Австриско Царство

**Австрискo Царство** ( **) било моќно царство во Средна и Источна Европа во периодот од 1804 до 1867 година. Австриското Царство било наследник на Светото Римско Царство на териториите од Хабсбуршката Монархија. За време на своето постоење, тоа била трета империја во Европа според бројот на население, по Руската Империја и Обединетото Кралство. Заедно со Прусија, било една од двете големи сили на Германската Конфедерација. Географски, било третата најголема империја во Европа по Руската и Првата Француска империја. Создадено како одговор на Првото Француско Царство, територијата на Австриското Царство речиси се совпаѓала со Светото Римско Царство по неговото распаѓање во 1806 година.

Кралството Унгарија - како Regnum Independens - беше управувано од сопствени институции одделно од остатокот од империјата. Откако Австрија беше поразена во Австро-пруската војна од 1866 година, беше усвоен Австроунгарскиот компромис од 1867 година, приклучувајќи им се на Кралството Унгарија и Империјата Австрија за да ја формираат Австроунгарија.

## Историја

### Создавање
Со конференциите во Раштат (1797–1799) и Регенсбург (1801–1803) се променила природата на Светото Римско Царство. На 24 март 1803 година, била донесена резолуција (), со која бројот на црковните ентитети во Светото Римско Царство се намалиле од дотогашните од 81 на само 3, а бројот на слободни царски градови од 51 на 6. Оваа мерка имала за цел да го замени стариот устав на Светото Римско Царство, но всушност придонела за крајот на империјата. светиот римски цар Франц II за себе и за неговите наследници ја создал титулата Цар на Австрија.

Во 1804 година, светиот римски цар Франц II, кој исто така владеел со земјите на Хабсбуршката Монархија, го основал Австриското Царство, кон кое биле приклучени сите негови владенија. Тој го направил тоа затоа што го предвидел крајот на Светото Римско Царство или евентуалното стапување на Наполеон како Свет римски император, кој претходно истата година ја усвоил титулата Француски Император.

Падот и распаѓањето на Светото Римско Царство било забрзано со француската интервенција во септември 1805 година. На 20 октомври 1805 година, австриската војска предводена од генералот Карл Мак фон Лајберих била поразена од француската армија во близина на градот Улм. Французите заробиле 20.000 австриски војници и многу топови. На 2 декември 1805 година Наполеоновата армија извојувала уште една победа кај Аустерлиц. Франц бил принуден на преговори со Французите (4 - 6 декември 1805 година) и на 6 декември 1805 година било склучено примирје.

Победите на французите ги поттикнале владетелите на некои царски територии да стапат во сојуз со Французите и да прогласат формална независност од Царството. На 10 декември 1805 година, Максимилијан IV Јосиф, изборниот кнез и војвода од Баварија, се самопрогласил за крал, а истото го направил и војводата на Виртемберг - Фредерик III на 11 декември. Со Договорот од Пожуна (денешна Братислава) од 26 декември помеѓу Франција и Австрија се проширила територијата на германските сојузници на Наполеон за сметка на поразената Австрија.

Франц II се согласил со понижувачкиот Пожунски договор (26 декември 1805 година), што во пракса значело распаѓање на Светото Римско Царство и реорганизација на германските територии. Одредени австриски поседи во Германија биле предадени на француските сојузници - Кралот на Баварија, Кралот на Виртемберг и Големиот војвода од Баден.

На 12 јули 1806 година била основан Рајнскиот Сојуз. Овој сојуз под француско влијание, ставил крај на Светото Римско Царство. На 6 август 1806 година, дури и Франц II ја признал новата држава и прогласил распаѓање на Светото Римско Царство. Со ова не се согласил Џорџ III од Обединетото Кралство, кој бил избирон кнез на Хановер и кому Наполеон му ги одзел териториите околу Хановер. Тоа  подоцна се решило со создавањето на Кралството Хановер со кое владееле Џорџ IV и Вилијам IV како кралеви на Хановер.

### Ерата на Метерних
Клеменс фон Метерних во 1809 година станал министер за надворешни работи. Исто така, од 1821 до 1848 година ја извршувал функцијата државен канцелар. Периодот од 1815 до 1848 година се нарекува и „Ерата на Метерних“. Во овој период, Метерних ја контролирал надворешната политика на Хабсбуршката монархија. Тој имал големо влијание и во европската политика. Бил познат по своите конзервативни ставови. Неговите политики биле против револуцијата и либерализмот. Според неговото мислење, либерализмот бил облик на легализирана револуција. Метерних верувал дека апсолутната монархија е единствениот правилен систем на владеење. Овој поим влијаел на неговата антиреволуционерна политика со која се обезбедил опстанокот на Хабсбуршката Монархија во Европа. По Наполеоновите војни, Метерних бил главен архитект на Виенскиот конгрес во 1815 година. Од Виенскиот конгрес најголема корист извлекло Австриското Царство и тоа склучило сојуз со Британија, Прусија и Русија со што се формирал Четирикратниот сојуз. По Конгресот, Австриското Царство добило нови територии, а влијанието му се проширило (преку Германскиот Сојуз) на север, и во Италија. Австрија станала водечка членка на Германскиот Сојуз. Метерних како австриски министер за надворешни работи, помогнал при склучувањето и на други мировни договори: Екс-ла-Шапел (1818), Карлсбад (1819), Тропау (1820), Лајбах (1821) и Верона (1822).

Метерних имал одврзани раце во водењето на надворешната политика за време на владеењето на Франц II. Франц починал во 1835 година. Негов наследник бил неговиот син Фердинанд I, но тој имал здравствени проблеми. Пристапувањето на Фердинанд го зачувало Хабсбуршкото династичко наследство, но тој не бил способен да владее  Раководењето со Австриското Царство го презел државен совет составен од Метерних, надвојводата Луј (братот на Франц II) и грофот Франц Антон Коловрат, кој подоцна станал првиот премиер на Австриското Царство. По револуциите од 1848 година во Австриското Царство, Метерних бил принуден да поднесе оставка. Метерних е запаметен по неговиот успех во одржувањето на статус кво и Хабсбуршкото влијание во меѓународните односи. Ниеден Хабсбуршки министер за надворешни работи после него немал таква позиција во царството, ниту пак имал толкаво влијание врз европските надворешни работи.

Историчарите, ерата на Метерних ја сметаат како период на стабилност: Австриското Царство не влегло во војна, а немало ни некои радикални внатрешни реформи. Ова било период на економски раст и просперитет во Австриското Царство. Населението во Австрија до 1843 година се зголемило на 37,5 милиони. Имало урбана експанзија и населението во Виена ја достигнало бројката од 400.000 жители. За време на ерата на Метерних, Австриското Царство,  одржувало стабилна економска политика и успеало да го  избалансира буџетот, и покрај тоа што по Наполеоновите војни имало голем дефицит.
[центар|мини| [Карл Филип цу Шварценберг|Карл фон Шварценберг и царевите на Австрија, Прусија и Русија по Битката кај Лајпциг, 1813 година]]

### Револуциите од 1848 година
Од март 1848 до ноември 1849 година, во Царството се појавиле бројни револуционерни движења, од кои повеќето биле од националистички карактер. Исто така, либералните и (во помала мера) социјалистичките струи почнале да се спротивставуваат на долгогодишниот конзервативизам во империјата. Иако повеќето од револуциите биле угушени, направени биле некои внатрешни промени; меѓу позначајните реформи се: укинување на крепосништвото, укинување на цензурата и ветувањето дадено од Фердинанд I од Австрија, дека уставот ќе се спроведува насекаде во царството.
[центар|мини| [Втора битка кај Комаром (1849)|Битката кај Комаром за време на Унгарската револуција, 1849 година]]

### Баховите години
[лево|мини| Австрискиот цар [Франц Јосиф со своите војници во Битката кај Солферино, 1859 година]]
По смртта на принцот Феликс од Шварценберг во 1852 година, министерот за внатрешни работи, баронот Александар фон Бах, во голема мера ја диктирал политиката во Австрија и Унгарија. Бах ја централизирал административната власт во Австриското Царство, но ги поддржал и реакционерните политики кои ја намалувале слободата на печатот и се оневозможувале јавните судења. Со конкордатот од август 1855 година, на Римокатоличката црква ѝ се дало контрола над образованието и семејниот живот. Овој период во историјата на Австриското Царство ќе стане познат како ера на нео-апсолутизмот, или Бахов апсолутизам.

Сепак, Бах ги смекнал своите идеолошки ставови (освен нео-апсолутизмот) што довело до пораст на економските слободи во 1850-тите. Биле укинати внатрешните царински давачки, а селаните биле ослободени од феудалните обврски.

Во својство на водач на Германскиот Сојуз, Австрија со доброволци учествувала во Првата Шлезвишка војна (1848–1850).

Сардинија склучила сојуз со Франција за освојување на Ломбардија-Венеција. Во вооружениот конфликт во 1859 година Австрија била поразена, и со Договорите од Вилафранка и Цирих, Ломбардија ѝ се одзема на Австрија (освен делот источно од реката Минсио, т.н. Мантовано).

### По 1859 година
Со Уставот од 1861 година се создал Дом на лордовите () и Дом на пратеници (). Но, повеќето националности во монархијата останале незадоволни.

По втората војна со Данска во 1864 година, Холштајн потпаднал под Австриска, Шлезвиг и Лауенбург под пруска управа. Но, внатрешните проблеми продолжиле.

По поразот на Австрија во Австро-пруската војна од 1866 година и распаѓањето на Германскиот Сојуз, бил усвоен Австроунгарскиот компромис од 1867 година. Со овој чин, Кралството Унгарија и Царството Австрија како два посебни ентитети се здружиле на еднаква основа и се создала Дуалната монархија Австроунгарија.
Податотека:Imperial Standard of the Austrian Empire (1815-1866).svg|Царски стандард на Австриската империја со помал грб (користен до 1915 година за Австроунгарија)
Податотека:Austrian Imperial Standard - Infantry pattern mix early 19th century.svg|Царски стандард на Австриската империја со среден грб (се користел до 1915 година за Австроунгарија)
Податотека:Austria-Hungary-flag-1869-1914-naval-1786-1869-merchant.svg|Знак на трговец од 1786 до 1869 година и поморски и воен знак од 1786 до 1915 година ( *де јуре*, *де факто* до 1918 година)


## Составни земји
мини|Австриското Царство, помеѓу 1816 и 1867 година
мини|Етнографски состав на Австриското Царство (1855)
По Виенскиот конгрес од 1815 година, во склоп на Австриското Царство влегувале следниве крунски земји:

* Надвојводството Австрија ( *Erzherzogtum Österreich* )
** Долна Австрија ( *Erzherzogtum Österreich unter der Enns* )
** Горна Австрија ( *Erzherzogtum Österreich ob der Enns* )
* Војводство Салцбург *(Herzogtum Salzburg),* 1815-1850
* Војводството Штаерска (*Herzogtum Steiermark*)
* Принцовата Грофовија Тирол со Предарлска ( *Gefürstete Grafschaft Tirol mit dem Lande Vorarlberg)*, поделен во 1861 година
* Кралство Илирија ( *Königreich Illyrien* ), поделено во 1849/1850 година:
** Војводството Корушка (*Herzogtum Kärnten*)
** Војводството Крањска (*Herzogtum Krain*)
** Приморски дел (*Küstenland*)
*** Принцова Грофовија Горица и Градишка (*Gefürstete Grafschaft Görz und Gradisca*)
*** Царски слободен град Трст (*Triest*)
*** Истранска Маркгрофовија ( *Markgrafschaft Istrien* )
* Земји на Бохемската Круна
** Кралство Бохемија ( *Königreich Böhmen* )
** Моравска Маркгрофовија (*Markgrafschaft Mähren*)
** Војводството Шлезија (*Herzogtum Schlesien*)
* Кралството Галиција и Лодомерија (*Königreich Galizien und Lodomerien*) со
** Војводството Буковина ( *Herzogtum Bukowina* ), се одвоило во 1850 година
* Кралство Далмација (*Königreich Dalmatien*)
* Кралството Унгарија (*Königreich Ungarn*) со
** Кралство Хрватска (*Königreich Kroatien*)
** Кралство Славонија (*Königreich Slavonien*)
* Кралството Ломбардија и Венеција ( *Lombardo-Venezianisches Königreich* ), го изгубила во 1859/1866 година
* Големото кнежевство Трансилванија (*Großfürstentum Siebenbürgen* )
* Војводството Србија и Тамишки Банат ( *Woiwodschaft Serbien und Temescher Banat*), од 1849 година, се споиле во Унгарија и Славонија во 1860 година
** Српска Војводина, *де факто* автономен ентитет 1848/49, не официјално призната
** Банат
* Воена краина ( *Militärgrenze* )
** Хрватската воена краина ( *Kroatische Militärgrenze* )
** Словенска воена краина ( *Slawonische Militärgrenze* )
** Банатска воена краина ( *Banater Militärgrenze* )
** Трансилванската воена краина ( *Siebenbürger Militärgrenze* ) се споила со Трансилванија во 1853 година

## Поврзано
* Поранешни земји во Европа по 1815 г
* Австроунгарија

## Наводи

## Надворешни врски

* Австриската армија за време на Наполеоновите војни
* Империјата на Австрија ; нејзиниот подем и сегашната моќ (библиотека од третиот милениум)

Категорија:19 век во Европа
Категорија:Австрија во 19 век
Категорија:Држави и територии распаднати во 1867 година
Категорија:Држави и територии настанати во 1804 година
Категорија:Држави на Германскиот Сојуз
Категорија:Словенија во новиот век
Категорија:Унгарија во новиот век
Категорија:Австрија во новиот век
Категорија:Поранешни држави на Балканот
Категорија:Хабсбуршка Хрватска
Категорија:Хабсбуршка Унгарија
Категорија:Хабсбуршко-лотариншка династија
Категорија:Поранешни монархии во Европа
Категорија:Поранешни царства
Категорија:Австриско Царство
Категорија:Статии со текст на германски
Категорија:Италија во новиот век
Категорија:Царства на Германите
Категорија:Хабсбуршка Бохемија