Натрон

**Натрон** — природно присутна мешавина на натриум карбонат декахидрат (Na<sub>2</sub>CO<sub>3</sub>·10H2O, вид на пепел) и околу 17% натриум бикарбонат (познат и како сода бикарбона, NaHCO3), заедно со мали количини на натриум хлорид и натриум сулфат. Натрон е бел до безбоен кога е чист, а со примеси варира до сив или жолт. Наслаги на натрон понекогаш се наоѓаат во слатководни солени езерски корита кои се формирале во суви климатски услови. Низ историјата, натрон имал многу практични примени кои продолжуваат и денес во широката употреба на неговите минерални компоненти.

Во современата минерологија, терминот *натрон* се однесува само на натриум карбонат декахидрат (хидрирана натриумова пепел) кој го сочинува најголемиот дел од историскиот натрон.

## Етимологија

Англискиот и германскиот збор *natron* е француски сроден збор изведен преку шпанскиот *natrón* од латинскиот *natrium* и грчкиот *νίτρον*. Ова потекнува од староегипетскиот збор *nṯrj*. Натрон се однесува на Вади Ел Натрун или долината Натрон во Египет, од каде што натронот бил ископан од страна на древните Египќани за употреба во погребни обреди. Современиот хемиски симбол за натриум, Na, е кратенка од неолатинското име на тој елемент *natrium*, кое е изведено од *natron*. Името на хемискиот елемент азот е исто така сроден на *natron*, потекнува од грчкиот *nitron* и -*gen* (суфикс што значи „производител на“, во овој случај на азотна киселина, која се произведувала од нитер или [nitre] [калиум нитрат]). Нитер е исто така застарено име за *натрон* бидејќи во претходните времиња, двата минерали се мешале еден со друг.

## Значај во античко време

Историскиот натрон се собирал директно како солена мешавина од суви езерски корита во Стар Египет и се користел илјадници години како средство за чистење на телото. Измешан со масло, бил рана форма на сапун. Тој омекнува вода додека отстранува масло и маснотии. Неразреден, натрон бил средство за чистење на забите и рана форма на течност за миење на уста. Минералот се мешал во антички антисептици за рани и мали исеченици. Натрон се користел за сушење и зачувување на риба и месо. Тој бил и древен домаќински инсектицид, се користел при изработка на кожа, како и за белење на облека.

Минералот се користел за време на мумиификација во Стар Египет бидејќи впива вода и делува како средство за сушење. Исто така, кога е изложен на влага, карбонатот во натрон ја зголемува pH вредноста (зголемува алкалноста), создавајќи неповолна средина за бактерии. Во некои култури, натрон се сметал дека обезбедува духовна заштита за живите и мртвите. Натрон се додавал во касторово масло за да се добие бездимно гориво, кое им овозможувало на египетските уметници да насликаат сложени дела во древни гробници без да ги измазнат со чад.

Пирамидни текстови опишуваат како натрон во форма на гранули се користел како погребни понуди во ритуалите за фараонот "Н". Церемонијата барала два вида натрон: еден од северен (Долен) Египет и еден од јужен (Горен) Египет.

Натрон е состојка во создавање на специфична боја наречена *[[египетска сина боја]]* и како флукс во египетски фајанс. Се користел заедно со песок и вар во керамика и изработка на стакло од Римјаните и други до најмалку 640 година. Минералот исто така се користел како флукс за лемење на благородни метали.

### Намалување на употребата
Повеќето од употребите на натрон и дома и во индустрија постепено биле заменети со сродни натриумови соединенија и минерали. Својствата на натрон како детергент сега се комерцијално обезбедени од натриумова пепел (чист натриум карбонат), главната состојка во мешавината, заедно со други хемикалии. Сода пепел го заменил натрон и во античката трговија со стакло. Некои од античките домашни функции денес се заменети со обична сода бикарбона, која е натриум бикарбонат, другата клучна состојка на натрон.

## Хемија на хидриран натриум карбонат
*Натрон* е и минералното име за соединението натриум карбонат декахидрат (Na2CO3**·**10H2O), кое е главната компонента на историскиот натрон. Натриум карбонат декахидрат има специфична густина од 1.42 до 1.47 и тврдост според Мос од 1. Кристализира во моноклински кристален систем, типично формирајќи ефлоресценции и обложувања.

Терминот *хидриран натриум карбонат* обично се користи за да опфати монохидрат (Na2CO3**·**H2O), декахидрат и хептахидрат (Na2CO3**·**7H2O), но во индустријата често се однесува само на декахидратот. И хепта- и декахидратот ефлоресцираат (губат вода) во сув воздух и делумно се трансформираат во монохидратот термонатрит Na2CO3**·**H2O.

Следниот список може да вклучува географски извори на натриум или други хидрирани минерали на натриум карбонат:

* Африка
** Чад
*** бреговите на езерото Чад
*** Троу ау Натрон
*** Кратерот Ера Кохор на Еми Куси
** Египет
*** Вади Ел Натрун (Долина Натрон)
** Етиопија
*** Провинција Шова
** Нигер
*** Билма
** Танзанија и Кенија
*** Езерото Натрон
* Европа
** Унгарија
*** Округот Бач-Кискун, (Голема унгарска низина)
*** Округот Саболч-Шатмар-Берег (Голема унгарска низина)
** Италија
*** Кампанија
*** Провинција Неапол
*** Комплекс Сома-Везув
** Полуостров Кола, северна Русија
*** Хибински масив
*** Масивот Ловозеро
**** Планината Алуаив
**** Планина Кедикверпахк
*** Рудник Умбозеро
** Англија, Велика Британија
*** Дистрикт Сент Џаст
*** Боталак&nbsp;– Област Пендин
* Северна Америка
** Канада
*** Квебек
**** Округ Рувил
**** Мон-Сен-Илер
*** Внатрешност на Британска Колумбија
** Соединетите Американски Држави
*** Калифорнија
**** Округ Ињо
*** Невада
**** Округ Черчил ( Округ Сода Лејк )
**** Округ Хамболт
**** Минерал Каунти
*** Орегон
**** Округ Лејк
*** Пенсилванија
**** Карнс
**** Натрона
*** Вашингтон
**** Округ Оканоган
*** Вајоминг
**** Округ Натрона

## Наводи

## Надворешни врски

* 

Категорија:Индустриски минерали
Категорија:Моноклински минерали
Категорија:Алхемиски супстанции
Категорија:Антисептици
Категорија:Исушувачи
Категорија:Минерали на натриумот
Категорија:Карбонатни минерали