Откажи изнајмување

мини|Постер „Откажи изнајмување“ во Чајнаун, Њујорк, јули 2020 година
**Откажи изнајмување** е слоган и движење за правата на станарите во Соединетите Држави, кое се залагало за откажување на плаќањата за изнајмување и суспензија на плаќањата за хипотека за време на пандемијата на коронавирус. Активистите и организациите, исто така, презентирале други барања, кои вклучувале откажување на трошоците поврзани со домувањето (како што се плаќањата за комунални услуги), укинување на задоцнетите такси за станбени плаќања, формирање на фонд за неволји на сопственикот, зголемување на итни станови и иселување мораториум. Движењето било поттикнато од економското влијание на пандемијата, во која масовното затворање на бизниси и отпуштањата на вработените резултирало со финансиска несигурност за многу Американци. Станарите се соочиле со низа прашања, вклучително и неможност да платат кирија, вознемирување или заплашување од сопствениците и потенцијално иселување. Оваа ситуација ги ставила станарите во ризик од оштетен кредитен рејтинг, несигурност во исхраната и бездомништво. Следствено, активисти, организации за правата на станарите и некои политичари повикале на откажување на киријата.

Движењето инспирирало протести и штрајкови за изнајмување во градовите како што се Њујорк, Вашингтон, ДЦ, Лос Анџелес, Сан Франциско, Чикаго и Филаделфија, во соработка со грасрутс организации. Исто така, станал популарен и хаштаг на социјалните мрежи (#cancelrent). Некои политичари вовеле законски предлози за поддршка, како што е Законот за откажување на киријата и хипотеките, воведен од претставникот Илхан Омар, и Закон за итни случаи на домување и помош од 2020 година, воведени од претставничката Максин Вотерс. Локалните и државните политичари изнеле предлози, како што бил S8125A, претставен од  Мајкл Џанарис. Според Амна А. Акбар во текстот за мислење на *[[The New York Times|Њујорк Тајмс]]*, движењето „откажи киријата“ стои  и Зелениот нов договор како дел од широкото, левичарско движење за „...подвижување на статус кво и прераспределете ја моќта од елитата на работничката класа“.

## Историја

### Домувањето како човеково право
За време на Големата депресија, Кетрин Бауер Вурстер, млад критичар на архитектурата, тврдел дека домувањето треба да биде јавна корист и човеково право во *модерното домување* (1934). Таа напишала дека таквите промени ќе се случат само кога луѓето „ќе побараат позитивна програма за добро домување - не само за некои нејасни, хипотетички „жители на сиромашните квартови“, туку за себе и за нивните семејства“. Книгата била надвор од оптек со децении, сè додека не била повторно објавена од Универзитетот во Минесота во април 2020 година.

Во 1944 година, претседателот Френклин Делано Рузвелт предложил „Втор Закон за правата“ за време на неговиот говор за состојбата на Унијата, кој го вклучувала правото на пристојно домување. Во 1948 година, Соединетите Држави ја потпишале Универзалната декларација за човекови права (УДЧП), која вклучувала соодветно домување како човеково право. UDHR била необврзувачки, но правото на соодветно домување било кодифицирано во Меѓународниот пакт за економски, социјални и културни права (ICESCR). Соединетите држави го потпишаа ICESCR во 1966 година, но тој не е ратификуван.

Во 2011 година, Соединетите Држави презеле обврски пред Советот на ОН за човекови права да „намалување на бездомништвото“, „зајакнување на заштитните мерки за заштита на правата“ на бездомниците и да се работи кон пристапно домување за сите луѓе. Во 2015 година, Соединетите Држави обезбедија поддршка за препорака за „Гаранција на правото на сите жители во земјата на соодветно домување, храна, здравје и образование, со цел да се намали сиромаштијата, која погодила околу 48 милиони луѓе во земјата.” Во октомври 2016 година, Соединетите Држави ја потпишале Новата урбана агенда, која произлегла од конференцијата на ОН Хабитат III. Новата урбана агенда ги повикала потписниците да; „... се обврзат да промовираат национални, поднационални и локални политики за домување кои го поддржуваат прогресивното остварување на правото на соодветно домување за сите...“

### Криза со достапни станови
Почнувајќи од раните 1980-ти, Соединетите Држави доживеале големи намалувања на програмите за достапно и јавно домување, како што е Дел 8 . За време на претседателството на Роналд Реган, финансирањето на властите за домување било скратено кога се сметало дека тие работат лошо. Се верува дека овие намалувања на станови придонеле за небрежност, криминал и лошо управување  кои станале поврзани со јавните станови во градовите како Чикаго. До крајот на деценијата, многу згради за јавни станови се соочиле со сериозни проблеми со безбедноста и одржувањето, како што се мувла, цевки од кои истекува необработена отпадна вода, скршени,расипани лифтови и неисправни печки за согорување. Овие проблеми биле документирани од Националната комисија за сериозно вознемирено јавно домување (1989), која на крајот донела 6 милијарди долари од Одделот за домување и урбан развој (HUD) за да ги замени загрозените згради со станови со мешани приходи.

До 2018 година, три четвртини од анкетираните Американци верувале дека домувањето е човеково право. Сепак, од 2008 година, Соединетите Држави забележале нагло зголемување на трошоците за изнајмување на станови, што резултирало со криза со достапни станови. На пример, во Лос Анџелес, просечната цена за изнајмување се зголемила за 65% помеѓу 2010 и 2019 година Во Сан Франциско, цените за изнајмување се зголемиле за 70% помеѓу 2010 и 2019 година, при што просечното изнајмување стан чинело 3.680 долари. Во Њујорк, цените за изнајмување се зголемиле за 31% помеѓу 2010 и 2018 година, според податоците собрани од StreetEasy. Во меѓувреме, многу градови забележале намалување на евтините единици за изнајмување, со вкупно намалување од 4 милиони единици помеѓу 2011 и 2018 година. Понатаму, федералната политика за домување често давала приоритет на сопственоста на домот пред изнајмувањето, како што е трошење приближно три пати повеќе за одбивање на камата на хипотеката отколку за ваучери за домување.

Соединетите Американски Држави исто така имаат проблем и со бездомниците. Според извештајот од 2017 година, имало 553.742 бездомници во дадена ноќ во Соединетите држави, во споредба со 4.751 во Обединетото Кралство. Според податоците од 2019 година, стапката на бездомници е во пораст веќе три години по ред, со зголемување од 3 отсто таа година. Додека бездомништвото се намалува во некои држави, забележало значителен раст во други држави, како што е Калифорнија, каде што се зголемило за 16,4% во 2019 година. Некои активисти и организации, како што е Националната алијанса за ставање крај на бездомништвото, велат дека достапните станови се решение за кризата со бездомниците.

Некои политичари се залагале за проширување на становите со пристапни цени. Во 2010 година, Џими Мекмилан се кандидирал за гувернер на Њујорк во рамките на партијата Rent Is To Damn High Party. Во 2019 година, претставникот Александрија Окасио-Кортез рекол дека достапното домување треба да биде „законито човеково право“. За време на демократските прелиминарни избори 2019-2020 година, кандидатите како што се Берни Сандерс и Камала Харис разговарале за правото на достапно домување.

### Пандемија на коронавирус
За време на пандемијата на коронавирус, се појавило движење за „укинување на киријата“ во градовите низ Соединетите држави. Многу луѓе го изгубиле целиот свој приход, или значителен дел од нивниот приход. Како одговор, се зголемило движењето за откажување на сите плаќања за кирии за времетраењето на здравствената и економската криза.

## Образложение
мини|Постер „Откажи изнајмување“ во Њујорк, август 2020 година

### Финансиска несигурност
Активистите тврдат дека многу станари биле во финансиски несигурни ситуации пред пандемијата. Економското влијание на националните исклучувања и социјалното дистанцирање ги оставило луѓето очајни. Пред пандемијата на коронавирус, само 47% од Американците имале доволно средства за покривање на тримесечни трошоци. Двајца од пет Американци и тројца од пет изнајмувачи не можеле да платат за итен случај од 400 долари, според податоците на Федералните резерви. Во меѓувреме, голем процент од станарите биле оптоварени со киријата, при што 40,6% од жителите кои изнајмуваат трошат најмалку 35% од својот месечен приход на домаќинството за кирија и сметки за комунални услуги, според податоците од 2018 година обезбедени од Бирото за попис на Соединетите држави.

Со затворањето на бизнисите и наредбите за седење дома, милиони луѓе нагло ги загубиле своите работни места. Во првите шест недели од пандемијата, 30 милиони луѓе поднеле барање за бенефиции за невработеност. Ова создало ситуација во која тие не можеле да ја платат киријата или биле изложени на ризик наскоро да не можат да плаќаат кирија. Некои, исто така, биле изложени на ризик од иселување или високи такси за заостанати плати кога мораториумите за иселување ќе бидат укинати во нивните држави. Во јуни 2020 година, Аспен Институтот  објавил дека 19-23 милиони луѓе се изложени на ризик од иселување. Врз основа на податоците од Пописот објавени на 22 јули, се предвидувало дека 12 милиони домаќинства би можеле да бидат изложени на ризик од иселување, според Статут, консултантска фирма. Во меѓувреме, невработените Американци доживеаја екстремни предизвици во наоѓањето нови работни места, бидејќи многу бизниси беа затворени, отпуштање работници или спроведено замрзнување на вработувањата. Стимулираните чекови од 1200 долари не биле доволни пари за покривање на трошоците за изнајмување за многу Американци. Додека неделните проверки од 600 долари им помогнале на многу станари да останат во своите домови, другите станари имале натрупано долг за изнајмување и биле изложени на ризик од уништен кредит, несигурност во исхраната, иселување, бездомништво. Поради овие причини, активистите ги повикале владите да интервенираат и да обезбедат заштита, како што се универзален основен приход, замрзнување на киријата или откажување на киријата.

### Цени за изнајмување
Од 2008 година, многу градови доживеале значителни зголемувања на цените за изнајмување. Во меѓувреме, работниците често бележеле стагнација или опаѓање на платите, со голем удел на раст на работните места на позиции со ниски плати кои тие плаќаат „...едвај доволно за да живеат“, според извештајот на Институцијата Брукингс за 2020 година. Работниците со минимална плата не можеле да си дозволат стан со една спална соба во 95% од окрузите во САД, според извештајот од 2020 година од Националната коалиција за домување со ниски приходи. Понатаму, ако станарите живееле во згради со сопственици на приватен капитал, тие понекогаш забележувале пад на одржувањето и поправките, растот на различните такси и деловна лежерност во иселувањето, бидејќи фирмите со приватни капитал се фокусирале на максимизирање на приносите.

Со порастот на кризата со коронавирус, станарите  очекувале да забележат пад на цените за изнајмување. Во некои градови, како што е Сан Франциско, се случило пад на изнајмувањето. Меѓутоа, во некои градови, како што е Њујорк, цените за изнајмување останале главно непроменети или дури и се зголемиле. Од април до мај 2020 година, цените за изнајмување во Њујорк не забележале промени, но имало пораст од 0,7% во Менхетен и 3,7% во Бруклин од година во година. Во едно интервју во јули 2020 година, адвокат на Друштвото за правна помош од Њујорк рекол: „Не видовме никакви промени... Сопствениците не даваат никакви отстапки“. Во меѓувреме, ниту цените на домовите не забележаа значителни промени. Просечните цени на куќите се зголемија за 6,2% во однос на годишно ниво за неделата што завршува на 27 јуни, а домовите, наводно, се продавале побрзо отколку во 2019 година.

### Преговори со сопственикот
Станарите пријавиле дека добивале закани и известувања од сопствениците, барајќи киријата да се плаќа навреме, и покрај пандемијата. Тие објавиле тензични преговори со нивните станоиздавачи, во кои станоиздавачите одбиле да ги намалат, одложат или да се откажат од плаќањето на киријата. Тие, исто така, пријавиле инциденти на заплашување и незаконско иселување. Некои сопственици побарале од станарите да ги предадат парите што ги добиле од нивните стимулативни чекови од 1200 долари. Некои сопственици дале лажни информации за документите што станарите мора да ги достават доколку не можат да платат кирија. Во некои случаи, сопствениците, наводно, барале од станарите секс во замена за кирија, поради нивниот недостаток на приход за време на пандемијата. Поради овие причини, станарите не можат нужно да зависат од нивните сопственици за помош и помош, и тие може да бидат изложени на ризик од бездомништво поради иселување.

### Граници на бенефиции за невработеност

#### Проширени бенефиции за невработеност
Според Законот за CARES, многу невработени Американци можеа да добијат дополнителни 600 долари неделно, покрај нивните првични државни пари за невработеност. Овие придобивки обезбедиле критична форма на помош за многу станари. Оригиналните пари што би ги добиле би биле недоволни за покривање на нивните животни трошоци. На пример, ABC News ја споделил приказната за една жена во Њујорк која добивала 200 долари неделно, што е под нејзиниот трошок за изнајмување, без зголемени бенефиции за невработеност. Сепак, проширените бенефиции за невработеност понудени според Законот за CARES истекле до 1 август 2020 година, бидејќи демократите и републиканците не се согласиле за тоа како да се оди напред. Двете партии предложиле различни решенија – Законот за ХЕРОИ (Демократи) и Актот за исцелување (републиканци) – и никакво решение не било исполнето до август. Оваа ситуација ги ставила Американците на зголемен ризик од неможност да платат кирија, што резултирало со потенцијално иселување и бездомништво. До август 2020 година, било објавено дека губењето на зголемените бенефиции за невработеност ја влошило ситуацијата за многу луѓе, а повикот за откажување на киријата растел во популарност.

#### Недокументирани имигранти
Недокументираните имигранти и нивните семејства не можеле да добијат федерална помош. Се проценува дека околу половина од работниците имигранти без документи во Њујорк ги изгубиле своите работни места поради пандемијата. Овие работници не можеле да бараат бенефиции за невработеност, што би им помогнало да ги покријат киријата и другите сметки.

Понатаму, Законот за CARES дозволувал само исплата на стимулативни чекови од 1.200 долари на домаќинства без недокументирани имигранти. Ова значи дека, ако граѓанинот е оженет со имигрант без документи, тој нема право да добие стимулативна проверка. Севкупно, се проценува дека 1,2 милиони Американци не можеле да добијат стимулативна проверка поради ова ограничување.

#### Други ограничувања
Луѓето кои заработуваат под одредена минимална плата, како што е утврдено со државните закони, не можеле да добиваат надоместок за невработеност. Луѓето кои веќе ги исцрпиле доделените бенефиции, поради претходни побарувања, не можеле да добијат бенефиции. Исто така, постојат специфични професии кои го отежнуваат барањето бенефиции. На пример, агентите за недвижности кои се платени на провизија можат да добиваат бенефиции само во шест држави.

### Нееднаков третман на изнајмувачите
Активистите тврделе дека станбените станари не ја добиле истата заштита како сопствениците на куќи и другите групи. Како дел од Законот за CARES, сопствениците на куќи можеа да ги одложат плаќањата за хипотека, но станарите не добиле таква заштита на федерално ниво. Цеа Вивер, директор на кампањата за Домување правда за сите во Њујорк, рекол: „Мислам дека е прилично неправедно за половина од државата што изнајмува дека не е донесена слична мерка“. Понатаму, Законот за CARES обезбедил средства за Одделот за домување и урбан развој, кој ќе се фокусира на бездомништвото и помошта за изнајмување, но немало такви средства наменети за оние кои се изложени на ризик од несигурност во домувањето.

## Одговор
Во март 2020 година, заменик-претседателот на њујоршкиот Сенат, Мајкл Џанарис, поднел предлог-закон за сенатот S8125A, кој барал 90-дневна суспензија на киријата за секој закупец или сопственик на мал бизнис кој го изгубил својот приход или бил принуден да го затвори својот бизнис поради пандемијата. Предлог-законот бил поддржан од претседателот на Советот Кори Џонсон, контролорот Скот Стрингер и вкупно 22 демократски државни сенатори.

Во април 2020 година, конгресменката од Минесота, Илхан Омар, го вовела Законот за откажување на киријата и хипотеките. Овој акт повикал на откажување на сите плаќања за изнајмување и хипотека во Соединетите држави за време на кризата со КОВИД. Ќе се формирал фонд за помош за станоиздавачите и имателите на хипотеки, што ќе им помогнело да ги повратат финансиските загуби. Нацрт-законот бил ко-спонзориран од Александрија Окасио-Кортез, Ајана Пресли, Рашида Тлаиб, Прамила Џајапал, Марк Покан, Вероника Ескобар, Хесус „Чуј“ Гарсија и Грејс Менг.

До мај 2020 година, *Њујорк Тајмс* го нарекол „#cancelrent“ „...Нов собирен крик за станарите“ (1 мај 2020 година), и хаштагот станал тренд на Твитер. Било објавено дека станарите во 57 згради (вкупно 2000 единици) започнале штрајкови за кирии во Њујорк.

Во јуни 2020 година, било објавено дека Итака, Њујорк планирал да стане првиот американски град што ќе го откаже плаќањето на киријата. Градот усвоил резолуција со која му дозволил на градоначалникот да го откаже долгот за кирија за станарите и сопствениците на мали бизниси за претходните три месеци. Во септември 2020 година, било објавено дека градот постигнал мал напредок во спроведувањето на откажувањето на киријата. Овој неуспех се припишувал на границите на овластувањата на градските власти, на кои им требало одобрение од Одделот за здравство во Њујорк за да ја донесе политиката, како и на нерешените прашања што ги покренала таквата политика (како што е долгот на сопственикот).

На 29 јуни, претставничката Максин Вотерс го претставила Законот за итна заштита на домовите и помош од 2020 година, кој ќе обезбедел 100 милијарди долари итна помош за станарите и сопствениците на куќи, како дел од Законот за ХЕРОИ. Во нејзиниот говор таа објаснила: „Америка се соочуваше со криза со достапно домување пред да ја погоди оваа пандемија. Со толку многу семејства кои се борат како резултат на пандемијата, сега сме на пропаст на криза со иселување и бездомници каква што никогаш не сме виделе во нашите животи“. Предлог-законот поминал во Претставничкиот дом.

Во јули 2020 година, членот на Собранието на Менхетен, Ју-лајн Ниу и државниот сенатор Џулија Салазар предложиле „Закон за откажување на киријата и хипотеките од 2020 година. „Актот повикувал на укинување на киријата за станарите и укинување на хипотеките за малите сопственици. Откажувањето да се продолжи за времетраењето на вонредната состојба низ државата, плус дополнителни 90 дена.

## Наводи

Категорија:Протести за станување
Категорија:Домување во Соединетите Држави