Софи фон Ла Рош

**Мари Софи фон Ла Рош** (родена **Гутерман фон Гутерсхофен**; 6 декември 1730 – 18 февруари 1807) — германски романописец. Таа се смета за првата финансиски независна жена професионална писателка во Германија.

## Биографија
Софи фон Ла Рош била родена во Кауфбојрен, денешна Германија, како најстарото дете на докторот Георг Фридрих Гутерман и неговата сопруга, Регина Барбара Гутерман (родена Унолд). Гутерман по потекло била од Биберах. Ла Рош го поминала поголемиот дел од своето детство во Аугсбург, под строго пиетистичко воспитување, и често го посетувала Биберах. Таму таа станала пријателка со Кристоф Мартин Виланд и се свршила со него.

Сепак, во 1753 година се омажила за Георг Михаел Антон Франк Марија фон Ла Рош &#x2014; што било сосема изненадувачко за нејзиниот свршеник Виланд, кој во тоа време живеел во Швајцарија. Георг фон Ла Рош бил вонбрачен син на Антон Хајмрих Фридрих фон Стадион и танчеркатаКатарина Ла Рош. Стадион го презел старателството над момчето и се погрижил за неговото образование како секретар. Георг и Софи имале осум деца, од кои пет го преживеале детството: Максимилијана (1756–1793), Фриц (роден 1757), Луиз (родена 1759), Карл (1766–1839) и Франц Вилхелм (1768–1791).

Од 1761 до 1768 година, Софи Ла Рош била дворска дама во замокот на нејзиниот свекор, Вартхаузен, во близина на Биберах (каде што Софи и Виланд повторно се сретнале). Во замокот имало обемна библиотека (1.440 тома, 550 дела), која денес се наоѓа претежно во боемскиот Козелски замок во близина на П'лзењ. Таа пишувала писма на француски јазик одобрен од судот и често го придружувала грофот до неговиот селски имот во Бенингхајм. Преку тестаментот на грофот, сопругот на Ла Рош бил назначен за надзорник на имотите во Бенингхајм. Ла Рош го следела својот сопруг таму во 1770 година и таму го завршила - по совет на пријател свештеник - романот што веќе го започнала во Вартхаузен, „*Историја на фројлајн фон Стернхајм“*. Романот бил објавен од Виланд во 1771 година.

Георг фон Ла Рош ги надгледувал имотите на Стадион-Вартхаузен до 1771 година, кога станал таен советник на изборниот надбискуп на Трир. Поради оваа промена на кариерата семејството морало да се пресели во Еренбрајтштајн. Ла Рош одржувал литературен салон во нивниот дом во општината Кобленц, што Гете го споменал во *„Дихтунг и време“*. Меѓу редовните посетители биле Јохан Бернхард Базедов, Вилхелм Хајнзе, браќата Јакоби и Јохан Каспар Лаватер. Таа се спријателила со Јохан Хајнрих Јунг и го запознала со неговата втора сопруга, Марија Саломе фон Сент Ѓорѓи.

Во 1780 година, сопругот на Ла Рош бил отпуштен од својата функција од страна на изборниот надбискуп Клеменс Венцеслав, поради неговите отворени критички мислења насочени кон црквата. Со тоа, елегантниот салонски круг во Еренбрајтштајн ненадејно завршил. Семејството било примено од пријател во Шпајер. Во 1788 година, смртта на Георг ја оставила Софи како вдовица. Поради француската револуционерна окупација на левиот брег на Рајна во 1794 година, пензијата на вдовицата на Ла Рош била прекината, и таа се чувствувала принудена да го обезбеди својот приход преку пишување. По смртта на нејзиниот сопруг, таа го поминала времето во Шпајер и Офенбах на Мајна и патувала во Швајцарија, Франција, Холандија и Англија, што ја поттикнало да пишува и објавува патеписи. 

Преку нејзината ќерка Максимилијана, која била во брак со бизнисменот и дипломат Питер Антон Брентано, Ла Рош станала баба на Бетина фон Арним и Клеменс Брентано. Кога Максимилијана починала во 1793 година, Ла Рош зела три девојчиња од осумте деца на двојката.

Ла Рош починала во Офенбах на Мајна. Таа е погребана на надворешниот ѕид на црквата „Свети Панкрас“ во Офенбах-Биргел.

Во тринаесеттата книга на неговиот *Поезија и вистина*, Гете пишува за Софи фон Ла Рош:„Таа била прекрасна жена и не познавам друга со која би ја споредила. Витка и нежно градена, повеќе висока отколку ниска, таа задржала одредена елеганција во подоцнежните години, елеганција која шармантно се движела помеѓу однесувањето на фина дама и достојна жена од средната класа.“

## Литературно-историско значење
Првиот роман на Ла Рош, објавен од Виланд во 1771 година, бил нејзиниот најуспешен роман. Покрај него напишала неколи ку други романи. Нејзините дела биле наменети да бидат морално поучни за младите жени. Некои како *„Прекрасна слика на оставка“* (1795), биле напишани во позадина на постреволуционерниот период. Понатамошниот израз на педагошкиот проект на авторката „да ги едуцира и советува младите жени за уметноста на живеењето“ дошол во форма на периодичното издание *„Помона: За ќерките на Германија“*, кое Ла Рош го планирала и уредувала и кое било објавено во периодот од 1783-1784 година.

Нејзиното творештво било репрезентативно за ерата на просветителството и сентименталното движење (*Empfindsamkeit*) во германската литература, а таа била една од најпознатите писателки на 18 век. Нејзиниот прв роман *„Приказната за госпоѓица фон Стернхајм“* може да се смета за основачки текст за германската женска книжевна традиција. мини|346x346пкс|Слика од ''Фани и Јулија''

## Литература
* Болдвин, Клер. „Софи фон Ла Рош“. *Енциклопедија на германската литература.* Уредник: Матијас Концет. Чикаго и Лондон: Фицрој Дирборн, 2000. 630-631.
* Блеквел, Џини. „Софи фон Ларош“. *Германски писатели во времето на Гете: Од Бура и Натисок доицизам.* *Речник на литературна биографија.* Том 94. Уредник: Џејмс Хардин и Кристоф Е. Швајцер. Детроит: Бруколи Кларк, 1990. 154-1стр. 61.
* Блеквел, Џини. „Софи фон Ларош“. *Горчливо лекување.* *Германски писателки 1700-1830.* Уредник. Џини Блеквел и Сузан Зантоп. Линколн: Универзитетски издавач на Небраска, 1990. стр. 147-187.
* Досон, Рут П. „Овозможувачкиот ефект на разликата: Софи Ла Рош (1730-1807). *Спорното перо: Книжевност од жени во Германија 1770-1880.* Њуарк, Дел.: Универзитет во Делавер, 2002. стр. 92-154.
* Гарланд, Мери. „Ла Рош, Софи фон“. *Оксфордски придружник за германската книжевност.* 3-то издание. Њујорк: Оксфордски универзитетски прес, 1997. 503.
* Џорес, Рут-Елен. „Таа девојка е сосема поинаков лик! Да, но дали е феминистка? Набљудувања за *Geschichte des Fräulein von Sternheim* на Софија фон Ла Рош." *Германските жени во осумнаесеттиот и деветнаесеттиот век*. Ед. Рут-Елен Џорес и Мери Џо Мајнс. Блумингтон: Универзитетот во Индијана печат 1986. стр. 137-56.
* Лоури, Хелен Мери : "Reisen, sollte ich reisen! Англија sehen!". Студија за сметки за патувања од осумнаесеттиот век. Софи фон Ла Рош, Јохана Шопенхауер и други. Дисертација, Универзитетот Квинс, Кингстон, Онтарио 1998 година (Волтекст, PDF).
* Петшауер, Петер. „Софи фон Ла Рош, романописец помеѓу разумот и емоцијата“. *Germanic Review* . Том 61, пролет 1982. стр. 70-77.
* Стоицеа, Габриела. „Кога историјата се среќава со книжевноста: Џонатан Израел, Софи фон Ла Рош и проблемот на родот.“ *Радикалното просветителство во Германија: Културна перспектива*. Уредник Карл Никерк. Лајден: Брил-Родопи, 2018. стр. 211-237.
* Стоикеа, Габриела. „Фикции за читливост: Човечкото лице и тело во современите германски романи од Софи фон Ла Рош до Алфред Доблин“. Билефелд: Препис Верлаг, 2020 година.
* Винкл, Сели. *Жената како буржоаски идеал: студија за „Geschichte des Fräuleins von Sternheim“ на Софи фон Ла Рош и „Die Leiden des Jungen Werthers“ на Гете.* Њујорк и Берн: Питер Ланг, 1988 година.

## Надворешни врски

* Digitized works at Sophie
* Digitized works at Zeno.org
* Digitized works at Gutenberg.de
* *Encyclopædia Britannica* Online: "Sophie von La Roche"

Категорија:Починати во 1807 година
Категорија:Родени во 1730 година
Категорија:Европска книжевност
Категорија:Германски писателки