open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Хајди (2005)

**Хајди** е британски семеен филм од 2005 година, режиран од Пол Маркус. Заснован е на иконскиот роман „Хајди“ од 1881 година на Јохана Шпири и во главната улога игра ирската детска глумица Ема Болгер, покрај Макс фон Сидов и Диана Риг.

## Заплет
Хајди, весела девојка, е однесена да живее со својот дедо во Швајцарските Алпи. Таа станува блиска пријателка со Петер, пастир на кози, и поминува голем дел од времето со момчето и неговите кози на отворено.

Хајди е испратена во богатото семејство Сесеман во Франкфурт, да биде ангажиран придружник на Клара Сесеман, инвалид. Строгата домаќинка, фрау Ротенмајер, ги гледа нарушувањата во домаќинството што ги предизвикува Хајди како нејзино непочитување и ја става Хајди под зголемени ограничувања. Хајди станува несреќна и бледа. Единственото нејзино забавување е учењето да чита и пишува, мотивирана од мислата да се врати дома и да ѝ чита на слепата баба на Петер. Бабата на Клара ја посетува и станува пријателка на Хајди.

Потоа Хајди се разболува сериозно, а возрасните и дозволуваат да се врати кај нејзиниот дедо. Хајди и Клара остануваат во контакт и разменуваат писма. Лекарот на Клара, верувајќи дека свежиот планински воздух и здравата дружба ќе и направат добро, препорачува Клара да ја посети Хајди. Клара повторно ја посетува следната сезона и поминува прекрасно лето со Хајди, станувајќи посилна со козјо млеко и свеж воздух. Петер, љубоморен на пријателството меѓу Хајди и Клара, ја турка празната количка на Клара низ планината. Количката се уништува. Додека ја враќа количката за Клара, Хајди речиси паѓа во провалија. Клара брза да ја спаси и открива дека може да оди. Нејзината баба и татко се исполнети со радост, а лекарот ветува дека ќе се грижи за Хајди кога нејзиниот дедо повеќе нема да може да го прави тоа.

## Улоги

* Ема Болгер како Хајди
* Макс фон Сидов како дедо
* Џералдин Чаплин како Ротенмаер
* Дијана Риг како баба
* Полин Меклин како тетка Дете
* Сем Френд како Питер
* Џесика Клариџ како Клара
* Дел Синот како Себастијан
* Кели Ширли како Тинет
* Роберт Батурст како г-дин Сесеман
* Оливер Форд Дејвис како д-р Класен
* Керолин Пег како Бриџит
* Џесика Џејмс како баба
* Александар Мајна како момче од Франкфурт
* Карл Џонсон како Старец

## Производство
Саундтракот е компонирана од Џоселин Пук. Планинските сцени се снимени најмногу во Јулиските Алпи во Словенија, сцените од Франкфурт во Љубљана и селските сцени во Нит и Ланели, Велс. Куќата Сесеман во Франкфурт била снимена во замокот Страдеј во Ланели.

Категорија:Филмови од 2005 година
Чевларски мост

**Чевларски мост** - пешачки мост на реката Љубљаница во срцето на Љубљана, главниот град на Словенија. Мостот ги поврзува двете клучни области од средновековната Љубљана, создавајќи важна пешачка врска меѓу нив.

Мостот е препознатлив по својата архитектонска елеганција, украсен со два вида столбови: коринтски столбови, кои ја дефинираат структурата на мостот, и јонски столбови, кои служат како осветлување.

Делото е создадено според плановите на славниот словенечки архитект Јоже Плечник и во август 2021 година било впишано на Списокот на светско наследство на УНЕСКО како дел од неговото архитектонско наследство.

## Историја
Тој е еден од најстарите мостови во Љубљана и датира од најмалку 13 век. Во средниот век бил познат како Горен мост.  На почеток бил дрвен мост со месарница на него, но смрдеата од месото била толку силна што тогашниот цар платил да ги преселат. Потоа се појавиле штандови на чевларите, по кои мостот го добил своето денешно име. Мостот бил реконструиран во многу наврати низ својата долга историја поради поплави или пожари, а во 1867 година бил изграден мост од леано железо, именуван мост Храдецки по поранешниот градоначалник на Љубљана, кој подоцна бил преместен. Сегашниот камен мост е дизајниран во 1931 година од страна на архитектот Јоже Плечник.  Во 2010 година, до мостот бил поставен споменик на Иван Хрибар, градоначалник на Љубљана помеѓу 1895 и 1907 година. Сегашниот камен мост е изграден во 1931 година. 
Категорија:Камени мостови
Категорија:Врамена карта без назнака за OSM-однос на Википодатоците
Мирна (Словенија)

**Мирна** ( или ) — село и помал економски центар во централна Долењска, Словенија. Тоа е најголемата населба во долината Мирна и седиште на општина Мирна. Сместено е на преминот на регионалните патишта и на сливот на неколку потоци и реката Мирна, покрај железничката линија што ги поврзува Севница и Требње.

## Историја
Археолошките наоди докажуваат дека областа била населена во бакарното доба, додека докази за населување постојат за блиските локалитети. Селото Мирна првпат бил споменато во 1180 година, во врска со локалниот замок Мирна, кој во тоа време бил управуван од вазали на Аквилеја. Во 17 век бил изграден камен мост, кој ги поврзал десниот и левиот брег на градот, кој постои до денес.

## Географија
лево|мини| Езерце во Мирна
Селото се наоѓа на најзападниот дел од сливот Мирна-Мокроног во долината Мирна, главно на подигнати тераси безбедни од поплави. Југозападно од Мирна се протега Вејарскиот Басен. Селото е вклучено во регионот на Југоисточна Словенија. 

Во населбата се наоѓа раскрсницата на регионалните патишта Р1-215 што ги поврзува Требње и Мокроног и Р2-417 што ги поврзува Мирна, Тихабој и Моравче и сливот на Липоглавшчица, Забршчица и Вејарски потоци со Мирна. 

Поголемиот дел од постариот дел на Мирна се наоѓа на левиот брег на реката, а помал дел на десниот брег. Двата дела се поврзани со камен мост кој датира од 18 век и дрвен пешачки мост до него. Најстариот дел од градот со црквата Свети Јован Крстител се наоѓа во подножјето и југозападната падина на ридот Трбинч, додека помладиот дел израснал на сртот од другата страна на реката Мирна. Надвор од селото, во близина на западната граница на населбата,  стои замокот Мирна. Сместено е на крајниот раб на Горниот рид. Под замокот постои езерце, кое го користат рибарите. 

Има и пештера близу селото (Пештерата Мирна позната како и Пештерата Ројах)

## Економија и демографија
До средината на 19 век, жителите живееле со земјоделство. Потоа, во населбата се појавиле предилница и кожарница. Од 1908 година, железница ја поврзува Мирна со градовите Требње и Севница, со станица во јужниот дел на населбата. Населбата била електрифицирана по 1920 година. Во моментов Мирна е индустриски најразвиената населба во котлината со најголем број работни места. Главните компании во Мирна ги вклучуваат Дана, Дрога Колинска, Томпласт и ЈГЗ Похорје. 

Од 1961 година, бројот на жители во Мирна е тројно зголемен. Број на жители по години: 292 во 1869 година, 274 во 1900 година, 417 во 1931 година, 550 во 1961 година, 882 во 1971 година, 1183 во 1981 година, 1500 во 1991 година, 1465 во 2002 година. 
## Наводи

Категорија:Населени места во Словенија
Категорија:Координати на Википодатоците
Фране Адам

мини| Фране Адам
**Фране Адам** (родена на 23 ноември 1948 година) - словенечки социолог, уредник и поранешен дисидент политички активист. Во текот на раните 1970-ти, тој бил еден од водачите на студентското протестно движење во Социјалистичка Република Словенија.

## Биографија
Адам е роден во Пивка, Словенија, која во тоа време била дел од Југославија. Своето високо образование го започнал на Универзитетот во Љубљана, каде што се истакнал како еден од водечките активисти на словенечкото студентско движење, кое било дел од пошироките сеевропски протести од 1968 година.

Во 1972 година, Адам бил уапсен од страна на комунистичките власти заедно со поетот Милан Џесих. Ова апсење предизвикало силни реакции и резултирало со окупација на Факултетот за уметности во Љубљана од страна на студентите, како знак на протест против репресијата.

Адам докторирал во 1981 година на Универзитетот во Загреб. Својата академска кариера ја продолжил како истражувач на универзитетите во Констанц и Билефелд.

Во 1980-тите, заедно со Грегор Томц, тој станал еден од првите словенечки и југословенски социолози кои ги проучувале феномените на современите општествени движења, со акцент на младинските субкултури. Во 1980-тите бил активен во граѓанското општество во Словенија и станал еден од членовите на Комитетот за одбрана на човековите права.

Во периодот од 1989 до 1992 година, бил претседател на Словенечкото социолошко друштво.

Бил и соработник во Научниот центар за социјални истражувања во Берлин.

Моментално предава како професор на Факултетот за напредни социјални студии во Нова Горица. Предава и на Факултетот за општествени науки на Универзитетот во Љубљана. Тој е и соработник на Институтот за развојни и стратегиски анализи во Љубљана.

## Наводи

Категорија:Родени во 1948 година
Категорија:Апсолвенти на Љубљанскиот универзитет
Категорија:Словенечки социолози
Јанез Блајвајс

**Јанез Блајвајс** (19 ноември 1808 – 29 ноември 1881 година)  — словенечки конзервативен политичар, новинар, лекар, ветеринар и јавна личност. Тој бил водач на таканареченото политичко движење Старисловенци. Уште за време на неговиот живот, бил наречен татко на нацијата.

## Биографија
Блајвајс бил роден во богато трговско семејство во градот Крањ, тогаш дел од Авструнгарија. Од најрана возраст бил израснат во двојазична средина, совршено владеејќи ги и словенечкиот и австрискиот германски јазик, што било вообичаено меѓу припадниците на вишата средна класа во Крањска во тој период.

Своето образование го започнал на лицејот во Љубљана, по што се запишал на Универзитетот во Виена, каде што студирал медицина. По дипломирањето, се вратил во Љубљана и започнал да работи како професор по ветеринарна медицина и патологија.

Во текот на својата кариера, Блајвајс објавил значителен број научни трудови од областа на ветеринарната медицина и јавното здравје, со посебен фокус на заразните болести и нивното влијание врз луѓето и животните.

Во 1843 година, Блајвајс го основал списанието *Вести за земјоделците и занаетчиите* (сло: *Kmetijske in rokodelske novice)* и го уредувал до неговата смрт во 1881 година. Списанието се занимавало со економски, како и со културни прашања во словенечките земји. Во револуциите од 1848 г. тој се вклучил во политиката и го поддржал барањето за Обединета Словенија. На почетокот на уставниот период во Австриското Царство, Блејвајс се појавил како водач на словенечкото национално движење за Обединета Словенија. Веќе во доцните 1850-ти, неговото политички конзервативно лидерство било оспорено од помладата генерација словенечки националисти, познати како Млади Словенци, меѓу кои биле Фран Левстик, Јосип Стритар и Јосип Јурчич. Групата на Блајвајс, која ги вклучувала Ловро Томан, Етбин Хенрик Коста, Лука Светец и Андреј Ајншпилер, потоа била идентификувана како Старите Словенци, иако тие самите никогаш не прифатиле такво име.

Блајвајс бил хабсбуршки легитимист и следбеник на австрославистичката идеологија. Во политиката, тој го следел примерот на чешкиот водач Франтишек Палацки, кој барал автономија за словенските народи во рамките на обединетата Австриското Царство.

Во 1881 година, Блајвајс ја добил титулата витез од Франц Јосиф I од Австрија, императорот на Австрија. Истата година починал во Љубљана и бил погребан во меморијалниот парк Навје во љубљанската област Бежиград.

## Наводи

## Литература

* Јоже Погачник, „Јанез Блејвеис“ на *словенечки мисел: есеји о словенству* (Љубљана: Цанкарјева заложба, 1987), 437-438

## Надворешни врски

* 

Категорија:CS1 Serbo-Croatian-language sources (sh)
Категорија:Членови на Хрватската академија на науките и уметностите
Категорија:Луѓе од Крањ
Категорија:Починати во 1881 година
Категорија:Родени во 1808 година
Железничка станица Ајдовшчина

**Железничка станица Ајдовшчина** (словенечки: Železniška postaja Ajdovščina) е главната железничка станица во градот Ајдовшчина, Словенија. Таа претставува важна транспортна врска за градот и околината, поврзувајќи го со другите делови на земјата преку словенечката железничка мрежа.

## Наводи

## Надворешни врски
* 
* Official site of the Slovenian railways Archived 2017-11-07 at the Wayback Machine 

Категорија:Ајдовшчина
Категорија:Координати на Википодатоците
Тоне Чуфар

**Тоне Чуфар** (14 ноември 1905 – 11 август 1942) бил словенечки литературен творец, познат како писател, драматург и поет.
 
## Биографија
Тоне Чуфар е роден во Јесенице како трет син на фабрички столар. Поради неговото кревко здравје, родителите го испратиле да работи како овчар кај неговиот чичко во Бохињска Бела. Ова, заедно со почетокот на Првата светска војна (1914–1918), довело до тоа да не посетува редовно училиште и да остане без формално образование. Подоцна, се обучил за столар во Љубљана и по завршувањето на обуката се вратил во Јесенице. Во 1929 година се приклучил на Сојузот на комунистичката младина на Југославија. Во 1932 година станал член на Клубот на словенечки социјални писатели и одлучил да се посвети на пишувањето. Покрај тоа, започнал да работи како новинар и уредник. Во 1936 година бил уапсен и затворен во Љубљана поради својата активност во работничкото движење. Бил испратен во Белград на издржување едногодишна затворска казна и му биле одземени граѓанските права за уште пет години. Подоцна се преселил во Марибор, каде што работел за локален весник.

По избувнувањето на Втората светска војна, тој избегал во Љубљана, каде што брзо се вклучил во Словенечкиот ослободителен фронт. Бил уапсен од италијанските власти и испратен во концентрациониот логор Гонарс. На 10 август 1942 година, властите го префрлиле заедно со други затвореници во Шентвид, близу Љубљана, со намера да ги предадат на Германците. Во обид да побегне, бил застрелан.

## Дела
Поголемиот дел од делата на Чуфар се со работничка тематика.

* *Февруари ноќ* (1932, Клас издаваштво) (COBISS)
* *Злата верига* (1937, псевдоним А.Керштан, издадена од Ј. Бласник Насл.) (COBISS)
* *Под чекан* (1950, Единство на трудот) (COBISS)
* *Утринска молитва* (1928, прва драма на Чуфар, исто така поставена во истата година, незачувана)
* *Црвена зора* (1930, објавена во Американскиот семеен календар #16)
* *Трагедија во визбата* (1931, необјавена)
* *Несреќа* (1934) (COBISS)
* *Ex* (1934, необјавено)
* *Американска кражба* (1935) (COBISS)
* *Љубов во подрумот* (1935)
* *Лебарки* (1936, необјавено)
* *Малиот Вавилон* (1939) (COBISS)

## Комеморација
Три основни училишта, во Јесенице, во Љубљана и во Марибор, се именувани по Чуфар. Покрај тоа, театарот во Јесенице го носи името Театар Тоне Чуфар.

Во втората половина на 20 век, во Јесенице биле подигнати три бронзени бисти на Тоне Чуфар. Првата, во салата на театарот „Тоне Чуфар“, од Антон Сигулин во 1958 година. Втората, пред основното училиште „Тоне Чуфар“, од Ника Хафнер во 1962–63 година. Третата, која стои во Меморијалниот парк Плавж, ја направила Јака Торкар во 1988 година. Таа била украден во јануари 2008 година, а во април 2008 година била заменета со реплика на бистата пред училиштето. Ника Хафнер ја создала и статуата на Чуфар што е изложена во основното училиште „Тоне Чуфар“ во Љубљана.

## Наводи

Категорија:Словенечки драматурзи
Категорија:Словенечки писатели
Категорија:Починати во 1942 година
Категорија:Родени во 1905 година
Кариран ливадар

**Kарираниот ливадар** (***Heteropterus morpheus***) е вид на пеперутка од фамилијата Hesperiidae. Тоа е единствениот член на монотипниот род ***Heteropterus***. Видот може да се најде во изолирани популации во Европа и на исток низ Палеарктикот до Централна Азија и Кореја. Во Холандија е загрозена.

## Таксономија
Порано, родот *Heteropterus* исто така ги вклучувал следните видови:

* *Heteropterus formosus* Батлер, 1894 - префрлен во *Willema formosus* (Батлер, 1894)
* *Хетероптерус вилеми* Валенгрен, 1857 година - пренесен во *Вилема Вилеми* (Валенгрен, 1857 година)

## Опис
Должината на предните крила изнесува од 15 до 18 мм. Оваа пеперутка се одликува со многу впечатлива и привлечна долна страна на крилјата, додека горната страна е потемна и помалку забележлива. Често се гледа со затворени крилја, па токму долната страна најмногу доаѓа до израз.

Горната страна на крилјата е обоена во темно кафеава нијанса. Карактеристично е што предните крилја делумно ги покриваат задните, при што се создава впечатлив контраст. Долната страна на крилјата е украсена со сложен орнамент: на охерна основа се протегаат три линии со бели овални дамки, опкружени со црни контури и рамка во бела боја, дополнително нагласена со тенка црна линија.

## Опис во Сеиц
H. morpheus Пал. (= стеропи Шиф.) (87 б). Предниот дел над црно со 3 апикални точки и по една точка во ќелиите 4 и 5. Некои женки имаат на задното крило ред од 4 или 5 жолти цртички и мала точка во ќелијата. Предното крило се наоѓа под точка во ќелијата, друга проксимално до апикалните точки и тесна кратка лента во близина на маргината. Задното крило има три реда овални, бисерни дамки кои се опкружени со мали жолти дамки, а покрај маргината има и тесна жолта лента. Пеперутката се нарекува „огледало“ поради дамките од мајката на бисерот. Европа, Азија, на исток до Јапонија.

## Распространетост и живеалиште
Во Франција, забележани се на југозапад, вклучувајќи го, во 2011 година, регионот Горни Пиринеи.

## Однесување и екологија
Пеперутката лета од јуни до август, во зависност од локацијата. Летот е исто толку карактеристичен како и неговиот изглед и навистина обезбедува непосредна идентификација на видот: се чини дека скока низ воздухот со мало чувство за насока, речиси како да е пијан.

Ларвите се хранат со видовите *Eriophorum*, *Poa annua*, *Calamagrostis canescens*, *Brachypodium* и *Molinia* (вклучувајќи *[[Molinia coerulea]]* ).

## Галерија

Податотека:Heteropterus_morpheus_underside.jpg|алт=Specimen in southern France| Примерок во јужна Франција
Податотека:Heteropterus-morpheus-17-VII-2007-4.jpg
Податотека:Heteropterus-morpheus-17-VII-2007-7.jpg


## Надворешни врски

* Слики што го претставуваат ''Хетероптерус''  во Конзорциумот за баркод на животот

Категорија:Таксони опишани од Петер Симон Палас
Фабијаниев мост

[мини|300x300пкс| Локацијата на мостот Фабијани означена на карта на централна [Љубљана (црвен плоштад) и внатрешните обиколници на Љубљана (сина)]]
**Мостот Фабијани** (словенечки: Fabianijev most) е мост на две нивоа преку реката Љубљаница во Љубљана, главниот град на Словенија. Ги поврзува улицата Његошева со улицата Рошка и на тој начин го комплетира внатрешниот кружен пат на Љубљана. Мостот е именуван по неговиот првичен концептуален творец Макс Фабиани (1865–1962) и бил отворен за јавноста на 22 август 2012 година. Архитектот задолжен за дизајнот бил Јуриј Кобе.

Наутро на 23 август, само еден ден по отворањето на мостот, во Љубљанското Блато, неколку километри оддалечено, се случила сериозна несреќа со балон. Фабианијевиот мост одиграл клучна улога во забрзувањето на транспортот на повредените, овозможувајќи амбулантните возила побрзо да ги пренесат до Универзитетскиот медицински центар во Љубљана, кој се наоѓа во негова близина.

Планирањето и изградбата на мостот биле критикувани уште од самиот почеток, бидејќи создаваат неповолни услови за велосипедистите и пешаците. Тие не смеат да ја користат горната платформа на мостот, која директно ги поврзува улиците Његошева и Рошка, туку се ограничени на движење по долното ниво. Ова ниво се поврзува со улицата Рошка преку систем на наклонети патеки на насипот Шуштар.

Категорија:Мостови во Љубљана
Халиаетум

мини| Изола, Словенија, ископувања на Халиаетум
**Халиаетум** или **Алун** било римско пристаниште лоцирано во областа Симонов Залив, на северниот јадрански брег на Истра. Делови од ова пристаниште сè уште се видливи, вклучувајќи делови од самиот пристаништен ѕид и разни помошни згради.

Во последниве години, на локалитетот се извршени неколку археолошки ископувања, со планови за продолжување на истражувањата во иднина. Локалитетот е достапен за туристи, и овозможува увид во богатото римско наследство на регионот.

Халиаетум бил основан околу 178–177 п.н.е., по жестокиот отпор на Хистрите, домородното население на Истарскиот Полуостров. Името на пристаништето инспирирало и изградба на црквата Света Марија Халиаетум во Изола. Црквата била изградена во 11 век и подоцна била преработена во барокен стил.

## Надворешни врски

* Haliaetum на Геопедија

Категорија:Општина Изола
ФК Адриа

**Фудбалскиот клуб Адриа Мирен**, познат како **НД Адриа** или едноставно **Адриа**, — словенечки фудбалски клуб со седиште во градот Мирен. Клубот моментално се натпреварува во Третата словенечка фудбалска лига. Клубот е основан во 1957 година.

## Почести
* **Трета словенечка фудбалска лига**
** **Победници:** 1991–92, 2009–10
* **Куп на МНЗ Нова Горица**
** **Победници:** 2010–11

## Наводи

## Надворешни врски
*  (на словенечки)
* Профил на Soccerway
Категорија:Фудбалски клубови од Словенија
Категорија:Статии со извори на словенечки (sl)
Кнежки расед

**Раседот Кнежа** (*[[Словенечки јазик|словенечки]]: Kneški prelom*) — геолошки расед лоциран во Словенија. Се протега во правец северозапад–југоисток и се наоѓа југозападно од раседот Равне и северозападно од раседот Идрија.

Движењата долж раседот се карактеризираат со декстрално ударно-лизгачко движење (десно-странично лизгање), што укажува на хоризонтално поместување на тектонските плочи.

Раседот е именуван по селото Кнежва. Грубо се протега помеѓу Бовец на северозапад и Идрија на југоисток.

Категорија:Раседи во Европа
Категорија:Геологија на Словенија
Лаботски расед

**Лаботскиот расед** (словенечки: *Labotski prelom*) е сеизмички активен расед што се протега од Австрија на север до Словенија на југ.

Раседот се протега во правец северозапад–југоисток и е карактеризиран со декстрално ударно-лизгачко движење (десно-странично лизгање). Во својот јужен дел, Лаботскиот расед го пресекува Периадрискиот расед (или Балатонскиот расед), предизвикувајќи сложени тектонски интеракции.

Долгорочните движења по должината на раседот довеле до формирање на неколку структурни депресии, вклучувајќи ги сливот Фонсдорф и сливот Лабот, кои се значајни геолошки формации во регионот.

Категорија:Раседи во Европа
Категорија:Геологија на Словенија
Категорија:Геологија на Австрија
Крштевањето на Савица

десно|страница=160|мини|410x410пкс| ''Воведниот'' дел на ''Крштевањето на Савица''
**Крштевањето на Савица** () — долга двопартитна епско-лиричка поема напишана од словенечкиот романтичарски поет Франце Прешерн. Според литературниот историчар Марко Јуван, ова дело може да се смета за словенечка национална епика.  Тоа е нарација за еден херој и жената која ја сака во времето на насилната христијанизација на претците на Словенците.

## Создавање и објавување
Поемата била напишана со Бохоричовото азбука од јули 1835 до јануари 1836 и самопечатена на 14 април 1836. Била отпечатена во 600 примероци во Љубљана од Јозеф Бласник.

## Структура
Поемата се состои од повеќе од 500 стиха и има три дела. Првото дело од поемата, додадено приближно десет години подоцна, е сонет кој го посветува делото на починатиот пријател на Прешерн, Матија Чоп. Вториот дел, Воведот (Увод), ја опишува последната битка меѓу христијаните и паганските Славјани, предводени од херојот Чртоми. Се состои од 25 строфи од три стиха и една од четири стиха и директно преминува во третиот дел на поемата, Крстот (Крст), кој се фокусира на повторното соединување на Чртоми и Богомила, која била свештеничка на божицата Жива, но сега е христијанка. Таа го убедува Чртоми да се крсти и тој. Третиот дел се состои од 53 осмици. Овој дел има помал епски карактер од вториот, бидејќи главно се фокусира на емоциите на поединците. Темите на епот вклучуваат словенечки идентитет во контекст на преоѓањето на нацијата во христијанство.

## Прикази
мини|250x250пкс| ''Збогум'', релјеф од Иван Зајец на споменикот Прешерн во Љубљана
Мотив од песната е прикажан во бронзениот релјеф на десната страна на постаментот на споменикот на Прешерн на плоштадот Прешерн, главниот плоштад во Љубљана. Насловен е *Збогум* (  ) или *Чртомир и Богомила* (  ). Создаден е од скулпторот Иван Зајец во 1901 година.Има класицистичка композиција, реалистичен кадар, импресионистички финален шмек и со својата содржина ја нагласува романтичната поезија на Прешерн.

## Музички аранжмани

* Хрватскиот композитор Божидар Широла (1889–1956) ја искористил песната за либрето на неговата кантата *Крштевањето на Савица*.
* Во 1920 година, словенечкиот композитор Славко Остерц (1895–1941) користел мотиви од поемата за неговата симфониска слика *„Крштевањето на Савица“*. За прв пат изведена на 22 февруари 1921 година во Птуј од Мариборската воена музика ( ) оркестар, тоа беше неговото прво дело кое беше претставено на концерт. Истиот оркестар го изведе и на 22 април во Цеље во поддршка на изградбата на  . До август 1921 година напишал и неоромантична опера со истиот наслов, но таа никогаш не била изведена. Либретото го напишале Остерц и просветителот од Марибор Густав Шилих.
* Поемата е искористена за најголемиот дел од либретото на камерната опера *Крштевањето на Савица*, напишана во 2015 година од словенечкиот композитор Том Коби (роден 1988 година). Била поставена во соработка со мешаниот хор „Ѓорѓи Слатконија“ од Ново Место, а премиерно бил изведен со голем успех во културниот центар на градот, во ноември 2015 година.

## Наводи

Категорија:Поезија од Франце Прешерн
Категорија:Поеми
Периадријски расед

Периадријскиот расед е значаен геолошки расед во Јужна Европа, со карактеристична S-образна форма и должина од околу 1.000 километри. Се протега од Тиренското Море, преку целиот масив на Јужните Алпи, па сè до Унгарија.

Овој расед претставува природна тектонска граница помеѓу Јадранската плоча и Евроазиската плоча, играјќи клучна улога во обликот и геолошките процеси на регионот.

## Тектоника и геологија
лево|мини|250x250пкс| Алпски релјеф со Периадрискиот шев
Во рамките на Источните Алпи, линијата ја означува границата помеѓу Централните Источни Алпи и Јужните Варовнички Алпи . Во Западните Алпи ја формира поделбата помеѓу јужниот апулиски преден дел и централните кристални зони на Алпите.

Континенталниот судир сè уште трае, а пулиската и евроазиската плоча сè уште се на приближувачка граница. И централните зони на Алпите се издигнуваат, предизвикувајќи вертикално лизгање по раседот. Резултатот е збир на главни раседни зони колективно наречени Периадријски расед. Движењето по Периадријскиот расед е причина за земјотресната зона помеѓу Виена и Фурланија. Последниот разурнувачки земјотрес бил Фурлански земјотрес во 1976 г.

Подигнувањето предизвикало насилна ерозија на младиот ороген, што довело до формирање на прозорецот Хохе Тауерн. Во неколку региони се случило силно издигнување на Централните Алпи за неколку километри, а исто така и поместување на повеќе од 50&nbsp;км.

## Географска положба и имиња
Од исток кон запад, текот на Периадријскиот расед и имињата што му се дадени регионално се следни:

* *Линија Драу* : Панонска Низина – Похорје – Караванки – долината на Драва (*Јаунтал, Розентал*) – Розег
* *Гајтална линија* : Вилах – долина на Гејл – Картич
* *Пустертална линија* : Силијан – Долина на Пустер – Брунек
* *Линија Џудичаре* : Мерано – Вал ди Соле
* *Инсубрична линија* : Тонале – Вал Камоника – Валтелина– Пијано Ди Магадини – Ивреа зона. Составен е од источно-западната линија Тонале на исток и закривената линија Канавезе, која го следи внатрешниот лак на Западните Алпи, на запад. Двете линии се среќаваат во близина на Локарно во кантонот Тичино во Швајцарија. Каванската линија ја формира впечатливата граница NNE-SSW помеѓу зоната Ивреа (Јужни Алпи) и зоната Сесија (Централни Алпи) и заедно со зоната Ивреа, геометриски ја формираат столбот на внатрешниот лак на Западните Алпи.

## Поврзано

* Геологија на Алпите

Категорија:Јужни Варовнички Алпи
Категорија:Централни Алпи
Категорија:Геологија на Швајцарија
Категорија:Геологија на Словенија
Категорија:Геологија на Италија
Категорија:Геологија на Унгарија
Категорија:Геологија на Австрија
Категорија:Регионална геологија
Категорија:Геологија на Алпите
Шоштањски расед

**Шоштањски расед** (*[[Словенечки јазик|словенечки]]:* *Šoštanjski prelom*) е значаен геолошки расед во Словенија, именуван по градот Шоштањ.

Овој расед се протега во правец северозапад–југоисток. Движењата долж раседот се од типот декстрално ударно-лизгачки (десно-странични поместувања), а најзначајни активности се случиле за време на плиоценот.
Категорија:Раседи во Европа
Категорија:Геологија на Словенија
Јакопичка награда

**Јакопичка награда**, позната и како Награда на Рихард Јакопич (словенечки: Jakopičeva nagrada или Nagrada Riharda Jakopiča) - уметничка награда во Словенија која се доделува секоја година за постигнувања во ликовните уметности и детската литература. Таа се доделува од 1969 година од страна на Академијата за ликовни уметности и дизајн во Љубљана, Музејот на современата уметност и Здружението на словенечки ликовни уметници. Наградата се доделува на 12 април, на годишнината од раѓањето на сликарот Рихард Јакопич, по кого е именувана.
## Наводи

Категорија:Словенечки награди
Мангартско седло

мини|Мангартско седло
**Мангартско седло** (*словенечки*: *Mangartsko sedlo*) е планинско седло во Јулијските Алпи, сместено во северозападна Словенија, на надморска височина од 2.072 метри (*6.798 стапки*). Ова е најчестата почетна точка за искачување на врвот Мангарт (*2.679 метри*, *8.789 стапки*).

Мангартскиот пат (*словенечки*: *Mangartska cesta*), кој минува над седлото, достигнува височина од 2.055 метри (*6.742 стапки*) и е највисокиот пат во Словенија. Изграден е во 1938 година и е познат по своите бројни свртувања и живописни погледи.

Од Мангартското седло се пружаат спектакуларни глетки:

* кон долината Лог Коритница (Словенија) на југ
* кон Фужинските Езера (*Laghetti di Fusine*, Италија) на север

Под седлото се наоѓа планинарскиот дом Мангарт (*Koča na Mangrtskem sedlu*), кој служи како одлична база за планинари и љубители на природата.

Седлото исто така е познато како геолошко наоѓалиште на нодули од манган од периодот на ран Јура.

Интересен факт е дека Мангартското седло било користено како локација за снимање на филмот *"Ајде да одиме по свој пат"*.

Категорија:Општина Бовец
Категорија:Геологија на Словенија
Меѓународен фестивал на компјутерска уметност

**Меѓународниот фестивал на компјутерски уметности** (**IFCA**; словенечки: **Mednarodni festival računalniških umetnosti**, **MFRU**) е најдолгиот фестивал на компјутерска уметност во Словенија. IFCA ги претставува теоријата и практиките на компјутерската уметност и уметноста на новите медиуми. Таа е една од главните институции за презентација, поддршка и производство на компјутерски медиуми, електроника и интердисциплинарна уметност во регионот и е одговорна за развојот на уметноста и теоријата на новите медиуми.

## Историја
Меѓународниот фестивал за компјутерска уметност (IFCA) првпат се одржал во 1995 година во Марибор, вториот по големина град во Словенија. На фестивалот се претставиле голем број домашни и странски уметници, теоретичари, изведувачи, програмери и кустоси.

Во 2009 година, фестивалот ги здружале силите со Кибла и одржа заеднички фестивал во медиумската уметност. Поддржувачите на фестивалот ги вклучуваат Универзитетот во Марибор, Уметничката галерија Марибор и Уметничкиот совет Англија.

## Програма
IFCA се одржува секоја година околу пет дена и е организиран од страна на Младинскиот културен центар Марибор (МКЦ Марибор).

Програмата се состои од семинари, конференции, изложби и перформанси избрани од поканети куратори и селектори, како и од програмскиот директор на фестивалот, кој има трогодишен мандат.

Фестивалот поврзува различни локации во градот и во соседните градови – како и различни урбани, регионални и меѓународни продуценти, институции и фестивали со слични интереси. Од своите почетоци, тој воспоставил соработка со образовни институции на сите нивоа: од градинки, основни и средни училишта, до факултети и универзитети со програми за нови медиуми во Марибор, на национално и меѓународно ниво.
## Наводи

## Надворешни врски
*Official website
*[Culture.si](http://www.culture.si/en/International_Festival_of_Computer_Arts_(IFCA))

Категорија:Фестивали во Словенија
Категорија:Годишни настани во Словенија
Фери Лаиншчек

**Фери Лаиншчек**  (роден на  во Доленци) — словенечки писател, поет и сценарист.

## Раниот живот
Роден е Франц Лаиншчек во словенечко лутеранско семејство во селото Доленци (дел од Шаловци), во североисточна Словенија, тогаш дел од Социјалистичка Федеративна Република Југославија. Студирал новинарство на Универзитетот во Љубљана. Во 1980-тите работи како говорник во Радио Љубљана. Од 1990-тите живее и работи во градот Мурска Собота во родниот регион Прекмурје.

## Кариера
Во 1999 година напишал роман, кој е приказна за сценариото за филмот *„Појадокот на петелот“*, најуспешниот словенечки филм досега.. Сценариото на филмот е базирано на еден од романите на Лаиншчек. 

На парламентарните избори во 2008 година, Лаиншек се кандидирал за Словенечкото народно собрание за социјал-либералната партија Зарес.

Лаиншек создал и дела на прекмурски словенски, го изразил прекамурскиот идентитет и тврдел дека прекамурскиот дијалект е посебен јазик.

## Наводи

Категорија:Апсолвенти на Љубљанскиот универзитет
Категорија:Словенечки поети
Категорија:Словенечки романописци
Категорија:Родени во 1959 година
Горан Војновиќ

**Горан Војновиќ**  (роден на  во ) — словенечки писател, сценарист и филмски режисер. Најпознат е по својот роман од 2008 година *Јужни ѓубриња одете дома* (словенечки: *Čefurji raus!*), кој му донел бројни награди, како и тужба поднесена од словенечката полиција, која била повлечена еден ден подоцна по медиумското внимание и јавната вознемиреност, кога полицијата поднела обвинение за дело на фикција, што предизвикало срам за Министерството за внатрешни работи на Словенија.

Војновиќ е роден во Љубљана. Студирал на Академијата за театар, радио, филм и телевизија. Ја објавил својата прва збирка поезија „Убав е овој свет“ во 1998 година. Неговиот роман „*Јужни ѓубриња одете дома*“ започнал како незавршено филмско сценарио. Тој го опишува животот на младите имигранти во населбата Фужине во Љубљана, нивните секојдневни проблеми и културните разлики помеѓу локалците и имигрантите од поранешна Југославија. За него ја добил наградата на Фондацијата Прешерн и наградата Кресник во 2009 година. Романот е преведен и објавен на многу јазици.

Неговото роман *Југославија, мојата татковина* бил објавен во 2011 од Белетрина. Англиското издание било објавено во 2015 од Истрос Букс во Велика Британија. Неговото трето дело, романот *Смоквата*, било преведен на англиски од Истрос Букс во 2020.

## Објавени дела

* Јужни ѓубриња одете дома! роман (2008)
* Југославија, мојата татковина, роман (2013) 
* Смоквата, роман (2016)
* *Ѓорѓиќ се врати*, роман (2021)
* *Собирач на стравови*, есеи (2022)

## Наводи

Категорија:Апсолвенти на Љубљанскиот универзитет
Категорија:Родени во 1980 година
Категорија:Живи луѓе
Категорија:Словенечки писатели
Фердо Година

**Фердо Година** (17 октомври 1912 – 14 јули 1994) — словенечки писател и партизан. Бил еден од првите активисти во борбата против унгарската окупација на Прекмурје за време на Втората светска војна. Напишал романи и раскази, а бил и плоден писател за деца и млади.

Година е роден во 1912 година во Долња Бистрица, која тогаш била дел од Словенечката марша на Кралството Унгарија и дел од Австро-Унгарија, а денес е дел од Прекмурје во Словенија. Тој се приклучил на партизаните во 1941 година. Пишувал главно кратки раскази, социјално чувствителни и често напишани во прво лице. Објавил и бројни дела за млади читатели. Починал во Љубљана во 1994 година. Културното друштво Бистрица е именувано по Година.

Тој ја добил наградата Левстик во 1974 година за својата серија на приказни за деца *Ние ќе изградиме куќа*.

## Објавени дела
### За возрасни читатели

* *Бели лалиња, 1945 година*
* *Од партизанските години: Избрана проза, 1947 г.*
* *Вината на Кристина Јарчек, 1955 г.*
* *Ние, децата на војната, 1962 година*
* *Верона Вираг, 1966 година*
* *Спомени на партизанските години, 1961, 1963 г.*
* *Прекмурје 1941 – 1945 и неговиот придонес во народноослободителната борба, 1967, 1980 г.*
* *Јавачот без коњ, 1973 година*
* *Човекот живее и умира, 1974 година*
* *Тивкиот оркестар, 1981 година*
* *Парче меморија на вонредни времиња: Фердо Година (1912–1994, 1994*

### За млади читатели
* *Приказната за шумската колиба, 1962 г*
* *Тоа е лошо за вашето здравје кога луѓето се расправаат, 1962 година*
* *Чудниот блиски посетител во шумската колиба, 1962 година*
* *Станав ловец на жаби, 1962 година*
* *Смртните опасности кај змиските цвеќиња, 1962*
* *Не можеш да ја измамиш лисицата, 1962 година*
* *Скршениот сад со златни рабови, 1962 година*
* *Истрелот што ја предизвика несреќата, 1962 г.*
* *Човекот со меурчиња на среќа, 1962 г.*
* *Ја најдовме лисицата, 1962 година*
* *Бувот се врати во шумската колиба, 1962 година*
* *Го барав човекот со меурчиња на среќата, 1962 г.*
* *Ќе изградиме куќа, збирка раскази 1974 година*
* *Мали момчиња во чизми, збирка раскази 1987 г.*

## Наводи

Категорија:Словенечки писатели
Категорија:Починати во 1994 година
Категорија:Родени во 1912 година
Зграда Кресија

[десно|мини|340x340пкс| Поглед на зградата Кресија од [Прешернов плоштад|плоштадот Прешерен]]
**Зградата Кресија** или **палата Кресија** (словенечки: *palača Kresija*) — зграда која покрај замокот Филип го означува влезот во стариот град Љубљана, главниот град на Словенија.Стои кај насипот Адамиќ и Лундер на десниот брег на Љубљаница веднаш низводно од Тромостовје, граничи со плоштадот Погачар, улица Стритар, и Мачкова улица. До 2007 година, во зградата била сместена административна единица на Љубљана. Денес тука се сместени општински канцеларии, галеријата Кресија и центарот за посетители во Љубљана. 

## Историја
лево|мини|260x260пкс| Зградата Кресија во 1898 г
Името на зградата потекнува од германскиот збор *Kreisamt*, што се однесува на административната канцеларија на локалниот австроунгарски округ. Пред земјотресот во Љубљана во 1895 година, на оваа локација се наоѓала болница и училишна зграда. Таму било сместено породилиште, училиште за акушерки како првата здравствена институција каде што се одржувале часови на словенечки јазик, како и школа за хирургија, основана во 1753 година од лекарот Жерар ван Свитен. Во првата половина на 19 век, во зградата имало продавници и станови, а првиот кат бил зафатен од округот на Љубљана. Црквата Св. Елизабета стоела покрај неа до 1831 година.

## Архитектура
мини| Ноќен поглед
Објектот е со неправилен квадрат и внатрешен двор. Забележан е по своите неоренесансни фасади и ентериер. Декорацијата потсетува на барок. Дизајниран е од архитектот од Грац Леополд Тиер и подигнат во 1897 и 1898 година, по земјотресот во 1895 година.  Влезниот портал на зградата гледа кон насипот Адамиќ и Лундер. Над него има балкон со ограда од ковано железо, а над балконот има грб на градот Љубљана во картуш, обвиткан со скулптури на секоја страна. Скулптурите се дело на скулпторот Алојзиј Репиќ (1866–1941). 

## Споменици
Од 1999 година, југозападната фасада на зградата Кресија е украсена со две бисти што гледаат кон улицата Стритар: биста на протестантскиот граматичар Адам Бохорич и биста на лекарот од 17 век, Марко Гербек. Под еден турлет на северозападниот агол, во 2005 година беше поставена плоча во сеќавање на Структурите за маневри на Националната заштита, паравојна сила која тајно дејствувала во зградата во 1991 година и придонела за постигнување на словенечката независност. Во 2008 година, била поставена уште една плоча, посветена на Координациската група на Љубљана за напорите за независност во 1991 година.
## Наводи

## Надворешни врски
*

Категорија:Згради и градби во Љубљана
Бојан Адамич

мини|Бојан Адамиќ во 1960 г
**Бојан Адамич**, познат како Мајстор ( и со партизански прекар Грегор; роден на  во Рибница – починал на  во ) — познат словенечки композитор на џез, музика за словенечките песнички фестивали и особено филмски музики. Тој бил исто така страстен фотограф, посебно заинтересиран за карневалски фигури од Птуј.

## Живот
Адамич е роден во Рибница во Кнежевството Крањска, Австро-Унгарија. Ја завршил Полјанската гимназија во 1931 година и дипломирал по пијано на Музичката академија во Љубљана во јуни 1941 година.

За време на Втората светска војна, тој финансиски ја поддржувал антифашистичката словенечка отпорничка движење. Во 1943 година, се приклучил на словенечките партизани, каде што исто така бил ранет во напад од Германците и бил преместен во штабот, каде обезбедувал музика која потоа била емитувана преку Радиото на Ослободителниот фронт. За време на војната ја запознал својата идната жена, Барбара Чернич. Тие имале една ќерка, Аленка Адамич.

## Работа
Адамич бил првиот диригент на РТВ Словенија Биг Бенд, собирајќи некои од неговите членови веќе во Словенечките партизани, кои направиле прв јавен настап во јуни 1945 година како дел од повторното отворање на Постојнската пештера. Иако од рано имал преференца за џез, подоцна се концентрирал на филмски музики, музика за словенечките фестивали на песни и музика која ја напишал за театарски сцени. Во музиката што ја композирал, се препознаваат словенечките фолклорни елементи. Напишал музика за повеќе од 200 филмови, вклучувајќи филмови произведени во Словенија, САД, Унгарија, Швајцарија, Западна Германија, Франција и Велика Британија..

Адамич бил претседател на Друштвото на словенечките композитори. Од 1980 до 1982 година бил раководител на музичката продукција на Радио Словенија.  Починал во 1995 година во Љубљана.

## Награди
Адамич за својата работа ги доби најпрестижните награди. Во 1979 година му била доделена Прешереновата награда, највисоко ценетата културна награда во Словенија, за неговото животно дело. Во 1990 година ја добил наградата Јежек за неговите хумористични песни и како соработник на Фране Милчински, а во 1992 година Сребрен орден за слободата на Република Словенија

## Наводи

Категорија:Апсолвенти на Љубљанскиот универзитет
Категорија:Композитори од 20 век
Категорија:Добитници на Прешерновата награда
Категорија:Починати во 1995 година
Категорија:Родени во 1912 година
Категорија:Словенечки композитори
Лојзе Лебич

алт=Photo of Lojze Lebič. He appears to be discussing something and is mid-gesture|мини| Лојзе Лебич
**Лојзе Лебич**  (роден на  во ) — словенечки композитор и диригент на хорска и инструментална музика.

## Живот
Лебич е роден на 23 август 1934 година во Превалје, во регијата Каринтија во Словенија (тогаш дел од Југославија). Студирал археологија на Универзитетот во Љубљана и Академијата за музика во Љубљана, каде што студирал композиција со Марјан Козина и диригирање со Данило Швара.Тој бил најмладиот член на групата Pro musica viva, група на композитори со седиште во Љубљана која се залагала за словенечкиот модернизам.

## Музика
Раните стилови на Лебич биле доста традиционални, но неговите дела по 1965 година ја покажуваат влијанието на европската авангарда. Отворањето на Словенија за странски патувања во 1950-тите и 60-тите години овозможило поголема музичка и културна размена со остатокот од Југославија и Европа, поттикнувајќи го развојот на словенечката авангарда. Дела на Лебич од 1965 година како *Медитации за два* за виола и виолончело и кантатата *Поџгана трава* се примери за неговото користење на нови мелодиски и вокални техники. Подоцна, развил стил кој го балансира почитувањето на традиционалната култура со космополитски модернизам.

## Работи

* *Пер Арчи* (За Голала) за гудачки оркестар (2009)
* *Повикување/ Примож Рамовш (Invocation/ à Primož Ramovš)* (кларинет и пијано), нарачана од библиотеките на Универзитетот во Висконсин-Милвоки
* *Медитации за двајца (Meditacije za dva)* за виола и виолончело (1965, ревидирана 1972)
* *Рубато по виола* за соло виола (1989)
* *Во пофалба на светот (Hvalnica svetu)* за двоен хор, пијано со четири раце и перкусии (1988)

## Награди
Во 1967 година ја добил Прешереновата награда за диригирање. 

## Наводи

Категорија:Југословенски композитори
Категорија:Словенечки композитори
Категорија:Добитници на Прешерновата награда
Категорија:Живи луѓе
Категорија:Родени во 1934 година
Јакоб Јеж

мини| Словенечкиот композитор Јакоб Јез
**Јакоб Јеж**  (роден на  во Боштањ – починал на  во ) — словенечки композитор.

## Живот
Јакоб Јеж е роден на 23 ноември 1928 година во Боштањ, село во источна Словенија. Во 1954 година дипломирал на Музичката академија во Љубљана, отсек Музичка историја. Неговата дисертација, одбранета во 1959 година, се фокусирала на раните дела на словенечкиот композитор Мариј Когој. Когој останал постојано влијание за Јеж во текот на неговата кариера.

Иако не завршил диплома по композиција, Јеж студирал композиција кај Маријан Липовски и Карол Пахор. Лексиконот на Југословенската музика го опишува неговиот музички стил на следниов начин: „Применувајќи некои современи композиторски процедури, [Јеж] создава препознатлив музички јазик, полн со интимна изразност, со развиено чувство за боја, лиризам и слободни структури - современ и актуелен јазик кој никогаш не е неразбирливо агресивен.“

Жеж учел во текот на својата кариера, прво во музичко училиште и во средно училиште, а потоа на Музичката и балетската школа во Љубљана (1955-1970). Од 1992 година до пензионирањето, бил редовен професор по музичко образование на Факултетот за педагогија во Љубљана. Од 1960 до 1965 година бил член на композиторската група Про музика вива.

Тој исто така бил главен уредник на музичките списанија *Грлица* (1968–1988) и *Наши хори* (1991–1998), а помеѓу 1967 и 1970 година бил главен уредник на билтенот *Складателј* (композитор), кој го издавал Друштвото на словенечките композитори.

## Награди
Тој добил бројни награди за своето дело, вклучувајќи ја првата награда на Федералното радио за неговата кантата "Do fraig amors", Наградата на Прешерн, Прешерновата награда за целокупно дело во компонирање во 1991 година, Наградата Козин за целокупното хорово дело, доделена од Словенечката асоцијација на композитори во 2004 година, и Наградата Жупанчиќ на Општината Љубљана за целокупно дело во 2017 година.

## Наводи

Категорија:Добитници на Прешерновата награда
Категорија:Апсолвенти на Љубљанскиот универзитет
Категорија:Починати во 2022 година
Категорија:Родени во 1928 година
Категорија:Словенечки композитори