Есен

**Есен** — едно од четирите умерени годишни времиња, преодот од лето кон зима.

Во умерените климатски појаси, есента е сезоната кога највеќето култури се берат, а листопадните дрва ги губат лисјата. Ова е и сезоната кога деновите набргу стануваат пократки и постудени, ноќите подолги, а врнежите се зачестуваат.

right|thumb|250px|Есенска шума, Италија

## Дефиниции

Астрономски, некои западни земји сметаат дека есента почнува со септемвриската рамнодненица (околу 23 септември) на северната полутопка, и мартовската рамноденица (21 март) на јужната полутопка, завршувајќи со декемвриската сончева пресвртница (околу 21 декември) на северната полутопка и јунската сончева пресвртница (21 јуни) на јужната. Меѓутоа ваквата поделба не е универзална. Исклучокот од овие дефиниции е ирскиот календар кој сѐ уште го следи келтскиот циклус, каде есента во се вбројува цел август, септември и октомври. Во кинеската астрономија, есенската рамноденица ја означува средината на есента, за окја се смета дека започнала околу 7 август).

Од друга страна, метеоролозите го сметаат за есен сет април и мај на јужната, и септември, октовмри и ноември на северната полутопка. Иако по летната сончева прествртница деновите почнуваат да се скратуваат, обично во септември (северна полутопка) или март (јужна полутопка) квечерините стануваат приметливо пократки и самата промена е понагла отколку одолговлечените квечерини на лето.

Есента обично го означува почетокот на школската година, бидејќи таа започнува рано во септември или март. Било која од овие дефиниции не е без мана бидејќи тие претполагаат дека годишните времиња се еднакво долги, и започнуваат и завршуваат во исто време ширум умерените зони на обете полутопки.

## Есента како тема во уметноста и во популарната култура
Есента често се јавува како инспирација или тема во разни гранки на уметноста и во популарната култура.
### Есента како тема во книжевноста
* „Есенски предели“ (српски: *Јесењи предјели*) - песна на српскиот писател Иво Андриќ од 1918 година.
* „Есен“ — песна на македонската поетеса Христина Аслимоска.
* „Златна есен“ — песна на Христина Аслимоска од 2003 година.
* „Есента, четириесет и првата“ - песна на руската поетеса Олга Бергхолц од 1941 година.
* „Есенска песна“  - песна на францускиот поет Пол Верлен.
* „Липа и есен“ — песна за деца на хрватскиот поет Григор Витез.
* „Есенско расположение“ - песна на Јохан Волфганг Гете.
* „Есен“ - кус расказ на македонскиот писател Драган Георгиевски од 2013 година.
* „Есен (масло)“ - песна на рускиот поет Леонид Губанов од 1964 година.
* „Есен (акварел)“ - песна на рускиот поет Леонид Губанов од 1965 година.
* „Испраќање на есента“ — песна на македонската поетеса Јованка Денкова.
* „Есенска слика“ — расказ за деца на македонскиот писател Киро Донев од 2013 година.
* „Зимата се ближи“ — расказ за деца на Киро Донев од 2013 година.
* „Доцна есен“ — расказ за деца на Киро Донев од 2013 година.
* „Есен“ - песна на рускиот поет Иван Жданов.
* „Перчинот на есента“ - песна на полскиот поет Јарослав Ивашкјевич.
* „Во доцна есен“ (српски: *U poznu jesen*) - песна на српскиот поет Војислав Илиќ.
* „Есен“ (српски: *Јесен*) - песна на српскиот поет Јован Јовановиќ - Змај.
* „Есенско утро“ — песна на македонскиот поет Блаже Конески од 1953 година.
* „Почеток на есента“ — песна на Блаже Конески.
* „Зов“ — песна на Блаже Конески.
* „Шум“ — песна на Блаже Конески.
* „Есен“ - песна на рускиот поет Станислав Красовицки.
* „Есенска песна“ (хрватски: *Jesenja pjesma*) - песна на хрватскиот писател Мирослав Крлежа.
* „Есенска дождовна песна“ (српски: *Jesenja kišnja pesma*) - песна на српскиот поет Стеван Луковиќ.
* „Есенска тажаленка“ (француски: *Plainte d'Automne*) - песна во проза на францускиот поет Стефан Маларме.
* „Чекање на есента“  — песна на македонскиот поет Матеја Матевски.
* „Рано обраќање на есента“  — песна на Матеја Матевски.
* „Есенска глетка“  — песна на Матеја Матевски.
* „Есенска вечер“ (хрватски: *Jesenje veče*) - песна на Антун Густав Матош.
* „Во есен по есенски“ — песна на македонскиот поет Живко Николовски.
* „Есенски ден“ - песна на италијанскиот писател и режисер Пјер Паоло Пазолини од 1944 година.
* „Есен (пет песни)“ - поетски циклус на рускиот писател Борис Пастернак од 1916-1918 година.
* „Златна есен“ — песна на рускиот писател Борис Пастернак од 1958 година.
* „Есен“ (српски: *Јесен*) — песна на српскиот поет Владислав Петковиќ - Дис.
* „Есенска за нас двајцата“ - песна на македонскиот поет Анте Поповски.
* „Есен“ — песна на рускиот поет Александар Пушкин.
* „Доцна есен во Венеција“ — песна на германскиот поет Рајнер Марија Рилке.
* „Крајот на есента“ — песна на Рајнер Марија Рилке.
* „Есенска вечер“ — песна на Рајнер Марија Рилке.
* „Есен во Чешка“ — збирка поезија на чешкиот поет Јарослав Сајферт од 1937 година.
* „Се ближи есента“ — песна од истоимената збирка на полскиот поет Јежи Харасимович.
* „Есен“ — песна на шпанскиот поет Хуан Рамон Хименес.
* „Есен“ — расказ на полскиот писател Бруно Шулц.

### Есента како тема во популарната музика
* „Есенска зора“ (англиски: *Autumn Dawn*) — песна на американската рок-група *Allah Las* од 2016 година.
* „Есенско лисје“ (англиски*Autumn leaves*) — песна на американскиот рапер Крис Браун од 2015 година.
* „Есенско дете“ (англиски: *Autumn's Child*) — песна на американскиот рок-музичар Капетан Бифхарт (*Captain Beefheart*) од 1967 година.
* „Есен“ (српски: *Jesen*) — песна на српската рок-група Катарина II.
* „Есенска роза“ — песна на македонската поп група, Македонија.
* „Есенско лисје“ (англиски*Autumn leaves*) — песна на англискиот рок-музичар Ерик Клептон од 2010 година.
* „Есенско лисје“ (англиски*Autumn leaves*) — песна на американскиот пејач Нет Кинг Коул.
* „Есента во мене“ (хрватски: *Jesen u meni*) — песна на хрватската поп-рок група Парни валјак.

### Есента како тема во филмот
* „Есенска соната“ (шведски: *Höstsonaten*) - шведски филм од 1978 година, во режија на Ингмар Бергман.
* „Есен во Њујорк“ (англиски: *Autumn in New York*) - американски филм од 2000 година, во режија на Џоан Чен.

### Есента како тема во сликарството
* „Есен“ (*Jesen*) - слика на хрватскиот уметник Златко Шулентиќ од 1921 година.

## Поврзано

* Годишно време
** Пролет
** Лето
** Зима
* Рамноденица
* Есенска боја на лисјата

## Наводи