Летонски пушкаџии

**Летонските пушкаџии** (; ) првично биле воена формација на Империјалната руска армија собрана почнувајќи од 1915 година во Летонија со цел да ги брани балтичките гувернери од Германската империја во Првата светска војна. Првично, баталјоните биле формирани од доброволци, а од 1916 година со регрутација меѓу латвиското население. Вкупно околу 40.000 војници биле подготвени во Летонската дивизија за пушкаџии. Тие биле користени како елитна сила во царската и црвената армија.

## Заднина
Кон крајот на 19 век, Рига, идниот главен град на Латвија, станал еден од најиндустриските градови во Руската империја. Летонската Социјалдемократска работничка партија (ЛСДРП) била добро организирана и нејзините водечки елементи биле сè повеќе сочувствителни кон болшевиците до времето на револуцијата во 1905. Кога по ова биле организирани казнени експедиции од страна на државата, биле формирани групи на вооружен отпор - честопати поврзани со ЛСДРП - за да водат герилска војна против царскиот режим. Голем број од овие искусни борци подоцна биле регрутирани во Летонските пушкаџии. На избувнувањето на војната Индријис Ледиш, латвискиот началник на полицијата во Владивосток, наредил да се формираат латвиски коњанички единици.

## Формирање
До април 1915 година, кога царската германска армија напредувала на територијата на Летонија, некои истакнати Летонци, предводени од заменикот Јанис Голдманис ја искористиле својата позиција во Државната дума за да го повикаат царот Николај II да формира целосно летонски баталјони. Како што Германците напредувале во Летонија, тие тврделе дека таквите единици ќе бидат особено ефикасни. Летонците ја познавале областа и имале висок морал бидејќи и покрај политиката на русификација, летонските националистички чувства биле повеќе антигермански. Во Јелгава, два баталјони на Летонската домашна гарда веќе ја задржале царската германска армија.
лево|мини|250x250пкс| Летонски доброволци од 3. пушкарски баталјон Курземе (1915)
По зголемениот германски напредок, руската *Ставка* ја одобрила мерката и на 19 јули 1915 година, царот го одобрил формирањето на латвиските пушки. Истиот ден латвиските пратеници на Државната дума, Јанис Голдманис и Јанис Залитис објавил патриотски апел „Соберете се под латвиското знаме“ (*Pulcējaties zem latviešu karogiem!*) во Рига. Првите волонтери почнале да се пријавуваат на 12 август во Рига. Првично, планот бил да се формираат два баталјони, но поради големиот број на доброволци биле формирани три баталјони.

Заминувањето на првите летонски доброволци од Рига на основна обука се трансформирало во широка национална демонстрација, бидејќи единиците на пушкаџии биле првите летонски воени единици со латвиски команданти задолжени. Првите баталјони биле составени главно од доброволци, особено бегалци од Курланд и работници од фабриките евакуирани во внатрешноста на Русија од Рига. Подоцна голем број Летонци од други руски единици се приклучиле или биле префрлени во Летонските пушкаџии.

## Прва светска војна
мини|250x250пкс| Летонски пушкаџии во рововите за време на Божиќните битки
Од 1915 година до 1917 година, латвиските пушкаџии се бореле во Царската руска армија против царската германска армија на позиција покрај реката Даугава. Во 1916 г., летонските баталјони биле трансформирани во полкови кога започнало регрутирањето меѓу локалното население. Исто така, биле формирани многу нови пушкарски единици. Биле формирани осум борбени и еден резервен полк. Во декември 1916 година и јануари 1917 година, латвиските пушкаџии претрпеле големи загуби во едномесечните Божиќни битки, кои започнале со ненадеен напад на германските позиции за време на Божиќ. Со тешки загуби, летонските пушкаџии успеале да ја пробијат германската одбранбена линија, но напорите биле залудни бидејќи нападот не бил завршен. Империјалната руска армија загубила над 26.000 војници во неуспешниот напад. Меѓу жртвите имало 9.000 латвиски пушкаџии, приближно една третина од вкупниот број во тоа време. Тешките жртви резултирале со силно незадоволство против руските генерали и царот меѓу пушкаџиите. Ова незадоволство довело до зголемена поддршка за болшевиците, кои се залагале за крај на војната. Паднатите латвиски пушкаџии биле погребани во Братски гробишта во Рига, создадени за оваа намена.

## Црвени латвиски пушкаџии
мини|200x200пкс| Споменик од советско време за латвиските пушки во Даугавпилс.
Во мај 1917 година, голем дел од латвиските полкови ја пренеле својата лојалност на болшевиците. Тие станале познати како **Црвени Летонски пушкаџии** (, ) и активно учествувале во Руската граѓанска војна. Пушкаџиите активно учествувале во задушувањето на антиболшевичките востанија во Москва и Јарослав во 1918 година и се бореле против силите на белите генерали Деникин, Јуденич и Врангел. По победата во операцијата Ориол-Кроми против Деникин во октомври 1919 година, дивизија на латвиски пушкаџии го добила највисокото воено признание од тоа време: Почесното црвено знаме на ВЦИК. Јукумс Вациетис, поранешен полковник на Летонските пушкаџии, станал првиот врховен командант на Црвената армија.

Летонските Црвени пушкаџии биле клучни во обидот да се воспостави советска власт во Летонија во 1919 година. Тие претрпеле големи загуби на персонал поради намалената популарност на болшевичките идеи меѓу Летонските пушкаџии и Летонците генерално, а мнозинството биле прераспоредени на други фронтови на Руската граѓанска војна. Останатите сили на Црвената армија во Летонија биле поразени од балтичките германски доброволци под генералот фон дер Голц и новоформираните латвиски единици првично под полковник Калпакс, а подоцна под полковник Јанис Балодис, кои биле лојални на Летонската Република во западна Латвија; од страна на естонската армија вклучувајќи ја Севернолатвиска бригада, и конечно со заедничка кампања на полската и новата латвиска армија во Латгале, југоисточна Латвија.

По мировниот договор од 1920 година меѓу Летонија и болшевичка Русија, 11.395 поранешни Црвени пушкаџии се вратиле во Летонија.&#x5B;*[[Википедија:Се бара извор|<span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2008)">потребен е цитат</span>]]*&#x5D;

Други поранешни пушкаџии останале во Советска Русија и се искачиле на лидерски позиции во Црвената армија, Комунистичката партија и Чека. Кога СССР ја окупирала Летонија во 1940 година, многу од преживеаните Црвени пушкаџии се вратиле во Летонија.

Најпознатите советски комунистички водачи од Летонија пред Втората светска војна не биле од Црвените пушкаџии: Мартин Лацис, Јекабс Петерс, Арвидс Пелше, Јан Карлович Берзин, Јан Руџутак, Петерис Стучка, Роберт Ејхе. Сите тие, освен Штучка (кој починал во 1932) и Пелше, подоцна биле егзекутирани во таканаречената латвиска операција на НКВД за време на Големата чистка.

## Бели летонски пушки
Во 1917 година, помал број латвиски пушкаџии, главно офицери, застанале на страната на болшевиците. Офицерите како Карлис Гоперс и Фридрихс Бридис се обиделе да спречат болшевичките идеи да се шират меѓу летонските војници. Крвавите божиќни и јануарски битки ги попречиле нивните напори да се борат против болшевичката идеологија. Противниците на болшевизмот или заминале или биле принудени да ја напуштат воената служба или се приклучиле на Белите сили. За време на последната фаза од Граѓанската војна, две латвиски единици биле создадени на Урал и Далечниот исток на Русија (Троицкиот баталјон и Полкот Иманта), но тие не учествувале во значителна воена акција и биле испратени во Летонија, дотогаш веќе независна нација.

## Во културата
десно|мини| Бели крстови (1916 година) од Јазепс Гросвалдс
Летонските пушкаџии се долготраен извор на инспирација во латвиската уметност. Многу писатели, поети и сликари биле инспирирани од Летонските пушкаџии и нивните битки. Најзабележителни дела се:

* Збирка епска поезија за латвиските пушки и нивните битки во Латвија и Русија, *Mūžības skartie* (Погодени од вечноста) од поетот Александар Чакс.
* Историски роман *Blizzard of Souls* (*Dvēseļu putenis*) од писателот Александар Гринс, и самиот поранешен пушки. Главниот протагонист на романот е млад латвиски ученик кој се пријави во латвиска пушкачка единица. Во 2019 година премиерно беше прикажан филм базиран на романот.
* Серија слики (*латвиски пушки* 1916 &ndash; 1917 и *бегалци* 1915 &ndash; 1917) од летонскиот сликар Јазепс Гросвалдс, кој исто така служел во единиците на латвиските пушки.

Летонскиот пагански метал бенд *Скајфорџер* го има објавено албумот Latviešu strēlnieki (албум) посветен на латвиските пушкаџии и нивните битки во Првата светска војна.

Поранешен латвиски пушкаџија е протагонист на филмот *Бранители на Рига од* 2007 година, сместен во последните денови од Првата светска војна и последователната латвиска војна за независност.

## Поврзано

* Естонска војна за независност

## Наводи

## Извори

* 
* 
* 
*  , 
* 
* 

## Надворешни врски

Категорија:Руската Империја во Првата светска војна
Категорија:Воени единици и формации во Првата светска војна
Категорија:Воена историја на Советскиот Сојуз