Сирак (растение)

**Сирак** () — род од многу видови на треви, што се одгледуваат како жито и фуражна култура. Успеваат во потоплите краишта. Видовите се автохтони во тропските и суптропските подрачја на сите континенти, покрај југозападното тихоокеанско подрачје и Австралазија. Ова растение спаѓа во потсемејството просолики (*Panicoideae*) и племето *Andropogoneae* (на кое припаѓа и шеќерната трска).

## Одгледување и употреба
Обичниот сирак или алаваџиско просо (*Sorghum bicolor*), е мошне важна житна култура во светот. Се користи како храна (во зрна и меласата), сточна храна, за произведување на алкохолни пијалаци и за биогорива. Највеќето сорти се отпорни на суша и топлина, па затоа се од особено значење во суви краишта, каде оваа житарка е важна за прехраната на сиромашното и селското население. Во разни тропски региони, овие сорти играат важна улога и како храна за стоката по пасиштата. Кај луѓето, сиракот е мошне значајна прехранбена култура во Африка, Средна Америка и Јужна Азија и претставува „петта најважна житна култура во светот“.

Некои видови сирак содржат извесна доза на цијановодород, хорденин и нитрати, кои се смртоносни ако животнотите ги јадат додека растението е младо. При услови на суша и жештини, дури и возрасните растенија стануваат отровни.

Друг вид пак, наречен алепски сирак или „Џонсонова трева“ (*S. halapense*) во САД претставува наезден (инвазивен) вид.

### Одгледување во Македонија
Во Македонија се одгледува скромно количество сирак. Во 2017&nbsp;г. се произведени 45 тони сирак, што претставува значаен пад од 82 тони во 1996 и дури 346 тони во 1992&nbsp;г.

мини|десно|Поле со сирак во Средна Америка
мини|десно|Зрна на бел сирак

### Споредба со други прехранбени култури
На табелава е претставена хранливата содржина на сиракот во однос на други основни прехранбени култури.

## Видови

* *[[Sorghum almum]]* 
* *[[Sorghum amplum]]* 
* *[[Sorghum angustum]]* 
* *[[Sorghum arundinaceum]]* 
* *[[Sorghum bicolor]]*&nbsp;— обичен сирак или „алаваџиско просо“
** ''Sorghum bicolor'' subsp. ''drummondii''&nbsp;— „суданска трева“
* *[[Sorghum brachypodum]]* 
* *[[Sorghum bulbosum]]* 
* *[[Sorghum burmahicum]]* 
* *[[Sorghum ecarinatum]]* 
* *[[Sorghum exstans]]* 
* *[[Sorghum grande]]* 
* *[[алепски сирак|Sorghum halepense]]*&nbsp;— алепски сирак или „Џонсонова трева“
* *[[Sorghum interjectum]]* 
* *[[Sorghum intrans]]* 
* *[[Sorghum laxiflorum]]* 
* *[[Sorghum leiocladum]]* 
* *[[Sorghum macrospermum]]* 
* *[[Sorghum matarankense]]* 
* *[[Sorghum nitidum]]* 
* *[[Sorghum plumosum]]* 
* *[[Sorghum propinquum]]* 
* *[[Sorghum purpureosericeum]]* 
* *[[Sorghum stipoideum]]* 
* *[[Sorghum timorense]]* 
* *[[Sorghum trichocladum]]*
* *[[Sorghum versicolor]]*
* *[[Sorghum verticiliflorum]]*
* *[[Sorghum vulgare var. technicum]]* &nbsp;— „метларка“

## Хибриди
**Sorghum × almum*
**Sorghum × drummondii*

## Геном на сиракот
Во 2009, екипа на научни истражувачи од повеќе земји ја составиле низата на геномот на сиракот.

## Поврзано
* Бајѓу — кинески алкохолен пијалак од сирак
* Просо

## Наводи

*Watson, Andrew M. *Agricultural Innovation in the Early Islamic World: The Diffusion of Crops and Farming Techniques, 700–1100*. Cambridge: Cambridge University Press, 1983. ISBN 0-521-24711-X.

## Надворешни врски

* „Сиракот и просото во човековата исхрана“ (1995)  — ФАО 
* Прирачник за сирак  — Совет за житарки на САД 
* Фази во растот на сиракот  
* Здружение а етанол од сладок сирак  — организација што ја застапува употребата на сиракот за добивање на биогорива, особено етанол 

Категорија:Треви
Категорија:Житарки
Категорија:Фуражни култури
Категорија:Тропско земјоделство
Категорија:Растителни вапсила