open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ричард Сталман

**Ричард Метју Сталман** (англ. *Richard Matthew Stallman*), (р. 16 март 1953 година), познат и по својата кратенка „рмс“ (*rms*), е основач на движењето за слободен софтвер, проектот ГНУ (*GNU*) и Фондацијата за слободен софтвер. Сталман е познат програмер и „хакер“ и меѓу неговите најважни заслуги се вбројуваат *GNU Emacs*, *GNU C Compiler* и *GNU Debugger*. Тој е автор на ГНУ-овата општа јавна лиценца (*GNU General Public License* - позната под кратеница *GNU GPL* или *GNU*) која е најчесто употребувана лиценца за слободен Софтвер. Сталман се смета за еден од основачите на концептот на „копилефт“ (*copyleft*, „авторско лево“).

Од средината на 1990-тите години, Сталман се посветува на политичката кампања и просветителство за слободен софтвер и против патентирањето на софтверски идеи и ширење на законските основи за зголемување на авторските права. Као програмер и понатаму го одржува и подновува *GNU Emacs*. Сталман е скромен по природа и живее од донации за работата на Фондацијата за слободен софтвер. Своето време го поминува во подготовка и учество на конференции и семинари посветени на 
слободниот софтвер.

## Предавање во Скопје
На 3 јуни 2010 во организација на Слободен софтвер Македонија, Сталман одржа предавање во хотелот Холидеј-Ин во Скопје на тема „Авторското право наспроти заедницата во ерата на компјутерските мрежи“ (*Copyright vs. Community in the age of computer networks*).

## Наводи

Категорија:Информатика
Категорија:Американски Евреи
Категорија:Живи луѓе
Категорија:Американски блогери
Категорија:Родени во 1953 година
Категорија:Членови на Американската академија на инженерството
Мрежна етикета

**Мрежна етикета** или **е-бонтон** во поширока смисла на зборот означува правила за однесување при Интернет комуникацијата, односно Интернет бонтон.

## Надворешни врски
* е-Бонтон  

Етикета
Категорија:Бонтон
Ел Сид

350px|thumb
**Родриго Дијаз де Вивар**, попознат како **Ел Сид Кампеадор** ("Големиот витез") — шпански национален херој. роден близу Бургос, во 1043 и умрел во Валенсија во 1099. Ел Сид е познат шпански народен херој, симбол за вистински патриот и витез. Ел Сид пораснал заедно со тогашниот принц, а подоцна крал на Кастиља, Санчо Втори. Ел Сид бил многу близок со Санчо. Принцот Санчо бил најстар син на кралот Фердинанд Први. Кога кралот починал, тој го подели кралството помеѓу своите пет деца. Санчо ја добил Кастиља, Алфонсо - Леон, Гарсија - Галисија, Урака - Самора, и Елвира го добила Торо. Кога Санчо станал крал во 1065, тој му ја дал на Родриго највисоката позиција во кралскиот двор - Родриго бил Командант на Кралската армија. Санчо верувал дека Шпанија треба да остане обединета, а Родриго го поддржувал. Но, Урака го одбивала повторното обединување, како и другите деца на Фердинанд Први.

Врз кралот Санчо бил извршен атентат во 1072. Кастиљаните се согласиле Алфонсо да стане нивен крал. Алфонсо станал крал на Кастиља и на Леон.

По некое време Ел Сид го обвинил Алфонсо за учество во убиството на родениот брат Санчо и го натерал да се заколне дека нема ништо со тоа. Потоа Сид продолжил да ја врши својата должност, а се венчал со Алфонсовата внука Химена во 1074. Ел Сид бил испратен во Севиља како амбасадор, а потоа бил обвинет за задржување пари и богатства наменети за кралот Алфонсо. Тој бил осуден и протеран; бил неколку месеци на служба кај Маварските кралеви. Првата декада од прогонството ја поминал во војни во разни христијански и муслимански армии. Сепак, му останал лојален на кралот Алфонсо, иако кралот одбивал да му прости.

Во 1090, Сид, заедно со кралевите на Сарагоса и Арагон, здружени, пружиле отпор и го сопреле напредувањето на Берберите Алморавиди во источна Шпанија. Во ноември 1092 тој ја нападнал Валенсија, која била под власт на Берберите. Во 1094, Ел Сид со својата војска го освоил регионот на Валенсија и потоа му го понудил на кралот Алфонсо. Алфонсо ја прифатил понудата и го поставил Ел Сид за владетел на Валенсија.

Сид се обидел и успеал да го зголеми присуството на христијаните во големиот муслимански град. Тој владеел со Валенсија сè до смртта, на 10 јули 1099. Неговата вдовица Химена го наследила, но во 1102 таа била приморана да ја предаде Валенсија на Алморавидите.

Сè до денес, Родриго Дијаз де Вивар е значаен херој на христијанска Шпанија. Ел Сид исто така бил голем воен стратег и витез, и има најголема заслуга во враќањето на шпанските територии. Ел Сид бил супериорен и екстремно успешен воин кој де факто никогаш не бил поразен.

## Ел Сид во литература
Напишани се повеќе книжевни дела за Ел Сид од кои најзначајни се драмата Le Cid од францускиот драматург Пјер Корнеил и шпанскиот еп Песна за Сид (Cantar de Mio Cid).

Категорија:Историја на Шпанија
Категорија:Починати во 1099 година
Џејмс Ват

thumb
**Џејмс Ват** (1736 – 1819) му ја дал на светот една од најважните машини на сите времиња, - кондензирачката парна машина. Во 1757 година бил поставен за произведувач на научни инструменти и делови на универзитетот во Глазгов, каде што ги проучувал механичките потенцијали на пареата. Поправајќи една парна машина во 1764 година, дошол на идеја како одвоено да ја згусне пареата; ова го направило прочуен во светот.

Станал партнер со англискиот инженер Метју Баултон и заедно почнале да ги произведуваат ватовите пронајдоци. Меѓу неговите пронаоѓачки дела се хидрометар, бродски пропелер, и автоматски центрифугален уред за регулирање на брзината кај машините.

## Животопис

Џејмс Ват е роден на 19 јануари 1736 година . Неговиот татко бил бродо-сопственик и бродоградител , додека неговата мајка, Агнес Муирхед, потекнувала од истакнато семејство и била добро образована. И двајцата биле протестанти и силни ковенанти . Дедото на Ват, Томас Ват, бил математики учител . [7] И покрај тоа што бил израснат од страна на религиозни родители, тој подоцна станал деист.

Ват основното образование го стекнал дома со своето семејство , тој подоцна одел во средно училиште во Гренку . Во текот на своето образование ја покажал надареноста за математиката и во упатството на механички уреди , додека странските јазиците како такви, латински и грчки, тој не бил многу заинтересирани.
Кога тој имал осумнаесет години , починала неговата мајка и неговиот татко имал сериозно оштетување на здравјето , а потоа неговиот бизнис почнал да се намалува . Ват затоа бил испратен во Лондон во 1754 . година за да научел занает за правење на мерни инструменти. По една година со високо квалификуван занает се вратил во Глазгов со намера да отвори работилница за изработка на инструменти. 
Во 1764 година стапил во брак Маргарет Милер , со кого имал пет деца , три од нив починале порано. Маргарет почина при породување во 1772 . Година во 1777 . Ват се оженил повторно, овој пат со Ана Мекгрегор , ќерка на господарот и производителот на боја во Глазгов. Со Ана имал две деца.

Категорија:Пронаоѓачи
Категорија:Англиски физичари
Категорија:Членови на Кралското друштво
Категорија:Шкотски пронаоѓачи
Категорија:Членови на Кралското друштво на Единбург
Категорија:Членови на Француската академија на науките
Категорија:Родени во 1736 година
Категорија:Починати во 1819 година
Томас Алва Едисон

**Томас Алва Едисон** (11 февруари 1847 – 18 октомври 1931) бил американски техничар и пронаоѓач. Негови најзначајни пронајдоци се: фонографот (грамофонот), микрофонот, акумулаторот, електричната светилка, го усовршил телефонот, меѓу првите изградил електрична централа, прв ја применил филмската лента од целулоид и изградил прво филмско ателје во светот.

Како награда за спасување на синот на шефот на железничката станица, 12–годишниот Едисон добил можност да ракува со телеграф. Неколку години работел како телеграфски оператор насекаде низ САД. Успеал да заштеди доволно за да почне свој бизнис. Во сопствената работилница го покажал сиот пронаоѓачки талент. Меѓу неговите патенти се вбројуваат: грамофонот, телеграфот – печатач, карбонскиот телефонски трансмитер, микрофонот, како и многу други апарати. Кон крајот на животот произвел звучни филмови.

## Занимливости
Во музејот „Хенри Форд“ во Мичиген, во мала стаклена епрувета се чува воздухот за кој се тврди дека е последниот здив на Едисон. Имено, кога Едисон умрел во својата спална соба во Њу Џерси, пред него имало отворена епрувета во која наводно тој го издишал последниот здив, по што неговиот лекар ја запечатил епруветата.
## Наводи

Категорија:Американски техничари
Категорија:Американски пронаоѓачи
Категорија:Членови на Американското филозофско друштво
Категорија:Членови на Кралската шведска академија на науките
Категорија:Офицери на Легијата на честа
Категорија:Носители на Златниот медал на Конгресот
Категорија:Членови на Националната академија на науките на САД
Категорија:Почесни членови на Академијата на науките на Советскиот Сојуз
Категорија:Родени во 1847 година
Категорија:Починати во 1931 година
Џорџ Вашингтон

**Џорџ Вашингтон** ( – ) бил првиот американски претседател од 1789 до 1797.

Вашингтон бил командант на силите во Северна Америка кои во 1774 година востанале против британската власт.

Востаниците протестирале против обврската да плаќаат големи даноци на лондонската влада, а самите немале претставник во Британскиот парламент кој ги донел тие закони.

Во таа војна за ослободување, Џорџ Вашингтон успеал да ги совлада британските владини сили и ја присилил Велика Британија да им ја признае независноста на Соединетите Американски Држави, што веќе официјално била прогласена на 4 јули 1776 година.

Чистата кариера на Вашингтон и неговите решавачки воени успеси биле такви што Американците воопшто не се двоумеле кога дошло времето кого да изберат за прв претседател. Тој останал на функцијата во текот на два мандата, а денес меѓу Американците е познат како „татко на нацијата”.

## Поврзано
* Претседател на САД
* Округ Вестморленд
* Историја на САД


Категорија:Претседатели на САД
Категорија:Американски политичари
Категорија:Генералисимуси
Категорија:Родени во 1732 година
Категорија:Починати во 1799 година
Категорија:Членови на Американското филозофско друштво
Категорија:Носители на Златниот медал на Конгресот
Категорија:Членови на Американската академија на уметностите и науките
Категорија:Избрани статии на bg.вики
Војна на ѕвездите

мини|400п|десно|Логото на Војна на ѕвездите кое се појавува во сите филмови.

**Војна на ѕвездите** () — серија на научнофантастични филмови на американскиот режисер, продуцент и сценарист Џорџ Лукас. Серијата е своевидна бајка која ја обработува темата на вечната борба меѓу доброто и злото, сместена во средината на вселенското пространство и е алегорична визија за човечката историја и сегашност. Серијалот е составен од осум филмови (епизоди):

* Војна на ѕвездите Епизода 1: Фантомската закана
* Војна на ѕвездите Епизода 2: Напад на клоновите
* Војна на ѕвездите Епизода 3: Одмаздата на Сит
* Војна на ѕвездите Епизода 4: Нова надеж
* Војна на ѕвездите Епизода 5: Империјата го возвраќа ударот
* Војна на ѕвездите Епизода 6: Враќање на џедајот
* Војна на ѕвездите Епизода 7: Моќта се буди
* Војна на ѕвездите Епизода 8: Последниот Цедај
* Војна на ѕвездите Епизода 9: Подемот на Скајвокер

### Играни филмови

### Играни ТВ филмови

### Анимирани серии

### Анимирани филмови

### Играни серии

## Наводи

Категорија:Војна на ѕвездите
Копилефт

thumb|upright|"Обратното c" е симболот на копилефт. Тој сѐ уште нема правно значење.

**Копилефт** (англиски: *copyleft*) е збир на лиценци кои ги дефинираат авторските права и правата на корисници на творби на човечкиот ум како што се разни видови на софтвер, пишани дела и уметнички искази.

Концептот и примената на авторски права стануваат се поконтроверзни и глобалниот консензус околу нивната улога и значење денес е битно нарушен. Појавата на копилефт е еден од чинителите на ова промена.

Застапниците на копилефт сметаат дека традиционалната и вообичаената примена на авторски права има за резултат претерана и нецелесообразна рестрикција на употребата на творбите на човечкиот ум. Глобалната примена на авторските права, од година во година, станува сè построга поради законските промени во САД и Европската Унија кои го имаат продолжено рокот на важење на авторските права до 95 години и кои водат меѓународна политичка акција на хармонизација на туѓи национални закони, без обѕир на развојните потреби и економско-политичката реалност во други земји и краишта.

Копилефт во својата борба не предлага промена на закони, ниту реформулација на концептите на авторски права и интелектуални творби. Копилефт предлага на авторите и сопствениците на авторските права да ги искажат своите права и правата на корисниците преку јасно дефинирана и со што помалку ограничувања, формулирана лиценца. Единствена прифатлива рестрикција за копилефт би била таа која има за цел да овозможи што пошироко користење на една творба, вклучувајќи го нејзиното натамошно копирање, преправување и редистрибуција. Како искажана лиценца, копилефт бара еднаква заштита и почит од законот, судските органи и граѓанството. Таква копилефт лиценца е и ГНУ Општа Јавна Лиценца која речиси доживеа и практична правна потврда во европските судови (види: Harald Welte против Sitecom). Врз основа на оваа лиценца функционира и проектот Википедија.

Инаку Копилефт користи традиционални правни и судски концепти, форми и структури врзани за авторските права, неговата цел е да "ослободи" и одржи во слобода што поголем број и обем на интелектуални творби. Копилефт не е исто што и "Јавен Домен" (*Public Domain*), бидејќи творби во јавна сопственост не се под правна заштита во смисла на нивните авторски права и немаат формално искажана лиценца.

Копилефт лиценца може да конципира секој, но најпознатите потекнуваат од Фондацијата за Слободен Софтвер, Иницијативата за отворен код и организацијата Криејтив комонс (*Creative Commons*).

Категорија:Слободна програмска опрема
Категорија:Типографски знаци
ГНУ

*Оваа страница се однесува на софтверскиот проект ГНУ. За дивото животно видете [[гну]].*
thumb|right|200|Логото на ГНУ.

**ГНУ** е софтверски проект започнат во 1983 од страна на Ричард Сталман со цел да се напише комплетен оперативен систем кој би бил слободен во смисла на слободен софтвер - секој би имал право и можност да умножува, менува и редистрибуира програма под условите на ГНУ Општа Јавна Лиценца. ГНУ проектот го води Фондацијата за слободен софтвер.

ГНУ проектот има развиено голем број на програми, вклучувајќи го и уредувачот Emacs, ГНУ компилатор (GNU Compiler Collection - GCC) и ГНУ дибагер (GNU Debugger - GDB). Елементите на ГНУ системот во комбинација со системското јадро Линукс, кое не е дел од ГНУ проектот но се дистрибуира под ГНУ Општа Јавна Лиценца, сочинува комплетен  оперативен систем ГНУ/Линукс.

## Симболика
**ГНУ** е рекурзивна кратенка која се чита **G**NU is **n**ot **U**nix (**Г**ну **н**е е **у**никс). Маскотата на ГНУ е африканското животно гну.

## Наводи

## Надворешни врски
* ГНУ оперативен систем
* Линукс и ГНУ проектот

Категорија:Слободна програмска опрема
Камера

frame|left|Камера
**Камера** е направа што се користи за земање слики (обично фотографии), или поединечно или во одредена секвенца, со или без звук, како што е случајот со видеокамерите. Името потекнува од *[[камера опскура]]*, латински за „темна просторија“, ран механизам за проектирање слики во кој цела просторија функционира како внатрешност на современата фото камера, освен што во тоа време нема начин да се снима сликата без таа рачно да се прати. Камерите можат да работат со визуелен спектрум или други порции од електромагнетниот спектрум.

## Камерата како тема во уметноста и во популарната култура
* „Ацтечка камера“ (англиски: *Aztec Camera*) — шкотска рок-група.
* „Камера“ (англиски: *Camera*) — песна на американската рок-група Р.Е.М. (*R.E.M.*) од 1984 година.

## Наводи

Категорија:Оптички апарати
Категорија:Фотографија
Дискретизација на енергијата

Една од најзначајните последици на квантната механика е и **дискретизацијата на енергијата** на микрочестичките, како што се електроните, протоните, атомите итн., кога тие се движат во потенцијална јама. Решенијата на Шредингеровата равенка покажуваат дека во тие случаи, движењето на честичките е финитно (ограничено) а енергетскиот спектар им е дисконтинуиран. Ваквите состојби на честичките во квантната механика се познати како сврзаните состојби, а множеството од сврзани состојби за секој систем го дефинира неговиот дискретен енергетски спектар.

Според тоа, дискретизацијата на енергијата овозможува секој атом или молекула да има единствен енергетски спектар, што како отисок од прст е својствен само за него. Затоа, со спектроскопска анализа може да се утврди присуството на било кој елемент во даден микро или макро-систем.

## Наводи

Категорија:Квантна механика
Тунелски ефект

[мини|десно|300px| Бидејќи полупречникот на [атомско јадро е околу 10-15 м, а брзината на алфа-честичката што се движи во него е околу 106 m/s, излегува дека алфа-честичката достигнува до надворешната површина приближно 106/10-15 = 1021 пати во секунда, односно дека ќе избега од јадрото по 1021 обиди. Ова е всушност суштината на тунелскиот ефект.]]
**Тунелски ефект** или **тунелен ефект** — последица од неодреденоста во квантната механика. Да замислиме еден автомобил кој наближува до рид и кој не е доволно забрзан (нема доволно енергија) за да може се искачи и да помине преку ридот. Класичната механика тврди дека веројатноста автомобилот да се најде од другата страна на ридот е нула, меѓутоа тоа не е така и за квантната механика - таа предвидува дека постои веројатност (во овој случај екстремно мала, практично еднаква на нула) за автомобилот да се најде од другата страна на ридот. Оваа веројатност зависи пред сè од димензиите и енергиите за кои се работи, така што ако се работи за електрон кој треба да премине некоја енергетска бариера поголема од енергијата на самиот електрон, според квантната механика веројатноста не е занемарливо мала (како во горниот случај), туку се работи за значителна веројатност тој да се најде „од другата страна“. Во тоа се состои и самата суштина на Тунел ефектот. Во секојдневието, тунел ефектот е доста често присутен, пример е протекување на струја помеѓу два метала кои се во допир. Имено, скоро сите метали се обложени со тенок слој на оксид кој претставува енергетска бариера за електроните во металот, меѓутоа тие ја преминуваат иако класичната физика не би го дозволила тоа.

## Наводи

Категорија:Квантна механика
Стоматологија

[десно|мини|250п|Стар стоматолошки стол во [Pioneer West Museum|Пионерскиот западен музеј во Шамрок (Тексас)]]
**Стоматологија** или **забарство** — медицинска наука и практична вештина што се занимава со превентива и лекување на болестите на устата, забите и ткивата на лицето.

## Забарството како мотив во книжевноста
* „Хирургија“ - расказ на рускиот писател Антон Павлович Чехов.

## Поврзано
* Стоматолошки дисциплини
* Стоматолошки термини
* Стоматолошки инструменти и опрема

## Наводи
Паскал (програмски јазик)

**Паскал** (англиски *Pascal*) — современ програмски јазик, развиен во 70-тите години на минатиот век. За негов автор се смета швајцарскиот математичар Никлаус Вирт (*Niklaus Wirth*). Јазикот го добил името по францускиот математичар и хуманист од XVII век Блез Паскал (*Blaise Pascal*), кој ја конструирал првата машина за сметање.

Паскал e едноставен јазик, лесен за учење, разбирлив и со добра организација. Тој е тесно поврзан со поимот структурно програмирање, бидејќи е прв програмски јазик што овозможува структурно програмирање.

Јазикот Паскал располага со структури што овозможуваат природна логика на програмирање, со што се добиваат добро организирани (структурирани) програми. Тој содржи голем број управувачки наредби и голем број вградени функции и процедури, како и можност за дефинирање сопствени типови податоци од страна на програмерот. Паскал е погоден и за јасно и разбирливо опишување на алгоритми, што овозможува негово користење и во други области, а не само за програмирање.

Денес, Паскал има широка примена. Тој се користи во образованието за изучување на програмирањето како научна дисциплина, за прегледно запишување на разни алгоритми, за решавање на математички и на технички проблеми, за изработка на апликативни програми, за графичка анимација и друго. Мошне погоден е за почетници во програмирањето, бидејќи има многу лесна синтакса и ги содржи сите основни работи што му требаат на еден почетник за да разбере како функционира структурното програмирање, иако нема толку голема примена како некои други јазици (како C, Јава и др.).

## ''Hello World'' во Паскал

*[[Hello World]]* е многу прост пример за програма и најчесто е наведена како прва почетничка програма во прирачниците за програмски јазици. Се состои само од најважните елементи без коишто не може да се изврши програмата и печати низа од знаци: „*Hello, World!*“ (целта може да се постигне и со „Здраво!“, наместо англиското „*Hello World*“). Вака изгледа *Hello World* во Паскал:

```pascal
program HelloWorld(output);
begin
  writeln('Hello, World!')
end.
```


Категорија:Информатика
Структурно програмирање

**Структурно програмирање** — составување (пишување) на програми со користење на т.н. контролни структури за контрола на дејството на програмите и две техники на програмирање: програмирање одгоре надолу (top-down programming) и модуларно програмирање (modular programming). Со првата техника се врши разделување (расчленување) на задачата (проблемот) на поедноставни задачи-подзадачи, а со втората на модулите. Притоа, секој модул има точно одреден почеток и крај, како и ограничена должина. Секој модул реализира посебна функција. Модулите можат да се менуваат и да се тестираат независно еден од друг, а во програмата се повикуваат според зададен редослед.
Категорија:Програмирање
Пејо Јаворов

**Пејо Јаворов** () — поет, публицист и револуционер од Бугарија, учесник во македонското револуционерно движење, член, раководител и војвода на Македонската револуционерна организација, подоцна свртен кон конзервативното-централистичко крило и ВМРО (Автономистичка).

## Животопис
мини|лево|250px|Куќа-музеј на Јаворов во Чирпан
Јаворов завршил V (IX) клас во Пловдив. Од 1893 до 1900 година работел како телеграфист низ разни места — Чирпан, Стара Загора, Сливен, Софија и др.

Во тоа време бил симпатизер на Бугарската работничка социјалдемократска партија, а во 1897 година влегол во контакт со Македонската револуционерна организација.

Од 1901 до 1902 година бил уредник на нелегалниот весник Дело. Првпат како четник во Македонија влегува со четата на Михаил Чеков во 1902 година, а потоа бил заробен од врховистичка чета и бил вратен во Бугарија.

Бил уредник на голем број на весници кој биле поврзани со македонското и одринското револуционерно движење, како што биле в. Дело, в. Слобода или смрт, в. Автономија, в. Илинден.

Неговата прва публикувана стихотворба *Напред* излегла во в. Глас македонски. Јаворов подоцна станал четник на Јане Сандански, а подоцна содружник и пријател на Гоце Делчев, негов прв биограф (*Гоце Делчев, 1904*).

По расколот во Организацијата бил член на Задграничното претставништво на конзервативното крило.

Овој период од неговиот живот е опишан во книгата „Ајдучки копнежи“ (*Хайдушки копнения*) од 1909 година.

## Наводи


## Надворешни врски
* Избрано творештво од Пејо Јаворов на страницата www.slovo.bg. 
* Бугарите и соседните народи во публицистиката на Пејо Јаворов. 

Категорија:Дејци на ВМОРО
Категорија:Бугарски писатели
Категорија:Симболистички поети
Категорија:Починати во 1914 година
Брајан Кернихан

**Брајан Кернихан** (Brian Kernighan) — роден  во Торонто, Онтарио. Тој дипломирал Физика на универзитетот во Торонто. Магистрирал Електрично инженерство на Принстон универзитетот, како што тој одржува предавања во одделот за компјутерска наука.

Тој е компјутерски научник кој работел во Bell-овите лаборатории и придонел за развојот на AWK и AMPL програмските јазици. Неговото име станало познато по заедничката работа со Денис Ричи на првата книга за програмскиот јазик Ц. Кирнихан изјавил дека тој немал дел во дизајнот на програмскиот јазик Ц: "Тој е целосна работа на Денис Ричи".

К
Категорија:Родени во 1942 година
Категорија:Живи луѓе
Категорија:Апсолвенти на Принстонскиот универзитет
Категорија:Членови на Американската академија на инженерството
1014

[мини|[Василиј II го победува Самоил кај Клејдон.]]
**1014** (**[[Римски бројки|]]**) — година според општоприфатениот календар. Тоа била 1014.година од новата ера, 14. од вториот милениум, 14. од XI век и петта од 1010-тите.

## Други календари
Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.

Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 6522 и 6523 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во градот Асур, станува збор за 5764 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 4774 и 4775 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како *[[Ab urbe condita]]*), годината е избројана како 1767.

Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт Цар или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1014 година се протега во 3650 и 3651, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 3710 и 3711 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 1557. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 404 и 405 исламска година.
## Настани

* 27 јули, Беласичка битка - цар Самуил против Византија

## Родени

*

## Починале

* 6 октомври, цар Самуил

## Надворешни врски

11014
Анимација (филм)

thumb|250px|<small>''Оваа анимација се движи со 10 слики по секунда.''</small>
thumb|250px|<small>''Оваа анимација се движи со 2 слики по секунда. Во овој однос, сликите се видливи.''</small>

**Анимација** е техника во која секоја слика од еден филм се произведува поединечно, дали преку генерација како сметач|компјутерска графика, или преку фотографирање на цртани слики, или преку континуирано нанесување мали измени на еден модел и фотографирање на резултатот. Кога сликите се поврзани и резултантниот филм се гледа на брзина од 16 или повеќе слики на секунда, се создава илузија на континуирано движење. Создавање на еден таков филм претставува напорен процес, иако развивањето на компјутерска анимација прилично го забрзува процесот.

Графички формати како GIF, MNG и Flash овозможуваат анимации на компјутер или на интернет.

## Стилови на анимација

* Традиционална анимација
* Ротоскопија
* Компјутерска анимација
* Аналогна компјутерска анимација
* Стоп-движење
** Глинена анимација
** Пиксилација
** Куклена анимација
* Ограничена анимација

## Надворешни врски  (на англиски)

* Оддел за анимации на Националната школа за филм и телевизија Велика Британија 
* Форум за професионални аниматори
* Хронологија на анимациите  
* Колекција на врски за анимација 
* Загреб филм
* SAF, Чаковец школа за анимација
* Директориум на анимации 
* Цртанопедијата на Дон Маркенштајн
* Голема база на цртани 
* Златно доба на цртаните 
* PowerPoint Heaven - The Power to Animate Contains tutorials on creating animations for PowerPoint Presentations.

Категорија:Анимација
Неутрон

**Неутрон** — субатомска честичка без електричен полнеж и маса од 939,6 MeV/c² (1,6749 × 10-27 кг, малку повеќе од протонот). Неговиот спин е ½.

Јадрото на повеќе атоми (сите освен од најчестиот изотоп на водород, кој се состои само од еден протон) се состојат од протони и неутрони.

Надвор од јадрото, неутроните се нестабилни и имаат животен век од 886 секунди (околу 15 минути) и се распаѓаат со емитување електрон и антинеутрино кој потоа станува протон. Неутроните во оваа нестабилна форма се познати како слободни неутрони.

Категорија:Елементарни честички
Протон

Во физиката, **протонот** (Грчки *proton* = прв) е субатомска честичка со електронски полнеж од една позитивна основна единица (1.602&nbsp;×&nbsp;10−19 кулони) и маса од 938.3&nbsp;MeV/c2 (1 E-27&nbsp;кг|1.6726&nbsp;×&nbsp;10−27&nbsp;кг, или околу 1836 пати поголема од масата на електронот).

Јадрото на најчестиот изотоп на водородниот аром е еден протон. Јадрата на другите атоми се составени од протони и неутрони кои ги држи заедно јака меѓујадрена сила. Бројот на протоните во јадрото ги определува хемиските својства на атомот и за кој хемиски елемент се работи.

Во хемијата и биохемијата, поимот **протон** може да се однесува на водородниот јон, H+. Во оваа смисла, дарител на протони се киселините, а акцептор на протони се базите.

Категорија:Елементарни честички
Категорија:Катјони
Категорија:Грцизми
Метрополис (филм)

мини|десно|320px|Метрополис

***Метрополис*** е германски научно фантастичен филм поместен во футуристичка урбана дистопија. Објавен во 1927, тоа е црно-бел нем филм режиран од Фриц Ланг.

Сценариото е напишано од Ланг и неговата сопруга Теа фон Харбоу според романот од 1926 на вон Харбоу.

Категорија:Германски филмови
Категорија:Филмови од 1927 година
Категорија:Филмови на Фриц Ланг
Категорија:Црно-бели филмови
Категорија:Неми филмови
Тони Блер

**Ентони Чарлс Линтон Блер** (англиски: *Anthony Charles Lynton Blair*) (роден 6 мај 1953) е некогашен премиер на Обединетото Кралство и водач на Лабуристичката партија. На чело на партијата застанал по смртта на Џон Смит во 1994 година. На парламентарните избори во 1997 ги донел лабуристите на власт и го заменува Џон Мејџор како премиер, ставајќи му крај на 18-годишното владеење на Конзервативната Партија. Блер е најдолготрајниот премиер од редовите на Лабуристичката Партија и единствената личност што ја довел партијата до три последователни победи на парламентарните избори.

Доаѓањето на Блер на чело на Лабуристичката Партија значело напуштање на многу карактеристички социјалдемократски позиции на партијата и нејзино придвижување кон центарот. Како премиер, Блер водел политика на доста блиски односи со САД, која траела не само за време на администрацијата на идеолошки блискиот до Блер американски претседател Бил Клинтон, туку и за време на администрацијата на конзервативниот претседател Џорџ Буш Помладиот. Поради опозицијата во самата партија кон внатрешната и надворешната политика на Блер и повеќегодишните барања да се повлече од функцијата водач на партијата и премиер, на 27 јуни 2007 Блер се повлекол од функцијата премиер на Обединетото Кралство и водач на партијата, предавајќи му ја на дотогашниот Канцелар на касата (Министер за финансии) Гордон Браун.

## Поврзано
* Премиер на Обединетото Кралство
** Список на премиери на Обединетото Кралство

Блер, Тони
Блер, Тони
Категорија:Носители на Претседателскиот медал на слободата
Категорија:Носители на Златниот медал на Конгресот
Категорија:Луѓе од Единбург
Категорија:Живи луѓе
Категорија:Апсолвенти на Оксфордскиот универзитет
Категорија:Родени во 1953 година
Урбан дизајн

**Урбаниот дизајн** е поврзан со урбанистичкото планирање, но се фокусира на физичкиот дизајн на местата и деталите. Урбаниот дизајн вклучува традиционални уметности и дизајн како и елементи од архитектурата и пределната архитектура. Уличниот мебел игра сè поголема улога во урбаното планирање и надворешно рекламирање.

Категорија:Архитектура
Категорија:Предел
Забава

мини|Сцена на забава Ницијас Сликар ЧОВЕК
**Забава** е разонода наменета да го задржи вниманието на публиката или нејзините учесници.

## Примери на забава
* Анимација (главно традиционална и компјутерска) 
* Кладење
* Циркус
* Танц
* Филм
* Пиење
* Игра
* Гејша
* Хумор (кловнови и комичари)
* Магија
* Мас медиуми (телевизија и радио)
* Музика (вклучувајќи диско)
* Ревија
* Шоу-бизнис
* Секс бизнис
* Стрелање
* Спорт
* Театар

## Забавата како мотив во популарната култура
* „Забава“ (англиски: *The Party*) - американски филм од 1968 година, во режија на Блејк Едвардс.
* „Забава“ (англиски: *It's A Party*) - песна на американскиот рапер Баста Рајмс (*Busta Rhymes*) од 1996 година.

## Наводи

*
Безделништво

Под **безделништво** или **денгуба** се подразбира време што не е поминато на задолжителни активности како работа, образование, деловно работење или домашни задачи. Оваа дефиниција не е строга заради тоа што неопходноста на одредена активноста се разликува од еден до друг човек. Во построга смисла, денгубата се поимува како залудно трошење на времето.

Времето може да се помине на два главни вида безделништво:

* **Активно безделништво**: активна рекреација, одмор, спорт (џогирање, спорт за забава место за натпревар). Овој вид на безделништво ретко води кон досада.
* **Пасивно безделништво**: спиење, вид на одмор близок до спиење, „трошење време“. Овој вид на безделништво често води кон досада. Одредени морални кодови го осудуваат овој тип на безделништво додека други го слават.

## Поврзано
* Вработување
* Труд
* Рекреација
* Мрзливост
* „Празни мисли на еден мрзливец“

## Наводи

Категорија:Труд
Категорија:Движење
Категорија:Психологија
Категорија:Човечко поведение
Значење

**Значење** се изучува во филозофијата и семантиката. Прашања за тоа како зборови и различни означувачи значат нешто и што тоа значи да се каже дека фраза или друг симбол има некакво значење се пивотални за разбирање на јазикот и човечкото искуство. Литературна теорија, критичка теорија, и некои гранки на психоанализа се исто така вклучени во дискусија на значењето.

Гранки на филозофија што се директно вклучени во анализа на значењето се филозофија на јазикот, епистемологија, филозофска логика и филозофија на умот.

Лингвистиката е некогаш поделена на три аспекти: прагматика, синтакса и семантика, кои ги изучуваат соодветно користењето, образувањето и значењето на лингвистичките изрази.

## Поврзано

* Каузална теорија на имиња 
* Ноам Чомски
* Општа семантика
* Идеја
* Слика
* Информација
* Сол Крипке
* Логички позитивизам
* Метафора
* Бертранд Расел
* Семиотика
* Универзална граматика

Категорија:Филозофија
Категорија:Семантика
Вајарство

[thumb|[Микеланџело Буонароти|Микеланџело , "Пиета", 1499.]]
**Вајарство** во уметностите најчесто се однесува на скулптура, а скулптура (ваја) е било која тридимензионална форма создадена како уметнички израз.

Поимот скулптура исто така се однесува на уметничката дисциплина, акт или уметност на правење скулптури низ манипулација на материјали или, во современа уметност, низ поставување на предмет или дури и акт како скулптура. Уметникот што го прави ова е наречен „вајар“ (или вајар). Скулптура е исто така колективниот поим за колекција или жанр на скулптури т.е. грчка класична скулптура или егзибиција на скулптура. Скулптурите често се бојосуваат.

Најпознати македонски вајари се: Томе Серафимовски, Боро Митриќески, Бранко Конески, Васил Василев, Жарко Башески, Митко Тошев и други.

## Вајарството како мотив во уметноста и популарната култура
* „Претколумбовска статуа“ — песна на полскиот поет Адам Важик од 1957 година.
* „Статуи“ (англиски: *The Statues*) — песна на ирскиот поет Вилијам Батлер Јејтс.
* „Мраморен акт“ — песна на македонскиот поет Блаже Конески од 1988 година.
* „Екстаза“ — краток расказ на македонскиот писател Александар Кујунџиски.
* „Статуи“ — песна на рускиот поет Алексеј Паршчиков.
* „Второто создавање, и конечно“ — песна на македонскиот поет *Анте Поповски*.
* „Господинот Когито ја среќава во Лувр статуата на Големата мајка“ — песна на полскиот поет Збигњев Херберт.
* „Грчки кип“ — песна на полската поетеса Вислава Шимборска.

## Галерија

Податотека:Lajos Barta - Schwingende 1971.jpg|мини|Лајош Барта, „Раздвижено“ ('Scwingende, 1971), скулптура во Бон, Германија
Податотека:Erwin Wurm - Waliing bag (2022).jpg|мини|Ервин Вурм, „Ташна што оди“ (2022), скулптура во Бон
Податотека:Anthony Cragg - Mean average.jpg|мини|Ентони Крег, „Среден просек“, скулптура во Бон
Податотека:Скулптура-Париз.jpg|мини|Скулптура во Париз


## Наводи


Категорија:Уметност
Список на филмски фестивали

* Венецијански филмски фестивал (Италија)
* Виенале (Австрија)
* Берлински филмски фестивал (Германија)
* Браќа Манаки, меѓународен фестивал на филмска камера (Македонија)
* Кански филмски фестивал (Франција)
* Санденс филмски фестивал (САД)
* Синефест (Канада)
* Скопски филмски фестивал (Македонија)
* Торонто меѓународен филмски фестивал (Канада)
* Трибека филмски фестивал (САД)
* Феминале (Германија)

Категорија:Филмски фестивали
Список на хобија

Ова е **список на [[хоби]]ја** по групи.

## Поврзано со [[животни]]
* Акваристика - одгледување риби и други украсни животни и растенија во аквариум.
* Одгледување кучиња
* Херпетокултура
* Коњи
* Спасување животни (повредени или осиротени диви или домашни животни)
* Лов
* Риболов

## [[Уметност]]и и [[Вештина|вештини]]
* Ковач
* Цртање
* Гоблени
* Плетење
* Минијатурни фигури
* Сликарство
* Скулптура
* Готвење
* Фан фикција
* Украсна Живина

## [[Колекционерство]]
* Антиквитети 
* Автограми
* Книги
* Класични видеоигри
* Пари
* Собирање фосили
* Стрипови
* Валута
* Разгледници
* Плочи
* Поштенски марки

## [[Компјутер]]
* Дизајн за 3Д компјутерска графика
* Дизајн за анимација
* Компјутерски игри

## [[Електроника]]
* Хардвер хакување
* Аматерско радио
* Роботи

## [[Игри]]
* Игри за табла
** Шах
** Го
* Игри за карти
** Бриџ
** Покер
* Домино
* Табла

## [[Интернет]]-поврзани хобија
* Википедија 
* Гуглување

## [[Литература]]
* Читање
* Пишување
* Учење странски јазици
* Конструирање јазици

## Моторни возила
* Олдтајмери
* Мотори
* Камиони

## [[Музика]]
* Пеење и свирење музички инструменти
* Музичка композиција и МИДИ композиција

## Надворешни активности во природа
* Птици
* Пеперутки
* Кајакарство
* Градинарство, вклучувајќи и пермакулутура
* Планинарство
* Летање змееви 
* Пешачење
* Лов
* Риболов

## [[Загатки]]
* Сложувалка
* Крстозбор

## Поврзано со истражување
* Генеалогија
* Хагиографија
* Хералдика

## [[Спорт]]
* Бејзбол
* Куглање
* Танц
* Ултрас
* Ловење
* Боречки вештини
* Пловење
* Пинг-понг
* Фризби
* Крокет

## [[Моделарство]]
* Железничко моделарство
* Авио моделарство
* Авто моделарство

+
Фризби

мини|десно|Фрлање фризби
**Фризби** или **летечки диск** — летачки дискови од пластика со пречник од околу 20-25 см и заусток кои се фрлаат за забава и спорт. Предвидени се да летаат аеродинамично кога се фрлаат со втење и се фаќаат со рака во лет од другиот играч. Самиот поим е е заштитена марка на производителот на играчки „Вам-О“ , но самиот поим често се користи генерички да опише секаква игра до фрлање и фаќање на пластичен диск.

Категорија:Игри
Категорија:Спорт
Категорија:Рекреација
Категорија:Американски пронајдоци
Хагиографија

**Хагиографија** или **житие** — животопис за светците. Овој жанр се јавува во врска со продорот на христијанската религија во времето кога таа била забранета. Првите книжевни описи на жртвуваните маченици за христијанската вера биле документирани во зборниците познати под наслов: *[[Acta martyrum]]*. Хагиографијата се однесува на записите за светите личности и на биографиите на еклестичните и на секуларните водачи, канонизирани од христијанската црква. Наспроти тоа, хагиологијата, за контраст, е студија на светците колективно, без да се фокусира на животот на еден поединечен светец.

Хагиографиите се делат на *општохристијански* и *локални*. Од општохристијанските, во Македонија, позначајни се хагиографиите посветени на Свети Алексеј Чудотворецот, Свети Ѓорѓи Кападокиски, Свети Димитрија, Свети Павле, Свети Еразмо Охридски. Од локалните хагиографии, пак, најпознати се Панонските легенди и опширните житија за браќата Свети Кирил и Методиј.

## Одлики на хагиографијата
Хагиографијата била особено застапена во меровиншкиот период, но била популарна низ целиот среден век.

Најчесто, хагиографијата претставувала т.н. мал книжевен облик со едноставна содржина, напишана со прост јазик. Пообемните житија, вообичаено, биле разделувани на помали заокружени фрагменти, кои можеле да се користат посебно, независно еден од друг. Најчесто, централната тема во житијата се чудата што ги направил некој светец при што нивните описи, по правило, едноставно се наредени еден по друг. Во таа смисла, Д. С. Лихачов зборува за „анфиладниот принцип“ во создавањето на овие дела, зашто во описот на животот на светецот не се случува никаков развој на неговата личност, туку неговата светост се искажува од самиот почеток на животот, често уште во детството, а некогаш била претскажана и пред неговото раѓање. Исто така, приказната за чудата на светецот не се прекинува со неговата смрт, туку напротив, во бројни случаи, се множат неговите чуда.

Иако претставуваат еден вид биографии и содржат историски материјал, описите во хагиографиите не мора да бидат наведени по строго хронолошки редослед, ниту пак да бидат усогласени со одредени временски периоди. На пример, во житието речиси никогаш не се става годината или месецот на раѓањето и на смртта на светецот, иако често се наведува денот во неделата (па дури и часот) или црковниот празник со кој се совпаѓа неговата смрт. Исто така, хагиографот е незаинтересиран и за другите дати од животот на светецот, водејќи се од начелото дека светецот е надвор од времето и дека ѝ припаѓа на вечноста, па затоа е врзан само за времето на литургискиот циклус. Друга одлика на хагиографијата е оцената на причинско-последичните врски: во прикажувањето на постапките и чудата на светците не се бара каузална мотивираност, зашто чудото е само по себе акаузално и претставува нарушување на земската причинско-последователна врска.

## Поврзано
* Лесновски пролог
* Житие на кнез Лазар

## Наводи


Категорија:Светци
Категорија:Средновековна книжевност
Категорија:Грцизми
Леб

**Лебот** ― дел од основните состојки во исхраната. Тој се подготвува со печење, парење или пржење на тесто кое претежно се состои од брашно и вода. Солта најчесто е потребна, а често се користи и квасец. 
Некои видови леб содржат и зачини и зрна како сусам и афион кои можат да се користат и за декорација. Видовите леб се делат според видот на брашно што се користи за месење, и така може да биде пченичен леб, 'ржан леб, пченкарен леб, леб од хељда, и друго.

Лебот може да се јаде сам, намачкан со путер, путер од кикиритки, маргарин, или сладок намаз како џем, желе, мармалад, мед, или пак се користи како дел од сендвичи. Може да биде само печен или дополнително печен на тостер и може да се сервира на секаква температура и на секое место.

## Историја
[мини|лево|Продавање на леб во [Сараево, 1912 година.]]
Лебот претставува една од првите храни што луѓето ја приготвувале. Некои докази од Европа и Австралија покажуваат остатоци од скроб на камење кои се користеле за толчење на растенијата пред 30.000. Можно е во тоа време, екстрактите од скроб добиени од корењата на растенија, како рогоз и папрат, да биле поставувани на рамна карпа, и печени на оган при што се добивала примитивна форма на леб. Најстар доказ дека леб се правел пред 14.500 години е пронајден во североистокот на јорданската пустина. Околу 10.000 п.н.е., со почетокот на неолитот и ширењето на земјоделството, житарките станале главен продукт за добивање на леб. Спорите на квасецот се насекаде присутни, вклучително и на површината на житните зрна, па така секое тесто оставено само по себе е потквасено.

## Лебот како тема во уметноста и во популарната култура
Лебот се јавува како тема во дела од уметноста и популарната култура, како:
* „Леб“ - песна на македонската поетеса Николина Андова од 2013 година.
* „Песна за лебот и за водата“ — песна на македонскиот писател Славко Јаневски од 1967 година.
* „Леб, хашиш и месечината“ - песна на сирискиот поет Низар Кабани.
* „Леб“ — песна на македонскиот поет Јован Котески.
* „Леб и вино“ - песна на српскиот поет Миодраг Павловиќ.
* „Леб“ - песна на рускиот писател Борис Пастернак.
* „Песна за лебот“ — песна на македонскиот писател Видое Подгорец.
* „Трпеза“ — песна на македонскиот поет Анте Поповски.
* „Леб и страв“ (српски: *Hleb i strah*) - кус роман на српскиот писател Милисав Савиќ од 1991 година.
* „Леб и сол“ - македонска рок-група.

## Наводи


Категорија:Печива
Категорија:Храна
Инженерство

**Инженерство** или **техника** претставува примена на наука за постигнување на потребите на човештвото. Ова се остварува низ општо знаење, математика и практично искуство применети во дизајнот на корисни предмети или процеси. Професионалните практичари на инженерство се наречени инженери.
Антисемитизам

[мини|десно|200п|Карикатура ''Charles Lucien Leandre-a'', (Франција, 1898), која го прикажува[Ротшилди|Ротшилд со светот во своите раце]]

**Антисемитизмот** претставува нетрпеливост, омраза и предрасуди кон Евреите. Тој е еден од облиците на расен шовинизам. Познат е и како јудофобија.

Антисемитизмот бил раширена појава во средниот век, кога се темелел врз толкувањето на Новиот завет дека Евреите биле тие што го распнале Исус Христос. Во современо време, антисемитизмот зеде голем замав за време на нацистичкиот режим во Германија, кога луѓето со еврејско потекло беа систематски прогонувани и убивани само поради фактот дека биле Евреи.

По формирањето на Израел како држава на Евреите и по кршењето на човековите права на Палестинците од страна на израелската држава, како антисемитизам од страна на Израел и неговите приврзаници често се именува критиката на Израел поради неговиот однос кон Палестинците и кон соседните арапски држави.

Инаку, остри критики кон израелската политика кон Палестинците имаат изразено и некои светски познати интелектуалци со еврејско потекло како Ноам Чомски, Хауард Зин и Тони Клиф.

Категорија:Антисемитизам
Категорија:Предрасуди
Категорија:Расизам
Категорија:Религиозни забрани
Категорија:Верски прогони