Климатски промени во Пакистан

мини|225x225пкс|Поплавите од 2010 година во Пакистан, можеби се предизвикани од климатските промени.
**Климатските промени во Пакистан** се главен проблем за земјата. Пакистан е многу ранлив на глобалното затоплување. Како и со промената на климата во Јужна Азија како целина, климата во Пакистан се промени во текот на изминатите неколку децении, со значителни влијанија врз животната средина и луѓето. Покрај зголемената топлина, сушата и екстремните временски услови во делови од земјата, топењето на ледниците на Хималаите влијаело на некои од важните реки во Пакистан. Помеѓу 1999 и 2018 година, Пакистан беше рангиран на петтото место во земјите погодени од екстремните временски услови предизвикани од климатските промени.

Пенџаб, најголемата провинција во Пакистан, покажала посветеност да се справи со предизвиците поврзани со климатските промени во рамките на Планот за активност за климатски промени и Стратегијата за климатски промени во Пенџаб.

Пакистан е подложен на низа природни катастрофи, вклучувајќи циклони, поплави, суша, интензивни врнежи и земјотреси. Според научните истражувања, климатските промени одиграле значајна улога во разорните поплави во 2022 година, кои имале директно влијание врз над 30 милиони луѓе во Пакистан, што резултирало со загуба на животи, оштетување на јавната инфраструктура и раселување од домовите. Климатските промени претставуваат значителна закана за економијата и безбедноста на Пакистан.

## Емисии на стакленички гасови
десно|мини|275x275пкс| Емисии на стакленички гасови во Пакистан 1990–2016 година
Емисиите на стакленички гасови (GHG) во Пакистан се помалку од 1% од вкупниот свет, а емисиите на стакленички гасови по лице, со 2 тони годишно, се помалку од половина од глобалниот просек. Во 2015 година, емисиите на стакленички гасови изнесувале 408 милиони тони CO <sub>2eq</sub> ; од кои 43% биле од земјоделството во Пакистан и 46% од енергијата во Пакистан, како што е согорувањето на гориво за топлина, за транспорт на електрична енергија и производство на електрична енергија.

Земјоделските стакленички гасови се претежно метан и азотен оксид. Метанот доаѓа од подригнувањето на говедата, овците и козите и управување со ѓубриво и одгледувањето на ориз. Азотниот оксид е главно од земјоделските почви поради примена на синтетички ѓубрива, ѓубриво во фармите и мешавини со остатоци од култури по согорувањето.

Енергетските стакленички гасови главно се јаглерод диоксид  во 2019 година согорувањето на фосилниот гас, јагленот и нафтата емитирале околу 80 милиони тони. Тоа е предложено  дека построгите мерки против загадувањето на воздухот во Пакистан може да вклучат дејствија кои исто така ќе ги ограничат емисиите на стакленички гасови, како што е зголемувањето на данокот на моторните горива. Во 2020 година, премиерот Имран Кан изјавил дека повеќе електрани на јаглен во Пакистан нема да добијат дозволи за работа. Сепак, се очекува да се изградат и нови електрани на јаглен на кои веќе им се дадени дозволи.

Почнувајќи од 2021 година, Пакистан не прогласил цел за нето-нулта година, меѓутоа, тој се обврзал да намали 50% од проектираните емисии до 2030 година. Во 2022 година, премиерот Мухамед Шехбаз Шариф изјавил дека треба да се изгради повеќе системи за искористување на  сончевата енергија, ветерот и хидроенергија за да се намали сметката за увоз на фосилни горива.

Економската криза значително ги нарушила економските права на поединците, лишувајќи ги од потребните ресурси и можности. Згора на тоа, ефектите од климатските промени ги интензивирале топлотните бранови, што довело до катастрофални поплави за кои било објавено дека одземаат и животи  повеќе од 1.100, а 33 милиони жители биле погодени. Речиси 750.000 луѓе останале без пристап до безбедно и соодветно домување, образование или здравствена инфраструктура. Преовладувачкото чувство на неправда ја проникнува нацијата бидејќи Пакистан, и покрај тоа што придонесува со помалку од 1% од глобалните стакленички гасови, се наоѓа себеси несразмерно ранлив на влијанијата на климатските промени поради неговите географски околности.

## Влијанија врз природната средина

### Температурни и временски промени
мини|Температурна аномалија во Пакистан помеѓу 1901 и 2020 година.

Иако последиците од глобалното затоплување се многу специфични за регионот, може да се каже  што значи дека површинските температури се зголемуваат и екстремните временски настани ќе се зголемат со текот на времето. Овие промени ќе ги нарушат очекуваните еколошки процеси и човековата активност. Факторите за кои се смета дека влијаат на климатските промени може да покажат и варијабилност. Забележани се хаотични и периодични варијации во различни региони на Земјата и различни временски распони.

Во мај 2022 година, силен топлотен бран бил забележан во Пакистан и Индија. Температурата достигнала 51&nbsp;°C. Климатските промени ги прават таквите топлотни бранови 100 пати поверојатни. Без климатски промени топлотни бранови, потешки од оние што се случиле во 2010 година се очекува да пристигнат прв пат по 312 години. Сега се очекува тие да се случуваат на секои 3 години.

Проекциите за климатските промени од Шестиот извештај за проценка на IPCC за Јужна Азија како целина сугерираат дека топлотните бранови и влажниот топлински стрес ќе бидат поинтензивни и почести. Се претпоставува дека и годишните и летните монсунски врнежи ќе се зголемуваат, со повеќе варијации од година во година. Следствено, ова значително ќе влијае на продуктивноста и ефикасноста на секторите зависни од вода, како што се земјоделството и енергијата.

Општите идни проекции за климата во Пакистан се:

* Проектираниот пораст на температурата во Пакистан се очекува да биде поголем од глобалниот просек.
* Проектираниот пораст на температурата во северните делови се очекува да биде поголем од јужните делови на земјата.
* Зачестеноста на топлите денови и топли ноќи се очекува значително да се зголеми.
* Проекциите за врнежи во Пакистан укажуваат на зголемен тренд на национално ниво.
* Растечки тренд на врнежите над басенот на Горен Инд и масовно растечки тренд во басенот на Долниот Инд.

#### Екстремни временски настани

Во 2022 година земјата ја погодиле катастрофални поплави. Главните причини биле зголемените врнежи и топењето на ледниците поттикнати од климатските промени. Една третина од земјата била под вода. Според министерот за клима, Шери Реман, ова „ја надминало секоја граница, секоја норма што сме ја виделе во минатото“.  кога 33 милиони луѓе биле погодени.

### Покачување на нивото на морето
Според Националниот институт за океанографија, на Пакистан, порастот на нивото на морето долж брегот на Карачи се проценува на 1,1 мм годишно (мм/година) за периодот 1856-2000 година. Според проценките на IPCC, просечната стапка на глобално просечно покачување на нивото на морето била 1,7 мм/годишно помеѓу 1901 и 2010 година и 3,2 мм/годишно помеѓу 1993 и 2010 година. Се смета дека оваа промена на нивото на морето се должи на два главни процеси, термалното ширење на океаните и топењето на ледничката маса.

Тешко е да се предвиди SLR за целиот регион на Пакистан бидејќи податоците се ограничени на ниво на земја. Додека проценките на IPCC предвидуваат глобална просечна SLR од 0,2–0,6 м до 2100 година, се предвидува пораст од 0,7 м за регионот на Јужна Азија (кој го вклучувал и пакистанскиот брег). Овој SLR се претпоставува дека најверојатно ќе влијае и на ниските крајбрежни области јужно од Карачи кон Кети Бандер и Делта на реката Инд повеќе од другите региони на Пакистан.

Влијанието на SLR врз крајбрежните области и неговите ресурси може веќе да биде евидентни во поплавите на ниските области, деградацијата на шумите со мангрови, опаѓањето на квалитетот на водата за пиење и намалувањето на продуктивноста на рибите и ракчињата во тие региони. Ранливоста на крајбрежната зона Синд се сметаат за повисоки од крајбрежните области на Белуџистан поради рамната плима и плима топографија на првата и повисоката концентрација на население со индустриска активност долж крајбрежните области (како што е Карачи). Овој пораст на нивото на морето, исто така, се очекува да ја зголеми стапката на ерозија на почвата долж крајбрежниот појас. Забележано е намалување од 80% во количеството на речен талог во споредба со почетокот на 20 век и се припишуваат на екстензивното браната на реката Инд. Делтата се подложува на природен процес на слегнување кое се движи од „тонење“ помало од 1 мм/годишно до повеќе од 10 мм/годишно. Оваа стапка е надмината поради екстракција на подземни води и нафта. Така, ерозијата, слегнувањето и недостатокот на седиментација резултираат со намалување и тонење на делтата на реката Инд. 
[мини|180x180пкс| [Supercell|Суперсел Ларкана, март 2015 година]]

### Водни ресурси
Достапноста на вода по жител се предвидува да се намали.

### Повлекување на ледникот
[мини| Ледничко повлекување во [Нанга Парбат, Гилгит-Балтистан.]]
Ледничкото повлекување во делови од Хималаите претставува ризик од поплави на стопената вода. Во 2020 година, топењето на ледникот во Шиспаре довело до евакуација на селото Хасанабад, Хунза. Студијата за далечинско набљудување од 2014 година сугерирале дека ситуацијата на ледниците во Пакистан варира помеѓу регионите во земјата. Разорните поплави во 2022 година делумно биле предизвикани од топењето на ледниците.

## Влијанија врз луѓето

### Економски влијанија
Стапката на сиромаштија во Пакистан, се проценува на паритет на куповната моќ од 2 долари дневно, надминува 50% од вкупното население со големи провинциски разлики. Оваа висока распространетост на сиромаштија, заедно со недостатокот и пристапот до ресурси, ја става земјата во категоријата на низок човечки развој, рангирана на 146 место од 187 земји, што е далеку под просечната вредност на индексот на човечки развој во споредба со другите земји од Јужна Азија.

Меѓувладиниот панел за климатски промени (IPCC) Петтиот извештај за проценка (AR5) за регионот на Азија забележале дека чувствителноста на економиите кои се зависни од земјоделството (како Пакистан) кон климатските промени произлегува од нивната различна географија, демографски трендови, социо-економски фактори и недостаток на адаптивен капацитет што кога ќе се земе заедно, го одредува профилот на ранливост на климатските промени на земјата. Пакистан е често погоден од топлотни бранови, суши, речни и поројни поплави, лизгање на земјиштето и бури, вклучително и циклони. Влијанието на климатските промени има потенцијал да иницира обемни и силни негативни повратни информации кои влијаат и на егзистенцијата и на јавното здравје. Следствено на ова се придонесува за тековната борба на Пакистан со сиромаштијата. Во комбинација со зголемената инфлација и тековните политички турбуленции во земјата, оваа ситуација има потенцијал да создаде катастрофално сценарио. Овие истовремени трендови служат како можни фактори кои можат да ја поттикнат миграцијата предизвикана од климата од руралните региони во урбаните центри додека луѓето во Пакистан се во потрага по вработување и постабилни услови за живот.

#### Земјоделство
Идните проекции за Пакистан се дека се очекува значително да се намалат големите приноси на земјоделските култури како што се пченицата и оризот.

### Миграција
Поради екстремните временски услови и неизвесните економски резултати, руралните заедници во Пакистан се раселени во голем број во поголемите градови. Експертите очекуваат 20% од населението да се пресели во поголемите градови. Сегашните модели на миграција опфаќаат 700.000 луѓе годишно кои се преселуваат од руралните во урбаните средини. Поголемите проценки, вклучително и големите раселувања поради екстремните временски услови, сугерираат дека има околу 20 милиони мигранти од руралните во урбаните заедници од 2010 година.

#### Министерство за климатски промени
Различни програми се фокусирани на адаптација и ублажување кои се развиени во рамките на пакистанската влада. Од 2017 година, министерство на ниво на кабинет  води голем дел од тој капацитет.

#### Пошумување
Пакистан има помалку од 6% вкупна шумска површина. Ова, во комбинација со климатските промени, ги влошува предизвиците како што се поплави, топлотни бранови и губење на почвата. Почнувајќи од 2014 година, владата започнала да спроведува политика „Цунами за милијарди дрвја3, а во 2018 година таа политика била проширена на програма од 10 милијарди дрвја, Садење за Пакистан. За време на пандемијата КОВИД-19 во Пакистан, владините агенции ја продолжиле својата програма за пошумување, создавајќи 60.000 работни места меѓу невработените.

## Општество и култура

### Јавно мислење
Според извештајот на БиБиСи за климатска Азија, мнозинството од анкетираните Пакистанци тврделе дека климатските промени силно влијаеле на нивните животи во форма на поплави и суши и што е најважно влијаеле на достапноста на ресурсите како што се енергијата и водата, 53% од Пакистанците сметале дека нивните животи станале полоши отколку пред пет години. Иако ефектите од климатските промени се очигледни, истражувањето покажало дека поголемиот дел од луѓето не биле свесни за значењето на климатските промени и „Тие им ги припишуваат промените во климата и екстремните временски настани на волјата Божја“.

 
## Наводи

## Надворешни врски

* Пакистан гори на 50°C: Дали може да ја намали топлината поради климатските промени?   Увид , CNA Insider, преку Youtube, 2 август 2022 година. (Награден документарен филм)
* Извештај на Азиската развојна банка за профилот на климатските промени на Пакистан
* Климатските промени во северозападната погранична провинција Пакистан 
* Влијанието на климатските промени во Пакистан
* Извештај на IPCC за ''климатски промени 2022: влијанија, адаптација и ранливост.'' ''Поглавје 10: Азија''
* „Влијанија на глобалното затоплување и ефекти врз климата на Пакистан“  PakWeather.com 28 февруари 2015 година

Категорија:Климатски промени во Пакистан
Категорија:Статии со извадоци