Признавање на истополови заедници во Грција

Грција ги признава истополовите договори за соживот кои обезбедуваат неколку права и придобивки од бракот. Законодавството што дозволува такви заедници било одобрено од грчкиот парламент на 23 декември 2015 година и објавено во *Владин Весник* следниот ден.

## Договори за соживот

### Воведување договори за соживот за парови од различен пол
Владата на Грција под премиерот Костас Караманлис, која владеела до октомври 2009 година, била против истополовите бракови. Владата предводена од Нова демократија предложила закон со кој ќе се понудат неколку права на невенчаните парови, но само на паровите од спротивниот пол. Доколку поминал предлогот, се очекувало законот да биде прогласен за неуставен или против принципите на ЕУ, доколку се изведе пред грчките или европските судови.

Панхеленското социјалистичко движење (ПАСОК) под водство на Јоргос Папандреу, тогаш во опозиција, во април 2006 година претставил законски предлог за признавање на невенчаните двојки, истополови и спротивставени полови, по францускиот пример на пактот за граѓанска солидарност. Сепак, според некои ЛГБТ групи, контроверзната терминологија на предлогот направила мал напредок во однос на правата на ЛГБТ и предложениот закон за партнерство на ПАСОК им забранил на истополовите парови да посвојуваат. Во ноември 2008 година, ПАСОК уште еднаш поднел предлог-закон за договор за соживот, но тој не постигнал напредок во Собранието.

Одговарајќи на владините предлози во 2008 година за воведување законски права за паровите кои живеат во заеднички живот, архиепископот Атински Јеронимос II, приматот на Црквата на Грција, сугерирал дека „[*не]потребна е промена со текот на времето*“. Сепак, не е јасно дали ова гледиште се однесувало на истополовите парови, особено затоа што црквата претходно се спротивставила на правата на ЛГБТ воопшто, а особено на законите за граѓански сојузи.

*Законот 3719/2008* („Реформи во однос на семејството, децата и општеството“), кој стапил на сила на 26 ноември 2008 година, воспоставил форма на партнерство познат како „*договори за соживот*“ (), но достапни само за парови од спротивен пол.

### Продолжување на договорите за соживот на истополови парови
Пред парламентарните избори во октомври 2009 година, Панхеленското социјалистичко движење (ПАСОК) ја објавила својата поддршка за истополовите регистрирани партнерства како одговор на прашалникот испратен од групата за права на хомосексуалците ОЛКЕ. ПАСОК на крајот победила на изборите. На 17 септември 2010 година, министерот за правда Харис Кастанидис објавил дека е формиран специјален комитет за подготовка на закон за регистрирано партнерство што ќе ги вклучи и истополовите и различнополовите парови. Комитетот бил конституиран на 29 јули 2010 година и, според неговите членови, неговата работа била да дава предлози за модернизација на семејното право. Се разговарало за прашања во врска со хетеросексуалните двојки до крајот на 2010 година и за прашањата за истополовите парови од јануари 2011 година. На 19 август 2011 година, владин функционер објавил дека наскоро ќе биде воведена легислатива што ги признава истополовите врски. Во февруари 2013 година, министерот за правда Андонис Рупакиотис изјавил дека владата размислува за измена на законот за соживот за да ги вклучи истополовите парови.

На 8 февруари 2011 година, Европскиот суд за човекови права (ЕКЧП) одлучил да спои и прифати два случаи од четири парови во врска со прекршување на член 8 (почитување на приватниот и семејниот живот), член 14 (слобода од дискриминација) и член 13 (делотворен правен лек) од Европската конвенција за човекови права. Случаите биле изведени пред ЕСЧП како резултат на тоа што грчката држава вовела законодавство за договор за соживот кој конкретно и експресно ги исклучува истополовите парови. На 7 ноември 2013 година, ЕСЧП пресудила во случајот *Валијанатос и другите против* *Грција* дека исклучувањето на истополовите двојки од договорите за соживот е дискриминаторски. На 12 ноември, ПАСОК ја објавил својата намера да воведе предлог-закон со кој законот за соживот се проширува на истополовите парови.

Во ноември 2014 година, било најавено дека ќе се разгледаат многу големи промени во грчкиот закон за семејство, а најистакнат е продолжувањето на договорите за вонбрачна заедница на истополовите парови. Било објавено и дека Министерството за правда не размислува за истополови бракови.

На 9 февруари 2015 година, по легислативните избори во јануари 2015 година, владата предводена од Сириза, која положила заклетва на 27 јануари 2015 година, ветила дека ќе ги продолжи договорите за соживот на истополовите парови. На 24 април 2015 година, генералниот секретар на Министерството за правда ја објавил намерата на владата да поднесе предлог-закон пред Парламентот на Грција во рок од два месеци. Набргу потоа, бил формиран комитет за проучување на ова прашање до 15 јуни 2015 година  Предлог-законот бил објавен на 10 јуни 2015 година.

На 9 ноември 2015 година, бил објавен нов нацрт-закон за договор за соживот со кој се доделуваат некои од правата на бракот. Предлог-законот бил на јавна консултација до 20 ноември. Министерот за правда Никос Параскевопулос најавил дека законодавството нема да ги опфати правата за посвојување и дека ова прашање ќе се проучува во иднина. Предлог-законот бил поднесен до Парламентот на 9 декември, и одобрен на 23 декември 2015 година со гласови од 194-55 и 51 воздржани, по спорната дебата која траела десет часа. Нацрт-законот бил поддржан од владејачката левичарска партија Сириза, Демократската постава, Река и Унијата на центристи, но против билеКомунистичката партија на Грција, национал-конзервативната Независни Грци и екстремно десничарската партија Златна зора, додека либерално-конзервативната Нова демократија била поделена во своите ставови. Законот бил потпишан од претседателот Прокопис Павлопулос, а објавен во *Владиниот весник* на 24 декември 2015 година. Тој стапил на сила по објавувањето. Првиот истопол договор за соживот бил спроведен во Атина на 25 јануари 2016 година од страна на градоначалникот Јоргос Каминис.

На 9 ноември 2016 година, владата поднела предлог-закон за изедначување на договорите за вонбрачна заедница со бракови во неколку области, вклучително и бенефиции за вработување и работнички права.  Предлог-законот бил одобрен од Парламентот на 2 декември со гласање 201-21. Тој бил потпишан во закон од претседателот Павлопулос на 8 декември 2016 година и стапил на сила по објавувањето во официјалниот весник следниот ден.

### Статистика
Според Грчкиот завод за статистика, бројот на договори за соживот што се склучуваат годишно е следниот:

## Истополови бракови

### Првите бракови во Тилос
Во 2008 година, групата за права на хомосексуалците ОЛКЕ ја објавила својата намера да ги тужи грчките општини кои одбиваат да им дадат право на брак на истополовите двојки, посочувајќи ја дупката во законот од 1982 година кој ги легализира граѓанските бракови меѓу „лица“, без повикување на пол.

На 3 јуни 2008 година, градоначалникот на Тилос, Анастасиос Алиферис, се оженил со две истополови парови, две лезбејки и двајца геј мажи, наведувајќи ја правната дупка. Тој бил силно критикуван од свештениците на Грчката црква, која во минатото исто така се спротивставувала на воведувањето на хетеросексуални граѓански бракови, првичната намера на законот од 1982 година. Министерот за правда Сотириос Хацигакис ги прогласил браковите во Тилос за „*неважечки*“, а обвинителот на Врховниот суд Георгиос Санидас го предупредил градоначалникот Алиферис на правните последици од неговото „*прекршување на должноста*“, но тој изјавил дека „*нема намера да ги поништи браковите*“. Владините претставници поднеле судски предлог за поништување на двата истополови брака, поттикнувајќи демонстрации и протести меѓу ЛГБТ заедницата.

На 5 мај 2009 година, првостепениот суд на Родос пресудил дека браковите се неважечки, но паровите поднеле жалба на пресудата. На 14 јануари 2011 година се одржало рочиште за случајот во Апелациониот суд во Додеканези. Судот на 14 април 2011 година донел решение со кое двата брака ги укинал. На 30 ноември 2017 година, оваа пресуда била потврдена од Врховниот суд. Двојките ја најавиле својата намера да ја тужат Грција до Европскиот суд за човекови права.

### Избори 2019 година
На 10 јуни 2019 година, премиерот Алексис Ципрас изјавил дека истополовите бракови ќе бидат легализирани доколку неговата партија Сириза победи на парламентарните избори одржани на 7 јули 2019 година. Сепак, неговата партија не била реизбрана.

## Јавно мислење
Анкетата на *Фокус Бари* од мај 2015 година покажала дека 70 отсто од Грците се согласиле дека граѓанските партнерства треба да се прошират и на истополовите парови. Истата анкета, исто така, покажала мнозинска поддршка за истополовите бракови, со 56% за, а 35% против.

Анкетата спроведена од *DiaNEOsis* во декември 2016 година покажа дека 50% од Грците ги поддржуваат истополовите бракови, а 26% се за посвојување од истополови парови.

Евробарометар од 2019 година покажал дека 39 отсто од Грците сметаат дека истополовите бракови треба да се дозволат низ цела Европа, додека 56 отсто биле против. Истата анкета покажала дека 64% од испитаниците се согласуваат со изјавата: „*Геј, лезбејките и бисексуалците треба да ги имаат истите права како и хетеросексуалните*“, додека 32% не се согласуваат. Тие бројки бележат зголемување од 6% и 2%, соодветно, во споредба со истражувањето на Евробарометар од 2015 година.

Анкетата од 2020 година, спроведена од *Фондацијата Фридрих Науман* во соработка со *KAPA Research* покажала дека истополовите бракови го поддржале 56% од испитаниците, додека посвојувањето од истополови парови било поддржано од 40%.

## Наводи

Категорија:ЛГБТ права во Грција