Европска книжевност

**Западната книжевност**, позната и како **европска книжевност**, — книжевност напишана во контекст на западната култура на јазиците на Европа и е обликувана од периодите во кои била направена, при што секој период содржи истакнати западни автори, поети и литературни дела.

Најдоброто од западната книжевност се смета за западен канон. Списокот на дела во западниот канон варира во зависност од мислењата на критичарот за западната култура и релативната важност на нејзините дефинирачки карактеристики. Различните книжевни периоди имале големо влијание врз книжевноста на западните и европските земји, со движења и политички промени кои влијаеле врз прозата и поезијата од тој период. 16 век е познат по создавањето на ренесансната книжевност, додека 17 век бил под влијание и на барокните и на јакобинските форми. 18 век напредувал во период познат како период на просветителството за многу западни земји. Овој период на воен и политички напредок влијаел врз стилот на книжевноста создадена од француските, руските и шпанските книжевни фигури. 19 век бил познат како период на романтизмот, во која стилот на пишување бил под влијание на политичките прашања на векот и се разликувал од претходната класицистичка форма.

Западната книжевност вклучува пишани дела на многу јазици:
* Албанска книжевност
* Аргентинска книжевност
* Ерменска книжевност
* Американска книжевност
* Ароманска книжевност
* Австралиска книжевност
* Австриска книжевност
* Баскиска книжевност
* Белгиска книжевност
* Босанска книжевност
* Бразилска книжевност
* Бугарска книжевност
* Канадска книжевност
* Каталонска книжевност
* Чилеанска книжевност
* Колумбиска книжевност
* Хрватска книжевност
* Кубанска книжевност
* Кипарска книжевност
* Чешка книжевност
* Данска книжевност
* Холандска книжевност
* Англиска книжевност
* Естонска книжевност
* Фарска книжевност
* Финска книжевност
* Француска книжевност
* Германска книжевност
* Грчка книжевност
** Старогрчка книжевност
* Грузиска книжевност
* Унгарска книжевност
* Исландска книжевност
* Ирска книжевност
* Италијанска книжевност
* Кашуписка книжевност
* Латинска книжевност
* Латвиска книжевност
* Литванска книжевност
* Луксембуршка книжевност
* Македонска книжевност
* Малтешка книжевност
* Мексиканска книжевност
* Молдавска книжевност
* Новозеландска книжевност
* Северноирска книжевност
* Норвешка книжевност
* Полска книжевност
* Португалска книжевност
* Романска книжевност
* Руска книжевност
* Шкотска книжевност
* Српска книжевност
* Словачка книжевност
* Словенечка книжевност
* Лужичка книжевност
* Шпанска книжевност
* Шведска книжевност
* Швајцарска книжевност
* Уругвајска книжевност
* Велшка книжевност
* Јидиш книжевност
## Латинска книжевност од раниот среден век
[мини|Приказ на [Боетиј како ги поучува своите ученици (1385). Боетиј, христијански филозоф од 6 век, помогнал да се одржи класичната традиција во постримска Италија.]]
Како што Западното Римско Царство опаѓало, латинската традиција ја одржувале писатели како Касиодор, Боетиј и Симах. Либералните уметности се развиле во Равена во времето на Теодорих, а готските кралеви се опкружувале со мајстори на реториката и граматиката. Некои првични аматерски училишта останале во Италија, а меѓу познатите научници биле Магнус Феликс Енодиј, Аратор, Венантиј Фортунат, Феликс Грамаричарот, Петар од Пиза, Паулин од Аквилеја и многу други.

Подоцнежното основање на средновековните универзитети во Болоња, Падова, Виченца, Неапол, Салерно, Модена и Парма помогнало во ширењето на културата и го подготвило теренот на кој се развила новата народна книжевност. Класичните традиции не исчезнале, туку наклонетоста кон сеќавањето на Рим, преокупацијата со политиката и претпочитањето на практиката пред теоријата се здружиле за да влијаат врз развојот на италијанската книжевност. 

## Книжевност од средниот век

### Трубадури
мини|Почетокот на ''„Д'ун салуз уоил м'ентреметр“'' од Рамбертино Бувалели, со украсен иницијал Д, и името на Рамбертино ( ''Ланбертин де Буауел'' ) на врвот.
Најраната народна книжевна традиција во Италија била изразувана преку окситанскиот јазик, кој се зборувал во делови од северозападна Италија. Традицијата на народна лирска поезија се појавила во Поату во денешна Франција на почетокот на 12 век и се проширила на југ и исток, конечно достигнувајќи ја Италија до крајот на 12 век. Првите трубадури (*trovatori* на италијански), како што биле нарекувани овие окситански лирски поети, кои работеле во Италија биле од други места, но високата аристократија на северна Италија била подготвена да ги покровителствува. Не поминало долго време пред домородните Италијанци да го усвојат окситанскиот јазик како средство за поетско изразување.

Помеѓу раните покровители на странските трубадури биле особено Куќата Есте, Да Романо, Куќата Савоја и Маласпина. Ацо VI од Есте ги забавувал трубадурите Ајмерик де Беленој, Ајмерик де Пегијан, Албертет де Сестаро и Пјеире Рајмон де Толоса од Окситанија и Рамбертино Бувалели од Болоња, еден од најраните италијански трубадури. Ќерката на Ацо VI, Беатрис, била предмет на „дворска љубов“ на раните поети. Синот на Ацо, Ацо VII, ги угостил Елијас Кајрел и Арнаут Каталан. Рамбертино бил именуван *за подеста* на Џенова во 1218 година и веројатно за време на неговиот тригодишен престој таму ја вовел окситанската лирска поезија во градот, која подоцна развила процутена окситанска книжевна култура.
мини|Сордело од ракопис од 13 век
Маркгрофовите на Монферат - Бонифациј I, Вилијам VI и Бонифациј II - биле покровители на окситанската поезија. Меѓу џеновските трубадури биле Ланфранк Сигала, Калега Панзан, Жакме Грилс и Бонифациј Калво. Џенова била и местото на настанокот на феноменот *подеста* -трубадур: мажи кои служеле во неколку градови како *подести* во име на партијата Гвелфи или Гибелини и кои пишувале политичка поезија на окситански јазик. Рамбертино Бувалели бил првиот *подеста* -трубадур, а во Џенова биле Гвелфите Лука Грималди и Лукето Гатилузио и Гибелините Персевал и Симон Дорија.

Можеби најважниот аспект на италијанскиот трубадурски феномен била продукцијата на шансониери и компонирањето *вида* и *разо*. Ук де Сен Кирк се обврзал да го напише целиот корпус *разо* и голем број од *вида*. Најпознатиот и највлијателен италијански трубадур бил Сордело.

Трубадурите имале врска со подемот на поетското училиште во Кралството Сицилија. Во 1220 година, Обс де Бигули бил присутен како „пејач“ на крунисувањето на царот Фридрих II. Гилем Новела пред 1230 година и Гилем Фигеира потоа биле важни окситански поети на дворот на Фридрих. Катарската крстоносна војна го опустошила Лангедок и ги принудила многу трубадури од областа да избегаат во Италија, каде што започнала италијанската традиција на папска критика.

### Витешка романса
[мини|Јакоб де Воражин со ''Златната легенда'' во раката, фреска од Отавијано Нели, капела на Палацо Тринци, [Фолињо, Италија]]
*Historia de excidio Trojae*, припишана на Дарес Фригиј, тврдеела дека е очевидец на Тројанската војна. Гвидо де Колумна од Месина, еден од народните поети на сицилијанската школа, ја составил *Historia destructionis Troiae*. Во својата поезија, Гвидо бил имитатор на Провансалците,  но во оваа книга тој ја претворил француската романса на Беноа де Сент-Мор во она што звучела како сериозна латинска историја.

Истото се случило и со други големи легенди. Киличино од Сполето напишал куплети за легендата за Александар Македонски. Европа била полна со легендата за кралот Артур, но Италијанците се задоволиле со преведување и скратување на француски романси. Јакоб де Воражине, додека ја собирал својата *„Златна легенда“* (1260), останал историчар. Фарфа, Марсикано и други научници го превеле Аристотел, прописите на школата во Салерно и патувањата на Марко Поло, поврзувајќи ги класиците и ренесансата. 

Во исто време, епската поезија била пишувана на мешан јазик, дијалект на италијанскиот јазик базиран на францускиот: хибридните зборови покажувале третман на звуците според правилата на двата јазика, имале француски корени со италијански завршетоци и се изговарале според италијански или латински правила. Примери за тоа се „ *шансон де жест“*, *„Макарие“*, „ *Ентре де Еспагне“* напишана од Анонимус од Падова, „ *[[Prise de Pampelune|Prise de Pampelune“]]*, напишана од Николо од Верона и други. Сето ова претходело на појавата на чисто италијанска литература.

## 14 век: корените на ренесансата
### Данте

Данте Алигиери, еден од најголемите италијански поети, исто така преку своите дела ги покажува овие лирски тенденции. Во 1293 година тој ја напишал *„Нов живот“*, во која ја идеализира љубовта. Тоа е збирка песни на кои Данте им додал нарација и експликација. Сè е сензуално, воздушно и небесно, а вистинската Беатриче е заменета со идеализирана визија за неа, губејќи ја својата човечка природа и станувајќи претстава на божественото. *[[Божествена комедија]]* раскажува за патувањата на поетот низ трите царства на мртвите - Пеколот, Чистилиште и Рај - во придружба на латинскиот поет Вергилиј. Алегориско значење се крие под буквалното значење на овој голем еп. Данте, патувајќи низ Пеколот, Чистилиштето и Рајот, го симболизира човештвото кое се стреми кон двојната цел на временска и вечна среќа. Шумата каде што поетот се губи себеси го симболизира гревот. Планината осветлена од сонцето е универзалната монархија.  Зависта е Фиренца, Гордоста е домот на Франција, а Алчноста е папскиот двор. Вергилиј го претставува разумот и царството. Беатриче е симбол на натприродната помош што човештвото мора да ја има за да ја достигне врховната цел, а тоа е Бог. 

Доблеста на поемата лежи во индивидуалната уметност на поетот, класичната уметност за прв пат претврена во романтична форма. Без разлика дали ја опишува природата, анализира страсти, ги проколнува пороците или пее химни за доблестите, Данте е познат по величието и деликатноста на својата уметност. Тој ги зел материјалите за својата поема од теологијата, филозофијата, историјата и митологијата, но особено од сопствените страсти, од омразата и љубовта. „ *Божествената комедија“* се се наоѓа помеѓу најдобрите дела на светската книжевност.

### Петрарка
[мини|[Франческо Петрарка|Петрарка ]]
Петрарка бил првиот хуманист, а во исто време бил и првиот современ лирски поет.. Неговата кариера била долга и бурна. Тој живеел многу години во Авињон, проколнувајќи ја корупцијата на папскиот двор; патувал низ речиси цела Европа; се допишувал со цареви и папи и се сметал за најважен писател на своето време. Лирските стихови на Петрарка се сосема различни, не само од оние на провансалските трубадури и италијанските поети пред него, туку и од лириките на Данте. Петрарка е психолошки поет, кој ги испитува сите свои чувства и ги претставува со уметност на извонредна нежност. Лириката на Петрарка повеќе не е трансцендентална како Дантеовата, туку целосно се држи во рамките на човечките граници.

Канцониерот вклучува неколку политички песни, една за која се претпоставува дека е упатена до Кола ди Риенци и неколку сонети против дворот во Авињон. Тие се извонредни по нивната енергија на чувствата, а исто така и по тоа што покажуваат дека, во споредба со Данте, Петрарка имал чувство за поширока италијанска свест.

### Бокачо
[лево|мини|[Џовани Бокачо го претставува *[[Декамерон]]*, прикажан од Андреа дел Кастањо во фреска зачувана во Уфици]]
Џовани Бокачо имал иста ентузијастичка љубов кон антиката и исто обожавање на новата италијанска книжевност како Петрарка. Тој бил првиот што составил латински превод на *[[Илијада]]та* и, во 1375 година, на *[[Одисеја]]та*. Неговото класично учење било прикажано во делото *De genealogia deorum*; како што рекол А.Х. Херен, тоа е енциклопедија на митолошко знаење; и била претходник на хуманистичкото движење од 15 век. Бокачо станал и првиот историчар на жените во неговото *De mulieribus claris*, и првиот што ја раскажал приказната за големите несреќници во неговото *De casibus virorum illustrium*. Тој ги продолжил и усовршил поранешните географски истражувања во неговото *De montibus, silvis, fontibus, lacubus, fluminibus, stagnis, et paludibus, et de nominibus maris*, за што го користел Вибиј Секвестр.

Тој не ја измислил октавната строфа, туку станал првиот што ја употребил во дело од должина и уметничка вредност, неговата *[[Teseide|„Тесеида“]]*, најстарата италијанска романтична поема. „*Филострато“* ги раскажува љубовите на Тројоло и Грисеида ( Троил и Кресида). *[[Ninfale fiesolano|„Нинфале фиесолано“]]* ја раскажува љубовната приказна за нимфата Месола и овчарот Африко. *[[Amorosa Visione|„Амороса Визијане“]]*, поема, несомнено го должи своето потекло на „ *Божествената комедија“*. „ *[[Ameto|Амето“]]* претставува мешавина од проза и поезија и е првата италијанска пасторална романса.  Бокачо станал познат првенствено по италијанското дело „ *[[Декамерон|Декамерон“]]*, збирка од сто романи, раскажани од група мажи и жени кои се повлекле во вила во близина на Фиренца за да избегаат од чумата во 1348 година. Пишувањето романи, толку изобилно во претходните векови, особено во Франција, за прв пат добило уметничка форма. Стилот на Бокачо тежнее кон имитација на латинскиот, но кај него, прозата прво ја добила формата на разработена уметност. Покрај ова, во *Декамерон*, Бокачо е разграничувач на карактерот и набљудувач на страстите. Многу е напишано за изворите на романите од *Декамерон*. Веројатно Бокачо користел и пишани и усни извори. 

## 15 век: Ренесансен хуманизам
мини|Леонардо Бруни
Ренесансниот хуманизам се развил во текот на 14 и почетокот на 15 век и бил одговор на предизвикот на средновековното схоластичко образование, нагласувајќи практични, претпрофесионални и научни проучувања. Схоластиката се фокусирала на подготовка на луѓето да бидат лекари, адвокати или професионални теолози и се предавала од одобрени учебници по логика, природна филозофија, медицина, право и теологија.  Главните центри на хуманизмот биле Фиренца и Неапол.

Наместо да обучуваат професионалци во жаргон и строга практика, хуманистите се стремиле да создадат граѓанство (вклучувајќи ги понекогаш и жените) способни да зборуваат и пишуваат со елоквенција и јасност. Ова требало да се постигне преку проучување на *studia humanitatis*, денес познати како хуманистички науки: граматика, реторика, историја, поезија и морална филозофија.  Раните хуманисти, како што се Петрарка, Колучо Салутати и Леонардо Бруни, биле големи собирачи на антички ракописи.

Во Италија, хуманистичката образовна програма брзо се прифатила и, до средината на 15 век, голем дел од горните класи добиле хуманистичко образование. Имало пет хуманистички папи од 15 век,  од кои еден, Енеј Силвио Пиколомини (Пиј II), бил плоден автор и напишал трактат за „*Образованието на момчињата*“.

### Книжевноста во Фиренца на Медичи
[лево|мини|Портрет на [Лоренцо де Медичи од Ањоло Бронзино во Уфици, Фиренца]]
Леон Батиста Алберти, учениот грчки и латински научник, пишувал на народен јазик, а Веспасијано да Бистичи, додека постојано бил зафатен со грчки и латински ракописи, го напишал „*Vite di uomini illustri“*, вредни поради нивната историска содржина и кои се натпреваруваат со најдобрите дела од 14 век по нивната искреност и едноставност. Андреја да Барберино ја напишал прекрасната проза од *„Reali di Francia“*, давајќи им *романтична* боја на витешките романси. Белкари и Џироламо Бенивиени се вратиле на мистичниот идеализам од претходните времиња. 

Но, токму кај Козимо де Медичи и Лоренцо де Медичи, од 1430 до 1492 година, влијанието на Фиренца врз ренесансата станало особено видливо. Лоренцо де Медичи ѝ ги дал на својата поезија боите на најизразениот реализам, како и на највозвишениот идеализам, кој преминува од платонскиот сонет до страсните тројки на *Amori di Venere*, од грандиозноста на *Salve до Nencia* и до Beoni, од *Canto carnascialesco* до *lauda*. 

Веднаш до Лоренцо доаѓа Полицијано, кој исто така ги обединил, и со поголема уметност, античкиот и современиот, популарниот и класичниот стил. Во неговите *„Риспети“* и „ *Балате“*, свежината на сликовитоста и пластичноста на формата се неповторливи. Како голем грчки научник, Полицијано пишувал италијански стихови со блескави бои; најчистата елеганција на грчките извори ја проткајувала неговата уметност во сите нејзини варијанти, како во *„Орфео“*, така и во *„Станзе за џостра“*. 

Се појавил сосема нов стил на поезија, *Canto carnascialesco*. Ова бил еден вид хорски песни, кои биле придружени со симболични маскенбали, вообичаени во Фиренца на карневалот. Тие биле напишани во метар како оној на *балатот*; и во најголем дел, тие биле ставени во устата на група работници и занаетчии, кои, со не многу чесни алузии, ги пееле пофалбите за својата уметност. Овие триумфи и маскенбали биле диригирани од самиот Лоренцо. Вечерта, во градот тргнале големи трупи на коњи, свирејќи и пеејќи ги овие песни. Постојат некои од самиот Лоренцо, кои ги надминуваат сите други во нивното мајсторство на уметноста. Најпозната е онаа со наслов *Bacco ed Arianna*.  

## 16 век

### Ренесанса и Реформација

#### Англија
лево|мини|306x306пкс|Првата ''Книга на заедничка молитва'', објавена во 1549 година
Наративот, кој станал позначаен во англиската литература поради ова движење кон јовановата теологија, вклучувал зголемување на духовните теми, со „натприродни сили“ и „волшебен наратив“ што ги воделе списите од тоа време. Јовановата теологија се фокусирала на „божествената“ природа на Христос и го занемарувала материјалистичкиот и човечкиот аспект признат во католичките текстови. Се тврди дека списите на Свети Јован Евангелист, кои се сметале за составен дел од јовановата теологија, се совпаднале со Павловата теологија во раниот современ период за да имаат влијание врз англиската книжевност од тоа време. Авторот Пол Чефалу тврди дека оваа форма на „*висока христологија*“ се гледа во списите на Џон Дон, кога тој наведува дека „*Евангелието на Свети Јован содржи голема Божественост*“. Сепак, авторот П.М. Оливер тврди дека теологијата што била индоктринирана во поезијата на откровенските поети, вклучувајќи го и Џон Дон, била проширена и создадена од самите поети.
мини|Корица на ''„Делата на Боскан и Гарсиласо де ла Вега во 4 книги“'', објавена во 1543 година
Истакнати форми на книжевност кои ја обликувале и придонеле за овој период на Реформацијата вклучуваат значително структурирана проза и поезија, вклучувајќи ја Спенсеровата строфа; сонетот, кој е форма на песна лесно препознатлива по својата четиринаесет-стиховна форма со структуриран формат на рима; и пасторалниот начин, жанр на книжевност кој значително му се припишува на англискиот поет Едмунд Спенсер, кој создал збирки поезија кои прикажуваат идеалистичка верзија на руралниот живот. Спенсер е наречен „Англискиот Вергилиј“ поради неговото влијание врз овој конкретен жанр.

Значајни текстови од раната современа Англија од 16 век биле првенствено религиозни во контекст и вклучуваат:

* Големата Библија, уредена од Мајлс Ковердејл.
* Првата *Книга за заедничка молитва*, објавена на 15 јануари 1549 година, откако била прифатена од Домот на лордовите. Книгата, поради политичките и авторитативните промени од времето на реформацијата, се обидела да обезбеди „компромис“ помеѓу протестантските и римокатоличките верувања. Авторот на книгата, Томас Кранмер, помогнал во создавањето стандардна верзија на современиот англиски јазик.

#### Италија
[десно|мини|Портрет на [Николо Макијавели од Санти ди Тито]]
Николо Макијавели и Франческо Гвичардини биле главните зачетници на историската наука. Главните дела на Макијавели се „ *Историјата на фиорентинците“*, „ *Разговори за првите десет години од Тито Ливио“*, „*Уметноста на војната“* и „*Принципите“*. Неговата заслуга се состои во тоа што ја нагласил експерименталната страна на проучувањето на политичкото дејствување преку набљудување на фактите, проучување на историјата и извлекување принципи од нив. Неговата историја понекогаш е неточна во фактите; таа е повеќе политичко отколку историско дело.

Гвичардини бил голем набљудувач и се трудел своите набљудувања да ги сведе на наука. Неговата *„Италијанска приказна“*, која се протега од смртта на Лоренцо де Медичи до 1534 година, е полна со политичка мудрост, вешто е подредена во своите делови, дава жива слика за карактерот на личностите за кои зборува и е напишана во величествен стил. Макијавели и Гвичардини се сметаат за истакнати историчари, како и за основачи на историската наука заснована на набљудување.  

Инфериорни заедно со нив биле Јакопо Нарди (праведен и верен историчар и добродетелен човек, кој ги бранел правата на Фиренца против Медичи пред Карло V), Бенедето Варки, Џамбатиста Адријани, Бернардо Сењи и, надвор од Тоскана, Камило Порцио, кој ја раскажал *Завера на бароните* и историјата на Италија од 1547 до 1552 година; Анџело ди Костанцо, Пјетро Бембо, Паоло Парута и други. 

*[[Бесниот Орландо|„Бесниот Орландо“]]* од Лудовико Ариосто претставува продолжение на *„Инаморато“* од Бојардо. Неговата карактеристика е што ја асимилирал романсата на витештвото во стилот и моделите на класицизмот. Романтичниот Ариосто бил уметник само поради љубовта кон својата уметност;  неговиот еп.

### Златно доба

#### Шпанија
Шпанското златно доба се започнало во текот на 16 век и претставувало време на развој и забрзување на уметноста и книжевноста во Шпанија. Ова забрзување на поезијата, драмата и прозните форми на книжевноста делумно се должело на зголемениот контакт што Шпанија го стекнала со други европски нации, вклучувајќи ја и Италија. Во тоа време, се појавил истакнат шпански поет по име Гарсиласо де ла Вега. Тој употребувал книжевни средства што се среќавале кај странските нации во своите дела и затоа успеал да ги замени формите на строфите што првично се употребувале во Шпанија со италијански метри и форми на строфи. Поетот бил под влијание на Петрарканските слики и делата на Вергилиј, и бил користен како инспирација од последователните поети од тоа време. Гарсиласо интегрирал различни митолошки алузии во своите дела, во кои црпел инспирација од италијанската ренесанса од средината на 16 век.

## 17 век
мини|320x320пкс|Библијата, изложена во Малмесбериската опатија, Вилтшир, Англија
Прозата и поетската книжевност во западните региони, најзначајно во Англија за време на раниот современ период, имале изразено библиско влијание кое почнало да се отфрла дури во периодот на просветителството во 18 век. Европската поезија во текот на 17 век имала тенденција да медитира или да се повикува на стиховите и учењата на Библијата, пример за тоа е „Светото писмо (II)“ на ораторот Џорџ Херберт, во кое Херберт во голема мера се потпира на библиски лигатури за да ги создаде своите сонети.

### Јакобински период

#### Англија
лево|мини|307x307пкс|Портрет на англискиот метафизичар Џон Дон
Јакобинскиот период во Англија од 17 век роди група метафизички книжевни фигури, метафизички се однесува на гранка на филозофијата која се обидува да внесе значење и да објасни реалноста употреба пошироки и поголеми концепти. За да се постигне ова, вообичаено било користењето на литературни карактеристики, вклучувајќи ги и замисленостите, во кои писателот прави нејасни споредби со цел да пренесе порака или да убеди во некоја поента.

Терминот метафизика го измислил поетот Џон Драјден, а во текот на 1779 година неговото значење било проширено за да претставува група поети од тоа време, тогаш наречени „метафизички поети“. Меѓу главните поети од тоа време биле Џон Дон, Ендру Марвел и Џорџ Херберт. Овие поети користеле духовитост и високи интелектуални стандарди додека црпеле од природата за да откријат увиди за емоциите и ги отфрлале романтичните атрибути на елизабетанскиот период за да создадат поаналитичка и интроспективна форма на пишување. Вообичаен литературен начин на пишување во текот на 17 век бил користењето на метафизички замисли, во кои поетот користи „неортодоксен јазик“ за да опише релативен концепт. Тој е корисен при обид да осветлите концепти што тешко се објаснуваат со почести слики.

Џон Дон бил истакнат метафизички поет од 17 век. Поезијата на Дон ги истражувала задоволствата во животот преку силна употреба на суета и емотивен јазик. Дон усвоил поедноставен жаргон во споредба со вообичаениот Петраркистичка дикција, со слики изведени главно од Бога. Дон бил познат по метафизичките суети интегрирани во неговата поезија. Тој употребувал теми на религија, смрт и љубов за да ги инспирира суетата што ја конструирал. Позната суета е забележана во неговата добро позната поема „Болвата“ во која болвата се употребува за да се опише врската помеѓу Дон и неговиот љубовник, објаснувајќи како исто како што има повеќе крв во една болва, нивната врска е неразделна.

### Италија
Договорот од Като-Камбрезија од 1559 година најавил вековна странска доминација над Италија. Овој период е познат во историјата на италијанската книжевност како *Сецентисмо*. Неговите писатели употребувале сложени, нереални споредби, парадокси и паралогични изјави (*acutezze*) со цел да го покажат генијот и генијалноста на писателот (*ingegno*) и да предизвикаат восхит (*meraviglia*) кај читателот. 
десно|мини|Портрет на Џамбатиста Марино од Франс Пурбус Помладиот
На чело на школата на *Сецентисти*  се наоѓал Џамбатиста Марино, особено познат по својата епска поема „ *L'Adone“*. Самиот Марино, како што изјавил во предговорот на *„La lira“*, сакал да биде нов водач и модел за другите поети. Второ, сакал да го изненади и шокира читателот преку чудесното (*meraviglioso*) и необичното (*peregrino*). Квалитетите што тој и неговите следбеници најмногу ги ценеле биле *ingegno* и *acutezza*, како што се демонстрирало преку непредвидливи метафори и замислености, честопати оние што би ги нападнале сетилата на читателот. Ова значело да се биде подготвен, всушност желен, да се прекршат книжевните правила и прописи. Марино и неговите следбеници ја мешале традицијата и иновацијата: тие работеле со постоечки поетски форми, особено сонетот, сестината, канцоне, мадригалот и поретко оттава рима, но развиле нови, пофлуидни структури и должини на стиховите. Тие, исто така, се занимавале со свети теми (љубов, жена, природа), но ги направиле сетилата и сензуалноста доминантен елемент. Страстите, кои го привлекле вниманието на падоанските писатели и теоретичари во средината на 16 век, како и на Тасо, заземаат централна сцена и се прикажани во екстремни форми во претставувањето на теми како што се мачеништво, жртва, херојска величина и бездна егзистенцијален страв. Маринистите, исто така, преземаат нови теми - особено визуелните и музичките уметности и сцените во затворен простор - со нов репертоар на референци што ги опфаќаат современите научни достигнувања, други специјализирани гранки на знаење и егзотични локации и животни. Постојат сличности со Тасо, но рамнотежата помеѓу формата и содржината кај Тасо е намерно неурамнотежена од Марино и неговите следбеници, кои многу често забораваат на сите грижи за единството во своите песни (сведок на *Адоне*). Највпечатливата разлика, сепак, е засилената улога на метафората. Марино и неговите следбеници барале метафори што би го воодушевиле читателот сугерирајќи сличност помеѓу две навидум различни нешта, со што создале зачудувачки метаморфози, замислености (*concetti*) и нереални слики што испуштаат искри додека создаваат триење помеѓу два навидум различни објекти. Степенот до кој оваа нова метафорична слобода открива нов свет е сè уште отворен за критичка дебата. На некој начин, се смета дека поезијата ја прави форма на интелектуална игра или загатка; на друг начин, таа сугерира за нови начини на перцепција и опишување на реалноста, паралелни со математичките мерки што ги употребувале Галилео и неговите следбеници во експерименталните науки.

Речиси сите поети од 17 век биле повеќе или помалку под влијание на маринизмот. Голем број на *поети* го почувствувале влијанието на друг поет, Габриело Кјабрера. Кско љубеник на Грците, тој создал нови метри, особено во имитација на Пиндар, третирајќи религиозни, морални, историски и љубовни теми. Карло Алесандро Гвиди бил главен претставник на раната пиндаризирачка струја заснована на имитација на Кјабрера како втор по Петрарка во италијанската поезија. Тој бил возвишен и од Гравина и од Крешимбени, кои ја уредувале неговата поезија (1726), а бил имитиран од Парини. Алфиери го припишувал своето самооткривање на моќта на стиховите на Гвиди. Фулвио Тести бил уште еден голем претставник на хеленизирачката нишка на барокниот класицизам, комбинирајќи го хорацијанизмот со имитацијата на Анакреон и Пиндар. Неговите најважни и најинтересни дела не се, сепак, неговите лирики (собрани дури во 1653 година), туку неговата обемна преписка, која е главен документ за барокната политика и писма.
мини|Седиштето на Академијата дел Аркадија на Пјаца Сант Агостино во Рим
Делото на Марино, со својот сензуален метафоричен јазик и неговата неепска структура и морал, предизвикало дебата околу рвалские тврдења за класична чистота и трезвеност од една страна и ексцесите на маринизмот од друга страна. Дебатата продолжила сè додека конечно не се одлучило во корист на класичното од страна на Академијата дел'Аркадија, чие гледиште за ова прашање преовладувало во италијанската критика и во 20 век. Академијата дел'Аркадија е основана од Џовани Марио Крешимбени и Џан Винченцо Гравина во 1690 година. *Аркадијата* била наречена така бидејќи нејзината главна цел била да ја имитира едноставноста на древните овчари за кои се претпоставувало дека живееле во Аркадија во златното доба. Песните на Аркадијанците се составени од сонети, мадригали, *канцонети* и празни стихови. Оној кој најмногу се истакнал меѓу сонетирите бил Феличе Запи. Меѓу авторите на песни, Паоло Роли бил славен. Карло Иноченцо Фругони бил најпознат.  Членовите на Аркадија биле речиси исклучиво мажи, но барем една жена, Марија Антонија Скалера Стелини, била избрана врз основа на поетски заслуги. Винченцо да Филикаја имала лирски талент, особено во песните за Виена опсадена од Турците. 
[мини|Портрет на [Томазо Кампанела од Франческо Коза]]
Филозофот, теологот, астрологот и поетот Томазо Кампанела е интересна, но изолирана фигура во италијанската книжевност од 17 век. Неговата *„Поезија“*, објавена во 1622 година, се состои од осумдесет и девет песни во различни метрички форми. Некои се автобиографски, но сите се обележани со сериозност и директност што ги заобиколува книжевните моди од неговото време. Тој пишувал на латински за дијалектиката, реториката, поетиката и историографијата, како и за италијанската *„Дел сенсос деле козе е дела магија“*, составена во 1604 година и објавена во 1620 година. Во ова фасцинантно дело, под влијание на учењата на Бернардино Телесио, Кампанела го замислува светот како жива статуа на Бога, во која сите аспекти на реалноста имаат значење и смисла. Со својот анимизам и сензуалност, оваа визија на многу начини ги најавува ставовите на Даниело Бартоли и Тесауро. Теолошкото дело на Кампанела, тесно поврзано со неговите филозофски дела, ги вклучува „*Атеизмот триумфира“* и триесеттомната *„Теологија“* (1613–24). Неговото најпознато дело, и она што ги обединува сите негови интереси, е *„Градот на сонцето*“, прво напишано во 1602 година на италијански јазик, а потоа преведено на латински во 1613 и 1631 година. Во него, џеновски морнар од екипажот на Кристофер Колумбо ја опишува идеалната состојба на *„Градот на сонцето*“, управуван и во временските и во духовните прашања од страна на Принцот-свештеник, наречен Сонце или Метафизичар. Под него се три министри: Моќ (заинтересиран за војната и мирот), Мудрост (заинтересиран за науката и уметноста, сите запишани во една книга) и Љубов (заинтересиран за размножување и образование на граѓаните на Сонцето). Животот на граѓаните се заснова на систем на комунизам: целиот имот е јавно поседуван, нема семејства, нема права на наследство, нема брак, а сексуалните односи се регулирани од државата. Секој има своја функција во општеството, а одредени должности се бараат од сите граѓани. Образованието е совршен тренинг на умот и телото и е радикално спротивно на книжевната и академска култура на ренесансна Италија: предметите на проучување не треба да бидат „*мртви нешта*“, туку природата и математичките и физичките закони што го регулираат физичкиот свет. Тука постојат врски со растечкиот модернизам на *Querelle des anciens et des modernes* и со методите и научните аспирации на Галилео, кого Кампанела го бранел писмено во 1616 година.
[мини|Портрет на [Галилео Галилеј од Јустус Састерманс]]
Линчејската академија, првата и најпозната од научните академии во Италија, била основана во 1603 година во Рим од страна на Федерико Чези. Академијата ги посветила своите активности на проучување на природните и математичките науки и на употребата на експерименталниот метод поврзан со Галилео. Европската димензија на академијата била карактеристична за предвидливоста и перспективата на основачите: се правеле избори на странски дописни членови, практика што продолжува до ден-денес. Меѓу членовите биле Клаудио Ачилини, Пјетро Дела Вале, Галилео (од 1611 година), Франческо Сфорца Палавичино, Џамбатиста Дела Порта (од 1610 година) и Филипо Салвијати. Нивната работа вклучувала објавување на научни резултати во голем обем врз основа на директно набљудување, вклучувајќи ја и работата на Галилео на површината на Месечината (1610) и неговата *„Оцена“* (1623). Академијата го бранела Галилео на неговото судење во 1616 година и одиграла клучна улога во раната промоција на неговиот метод.

Наследник на Линкеанците била Академијата дел Цименто, која била основана во Фиренца во 1657 година. Никогаш не била толку организирана како Линчејската но таа започнала како состанок на ученици на Галилео, од кои сите биле заинтересирани за напредокот на експерименталните науки. Официјалниот статус дошол во 1657 година, кога кардиналот Леополдо де Медичи го спонзорирал основањето на академијата. Со мотото „*обидувајќи се и обидувајќи се повторно*“, членовите, вклучувајќи ги Карло Роберто Дати, Лоренцо Магалоти и Винченцо Вивијани, сериозно се зафатиле со својата работа. За разлика од Галилео, кој се занимавал со прашања од голем обем, Цименто работел на помал обем. Едно од наследствата на Цименто е елегантната италијанска проза, способна точно да ги опише работите, што го карактеризира *„Saggi di naturali esperienze“ (Саги ди природно искуство),* уредено од Магалоти и објавено во 1667 година.

Галилео заземал истакнато место во историјата на писмата. Како посветен ученик на Ариосто, тој како да ги преточил во својата проза квалитетите на тој голем поет: јасна и отворена слобода на изразување, прецизност и леснотија, а во исто време и елеганција.   Паганино Бонафеде во „ *Богатство на рустиката“* дал многу прописи во земјоделството, започнувајќи го тој вид на географска поезија подоцна целосно развиена од Лујџи Аламани во неговото дело *„Колтивација“*, од Џироламо Баруфалди во *„Канапахо“*, од Џовани Ручелај во *„Ле Апи“*, од Бартоломео Лоренци во „*Проучување на планините“* и од Џамбатиста Сполверини во „Одгледување на ориз. 

## 18 век

### Просветителство
Периодот на просветителството претставува време на прогресија кое се протегал во текот на 18 век низ многу западни земји. Во последните години, ова време на „просветителство“ било поделено на два степени на прогресија, и „умерена“ и „радикална“ форма, и било забележано дека е помалку хармонично низ регионите по својата природа отколку што се сметало претходно.

Била создадена книжевност за да се коментираат различните верзии на „Просветителството“ што се појавиле низ Европа во текот на 18 век. Хенри Фарнам во својата книга *„Просветителството во Америка“* наведува дека „*Умереното просветителство [...] проповеда рамнотежа, ред и религиозен компромис*“, додека „*Револуционерното просветителство*“ се обидува да „*изгради ново небо и земја од уништувањето на старото*“.

#### Холандија
мини|323x323пкс|Теолошко-политички трактат од Спиноза
Значајни текстови што го обликувале овој литературен период вклучуваат Теолошко-политички трактат, анонимно објавен трактат во Амстердам во кој авторот, Спиноза, ги отфрлува еврејската и христијанската религија поради нивниот недостаток на длабочина во учењето. Спиноза расправа за повисоки нивоа на филозофија во својот трактат, за кој тој сугерирал дека е разбирлив единствено за елитистите. Овој текст е еден од многуте во овој период што се припишува на зголемената „антирелигиозна“ поддршка за време на просветителството. Иако книгата имала големо влијание, други писатели од тоа време ги отфрлиле ставовите на Спиноза, вклучувајќи го и теологот Ламберт ван Валтујзен.

#### Италија
Во 18 век, политичката состојба во Италија започнала да се подобрува, на чело со Јосиф II, светиот римски цар, и неговите наследници. Овие принцови биле под влијание на филозофите, кои пак го почувствувале влијанието на општото движење на идеи во многу делови од Европа, понекогаш наречено Просветителство.
мини|Портрет на Чезаре Бекарија од Елисео Сала
[десно|мини|Портрет на [Карло Голдони од Алесандро Лонги]]
[мини|Портрет на [Џузепе Парини од Џузепе Мацола]]
Џамбатиста Вико го покажува будењето на историската свест во Италија. Во своето *дело „Нова наука“*, тој ги истражувал законите што го регулираат напредокот на човечката раса и според кои се развиваат настаните. Од психолошкото проучување на човекот, тој се обидел да ја извлече *конечната природа на нациите*, т.е. универзалните закони на историјата.  

Лодовико Антонио Муратори, откако ги собрал хрониките, биографиите, писмата и дневниците на италијанската историја од 500 до 1500 година во своите *Rerum Italicarum scriptores*, и расправал за најнејасните историски прашања во *Италијански антиквитети од средниот век*, го напишал *Анали на Италија*, извлечен од изворот на Италија. Соработници на Муратори во неговото историско истражување биле Скипионе Мафеј од Верона и Апостоло Зено од Венеција. Во своето *Прикажување на Верона,* Мафеј оставил богатство на учење што било и одлична историска монографија. Зенон додал многу на ерудицијата на книжевната историја, како во неговата *Dissertazioni Vossiane*, така и во неговите белешки кон *Библиотека на италијанска елоквенција* на монсињор Џусто Фонтанини. Џироламо Тирабоски и грофот Џамарија Мазучели од Бреша се посветиле на книжевната историја. 

Иако новиот дух на времето довело до истражување на историските извори, тоа исто така поттикнало истражување на механизмот на економските и социјалните закони. Фердинандо Галијани пишуваше за валутата; Гаетано Филанџиери напишал „*Наука за законодавството“*. Чезаре Бекарија, во своето *„За злосторствата и казните“*, дал придонес во реформата на казнениот систем и го промовирал укинувањето на мачењето.  

Реформистичкото движење се стремело да ги отфрли конвенционалното и вештачкото и да се врати кон вистината. Апостоло Зено и Пјетро Метастазио направиле обид да ја направат мелодрамата и разумот компатибилни. Метастазио им дал свеж израз на чувствата, природен пресврт на дијалогот и одреден интерес на заплетот; доколку не западнал во постојана неприродна префинетост и глупост, и во чести анахронизми, можеби ќе се сметал за најважниот писател на *опери* серии и првиот драмски реформатор на 18 век.  

Карло Голдони го надминал отпорот од старата популарна форма на комедија, со маските на *панталоне*, на докторот, *[[арлекин]]*, Бригела итн., и ја создал комедијата на ликовите, следејќи го примерот на Молиер. Многу од неговите комедии биле напишани на венецијански јазик.   Неговите дела вклучуваат некои од најпознатите и најомилените италијански драми. Голдони пишувал и под псевдонимот и титулата *Полисено Феџејо, Пастор Аркада*, за кој во своите мемоари тврди дека му ги дале „ Аркадите од Рим“. Едно од неговите најпознати дела е комичната драма *„Слуга на двајца господари*“, која е преведена и адаптирана меѓународно бројни пати.

Водечката фигура на книжевната преродба на 18 век бил Џузепе Парини. Во збирка песни што ја објавил на дваесет и три години, под името Рипано Еупилино, поетот ја покажал својата способност да ги зема своите сцени од реалниот живот, а во своите сатирични дела покажал дух на отворено спротивставување на сопственото време. Надоградувајќи ги песните од својата младост, тој се покажал како иноватор во своите лирики, веднаш отфрлајќи ги Петраркизмот, *Сецентизмот* и Аркадијата. Во *Одите* сатиричната нота веќе се слушала, но се издвојувала посилно во *Дел џорно*, која добила голема општествена и историска вредност. Како уметник, враќајќи се директно на класичните форми, тој го отворил патот кон школата на Виторио Алфиери, Уго Фосколо и Винченцо Монти. Како уметничко дело, *Џорно* понекогаш е малку тврдо и скршено, како протест против аркадската монотонија.  

Идеите зад Француската револуција од 1789 година дале посебен правец на италијанската книжевност во втората половина на 18 век. Љубовта кон слободата и желбата за еднаквост создале книжевност насочена кон национални цели, стремејќи се да ја подобри состојбата на земјата со ослободување од двојниот јарем на политичкиот и религиозниот деспотизам. Италијанците кои се стремеле кон политичко искупување верувале дека тоа е неразделно од интелектуалното оживување и сметале дека тоа може да се постигне само со повторно обединување со античкиот класицизам. Ова било повторување на она што се случило во првата половина на 15 век. 
мини|Портрет на Виторио Алфиери од Франсоа-Ксавие Фабре
Патриотизмот и класицизмот станале двата принципи кои ја инспирирале книжевноста што започнала со Виторио Алфиери. Тој ја обожавал грчката и римската идеја за народна слобода преку оружје против тиранијата. Ги зел темите на своите трагедии од историјата на овие народи и ги натерал своите антички ликови да зборуваат како револуционери на неговото време. Аркадиската школа, со својата зборлестост и тривијалност, била отфрлена. Неговата цел станала да се биде краток, концизен, силен и горчлив, да се стреми кон возвишеното, наспроти скромното и пасторалното. Тој ја спасил книжевноста од аркадиските празнини, водејќи ја кон национална цел, и се вооружил со патриотизам и класицизам.  Алфиери е главно должен на своите драми за високиот углед што го стекнал. Појавата на трагедиите на Алфиери претставува можеби најважниот книжевен настан кој се случил во Италија во текот на 18 век.

Винченцо Монти исто така бил патриот и ги напишал „*Апостолското Пелегрино“*, „*Басвилијана“* и „*Феронијада“*; победите на Наполеон го натерале да ги напише „*Прометео“* и „ *Мусагонија“*; во неговите *„Фанатизам“* и *„Суперстиционе“* го нападнал папството; потоа ги пофалил Австријците. Знаејќи малку грчки, тој успеал да ја преведе „*Илијада“* на начин извонреден по нејзиното хомерско чувство, а во неговата *„Басвилијана*“ е на ниво со Данте. Во него класичната поезија како да оживува во сета своја раскошна величина. 

[десно|мини|Портрет на [Уго Фосколо од Франсоа-Ксавие Фабре]]
Уго Фосколо бил желен патриот, инспириран од класичните модели. „*Писмата на Јакопо Ортис“*, инспирирани од „*[[Страдањата на младиот Вертер|Тагите на младиот Вертер“]]* од Гете, претставуват љубовна приказна со мешавина од патриотизам; тие содржат насилен протест против Договорот од Кампо Формио и излив од сопственото срце на Фосколо за неговата несреќна љубовна врска. Неговите страсти биле ненадејни и насилни. На една од овие страсти *Ортис* ѝ го должи своето потекло, и таа е можеби најдобрата и најискрената од сите негови дела. „*Сеполкри“*, која е неговата најдобра поема, била поттикната од високи чувства, а мајсторството на стихови покажува прекрасна уметност. Меѓу неговите прозни дела, високо место му припаѓа на неговиот превод на „*Сентименталното патување“* на Лоренс Стерн, писател од кого Фосколо бил длабоко трогнат. Тој напишал за англиските читатели неколку *есеи за Петрарка* и за текстовите на *Декамерон* и на Данте, кои се извонредни за времето кога биле напишани и кои можеби иницирале нов вид книжевна критика во Италија. Луѓето кои ја направиле револуцијата од 1848 година биле воспитани во неговото дело. 

#### Франција
Времето на просветлување и напредок значело дека и светите и световните автори ги туркале жените да бидат на повисоко ниво на книжевно знаење. Франција се обидувала да го подобри образованието на младите жени и затоа ова да се смета за одраз на напредокот на општеството. Ова довело до појава на нов жанр на книжевноста во Франција од 18 век - книги за однесување за девојки и немажени жени. Делата од авторки, вклучувајќи ги Марија-Антоанета Леноар, Луиза де Епине и Ана-Тереза де Ламбер ја делеле истата улога во обликувањето на младите француски жени за да водат успешен и прогресивен живот. Сепак, за оваа форма на образование за жените во текот на 18 век се забележува дека е повеќе угнетувачка отколку овластувачка.

#### Шпанија
лево|мини|344x344пкс|Европа од 1700 до 1714 година, за време на шпанското наследство и периодот на просветителството
Војната за шпанското наследство (1701–1714) довела до француска контрола врз Шпанија. Ова влијаело врз нивниот културен идентитет и, според тоа, периодот на просветителството имал влијание врз шпанската книжевност во 18 век. Мадридскиот двор во текот на 18 век доживеал зголемување на влијанието од Французите и Италијанците, при што книжевните влијанија се повеќе доаѓале од авторите за време на англискиот период на просветителството. Англиските автори за кои се вели дека имаат влијание врз шпанските „Илустрадос“ се Џон Лок, Едмунд Бурк, Едвард Јанг и Томас Хобс. Во ова време почнале да се појавуваат нови погледи на книжевноста, предводени од поети, вклучувајќи ги Игнасио де Лузан Кларамунт и Гаспар Мелчор де Ховеланос, кои многу придонеле за неокласичкото движење од 18 век преку драма и поетски форми на книжевноста. Сепак, дури до 20 век, периодот на шпанското просветителство бил соодветно признаен од научниците, а претходните истражувања го сметале периодот на шпанското просветителство за „*време на странска имитација*“.

Шпанското просветителство имало влијание врз жените во Шпанија, при што повеќе жени објавувале книжевност, станувајќи членови, како и претплатници на публикации, вклучувајќи ги „*Семанарио де Саламанка“* и „*Дарио де Мадрид*“. Меѓу бројните жени кои придонеле за периодот на шпанското просветителство се поетесата Маргарита Хики, авторката Фраскита Лареја и поетесата Марија Гертрудис Хоре.

#### Русија
мини|271x271пкс|Портрет на Феофан Прокопович
Во текот на 18 век, Русија доживеала експанзија на воената и географската контрола, клучен аспект на периодот на просветителството. Ова се рефлектира во книжевноста од тој период. Сатирата и панегирикот влијаеле врз развојот на руската книжевност, што се гледа кај руските литературни личности од тоа време, вклучувајќи ги Феофан Прокопович, Кантемир, Державин и Карамзин.

### Возвишен период

#### Шпанија
Шпанската книжевност од 18 век, покрај тоа што била под влијание на периодот на просветителството, била под влијание и на литературниот концепт на „возвишеното“. „Возвишеното“ била врската помеѓу шпанската неокласична поезија и романтичната поезија, распространета во текот на 18 век, и претставувала концепт со книжевна, реторичка и филозофска вредност. Лонгинус ги опишал литературните средства што ги создава возвишеното како оние што му овозможуваат на читателот да доживее нешто слично на говорникот. Тој создал стил на јазик кој не се употребувал за убедување, туку само за да го пренесе читателот во умот на говорникот.

## 19 век

### Романтистички период

#### Италија
[мини|''Портрет на Алесандро Манцони'' од [Франческо Ајец]]
[мини|Портрет на [Џакомо Леопарди од Доменико Морели]]
Романтистичкиот период за книжевноста го достигнал својот врв во текот на 19 век и бил период кој влијаел врз западната книжевност. Романтистичкото училиште го имало како орган *Conciliatore* основан во 1818 година во Милано, во чиј персонал биле Силвио Пелико, Лудовико ди Бреме, Џовиле Скалвини, Томазо Гроси, Џовани Берше, Самуеле Бијава и Алесандро Манцони. Сите биле под влијание на идеите кои, особено во Германија, го сочинувале движењето наречено романтизам. Во Италија, текот на книжевната реформа зела друг правец. Италијанските писатели од 19 век, вклучувајќи ги и Леопарди и Алесандро Манцони, мразеле да бидат групирани во „категорија“ на пишување. Затоа, Италија била дом на многу изолирани книжевни фигури, без недвосмислено значење за самиот термин „*романтизам*“. Ова било објаснето во делата на Пјетро Борсиери, во кои тој го опишал терминот романтизам како книжевно движење кое е самодефинирано од писателите. Спротивно на тоа, писателите од тоа време, вклучувајќи го и Џузепе Ачерби, забележале како италијанските романтичари само ги имитирале трендовите што се гледале во странските земји на брз начин на кој му недостасувало длабочината на странските писатели. Автори, вклучувајќи ги Лудовико ди Бреме, Ермес Висконти и Џовани Берше се класифицирале себеси како романтичари, но биле критикувани од други, вклучувајќи ја и Џина Мартеџијани, која во својот есеј „*Il Romanticsmo Italiano Non Esiste*“ од 1908 година напишала дека авторите кои се сметале себеси за романтичари создале само дводимензионални имитации на делата на германските романтичари.

Поезијата од овој книжевен период на Италија била во голема мера фокусирана на мотивот на природата. Романтичните поети црпеле инспирација од античката грчка и латинска поезија и митологија, додека поетите од овој временски период, исто така, се обидувале да создадат чувство на единство во земјата со своите дела. Политичкото неединство било распространето во Италија од 19 век, што се рефлектирало преку обединувањето на земјата (ризорџименто). По Неаполската револуција од 1799 година, терминот „Ризорџименто“ бил употребен во контекст на движење за „национално спасение“, како што навел Антонио Грамши. Единствениот аспект што ја држел Италија заедно во ова време на политичко неединство била поезијата и делата од тој временски период, како што сугерира Берше. Желбата за слобода и чувството за „национално спасение“ се рефлектираат силно во делата на италијанските романтичари, вклучувајќи го и Уго Фосколо, кој ја напишал приказната *„Последните писма на Јакопо Ортис“*, во која еден човек бил принуден да изврши самоубиство поради политичките прогони во неговата земја.

Големиот поет на тоа време бил Џакомо Леопарди. Тој бил и восхитувачки прозаист. Во неговата *оперета Морали* - дијалози и расправи обележани со ладна и горчлива насмевка кон човечките судбини што го замрзнува читателот - јасноста на стилот, едноставноста на јазикот и длабочината на концепцијата се такви што можеби тој е не единствениот и најголемиот лирски поет од Данте, туку и еден од најсовршените прозни писатели што ги имала италијанската литература.  Тој е широко распространет како еден од најрадикалните и најпредизвикувачки мислители на 19 век , но рутински е споредуван од италијанските критичари со неговиот постар современик Алесандро Манцони и покрај тоа што изразува „*дијаметрално спротивни ставови*“. Силниот лирски квалитет на неговата поезија го направил средишна фигура на европскиот и меѓународниот книжевен и културен пејзаж.

#### Британија
мини|''Лирски балади, со неколку други песни'', од Вилијам Вордсворт и Семјуел Тејлор Колриџ
Историските настани, вклучувајќи ја и Европската револуција, во која се смета дека Француската револуција е најзначајна, придонеле за развојот на британскиот романтизам од 19 век. Овие револуции создале нов жанр на автори и поети кои ја користеале својата литература за да го искажат својот отпор кон авторитетот. Ова се гледа во делата на поетот и уметник Вилијам Блејк, кој користел првенствено филозофски и библиски теми во својата поезија, и Семјуел Тејлор Колриџ и Вилијам Вордсворт, познати и како „Езерските поети“, за чија книжевност, вклучувајќи ги и *Лирските балади,* се тврди дека „*го означила почетокот на романтичното движење*“.

Познато е дека постоеле два брана на британски романтични автори; Колриџ и Вордсворт биле групирани во првиот бран, додека еден порадикален и „*агресивен*“ втор бран на автори вклучувал автори како Џорџ Гордон Бајрон и Перси Биш Шели. Поради непоколебливата агресивност на Бајрон во неговите поетски дела кои се залагаат за револуција против насилството и свет во кој треба да постои еднаквост, се родила форма на фиктивен лик наречен „Бајроновски херој “, кој е познат по својот бунтовен карактер. Бајроновскиот херој „*преовладува во голем дел од неговото дело*“ и Бајрон се смета за одраз на ликот што го создал.

Грчката и римската митологија биле распространети во делата на британските романтични поети, вклучувајќи ги Бајрон, Китс и Шели. Сепак, имало поети кои ја отфрлиле идејата за митолошка инспирација, вклучувајќи го и Колриџ, кој претпочитал да црпи инспирација од Библијата за да создаде дела со значителна религиозна инспирација.

Британскиот романтизам од 19 век развил книжевност која се фокусирала на „*самоорганизацијата на живите суштества, нивниот раст и адаптација во нивните средини и креативната искра што го инспирирала физичкиот систем да извршува сложени функции*“. Биле забележани блиски врски помеѓу медицината, концепт кој доживеал иновации во текот на 19 век, и романтичната англиска книжевност. Британскиот романтизам, исто така, имал влијанија од италијанската уметност од 13 до 16 век како последица на британските уметници кои живееле во Италија за време на инвазијата на Бонапарта, продавајќи слики на клиенти во Лондон од средновековниот до италијанскиот период на високата ренесанса. Изложеноста на овие уметнички дела влијаела врз британската книжевност и култура во време „*кога Британија се борела да ја докаже вредноста на сопствената визуелна култура*“.  Уметноста дала инспирација и „*ја обликувала естетиката*“ на романтичната книжевност за писатели, вклучувајќи ја и авторката Мери Шели. Разновидноста и недостатокот на стандард што се гледа во делата на озлогласените италијански уметници, вклучувајќи ги Микеланџело и Рафаело, им овозможиле на романтичарските писатели да направат нови форми и начини на изразување. Англискиот есеист Вилијам Хазлит артикулирал како недостатокот на ограничувања и обилната уметничка слобода и слобода што се гледаат преку уметничките дела на Рафаел ги инспирирале поетите од романтизмот. Уметничките дела на Микеланџело, кои „*го отелотворувале возвишеното*“, биле одразени во книжевноста на Данте и Шекспир, со постојани аналогии кои се правеле во тоа време споредувајќи ги двата дела.

## 19 и 20 век

### Италија
[мини|[Џозуе Кардучи]]
мини|Џузепе Џоакино Бели
По *Ризорџиментото,* политичката книжевност станала помалку важна. Првиот дел од овој период се карактеризира со два различни трендови во книжевноста кои се спротивставувале на романтизмот. Првиот тренд е *Скапиљатура*, кој се обидел да ја подмлади италијанската култура преку странски влијанија, особено од поезијата на Шарл Бодлер и делата на американскиот писател Едгар Алан По. Вториот тренд е претставен од Џозе Кардучи, доминантна фигура од овој период, огнен противник на романтичарите и реставратор на античките идеи и дух, кој, голем како поет, бил не помалку истакнат како книжевен критичар и историчар.

Влијанието на Емил Зола станало  очигледно во *[[Веризам|Веризмот]]*. Луиџи Капуана, но најзначајно Џовани Верга и Емил Зола биле негови главни експоненти и автори на манифестот на веризмот. Капуана го објавил романот *„Џакинта“*, генерално сметан за „манифест“ на италијанскиот веризам. За разлика од францускиот натурализам, кој се темелел на позитивистички идеали, Верга и Капуана ги отфрлиле тврдењата за научната природа и општествената корисност на движењето.

Наместо тоа, *декадентизмот* се темелел главно на декадентскиот стил на некои уметници и автори со потекло од Франција и Англија кон крајот на 19 век. Главните автори од Италија биле Антонио Фогацаро, Џовани Пасколи, најпознат по неговите *„Мирики“* и *„Поемети“*, и Габриеле Д'Анунцио. Иако стилски се разликувале, тие се залагале за идиосинкразија и ирационалност наспроти научниот рационализам. Габриеле Д'Анунцио создал оригинални дела во поезијата, драмата и фикцијата, со извонредна оригиналност. Тој започнал со некои лирики кои се одликувале не помалку по нивната извонредна убавина на формата, туку и по нивната слобода, а овие карактеристики се појавиле повторно во долга серија песни, драми и романи. 

Едмондо де Амичис станал попознат по своите морални дела и патувања отколку по својата фикција. Од романописците, Матилде Серао и Грација Деледа станале најмногу популарни.  Деледа ја добила Нобеловата награда за книжевност во 1926 година за своите дела.

Џовани Прати и Алеардо Алеарди ги продолжиле романтичните традиции. Други класични поети се Џузепе Кјарини, Артуро Граф, Гвидо Мацони и Џовани Маради, од кои двајцата последни може да се сметаат за посебни ученици на Кардучи. Енрико Панцаки во срцето сè уште бил романтичар. Олиндо Герини (кој пишувал под псевдонимот Лоренцо Стекети) е главен претставник на *веризмот* во поезијата и, иако неговите рани дела добиле *успех на скандалот*, тој е автор на многу лирики со суштинска вредност. Алфредо Бачели и Марио Раписарди станале епски поети од исклучителна важност. Феличе Кавалоти е автор на возбудливата *„Маршот на Леонид“*. 

Помеѓу писателите на дијалекти, големиот римски поет Џузепе Џоакино Бели пронашол бројни наследници, како што се Ренато Фучини (од Пиза) и Чезаре Паскарела (од Рим). Меѓу поетесите, Ада Негри, со нејзините социјалистички „*Фаталита“* и *„Темпесте“*, постигнала голем углед; а други, како што е Ани Виванти, биле високо ценети во Италија.  

Меѓу драматурзите, Пјетро Коса во трагедијата, Фердинандо Мартини и Паоло Ферари во комедија станале претставници постарите школи. Посовремени методи усвоил Џузепе Џакоса. 

Во фикцијата, историската романса паднала на немилост, иако Емилио Де Марки дал неколку добри примери. Романот на интриги го негувал Салваторе Фарина. 

## 20 век и 21 век

### Италија
[мини|[Лујџи Пирандело]]
[мини|[Умберто Еко]]
Важни писатели од почетокот на 20 век се Итало Свево, авторот на *„Зеновата совест“* (1923) и Лујџи Пирандело (добитник на Нобеловата награда за книжевност во 1934 година), кој ја истражувал променливата природа на реалноста во својата прозна фикција и драми како што е *[[Шест лица го бараат писателот|„Шест лица го бараат писателот“]]*, 1921 година. Федериго Тоци бил голем романописец, критички ценет дури во последниве години и се сметал за еден од претходниците на егзистенцијализмот во европскиот роман.

Грација Деледа била сардиниска писателка која во своите дела се фокусирала на животот, обичаите и традициите на сардинискиот народ.  Во 1926 година ја освоила Нобеловата награда за книжевност, станувајќи првата и единствена жена добитничка на оваа награда во Италија.

Сибила Алерамо го објавила својот прв роман, „Уна Дона“ (Жена) во 1906 година. Денес, романот е широко признат како еден од најголемите феминистички романи во Италија. Нејзиното пишување ги меша автобиографските и фиктивните елементи.

Питигрили бил псевдонимот на Дино Сегре, кој го објавил својот најпознат роман (кокаин) во 1921 година. Поради неговото прикажување на употребата на дрога и секс, Католичката црква го ставила на списокот на „забранети книги“. Преведена е на бројни јазици, препечатена во нови изданија и станала класика.

Марија Месина била сицилијанска писателка која во голема мера се фокусирала на сицилијанската култура, со доминантна тема изолацијата и угнетувањето на младите сицилијански жени.  Таа добила скромно признание во текот на својот живот, вклучувајќи ја и наградата „*Медаља де оро*“ за „*Ла Америка*“.

Ана Банти станала најпозната по нејзиниот краток расказ *Il Coraggio Delle Donne* ( *Храброста на жените*), кој бил објавен во 1940 година. Нејзиното автобиографско дело, *Un Grido Lacerante*, било објавено во 1981 година и ја освоило наградата Антонио Фелтринели. Освен што е успешна авторка, Банти е призната како книжевен, кинематографски и уметнички критичар.

Елса Моранте започнала да пишува уште од рана возраст. Една од средишните теми во делата на Моранте е нарцизмот. Таа, исто така, ја употребува љубовта како метафора во своите дела, велејќи дека љубовта може да биде страст и опсесија и може да доведе до очај и уништување. Таа ја освоила наградата Премио Вијареџо во 1948 година.

Алба де Сеспедес била кубанско-италијанска писателка од Рим.  Таа била антифашистка и се вклучила во италијанскиот отпор. Нејзиното дело биол во голема мера под влијание на историјата и културата што се развиле околу Втората светска војна. Иако нејзините книги биле бестселери, Алба останала занемарена во неодамнешните изучувања за италијански писателки.

Поезијата ја претставувале Крепусколарите и Футуристите; најистакнат член на втората група бил Филипо Томазо Маринети. Водечките модернистички поети од подоцнежниот век се Салваторе Квазимодо (добитник на Нобеловата награда за литература во 1959 година), Џузепе Унгарети, Умберто Саба, кој се здобил со слава по својата збирка песни *„Ил канцониере“* и Еуџенио Монтале (добитник на Нобеловата награда за литература во 1975 година). Критичарите ги опишале како „херметичари“.
[мини|[Алберто Моравија, една од водечките фигури на италијанскиот неореализам во книжевноста]]
Неореализмот претставувал движење кое брзо се развило помеѓу 1940-тите и 1950-тите. Иако неговите темели биле поставени во 1920-тите, тој процветале дури по падот на фашизмот во Италија, бидејќи овој вид литература не бил добредојден од фашистичките власти поради неговата социјална критика и делумно затоа што некои од „новите реалистички“ автори можеле да имаат антифашистички ставови. На пример, Алберто Моравија, еден од водечките писатели на движењето, имал проблеми со наоѓање издавач за својот роман кој му донел слава, *„Индиферентни“* (1929), и откако го објавил, бил „приморан да се крие“; *„Три опера“* (1934, *„Три работници* “) од Карло Бернари била неофицијално забранета лично од Мусолини, кој видел „комунизам“ во романот; Игнацио Силоне ја објавил *„Фонтамара“* (1933) во егзил; Елио Виторини бил затворен откако ја објавил *„Разговор на Сицилија“* (1941). Движењето било длабоко под влијание на преводите на општествено свесни американски и англиски писатели во текот на 1930-тите и 1940-тите, имено Ернест Хемингвеј, Вилијам Фокнер, Џон Стајнбек, Џон Дос Пасос и другите; преведувачите на нивните дела, Виторини и Чезаре Павезе, подоцна ќе станат признати романописци на движењето. По војната, движењето почнало брзо да се развива и ја добило етикетата „неореализам“; марксизмот и искуствата од војната станале извори на инспирација за повоените автори. Моравија ги напишал романите *„Конформистот“* (1951) и *„Чочара“* (1957), додека *„Месечината и огновите“* (1949) станало најпознатото дело на Павезе; Примо Леви ги документирал неговите искуства во Аушвиц во *„Ако ова е човек“* (1947); меѓу другите писатели билеКарло Леви, кој го одразил искуството од политичкиот егзил во јужна Италија во *„Христос запрен во Еболи“* (1951); Курцио Малапарте, автор на *„Капут* “ (1944) и *„Кожа“* (1949), романи што се занимаваат со војната на Источниот фронт и во Неапол; Пјер Паоло Пазолини, исто така поет и филмски режисер, кој го опишал животот на римскиот *лумпенпролетаријат* во *„Рагаци“* (1955); и Корадо Алваро.

Дино Буцати пишувал фантастична и алегориска фикција што критичарите ја споредуваат со Кафка и Бекет. Итало Калвино, исто така, се впуштил во фантастиката во трилогијата „*Нашите предци“[[Итало Калвино|,]]* 1952–1959) и постмодернизмот во романот „*[[Ако една зимска ноќ некој патник|Ако во зимска ноќ некој патник“]]* *,* 1979). Карло Емилио Гада е автор на експерименталниот *роман „Quer pasticciaccio brutto de via Merulana “* (1957).

Џузепе Томази ди Лампедуза напишал само еден роман, *„Ил Гатопардо“* ( *„Леопардот“*, 1958), но е еден од најпознатите во италијанската книжевност; се занимава со животот на еден сицилијански благородник во 19 век. Леонардо Скијашија го привлекол вниманието на јавноста со својот роман *„Ил ден на чивета“* ( *„Денот на бувот“*), 1961, разоткривајќи го обемот на корупцијата на мафијата во современото сицилијанско општество. Неодамна, Умберто Еко станал меѓународен успех со средновековната детективска приказна „ *[[Името на розата|Името на розата“]]*, 1980).

Дачија Мараини е една од најуспешните современи италијански писателки. Нејзините романи се фокусираат на состојбата на жените во Италија, а во некои дела таа зборува за промените кои жените можат да ги направат за себе и за општеството.

Алдо Буси е исто така еден од најважните италијански современи писатели. Неговото обемно творештво на романи, есеи, патни книги и прирачници дава детален приказ на современото општество, особено на италијанското. Тој е исто така добро познат како рафиниран преведувач.

## Детска книжевност
[мини|''[Авантурите на Пинокио|„Авантурите на Пинокио“* е една од најпреведуваните книги во светот  и канонско дело од детската книжевност.]]
Италија има долга историја на [[детска книжевност]]. Во 1634 година, „*Пентамерон“* од Италија станала првата голема објавена збирка европски народни приказни. *Пентамеронот* ја содржел првата книжевна европска верзија на приказната за [[Пепелашка]]. Авторот, Џамбатиста Базиле, создал збирки бајки што ги вклучуваат најстарите запишани форми на многу добро познати европски бајки. Во 1550-тите, Џовани Франческо Страпарола ја објавил *„Веселите ноќи на Страпарола“*. Наречена прва европска книга со приказни што содржела бајки, на крајот имала 75 одделни приказни, иако наменета за возрасна публика. Џулио Чезаре Кроче, исто така, позајмувал приказни што им се допаѓале на децата за своите книги. 

Во 1883 година, Карло Колоди го напишал *„Авантурите на Пинокио“*, првиот италијански фантастичен роман. Истата година, Емилио Салгари, човекот кој ќе стане „*авантуристички писател par excellence за младите во Италија*“  за прв пат го објавил својот *„Сандокан“*. Во 20 век, италијанската детска книжевност била претставена од писатели како Џани Родари, автор на *„Ил романцо ди Чиполино“'' и Николета Коста, создавачка на „Џулијан Зајакот“ и „Олга Облакот“.
## Наводи

## Надворешни врски

* 


Категорија:Книжевноста по континент
Категорија:Западна култура