Луксор

**Луксор** (;  **', , <small>[[Саидски арапски јазик|горноарапски изговор]]:</small> ; сахидски  ''Pape'', ) ― град во Горен (јужен) [[Египет]] и е главен град на [[Луксор (област)|Областа Луксор]]. Населението брои 127,994 жители (проценка од 2020 година), со приближна површина од 417 км2. Тој е меѓу [[Список на најстари постојано населени градови|најстарите населени градови во светот]].

Современиот град го вклучува местото на [[Стар Египет|староегипетскиот]] град Васет/Уасет, исто така познат како Нут () а на [[Стара Грција|Грците]] како [[Теба (Египет)|Теба]] или Диосполис. Луксор често се одликува како „најголем музеј на отворено во светот“, бидејќи урнатините на комплексите [[Египетски храм|храм]] во [[Карнак]] и [[Храм во Луксор|Луксор]] стојат во современиот град. Веднаш спроти, преку реката [[Нил]] лежат спомениците, храмовите и гробниците на [[Тебанската некропола|Некрополата]] на западниот брег, кој ги вклучува [[Долина на кралевите|Долината на кралевите]] и [[Долина на кралиците|Долината на кралиците]].

Илјадници туристи од целиот свет пристигнуваат годишно за да ги посетат овие споменици, што придонесува многу за економијата на современиот град.

== Потекло на поимот ==
Името ''Луксор'' доаѓа од арапскиот јазик **' (), *lit.* "палатите,"од 'мн.*од ** (), кој е [[заемка]] од [[Латинскиот јазик|латинскиот]] *castrum* "утврден камп".

==Историја==
[[Податотека:Egypt.LuxorTemple.02.jpg|thumb|left|Фараонска статуа во [[Храм во Луксор|Храмот во Луксор.]]]]
Луксор е древен град во Теба, најголемото средиште во Египет во текот на [[Ново Кралство|Новото Кралство]] и величествен град на богот [[Амон – Ра]]. Во древни египетски текстови градот се смета за *w3s.t* (приближно изговарање: "Васет"), што значи  "град од жезол" и исто како *t3 ip3t* (конвенционално изговорено како "ta ipet" и со значење "светилиште") и потоа, во подоцнежниот период, [[Стара Грција|Грците]] го нарекуваат Тебе и [[Римска Империја|Римјаните]] после нив го нарекуваат Тебае. Теба исто така е позната како „Градот на стоте порти“, понекогаш нарекувана „Јужен Хелиополис“ ('Iunu-shemaa' на староегипетски), за да се разликува од градот [[Луну]] или [[Хелиополис (антика)|Хелиополис]], главното место на идолопоклонство за богот Ре на север. Исто така често се однесува на *niw.t,* што едноставно значи "град", и е еден од само трите градови во Египет за кои беше употребена оваа именка (другите два се [[Мемфис (Египет)|Мемфис]] и Хелиополис); и исто така е наречен *niw.t rst,'' "јужен град", како најјужен од нив.

[thumb|left|[Храм во Луксор|Храмот во Луксор.]]

Важноста на градот започнала исто толку рано колку и 11. Династија,кога градот прераснал во напреден град, познат по неговиот висок општествен статус и раскош, но исто така и како центар за мудрост, уметност, религиозна и политичка надмоќ. Монтухотеп II кој го обедини Египет по невојлите од првиот посреднички период донел стабилност во земјата со што градот растел со реноме. Фараоните од Новото Кралство во нивните експедиции до Куш, денес во северен Судан, и до земјата на Канаан, Феникија и Сирија го видоа градот како акумулира огромно богатство и станува познат, дури и на светската скала. Теба игра главна улога во истерување на инвазиските сили на Хајксос од горен Египет, и од времето на 18. Династија сè до 20. Династија, градот прераснал во најголем политичко, верско и воено средиште на Стар Египет.

Градот привлекувал народи како Вавилонците, Митаните, Хетитите од Анадолија (денешна Турција), Канаанитите од Угарит, Феникијците од Библос и Тир, Миноанците од островот Крит. Дури и хетитскиот принц од Анадолија дошол да се ожени со вдовицата на Тутанкамон, Анкесенамон. Политичката и воената важност на градот, сепак, избледила во текот на доцниот период, со тоа што повеќе градови во северен Египет ја замениле Теба како политички центар, како што се Бубаст, Саj и на крајот Александрија.

Сепак, како град на богот Амон – Ра, Теба останал религиозен центар на Египет сè до македонскиот период. Главниот бог на градот е Амон, кој бил обожаван заедно со неговата жена, божицата Мут, и нивниот син Консу, бог на месечината. Со издигнувањето на Теба како најважен град во Египет, локалниот бог Амон се издигнал исто така и како значаен и се поврзал со богот на сонцето Ра, на тој начин создавајќи нов “крал на боговите”'Амон – Ра. Неговиот голем храм во Карнак северно од Теба, претставува најважниот храм во Египет сè до крајот на антиката.

Подоцна, градот го нападнал асирскиот император Асурбанипал кој го сместил либискиот принц на престолот, Псаметикус. Градот Теба бил под рушевини, но и опаднал во значење. Сепак, Александар Македонски пристигнал во храмот на Амун, каде статуата на богот беше префрлена од Карнак во текот на фестивалот Опет, големиот религиозен собор. Големината на Теба сè уште ќе остане место на спиритуалноста и ќе привлекува бројни христијански монаси во Римското Кралство кои основале манастири во неколку древни споменици вклучувајќи го храмот Хатшепсут, денес нарекуван Деир ел – Бахри ("северен манастир").

## Клима
Копен – Гајгер систем за класификација на клима ја класифицира нејзината клима како жешка -пустинска. Луксор, Миња, Сохаг, Кена и Асјут ја имаат најголема разлика во температурите помеѓу денови и ноќи од кој било град во Египет, со речиси 16&nbsp;°C разлика. Дополнително, Асван и Луксор имаат најжешки летни денови од кој било друг град во Египет. Врнежите во Луксор е ретки.

Нависоката температура забележана е на 15 мај 1991 г., која изнесувала 50&nbsp;°C а најниската температура е на 6 февруари 1989 г., која изнесувала -1&nbsp;°C.

## Економија
thumb|right|Улиците на Луксор во 2004 г.
150px|thumbnail|left|Пазарот на отворено во Луксор.

Економијата на Луксор,како онаа на многу други египетски градови, зависи многу од туризмот. Голем број луѓе исто така работат земјоделство, особено шеќерна трска.

Локалната економија, зависна од туризмот, беше многу погодена со масакрот во Луксород 1997г., во која целосна бројка од 64 луѓе (вклучувајќи 59 туристи) беа убиени, во времето на најлошиот терористички напад во Египет (пред терористичките напади на Шарм ел – Шеик). Масакрот го намалил бројот на туристи за неколку години. По Арапската пролет од 2011г., туризмот во Египет значително опаднал, повторно засегнувајќи ги локалните туристички пазари.

За да се надополни дефицитот од приходот, многумина ја одгледуваа нивната храна. Козјо сирење, гулаби, дотиран и домашно – испечен леб и домашно одгледани домати се секојдневните производи помеѓу поголемиот дел од жителите.

## Развој на туризмот
250px|thumbnail|left|Уличен пазар.
thumb|right|250px|Винтер Палас Хотелот.

Контроверзниот туристички развоен план цели да го промени Луксор во огромен музеј на отворено. Главниот планот предвидува нови патишта, хотели со пет ѕвезди, гламурозни продавници и IMAX театар. Главната знаменитост е 11 милиони вредниот проект за да ја откопа и обнови 2.7 км долгата Авенија на Сфингите што некогаш ги поврзувала храмовите Луксор и Карнак. Древниот церемонијален пат го изградил фараонот Аменхотеп III и го зел неговиот краен облик под Нектанеб I во 400 п.н.е. Преку илјада статуи на сфинги го поредувале патот кој сега се ископува, а претходно бил покриен со тиња, домови, џамии и цркви. Ископувањето започнале околу 2004 година.

### Падот на балонот во Луксор во 2013 година

Деветнаесет азиски и европски туристи погинаа кога рано во вторникот на 26 февруари 2013 г., балон на загреан воздух се сруши во близина на Луксор пропратен со експлозија. Тоа беше една од најлошите несреќи во кои се вклучени туристи во Египет и веројатно ја турна туристичката индустрија подлабоко во рецесија. Во мртвите се вбројуваат и француски, британски, унгарски, јапонски државјани и девет туристи од Хонгконг.

## Инфраструктура

### Превоз
Луксор е опслужуван од Меѓународниот аеродром Луксор.
thumb|right|Меѓународниот аеродром Луксор.
Во 1998 година, бил отворен мост, неколку километри нагоре од главниот град на Луксор, овозможувајќи подготвен пристап од земја од исторниот брег до западниот брег.
Сепак,традиционално, преминувањата на реката се домен од неколку ферибот служби. Таканаречениот 'месен ферибот' (исто така познат како 'Национален Ферибот') продолжува да управува од земја спротивно од храмот на Луксор. Единствената цена (јуни 2008 година) е 1 египетска фунта по патник за странци. Египетските државјани плаќаат само четвртина, 25 пиастери. Овој ферибот главно го користи месните жители иако голем број странци го користат.
thumb|left|Железничката станица Луксор.
Страните на западниот брег се подалеку отколку што си мислите и затоа ќе имате потреба од превоз – на пример такси возачите им се проближуваат на ферибот- патниците и се препорачува цената да се преговара претходно. Исто така постојат и локални автомобили кои возат до некои споменици за 25 пјастри, иако туристите ретко ги користат. Друга можност, моторните чамци ги обиколуваат двата брега од реката Нил цел ден овозможувајќи побрзо, но поскапо преминување на другата страна за 5 Л.Е.

Градот Луксор на источниот брег има неколку автобуски линии кои главно ги користат мештаните. Туристите често се потпираат на коњски кочии, наречени "calèches," за превоз или обиколка околу градот. Не барајте од возачите на calèche да одат на западниот брег, затоа што е многу далеку за коњите, или пак да не спомнувам дека е нелегално. Таксистите се многубројни и со релативни цени, а откако владата нареди дека такси возачите постари од дваесет години нема да им биде вратена дозволата, сега има многу современи такси со клима. Неодамна, беа изградени нови патишта во градот за да се справат со порастот на сообраќајот.

За национално патување долж линијата на Нил, железничката служба се обраќа неколкупати дневно. Исто така можат да се земаат утринскиот воз и возот со спиење од железницата која се наоѓа околу  од храмот Луксор. Линијата се обарќа помеѓу неколку главни одредишта, вклучувајќи го Каиро на север и Асван на југ.

## Меѓународни односи

### Градови двојници — Збратимени градови

Луксор е збратимен со:
* Казанлак, Бугарија
* Балтимор, Мериленд, САД
* Паринтинс, Бразил
* Шенџен, Кина, уште од 1993 година

## Знаменитости од современ Луксор

;Источен брег
*Храм во Луксор
*Меѓународниот аеродром во Луксор
*Храмот Карнак
*Музејот Луксор
*Музеј за мумификација
*Winter Palace Hotel

;Западен брег
*Долината на кралевите
*Долината на кралиците
*Мединет Хабу (спомен храм на Рамзес III)
*Рамесеум (меморијален храм на Рамзес II)
*Деир ел-Медина (село на работници)
*Гробници на благородниците
*Деир ел – Бахри (Погребалниот храм на Хатшепсут, и др.)
*Малката (Дворецот на Аменофис III)
*Колос на Мемнон (спомен храм на Аменофис III)

## Галерија


File:Egypt.LuxorTemple.06.jpg|Храмот Луксор, од источниот брег на Нил
File:Avenue towards Karnak.JPG|Илјадници сфинги кои некогаш го обележувале патот во близина на Карнак
File:Sphinx 1.JPG|Добро зачувана сфинга
File:Egypt.LuxorTemple.05.jpg|Масивниот прв пилон
File:Luxor Temple Obelisk.JPG|Обелискот од црвен гранит
File:Luxor temple 2.JPG|Централниот коридор на храмот
File:Egypt.LuxorTemple.04.jpg|Муслиманска џамија врз фараонски храм 
File:Luxor_Temple_Sitting_Colossus.jpg|Седечкиот Рамзез II Колос во храмот Луксор
File:Closeup_Ramesses_II_Colossus.jpg|Од блиску истиот Колос
File:Egypt.LuxorTemple.01.jpg|Колонадата на Аменхотеп од перистилскиот двор
File:Courtyard Amenhotep III.JPG|Источната страна од перистилскиот двор на АменхотепIII
File:Roman Mural.JPG|Римскиот мурал во внатрешната одаја
File:LuxorTemple1.jpg|Централниот коридор и четири колоси од навечер
File:LuxorTemple2.jpg|Одблиско осветлениот црвен граните обелиск
File:LuxorTemple3.jpg|Седечкиот Рамзес II Колос во храмот Луксор од навечер
File:LuxorTemple4.jpg|Ѕидна илустрација
File:Luxor_Temple_R04.jpg|Северозападен дел
File:Abu_el-Haggag_R03.jpg|Абу ел Хагаг џамија внатре во храмот
File:Egypt.Luxor.Nile.01.jpg|Балон лета над западниот брег
File:Luxor R02.jpg|Улична станица во Луксор
File:Touristenbazar in Luxor (1995, 880x625).jpg|Уличен пазар во Луксор
File:Luxor Souq R01.jpg|Луксор: the souq (пазар на отворено)
File:Egypt.LuxorTemple.02.jpg|Фараонска статуа во храмот Луксор
File:Egypt.LuxorTemple.River.01.jpg|Панорамски поглед на Луксор
File:Luxor New Corniche R01.jpg|Новиот крајбрежен пат во Луксор
File:Abu el-Haggag R01.jpg|Храмот Луксор и Абу ел – Хагаг џамија
File:Abu el-Haggag R07.jpg|Внатрешноста во Абу ел – Хагаг џамија
File:Luxor Mosque Mansheya Street R01.jpg|Џамија на улицата Маншеја


## Поврзано
*Асван
*Список на мегалитски наоѓалишта
*Масакрот во Луксор

## Наводи

## Надворешни врски

* Тебански картографски проект: мрежна страница посветена за Долината на кралевите и други наоѓалишта во Тебанската некропола
*Страницаа за Луксор Светско наследството во панографии  - интерактивна сликовница со 360 степени
*
* Галерија со слики на Храмот во Луксор  во Remains.se

Категорија:Археолошки наоѓалишта во Египет
Категорија:Луксор
Категорија:Туризам во Египет
Категорија:Градови во Египет