Персиска мачка

**Персиската мачка** () е долго-влакнеста раса на мачки која се одликува со тркалезно лице и кратка муцка. Во земјите од англиско говорно подрачје е позната и како „персиска долго-влакнеста“. Првите документирани предци на персиските мачки биле увезени во Италија од Персија околу 1620 година  Широко признати за убави мачки од крајот на 19 век, персиските мачки први биле одледувани од Англичаните, а потоа главно од американците  по Втората светска војна. Некои љубители на мачки ги сметаат хималајските и егзотичните кратко-влакнести како варијанти на оваа раса, додека други ги третираат како посебни раси.

Селективното размножување спроведено од одгледувачите на мачки, овозможило развој на широк спектар на бои на крзното, но исто така довело до создавање на персиски мачки со сè порамно лице . Фаворизирана од обожавателите, оваа структура на главата може да донесе со себе голем број здравствени проблеми. Како што е случајот со сијамската раса, имало напори од страна на некои одгледувачи да го зачуваат постариот тип на мачки, *традиционалната раса*, со поизразена муцка. Наследната полицистична бубрежна болест е распространета кај оваа раса, која влијае на речиси половина од популацијата во некои земји.

Во 2021 година, персиските мачки биле рангирани како четврта најпопуларна раса на мачки во светот според Здружението на љубители на мачки, американски непрофитен регистар за мачки.

## Потекло
Не е јасно кога за прв пат се појавиле долго-влакнести мачки, бидејќи не постојат познати примероци со долго влакно на африканската дива мачка, предок на домашниот подвид.
лево|мини| Ангора/Персиец од ''Кралската природна историја'' (1894)
Првите документирани предци на персиската мачка биле увезени од Хорасан, Персија, на италијанскиот полуостров во 1620 година од страна на Пјетро дела Вале ; и од Ангора (сега Анкара ), Отоманска Турција, во Франција од Николас-Клод Фабри де Переск во исто време. Хорасанските мачки (  ) биле обложени со сиво, додека оние од Ангора биле бели. Од Франција, набрзо стигнале до Велика Британија .

Неодамнешните генетски истражувања покажуваат дека денешните персиски мачки не се поврзани со расите на мачки од Блискиот Исток, туку со оние од Западна Европа, при што истражувачите наведуваат дека „Иако раната персиска мачка всушност потекнува од Персија, современата персиска мачка го изгубила својот филогеографски потпис“.

## Развој

### Персиски мачки и Ангорски мачки
 
Првата персиска мачка била претставена на првото организирано шоу за мачки, во 1871 година во Кристал Палас во Лондон, Англија, организирано од Харисон Вир . Како што примероците поблиску до подоцна воспоставената персиска конформација станаа попопуларни типови, беа направени обиди да се разликува од Ангорската мачка . Првиот стандард за раса (тогаш наречен листа на *поени на извонредност* ) бил издаден во 1889 година од страна на промоторот на изложбата за мачки, Веир. Веир изјавил дека Персијката се разликувала од Ангора по тоа што опашката била подолга, влакното пополно и погусто на крајот и главата поголема, со помалку зашилени уши.

Дороти Бевил зборува за разликата помеѓу двата вида во *Книгата за сите мачки* од 1909 година:Денешните долго-влакнести мачки со педигре се несомнено добиени со вкрстување на ангорската и персиската мачка; втората има позаоблена глава од првата, исто така крзното е со сосема поинаков квалитет.

Бевил забележал дека ангорските мачки и персиските мачки биле вештачки вкрстени, што резултирало со подобрување за секоја раса, но исто така тврди дека долго-влакнестата мачка добиена од вкрстувањето од 1909 година добила значително поголемо карактерситики од персиската мачка, отколку од ангорската.

Белвил изразил жалење поради недостатокот на дистинкција помеѓу различните типови на долго-влакнести мачки од страна на англиските љубители на мачки, кои во 1887 година решиле да ги групираат под терминот „долго-влакнести мачки“.  &#x5D;

### Традиционална персиска мачка
мини|Традиционални персиски мачки
**Традиционални персиски**, или **персиски со лице на кукла**, се донекаде неодамнешни имиња за она што во суштина е оригиналната раса на персиска мачка, без развој на екстремни одлики.

Бидејќи многу одгледувачи на мачки во Соединетите Американски Држави, Германија, Италија и други делови од светот почнале да го толкуваат персискиот стандард за убавина поинаку, тие со текот на времето го развиле „пеке-лице“ или „ултра-тип“ со рамен нос, како резултат на две генетски мутации, без промена на името на расата од „персиски“. Некои организации, вклучително и Здружението на љубители на мачки (ЦФА), го сметаат типот на пеке-лице како нивен модерен стандард за персиската раса. Така, ретронимот традиционални персиски мачки е создаден за да се однесува на оригиналниот тип, кој сè уште се одгледува, на ист начин како преименувањето на сијамската мачка во оригинален стил како Традиционална сијамска или тајландска, за да се разликува од долгогодишниот модерен развој што го презеле како едноставно „сијамски“ мачки.

### Пеке-лице и ултра-тип
Во доцните 1950-ти, спонтана мутација на црвените персиски персијци го родила персискиот „пеке-лице“, именуван по кучето пекинезер со рамно лице. Таа била регистрирана како посебна раса во ЦФА, но не била распостранета до средината на 1990-тите поради сериозни здравствени проблеми; само 98 мачки биле регистрирани помеѓу 1958 и 1995 година. И покрај тоа, на одгледувачите на мачки им се допаднал изгледот и почнале да ги размножуваат персиските мачки со пеке-лице. Прекумерното акцентирање на одликите на расата со селективно одгледување (наречено *екстремно* или *ултра типизирање* ) дало резултати слични на персиските мачки со лицето на пеке. Терминот пеке-лице се користи за да се однесува на ултра-типизираната персиска мачка, но правилно се користи само за да се однесува на црвените таблести Персијци кои ја носат мутацијата. Многу љубители и судии на ЦФА сметаа дека промената на изгледот е „придонес за расата“. 
 
десно|мини| Персиска мачка со умерени одлики
Додека изгледот на персиските мачки се менувал, стандардот на Советот за персиски раси за персискиот вид останал во основа ист. Стандардот за персиската раса е, по својата природа, донекаде отворен и фокусиран на заоблена глава, големи, широко распространети тркалезни очи со горниот дел од носот усогласени со дното на очите. За стандарни персиски мачки одликите се, заоблено тело со кратки, добро обликувани нозе, широки гради и кружен изглед, речиси сè за идеалната персиска мачка се смета за „округло“. Дури кон крајот на 1980-тите, стандардите биле променети за да се ограничи развојот на екстремниот изглед. Во 2004 година, во стандардот за раса било додадено дека муцката не треба да биде премногу изразена. Стандардите биле изменети уште еднаш во 2007 година, овој пат за да го рефлектираат рамното лице, а сега се вели дека челото, носот и брадата треба да бидат во вертикално порамнување.

## Варијанти

### Химелајска мачка
десно|мини| Хималајскиот вид е создаден со вкрстување на персиската со сијамската мачка. Ова вкрстување , исто така, ги довело чоколадните бои во еднобојните Персијци.
Во 1950 година, сијамската мачка била вкрстена со персиската мачка за да се создаде раса со тип на тело на персиска, но боја на сијамките. Името го добило Химелајска мачка, по други животни со шарени точки како што е хималајскиот зајак . Хималајската мачка се водела како посебна раса во САД до 1984 година, кога ЦФА ја споила со персиската, на приговорот на советите на расите на двете раси. Некои персиски одгледувачи не биле задоволни од воведувањето на оваа мелез мачка во нивните „чисти“ персиски линии.  &#x5D;

### Егзотична кратко-влакнеста мачка
десно|мини| Егзотична кратко-влакнеста мачка е слична на персисиската по темперамент и тип, но има кратко, густо влакно.
Персиската била вкрстена тајно од некои американски одгледувачи на кратки влакна (АСХ) во доцните 1950-ти за да се „подобри“ нивната раса. Изгледот на мелезот добил признание, но другите одгледувачи биле незадоволни од промените и се залагале за нови стандарди за раса кои ќе ја дисквалификуваат вкрстената кратко-влакнеста мачка.

Одлегудвачите на овие мачки  кои го виделе потенцијалот на вкрстувањето  предложиле, и на крајот успеале, да ја натераат ЦФА да ја признае како нова раса во 1966 година, под името Егзотична кратко-влакнеста мачка . Редовното вкрстосување со персиската ја направила денешната егзотична кратко-влакнеста мачка слична со персиската во секој поглед, вклучувајќи го и темпераментот и конформацијата, со исклучок на краткото густо влакно. Оваа мачка дури и наследила голем дел од здравствените проблеми на персиската мачка. Поради полесното за четкање некои Егзотичните кратко-влакнеста мачка да ја наречат „персиска мачка за мрзеливиот човек“.

Поради редовното вкрстосување со персиската, некои егзотички кратко-влакнести мачки може да носат копија од рецесивниот ген за долго крзно. Кога две такви мачки се парат, има една од четири шанси за потомството да биде со долга коса. Овие мачки не се сметаат за персиски од ЦФА, иако Меѓународната асоцијација за мачки ги прифаќа како персијци. Други здруженија ги регистрираат како посебна раса на егзотични долго-влакнести мачки.  &#x5D;

### Долго-влакнеста Чинчила и Стерлинг мачка
лево|мини| Сребрена персиска мачка со т.н „кукла лице"
Во САД, постоеше обид да се воспостави сребрената персискиа мачка како посебна раса наречена Стерлинг, но тоа не било прифатено. Овој вид на мачки се признати како персиски мачки  од ЦФА. Во Јужна Африка, обидот да се одвои расата бил поуспешен; Советот за мачки на Јужна Африка (СМЈА) ги регистрирала мачките со пет генерации чистокрвни чинчила како долго-влакнести  чинчила мачки. Овие мачки имаат малку подолг нос од персискиот, што резултира со поздраво дишење и помалку солзење на очите. Неговото крзно е проѕирно, а само врвовите носат црн пигмент, одлика што се губи кога ќе се вкрсти со други обоени Персијци. Надворешното вкрстување, исто така, може да резултира со губење на облогата на носот и усните. Една од одликите на оваа раса е сино-зелената или зелената боја на очите.

## Популарност
десно|мини| Популарноста на персиската мачка (сина линија) во Велика Британија опадна во последните две децении
Во 2008 година, персиската мачка била најпопуларната раса на педигре мачки во САД. Во Обединетото Кралство, бројот на регистрирани персиски мачки кои се чуваат во домашни услови се намалил од раните 1990-ти, а персиската мачка го загубила своето прво место од британската кратко влакнеста мачка во 2001 година. Во 2012 година, таа била 6-та најпопуларна раса, зад британската влакнеста мачка, рагдолска мачка, сијамска мачка, Мејн Кун и бурманска. Во Франција, персиската е единствената раса чија регистрација се намалила помеѓу 2003 и 2007 година, опаѓајќи за повеќе од една четвртина.

## Класификација по регистри
мини|Персиска мачка како домашно милениче во куќа во Иран
десно|мини| Чоколадна боја на периска мачка
Стандардите за раса на различни организации на љубители на мачки може да ги третираат хималајските и егзотичните кратко- влакнести (или едноставно егзотичните) како варијанти на персиската или како посебни раси. Здружението на љубители на мачки (ЦФА) ги третира химелајските мачки како вид со бои и на персиската и на егзотичната, кои имаат посебни, но речиси идентични одлики (се разликуваат по должината на крзното). Меѓународната асоцијација за мачки (МАМ) ги третира и двете како варијанти на персиската. Светската федерација на мачки (СФМ) ги третира персиските и егзотичните кратко-влакнести како посебни раси.

## Одлики
Персиската мачка, која најчесто се одледува има екстремно долго и дебело крзно, кратки нозе, широка глава со ушите поставени далеку, големи очи и екстремно скратена муцка. Расата првично била основана со кратка муцка, но со текот на времето, оваа одлика станала крајно претерана, особено во Северна Америка. Персиските мачки може да ги имаат речиси сите бои.

Персиската мачка генерално се опишува како тивка мачка. Мирна по природа, доста добро се прилагодува на станбениот живот. Хималајските мачки имаат тенденција да бидат поактивни поради влијанието на сијамските особини. Во една студија која ги споредувала перцепциите на сопствениците на мачки за нивните мачки, Персиските мачки биле повисоко рангирани од мачките без потекло за блискоста и наклонетоста кон сопствениците, пријателството кон странците, чистотата, предвидливоста, вокализацијата и преземањето на храната.

## Здравје и животен век
Податоците за осигурување на домашни миленици од Шведска покажуваат дека просечниот животен век на мачките од персиската група (Персијци, Чинчили, Хималаи и Егзотични) е нешто над 12,5 години, додека повеќето мачки живеат до околу 15 години. 76% од оваа група живееле до 10 години или повеќе, а 52% доживеале 12,5 или повеќе години. Податоците од ветеринарната клиника од Англија покажуваат просечен животен век од 12-17 години, со средна вредност од 14,1.

Современата брахицефална мачка има голем заоблен череп и скратено лице и нос. Оваа конформација на лицето ја прави расата склона кон тешкотии со дишењето, проблеми со кожата и очите и тешкотии при раѓање. Анатомските абнормалности поврзани со брахицефаличните раси може да предизвикаат отежнато дишење . Неправилно формираните солзни канали предизвикуваат епифора, прелевање на солзи на лицето, што е вообичаено. Ентропион, преклопување на очните капаци навнатре, предизвикува триење на трепките на рожницата и може да доведе до кинење, болка, инфекција и оштетување на рожницата. Оваа состојба не е невообичаена кај персиските мачки и обично го опфаќа медијалниот аспект на долниот очен капак. Слично на тоа, кај трихијаза на горните очни капаци или трихијаза на назални набори, трепките/влакното од очниот капак и влакната од наборот на носот во близина на окото растат на начин што се тријат на рожницата. Дистоција, абнормално или тешко породување, е релативно честа појава кај персиските мачки. Следствено, стапката на мртвородени мачиња е повисока од нормалната, која се движи од 16,1% до 22,1%, а една студија од 1973 година ја става стапката на смртност на мачиња (вклучувајќи мртвородени) на 29,2%. Ветеринарната студија во 2010 година ги документирала сериозните здравствени проблеми предизвикани од брахицефаличната глава.
лево|мини| 19,5 годишна традиционална персиска мачка. Таква долговечност е ретка кај оваа раса.
Како последица на програмата на Би-Би-Си *Pedigree Dogs Exposur*, одгледувачите на мачки, исто така, биле под притисок од ветеринарните здруженија и здруженијата за заштита на животните, при што персиската била издвоена како една од најпогодените раси од здравствени проблеми. Приврзаниците на благосостојбата на животните предложиле промени во стандардите за раси за да се спречат болестите предизвикани од прекумерно или ултра типизирање и да се забрани размножување на животни надвор од поставените граници. Освен стандардот ГЦЦФ која ги ограничува високите носеви, стандардите ТИЦА  и ФИФе бараат ноздрите да бидат отворени, при што ФИФe наведува дека ноздрите треба да овозможат „слободен и лесен премин на воздух“. Германскиот закон за благосостојба на животните исто така забранува одгледување на брахицефалични мачки кај кои врвот на носот е повисок од долните очни капаци.

Полицистичната бубрежна болест (ПКД) која предизвикува откажување на бубрезите кај погодените возрасни мачки има стапка на инциденца од 36-49% кај персиската раса. Расата - и изведените, како британската долго-влакнеста мачка и химелајската мачка - се особено склони кон автосомно доминантна полицистична бубрежна болест (AДПKД). Цистите се развиваат и растат во бубрегот со тек на времето, заменувајќи ги ткивата на бубрезите и зголемувајќи го бубрегот. Бубрежна инсуфициенција се развива подоцна во животот, на просечна возраст од 7 години (во опсег од 3 до 10 години). Симптомите вклучуваат прекумерно пиење и мокрење, намален апетит, губење на тежината и депресија. Болеста е автосомно доминантна и ДНК скринингот е претпочитан метод за елиминирање на генот во расата. Поради ДНК тестирањето, повеќето одговорни персиски одгледувачи сега имаат мачки кои повеќе не го носат генот ПКД, па оттука и нивните потомци го немаат тој ген. Пред да биде достапен ДНК скринингот, се користел ултразвук. Сепак, ултразвукот е добар само во денот кога ќе се направи, а многу мачки за кои се сметало дека се здрави, всушност биле носители на генот ПКД. Само преку скрининг на ДНК и размножување мачки кои се негативни за генот ПКД во иднина ќе има мачиња кои се исто така негативни за генот, ефикасно отстранувајќи го овој ген.

Хипертрофичната кардиомиопатија е честа срцева болест која се појавува кај сите мачки. Кај персисиската мачка веројатно е наследна. Болеста предизвикува задебелување на левата срцева комора, што во некои случаи може да доведе до ненадејна смрт. Има тенденција да ги погоди мачорите и мачките од средна до стара возраст. Пријавената стапка на инциденца кај персиските мачки е 6,5%. За разлика од ПКД, која може да се открие дури и кај многу млади мачки, срцевите тестови за ХЦМ треба да се прават редовно со цел ефикасно да се следи состојбата .

Прогресивната ретинална атрофија е дегенеративно очно заболување, со автосомно рецесивен начин на наследување кај персиските мачки.  Базално-клеточниот карцином е рак на кожата кој најчесто се манифестира како израсток на главата, грбот или горниот дел од градниот кош. Иако често се доброќудни, ретки случаи на малигнитет може да се појават кај Персиските мачки. Сините персиски мачки се предиспонирани за синдромот Чедијак-Хигаши . Белите мачки, вклучувајќи ги и белите персијци, се склони кон глувост, особено оние со сини очи. Персијците се повеќе склони кон несакани ефекти на лекот за рингворм Грисеофулвин .

Како и кај кучињата, дисплазијата на колкот влијае на поголемите раси, како што се Мејн Кунс и Персијците. Малата големина на мачките значи дека тие имаат тенденција да не бидат толку погодени од оваа болест. Персијците се подложни на малоклузија (неправилен залак), што може да влијае на нивната способност да ја фатат, држат и џвакаат храната.  Рамното лице на Персиецот може да го отежне подигањето на храната, толку многу што специјално обликуваните кипови се создадени од компаниите за храна за домашни миленици за да им помогнат на Персијците.

Други болести на кои персиската мачка е предиспонирана се наведени подолу:

* Дерматолошка – примарна себореја, идиопатска периокуларна кора, дерматофитоза (рингворм), пиодерма на фацијални набори, идиопатски дерматитис на лицето (исто така и синдром на валкано лице), повеќе епитријални цисти (очни капаци)
* Окуларна – колобома, солзна пунктална аплазија, корнеална секвеструм, вродена катаракта 
* Уринарна-калциум оксалат уролитијаза ( болест на долниот уринарен тракт кај мачки )
* Репродуктивно - крипторхизам
* Гастроинтестинален – вроден портосистемски шант, вродена полицистична болест на црниот дроб (поврзана со ПКД)
* Кардиоваскуларна - перитонеоперикардна дијафрагмална хернија
* Имунолошко – системски лупус еритематозус
* Невролошка - алфа-манозидоза
* Неопластичен - базално-клеточен карцином, тумори на лојните жлезди
* Прекумерно солзење на очите
* Вцрвенување на очите
* Чувствителност на топлина
* Предиспозиција за рингворм, габична инфекција

Иако овие здравствени проблеми се чести, многу персиски мачки немаат ниту еден од овие проблеми.

## Здравје и етика
Персиските мачки, познати по структурата на лицето(сплескано лице), предизвикуваат загриженост за етиката за размножување на мачки со овие одредени деформитети.

Брахицефалијата е многу барана одлика од страна на љубителите на мачки, што создава големи очи слични на був и целокупно минијатурно лице. Иако оваа одлика прави мачката биде „поубава“, тоа резултира со многу здравствени проблеми, вклучително и нефункционални назолакримални системи каде солзите се наталожуваат и течат по лицето, меко и долго непце што ги попречува горните дишни патишта, а со тоа го отежнува дишењето и исто така дефекти на забите и вилицата. (брахигнатија) каде забите растат нанадвор во неприродни позиции, што го отежнува јадењето и ја зголемува можноста за формирање на наслаги гингивитис.

Ваквите здравствени проблеми влијаат на квалитетот на животот на многу персиски мачки, особено на оние кои спаѓаат во одредена категорија, и покренуваат прашања за етичноста и законитоста на овие програми за размножување на мачки со деформитети.

## Персиските мачки во уметноста
Во светот на уметноста, уметниците веќе долго време ја покажуваат нивната љубов кон персиската мачка овековечувајќи ја во уметноста. Едно уметничко дело за кое се тврди дека е „најголемата слика на мачки во светот“ е продадено на аукција за повеќе од 820.000 долари. Масло портретот од крајот на 19 век се нарекува Љубовниците на мојата сопруга, а некогаш му припаѓал на богат филантроп кој нарачал уметник да го наслика огромниот асортиман на својата сопруга, составен од турски ангорски мачки и персиски мачки. Други популарни персиски слики вклучуваат една бела персиска мачка од познатиот народен уметник Ворен Кимбл и две бели персиски мачки како гледаат во чинија со златна рипка, насликана од покојниот портретист на мачки Артур Хејер . Персиска мачка се наоѓа и на уметнички поштенски марки ширум светот.

## Наводи

## Надворешни врски

* 
* Информации за расата: персиска мачка

Категорија:Мачешки раси