Субраманијан Чандрасекар

**Субраманијан Чандрасекар** (;  &ndash; ), — индиски астрофизичар роден во Лахор кој, заедно со Вилијам Фаулер, во 1983 бил награден со Нобелова награда за физика поради неговата математичка теорија за црните дупки, која а клучно откритие што довело до моментално прифатената теорија на подоцнежните развојни фази на масивните ѕвезди. Чандрасекаровата граница е именувана во негова чест.

Чандрасекар во различни периоди работел во различни области, вклучувајќи ѕвездената структура, теоријата за белите џуџиња, ѕвездената динамика, теоријата за пренос на зрачењето, квантната теорија на водородниот анјон, хидродинамичка и хидромагнетна стабилност, рамнотежа и стабилност на елипсовидни фигури при рамнотежа, општа релативност, математичка теорија за црни дупки и теоријата на судир на гравитациски бранови. На Кембричкиот универзитет, тој развил теориски модел за објаснување на структурата на белите џуџиња, кај кои се земала предвид релативистичката промена на масата со брзините на електроните кои ја сочинуваат изродената материја. Тој покажал дека масата на белото џуџе не може да има маса поголема од 1,44 маси на Сонцето, или т.н. Чандрасекарова граница. Чандрасекар ги прегледал моделите за ѕвездената динамика чиј автори бииле Јан Орт и други, при што ги земал предвид ефектите на променливите гравитациски полиња во рамките на Млечниот Пат на ѕвезди кои се во вртежен танц околу Галактичкото Средиште. Неговото решение за овој сложен динамички проблем кој се состои од дваесет парцијални диференцијални равенки, кои опишувале ново својство кое го нарекол „динамичко триење“, кое го има двојното дејство за намалување на брзинта на движење на ѕвездите и помага при стабилизација на ѕвездените јата. Чандрасекар ја проширил оваа анализа и на меѓуѕвездената средина, покажувајќи дека облаците од галактичкиот гас и прашина се распределуваат многу нерамномерно.

Чандрасекар студирал на Претседателскиот колеџ и Кембричкиот универзитет. Тој го поминал поголемиот дел од својата кариера на Чикашкиот универзитет, поминувајќи го времето во Јеркисовата опсерваторија, и бил уредник на *[[The Astrophysical Journal]]* од 1952 до 1971. Тој работел на Чикашкиот универзитет од 1937 сè до неговата смрт во 1995 година на возраст од 84 години.

Чандресакар стапил во брак со Лалита Дорисвеми во септември 1936 година. Тој ја запознал на Претседателскиот колеџ.

Чандрасекар бил внук на Сер Чандрасекара Венката Раман, кој е добитник на Нобеловата награда по физка во 1930 година.

Тој станал натурализиран граѓанин на САД во 1953 година.

## Ран живот и образование

Чандрасекар е роден на 19 октомври 1910 година во Лахор, Пенџаб, Индија во тамилско семејство, на Ситалакшми (1891-1931) и Чандрасекара Субраманиа (1885-1960) кој беше објавен во Лахоре како заменик ревизор на северозападна железница во моментот на раѓање на Чандрасекар . Тој беше најстариот од нивните четири сина и третина од своите десет деца. Неговата татковски вујко бил Индискиот физичар и добитник на Нобеловата награда Ц. В. Раман. Неговата мајка беше посветена на интелектуална определба, ја превела Хенрик Ибзенова *[[Куќата на куклата]] *на тамилски и е заслужена за поттикнување на интелектуална љубопитност на Чандра на рана возраст.

Чандрасекар бил поучуван првично дома, а подоцна присуствувал на Хинду високо средно училиште, Трипликан, Мадрас во текот на 1922–1925. Потоа, тој учел во Прецедателски колеџ, Мадрас од 1925 до 1930, пишувајќи го неговиот прв весник, "Комптон Расејување и Нова Статистика", во 1929 како инспирација од предавањата на Арнолд Сомерфелд и добивање на неговата диплома по физика во јуни 1930. Во јули 1930, Чандрасекар беше награден со стипендија од Владата на Индија за преземање постдипломски студии на Кембрич Универзитет, каде што беше примен во Тринити Колеџ, обезбедено од страна на професорот Ролф Х. Фовлер со кој ја соопштува својата прва хартија. За време на патувањата во Англија, Чандрасекар работеше на статистичка математика на изроден електронски гас во бело џуџе ѕвездите, докажувајќи релативни исправки на работата на Фовлер.

Во својата прва година во Кембриџ, како истражувач студентите на Фовлер, Чандрасекар го помина своето време пресметувајќи ја средната непроѕирност и примена на неговите резултати за изградба на подобар модел за ограничување на масата на изродената ѕвезда. На средбите на Кралското астрономско друштво, тој го запозна професор Е. А. Милне. На покана на Макс Борн тој го помина летото на 1931 година, својата втора година на пост-дипломски студии, на Борновиот институт во Гетинген, кои работат на непроѕирност, атомски апсорпциони коефициенти и модел на ѕвездената фотосфера. По совет на проф П. А. М. Дирак, ја минал последната година на постдипломски студии во ''Институтот за теориска физика'' во Копенхаген, каде се сретна со проф Нилс Бор.

По добивањето на бронзен медал за својата работа на изродени ѕвезди, во текот на летото на 1933 година, на Чандрасекар му биле доделени неговите докторски студии на Кембриџ со теза меѓу неговите четири документи за авто-гравитациско рогирање на политропи, и во октомври, тој беше изгласан за наградата Стипендии на Тринити колеџот во периодот 1933-1937.

Во тоа време, Чандрасекар направи познанство со британскиот физичар Сер Артур Едингтон. Во срамна средба во 1935 година, Едингтон јавно се потсмеваше на концептот на Чандрасекаровата граница. Иако Едингтон подоцна ќе се покаже дека погрешил, оваа средба предизвика на Чандра да размислува за вработување надвор од Велика Британија. Подоцна во животот, во повеќе наврати, Чандра, го изнесе ставот дека однесувањето на Едингтон беше делумно расно мотивирачки.

## Последователен живот и кариера

### Почеток на кариерата
Во јануари 1937 година, Чандрасекар бил регрутиран во Универзитетот во Чикаго факултет како асистент професор на д-р Ото Струв и претседателот Роберт Мајнард Хучинс. Тој требаше да остане на Универзитетот во целата негова кариера, станувајќи Мортон Д. Хал истакната услуга професор на теориска астрофизика во 1952 година и постигнување почесен статус во 1985 година. Чандрасекар одби многу понуди од другите универзитети, вклучувајќи ја и на Хенри Норис Расел, истакнатиот американскиот астроном, да стане директор на Опсерваторијата во Универзитетот Принстон.

Чандрасекар направи некоја работа Јеркес опсерваторијата во Вилијамс Беј, Висконсин, која беше спроведена од страна на Универзитетот во Чикаго. Откако лабораторија за астрофизика и вселенски истражувања (LASR) била изградена од страна на НАСА во 1966 година на Универзитетот, Чандрасекар окупирал една од четирите аголни канцеларии на вториот кат. (На другите аголни канцеларии биле сместени Џон А. Симпсон, Петер Мајер и Јуџин Н. Паркер.)

За време на Втората светска војна, Чандрасекар работел во балистичка истражувачка лабораторија во Абердиново опитно поле во Мериленд.

Додека бил таму, тој работел на проблемите на балистика; на пример, два извештаи од 1943 година беа под наслов, *Од распаѓањето на авионски ударни бранови* и *Во нормален одраз на експлозивен бран*. Експертизата на Чандрасекар во хидродинамика предводе Роберт Опенхајмер да го покани да се приклучи на Менхетн проектот во Лос Аламос, но доцнењето во обработката на неговите безбедносно одобренија го спречи да придонесе за проектот. Тоа се шпекулира дека, сепак, тој беше повикан да разговараат и да го посетат Калуртон проектот и беше поединецот одговорен за изјавата дека младите жени да се означат за да работат на Калуртон како тие би го направиле тоа поефикасно отколку машките научници доделени на задачата. Чандрасекар го употребил врвнот вршење на студентките средношколци од Вилијамс Беј, Женевското Езеро, Елкхорн и Бурлингтон, Висконсин неизмерно тешко да се пресметаат математичките равенки во целост со долга рака, и покаже дека нивните способности и будноста се исклучителни. Тој потоа го примени своето од прва рака знаење со таленти на локалните "Хилбили средношколски  девојки", за да се забрза центрифугалниот Калуртон проект кој бавно се движел. Ова, за возврат им овозможи збогатените радиоактивни материјали да бидат завршени на време, со цел да се обликува атомското оружје кој во крајна линија се користи за да се стави крај на војната. Без овие суровини, развиени во Y-12 Национален Безбедносен Комплекс, овие оружја никогаш не би биле тестирани или фрлени врз Јапонија.

### Чандрасекарова филозофија за систематизација
Тој напишал дека неговата научно истражување е мотивирана од желбата да учествуваат во развојот на различни теми од областа на науката на најдоброто од неговата способност, и дека главниот мотив во основата на неговата работа била *систематизацијата*. "Што научник се обидува да направи суштински е да избере одреден домен, одреден аспект, или одредени детали, и да види дали тоа го зазема своето соодветно место во општата шема која има форма и кохерентност; и, ако не, да побара дополнителни информации кои ќе му помогнат да го стори тоа.
Чандрасекар разви уникатен стил на совладување неколку области на физиката и астрофизиката; Како резултат на тоа, својот работен век може да се подели во различни периоди. Тој исцрпно студира одредена област, објавува неколку документи во неа, а потоа пишува книга за сумирање на најважните концепти во областа. Тој потоа ќе оди на друго поле за следната деценија и ќе ја повтори шемата. Така тој ја студирал ѕвездената структура, вклучувајќи ја и теоријата на бели џуџиња, во текот на 1929-1939, а потоа се фокусирал на ѕвездената динамика од 1939 до 1943. Потоа, тој се концентрира на теоријата на пренос Дешморет пренос и квантната теорија на негативни јони на водород од 1943 до 1950 година. Ова беше проследено со постојана работа на хидродинамиката и хидромагнетичката стабилност од 1950 до 1961. Во 1960 година, ја студирал рамнотежата и стабилноста на елипсовидните фигури на рамнотежата, а исто така и општата релативност. Во периодот од 1971 до 1983 година ја студирал математичката теорија на црни дупки, и, конечно, во текот на доцните 80-ти, тој работел на теоријата на судир на гравитациски бранови.

### Неговата работа со учениците

Чандра тесно соработуваше со неговите студенти и изразуваше гордост во фактот дека во периодот од 50 години (од 1930 до 1980), просечната возраст на неговите соавтор сораборници останаа исти, на околу 30г. Тој инсистираше студентите да му се обраќаат како "Чандрасекар" сè додека не ги добијат своите докторанти, по што тие (како и другите колеги) ќе бидат охрабрани да му се обраќаат со "Чандра".

### Други активности

Од 1952 до 1971 Чандрасекар беше уредник на *[[Астофизички Бесник]]*.

Во текот на 1990-1995, Чандрасекар работи на проект посвтен на објаснување на геометраски детални аргументи во Сер Исак Хутновиот *[[Филозофија Натуралис Принципија Математика]]* користејки го јазикот и методите на обичната анализа. Книгата *Принципија на Њутн за обичниот читател* беше публицирана во 1995г. Чандрасекар бепе почесен член на Меѓународната академија за наука.

### Наследство

Чандрасекар почина од ненадеен срцев удар во болницата на Универзитетот во Чикаго во 1995 година. Во *Биографски мемоари на соработниците на кралското друштво на Лондон*, Р. Ј. Тејлор напиша: "Чандрасекар беше класично примен математичар чие истражување првенствено се применуваше во астрономијата и човек како него веројатно никогаш нема да се види повторно."

## Атеизам

Еднаш, кога бил вклучен во дискусија со Бхагавад Гита, Чандрасакар рекол, "Јас би сакал да предговорам за моите забелешки со лична изјава, со цел моите забелешки подоцна нема да бидат погрешно разбрани. Се сметам себеси за атеист."

Ова беше потврдено многупати и во другите негови разговори.

Д-р С. Чандрасекар, во интервју со Кевин Крисциунас на Унирвезитетот во Чикаго, на 6 октомври 1987, коментираше "Се разбира, тој (Ото Струв) знаеше дека сум атеист, и тој никогаш не го донесе тој разговор со мене".

## Нобелова награда

На професорот Чандрасекар му беше доделена Нобелова награда за физика ви 1983 за неговите студии на физичките процеси важни за структурата и еволуцијата на ѕвездите. Чандрасекар ја прифати оваа чест, но беше разочаран од цитатот во кој се спомна само неговата рана работа, гледајќи ја како оцрнување на постигнувањата во животот. Награда ја сподели со Вилијам А. Фовлер.

## Наследство

Најзначајната работа на Чандрасекар беше астрофизичкиот Чандрасекаров лимит. Лимитот ја опишува максималната маса на бело џуџе ѕвезда, ~1.44 сончева маса, или еквиваленто, минималната маса која мора да се надмине за ѕвездата на крајот пропадне во неутронска ѕвезда или црна дупка (проследена со супернова). Лимитот прв го пресметал Чандрасекар во 1930г. за време на неговото прво патување од Индија до Кембрич, Англија за ссвоите постдипломски сутдии. Во 1999, НАСА го именува третиот од своите четири "Големи обзерватории" по Чандрасекар. Чандра X-зраци обзерваторијата беше лансирана и ангажирана од страна на Спејс шатлот ''Колумбија'' на 23 јули 1999г. Чандрасекаровиот број, важен бездимензионален број на магнетохидродинамиката, е именуван по него. Астероидот 1958 Чандра е исто така именуван по Чандрасекар. Американскиот астроном Карл Саган, кој студирал математика од Чандрасекар, на Универзитетот во Чикаго, го пофали во книгата *[[Проколнатиот свет од демони]]*: "Открив што точно математичка елеганција е од Субраманијан Чандрасекар."

Чандрасекар водел 50 студенти до нивните докторанти.

## Награди и почести

thumb|241px|Изложбата за животот и делото на Субраманијан Чандрасекар одржана во градот на науката, Калкута, во јануари 2011 година.
* Член на Кралското друштво (1944)
* Хенри Норис Руселова награда (1949)
* Брусов медал (1952)
* Златен медал на Кралското астрономско друштво (1953)
* Румфордова награда на Американската акадамија на науки и уметност (1957)
* Национален медал за наука, САД (1966)
* Падма Вибхушан (1968)
* Хенри Драперов медал на Националната академија на науки (1971)
* Нобелова награда за физика (1983)
* Коплиев медал на Кралското друштво (1984)
* Почесен соработник на Меѓународната академија на науките (1988)
* Гордон Ленгова награда (1989)
* Јанскива награда пред Национална радиоастрономска опсерваторија
* Хумболтова награда

## Поврзано

* Чандрасекарова граница
* Шенберг-Чандрасекарова граница
* Чандрасекаров број
* Вириална теорема

## Наводи

## Надворешни врски

* Audio – Cain/Gay (2010) Astronomy Cast Chandrasekhar
* National Academy of Sciences biography
* Harvard's site on Chandrasekhar
* Subrahmanyan Chandrasekhar
* Subrahmanyan Chandrasekhar 
* Subramaniam Chandrashekhar 
* Bruce Medal page 
* Awarding of Bruce Medal: PASP '''64''' (1952) 55
* Oral History interview transcript with Subrahmanyan Chandrasekhar 17, 18 May 1977 & 31 October 1977, American Institute of Physics, Niels Bohr Library and Archives 
* Oral History interview transcript with Subrahmanyan Chandrasekhar 6 October 1987, American Institute of Physics, Niels Bohr Library and Archives 
* Mathematics Genealogy Project
* Concordia University Honorary Degree Citation, June 1988, Concordia University Records Management and Archives
* National Academy of Sciences Biographical Memoir

;Obituaries
* BAAS '''28''' (1996) 1448
* Obs '''116''' (1996) 121 comment
* PASP '''109''' (1997) 73
* QJRAS '''37''' (1996) 261

Категорија:Американски атеисти
Категорија:Американски астрономи
Категорија:Американски нобеловци
Категорија:Американски физичари
Категорија:Астрофизичари
Категорија:Индиски астрономи
Категорија:Индиски математичари
Категорија:Индиски нобеловци
Категорија:Индиски физичари
Категорија:Носители на Националниот научен медал
Категорија:Добитници на Нобеловата награда за физика
Категорија:Носители на Коплиевиот медал
Категорија:Членови на Кралското друштво
Категорија:Носители на Кралскиот медал
Категорија:Носители на Златниот медал од Кралското астрономско друштво
Категорија:Луѓе од Лахор
Категорија:Наградени од Националната академија на науките на САД
Категорија:Хидродинамичари
Категорија:Индиски астрофизичари
Категорија:Членови на Националната академија на науките на САД
Категорија:Странски членови на Индиската национална академија на науките
Категорија:Членови на Баварската академија на науките
Категорија:Членови на Кралската шведска академија на науките
Категорија:Апсолвенти на Кембричкиот универзитет
Категорија:Членови на Американското филозофско друштво