Старосна пирамида

[десно|мини| Распределба на населението по возраст и [пол за Ангола во 2005 година.]]
**Старосна пирамида, или пирамида на население** (дијаграм на структурата на возраста) или „**пирамида на возраст-пол**“ ― графичка илустрација на распределбата на населението (обично онаа на земја или регион во светот) по возрасни групи и пол; тој обично добива облик на пирамида кога населението расте. Мажјаците обично се прикажани лево, а женките на десната страна, и тие може да се мерат во апсолутни бројки или како процент од вкупното население. Пирамидата може да се користи за да се визуелизира возраста на одредено население. Исто така се користи во екологијата за да се одреди целокупната возрасна распространетост на населението; показател за репродуктивните способности и веројатноста за продолжување на еден вид. Бројот на луѓе по единица површина се нарекува густина на населеност.

## Структура
Пирамидата на населението често содржи непрекинати наредени хистограмски ленти, што ја прави хоризонтален дијаграм. Големината на населението е прикажана на оската x (хоризонтална), додека возрасните групи се претставени на оската y (вертикална). Големината на секоја лента може да се прикаже или како процент од вкупното население или како суров број. Мажјаците се конвенционално прикажани лево, а женките на десната страна. Пирамидите на населението често се сметаат за најефективниот начин за графички приказ на возраста и распространестоста на населението, делумно поради многу јасната слика што ја даваат овие пирамиди. Голем дел од информациите за населението поделени по возраст и пол може да се прочитаат од пирамидата на население, а тоа може да фрли светлина врз степенот на развој и другите аспекти на населението.

Мерките на средишната тенденција (главна, медијана и модус) треба да се земат предвид при проценка на пирамидата на населението. На пример, просечната возраст може да се користи за да се одреди видот на населението во одреден регион. Населението со просечна возраст од 15 години би била многу млада во споредба со онаа со просечна возраст од 55 години. Статистиката за населението често се бројки од средината на годината.

Низа пирамиди на населението би можеле да дадат јасна слика за тоа како една земја преминува од високи кон ниски стапки на плодност. Ако пирамидата има широка основа, тоа покажува дека релативно висок процент од населението лежи во најмладата возрасна група, како на пример возраст од 0-14 години, што сугерира дека стапката на плодност во земјата е висока и над заменливото ниво на плодност. Ако населението е под заменувачкото ниво на плодност, постарото население опаѓа со возраста, поради комбинација на смртност и зголемување на бројот на раѓања со текот на времето. Обично има повеќе жени отколку мажи во повозрасните опсези, бидејќи жените имаат поголем животен век, поради различни причини, вклучително и жените кои помалку учествуваат во ризично однесување.

Обликот на пирамидата може да го открие и односот на старосната зависност на населението. Населенијата со висок процент на деца и/или постари лица имаат поголем коефициент на зависност. Овој сооднос се однесува на тоа колку стари и млади луѓе зависат од работните возрасни групи (често се дефинирани како на возраст од 15-64 години). Според *Население: вовед во концепти и прашања* на Weeks*',* пирамидите на населението може да се користат за предвидување на иднината, познато како прогноза на населението. Моментумот на населението, кога наталитетот на населението продолжува да се зголемува дури и откако стапката на плодност се намали на ниво на замена, дури може да се предвиди ако населението има ниска стапка на смртност бидејќи населението ќе продолжи да расте. Потоа се појавува поимот време на удвојување, што е користен за да се предвиди кога бројот на населението ќе се удвои. На крајот, пирамидата на населението може дури и да даде увид во економскиот статус на една земја од старосната стратификација бидејќи распределбата на залихите не е рамномерно распределена низ населението.

Во моделот на демографска транзиција, големината и обликот на пирамидите на населението се разликуваат. Во првата фаза од моделот на демографска транзиција, пирамидите имаат најдефиниран облик. Тие имаат идеална голема основа и слаб врв. Во втората фаза, пирамидата изгледа слично, но почнува да се шири во средовечните групи. Во третата фаза, пирамидите почнуваат да се заокружуваат и да изгледаат слично како надгробна плоча. Во четвртата фаза има намалување кај помладите возрасни групи. Ова предизвикува стеснување на основата на проширената пирамида. На крајот, во петтата фаза, пирамидата почнува да добива облик на змеј додека основата продолжува да се намалува. Обликот на населението зависи од тоа каква е економијата во земјата. Поразвиените земји може да се најдат во третата, четвртата и петтата фаза, додека најнеразвиените земји имаат население претставено со пирамидите во етапите еден и два.

## Видови
Секоја земја ќе има различна пирамида на население. Сепак, пирамидите на населението може да се категоризираат во три вида: непроменливи, проширувачки или собирачки. Овие видови се идентификувани според стапките на плодност и смртност во една држава.

; Непроменлива пирамида или постојана пирамида на население
: Пирамидата може да се опише како неподвижна ако процентот на население (возраст и пол) останува приближно постојан со текот на времето. Во непроменливо население, бројот на раѓања и смртни случаи приближно се урамнотежуваат еден со друг.

; Проширувачка пирамида или пирамида на население што се проширува
: Пирамида на население која е многу широка во помладите возрасти, карактеристична за земјите со висок наталитет и можеби низок животен век. Се вели дека населението брзо расте, а големината на секоја група на раѓање се зголемува секоја година.

; Собирачка пирамида или опаѓање на населението
: Пирамида на население што е стеснета на дното. Населението е претежно постаро во просек, бидејќи земјата има долг животен век, ниска стапка на смртност, но и низок наталитет. Ова може да наведува дека во иднина може да има висок коефициент на зависност поради намалувањето на бројот на работните години. Ова е вообичаен модел за многу развиена земја, со високо ниво на образование, лесен пристап и поттик за користење на контрола на раѓањето, добра здравствена заштита и неколку негативни фактори на животната средина.

## Преовладување на младите
[мини|300x300пкс| [Медијана|Просечна возраст по земја. Младинското испакнување е евидентно за Африка, а во помала мера за Западна Азија, Јужна Азија, Југоисточна Азија и Средна Америка.]]
десно|мини| Карта на земји по стапка на плодност (2020 година), според Референтното биро за население.
Гери Фулер (1995) ја опишал преовладувањето на младите како вид на проширувачка пирамида. Гунар Хајнсон (2003) тврдел дека вишокот кај особено младото возрасно машко население очекувано води до општествени немири, војна и тероризам, бидејќи „третиот и четвртиот син“ кои не наоѓаат престижни положби во нивните постоечки општества го рационализираат својот поттик да се натпреваруваат според религијата. или политичка идеологија.

Хајнсон тврдел дека повеќето историски периоди на општествени немири на кои им недостигаат надворешни предизвикувачи (како што се брзите климатски промени или други катастрофални промени на животната средина) и повеќето геноциди можат лесно да се објаснат како резултат на зголемената младешка испакнатост. Овој фактор исто така бил користен за да се откријат настаните од Арапската пролет. Економските рецесии, како што се Големата депресија од 1930-тите и Големата рецесија од крајот на 2000-тите, исто така се тврди дека делумно се објаснуваат поради големото младо население која не може да најде работа. Преовладувањето на младите може да се гледа како еден фактор меѓу многуте во објаснувањето на општествените немири и востанија во општеството. Студија од 2016 година открива дека младинските испакнатини ги зголемуваат шансите за неетнички граѓански војни, но не и народносни граѓански војни.

Големо население на адолесценти кои влегуваат во работната сила и избирачкото тело се напрегаат во водите на економијата и политиката, кои биле дизајнирани за помали населенија. Ова создава невработеност и отуѓување доколку доволно брзо не се создадат нови можности&nbsp;– во тој случај се собира „демографска дивиденда“ бидејќи продуктивните работници ги надминуваат младите и постарите зависни. Сепак, возраста од 16 до 29 години е поврзана со преземање ризик, особено кај мажите. Општо земено, растењето на младите во земјите во развој е поврзано со повисока невработеност и, како резултат на тоа, зголемен ризик од насилство и политичка нестабилност. За Синкота и Досес (2011), преминот кон позрели старосни структури е речиси неопходен услов за демократизација.

За да се отстранат ефектите од напукнувањето кај младите, приоритет треба да бидат посебните политики како што се создавањето повеќе работни места, подобрувањето на програмите за планирање на семејството и намалувањето на сите стапки на смртност на доенчињата.

## Поврзано
 
*Класна структура на возраста
*Бејби-бум
*Демографска анализа
*Демографски премин
*Список на држави по средна возраст
*Младинска иницијатива на Блискиот Исток
*Пренаселеност
*Политичка демографија
*Население
*Прираст на население
*Полов сооднос
*Waithood

## Наводи

### Фусноти

### Дополнителни наводи

* Биро за попис на Соединетите Држави, демографски персонал на интернет (27 јуни 2011 година). „Меѓународни програми, меѓународна база на податоци“ . Информативен портал. Бирото за попис на Соединетите Држави.
* „Референтно биро за население – информирајте, зајакнете, напредувајте“ . Референтно биро за население.
* „Бази на податоци“ . Обединети нации.
* Зарули, Вирџинија и др. „Жените живеат подолго од мажите дури и за време на тешки глад и епидемии“. *Зборник на трудови на Националната академија на науките*, Национална академија на науките, 3 јануари 2018 година.

## Надворешни врски

* Перспективите на светското население, ревизијата за 2010 година, мрежна страница на Одделот за население на Обединетите нации со пирамиди на населението за сите земји
* Бирото за попис на САД, меѓународни статистички агенции
* Биро за попис на САД, меѓународна база на податоци (IDB)
* Австралиски анимирани пирамиди на населението, Австралиско биро за статистика
* Интерактивни пирамиди на населението на метрополите Франција 1901-2060 (INSEE)

Категорија:Демографија
Категорија:Демографика
Категорија:Статистички графикони и дијаграми
Категорија:Географија на населението
Категорија:Стареење
Категорија:Демографска економија