Брам Стокер

**Абрахам Стокер** (8 ноември 1847 — 20 април 1912) ― ирски писател што се прославил со својот роман на ужасите *[[Дракула (роман)|Дракула]]* од 1897 година. Во младоста, Стокер работел како театарски критичар во ирски весник и пишувал статии и коментари. Починал на 20 април 1912 година од локомоторна атаксија и бил кремиран во Северен Лондон. По смртта, неговото најзначајно дело *Дракула* станало едно од најпознатите дела во англиската литература, а романот е адаптиран за бројни филмови, раскази и драми.

## Живот и дело
Брам Стокер е роден на 8 ноември 1847 година во крајбрежното село Клонтарф (денес населба во Даблин). Тој е трето од седумте деца во семејството на Абрахам и Шарлот Стокер. Татко му бил висок државен службеник.

Стокер бил врзан за кревет од непозната болест сѐ додека не тргнал на училиште на седумгодишна возраст, кога целосно се опоравил. Се школувал во приватно училиште управувано од пречесниот (Вилијам Вудс). 

По неговото закрепнување, дури и успешно се занимавал со спорт на училиште. Студирал историја, литература, математика и физика на Тринити колеџот, Даблинскиот универзитет, кој го посетувал од 1864 до 1870 година. Дипломирал во 1870 г., а магистрирал во 1875 година.

Додека бил студент преку неговиот пријател д-р Маунсел, Стокер се заинтересирал за театарот. Станал театарски критичар за *Dublin Evening Mail.* Театарските критичари во тоа време биле слабо ценети, но тој се истакнал со квалитетот на неговите критики. Во декември 1876 година, тој дал поволна рецензија за претставата *[[Хамлет]]* од Хенри Ирвинг во Кралскиот театар во Даблин. Ирвинг го поканил Стокер на вечера и тие станале пријатели. Стокер, исто така, пишувал приказни, а „Кристална чаша“ била објавена од Лондонското друштво во 1872 година; по неа бил објавен „Синџирот на судбината“ во четири дела во *Шамрок*. Во 1876 година Стокер ја напишал нефикциската книга *Должностите на службениците на ситните сесии во Ирска* (објавена 1879 година).  Исто, бил заинтересан за уметност и бил основач на Даблинскиот скицарски клуб во 1879 г.
лево|мини| Поранешниот дом на Брам Стокер со комеморативна плоча, улица Килдер, Даблин
Во 1878 година, Стокер се оженил со Флоренс Балкомб, ќерка на потполковникот Џејмс Балкомб. Таа била прочуена убавица, а претходно ѝ се додворувал Оскар Вајлд. 
мини| Првото издание на насловната страница на ''Дракула''
Стокерови се преселиле во Лондон, каде што Брам станал в.д. управител, а потоа и деловен управител на театарот Ирвингс Лицеум, Лондон; функција што ја извршувал 27 години. На 31 декември 1879 година им се родило единственото дете на Брам и Флоренс, син кого го крстиле Ирвинг Ноел Торнли Стокер. Преку Хенри Ирвинг, Стокер се вклучил во високото лондонско општество каде ги запознал Џејмс Абот Мекнил Вистлер и Сер Артур Конан Дојл (со кои биле далечни роднини). Во Лондон, Стокер го запознал и Хол Кејн, кој станал една од неговите најблиски пријатели - нему му го посветил *Дракула*.

За време на турнеите на Ирвинг, Стокер патувал низ светот, но никогаш не ја посетил Источна Европа, каде е сместено дејството на неговиот најпознат роман. Со Ирвинг двапати бил поканет во Белата куќа и лично ги запознал Вилијам Мекинли и Теодор Рузвелт. Тој, исто така, се сретнал со еден од неговите книжевни идоли, Волт Витман, откако во 1872 година му напишал необично писмо  што некои го толкуваат како израз на длабоко потисната хомосексуалност.  

Стокер редовно го посетувал Заливот Круден во Шкотска помеѓу 1892 и 1910 година. Неговите едномесечни одмори во крајбрежното село Абердиншир му овозможиле доволно слободното време за пишување книги. Два романи биле сместени во заливот Круден: *Водниот моу*' (1895) и *Мистеријата на морето* (1902). Таму почнал да пишува го *Дракула* во 1895 година. Сè уште постои книгата за гости со неговите потписи од 1894 и 1895 година. Замокот Слејнс се наоѓал во близина и му овозможил на Брам Стокер веродостојно да го опише замокот на Дракула. Една просторија во замокот Слејнс, октогоналната сала, одговара на описот на октагоналната соба во замокот Дракула.
[десно|мини| Спомен плоча за Брам Стокер, [Витби, Англија]]
Брам Стокер во 1890 година го посетил англискиот крајбрежен град Витби, и се смета дека таа посета го инспирирала да го напише *Дракула*. Во 1890 година, била објавена неговата прва попозната книга *„Змиски премин“.* во 1890 година. инц од Велс .

Пред да го напише *Дракула*, Стокер го запознал Армин Вамбери, унгарско-еврејски писател и патник (роден во Шент-Ѓерѓ, Кралството Унгарија сега Свати Јур, Словачка). Се верува дека инспирација за „Дракула“ биле мрачните приказни на Вамбери за Карпатите. Стокер потоа поминал неколку години истражувајќи го фолклорот од централна и источна Европа и митолошките приказни за вампирите. Романот Дракула бил објавен во 1897 година. По него, Брам Стокер објавил и други книги како хорор-романите *Дамата од покровот* (1909) и *Леглото на белиот црв* (1911).  Тој,  по смртта на Ирвинг, ги објавил своите *Лични сеќавања на Хенри Ирвинг* во 1906 година.

Во книгата од 1972 година „*Во потрага по Дракула“* од Раду Флореску и Рејмонд Мекнали се тврди дека Грофот во романот од Стокер е заснован на Влад III Дракула. Сепак, според Елизабет Милер, Стокер го позајмил само името и „трошки од разни информации“ за романската историја; а исто, во работните белешки на авторот нема коментари за Влад III.  

Брам Стокер бил член на Лондонската библиотека и токму тука тој спровел голем дел од истражувањето за *Дракула.* Во 2018 година, Библиотеката открила некои од книгите кои Стокер ги користел за своето истражување, на кои имало белешки и маргиналии.
мини| Урната со пепелта на Брам Стокер во крематориумот Голдерс Грин
По неколку мозочни удари, Стокер починал во Лондон на 20 април 1912 година. Некои биографи причината за смртта ја припишуваат на прекумерната работа,  а други на терциерниот сифилис. Во неговата потврда за смртта се наведува дека причина била „Локомоторна атаксија 6 месеци“, и се претпоставува дека тоа упатува на сифилис.   Бил кремиран, а неговата пепел била ставена во изложбена урна во крематориумот Голдерс Грин во северен Лондон.

## Посмртно
Збирката раскази *Гостинот на Дракула и други чудни приказни* била објавена во 1914 година од неговата жена, Флоренс Стокер. Прва филмска адаптација на *Дракула* бил „*[[Носферату (филм од 1922)|Носферату]]*“ од ФВ Мурнау, објавена во 1922 година, со Макс Шрек во главната улога како грофот Орлок. Флоренс Стокер подоцна ги тужела филмаџиите затоа што од неа не била побарана дозвола за адаптација и не добила хонорар. Случајот се одолговлекувал неколку години, а г-ѓа Стокер барала уништување на негативот и сите принтови на филмот. Тужбата конечно била решена во јули 1925 година во корист на вдовицата. Сепак, еден принт од филмот преживеал и станал многу познат. Прва авторизирана филмска верзија на *Дракула* се појавила речиси една деценија подоцна кога студиото Универзал го објавил *[[Дракула (1931 филм на англиски јазик)|Дракула]]* од Тод Браунинг со Бела Лугоси во главната улога.

## Библиографија

### Романи

*  (1875)
* Синџир на судбината (1875)
* *Змиски премин* (1890)
* *Судбината на Фенела* (1891-1892)
* *Mou's Water* (1895)
* *Рамото на Шаста* (1895)
* *[[Дракула (роман)|Дракула]]* (1897)
* *Мис Бети* (1898)
* *Мистеријата на морето* (1902)
* *Скапоцениот камен со седум ѕвезди* (1903, ревидиран 1912)
* *Човек* (1905); издаден и како *Порти на животот*
* *Лејди Атлин* (1908)
* *Дамата од покровот* (1909)
* *Леглото на белиот црв* (1911, постхумно скратено 1925); издадена и како *Градина на злото*
* *Седум златни копчиња* (напишани во 1891 година, многу од материјалот бил повторно употребен во *Мис Бети*; постхумно објавен во 2015 година) 

### Збирки раскази

* *Под зајдисонце* (1881) – осум бајки за деца
* *Опколени од снег: Запис од една група на театарска турнеја* (1908)
* *Гостинот на Дракула и други чудни приказни* (1914)

## Наводи

## Надворешни врски

* Works by Bram Stoker in eBook form at Standard Ebooks
* 
* Works by Bram Stoker at LibriVox (public domain audiobooks) 
* 
* 
* h2g2 article on Bram Stoker
* Bram Stoker at the Internet Speculative Fiction Database
* Archival material at 
* 
* Bram Stoker at Library of Congress Authorities, with 219 catalogue records

Категорија:Надреалистички писатели
Категорија:Англикански христијани од Ирска
Категорија:Починати во 1912 година
Категорија:Родени во 1847 година
Категорија:Ирски писатели
Категорија:Ирски патеписци
Категорија:Ирски новинари
Категорија:Писатели на хорор