Руско-украинска војна

**Руско-украинската војна** (, ), исто така, **Руска вооружена агресија против Украина**, исто така, **Војна за независност на Украина** ()&nbsp;— директна и индиректна употреба на вооружена сила од страна на Руската Федерација против суверенитетот и територијалниот интегритет на Украина. Отворените компоненти на Руската вооружена агресија против Украина, која започна во 2014 година, се:
* **Заземање на Крим од страна на Русија** во февруари-март 2014 година (со последователниот почеток на привремената окупација на полуостровот од страна на Русија на 20 февруари 2014 година)
* **Војната во источна Украина (Донбас)** од април 2014 година, која започна со создавањето на таканаречените Доњецк и Луганск „народни републики“ под превезот на „народни“ говори на руските специјални служби
* '''Руската инвазија на Украина''' на 24 февруари 2022 година, која започна по долгото воено засилување и признавањето од страна на Русија на ДНР и ЛНР како државни ентитети.

Од јануари 2021 година, според Обединетите нации, вкупниот број на жртви во војната е 13.100-13.300. Ова вклучува 3.375 цивилни жртви, приближно 4.150 украински воени жртви и приближно 5.700 проруски милитанти. Скоро 1,8&nbsp;милиони луѓе станаа ВРЛ.

На 27 јануари 2015 година, Врховната Рада на Украина ја призна Руската Федерација како агресор.

## Предуслови

### Глобални предуслови и причини за спротивставување
Главните предуслови за спротивставувањето меѓу Русија и Украина, која прераснала во вооружена агресија на Русија против Украина, се системската криза на руската државност, преобразена од руските политичари во обиди за обновување на Руската Империја, проширување на контролата врз дел од светот и задржување на светот. хегемонијата изгубена со распадот на Советскиот Сојуз, економски пад.

### Револуција на достоинството
[десно|мини| Евромајдан во [Киев, 27 ноември 2013 година]]
На 21 ноември 2013 година, во Украина започнале антивладини протести како одговор на одлуката на Кабинетот на министри на Украина да ги прекине подготовките за потпишување на Договорот за асоцијација меѓу Украина и Европската унија. Како дел од протестите на крајот на 2013 година, имаше, особено, митинзи, демонстрации, студентски штрајкови.

Во целост, овие протести имале за цел да го задржат законско воспоставениот геополитички курс на Украина кон Европа, што за Русија значело не само понатамошно повлекување на Украина од руската контрола, туку и економски, политички и, на долг рок, воени гаранции на Украина.

Победата на револуцијата водело до смена на претседателот Јанукович од власт и неговото бегство во Русија, обновување на уставот на Украина од 2004 година, укинувањето на диктаторските закони и распишувањето на предвремени претседателски избори. Промената на власта драматично го намалило влијанието на Русија во Украина.

Револуцијата на достоинството бил изговорот што Русија го искористила за да ја започне агресијата, но не и причината за војната. Постојат дури и верзии дека руските специјални служби намерно работеле на радикализирање на протестите за да ја уништат украинската државност целосно, и дека сè уште го користеле мигот на привремено отсуство на претседателот и други високи чиновници, вклучително и агенциите за спроведување на законот, за да го заземат Крим.

## Подготовка на Русија за агресија и компоненти на агресија

### Информативна војна
Клучниот предуслов за судирот бил сѐ понепријателската политика на путинистичката Руска Федерација кон Украина. Оваа политика, со оглед на содржината на руската пропаганда во медиумите, станала едноставно непријателска во последниве години, претворајќи се од противукраинска пропаганда во воена пропаганда. Агресивноста на руската политика кон Украина водело до првите жртви на украинската страна дури и за време на режимот управуван од Русија Јануковича. Со цел да се спротивстави на влијанието на руската пропаганда, Државниот комитет за телевизија и радиопренос на Украина во летото 2014 година започнал да се бори против сепаратистичките и антидржавните материјали во медиумите.

### Правна војна
Еден од аспектите на подготовката на Русија за агресија било правното спротивставување меѓу Русија и Украина. Правна поддршка на спротивставувањето од страна на Русија било спроведено на највисоко законодавно ниво со усвојување одредени резолуции за прашања што овозможиле најефективниот, од гледна точка на руската политика, да помогне во решавањето на проблемот со враќањето на управувањето врз Украина. Меѓу таквите прашања, најразвиени биле правниот статус на Крим, нивото на соработка на Украина со НАТО и статусот на рускиот јазик во Украина.

### Економска војна
Предуслов за почеток на вооружената агресија против Украина било економското крвопролевање на Украина, кое било извршено со непосреден економски притисок преку трговски и царински спротивставувања, блокирање на украинската трговија, блокирање на испораките на гас и друго. Во исто време, економското крвопролевање во Украина често се случувало во отсуство на делотворна опозиција или дури и непосредна поддршка од украинските политичари. Како пример, потпишувањето на договорот за гас од страна на Јулија Тимошенко, кој бил крајно неповолен за Украина, било претставено како значајно политичко достигнување на Кабинетот на министри на чело со неа.

Економската војна против Украина била насочена првенствено против економиите на Источна и Јужна Украина, кои поради одредени одлики зависеле од Руската Федерација, особено како приматели на суровини и енергија од Русија и како трговиште за значителен дел од сопствената производи.

### Руската православна црква во војна
Голем дел од населението што зборува руски во Источна Украина, силното влијание на руските медиуми и руската црква, како и хибридната природа на руската војна против Украина довело до непосредно и посредно учество на Руската православна црква во вооружена агресија против Украина. Меѓу посредните вмешаности на РПЦ во агресијата против Украина е и пораката на московскиот патријарх Кирил до цариградскиот патријарх Вартоломеј, во која патријархот Кирил изјавил дека од Мајдан, „расколниците“ (т.е. Украинска православна врква - Киевски патријархат) и Унијатите „отворено повикале на искоренување на во Украина“, а „со почетокот на непријателствата, унијатите и расколниците, примајќи оружје, под маската на противтерористичка операција почнале да вршат директна агресија против свештенството на канонската Украинска православна црква на исток“.

Покрај посредната вмешаност на црквата, забележани се и фактите за нејзиното директно учество во агресијата. Конкретно, било откриено дека некои терористички групи во Русија биле сосредоточени во црквите, а некои „свети отци“ непосредно биле вклучени во непријателствата против Украина.

## Хронологија

### „Законодавна поддршка“ на агресијата
десно|мини|Вооружени војници без ознаки за идентификација на територијата на аеродромот Симферопол
На 1 март 2014 година, Советот на Федерацијата на Руската Федерација го поддржал барањето на рускиот претседател Владимир Путин за дозвола за користење на вооружените сили на Руската Федерација на територијата на Украина. Во врска со руската агресија, Советот за национална безбедност и одбрана на Украина одлучил да ги доведе вооружените сили на Украина во целосна борбена готовност и развил „подробен акционен план во случај на директна воена агресија од страна на Руската Федерација“.

### Окупација на Крим (22 февруари — 18 март 2014 г.)
На 23 февруари 2014 година, започнале проруските и проукраинските средби (на последните присуствувале голем број кримски Татари предводени од водачот на Меџлисот Рефат Чубаров). На 27 февруари, неутврдени вооружени лица (најверојатно поранешни борци на специјалната единица Беркут биле распуштени на 25 февруари, кои учествувале во задушувањето на протестите во Киев, и руските специјални сили) ја зазеле и блокирале Врховната Рада на Крим и други  административни згради, комуникациски институции, масовни медиуми итн. На нивно барање, во Парламентот на Крим дошле некои пратеници, кои гласале за референдум за проширување на автономијата на Крим на 25 мај 2014 година, на денот на претседателските избори во Украина. Сепак, присуството на кворум е под знак прашалник, бидејќи на медиумите не им било дозволено да присуствуваат на состанокот. Датумот на референдумот набрзо бил сменет двапати: одложен за 30 март и потоа — на 16 март. Се променила и формулацијата на прашањето: наместо проширување на автономијата, се работело за приклучување кон Русија. Меѓутоа, бидејќи Украина е унитарна држава, прашањето за одвојување на регионот може да се реши само на национален референдум. Имајќи го ова на ум, уште пред референдумот, водачите на ЕУ, САД и многу други го прогласиле за незаконски, а неговите исходи — неважечки.

Ноќта на 27 февруари вооружени непознати лица ги зазеле зградите на Врховната Рада и Владата на Автономната Република Крим и поставиле руски знамиња на зградите. Според народниот заменик Серхиј Куницин, административните згради биле запленети од професионално обучени луѓе вооружени со автомати, митралези, гранатомети итн. Според извештаите на медиумите, центарот на Симферопол бил блокиран од службениците за спроведување на законот, кои го вклучиле алармот, го ограничиле движењето на јавниот превоз.

На 16 март 2014 година се одржал „референдум“ за состојбата на Крим, на кој, според службените руски податоци, 96,77 % од жителите на АРЦ и градот Севастопол гласале за повторно обединување на овие територии со Руската Федерација. На 17 март, Врховната Рада на Автономната Република Крим ја прогласила независноста на Република Крим, а на 18 март во салата Свети Ѓорѓи на московскиот Кремљ, рускиот претседател Владимир Путин заедно со самопрогласениот претседател на автономната Република Крим Сергеј Аксјонов, спикер состав на Русија. На 21 март, Советот на Федерацијата на Русија усвоил закон за ратификација на Договорот од 18 март и закон за формирање на нови субјекти на федерацијата&nbsp;— Република Крим и градот од федерално значење Севастопол, консолидирајќи ја анексијата на овие региони кон Русија.

### Проруски акции на истокот и југот на Украина

### Цел и методи на говори
[мини|Карта на проруски акции во Украина (март-април 2014 г.)
----&nbsp;Проруски пропагандни собири<br/>
&nbsp;Заземање државни институции од проруски илегални вооружени групи<br/>&nbsp;Привремено одземање на [Регионална државна управа|подрачната државна управа
&nbsp;Окупирана од Русија]]

Од 1 март 2014 година, биле одржани голем број акции со учество на руски специјални служби во источните, централните и јужните региони на Украина во март-април 2014 година, чии учесници главно биле за одвојување на југот и истокот на Украина и приклучување на овие региони кон Руската Федерација.референдум за федералниот систем на Украина, давајќи му на рускиот јазик статус на втора држава и против новата украинска влада. За разлика од овие акции, во источните и јужните региони, проукраинските сили одржувале акции за поддршка на територијалниот интегритет на Украина и нејзиниот државен систем.

Окупацијата на Крим од страна на Руската Федерација и манифестациите на украинофобија на проруските демонстранти на југот и на истокот на Украина предизвикале големо негодување кај населението во Украина, кое за неколку дена прераснало во масовни протести.

#### Настапи во Доњецк и Луганск
За време на демонстрациите, проруските активисти се обиделе да ги заземат државните установи (зградите на регионалните државни администрации во Доњецк и Луганск биле запленети). Избувнале судири меѓу учесниците на проруските и проукраинските митинзи, од кои најголемиот се одржал во Доњецк, при што десетици биле повредени, а најмалку еден загинат.

#### Настапи во Харков
За време на демонстрациите, проруските активисти се обиделе да ја заземат и регионалната државна управа во Харков. Избувнале судири меѓу учесниците на проруските и проукраинските митинзи: од кои најголемиот се одржал во Харков.

На 2 мај 2014 година избувнале судири, кои прераснале во масовни немири во градот Одеса. Избила тепачка меѓу проукраински граѓани, ултраси на фудбалските клубови Чорноморец и Металист од една страна и проруски сепаратистички активисти од друга страна. Спротивставувањата започнале во центарот на градот на улиците Грецкаја, Дерибасовскаја и Грецкаја, а подоцна се претвориле во прогон на проруските активисти во поголемиот дел од центарот на градот поради нивната местоположба, Куликово Поле. Токму таму, на Куликовското Поле, најмногу жртви имало, особено, поради палењето на сепаратистичкиот штаб во Домот на синдикатите.

Во пресметката загинале 48 лица, 247 биле повредени, 6 од нив загинале од прострелни рани, други при пожар во зграда на синдикат.

### Почеток на контратерористичката операција
[лево|мини|Терористи во [Славјанск]]
На 17 март во Украина за првпат била објавена мобилизација со указ на в.д Претседателот на Украина О.В. Турчинов.

Помеѓу 12 и 14 април, терористите зазеле голем број административни згради во градовите во регионот на Доњецк: Славјанск, Краматорск, Артемивск, Лиман, Дружкивка, Јенакијево, Макеевка, Мариупол, Хорливка, Харцизск, Киров Ждановка.

На 15 април, украинските трупи влегле во Славјанск и Краматорск и ја презеле контролата над аеродромите во овие градови. Од 16 април до 1 мај, терористите на „ДНР“ зазеле административни згради во градовите Новоазовск, Сиверск, Комсомолск, Красноармејск и Родинске. На 28 април, во Луганск, сепаратистите го објавиле создавањето на Луганската Народна Република и почнале да ги заземаат административните згради во регионот Луганск. За периодот од 28 април — на 2 мај биле заробени: Станица Луханска, Луганск, Красни Луч, Первомаиск, Алчевск, Антрацит, Свердловск, Стаханов.

На 11 мај се одржале псевдореферендуми за независноста на „ДНР“ и „ЛНР“. Според нив, за независност гласале 89,07 % лица и 96,2&nbsp;% соодветно.

На 22 мај бил нападнат кампот за антитерористичка операција (АТО) кај Волноваха, сепаратистите ѝ нанесле неочекуван удар на украинската војска ноќе, а 18 војници биле убиени.

На 26 мај се случила битката за аеродромот во Доњецк, тоа било првата голема успешна операција на силите АТО, со помош на авиони и слетување, биле убиени до 300 сепаратисти, додека украинската војска не претрпела никакви загуби.
лево|мини|Текот на ослободување на територијата од терористите од 1 јули
На 4 јуни силите на контатерористичката операција целосно се ослободиле од терористите во областа Лиман во Доњецк.

На 13 јуни, украинските трупи го ослободиле Мариупол. На 14 јуни, сепаратистите собориле ИЛ-76 на Вооружените сили на Украина, кој превезувал војници на аеродромот во Луганск, при што загинале 49 лица, вклучително и екипажот на авионот. Истиот ден биле извршени бројни терористички напади на контролни пунктови на силите на контратерористичката операција, при што биле убиени 6 војници. Вкупно во текот на денот се загубиле 55 лица, што е најголемата воена загуба во Украина од независноста.

Подготовките за примирје започнале на 19 јуни, а главните сили за контратерористичка операција биле ставени под контрола на државната граница на Донбас, што всушност било направено до вечерта.

### Едностран прекин на огнот (20 — 30 јуни 2014)
мини|Движење на воена опрема на Украина, март 2015 година
На 20 јуни, Петро Порошенко наредил прекин на непријателствата на териториите окупирани од терористите, а било објавено примирје од 22:00 часот на 20 јуни до 10:00 часот на 27 јуни 2014 година. Во презентираниот план „прекин на огнот“ имало 15 задолжителни точки за негово спроведување.

За време на примирјето загинале 27 украински безбедносни сили, а 69 биле ранети. Вкупниот број на сепаратистички напади врз позициите на АТО — 108 пати , особено терористите пукале врз позициите на украинската војска на височините на Карачун, Краматорск, Амвросиевка и Рубижне , борците на „ДНР“ ја зазеле воената единица на Вооружените сили 3004, сместена во Доњецк., и собориле Ми-8, при што загинале 9 украински војници, вклучително и 3 члена на екипажот.

За време на едностраното примирје биле разменети 10 заложници.

По состанокот на Советот за национална безбедност и одбрана, Петро Порошенко донел одлука за продолжување на едностраното примирје од 27 на 30 јуни. Одлуката предизвикала широко распространет бес во општеството, армијата и доброволечките баталјони.

### Продолжение на контратерористичката операција
[мини|[Александар Лукашенко и „Нормандиската четворка“ во Минск. 11 февруари 2015 година]]
Со одлука на Советот за национална безбедност и одбрана, АТО бил обновен, во раните утрински часови на 1 јули 2014 година, украинската војска извршила воздушни и артилериски напади врз позициите на терористите во Славјанск, Краматорск, Луганск и други точки, биле нападнати вкупно 120 претходно истражени.

Во текот на 1 јули се случиле тенковски битки во близина на Карливка и Доњецк, во Доњецк бил нападнат регионалниот полициски оддел на Доњецк, кој претходно се приклучил на ДНР, а терористичките минофрлачи истрелале врз украинските положби во близина на Славјанск. Словенската ТВ-кула на планината Карачун.

Утрото на 2 јули, силите за антитерористичка операција влегле во Луганск, започнала битката за градот. Многу сепаратисти ѝ се предале на украинската војска. 20 тенка и 122 единици оклопни возила им биле доставени на борците на ЛПР од Русија, се знаело и дека се предадени 10 единици БМ-21 „Хаил“.

Во битките кај Славјанск и Николаевка, на 3 јули биле уништени 6 терористички бази, загуби — најмалку 150 лица од украинската војска — 2 загинати и 4 ранети.

На 5 јули, по поразот во Николаевка, терористите се повлекле од Славјанск, украинските трупи го окупирале градот, го кренале знамето на Украина. Сепаратистичките колони се повлекле од Краматорск, околу 1.000 борци, и заедно со колоната на Гиркин се преселиле во Доњецк. Истиот ден, Краматорск, Дружкивка и Костијантинивка биле ослободени од терористите. Сепаратистичките сили ги фрлиле сите свои сили во одбраната на Доњецк, Луганск и Хорливка, оставајќи ги другите населби.

На 6 јули, украинските трупи го окупирале Артемивск, оставајќи 7 големи града во Донбас под терористичка контрола: Донецк, Хорливка, Луганск, Снижне, Антрацит, Краснодон и Северодонецк.

На 10 јули, силите за контратерористичка операција извршиле серија успешни воздушни напади врз положбите на терористите, уништиле околу 100 борци, 2 тенка и инсталацијата „Град“, а за време на офанзивата го ослободиле Сиверск. Главните епицентри на борбите биле Доњецк и Луганск.

На 11 јули, проруските сепаратисти пукале врз БМ-21 Град од кампот на контратерористичката операција во близина на селото Зеленопиља во Луганската Област. Во нападот загинале 19 украински војници, а 93 биле ранети. Како одговор, украинската војска извршила серија воздушни напади, уништувајќи бројни терористички бази и колони. Во текот на денот биле извршени вкупно 16 лета, а биле убиени околу 1.000 борци.

На 15 јули, во близина на селото Изварине, силите на контратерористичката операција биле гранатирани, при што загинале осум лица. Руски воздушен напад уништил куќа во Снижне, регионот Доњецк. Во нападот загинале 11 лица.

На 16 јули, руски ловец МиГ-29 соборил украински јуришен авион.

На 17 јули, руските сили за противвоздушна одбрана **[[Соборувањето на Боинг 777 во близина на Доњецк|собориле]] патнички Боинг 777** на летот МХ17 Амстердам — Куала Лумпур од инсталацијата Бук-М САМ, при што загинале сите 298 луѓе во него. Соборувањето на Боингот предизвикал нов бран меѓународни санкции од Западот против Руската Федерација.

Во август 2014 година, Руската Федерација распоредила неколку баталјонски тактички групи во близина на Луганск за да го пробијат украинското опкружување околу градот. Баталјонските тактички групи била формирани врз основа на 104. воздушно-десантни јуришни полкови и 234. воздушно-десантен јуришен полк на 76-та воздушна јуришна дивизија Псков, моторизирани пешадиски бригади од 15 ОМСБР, 18 ОМСБР, 71 ОМСБР, 713 ОМСБР, 71. Моторизираните пешадиски единици на 200-та бригада користеле тенкови Т-72Б3, а 136-та бригада — Т-90А.

На крајот на август, околу 1.500 доброволни единици и одреди на вооружените сили се обиделе да се пробијат до важната раскрсница **[[Иловаиск|Иловајск]]**, но Русија ги искористила своите редовни трупи, опкружувајќи, убивајќи и заробувајќи голем број непријателски трупи (од 229 до 459, според според различни проценки).бранители на Украина.

Искористувајќи го поразот на единиците на вооружените сили на Украина во близина на Иловајск, руските единици напредувале на запад и, особено, ја зазеле областа Телманив со брегот на Азовското Море до Мариупол.

Овие настани набрзо станале една од причините за заклучувањето на 5 септември 2014 година&nbsp;стр. **Минск договори** за привремен прекин на огнот на фронтот и почеток на политичко решение.

### Текот на спротивставувањето во 2016–2020 година
На 14 февруари 2018 година, окупаторските трупи на Руската Федерација на Крим ги отстраниле контролните пунктови на контролните пунктови. На 15 февруари 2018 година, за време на вежбите за воздушна одбрана на Вооружените сили на Украина од страна на силите и средствата на Вооружените сили на Украина, дејствата на воздушната компонента на Вооружените сили на Руската Федерација по Источната воздушна граница на Украина биле засилени.

Борбени и бомбардери на земјата на агресорот летале од аеродромите Курск, Милерово, Гвардијске и Саки со максимален пристап до државната граница на Украина и линијата за демаркација. Дополнително, група стратешки бомбардери Ту-95 придружувани од пар ловци Су-30 полетале во воздушниот простор на Крим и разработиле условни исфрлања на крстаречки ракети во правец на континентална Украина.

Во попладневните часови на 22 март 2018 година, силите и средствата на украинската воздушна одбрана се доведени во борбена готовност по провокацијата на руските авиони во регионот на Црното Море. По вторпат за еден месец провокативни дејствија се забележани од воздушната компонента на воздушните и вселенските сили на Руската Федерација, по источната и јужната воздушна граница на Украина. Откако била утврдена закана од земјата на агресорот, сите утврдени сили и средства за противвоздушна одбрана биле ставени во борбена готовност за одбивање во случај на употреба на авиони на Военото воздухопловство на Руската Федерација. Руски ловци и бомбардери полетале од аеродромите Шајковка, Кримск и Белбек со максимален пристап до државната граница на Украина, линијата на разграничување меѓу копното на Украина и Автономната Република Крим, како и приближување до 40 километри до брегот од другата страна.лета по брегот на Романија, Република Бугарија и Република Турција. Дополнително, група стратешки бомбардери со долг дострел Ту-22, со целосна муниција, придружувани од пар ловци Су-30 полетале во воздушниот простор на Крим, Азовско и Црното Море за да изработат одредени условни задачи за извршување на удари. Според извештајот, ваквите дејствија на авијацијата на Руската Федерација се предизвикани првенствено од реакцијата на следната фаза на командно-штабна обука во воздухопловните сили и условно да се разработи блокадата на Босфорот.

30 април — според Законот на Украина — системот на мерки предвидени од АТО бил дополнет со збир на воени и специјални организациски и правни мерки на ООС, општата команда преминала од СБУ до Заедничкиот оперативен штаб на вооружените Силите на Украина под Генерал-штабот на вооружените сили. Генерал-полковник Серхиј Најев бил назначен за прв командант на дружените сили во Донбас.

#### Случка во Керченскиот Теснец
На 25 ноември 2018 година се случила Битката кај Керченскиот теснец, во која MBAC-ите Бердјанск, Никопол и шлеперот Јани Капу извршиле планиран премин од пристаништето Одеса до пристаништето Мариупол во Азовското Море. Реморкерот „Јани Капу“ бил погоден од рускиот пограничен брод „Дон“. Потоа, кога ја напуштиле зоната од 12 милји, чамци на ФСБ на Руската Федерација отвориле оган врз бродска група на поморските сили на вооружените сили на Украина.

### Засилување на руската агресија
мини|300x300пкс|Карта на проценка на американското разузнавање за движењето на руските трупи во близина на границата со Украина од 3 декември 2021 година. Се проценува дека Русија распоредила околу 70.000 војници, главно на растојание од 100-200&nbsp;км од украинската граница. Се проценува дека бројката може да се зголеми на 175.000. Објавено од ''Вашингтон пост.''
Во 2021 година, Русија ја критикувала големата воена вежба на НАТО наречена ''Defender-Europe'' 21, една од најголемите воени вежби предводени од НАТО во Европа во последните децении, која започнала во март 2021 година. Воените вежби се состоеле од „речиси истовремени операции на повеќе од 30 места за обука“ во Средна и Источна Европа. Олексиј Арестович, претставник на Украина во Тројната Контакт група за Донбас, рече дека почетокот на големата вежба на НАТО наречена *Бранител Европа* 2021 значи „одбрана на Европа“. Сценариото е дека од Балтикот до Црното Море работиме, добро, да се разбереме, војната со Русија, сценариото за вооружена конфронтација со Русија“. На 15 април 2021 година, портпаролката на руското Министерство за надворешни работи Марија Захарова изјави дека само во 2021 година НАТО планира седум воени вежби во Украина. Активната фаза на вежбата *Defender Europe* 2021, најголемата вежба во многу години, наскоро ќе започне во близина на Украина“.

На крајот на март&nbsp;- на почетокот на април 2021 година, руската војска префрли голем број оружје и опрема од западна и централна Русија, како и од Сибир, на окупираниот Крим и центарот за обука Погоново за 17&nbsp;км јужно од Воронеж. Специјалисти од Џејн разузнавачката група идентификуваа четиринаесет руски војници од Централниот воен округ кои се преселиле под руско-украинската граница, нарекувајќи го најголемото непријавено воено движење од инвазијата Крим во 2014 година. Врховниот командант на вооружените сили на Украина Руслан Хомчак рече дека Русија распоредила дваесет и осум баталјонски тактички групи долж границата и дека се очекува да бидат испорачани дваесет и пет, вклучително и во регионите Брјанск и Воронеж на Русија (Западен Воен округ). Следниот ден, руската државна новинска агенција ТАРС објави дека 50 од нејзините 15.000 БТГ биле собрани за обука во Јужниот воен округ, кој го опфаќа окупираниот Крим и се граничи со зоната на конфликтот Донбас. Од 9 април, шефот на државната гранична служба на Украина процени дека 85.000 руски војници веќе се на Крим или во рок од 40&nbsp;км од украинската граница.

Претседателот на Украина Володимир Зеленски разговараше со американскиот претседател Џо Бајден и ги повика членките на НАТО да го забрзаат движењето на Украина кон членство во алијансата. Портпаролот на Кремљ увери дека руските воени движења не претставуваат закана, но рускиот официјален претставник Дмитриј Козак предупреди дека руските сили можат да дејствуваат за да ги „заштитат“ руските граѓани во Украина и секоја ескалација на конфликтот ќе значи „почеток на крајот на Украина“.&nbsp;- „не истрел во нога, туку во лице“. Во тоа време, околу половина милион луѓе во самопрогласените ДНР и ЛНР добија руски пасоши. Русија ја одби поканата од Украина да учествува на состанокот со Франција, Германија и ОБСЕ. канцеларка Ангела Меркел го повика рускиот претседател Владимир Путин да ја спречи растечката воена закана. Портпаролката на Белата куќа на САД, Џен Псаки, на почетокот на април 2021 година објави дека концентрацијата на руски војници на границата со Украина е најголема од 2014 година.

На 24 март, претседателот на Украина Зеленски го потпиша Указот №&nbsp;117/2021, кој ја одобрува „стратегијата за деокупација и реинтеграција на привремено окупираната територија на Автономната Република Крим и градот Севастопол“.

На 17 април, ФСБ го приведе Олександр Сосонјук, генерален конзул на Украина во Санкт Петербург, под обвинение за шпионажа, обвинувајќи го Сосонјук се обидел да добие доверливи информации од бази на податоци. Руското Министерство за надворешни работи соопшти дека го повикало вршителот на должноста на Украина Васил Покотил и му кажал дека Сосонјук мора да ја напушти земјата до 22 април. Министерството за надворешни работи на Украина подоцна изјави дека Сосонјук бил приведен неколку часа пред да биде ослободен. Министерството за надворешни работи, исто така, протестираше против притворот на Сосоњук и ги отфрли обвинувањата против Русија, додавајќи дека ќе го протера „високиот дипломат на руската амбасада во Киев“ како одговор на „провокацијата“ во рок од 72 часа од 19 април.

На 22 април, рускиот министер за одбрана Сергеј Шојгу најави намалување на вежбите со враќање на војниците во базата до 1 мај, но оставање на опремата во базата за обука Погоново за годишните вежби со Белорусија во септември 2021 година.

Во септември 2021 година, Украина спроведе воени вежби со силите на НАТО. Кремљ предупреди дека проширувањето на воената инфраструктура на НАТО во Украина ќе ги премине „црвените линии“ за претседателот Путин Во септември, речиси 200.000 руски војници учествуваа во големата заедничка руско-белоруска воена вежба „Запад 2021“, фокусирана на „Западната стратешка насока“, како што го нарекува рускиот Генералштаб.

Во ноември 2021 година, руското Министерство за одбрана го нарече распоредувањето на бродови на американската морнарица во Црното Море „закана за регионалната безбедност и стратешката стабилност“. Во соопштението на министерството се вели: „Вистинската цел на американската акција во регионот на Црното Море е да се проучи театарот на операции во случај Киев да се обиде насилно да го реши конфликтот на југоисток“.

Украинскиот претседател Володимир Зеленски на 13 ноември изјави дека Русија повторно собрала 100.000 војници во пограничната област, повеќе од проценките на САД на околу 70.000. На почетокот на ноември, извештаите за засилување на руската војска ги поттикнаа американските власти да ја предупредат ЕУ дека Русија може да планира да ја нападне Украина. Портпаролот на Кремљ, Дмитриј Песков, ги отфрли обвинувањата дека Русија се подготвува да ја нападне Украина. Тој ја обвини Украина дека „планира агресивни акции против Донбас“. Песков го повика НАТО да престане да ја „концентрира својата воена тупаница“ на границите на Русија и да престане да ја вооружува Украина со модерно оружје.

На 26 ноември, претседателот Зеленски ја обвини Русија дека го поддржува планот за соборување на неговата влада. Русија ги негираше неговите обвинувања.

На 1 декември Русија ја обвини Украина дека распоредила половина од нејзината армија&nbsp;- околу 125 илјади војници&nbsp;- во Донбас да се спротивстави на проруските сепаратисти. На 3 декември, претседателот Путин ја критикуваше Украина за користење на беспилотно летало ''Bayraktar'' ''TB'' 2 од турско производство против проруските сепаратисти во Донбас, велејќи дека тој потег ги прекрши мировните договори од Минск. На 9 декември, Русија ја обвини Украина дека преместува тешка артилерија на линијата на фронтот, каде што руските окупациски сили се бореле против украинските сили. Началникот на рускиот Генералштаб Валериј Герасимов изјави дека испораката на [НАТО] за Украина со хеликоптери, беспилотни летала и авиони ги турка украинските власти на остри и опасни чекори. Сите провокации на украинските власти со насилно решавање на проблемите на Донбас ќе бидат потиснати“.

На 17 јануари, руските трупи и оружје почнаа да пристигнуваат во Белорусија за заедничката вежба „Одлучност на сојузниците“, закажана за февруари 2022 година Британскиот министер за одбрана Бен Валас најави дека Велика Британија ќе и достави на Украина со противтенковско оружје по воздушен пат.

Соединетите Американски Држави проценуваат дека Русија може да собере 175.000 војници за да ја нападне Украина Министерот за одбрана на Украина Олексеј Резников даде изјава дека „имаме 250.000 официјални војници, 400.000 ветерани и 200.000 резервисти. 175 илјади (не) се доволни за да одат во Украина“. Резников исто така рече дека Русија би можела да изврши голем напад врз Украина кон крајот на јануари 2022 година.

Соединетите Американски Држави ја обвинија Русија дека испраќа диверзанти во Украина за да спроведат „операција со лажно знаме“ што ќе создаде изговор за руската инвазија на Украина. Рускиот министер за надворешни работи Сергеј Лавров ги отфрли обвинувањата „целосна дезинформација“ од страна на САД. Кремљ постојано негираше какви било планови за инвазија Украина.
лево|мини|Карта на која се прикажани два можни руски планови, објавени одделно од Билд и Центарот за стратешки и меѓународни студии.
На 15 февруари 2022 година, Русија објави дека повлекла дел од своите војници од украинската граница, што некои го гледаа како обид за деескалација. Сепак, ситуацијата остана неизвесна. Потегот на Русија предизвика сомнеж кај западните лидери, кој се интензивираше по сајбер нападот врз Украина, за кој се верува дека го организира Русија, истиот ден. Американскиот претседател Џо Бајден не беше сигурен дека Русија нема да изврши инвазија и ги повика сите Американци во Украина веднаш да се евакуираат. Полскиот министер за надворешни работи Збигњев Рау ја посети Москва за да разговара за актуелната ситуација со уште еден обид да се спречи војна. Некои извори тврдат дека руските војници уште повеќе се доближиле до границата со Украина, биле обезбедени медицински материјали и биле на позиции за гаѓање.

На 17 февруари 2022 година, зградата на украинската градинка беше гранатирана со артилерија. Беше изразено сомневање дека гранатирањето го извршиле руски војници. Никој не загинал во гранатирањето, а Москва негираше вмешаност во инцидентот. Западните лидери предупредија дека гранатирањето може да биде операција со „лажно знаме“ што Русија би можела да ја искористи за да ја оправда инвазијата на Украина.

На 22 февруари 2022 година, САД и Велика Британија објавија дека ќе воведат санкции против Русија во наредните денови. Ова се случи еден ден откако Путин објави дека официјално ги признава „ДНР“ и „ЛНР“ како независни региони и почна да распоредува војници во овие делови на источна Украина. Путин тврдеше дека присуството на повеќе руски сили е едноставно за одржување на мирот, но тоа предизвика сериозна реакција кај светските лидери. Истиот ден, претседателот на Украина Володимир Зеленски изјави дека ќе размисли за прекин на дипломатските односи на Украина со Русија.

На 23 февруари 2022 година, претседателот на Украина Володимир Зеленски прогласи вонредна состојба од 30 дена за цела Украина, освен за регионите Доњецк и Луганск, кои се во вонредна состојба од 2014 година.

### Инвазија 2022 година

На 21 февруари 2022 година, со декретот на Владимир Путин се признаваат терористичките квазидржави „ДНР“ и „ЛНР“ како независни државни субјекти, официјално е воведена редовната армија на територијата на Украина и потпишан е Договорот за пријателство, соработка и взаемна помош со таканаречените „ДНР“ и „ЛНР“.

Вечерта на 23 февруари 2022 година, водачите на „ДНР“ и „ЛНР“, Денис Пушилин и Леонид Пасичник, апелираа до Владимир Путин за воена помош.

24 февруари 2022 година околу 5 часот. Утрото Владимир Путин и објави војна на Украина. Во исто време , руските трупи започнаа интензивно гранатирање на единиците на украинските вооружени сили на исток, ја преминаа североисточната граница и истрелаа ракети и бомби врз аеродроми и складишта за оружје речиси низ цела Украина. Врховната рада на Украина едногласно го одобри воведувањето на воена состојба. Поголемиот дел од денот низ цела Украина се слушаа сирени за воздушен напад. ИКТ инфраструктурата во Украина е влошена како резултат на сајбер напади и бомбардирања од страна на руската армија. Беа окупирани неколку украински градови и згради, вклучително и атомската централа Чернобил. Сепак, според претставник на американската одбрана, руската армија „се соочува со поголем отпор“ (особено во правец на Киев), „отколку што очекуваа“.

## Реакција

### Меѓународна реакција на руската вооружена агресија
Во октомври 2021 година, Самитот Украина-ЕУ потврди дека ќе продолжи да ја нарекува Русија агресор за нејзините акции против Украина и дека Русија е одговорна за настаните во Донбас и нарушувањето на примирјето. Страните ја истакнаа важноста од целосно спроведување на договорите од Минск, нагласувајќи ја „одговорноста на Русија како страна во конфликтот“.

### Доброволно движење во Украина
Со почетокот на војната, украинската војска била слабо снабдена, немала дури и храна и униформа. Како последица на тоа, во Украина се појавило моќно доброволно движење, кое почнало да обезбедува разновидна помош за војската — од храна и лекови до скапа опрема (топлински слики, нишани, беспилотници, екрани против акумулација итн.). Други доброволци обезбедуваат медицинска помош на жртвите, поддршка за раселените лица, бараат исчезнати лица и работат на ослободување на затворениците. Големите доброволни групи вообичаено се финансираат, а некои постигнале стандарди на провидност што далеку ги надминуваат државните стандарди. Доброволни организации работат во сите големи градови и многу други населби управувани од Украина; Значајна поддршка дава и украинската дијаспора.

### Санкции против Русија

#### Ѕид проект
Со цел да се зголеми нивото на безбедност на копнената граница меѓу Украина и Руската Федерација, на 3 септември 2014 година, премиерот на Украина Арсениј Јацењук го претставил проектот за утврдување „Ѕид“ (Европски ѕид). На 10 септември проектот бил одобрен од претседателот на Украина Петро Порошенко. Проектот предвидува изградба на 2 одбранбени линии, околу 1.500 километри ровови и премини, повеќе од 8.000 ровови за опрема, повеќе од 4.000 копани и неизбувлива бариера долга 60 километри. Во врска со контролата на дел од граничната територија на Украина од незаконски вооружени проруски формации и руски војници, проектот се спроведува во две фази: во првата фаза изградба на утврдувања на украинско-руската граница во Чернихив, Суми и Харков региони; на секунда — во регионите Луганск и Донецк. Од 1 октомври, според Државната гранична служба на Украина, се спроведува првата фаза од проектот Ѕид.

## Последици

### Човечки жртви
Од 31 јануари 2021 година, според Канцеларијата на Високиот комесаријат за човекови права на ОН, вкупниот број на жртви е 42-44 илјади луѓе, од кои 13.100-13.300 загинале, а 29.500-33.500 биле повредени. Во оваа бројка се вклучени 3.375 цивили. убиени и 7.000-9.000 ранети, околу 4.150 убиени и 9.700-10.700 ранети украински војници и околу 5.700 убиени и 12.700-13.700 ранети проруски милитанти. Меѓу загинатите има и убиени директно од воени дејствија и како резултат на невнимателно ракување со оружје и експлозиви, сообраќајни несреќи, болести додека служат во зоната на конфликтот, како и убиства и самоубиства.

Според Книгата за сеќавање на паднатите за Украина, од 2 ноември 2021 година, загинале 4.480 украински војници.

### Окупација на територии
Од 2019 година, Русија окупираше околу 7&nbsp;% од територијата на Украина.

### Еколошки последици
Ова е најмалку проучуваната тема денес. Сепак, има повеќе од илјада извори на јонизирачко зрачење (IRS) на Крим и окупираниот дел на Донбас.

Одлики на ситуацијата од SNRCU: „На територијата на Украина од 2014 г.&nbsp;имало 11.784 радионуклидни извори на јонизирачко зрачење. Пред нејзината нелегална анексија од страна на Руската Федерација, 296 од нив беа во Автономната Република Крим. Како резултат на воената агресија на Руската Федерација и непријателствата во источна Украина, во отсуство на државна регулаторна контрола на јадрената и радијационата безбедност, на територијата на ОРДЛО се најдоа 73 економски субјекти кои користеа 1.192 единици затворен радионуклид IRS. Од септември 2014 г&nbsp;Во окупираниот дел на Доњецката област имало 914 радионуклиди IRS, во неконтролираните области на регионот Луганск - 278 радионуклиди IRS...».

Постои опасност од еколошка катастрофа во Донбас како резултат на поплавување на рудникот Млад комунард (Јунком) (тука 1979 г.&nbsp;Тест за употреба на јадрена експлозија за потребите на индустријата за јаглен се одржа во 2006 година), предизвикана од вооружената агресија на Руската Федерација, која ќе биде еколошка катастрофа за цела Европа.

Парадоксално, МААЕ продолжува да се придржува до ставот дека Украина (според резолуцијата на Генералното собрание на ОН №&nbsp;68/262, кој го призна суверенитетот и територијалниот интегритет на Украина) мора да обезбеди безбедност на сите јадрени постројки и материјали на нејзината територија во согласност со Договорот меѓу Украина и МААЕ. Затоа, Украина е одговорна пред МААЕ дури и за оние јадрени постројки сместени на незаконски анектирана територија на АРЦ и окупираните територии на регионите Доњецк и Луганск, и покрај недостатокот на пристап на украински специјалисти до такви објекти.

Дополнително, опасноста за животната средина претставува и ненадлежните одлуки на окупациската управа за затворање на рудници без да се води сметка за опасноста од навлегување на рудната вода во водоносни слоеви и над голем број складишни капацитети (депонии) на високотоксични материи. „Пред почетокот на воениот конфликт во Донбас имаше 4.240 потенцијално опасни објекти (ПНО), вклучувајќи 227 рудници, 174 хидраулични објекти, 784 бензински пумпи, 15 каменоломи, 13 железнички станици, 128 мостови и надвозници, 18 главни цевководи, 4 нафта. полиња. Статус на експлозив имале 2160 објекти, 24&nbsp;- зрачење, 1320 година&nbsp;- оган-, 176&nbsp;- хидродинамика, 34&nbsp;- биолошки и 334 - хемиски опасни. Денес, експертите идентификуваа 176 PNO, од кои 99 се наоѓаат на неконтролирана територија.

## Проценки и класификација на војната
На 27 јануари 2015 година, Врховната Рада на Украина во својата резолуција апелираше до меѓународните организации да ја признаат Русија како земја агресор, истакнувајќи го продолжувањето на воената агресија врз Украина од страна на Руската Федерација.

## Наводи


## Надворешни врски

* Ажурирана онлајн мапа на војната на Liveuamap
* Најкратката историја на руско-украинската војна: каде и како започна конфликтот во Донбас
* Виртуелен музеј на руската агресија
* Русија ја нападна Украина (24 февруари 2022 година): хронологија на главните настани

### Наводи

* Меѓународен вооружен конфликт во   // *Рулац: Владеењето на правото во вооружените конфликти*
* Конфликт во   // *Совет за надворешни односи*

### Новинарство и аналитика

* *[[Горбулин Владимир Павлович|Володимир Хорбулин]],* Апстракти за втората годишнина од руската агресија против Украина // *[[Украински кризен медиумски центар]]*, 20 февруари 2016 година

### Видео

Категорија:Руско-украинска војна
Категорија:Руска инвазија на Украина (2022)
Категорија:Украина во 2014 година
Категорија:Војни на Русија
Категорија:Врски за Wayback од предлошката „Семарх“