1290-ти

**1290-ти** — деценија според јулијанскиот календар кој започнала на 1 јануари 1290 година и завршила на 31 декември 1299 година.

## Настани
### 1290

* *Година без зима* - Исклучително редок случај на непрекината транзиција, од есента 1289 до следната пролет, во Британија и во континентална Западна Европа. 
* 1 март - Универзитет Коимбра е основан во Лисабон, Португалија од страна на кралот Денис Португалски.
* 10 јули - Ладислав IV Унгарски е убиен од тројца кумани.
* 18 јули - Со издадениот едикт, кралот Едвард I им наредува на сите Евреи (во тоа време најверојатно броеле околу 2.000) да ја напуштат Англија до 1 ноември (Ден на сите светии).
* 23 јули - Андреј III Унгарски е крунисан во Секешфехервар од Лодомер.
* 1 август - Основана е Влашка според традиционалната дата.
* 27 септември - Земјотрес во Чиле во сила од 6,8 степени според Меркалиевата скала, при што загинауваат помеѓу 7.270-100.000 луѓе.
* На власт во Тавантинсују доаѓа четвртиот Сапа Инка Мајта Капак, наследувајќи го Локе Јупанки.
* 18 декември - По смртта на Магнус III Шведски, тој е наследен од неговиот 10-годишен син Биргер Магнусон. Иако Шведска е изборна монархија во тоа време, Биргер е назначен за наследник.
* Декември - Дванаесетте Еленорски крстови се градат помеѓу Линколншир и Лондон во Англија, бидејќи кралот Едвард I ја оплакува смртта на неговата кралица, Елеонора Кастилска.
* Завршена е изградбата на Ландафската катедрала во Кардиф, Велс, 170 години откако беше започната.
* Монголската Златна Орда го напаѓа регионот Молдавија.
* Кралот Денис Португалски донесува акт според кој португалскиот јазик е службен јазик на Португалија, заменувајќи го класичниот латински.
* Основачката династија на Мамелучкиот Султанат во Делхи е соборена од Џалал уд дин Фируз Калџи.

### 1291

* Пролет - Вандино и Уголино Вивалди отпловуваат од Џенова со цел да стигнат до Индија. Тие никогаш не се враќаат.
* 10 мај - Шкотските благородници го признаваат авторитетот на кралот Едвард I, посредувајќи во решавањето на кризата за наследство, создадена со смртта на кралот Александар III, пет години претходно.
* 18 мај - ел-Ашраф Калил го освојува градот Ако, со што целосно ги освојува крстоносните држави.
* Август - Основан е Швајцарскиот Сојуз од Швиц, Ури и Унтервалд.
* Саншу IV Кастилски го освојува градот Тарифа од Маврите.
* Хабсбуршката династија го стекнува швајцарскиот град Луцерн.
* Папа Никола IV ја потврдува независноста на Сан Марино, преку папска була.
* Сите производители на стакло во Венеција се принудени да се преселат на островот Мурано, со цел да намалат ризикот од пожар, со што се создава стаклената индустрија на островот.
* Изграден е замокот Кленова во јужниот дел Бохемија, како дел од пограничниот одбранбен систем.
* Кралот Андреј III Унгарски дава привилегии на кралскиот град на Братислава, денешен главен град на Словачка.
* Теобалд Годен станува Голем мајстор на витешкиот ред Темплари.

### 1292
* 5 април - Започнуваат Папските избори.
* 17 ноември - Јован е избран од кралот Едвард I како крал на Шкотска. Едвард потоа го третира Јован како марионетска владетел и Шкотска како вазална држава, на крајот провоцирајќи ја Војната за независност на Шкотска, која започнала во 1296 година.
* Султанот на Египет, ел-Ашраф Калил, го напаѓа Ерменско Кралство Киликија.
* Династијата Исфендијариди е основана во провинцијата Кастамону.

### 1293

* 26 мај - Земјотресот во Камакура, Јапонија убива околу 23.000 лица.
* декември - Султанот на Египет ел-Ашраф Калил е убиен од неговиот регент Бајдара.
* Кублај-кан испраќа флота на островите во Југоисточна Азија, вклучувајќи ја и Јава.
* Основано е Царство Маџапахит во Јава.
* Островот Вајт се продава на кралот на Едвард I од Изабела де Форц, за 6.000 марки.
* Ќерката на Едвард I, Елеонора, се омажува за Хенри III, гроф од Бар.
* Данте Алигиери ја комплетира книгата *„[[La Vita Nuova]]“* (Нов живот).

### 1294
* 18 февруари - Умира Кублај-кан. Поделбата помеѓу четирите монголски земји: Чагатајски Ханат, Златна Орда, Илканат и Јуен се продлабочува.
* 5 јули - По папските избори, Папа Целестин V го наследува Папа Никола IV, станувајќи 192-тиот папа.
* Есен - Како одговор на активностите на новите кралски администратори во северен и западен Велс, Мадог ап Ливелин започнува револт против неговите англиски господари.
* 24 декември - Папа Бонифациј VIII го наследува Папа Целестин V, станувајќи 193-ти папа.
* Јован I, кралот на Шкотска, решава да ги одбие барањата на кралот Едвард I за поддршка во планираната инвазија на Франција.
* Архитектот Арнолфо ди Камбио ја дизајнира Фирентинската катедрала.
* Англија и Португалија влегуваат во првиот сојуз (Англо-португалски сојуз, како најстар познат сојуз.
* Едвард I и Филип IV Убавиот прогласуваат војна еден на друг. За финансирање на оваа војна, и двајцата цареви поставиле даноци врз свештенството. Папа Бонифациј VIII инсистира на тоа дека кралевите добиваат папска согласност за оданочување на свештенството и им забранува на црковниците да плаќаат даноци.
* Јован XII Цариградски е прогласен за Вселенски патријарх.
* Михаил IX Палеолог се оженува за Рита Ерменска.
* За првпат се споменува црквата Св. Јаков во Перлеберг.
* За првпат се споменува Берген на Риген.
* Зволе станува член на Ханза.

### 1295

* 20 јуни - Папа Бонифациј VIII го предлага договорот од нањи, во обид да донесе мир меѓу династиите Анжу и Арагон, во Сицилија. Овој договор не дал големи резултати. 
* 26 јуни - Пшемисл II е крунисан за Крал на Полска.
* 23 октомври - Прв воен договор помеѓу Шкотска и Франција насочен против Англија, е потпишан во Париз.
* Монголскиот водач Махмуд Газан го прифаќа исламот.
* Џајаварман VIII на Кмерско Царство во Камбоџа абдицира од престолот; Индраварман III го наследува.
* Марко Поло се враќа во Венеција, по неговите патувања до Кина.
* Филип IV Убавиот и Папа Бонифациј VIII започнуваат да имаат несогласувања.
* Изградена е црквата „Пресвета Богородица Перивлептос“ во Охрид.
* За првпат се споменува градот Зелин.
* Во периодот помеѓу 1282-1295, за време на војните помеѓу Византија и Србија, српскиот крал Милутин го освоил Кичево и тогаш византиските војски конечно го напуштиле градот.
* Јаков станал солунски митрополит.
* Најстариот Грб на Бугарија датира од 1295 година.

### 1296

* 30 март - Освојување на Берик: Кралот Едвард I го освојува градот Берик како пограничен град со Шкотска. Тој ги убива повеќето од жителите, вклучувајќи ги и оние кои побегнале во црквите.
* Април 12 - Кралот Мангреј ја основа својата нова престолнина Чијанг Мај и ја основа династијата Манграј, која ќе владее со кралството од 1296 до 1578 година.
* 27 април - Битка кај Данбар: Шкотските сили се поразени од Едвард I.
* 20 јули - Умира Џалал Уд Дин Фируз Калџи, владетел на Султанат Делхи, и е наследен од страна на Ала Уд Дин Халџи.
* Бонифациј Веронски ги истерува Византијците од нивните последни преостанати упоришта на Евбеја.
* Престанало да постои Војводство Саксонија.
* Започнува Византиско-венецијанската војна, и трае до 1302 година.
* Џамијата Ибн Тулун била проширена.
* За првпат се користи името Црна Гора во прозивот на српскиот крал Стефан Урош II во контекст на регионот околу Скадарско Езеро. 
* Дебелн е освоен од страна на Адолф од Насау.
* За првпат се споменува селото Битово, Општина Македонски Брод.
* За првпат се споменува Упланд.
* За првпат се споменува Гросхенерсдорф.
* За првпат се споменува Пашки Козјак.

### 1297

* 8 јануари - Силите на Франсоа Грималди го освојуваат замокот во Монако (Династија Грималди владее со кнежевството до денес).
* 3 мај - Во близина на Рим, Стефано Колона го заробува богатството што го испраќа семејството Каетани на папата . 
* 28 август - Едвард I неуспешно ја напаѓа Фландрија.
* 11 септември - Битката кај Стирлиншки мост: Шкотските војски го поразуваат Кралство Англија.
* 12 септември - Кралот Денис Португалски и кралот Фердинанд IV Кастилски го потпишуваат Договорот од Алканисес. Географските граници на Португалија се постојано фиксирани (со исклучок на Сао Феликс де Галегос, изгубени во 1640 и Оливенса, изгубени во 1801).
* Кралот Луј IX Светиот е канонизиран.
* Како дел од договорот од Анањи, царот на Арагон е признаен како владетел на Кралството Сардинија и Корзика од страна на папата, но двата острови остануваат под контрола на Пиза и Џенова.
* Санремо се продава на семејство Дорија.

### 1298

* 20 април - Евреите во Ретинген се изгорени на клада масовно; други еврејски заедници се уништени подоцна во текот на годината.
* 1 јуни - Битка кај Тураида: Жителите на Рига го поразуваат Ливонскиот ред.
* 2 јули - Битката кај Гелхајм: Албрехт I Хабсбуршки го поразува и убива Адолф Германски.
* 22 јули - Битка кај Фолкерк: Едвард I ја поразува шкотската армија предводена од Вилијам Волас.
* Јули - Го-Фушими го наследува Фушими на престолот на Јапонија.
* 9 септември - Битката кај Курцола: Џеновската флота ги поразува Венецијанците. Марко Поло е еден од затворениците, а додека е во затвор во Џенова, започнува да го диктира неговото дело за патешествијата кои ги поминал.
* Странските кредитори на Сиена започнуваат да ги бараат своите депозити назад, со што ја забрзуваат кризата со ликвидноста со која се соочува фирмата. 
* Рудолф I станува војвода од Саксонија.
* Рудолф I станува војвода на Австрија и Штаерска.
* Изградена е црквата „Св. Богородица“ во Нојбранденбург.
* Изградена е црквата „Св. Никола“ во Варош.
* Узедом добива градски права.

### 1299
* 24 февруари - Алаудин Калџи, султанот на Делхи ги испраќа своите генерали да го освојат Гуџарат.
* Април - Шкотите го освојуваат замокот Стирлинг замокот.
* 27 јули - Осман I го прогласува својот бејлик за независно од Селџуците на Иконискиот Султанат.
* 31 јули - Пиза и Џенова се согласуваат на триесетгодишно примирје. Дел од договорот го вклучува и крајот на поддршката на Пиза на непријателите на Џенова. 
* 1 ноември - Хекон V Норвеши станува крал на Норвешка.
* 1 декември - Битка за Фалконарија: Фридрих III Сицилиски го поразува Филип I Тарентски.
* Монголскиот кан започнува поход во Индија со 200.000 војници, но Алаудин Калџи, султанот на Делхи, ги поразува.
* Кралство Сингапур е основано од принцот Шривиџаја.
* Изградена е Дивриги џамија.
* Холандската династија исчезнува. Областа Холандија станува дел од личната заедница со Грофовија Ено.
* Голем пожар во Вестминстерската палата.
* Градот Фиренца забранува употреба на арапски броеви за трговија, дозволувајќи ги само римските броеви.

## Наводи

Категорија:13 век