Работнички права

**Работнички права** — законски и човекови права кои се однесуваат на работните односи помеѓу работниците и работодавачите. Овие права се кодифицирани во националното и меѓународното право за труд и вработување. Општо земено, овие права влијаат на условите за работа во односите за вработување. Едно од најистакнатите е правото на слобода на здружување, поинаку познато како право на организација. Работниците организирани во синдикатите го користат правото на колективно договарање за подобрување на условите за работа.

## Заднина
Низ историјата, работниците се обидувале да ги остварат своите интереси преку своите права. За време на средниот век, бунтот на селаните во Англија изразил барање за подобри плати и услови за работа. Еден од водачите на бунтот, Џонсон Бол сметал дека луѓето се раѓаат еднакви. Работниците често апелирале на традиционалните права. На пример, англиските селани се бореле против движењето за прикривање, кое ги зазема традиционално комуналните земји и ги прави приватни.

Британскиот парламент го донесе Фабричкиот акт 1833 според кој децата на возраст под 9 години не можат да работат, децата на возраст од 9–13 години можат да работат само 8 часа на ден, а децата на возраст од 14–18 можат да работат само 12 часа на ден .

Работничките права се релативно нов додаток на современиот корпус на човекови права. Современиот концепт на работничките права датира од 19 век по создавањето на работнички синдикати по процесите на индустријализација. Карл Маркс се истакнува како еден од најраните и најистакнатите поборници за работничките права. Неговата филозофија и економска теорија се фокусираат на прашањата на трудот и го застапуваат неговиот економски систем на социјализам, општество со кое ќе управуваат работниците. Многу од социјалните движења за правата на работниците биле поврзани со групи под влијание на Маркс, како што се социјалистите и комунистите. Поумерените демократски социјалисти и социјалдемократите ги поддржале и интересите на работниците. Последното застапување за правата на работниците се фокусирало на улогата, експлоатацијата и потребите на работниците и на сè повеќе мобилните глобални текови на работници.

### Меѓународна организација на трудот (МОТ)
Меѓународната организација на трудот (МОТ) е формирана во 1919 година како дел од Друштвото на народите за заштита на работничките права, како одраз на верувањето дека универзалниот и траен мир може да се постигне само  ако се заснова на социјална правда. МОТ подоцна се вклучил во составот на Обединетите нации. Самите Обединети нации ги поддржале работничките права со вклучување на два члена во Универзалната декларација за човекови права, што е основа на Меѓународниот пакт за економски, социјални и културни права (член 6–8). Овие членови гласат:

**Член 23**
# Секој има право на работа, слободен избор на работно место, праведни и поволни услови за работа и заштита од невработеност.
# Секој, без каква и да е дискриминација, има право на еднаква плата за иста работа.
# Секој има право на работа, слободен избор на работно место, праведни и поволни услови за работа и заштита од невработеност.
# Секој има право да основа и да се зачленува во синдикати заради заштита на неговите интереси.

**Член 24**

# Секој има право на одмор и слободно време, вклучувајќи ги тука и разумното ограничување на работното време и правото на повремен платен одмор.

МОТ и неколку други групи побарале меѓународни стандарди за труд за да создадат законски права за работниците низ целиот свет. Направени се и неодамнешни движења за да се охрабрат земјите да ги промовираат работничките права на меѓународно ниво преку фер трговија

### Меѓународен форум за работнички права

Меѓународниот форум за работнички права (ИЛРФ) е непрофитна организација која работи на работничките права. Нивната мисија е да постигнат достоинство и правда за работниците ширум светот. Со работа со други организации ширум светот, вклучително и работнички синдикати и религиозни организации, тие се во состојба да влијаат на владите и компаниите за промени.

## Основни стандарди на трудот

Основана од МОТ како Декларацијата за основните принципи и права при работа, основните работни стандарди се „*широко признати дека се од особено значење*“. Тие се универзално применливи, без оглед на тоа дали се ратификувани релевантните конвенции, нивото на развој на една земја или културните вредности. Овие стандарди се составени од квалитативни, а не од квантитативни стандарди и не воспоставуваат одредено ниво на услови за работа, плати или здравствени и безбедносни стандарди. Тие не се наменети да ја поткопаат компаративната предност што земјите во развој можат да ја имаат. Основните работни стандарди се важни човекови права и се признати во широко ратификуваните меѓународни инструменти за човекови права, вклучително и Конвенцијата за правата на детето (CROC), најшироко ратификуваниот договор за човекови права со 193 страни и МКСПД со 160 страни. Тие се вметнати во различни одредби кои се однесуваат на трудот, како што се Глобалниот договор на ООН, Упатствата на ОЕЦД и Декларацијата на МОТ за МНР.

Основни стандарди на трудот се:

* Слобода на здружување: работниците се во можност да се приклучат на синдикатите што се независни од влијанието на владата и работодавачот;
* Право на колективно преговарање: работниците можат да преговараат со работодавците колективно;
* Забраната за сите облици на присилна работа: вклучува безбедност од работа или ропство и ги спречува работниците да бидат принудени да работат под присила;; 
* Искоренување на најлошите облици на детски труд: спроведување на минимална работна возраст и одредени услови за работа на децата;
* Недискриминација при вработување: еднаква плата за еднаква работа.

Многу малку земји-членки на МОТ ги ратификувале сите овие конвенции заради домашни ограничувања, но овие права се признати и во УДЧП и претставуваат дел од вообичаеното меѓународно право, и тие се посветени на почитување на овие права. За дискусија за вклучување на овие основни работнички права во механизмите на Светската трговска организација, може да се погледнат стандардите за труд во Светската трговска организација. Постојат многу други проблеми надвор од ова јадро. На пример во правата на вработените во Велика Британија вклучува право на вработување, наведена изјава за плата, дисциплинска постапка на која тие имаат право да бидат придружени, дневни паузи, паузи за одмор, платени одмори и повеќе. 
## Прашања за работничките права

Освен правото на организација, работничките движења воделе кампања и за разни други прашања за кои може да се рече дека се однесуваат на работничките права.
### Часовни ограничувања

Многу кампањи за работничко движење имаат врска со ограничување на часовите на работното место. Работничките движења од 19 век воделе кампања за осумчасовен работен ден. Групите за застапување на работниците исто така се обиделе да го ограничат работното време, правејќи работна недела од 40 часа или помалку стандардна во многу земји. 35-часовна работна недела била основана во Франција во 2000 година, иако од тогаш овој стандард е значително ослабен. Работниците може да се согласат со работодавците да работат подолго, но дополнителните часови се плаќаат прекувремено. Во Европската унија работната недела е ограничена на максимум 48 часа со вклучено прекувремена работа.

### Детски труд

Застапниците на работничките права работеле и на борба против детскиот труд. Тие сметаат дека детскиот труд е експлоатативен, а честопати и економски штетен. Противниците за детскиот труд честопати тврдат дека децата кои работат се лишени од образование. Во 1948 година, а потоа повторно во 1989 година, Обединетите нации прогласиле дека децата имаат право на социјална заштита.

На децата им е тешко да се борат за своите основни права, особено на работното место. Работодавците го користат детскиот труд затоа што немаат можност за колективно пазарење и компромис за работа на непријатно работно место. Скоро 95% од детскиот труд се јавува во земјите во развој. Во Индија и Пакистан, децата работат долги часови во различни индустрии, поради долгот што го имаат нивните родители. Сиромашните семејства понекогаш се потпираат на приходите на своите деца за да плаќаат сметки. Во Египет, околу 1,5 милиони деца под 14 години работат, иако постојат закони за заштита на децата за работни односи.

Во САД, Законот за фер стандарди за труд од 1938 година (ФЛСА) го ограничува вработувањето на деца. ФЛСА ја дефинира минималната возраст за вработување до 14 години за неземјоделски работни места со ограничувања на часовите, ги ограничува часовите за млади под 16 години и забранува вработување на деца на возраст под 18 години во занимања кои се сметаат за опасни од страна на секретаријатот на трудот.

Во 2007 година, Масачусетс ги ажурирал своите закони за детски труд според кои сите малолетници треба да имаат работни дозволи.

### Услови на работното место

Застапниците на работничките права работеле на подобрување на условите на работното место што ги исполнуваат утврдените стандарди. За време на прогресивната ера, САД започнале реформи на работното место, кои добиле засилен публицитет од „*Јунгла*“ на Аптон Синклер и настани како што бил пожарот во фабриката „*Triangle Shirtwaist*“ Застапниците на трудот и другите групи честопати ги критикуваат производствените капацитети со лоши услови за работа како дуќани и дека се опасни по здравјето при работа и водат кампања за подобри практики на трудот и признавање на работничките права низ целиот свет.

### Безбедност и социјална одржливост

Неодамнешните иницијативи во областа на одржливоста вклучиле фокус на социјалната одржливост, што вклучува унапредување на работничките права и безбедни услови за работа, спречување на трговија со луѓе и елиминирање на нелегален детски труд од производи и услуги . Организации како што се Министерството за труд на САД и Стејт департментот објавиле студии за производи за кои е утврдено дека користат детски труд и индустрии кои се користат или финансирани од трговија со луѓе. Работните права се дефинираат на меѓународно ниво од извори како што се Норвешката агенција за јавно управување и е-влада (DIFI) и стандардите за изведба на Меѓународната финансиска корпорација.

### Минимална плата

Работничкото движење се залага за загарантирани закони за минимална плата и продолжуваат преговорите за зголемување на минималната плата. Сепак, противниците сметаат дека законите за минимална плата ги ограничуваат можностите за вработување на неквалификуваните и на влезните работници.

Често се аргументираат придобивките и трошоците од странските директни инвестиции врз работничките права. Студијата на Пајтон и Ву покажува дека и покрај тоа што „*работниците не можат да забележат драстично зголемување на минималните плати, но тие ќе имаат мала корист од подобро спроведување на постојните закони за минимална плата или од други заштитни закони, постепено подобрувајќи ги целокупните услови за работа*„.
### Работници мигранти
Легалните мигрантски работници понекогаш се злоупотребуваат. На пример, мигрантите се соочиле со бројни наводни злоупотреби во Обединетите Арапски Емирати (вклучувајќи го и Дубаи). *[[Хјуман рајтс воч]]* наведува неколку проблеми, вклучувајќи „*неисплаќање на платите, продолжено работно време без надоместок за прекувремена работа, небезбедни работни средини што резултираат со смрт и повреди, лоши услови за живот во работните логори и задржување на пасоши и патни исправи од страна на работодавците*. И покрај законите. против ваквата практика, работодавците ги одземаат пасошите на работниците мигранти. Без нивните пасоши, работниците не можат да ја сменат работата или да се вратат дома. Овие работници имаат малку регрес за злоупотреби на трудот, но условите се подобруваат. Министерот за труд и социјална помош Али бин Абдулах ел-Кааби презел голем број реформи за да помогне во подобрувањето на работничките практики во неговата земја.

### Работници без документи

Правото на еднаков третман, без оглед на полот, потеклото и изгледот, религијата, сексуалната ориентација, многумина го сметаат и за работничко право. Дискриминацијата на работното место е незаконска во многу земји, но некои сметаат дека јазот во платите меѓу половите и другите групи е постојан проблем.

Многу работници мигранти не добиваат основни работнички права главно затоа што не зборуваат на локален јазик, без оглед на правниот статус. Некои забележале дека не добиваат точна сума пари на својата плата, додека други се помалку платени.
#### Работници без документи во САД

Националниот закон за работни односи ги признава работниците без документи како вработени. Сепак, случајот со највисокиот суд *[[Hoffman Plastic Compounds, Inc. v. NLRB]]* утврдил дека не може да им се доделува плата на нелегално отпуштени вработени без документи поради Законот за реформа и контрола на имиграцијата од 1986 година. Во оваа судска одлука, исто така, било наведено дека САД ќе ги поддржуваат FLSA и MSPA, без оглед дали некој е со документи или не е. Работниците без документи, сè уште имаат правна заштита од дискриминација заснована на националното потекло. Одлуката за случајот со врховниот суд во Хофман, пред сè, влијаело на недокументираните работници да добијат повратен износ.

Додека ниту едно лице без документи не е технички способно да работи легално во САД, луѓето без документи сочинуваат 5% од работната сила. Во САД, луѓето кои се родени надвор од земјата имаат тенденција да работат на поризични работни места и имаат поголеми шанси да наидат на смрт на работното место. Секторите со ниски плати, во кои работат многу луѓе без документи, имаат највисоки стапки на повреда на плата и час. Проценките тврдат дека 31% од лица без документи работат на услужни работни места. Особено работата во ресторани има стапка од 12% на работници без документи.

Недокументирани лица можат да се приклучат на работнички синдикатие. Бидејќи НЛРА ги штити работниците без документи, го штити нивното право на организација. Сепак, НЛРА ги исклучува работниците кои се земјоделски, домашни, независни договарачи, владини или се поврзани со нивните работодавци. Правото да се зборува против злоупотреби на трудот било заштитено понатаму со нацрт-законот за имиграција во 2013 година со законот *POWER*, кој имаше за цел да ги заштити вработените кои зборуват против работните практики да не се соочуваат со притвор или депортација.

Имигрантите работници често се мобилизираат надвор од синдикатите, преку кампањи во нивните заедници за прашања на имиграција, дискриминација и лошо однесување на полицијата..

## Глобализација
Во март 2004 година, Светската комисија за социјална димензија на глобализацијата издала извештај наречен „*Фер глобализација: создавање можности за сите*“. Извештајот потврдува како потенцијалната глобализација може да влијае на работничките права. За реформа на глобализацијата ќе биде потребна соработка не само во рамките на земјата, туку и на глобално ниво. Често се предлага политичките власти „*да го обноват своето внимание на глобалната солидарност*“.

Застапниците на работничките права се занимаваат со тоа како глобализацијата може да влијае на работничките права во различни земји. Некои меѓународни агенции и глобални корпорации сметаат дека силното спроведување ќе го ограничи економскиот раст на една земја. Бидејќи компаниите ја извршуваат својата работа од земји со пониски плати, владите ќе ја релаксираат својата регулатива за да привлечат бизниси. Како резултат, сиромашните земји спроведуваат понизок стандард за работнички права за да се натпреваруваат со другите земји. Студијата на Лајна Мозли покажува дека колективните работнички права се намалиле откако започнала неодамнешната глобална експанзија. Со тоа што повеќе земји потпишуваат договори, работничките права се во можност да бидат заштитени низ целиот свет. Сепак, некои земји го потпишуваат иако не планираат да ги следат правилата. Затоа, може да има простор да страдаат практиките на работничките права.

Сепак, некои тврдат дека глобализацијата може да го подобри спроведувањето на работничките права одговарајќи на барањата на друга земја. Владите ќе постапуваат во согласност со нивните национални интереси, па затоа кога важна трговска земја апелира за силно спроведување на работничките права, тие ќе постапат соодветно.

## Наводи

## Надворешни врски
* Clean Clothes Campaign
* Asia Monitor Resource Center
* International Labor Rights Forum
* SweatFree Communities 
* Human Rights Watch
* International Labor Organization
* Workers' rights page at the Bureau of International Labor Affairs, U.S. Department of Labor
* International Network for Economic, Social & Cultural Rights
* ITUC Global Rights Index 2020

Категорија:Трудово право