Регалии на руските цареви

десно|мини|320x320пкс|Руски историски регалии во Кремљ, дел од изложбата.
**Регалиите на руските цареви** се ознаки на царевите и царевите на Русија, кои владееле од 13 - ти до 19 - ти век. Низ вековите, специфичните предмети што ги користеле царевите значително се менувале; најголемата таква промена се случила во 18 - ти век, кога Петар Велики ја реформирал државата за да ја усогласи поблиску со западноевропските монархии.

По Руската револуција, болшевиците ги продале поголемиот дел од регалите на Романови, но најважните предмети, вклучувајќи ја и клучната крунисувачка регалија, биле сместени во палатата на оружјето. Од 1967 год, тие се достапни за јавно разгледување преку постојаната изложба на Дијамантскиот фонд.

## Најстарата руска регалија
[десно|мини|183x183пкс|Две најстари руски круни - [Мономахова шапка|„Мономахова шапка“ и Казанската круна.]]
[лево|мини|165x165пкс|Бармите на царот [Алексеј I Романов|Алексеј I Ромнов]]
Од 13 - ти до крајот на 14 - ти век, главните обележја на моќта на кнезовите биле украсените барми и кнезовските појаси. Барма е огрлица или мантија изработена од злато, со вметнати скапоцени камења и дијаманти. Ваквите скапоцени предмети биле наследни и тесно поврзани со имињата на кнезовите; како такви, тие секогаш биле споменувани во тестаментите.

### Барми
Бармите од Стар Рјазан биле изработени од мајстори од Стар Рјазан кон крајот на 12-почетокот на тринаести век. Тие се едни од најголемите ремек - дела на античкиот накит. Бармите припаѓале на локалното кнезско семејство, но во 1237 год градот бил целосно уништен од Бату хан, па напуштениот накит лежел под земја речиси 600 год. Во 1822 год, кралските барми биле пронајдени од археолози и донесени во оружарницата на Кремљ. Овие скапоцени барми се високоизработени ремек - дела, емајлирани и обложени со скапоцени камења. Некои од бармите имаат златни медалјони со грчки гравури, веројатно од византиско потекло. [лево|мини|213x213пкс|Престолот [Слонова коска|од слонова коска на Иван IV]]

## Регалија на Борис Годунов

* **Златен престол** - Покрај коскената столица, витрината вклучува и престол од ориентална изработка изработен кон крајот на 16 век. Подарок од Шах Абас I на царот Борис Годунов, бил наречен „персиски престол со камења“. Формата на престолот со низок грб што се спушта во коси потпирачи за раце, открива карактеристики типични за иранскиот мебел од 16-ти до 17-ти век. Изработувачите користеле орнаменти омилени на Истокот, т.е. ленти од злато украсени со лиснат дезен и обоени камења - сини тиркизи и црвени рубини, турмалини. Наслонот на седиштето, рачките и целиот долен дел од престолот биле покриени со златна персиска ткаенина, заменета со француско кадифе во 1742 година за крунисувањето на царицата Елисавета Петровна. Вкупно, овој престол е украсен со 552 рубини и розови турмалини, 825 тиркизи, 177 бисери и 700 половини бисери.
* Златниот **жезол** е грациозен и пропорционален, со богати и нежни орнаментални мотиви. Главите на херувимите, цвеќињата и гроздовите од овошје обесени на панделки - сè припаѓа на единствена, ритмички димензионирана композиција. Овој антички жезол има 1 смарагд, 20 дијаманти и неколку други скапоцени камења.
* **Сфера -** Огромната златна сфера е крунисана со крст. Во горната хемисфера, појасите ја делат на четири дела, секој со старозаветна сцена од животот на царот Давид: „Помазание на царот Давид од пророкот Самоил“, „Давид го совладува Голијат“, „Враќање дома со победа“, „Прогонство од Саул“ . Сјајни скапоцени камења, зелени смарагди, црвени рубини и сини сафири, ја опкружуваат емајлираната орнаментација. Сферата има 58 дијаманти, 89 рубини и турмалини, 23 сафири, 51 смарагд и 37 бисери. Освен 4-те емајли, целата сфера, вклучувајќи го и крстот, е темелно обложена со разни скапоцени камења.

## Регалија на Михаил Фјодорович
десно|мини|160x160пкс|Круната на „Големиот сет“ - „Астраханска круна“

* **Златен резбан ланец** - Овој ланец му бил подарен на царот Михаил Фјодорович во 1631 година од страна на Холанѓаните. Изработен е во Западна Европа во 1620-тите, подоцна во Русија бил преработен и станал дел од „Големиот сет“. Се состои од 79 резбани правоаголни алки со зацрнување.
* **Златен ланец** - Златниот ланец му припаѓал на царот Михаил Фјодорович. Изработен од мајстори од Кремљ и првпат се споменува во документите на државната каса во 1640 година. Се состои од 89 круга, малку заплеткани прстени со украсен натпис на секој прстен. Натписот вклучува молитва до Светотот Тројство, целосната титула на царот со список на градови, кнежевства и земјишта на Руската држава и царската заповед да се живее според Божјите заповеди.
* **Круната на „Големиот сет“** - му припаѓала на царот Михаил Фјодорович. Ја изработил мајсторот од Кремљ, Е. Телепнев во 1627 година. Круната има 177 скапоцени камења и бисери. Од 18 век, оваа круна служела како хералдичка круна на Астраханското ханство.

[лево|мини|160x160пкс|„Голем сет“: круната на Михаил Фјодорович со сфера и жезол на [Борис Годунов. ]]

* **Златниот престол** на царот Михаил Фјодорович бил изработен на почетокот на 17 век од старата ориентална столица која му припаѓала на Иван IV. По својата форма, висок грб и рачки, наликува на руски фотелји, но ориенталните мотиви сè уште се зачувани во орнаментот: Престолот е обложен со релјефно злато и украсен со рубини, бисери, тиркиз и други необработени камења. Престолот бил изработен на почетокот на 17 век во Кремљските работилници. Неговата декорација е слична на онаа на престолот на Борис Годунов. За неговата орнаментација се користени 13 килограми злато, скапоцени камења и бисери. Делумно, декорацијата на престолот не е зачувана. Дел од златните плочи во основата, како и на фронтонот на престолот, недостасувале. Вкупно на овој престол се зачувани 1325 рубини и турмалини, 559 тиркизи, 16 бисери, 28 сафири и 36 други скапоцени камења.

Исто така, „Големиот сет“ се состои од разновидно драгоцено вооружување и опрема, кои преживеале во оружарницата на Кремљ. Најважни од нив се:

* **Саадак и торба за чување стрели -** Саадак (скапоцена кутија за лак) од „Големиот сет“, заедно со торба за чување стрели, бил изработен во Кремљ околу 1627 година: Украсени со 183 дијаманти, 5 рубини, 34 сафири, 153 смарагди и 139 турмалини. 
* **Штит** - Овој скапоцен челичен (со резбани златни дизајни) штит бил направен од мајсторот Мухамед Мумин Зернишан во Персија кон крајот на 16 век:  До 1620 година му припаѓал на принцот Фјодор Мстиславски (поранешен Семибојаршкински глав), по неговата смрт бил однесен во Палата на оружјето (Москва) и станал дел од „Големиот сет“. Украсен е со 1478 мали скапоцени камења и 32 бисери.
* **Сабја** - Сабјата била изработена од мајстори од Кремљ во 1620-тите. Тоа е многу редок артефакт кој има 552 дијаманти и 165 други скапоцени камења, претежно розови турмалини. 
* **„Државен шлем“** Овој шлем - „Ерихонска капа“ - бил направен во Турција во 17 век, а преработен во 1621 година во Палата на оружјето (Москва) од страна на мајсторите Н. Давидов и И. Марков, а подоцна во 1642 година. Челичен шлем со златна резба, има турски натпис - цитати од Куранот. Украсен со 116 дијаманти, 10 смарагди, 225 турмалини и 164 бисери. Според најновата легенда, оваа регалија му припаѓала на Свети Александар Невски. Од 18 век, служел и како хералдички шлем на Руската империја.

лево|мини|205x205пкс|„Државен шлем“ на слика од 19 век
десно|мини|266x266пкс|Широкиот меч на царот Михаил Фјодорович на сликата, 19 век.
По смртта на царот Михаил Фјодорович, на Палата на оружјето (Москва) ѝ биле дадени неговиот личен накит и опрема, а не биле дел од „големиот сет“. Најважни од нив се:

* **Меч** - Мечот бил направен од мајсторот Чех Нил Просвит во оружјата на Кремљ во 1617 година. 
* **Сабја** - Сабјата на принцот Фјодор Мстиславски по неговата смрт во 1620 година била однесена во царската ризница. Изработена била во Турција во 16 век и има арапски натписи.
* **Шлем** - Уникатен скапоцен шлем на принцот Фјодор Мстиславски, направен од димискин челик и злато во Отоманското Царство во 16 век:  Во 1620 година бил однесен во царската ризница. Шлемот е украсен со рубини и тиркизи и содржи цитати од Куранот. 
* **Ерихонска капа** - Ерихонска капа на принцот Фјодор Мстиславски. Отоманска Империја, 17 век.
* **Ерихонска капа** - Ерихонска капа на принцот АМ Лвов. Направена во Отоманската Империја веројатно во 1610-тите и 1620-тите.

## Регалија на Алексеј Михајлович
Новиот цар Алексеј I Романов ги нарачувал своите регалии претежно во Турција и Персија во 1650 - тите и 1660 - тите год. Неговиот „ Голем сет“ се состои од:

* **Жезолот** - Жезолот бил изработен во Истанбул во 1658 година и му бил подарен на царот од Гркот Иван Анастасов: Овој ориентален жезол има форма на боздоган. Има 268 дијаманти, 14 смарагди, 360 други скапоцени камења. Златната рачка има 12 мали резбани медалјони кои ги прикажуваат големите христијански празници: Благовештение, Вознесението на Исус, Божиќ, Празникот на претставувањето на Исус во храмот, Водици, Воскресението на Лазар, Преображение на Исус, Цветници, Распетието на Исус, Воскресението на Исус, Духовден, Уверение на Свети Тома. 
* **Сферата** - му била донесена на царот Алексеј Михајлович во 1662 година од Истанбул заедно со жезолот. Содржи 179 дијаманти и 340 други скапоцени камења.
* **Бармас** - Бармас од Алексеј Михајлович, извршен во Истанбул по негова нарачка во 1662 година. Тоа е тркалезна свилена огрлица, украсена со седум скапоцени медалјони. Во центарот на медалјоните се наоѓаат тркалезни златни плочи со религиозни композиции од обоени емајли. Три големи медалјони се од особен интерес. Два од нив не се рамни, како сите други, туку малку наредбодавни. Тие требало да ги покриваат рамената. Обликот на третиот медалјон е малку поинаков, па затоа може да се смета за централен. Украсен е со сцена на Богородица која седи со бебе во скутот, крунисана од два ангела. Едниот медалјон на рамото вклучува крст соочен со светци - византискиот цар Константин Велики и неговата мајка Елена, кои биле познати следбеници на христијанството. Друг медалјон на рамото ги претставува Василиј Велики и Светиот воин Меркур, како го колне царот Јулијан, непријател на христијаните. Легендата вели дека бил убиен од Свети Меркур, кој се преправал дека е непријателски воин. Скапоцениот светец од 17 век можеби ја наговестувал улогата на кралската моќ во христијанскиот свет и мисијата на самиот руски цар. Вкупно сите 7 скапоцени медалјони имаат 248 дијаманти и 255 други скапоцени камења.

Исто така, приватната ризница на Алексеј Михајлович се состола од :
десно|мини|240x240пкс|Дијамантскиот престол на царот Алексеј Михајлович, во оружарницата на Кремљ.

* **Дијамантски престол** - Обликот на таканаречената „дијамантска фотелја“ на царот Алексеј Михајлович, најраскошниот од кралските престоли во колекцијата, потсетува на престолот на царот Михаил, неговиот татко. Престолот бил направен од персиски занаетчии во 1659 година и му бил доделен на царот од трговците Ичто Модовлетов и Захарија Сарадаров од Ерменската трговска компанија во 1660 година. Престолот е направен од сандалово дрво, обложен со златни и сребрени плочи со лиснати орнаменти. Неговиот долен дел е украсен со смел резбан шар што прикажува поворка од слонови и јавачи на грбови. Задниот дел од престолот е покриен со црно кадифе и везени слики од два генија кои држат круна над натписот што го величи царот и неговата моќ. Целата површина на престолот е обложена со сложен мозаик од тиркиз и дијаманти. Скапоцената донација била поврзана со петицијата за трговија без данок на руска територија. Ерменските трговци добиле 4000 сребрени рубли и 19,000 бакарни рубли за овој престол. Поради распространетоста на дијамантите, тронот го добил името „Дијамантски трон“. Вкупниот престол има 876 дијаманти и 1223 други скапоцени камења. На задната страна на овој трон има извезен латински натпис: „До најмоќниот и непобедлив московски цар Алексеј среќно да царува на земјата, престолот направен со раскошна уметност ќе биде знак на идното вечно блаженство на небото. Во лето господово 1659“.
* **Жезол -** „Жезол на Неговото Височество“: Овој скапоцен жезол бил изработен во Истанбул во 1658 година и му бил подарен на царот од Гркот Иван Анастасов во 1662 година. На врвот има крин. Вкупно, овој уникатен ориентален жезол има 178 дијаманти, 259 смарагди, 3 бисери и 369 розови турмалини. 
* **Плакета-приврзок** - Скапоцена плакета-приврзок за царевата облека за крунисување била изработена во Истанбул во 1660-тите.

Исто така, царот Алексеј Михајлович имал разновидна лична воена опрема од свој „ голем сет“. Сега овие артефакти се изложени во оружарницата на Кремљ, а најпознати од нив се :

* **Саадак и толпа** - Скапоцениот саадак во комбинација со толпа бил изработен во Истанбул и подарен на царот од Грците Иван Јуриев и Дмитриј Астафиев во 1656 година: Вкупно, уникатниот ориентален саадак и толпа содржат 306 дијаманти, 40 смарагди и 1256 турмалини.
* **Сабја** - Скапоцената сабја била изработена во Истанбул и му била подарена на царот од Гркот Иван Булгаков во 1656 година: 
* **Каска** Каската од „Гранд сет“ била изработена во Турција во 17 век, до 1620 година му припаѓала на принцот Фјодор Мстиславски, а подоцна - на царот Алексеј Михајлович:   Има златни и сребрени дизајни и 61 бисери и скапоцени камења.
* **Државниот меч - концир** - на Концирот во златна обвивка е изработен во Истанбул и му е подарен на царот Алексеј Михајлович од Гркот Дмитриј Астафјев во 1657 година. Обвивката на Концирот е украсена со 63 турмалини и 205 тиркизи.
* **Бусдичан - помал жезол** - изработен во Истанбул и му бил подарен на царот Алексеј Михајлович од Гркот Дмитриј Астафиев во 1655 година. Има 46 смарагди и 109 розови турмалини.

## Цареви регалии 1660-ти-1680-ти

* **Крст на гради со синџир -** Овој крст бил изработен од мајстори од Кремљ во 1662 година и изменет во 1682 година. Само оваа регалија е зачувана од „Големиот сет“ на Фјодор III - постариот син на Алексеј Михајлович. Тоа е златен крст со дијаманти, со златен синџир. На предната страна на крстот има 4 емајлирани медалјони на кои се претставени: Преображението на Исус, Распетието на Исус, Тајната вечера и Погребувањето на Исус. На задната страна на крстот има слика на небесниот заштитник на царот - Теодор Стратилат. Ликот на светецот, цветниот мотив околу него, како и религиозните сцени на предната страна на крстот се изведени во светли сјајни бои, што ги прави сите композиции слични на разнобојни сјајни мозаици.

Во 1682 год, Русија добила 2 совладетели-Иван V и Петар I Алексеевич. И двајцата имале свои регалии

* **Сребрен двоен престол** - Двојниот престол на царевите Иван Алексеевич и Петар Алексеевич, кој служи како живописна илустрација на единствениот историски момент, кога двајца цареви биле крунисани заедно: Царот Алексеј починал оставајќи три сина. По смртта на најстариот, Теодор, петнаесетгодишниот Иван требало да го наследи престолот, но тој бил слабоумен и во лоша здравствена состојба. Затоа било одлучено двајцата браќа да бидат крунисани заедно, Иван и десетгодишниот Петар (идниот Петар Велики). Двоседниот престол бил изработен специјално за таа пригода од страна на мајсторите од Кремљ во 1680-тите. Неговото стеснување, вклучувајќи отворен лак на извиткани столбови, сребрени скалила подолу и висок грб со два сребрени столба од секоја страна, наликува на елегантни архитектонски форми. Потребните упатства и совети биле пренесувани преку мал отвор всечен во задниот дел од престолот и скриен со кадифена покривка. Обликот на престолот е завршен со раскошна орнаментација. Релјефната декорација, тридимензионалните животински фигури, резбата и високиот релјеф, контрастната комбинација од сребро и позлата се пример за барокниот стил.

мини|200x200пкс|''Староверниот свештеник Никита Пустосвјат се расправа со патријархот Јоаким за прашања од верата.'' Слика од Василиј Перов (1880). Зад - стојат сребрени двојни престоли.
десно|мини|229x229пкс|Слика од круната на алтабас, околу 1835 година.
[десно|мини|226x226пкс|Млад руски цар со [Мономахова шапка, жезолот на Алексеј Михајлович и сферата на Борис Годунов. ]]

* **Златниот крст на царот Петар I** Алексеевич - изработен во работилниците во Кремљ во 1780-тите. Во центарот на неговата предна страна има мал крст направен од прекрасни смарагди со различен крој и облик, украсен со ажурни вегетативни украси и емајли. Обликот и декорацијата на смарагдниот крст овозможуваат да се класифицира како уметничко дело на западноевропските сребрари од 16-17 век. Резбано распетие на едниот смарагд и резбано натпис „НИКА“ на другиот се од руско потекло и можат да се датираат од исто време. На задната страна на крстот има емајлирана слика на апостол Петар, светецот-заштитник на царот. Емајлираниот декор на крстот во комбинација со сјајни скапоцени камења дава голем впечаток во согласност со заедничките тенденции на развојот на руската уметност од тоа време. Светлата уметничка концепција и брилијантната изработка го прават предметот вистинско ремек-дело на накитот од 18 век.
* **Жезло на цар Петар I Алексеевич** - Жезлото што му припаѓало на цар Петар I било изработено од злато и украсено со обоени емајли и скапоцени камења. Шестоаголното жезло се дели на три дела со три потпирачи, а неговиот долен дел завршува со потпирач со фигурирана рачка. Формата и деталите на жезлото се блиски до жезлото на цар Михаил Фјодорович од 17 век. Декорот го одразува уметничкиот вкус од крајот на 17 век. Црни и розови емајли на сина позадина, вегетативен украс од минијатурни грациозни лалиња, лисја и кадрици - сето ова има аналогии во уметничките дела на кремљските златари од 1780-тите и 1790-тите. Жезлото сигурно е изработено во 1682 година по повод воспоставувањето на владеењето на браќата Иван и Петар Алексевич. За време на церемонијата, Иван Алексеевич го зел жезлото на својот дедо, а новото жезло, создадено по образецот на почитуваниот светец, било донесено за помладиот цар, Петар Алексевич.
* **Топузот** - се појавил само на 15 март 1692 година. Му бил подарен на царот Иван V од персискиот шах Сулејман, меѓу амбасадорот Сулејн-Хан. Златен ориентален топуз, украсен со скапоцени камења, вкупна должина 71,8&nbsp;см. Во 1790 година, принцот Г. Потемкин (кој бил и началник на Палата на оружјето (Москва) ја зел наместо маршалштабот, а по неговата смрт боздоганот бил вратен во Кремљ.

## Регалија на Руската империја
Крунисувањето во Руската Империја била софистицирана церемонија, внимателно проучена до најситни детали и барала темелна подготовка. Конечниот сет на царски регалии бил формиран во 1723 - 1724 год, а од тогаш ги вклучувал Големата царска круна, Малата круна, Царскиот жезол, Царската топка, Мантијата, Големиот синџир и ѕвездата од редот на Свети Андреј, државниот штит, државниот меч и државниот печат.

* **Круната на царицата Катерина I** - била првата царска круна од нов тип по царските капи на претходните монарси. Дизајнирана од дворскиот мајстор Самсон Ларионов и создадена со помош на 10 мајстори од Московски Кремљ во 1724 година за крунисувањето на царицата Катерина I, втората сопруга на Петар Велики. Еден месец по церемонијата, круната на Катерина I била расклопена, нејзините 2000 дијаманти и огромен кинески турмалин биле додадени на новата круна. Позлатениот сребрен труп на оваа круна е изложен во Палата на оружјето (Москва).
* **Сферата на царот [[Петар II (Русија)|Петар II]]** - едноставна мала златна сфера со сребрен појас и крст, неинкрустирана со скапоцени камења. Се чува во Палата на оружјето (Москва) од 30 мај 1728 година.
* **Круната на царицата Ана Иванова** - една од првите руски круни од нов тип. Изработена од Готлиб Вилхелм Дункел во Санкт Петербург во 1731 година за церемонијата на крунисување на царицата Ана. Подоцна, круната била модифицирана во 1730-тите. Круната е изработена од сребро и украсена со 2536 дијаманти, 28 други скапоцени камења и еден огромен црвен турмалин од околу 500 карати. Формата требало да стане традиционална: две отворени хемисфери поделени со подвижен лак со крст во средината и широк круг. Оваа регалија била предадена на Палата на оружјето (Москва) на 14 март 1741 година. Во 1826 година била употребена за личното крунисување на царот Николај I во Варшава како полски крал. Подоцна оваа круна служела како хералдичка круна на Конгресна Полска. 
* **Аграфот** (брош за царски плашт) бил направен од Жереми Позие за царицата Елисавета Петровна во Санкт Петербург во 1760-тите. Аграфот изгледа како три мали гранки со лисја и ситни цветови. Долг е 25 см и широк 11 см, со 805 дијаманти, 475,44 карати. Моментално е изложен во постојаната изложба на Фондот за дијаманти.

[десно|мини|206x206пкс|Царицата [Ана Ивановна|Ана Иванова со нејзината круна, портрет од Луј Каравак. ]]
лево|мини|215x215пкс|Државен меч и штит на руска поштенска марка.

* **[[Царска круна на Русија|Големата царска круна]]** е најголемата од руските царски круни. Изработена во Санкт Петербург од Георг Фридрих Екарт и Жереми Позие во 1762 година, а во 1797 година круната била изменета од Л.Д. Диувал. Има 4936 дијаманти, 75 огромни бисери и еден огромен црвен шпинел од 398,72 карати. Круната денес му припаѓа на Фондот за дијаманти и останува во постојаната изложба.
* **Царскиот жезол** бил изработен од дворските златари Л. Фистерер и И. Леонтович за царицата Катерина II во Санкт Петербург во 1771 година и преработен во 1774 година. Жезолот го содржи познатиот дијамант „Орлов“ и уште 196 дијаманти. За прв пат бил употребен на церемонијата на крунисување на Павле I и со тоа официјално бил вклучен во царските ознаки.
* **Царската сфера** била изработена од јувелирот Г.Ф. Екарт за царицата Катерина II во Москва во 1762 година и преработена околу 1774 година. Мазната златна сфера има дијамантски појас и крст со огромен сафир од 195 карати, кој бил додаден по наредба на Павле I. Појасите имаат 1370 дијаманти.

[десно|мини|210x210пкс|Малтешка круна на царот [Павле I (Русија)|Павле I во Кремљ.]]
[лево|мини|224x224пкс|[Павле I (Русија)|Павле I како Голем мајстор на Малтешките витези. Портрет од Салваторе Тончи. ]]

## Поврзано

* Куќата на Романов
* Царска круна на Русија
* Палата на оружјето (Москва)
* Мономаховата капа
* Московска круна
* Орлов (дијамант)

## Наводи

## Литература
* 
* 
* 
* 
* 

## Надворешни врски

* Руски крунски скапоцености
* Империјален жезол

Категорија:Регалии
Категорија:Знаменитости во Москва
Категорија:Московски кремљ
Категорија:Руска монархија
Категорија:Национални симболи на Русија