Заповеден начин во македонскиот јазик

**Заповедниот начин во [[македонскиот јазик]]** се посебни глаголски форми со кои се искажува одредена заповед и се дел од групата на прости глаголски форми. Карактеристично за заповедниот начин е тоа што заповеден начин има само за трето лице еднина и множина. Оваа ситуација е така бидејќи заповед се искажува во директен дијалог со соговорникот и при тоа соговорникот го претставува второто лице. Покрај оваа одлика, заповедниот начин може да се сретне во две форми и тоа во *директна* и *индиректна* форма.

## Директни и индиректни форми

Директната и индиректната заповед се разликуваат по тоа за кому и како наредбата е упатена. Ако наредбата е искажана во директен дијалог со соговорникот тогаш говорникот претставува второ граматичко лице. Кога заповедта е искажана во второ лице еднина или множина тогаш станува збор за директна заповед. 
:пр: *Оди и среди ја собата!*

Од другата страна пак е индиректната форма која се распознава по користењето на честиците *да* или *нека* или формите на сегашното време како на пример *да оди, нека оди, нека одат*. Со индиректната заповед се дава наредба на некое трето лице или лица или повик на заедничка наредба. Иако на прв поглед овие форми наликуваат на заповедни, сепак не се. 
:пр: *Нека купи светилки во продавницата!*

Сложени форми со заповедно значење можат да се искажат и во второ лице, како на пример:
:*Да одиш на факултет од следната година!*

## Образување

Заповедните форми за второто лице еднина и множина во македонскиот јазик се образуваат преку:

* користење на наставките *- ј* за еднина и *- те* за множина за глаголите од *е* и *и* групата. Кај а групат наставките се додаваат на основната самогласка, додека од е и и групата на општиот дел од глаголот.
:пр: *гледа - гледај, пие - пијте, стои - стој*

* користење на наставките *-и* во еднина и *-те* во множина кај глаголите од *е* и *и* групата. Наставката *-и* се додава на општиот дел од глаголот, додека наставката -те на основната самогласка.
:пр: *каже - кажи, молчи - молчете*

При искажување на заповеден начин со негативно значење, тогаш се употребуваат зборовите не, немој, немојте и да конструкцијата пред глаголот. Во негативните форми најчесто се користат несвршените глаголи. 
:пр: *не оди, немој да одиш*

Овие негативни форми имаат значење на забрана,  ако се користат свршени глаголи тогаш значењето е во вид на закана или забрана.
:пр: *Не појди, па ќе видиш!*

Од некои глаголи не може да се образи заповеден начин како што е на пример глаголот *може* и други слични на него.

## Значење
Основна функција на заповедните форми се давање заповед, наредба или забрана. Покрај овие првостепени значења, заповедните форми можат да искажат и :

*повторливост во минатото
*севременост, пр. *Двапати мери, еднаш сечи.*
*услов, пр. *Покажи му малку страв и веднаш ќе те нападне.*
*личен став, пр. *Види го ти него, знае и да навредува!*

## Наводи

## Поврзано

* Граматика на македонскиот јазик
* Глаголи во македонскиот јазик
* Македонски јазик

## Надворешни врски
* Македонска граматика од Виктор Фридман. 
* Граматика на македонскиот литературен јазик  од Хорас Лант. 
* Македонска граматика  од Круме Кепески. 

Категорија:Глаголи во македонскиот јазик