, каде што можат да се заплеткаат во коралите и да се смешаат со другиот живот на морското дно, или дури и да се закопаат под седименти, што го прави чистењето исклучително тешко, особено поради широката област на неговото распространување во споредба со бродоломи. Пластиките кои обично се негативно пловни можат да потонат со прилепувањето на фитопланктонот и агрегацијата на други органски честички. Други океански процеси кои влијаат на циркулацијата, како што се крајбрежните бури и конвекцијата на море, играат улога во пренесувањето на големи количини на честички и отпад. Подморските топографски карактеристики исто така можат да ги зголемат струите надолу, што доведува до задржување на микропластика на одредени места.

Базата на податоци за длабински отпад од Глобалниот океанографски центар за податоци на Јапонската агенција за морска и земјена наука и технологија (JAMSTEC), која прикажува фотографии и примероци од морски отпад собрани триесет години од 1983 година, била објавена во 2017 година. Од 5.010 нуркања во базата на податоци, користејќи и ROV-и и длабоководни подморници, биле изброени 3.425 вештачки остатоци. Двата најзначајни видови на отпад биле макропластиката, која сочинувала 33% од пронајдените остатоци - од кои 89% биле за еднократна употреба - и металот, кој сочинувал 26%. Пластичен отпад бил пронајден на дното на Маријанскиот Ров, на длабочина од 10.898 метри, а пластични кеси биле пронајдени заплеткани во хидротермални отвори и заедници на ладни истекувања.

### Ѓубреџиски места
Ѓубрето е вител од честички од морски отпад предизвикан од ефектите на океанските струи и зголеменото загадување со пластика од страна на човечкото население. Овие збирки од пластика и друг отпад предизвикани од човекот се одговорни за проблемите со екосистемот и животната средина што влијаат на морскиот свет, ги контаминираат океаните со токсични хемикалии и придонесуваат за емисиите на стакленички гасови. Откако ќе се пренесат во вода, морскиот отпад станува подвижен. Лебдечкото ѓубре од потонати бродови може да биде разнесен од ветерот или да го следи текот на океанските струи, честопати завршувајќи во средината на океанските вители каде што струите се најслаби.

## Извори
мини| Патувањето на Friendly Floatees
Десетте најголеми емитери на загадување од океанска пластика во светот се, од најголем до најмал, Кина, Индонезија, Филипини, Виетнам, Шри Ланка, Тајланд, Египет, Малезија, Нигерија и Бангладеш,  главно преку реките Јангце, Инд, Жолта, Хаи, Нил, Ганг, Перл, Амур, Нигер и Меконг, и сочинуваат „90 проценти од целата пластика што стигнува до светските океани“.

Се проценува дека бродовите со контејнери губат околу 10.000 контејнери на море секоја година, обично за време на бури.  Едно истекување се случило во Тихиот Океан во 1992 година, кога илјадници гумени патки и други играчки (денес познати како „Friendly Floatees“) биле пуштени во морето за време на бура. Играчките оттогаш се пронајдени низ целиот свет, што овозможува подобро разбирање на океанските струи. Слични инциденти се случиле и претходно, како на пример кога *Ханса Кериер* испуштил 21 контејнер (од кои еден содржел пловни патики „Најк“).

Во 2007 година, бродот „MSC Napoli“ се закотвил во Ламанш, испуштајќи стотици контејнери, од кои повеќето биле исфрлени на Јура, место на светското наследство на УНЕСКО. Истражување од 2021 година, по губењето на контејнер што превезувал тонери за печатач во 2014 година, пресметало дека некои кертриџи се распрснале со просечна брзина од помеѓу 6&nbsp;см и 13&nbsp;см во секунда. Несреќата на бродот „Токио експрес“ во 1997 година покрај британскиот брег резултирала со губење на товарен контејнер со 5&nbsp;милиони парчиња Лего коцки. Некои од парчињата станале ценети меѓу колекционерите кои ги пребарувале плажите за Лего-змејови. Исто така, обезбедило вреден увид во проучувањето на деградацијата на пластиката во морето.

Во пристаништето Халифакс, Нова Шкотска, 52% од производите биле генерирани од рекреативна употреба на урбан парк, 14% од отстранување на отпадни води и само 7% од бродски и риболовни активности. Околу четири петтини од океанскиот отпад е ѓубре кое се исфрла во водата од депониите и од урбаните отпадни води.

Некои испитувања покажале дека морскиот отпад може да биде доминантен на одредени места. На пример, едно истражување за Аруба од 2016 година открило дека остатоците пронајдени на ветровитата страна на островот се претежно морски остатоци од далечни извори. Во 2013 година, биле собрани и анализирани остатоци од шест плажи во Кореја: се покажало дека 56% се „океански“, а 44% „копнени“.

Во катастрофата од 1987 година, медицинскиот отпад бил исфрлен на брегот во Њу Џерси откако бил однесен од депонијата „Фреш Килс“. На оддалечениот подантарктички остров Јужна Џорџија, отпадот поврзан со риболовот, приближно 80% пластика, е одговорен за заплеткување на голем број антарктички крзнени фоки.

Тринаесет компании имаат индивидуален придонес од 1% или повеќе од вкупната брендирана пластика забележана во ревизорските настани: The Coca-Cola Company, PepsiCo, Nestlé, Danone, Altria, Bahresa Group, Wings, Unilever, Mayora Indah, Mondelez International, Mars, Incorporated, Salim Group и British American Tobacco. Сите 13 компании произведуваат храна, пијалаци или тутунски производи. Водечката компанија, компанијата „Кока-Кола“, била одговорна за 11% (CI95% = 10 до 12%), значително повеќе од која било друга компанија. Првите 5 компании биле одговорни за 24% од брендираната пластика; 56 компании биле одговорни за повеќе од 50% од брендираната пластика; а 19.586 компании биле одговорни за целата брендирана пластика. Придонесите на врвните компании може да бидат потценети бидејќи имало брендови кои не биле припишани на компанијата, а имало и многу небрендирани објекти. 

## Влијанија врз животната средина
мини| Остатоци од албатрос што содржат проголтан отпад.
Не сите антропогени артефакти поставени во океаните се штетни. Железните и бетонските конструкции обично прават мала штета на животната средина бидејќи генерално тонат на дното и стануваат неподвижни, а на мали длабочини можат дури и да послужат како скеле за вештачки гребени. Бродовите и вагоните на метрото биле намерно потопувани за таа цел.

Дополнително, познато е дека раковите пустиници употребуваат парчиња плажен отпад како школка кога не можат да најдат вистинска школка со потребната големина.

### Влијанија од загадувањето со пластика
Голем број на животни кои живеат на или во морето погрешно консумираат отпад од морето, бидејќи честопати изгледа слично на нивниот природен плен. Вкупно, познато е дека 1288 морски видови внесуваат пластични остатоци, а рибите го сочинуваат најголемиот дел. Кабастите пластични остатоци можат трајно да се заглават во дигестивниот тракт на овие животни, блокирајќи го преминувањето на храната и предизвикувајќи смрт преку глад или инфекција. Ситните лебдечки пластични честички исто така личат на зоопланктон, што може да ги наведе филтраторите да ги консумираат и да предизвикаат влегување во океанскиот синџир на исхрана. Покрај тоа, пластиката во морската средина што го контаминира синџирот на исхрана може да има последици врз одржливоста на рибите и школките.

### Влијанија од пандемијата COVID-19
Во Кенија, пандемијата КОВИД-19 влијаела на количината на морски отпад пронајден на плажите, при што околу 55% бил отпад поврзан со пандемијата. Иако ѓубрето поврзано со пандемијата се појавило по плажите на Кенија, тоа не успеало да стигне до водата. Намалувањето на отпадоците во океанот може да биде резултат на затворањето на плажите и недостатокот на движење за време на пандемијата, па затоа е веројатно дека помалку отпад ќе заврши во океанот. Дополнителни влијанија од пандемијата КОВИД-19 биле забележани во Хонгконг, каде што маските за еднократна употреба завршиле по плажите на островите Соко. Ова може да се припише на зголеменото производство на медицински производи (маски и ракавици) за време на пандемијата, што довело до зголемување на неконвенционалното отстранување на овие производи.

## Отстранување
мини| Скимер чамец кој се употребува за отстранување на плутачки отпад и ѓубре од реките Потомак и Анакостија
мини| Брод за отстранување на остатоци во пристаништето во Барселона

### Чистење на крајбрежјето и реките
Техниките за собирање и отстранување на морски (или речен) отпад вклучуваат употреба на чамци за отстранување на отпад. Уреди како овие може да се употребуваат таму каде што пловечките отпадоци претставуваат опасност за навигацијата. На пример, Инженерскиот корпус на американската армија отстранува 90 тони „*пловечки материјал*“ од Санфранцискиот Залив секој месец. Корпусот ја извршува оваа работа од 1942 година, кога хидроавионот што го превезувал адмиралот Честер В. Нимиц се судрил со парче лебдечки отпад и потонал, чинејќи го животот на неговиот пилот. Акцијата за чистење на океанот, исто така, создала брод за чистење на речниот отпад, наречен Интерсептор. Откако отпадот ќе стане „*плажен отпад*“, се собира рачно и се користат специјализирани машини за чистење на плажите за собирање на отпадот.

Исто така, постојат проекти што ги стимулираат рибарските бродови да го отстранат секое ѓубре што случајно го собрале додека ловат риба.

На други места, на мали реки се поставуваат „*стапици за ѓубре*“ за да се собере отпадот од водата пред да пристигне до морето. На пример, градот Аделаида во Јужна Австралија управува со голем број вакви стапици, познати како „*решетки за ѓубре*“ или „*стапици за груби загадувачи*“ на реката Торенс, која се влева (за време на влажната сезона) во Сентвинсентовиот Залив.

Во езера или во близина на брегот, може да се употреби и рачно отстранување. Проектот AWARE, на пример, ја промовира идејата да им се дозволи на нуркачките клубови да чистат отпадоци, на пример како вежба за нуркање.

Еднаш годишно се спроведува операција за отстранување на морски отпад со нуркање во Скапа Флоу во Оркни, предводена од *Ghost Fishing UK*, финансирана од Светската заштита на животните и Фондацијата *Fat Face*.

Чистењето на морскиот отпад може да биде попречено од несоодветна соработка на сите нивоа на власта и од мозаикот на регулаторни органи (одговорноста честопати се разликува за површината на океанот, морското дно и брегот). На пример, во водите на Британска Колумбија постојат околу 1600 напуштени и запуштени бродови. Во 2019 година, федералната влада на Канада донела закон со кој се забранило напуштањето на брод, но спроведувањето било отежнато бидејќи често било тешко да се утврди кој е сопственик на напуштениот брод, бидејќи од сопствениците не се барало да имаат дозвола - лиценцирањето е одговорност на покраинската влада. Непрофитната организација „Друштво за отстранување на напуштени чамци“ со седиште во Викторија забележило дека недостатокот на спроведување значи дека напуштените чамци често се оставаат да потонат, што ги зголемува трошоците за чистење и ја зголемува опасноста по животната средина (поради протекување на гориво, масло, пластика и други загадувачи).

### Средноокеански чистења
На морето, отстранувањето на вештачки отпад (т.е. пластика) е сè уште во почетна фаза. Сепак, биле започнати некои проекти во кои се користеле бродови со мрежи (Институт за океански патувања/Кајсеј 2009 и 2010 и Нов хоризонт 2009) за собирање на пластика, првенствено за истражувачки цели. Исто така, тука е и *SeaVax* на *Bluebird Marine System*, кој се напојувал со сончева и ветерна енергија и имал вграден уништувач на ѓубре и товарен простор. Бродот Манта на „*Sea Cleaners*“ е сличен по концепт.

Друг метод за собирање вештачки отпадоци бил предложен од „Бојан Слат“ на „Оушн“ . Тој предложил употреба на платформи со краци за собирање на остатоците, сместени во внатрешноста на струјата на вителите. Бродот „САС Оушн Феникс“ е донекаде сличен по дизајн.

Во јуни 2019 година, Институтот „Океански патувања“ спровел чистење користејќи GPS тракери и постоечка поморска опрема во Севернопацифичката суптропска конвергентна зона, поставувајќи рекорд за најголемо средноокеанско чистење извршено во Северниот дел на тихоокеанскиот виор и отстранил над 84.000 фунти полимерни мрежи и потрошувачки пластичен отпад од океанот.

Во мај/јуни 2020 година, Институтот „*Океански патувања*“ спровел експедиција за чистење во вителот и поставил нов рекорд за најголемото чистење на средноокеанскиот регион извршено во Севернопацифичкиот Вртлог, со што биле отстранети над 170 тони (340.000 фунти) пластика за широка потрошувачка и мрежи за лов од океанот. Користејќи специјално дизајнирани GPS сателитски тракери кои ги распоредуваат бродови на можности, Институтот „Оушн Војаџес“ е во состојба прецизно да ги следи и испраќа бродови за чистење за да ги отстрани „напуштените мрежи“. Технологијата GPS Tracker се комбинира со сателитски снимки, зголемувајќи ја можноста за пронаоѓање на пластичен отпад и мрежи во реално време преку сателитски снимки, што значително ќе го зголеми капацитетот и ефикасноста на чистењето.

Друг проблем е што отстранувањето на морскиот отпад од океанот потенцијално може да предизвика повеќе штета отколку корист. Чистењето на микропластиката може случајно да го уништи и планктонот, кој е главната група на храна од пониско ниво за морскиот синџир на исхрана и повеќе од половина од фотосинтезата на Земјата.  Еден од најефикасните и најисплатливите начини да се намали количината на пластика што влегува во океаните е да не се користи пластика за еднократна употреба, да се избегнуваат пијалаци во пластични шишиња, како што се шишиња за вода, да се користат торби за повеќекратна употреба и да се купуваат производи со амбалажа за повеќекратна употреба.
## Наводи

## Надворешни врски

* United Nations Environment Programme Marine Litter Publications
* ''UNEP Year Book 2011: Emerging Issues in Our Global Environment''  Plastic debris, pp.&nbsp;21–34. .
* NOAA Marine Debris Program – US National Oceanic and Atmospheric Administration
* Marine Research, Education and Restoration – Algalita Marine Research Foundation
* UK Marine Conservation Society
* Harmful Marine Debris – Australian Government
* High Seas GhostNet Survey – US National Oceanic and Atmospheric Administration
* Social & Economic Costs of Marine Debris – NOAA Economics
* Tiny Plastic Bits Too Small To See Are Destroying The Oceans, *[[Business Insider]]*
* Ghost net remediation program – NASA, NOAA and ATI collaborating to detect ghost nets 
* 

Категорија:Загадување на водата
Категорија:Отпад
Категорија:Океански поими
Категорија:Водна екологија