Нико Графенауер

**Николај „Нико“ Графенауер**, Словенец поет, критичар, есејист, уредник, литературен историчар и преведувач, * 5 декември 1940, Љубљана, Словенија..

## Животопис
Тој бил седмо дете во семејството. Ги загубил двата родители во раното детство - неговата мајка починала една недела по неговото раѓање, а неговиот татко Кирил кога имал година и пол. Го одгледала неговата сестра. 

По завршувањето на основното и средното училиште во Љубљана во 1960 година, студирал компаративна книжевност и теорија на книжевноста на Филозофски факултет во Љубљана, каде што дипломирал во 1969 година. 

Од 1965 до 1973 година има статус на слободен писател. Во 1973 година станал уредник на детската литература во издавачката куќа „Младинска книга“ во Љубљана. Бил главен уредник (1969/70) и одговорен (1971) на списанието „Проблеми“, а по 1982 година, како еден од иницијаторите, станал еден од клучните соработници и долгогодишен главен уредник (1984–2007; освен 1987-89) на месечникот „Нова ревија“, а потоа и на специјалното списание „Ампак“ што го издава (2000–2012). По пензионирањето во 2002 година, ја задржал позицијата главен уредник на издавачката куќа „Нова ревија“, која ја основал самиот (до нејзиното пропаѓање). Во 1980-тите и 1990-тите години бил активен во движењата на граѓанското општество за демократизација, независност и меѓународно признавање на Словенија.

Словенечката академија на науките и уметностите го избра Нико Графенауер за придружен член во 2003 година и за полноправен член во 2009 година. 

## Творештво
Дебитирал со објавување на поезија во списанието *[[Млади патеки]]* во 1956 година, а неговата прва збирка *[[Вечер пред празникот]]* е објавена во 1962 година. Тој бил инспириран од Владимир Бартол, Сречко Косовел, Јосип Мурн, Франција Прешерен и Отон Жупанчич.

### Поезија
Од почетната модернистичка поезија *([[Вечер пред празниците]])* тој се развил во порадикален идеолошки правец, чии прашања се веќе јасно посочени во насловот на збирката *([[Стискање на јазикот]])*, а потоа пристапи кон чистите текстови во насока на херметичката симболистичка традиција (збирката сонети *[[Структури]]*). 

Тој ја продолжил со  лингвистички иновации и изразување на својата лирика во книгите *[[Палимпсести]]* (1984), *[[Избриши]]* (1989), *[[Стапки]]* (1999) и во *[[Ноќевања]]* (2005), со кои го заокружил неговиот херметички и естетски богат поетски опус, каде што се преплетуваат и се преклопуваат следните мотиви и теми: живот и смрт, љубов и резигнација, илузија и вистина, глас и тишина, заробеништво  и фаталност на јазикот. Со гореспоменатите книги, тој станал еден од главните претставници на словенечкиот поетски модернизам.

Поезијата на Графенауер е преведена на германски јазик од Јанко Ферк.

### Дела за млади
Детската и младинската поезија и проза на Графенауер содржат игра и фантазија како мотиви и теми. Во своите дела вклучува хумор, изведен од необични фрази и претерувања, што и додава разиграност и имагинација на содржината. Познат е и по својата збирка поезија за млади под наслов „Педенџпед“.

Уредил неколку антологии за детска поезија, антологија на југословенски младински песни, кои ги објавил во книгата „Сончоглед на рамо“ (песни за деца од Фран Левстик до денес), избор од „Светски бајки“ итн.

### Есеи, преводи
Нико Графенауер се етаблирал и како есеист и преведувач на поезија. Преведувал обемно од германски, англиски и српско-хрватски, особено од автори блиски до неговиот поетски свет а пишувал аналитички студии за нив. Превел песни од Ханс Магнус Енценсбергер, Готфрид Бен, П. Целан, Фридрих Хелдерлин, Елзе Ласкер-Шилер, Хуго фон Хофманстал, Рајне Марија Рилке . Заедно со Кајетан Ковиќ, тој составил и превел антологија на германска поезија од 20 век (1998), а исто така го уредил и „Орфеј“ (антологија на светска поезија избрана од словенечки поети, 2005).

Делата на Графенауер се преведени на странски јазици. Тој го превел на германски јазик австрискиот писател и поет Јанко Ферк. „Палимпсести“ била објавена под насловот „Eingewebte spur“ од издавачката куќа „Едишн Ателје“ во Виена, збирката „Тајни“ беше објавена под насловот „Гехајмнисе“ од издавачката куќа „Мохор“ во Клагенфурт, одделни песни биле објавени на германскиот веб-портал www.lyrikline.de и во литературни списанија. За преводот на „Палимпсести“, преведувачот ја добил Наградата за превод, награда од австриската федерална канцеларија.

Тој пишувал и есеи и студии за словенечката поезија. Во своите аналитички студии, тој не само што ги оценува поединечните автори, туку и критички и одговорно ги оценува феномените во општеството и современото творештво. Своите поетски списи ги собрал во книгата „Одисеја во лавиринтот“ (2001).
## Награди
За неговото творештво во поезијата, Нико Графенауер има добиено неколку награди: Наградата Прешернов фонд (1980 година за збирката *Песни*), две Награди Џенко (1986 за *Палимпсест* и 1999 година за *Печати*), [''Тајни''), три [Награда Левстик|Левстик награди (1980 за *Облакодери, седнете.*, 1987 за *Малечката* и 2007 година за животно дело), ​​Награда Прешерен Награда]] (1992 за преводи на странски поети); за книгата

„Кога главата лебди над облаците“ беше вклучена во почесната листа на IBBY во 2002 година, во 2013 година ја доби и Златната награда за поезија, а во 2014 година наградата Жупанчич за животно дело.

## Библиографија
### Поезија
* *Вечерта пред празникот* (1962) 
* *Стисок на јазикот* (1965) 
* *Штукатура* (1975) 
* *Песни* (1979) 
* *Песни* (заедно со С. Макаровиќ и Т. Шаламун) (1976) 
* *Тајни* (1983, 2007)
* *Палимпсести* (1984) 
* *Бришења* (1989) 
* *Осаменост* (1990) 
* *Драма во педесет епиграми од Ник Графенауер* (1992) 
* *Врзување на растојанија* (1996)
* *Стапки* (1999) 
* *Ноќи* (2005) 
* *Дишам, за да не помине воздухот: Собрани и нови песни* (2010)

### Младинска поезија
* *[[Педенџпед]]* (1966) 
* *Шепоти во дворот* (1970) 
* *Животни во шумата* (1970) 
* *Животни на полето* (1970) 
* *Домашни животни* (1970) 
* *Што има на крајот од светот* (1973) 
* *Црвен афион на средина од полето* (1974) 
* *Кога тапанот тапка* (1974) 
* *[[Автосаурус]]* (1976) 
* *Азбука* (1977) 
* *[[Малиот змеј]]* (1978) 
* *Што сонцето најмногу го сака* (1979) 
* *Облакодери, седнете* (1981) 
* *Локомотив, локомотива* (1981) 
* *Тајни* (1983) 
* *Стара Љубљана* (1983) 
* *Каде оди возот* (1983) 
* *Сонцето над фонтаните* (1984) 
* *Можбеседа Педењпед* (1994) 
* *Кога главата лебди над облаците* (2000)
* *Секоја мерка е немоќна, Педењпед повторно има опашка* (2010)
* *Кралици на мачката* (илустрирано од Јоже Циуха, 2014)
* *Кекец и Пехта* (2014)
* *Халомушнице. Телефонски басни“ (2019)/„телефонски песни за животни“ (2020)
* *Животни, животни наоколу* (2020)
* *Педенјпед оди на педењсвет* (2020)

=== Младинска проза ===
* *Малечката* (1987) 
* *Малечката и Катрца Шкратељца* (1987) 
* *Малечката и други бајки за Малечката* (1990) 
* *Зломковско признание*

=== Студии и есеи ===
* *Јосип Мурн-Александров* (1965) 
* *Поетскиот свет на Сречко Косовел* (1965) 
* *Критика и поетика* (1974) 
* *Традицијата на поемата* (1982) 
* *Албум на словенечки писатели (со Л. Суходолчан)* (1983) 
* *Трет збор* (1991) 
* *Одисеја во лавиринтот: Есеи за словенечката поезија* (2001)
* *Слоеви на оградени растојанија* (мемоари, уред. [[Тина Козин]]) (2021)
== Извори ==

* Челик, Андреја. Дипломска работа. Поезијата на Нико Графенауер (мотивациско-тематски аспект, искуствена сложеност).
* Графенауер, Нико. *Автозавер*. Младинска књига, Љубљана 1976 г..
* Графенауер, Нико. *Кај е на крајот од светот*. Младинска књига, Љубљана 1973 г.
* Графенауер, Нико. *Каде оди возотк*. Заложба Младика, Љубљана 1995 г.
* Графенауер, Нико. *Локомотива локомотива*. Младинска књига, Љубљана 1986 г.
* Графенауер, Нико. *Малечката*. Младинска књига, Љубљана 1987 г.
* Графенауер, Нико. *Малечката и Катрца Шкратељца*. Заложба Борец, Љубљана 1987 г.
* Графенауер, Нико.  Педенџпедд. Стариот плоштад во Колпи, Коце 1994 г.
* Графенауер, Нико. *Седнете, облакодери*. Младинска књига, Љубљана 1981 г.
* Графенауер, Нико. *Педенихишица*. Младинска књига, Љубљана 2004 г.
* Графенауер, Нико. *Педенџпед*. Младинска књига, Љубљана 1995 г.
* Графенауер, Нико. *Тајни*. Нова ревија, Љубљана 2006 г.
* Графенауер, Нико. *Стара Љубљана*. Партизанска књига, Љубљана 1983 г.
* Графенауер, Нико. *Сложувалки*. Заложба Младика, Љубљана 2001 г.
* Графенауер, Нико. *Змејски кршач*. Младинска књига, Љубљана 1978 г.
* Графенауер, Нико. *Животни во дворот*. Младинска књига, Љубљана 1970 г.
* Графенауер, Нико. *Животни на полето*. Младинска књига, Љубљана 1970 г.
* Графенауер, Нико. *Животни во шумата*. Младинска књига, Љубљана 1970 г.
* Хкавц, Татјана. Дипломска работа. Поезија за деца и млади од Нико Графенауер (мотивациски и тематски аспект).
* Лексикон *Словенска книжевност*. Цанкарјева заложба, Љубљана 1982 г.
* Патерну, Борис. „Од експресионизам до постмодернизам“. Словенска матика, Љубљана 1999 г.
* Погачник, Јоже и др. *Словенска книжевност III''. ДЗС, Љубљана 2001 г.
* Пониж, Денис. „Словенечка поезија 1950 – 2000“. Словенска матика, Љубљана 2001 г.
* Саксида, Игор. „Младинската литература меѓу книжевната наука и книжевната дидактика“. Издавачка куќа Обзорја, Марибор 1994 г.
## Наводи

## Надворешни врски

* www.lyrikline.de
* SAZU

Категорија:Словенечки академици
Категорија:Словенечки есеисти
Категорија:Словенски поети
Категорија:Словенечки преведувачи
Категорија:Редовни членови на Словенечката академија на науките и уметностите
Категорија:Лауреати на Прешерн
Категорија:Добитници на наградата „Совет“
Категорија:Лауреати на наградата „Прешерно склад“
Категорија:Добитници на наградата „Кајух“
Категорија:Добитници на наградата „Левстик“
Категорија:Добитници на наградата „Јанке“
*
Категорија:Лауреати на наградата „Швентнер“