Црноморска житна иницијатива

**Црноморска житна иницијатива** (или **Иницијативата за безбеден превоз на жито и прехранбени производи од украинските пристаништа** , најчесто наречена **договорот за жито** во медиумите) - договор меѓу Русија, Украина, Турција и Обединетите нации (ОН) за време на руската инвазија на Украина.

Инвазијата во февруари 2022 година довела до целосно запирање на поморските испораки на жито од Украина, претходно главен извозник преку Црното Море. Дополнително, Русија привремено го запрела извозот на жито, што дополнително ја влошило ситуацијата. Ова резултирало со пораст на светските цени на храната и закана од глад во земјите со пониски приходи и обвинување дека Русија ги вооружува резервите на храна. За да се реши проблемот, дебатите започнале во април, чиј домаќин била Турција (која ги контролира поморските патишта од Црното Море) и поддржани од ОН. Договорот бил потпишан во Истанбул на 22 јули, со важност за период од 120 дена. Јулискиот договор создал процедури за безбеден извоз на жито од одредени пристаништа во обид да се реши светската криза со храна. Во Турција бил формиран заеднички координативен и инспекциски центар, при што ОН служела како секретаријат.

Оригиналниот договор требало да истече на 19 ноември 2022 година. Русија го прекинала учеството во договорот на неколку дена поради напад со беспилотно летало врз бродови на руската морнарица на друго место во Црното Море, но повторно се приклучила по посредување. На 17 ноември 2022 година, ОН и Украина објавиле дека договорот бил продолжен за дополнителни 120 дена. Во март 2023 година, Турција и ОН објавиле дека обезбедиле второ продолжување за уште најмалку 60 дена. Во мај 2023 година, договорот уште еднаш бил продолжен за 60 дена, што истекувал на 18 јули.

До средината на јули 2023 година, повеќе од 1000 патувања успешно ги напуштиле украинските пристаништа носејќи речиси 33 милиони тони жито и други прехранбени производи во 45 земји.

Во летото 2023 година, Русија постојано соопштувала дека ќе се повлече од договорот во јули 2023 година, освен доколку нејзините барања не бидат исполнети. До 17 јули 2023 година, не бил постигнат нов договор за обновување на договорот, што довело до истекување на договорот.

## Позадина
Во 2022 година, околу 47 милиони луѓе страдале од силен глад како резултат на зголемените трошоци за храна во светот, делумно поради влијанието на руската инвазија на Украина во 2022 година. Земјите во развој во Африка, Азија и Латинска Америка биле најмногу погодени од судирот поради нивната зависност од увезено жито и гориво.

Според Организацијата за храна и земјоделство на ОН, Украина е водечки извозник на жито, обезбедувајќи повеќе од 45 милиони тони годишно на глобалниот пазар. Според BBC, околу 20 милиони тони жито биле задржани во украинскиот пристаништен град Одеса. Речиси целата пченица, пченка и сончогледово масло во Украина се извезувало преку нејзините пристаништа на Црното Море пред војната. Пред договорот, инфраструктурата на некои пристаништа била оштетена, некои биле под руска контрола, а други биле блокирани од мини. Првично, украинската влада не сакала да го деминира морето поради обемот на задачата и можноста пристаништата да останат отворени за напад.

Иницијативата за договорот за жито траела од јули 2022 година до јули 2023 година пред Русија да одлучи да не го продолжи.

## Договор
мини|Церемонијата на потпишување во Истанбул на 22 јули 2022 година
На 22 јули 2022 година, церемонијата на потпишување се одржала во палатата Долмабахче во Истанбул, Турција. Церемонијата го означила првиот голем договор меѓу завојуваните страни од почетокот на руската инвазија во февруари. Сепак, тоа не претставувал директен договор меѓу Русија и Украина. Наместо тоа, Украина потпишала договор со Турција и ОН, а Русија потпишала посебен договор со Турција и ОН.

Потпишаните документи предвидувале безбедна пловидба за извоз на жито и сродни прехранбени производи и ѓубрива. Бродовите требало да го минуваат Црното Море во специјално создадени коридори кои се деминирани, при што Турција требало да ги проверува сите трговски бродови. Истовремено бил направен уште еден договор за ОН за олеснување на непречен извоз на руска храна, ѓубрива и суровини.

### Заеднички координативен центар
Како дел од договорот, на 27 јули во Истанбул бил создаден Заеднички координативен центар (ЗКЦ) под покровителство на ОН. ЗКЦ имал задача да го регистрира и надгледува заминувањето на комерцијалните бродови преку сателит, интернет и други средства за комуникација. Неговата примарна одговорност била да провери дали нема неовластен товар и персонал на бродовите. ЗКЦ се наоѓала во кампусот на Националниот универзитет за одбрана, околу седум километри северно од центарот на Истанбул. На чело на центарот се наоѓал турски адмирал. Вработени биле вкупно 20 делегати (по пет претставници од четирите вклучени страни). Украинците и Русите работеле одделно едни од други и контактот меѓу нив се случувал само во итни ситуации доколку се сметало дека е потребно. ЗКЦ се согласил и издал Процедури за трговски бродови. Процедурите ги специфицирале координатите на коридорот и инспекциските зони и воспоставиле тампон безбедносна зона во радиус од 10 наутички милји, движејќи се со превозен брод, на кој му бил забранет влезот за воени бродови, авиони или беспилотни летала.

ЗКЦ бил распуштен со истекот на иницијативата на 17 јули 2023 година.

## Времеплов од март 2022 до јули 2023 година
мини|Претставници на четирите партии на преговарачка маса во Истанбул

* 11 март 2022 година: Советот на Меѓународната поморска организација повикал на „Син безбеден поморски коридор“ за да се овозможи безбедна евакуација на морнарите и бродовите од областите со висок ризик на Азовското и Црното Море.
* Кон крајот на март 2022 година: Центарот за хуманитарен дијалог (HD) предложил структура на можен договор до Генералниот секретар на ООН и Светската трговска организација
* 25 април 2022 година: Генералниот секретар на ОН, Антонио Гутереш, и турскиот претседател Реџеп Таип Ердоган одржале состанок на кој разговарале за влијанието на инвазијата врз глобалните прашања, вклучувајќи ја храната, енергијата и финансиите.
* 26 април: Гутереш се сретнал со рускиот претседател Владимир Путин, опишувајќи го состанокот како „многу корисен".
* 28 април: Гутереш се сретнал со украинскиот претседател Володимир Зеленски и други функционери за да разговараат за кризата со храна.
* 26 мај: Русија ја изменила рутата на својот „син безбеден поморски коридор“ од украинските пристаништа преку својата поморска зона за исклучување за да ја зголеми безбедноста на трговските бродови.
* 3 јуни: Путин се сретнал со претседателот на Африканската унија, Маки Сал, за да разговараат за испораките на жито од Русија и Украина во Африка.
* 7 јуни: Рускиот и турскиот министер за одбрана разговарале за неколку теми, вклучително и потенцијален коридор за извоз на жито од Украина.
* 8 јули: Рускиот министер за надворешни работи Сергеј Лавров изјавил дека Русија ќе дозволи извоз на жито доколку Украина ја деминира водата околу нејзините пристаништа.
* 11 јули: Зеленски изјавил дека разговарал со Ердоган за потребата од деблокирање на пристаништата во Украина и продолжување на извозот на жито.
* 13 јули: Воени делегации од Русија, Турција и Украина се сретнале со делегација на ОН во Истанбул.
* 19 јули: На состанок во Иран, Путин се сретнал со Ердоган за да разговараат за извозот на жито..
* 22 јули: Церемонијата на потпишување на документите се одржала во Истанбул во присуство на Гутереш, Ердоган, рускиот министер за одбрана Сергеј Шојгу, украинскиот министер за инфраструктура Олександр Кубраков и турскиот министер за одбрана Хулуси Акар.
* 23 јули: помалку од еден ден по потпишувањето на договорот за извоз на жито, Русија го бомбардирала морското трговско пристаниште во Одеса.
* 25 јули: Украинската управа за морски пристаништа извршила подготовки за продолжување на извозот на жито.
* 27 јули: Официјално е отворен Заедничкиот координативен центар (ЗКЦ) во Истанбул.
* 28 јули: Шефот на хуманитарната помош на ОН, Мартин Грифитс, изјавил дека првата пратка би можела да се случи уште во петок, но дека „клучните“ детали сè уште се разработуваат.
* 29 јули: Во ненајавено појавување во Одеса, Зеленски изјавил дека украински брод е подготвен и чека сигнал за испловување од пристаништето..
* 31 јули: Портпаролот на турскиот претседател, Ибрахим Калин, објавил дека првиот брод може да замине веќе во понеделник (1 август), а најдоцна до вторник (2 август).
* 1 август: Се вели дека „Разони“, првиот брод натоварен со украинско жито, го напуштил пристаништето во Одеса. Одредиштето на бродот било Либан.
* 7 септември: вкупниот број на бродови што ја напуштиле Украина до денес во согласност со договорот достигнал 100.
* 28 октомври: вкупниот број на бродови што ја напуштиле Украина до денес во согласност со договорот достигнал 400.
* 29 октомври: Русија го суспендирала своето учество.
* 2 ноември: Русија го продолжила своето учество.
* 15 ноември: Украина предлага проширување на иницијативата на украинското пристаниште Николаев и пристаништето Олвија во Николаевската Област.
* 19 ноември: Договорот е продолжен за уште 120 дена, а новиот рок е 18 март 2023 година.
* 27 ноември: Вкупниот број на бродови што ја напуштиле Украина до денес во согласност со договорот достигнал 500.
* 18 март 2023 година: Русија и Украина, во разговорите што ги организирале Турција и ОН, се согласиле да го продолжат договорот за најмалку уште 60 дена. 
* 17 април 2023 година: Украинскиот министер за обнова наводно изјавил дека Русија го блокира инспекцијата на бродовите.
* 17 мај 2023 година: Русија и Украина, во соработка со Турција и ОН, се согласиле да го продолжат договорот за уште 60 дена, до средината на јули.
* 22 мај 2023 година: ОН изразила загриженост поради недостатокот на бродови што пристигнуваат во украинското пристаниште Пивденњи. Украина и САД ја обвиниле Русија за кршење на договорот со прекинување на инспекциите за бродовите што се упатуваат кон Пивденњи од 29 април.
* Јули 2023 година: Европската Унија разгледале предлог Руската земјоделска банка да основа подружница со цел повторно да се поврзе со глобалната финансиска мрежа, вклучително и SWIFT. Ова е руско барање за заштита на договорот за жито во Црното Море, преку ублажување на санкциите наметнати врз банката.. За да се исполнат барањата на Русија, ОН објавиле дека создале механизам за плаќање по мерка за Руската земјоделска банка преку JP Morgan, надвор од SWIFT. Русија ги отфрлила предлозите.
* 17 јули 2023 година: Датум на истекување по продолжувањето во мај 2023 година. До истиот датум, не бил постигнат договор за обновување на договорот. Дмитриј Песков, портпарол на Кремљ, изјавил дека Иницијативата за црноморско жито е суспендирана. Москва повторно ќе се приклучи на договорот само ако се постигнати „*конкретни резултати*“ за подобра заштита на рускиот земјоделски извоз..

## јули 2022 - јули 2023 година
По потпишувањето на договорот, цените на пченицата паднале на предвоените нивоа.

На 23 јули 2022 година, помалку од еден ден по потпишувањето на договорот за извоз на жито, било објавено дека Русија лансирала ракети Калибр на морското трговско пристаниште Одеса. Руските власти ѝ изјавиле на Турција дека Русија нема „*никаква врска*“ со ракетниот напад. Следниот ден, Игор Конашенков, портпарол на руското Министерство за одбрана, го потврдил нападот, тврдејќи дека уништил украински воен брод и складиште на противбродски ракети Харпун. По нападот, осигурениците повеќе не сакале да ги осигураат трговските бродови што пловат кон Украина. Обединетото Кралство соопштило дека ќе помогне да се постигне осигурување за вклучените компании. На 1 август 2022 година, првиот брод го напуштил украинското пристаниште. Од 26 август, според украинскиот претседател Володимир Зеленски, околу 1 милион тони жито биле извезени од Украина. Според украинскиот претседател, наведената цел била најмалку 3 милиони тони месечно. На 4 септември, Украина испратила 282.500 тони земјоделски производи во осум земји во 13 бродови, што е најголем дневен вкупен износ до тој датум. Во средината на октомври, извозот на жито во Украина бил за околу 36% помал од претходната сезона. Во 2022 година најмногу пристигнувања добиле Турција (170), Шпанија (100), Италија (81), Кина (51) и Египет (30).

Од октомври 2022 година, големата „кражба на украинското жито“ продолжувала и вклучувала приватни компании и руски државни оперативци. Дел од украденото жито се перело преку превоз и со мешање со легитимна стока. Украина имала намера да извезе 60 милиони тони во текот на девет месеци доколку нивните пристаништа продолжат да функционираат добро. „*Солидарни коридори*“ биле организирани на границите на Украина од страна на Европската Унија за минување на жито преку европските железници, патни и речни товарни пратки до целните земји, 60% од украинското жито се извезувало преку европските „*солидарни коридори*“ и преостанатите преку пристаништата на Црното Море, деблокирани според договорите во Истанбул до октомври 2022 година 
[мини| Вреќи пченица од Украина во [Адис Абеба, Етиопија (март 2023 година)]]
До средината на јули 2023 година, повеќе од 1100 патувања успешно ги напуштиле украинските пристаништа носејќи речиси 33 милиони тони жито и други прехранбени производи во повеќе од 40 различни земји. 57% од извозот на жито заминал во земјите во развој. Светската програма за храна на Обединетите нации испратила повеќе од 725.200 тони жито за ублажување на гладот низ целиот свет, вклучително и во Авганистан, Етиопија, Кенија, Сомалија, Судан и Јемен.

### Контроверзии околу доброволното руско повлекување
Договорот, првично применлив за период од само четири месеци, требало да истече на 19 ноември 2022 година, освен доколку не се обновил. Во средината на октомври, руски дипломати во ОН изјавиле дека обновениот договор мора да овозможи и зголемен извоз на руско жито и ѓубрива. Украина го критикувала рускиот став и изјавила дека нема дополнителни барања надвор од јулските услови за кои претходно се согласила. Координаторот на ОН за договорот, Амир Махмуд Абдула, изразил надеж дека може да се постигне договор за обновување бидејќи ОН продолжуваат да ги олеснуваат разговорите.

Кон крајот на јуни, руските сили се повлекле од Змискиот Остров по постојаните напади од Украина. Русија го опишала повлекувањето како „*гест на добра волја*“. Портпаролот на руското Министерство за одбрана Игор Конашенков на изјавил дека „*потегот е симболичен чекор за побивање на изјавите на Украина и нејзините сојузници дека Москва економски го блокира својот прозападен сосед*“.

На 29 октомври, Русија го прекинала учеството во договорот поради масовен напад со беспилотни летала на пристаништето Севастопол. Русија сугерирала дека Украина злоупотребила товарен брод за да го изврши нападот, но ОН навела дека ниту еден товарен брод немало во коридорот за жито ноќта на нападот. Голем број бродови со жито продолжиле да заминуваат од украинските пристаништа со одобрение на ОН и Турција, иако не е јасно дали пратките можеле да траат на неодредено време. Осигурениците го прекинале издавањето на осигурување за идните движења на бродови во рамките на иницијативата. Русија го продолжила своето учество на 2 ноември по посредство на Турција и ОН. Русија изјавила дека Украина се согласила да не го користи коридорот за извоз на жито за воени операции против Русија, додека Украина соопштила дека не биле дадени нови гаранции бидејќи Украина немала воено да го користи коридорот.

### Обновувања
На 16 ноември 2022 година, турскиот претседател Реџеп Таип Ердоган изразил уверување дека тој ќе биде обновен до една година. Следниот ден, ОН и Украина објавиле дека договорот бил продолжен за дополнителни 120 дена, а новиот рок бил 18 март 2023 година. До март 2023 година, Турција и ОН објавиле дека ги олеснуваат преговорите за второ продолжување на договорот, при што се одржале разговори. Русија претходно изјавила дека би прифатила обновување на договорот само доколку се деблокира нејзиниот сопствен извоз, кој претходно бил отежнат поради меѓународните санкции кои индиректно влијаеле на нивната земјоделска индустрија. Подоцна истиот месец, Русија предложила да се обнови договорот за само 60 дена, што Украина го одбила. Сепак, до 18 март било потврдено дека договорот е продолжен, иако ОН и Турција потврдиле колку долго. И покрај ова, Русија и Украина тврделе дека договорот бил продолжен за 60 и 120 дена, соодветно.

На 6 април 2023 година, рускиот министер за надворешни работи Сергеј Лавров повторно ја посетил Турција за да се сретне со неговиот колега Мевлут Чавушоглу. Русија продолжила да тврди дека меѓународните санкции го блокираат рускиот извоз на земјоделски производи, но вистинската причина била неподготвеноста на бродските компании да ги преместат руските производи поради војната. Рускиот извоз на жито за сезоната 2022/23 што завршил во летото 2023 година бил на рекордно високо ниво поради рекордните испораки во Саудиска Арабија, која не вовела санкции. Во средината на мај 2023 година, договорот повторно билпродолжен за 60 дена, што истекувал на 18 јули.

## Реакции

### Реакции на потпишувањето на иницијативата
мини|Јужноафриканскиот претседател Сирил Рамафоса го поздравил договорот
Договорот бил добро прифатен од меѓународната заедница, додека ја задржал загриженоста за неговото спроведување. Канадскиот премиер Џастин Трудо изјавил дека Г7 „*тесно соработува со партнери како Турција и другите*“ за да го извлече житото од Украина, а притоа нема доверба во веродостојноста на Русија. Шефот за надворешна политика на ЕУ, Жозеп Борел, твитнал дека договорот бил „*чекор во вистинската насока*“ и ги поздравил напорите на ОН и Турција.

Британската министерка за надворешни работи Лиз Трас го поздравила договорот и изјавила дека „*внимава да се осигури дека постапките на Русија одговараат на нејзините зборови*“. Ги Плате, генералниот секретар на Меѓународната комора за бродови, го нарекол договорот „*долгопотребен чекор напред за милиони луѓе кои се потпираат на безбедниот премин на жито за да преживеат*“. Африканските лидери, чии земји увезуваат храна од Украина и Русија, го поздравиле договорот, а јужноафриканскиот претседател Кирил Рамафоза изјавил дека „*траеше премногу долго*“.

На церемонијата на потпишување, генералниот секретар на ОН Антонио Гутереш го нарекол договорот „*светилник на надежта*“. Тоа би „*донело олеснување за земјите во развој на работ на банкрот и за најранливите луѓе на работ на гладот*“. Тој, исто така, ја нарекол суштинска упорноста на претседателот Ердоган низ секој чекор од овој процес. Рускиот министер за одбрана Сергеј Шојгу по церемонијата на потпишување изјавил дека Русија нема да го искористи фактот што пристаништата ќе бидат исчистени и отворени.

На 38-от состанок на Постојаниот комитет за економска и трговска соработка (COMCEC) на Организацијата за исламска соработка (ОИС) во Истанбул, Ердоган забележал дека од спроведувањето на договорот преку Црноморскиот коридор за жито биле пренесени над 11 милиони тони жито. Тој исто така истакнал дека отворањето на коридорот за жито низ Црното Море покажало дека е можно дипломатско решение со руската инвазија на Украина.

### Реакции за затворање на иницијативата
[мини| По повлекувањето на Путин од договорот за жито, Русија започнала серија [Руски напади врз украинската инфраструктура (2022-денес)|напади врз украинските пристанишни градови Одеса и Николаев.]]
ОН изразиле разочарување поради тоа што Русија ја прекинала иницијативата на Црното Море. ОН продолжиле со напорите за олеснување на непречен пристап до глобалните пазари за прехранбени производи и ѓубрива, и од Украина и од Руската Федерација. „*Едноставно, премногу е загрозено во гладниот и болен свет*. Постоел ризик дека повлекувањето на Путин од договорот за жито ќе ја продлабочи глобалната криза со храна.

Во деновите по прекинот на иницијативата на Црното Море, Русија истрелала проектили и употребила беспилотни летала против украинските капацитети за складирање и товарење жито во пристаништата кои претходно биле заштитени со иницијативата. Русија, исто така, објавила дека сите бродови кои влегуваат во украинските води може да се сметаат за легитимни цели на војната, без оглед на знамињата што ги вееле. Руското Министерство за одбрана соопштило дека нападите врз украинските пристанишни градови биле одмазда за експлозијата на Кримскиот мост во 2023 година, но Украина изјавила дека Русија ја напаѓа цивилната инфраструктура поврзана со извозот на жито.

Кина повикала на обновување на извозот на жито и ѓубрива од Украина и Русија. Кина во тоа време била најголемиот увозник на житарки од Украина.

Полскиот премиер Матеуш Моравјецки предупредил дека Полска не планирала да ги отвори своите граници за увоз на земјоделски производи од Украина, изјавувајќи дека „*Ние го заштитуваме нашето земјоделство, затоа не ги отвораме границите за земјоделски производи од Украина*“.

За време на самитот Русија-Африка во 2023 година, египетскиот претседател Абдел Фатах ел-Сиси и другите африкански лидери го повикале Путин да го обнови договорот за жито и да и дозволи на Украина да извезува жито преку рутата на Црното Море.

Папата Франциск апелирал до Русија да ја врати иницијативата, велејќи: „*Ова е тешка навреда за Бога, бидејќи житото е Негов дар за да го нахрани човештвото*“.

## Постиницијативни настани

### Обиди за повторно активирање на иницијативата
На 21 јули 2023 година, турскиот претседател Ердоган повторил дека сака да го убеди неговиот руски колега Путин повторно да преговара за испорака на житни производи преку хуманитарниот коридор преку Црното Море. Русија претходно изјавила дека таков договор ќе биде можност, но повторно ги обвинила економските санкции за попречување на извозот на руско жито и вештачко ѓубриво и го врзала новиот договор со нејзините барања за укинување на одредени санкции. Се очекувало Ердоган да се сретне со Путин лице в лице во август за да разговараат за деталите.  Во меѓувреме, ОН изразиле голема загриженост поради „*негативниот ефект врз глобалните цени на пченицата и пченката што им штети на сите, но особено на ранливите луѓе на глобалниот југ*“.  На 22 јули, Ердоган ги потврдил дополнителните разговори со Зеленски на личен состанок во Истанбул за обновување на иницијативата и покрај силното руско бомбардирање на Одеса.

На 5 август 2023 година, руските новински извори посочиле дека постојат недоразбирања во однос на вториот дел од иницијативата потврдена од генералниот секретар на ОН и дека понатамошните преговори ќе мора да се одвиваат преку руското Министерство за надворешни работи. Русија сигнализирала дека иницијативата може да се рестартира доколку тие несогласувања се решат. САД соопштиле дека рускиот извоз на земјоделски производи не бил попречен од санкциите, но Русија тврдела поинаку. JP Morgan, која ги организирал исплатите на руската земјоделска банка, изјавила дека американскиот Стејт департмент ќе мора да дејствува по ова прашање. Надоместокот дека рускиот земјоделски извоз се обезбедува преку плаќања од страна на JP Morgan или SWIFT пристапот се чини дека претставувале клучните прашања за исполнување на руските барања за враќање на иницијативата. Кина, клучен сојузник на Русија и главен увозник на украинска пченица, изјавила дека брзото враќање на договорот било од суштинско значење за да се обезбеди глобална безбедност на храната.

На 4 септември 2023 година, Путин разговарал за обновување на иницијативата со Ердоган за време на состанокот во Сочи. Ердоган изразил надеж за обновување на договорот за жито и изјавил „*Ние, како Турција, ќе постигнеме решение што ќе ги исполни очекувањата за кратко време*“. Путин одговори велејќи дека е отворен за преговори за ова прашање „*штом ќе бидат укинати ограничувањата за рускиот извоз на жито*“. Русија, исто така, ќе испорачала до еден милион тони жито во Турција по намалени цени за последователна преработка во турските погони и испорака до земјите на кои им е најпотребна, според ирански извор. Русија, исто така, била блиску до договор за снабдување на Буркина Фасо, Зимбабве, Мали, Сомалија, Централноафриканската Република и Еритреја до 50.000 тони жито. Неколку дена претходно, генералниот секретар на ОН, Антонио Гутереш, комуницирал со рускиот министер за надворешни работи Сергеј Лавров за спроведување на „*сет конкретни предлози*“ со цел да се оживее договорот.

### Времеплов пост-иницијатива

* 19 јули 2023 година: Меѓународната поморска организација распространила информации од украинската влада за привремени сообраќајни правци на бродови до пристаништата Черноморск, Одеса и Пивдењи во суверените води на Украина, кои водат до територијалните води на Романија.
* 27 јули: Путин ветил дека ќе испрати бесплатно жито до шест африкански земји со ниски приходи за време на церемонијата на отворање на самитот Русија-Африка во 2023 година во Санкт Петербург.
* 30 јули: Учесниците на самитот Русија-Африка го напуштиле меѓународниот состанок без конкретни планови за повторно приклучување кон иницијативата.
* 1 август: Првото трио бродови од Грција, Израел и Турција се закотвиле во мало украинско пристаниште за жито во Измаил, во делтата на Дунав, откако го преминале Црното Море под надзор на силите на НАТО. Руската морнарица не се обидела да се меша.
* 16 август: контејнерскиот брод „Јозеф Шулте“ со знаме на Хонгконг станал првиот брод што го искористил новиот „едностран“ коридор за да го напушти пристаништето Одеса. 
* 23 август: Рускиот напад со беспилотни летала врз пристаништето Измаил на Дунав уништил 13.000 тони жито наменето за Египет и Романија.
* 19 септември: првиот брод за влез, превозникот на големи товарни возила „Resilient Africa“, успешно влегол и излегол од пристаништето Черноморск користејќи го „едностраниот“ коридор.
* 13 октомври: Русија уништила 300.000 тони жито во пристаништата на Црното Море и Дунав, погодувајќи шест цивилни бродови и 150 објекти во 17 напади, од јули 2023 година.
* 16 октомври: Али Наџафов, брод со либериско знаме и турска сопственост танкер за нафтени производи бил оштетен од морска мина во близина на брегот на Романија. Имало мала штета и немало повредени.
* 16 октомври: Седум воени бродови на земјите-членки на НАТО, Бугарија и Романија, започнале патроли и операции за чистење мини по неодамна воспоставената комерцијална бродска линија на Украина, откако одлуката за заштита на бродската линија ја донеле на состанок само 4 дена претходно.
* 8 ноември: Цивилниот брод со либериско знаме „Кмакс Рулер“ влегол во пристаништето Пивдени во Одеса, погоден од руска ракета, при што загинал пилотот на пристаништето, а членовите на екипажот биле повредени.
* 15 ноември: 115 бродови поминале низ привремениот поморски коридор од август.
* 16 ноември: Кројот на големо со либериско знаме „Џорџија С“ што превезува пченица, бил малку оштетен откако удрил во пловечка мина.
* 27 декември: Панамскиот брод „Висос“ пловел со знаме, празен товарен брод бил оштетен од мина, принудувајќи го да излезе на брегот во плитки води, двајца биле повредени.
* 31 декември 2023 година: Украина превела 13 милиони тони по море со 430 бродови, откако престанала иницијативата за жито.

## Белешки

## Наводи

## Надворешни врски

* UN Black Sea Grain Initiative
* UN-maintained database of vessel movements and tonnages under the agreement
* UN-maintained database of countries receiving cargo under the agreement broken down by income level

Категорија:Настани поврзани со Руската инвазија на Украина
Категорија:Реџеп Таип Ердоган
Категорија:Руско-турски односи
Категорија:Земјоделство во Русија
Категорија:Земјоделство во Украина
Категорија:Прехранбена политика
Категорија:Истанбул во 2022 година
Категорија:Турција во 2022 година
Категорија:Украина во 2022 година
Категорија:Русија во 2022 година