Авион

мини|десно|300п|првиот лет 1903 година

**Авион** — летечка направа со крила и мотор. Првиот авион, наречен „Флаер“, е измислен во САД од страна на браќата Орвил и Вилберт Рајт. Првиот документиран полет е направен на 17 декември 1903 година и траел 12 секунди. Тој ден се напревени вкупно четири летови од кои најдолгиот треал 59 секунди и биле прелетани 279 метри. Веќе во 1905 година е изведен првиот контролиран лет од страна на „Флеар 3“.

Во Првата светска војна, авионите почнале да се користат како оружје. Најпознат пилот, со најмногу победи, од тоа е време е германецот Манфред Вон Рихтофен, попознат како „Црвениот Барон“. Помеѓу двете светски војни дошло до забрзан развој на авионите. Во 1919 година, Алкок и Браун го прелетале Атлантскиот Океан, а во 1927 година Чарлс Линдберг сам го прелетал истото растојание. Истата година биле воведени редовни летови помеѓу САД и Канада, а во 1930 година почнал и развојот на млазниот мотор, кој започнува сериски да се вградува во авионите на почетокот на Втората светска војна. Авионите се користат и за комерцијални цели, како за превоз на патници така и за превоз на товар.

## Типови авиони
Модерните авиони денес можат да летат со брзина од над 800 км/ч, а во зависност од типот, полетуваат со брзина од 130 до 290 км/ч.

Постојат неколку типови авиони:
* мали авиони за тренинг и рекреација сè до големи патнички; 
* транспортни цивилни и воени авиони; 
* авиони чиј крила се собираат кога се на земја (фиксни неподвижни во лет) поради полесен транспорт или сместување на поголем број авиони на носачите на авиони;
* авиони со променлива геометрија на крила. Овие авиони кога ќе ја постигнат оптималната брзина и висина при летање ги „повлекуват“ крилата кон трупот, со тоа се намалува нивниот распон.

Едни од најпознатите авиони во светот се : Боинг 727, Боинг 737, Боинг 747, Боинг 777, Ербас А320, Ербас А330, Ербас А340, Локид Л1011 ,МекДонел Даглас МД82, АТР72, Цесна 172 и др.
Податотека:Ильюшин Ил-96 74393202018, Москва - Внуково RP20591.jpg|Иљјушин Ил 96
Податотека:MC-21-300 airliner first flight.webm|Јаковлев МС 21
Податотека:Sukhoi Design Bureau, RA-97003, Sukhoi Superjet 100-95 (36520691744).jpg|Сухој Суперџет 100


## Фабрики за авиони

Најголеми и најпознати фабрики за изработка на авиони се „Боинг“ (*Boeing*) и „Ербас“ (*Airbus*). Постојат и други фабрики, како „Фокер“, „Даглас“, „АТР“, „Сааб“ итн., но првите две се со најголем број на продадени авиони. „Боинг“ е првиот произведувач на авиони, а седиштето му е во САД. Во минатото, „Боинг“ бил производител на најголемиот патнички авион во светот „Боинг 747“, познат како „Џамбо Џет“. „Боинг“ е водечки производител според бројот на продадени авиони, а нивниот најпопуларен авион „Боинг 737“ е продаден во повеќе примероци отколку сите продадени авиони од компанијата „Ербас“.

„Ербас“ е произведувач на авиони од Европската унија, а акциите на компанијата се сопственост на повеќе фирми од ЕУ. „Ербас“ е компанија која го изработила најголемиот патнички авион во светот - „Airbus А380 Super Jumbo“. Станува збор за авион кој има две „палуби“ по целата должина на трупот и е во состојба да прими преку 550 патници.

## Авионот како тема во уметноста и во популарната култура
### Авионот како тема во книжевноста
* „Ирски воздухопловец ја предвидува својата смрт“ (*An Irish Airman Foresees his Death*) — песна на ирскиот поет Вилијам Батлер Јејтс.
* „Хартиено авионче“ — кус расказ на македонскиот писател Драган Георгиевски од 2013 година.
* „Авионот на заспаната убавица“ — расказ на колумбискиот писател Габриел Гарсија Маркес 
* „Авион“ — расказ на македонскиот писател Глигор Поповски.
* „Дочекот на млазниот авион“ — песна на полската поетеса Вислава Шимборска.

### Авионот како тема во музиката
* Б-52-ки (англиски: *The B-52's*) — американска рок-група, основана во 1976 година.
* Авионот на Џеферсон (англиски: *Jefferson Airplane*) — американска рок-група, основана во 1965 година.
* „Авионите пеат“ (српски: *Avioni pevaju*) — песна на српската рок-група Бјесови од 1994 година.
* „Авион“ (англиски: *Aeroplane*) — песна на исландската поп-музичарка Бјорк (*Björk*) од 1993 година.
* „Авионот на Џонсонови“ (англиски: *Johnson's Aeroplane*) — песна на австралиската поп-рок група Инексес (*INXS*) од 1984 година.
* „ДЦ-10“ (англиски: *DC-10*) — песна на швајцарската панк-рок група Клинекс/ЛиЛиПУТ (*Kleenex/LiLiPUT*).
* „Во авионот над морето“ (англиски: *In The Aeroplane Over The Sea*) — музички албум на американска рок-група Њутрал милк хотел (*Neutral Milk Hotel*) од 1998 година.
* „Собори го авионот“ (англиски: *Hit the plane down*) — музички албум на американската рок-група Пејвмент (*Pavement*) од 1994 година.
* „Авиону ќе ти ги скршам крилата“  (српски: *Avionu slomiću ti krila*) — песна на српската рок-група Рибља чорба (*Riblja Čorba*).
* „Времето лета... но, авиониет се судираат“ (англиски: *Time Flies......But Aeroplanes Crash*) — музички албум на британската панк-рок група Сабхјуманс (*Subhumans*).
* „Бев пилот-камиказа“ (англиски: *I Was a Kamikaze Pilot*) — песна на австралиската рок-група Худу Гурус (*Hoodoo Gurus*) од 1984 година.
* „Приватен авион“ (англиски: *Private Plane*) — песна на американската рок-група Хускер Ду (*Hüsker Dü*) од 1985 година.

## Наводи

Категорија:Воздухопловство
Категорија:Воздухоплови
*
Категорија:Американски пронајдоци