Атентат врз Франц Фердинанд

thumb|250px|Латинскиот мост, познат и како Мост на Принцип близу до местото на атентатот.
thumb|right|250px|Франц Фердинанд, надвојводата од Австрија.

**Атентатот врз надвојводата Франц Фердинанд од Австрија** — **Сараевски атентат** кој довел до избувнувањето на Првата светска војна се случил на 28 јуни 1914 во Сараево, во тогашна Австроунгарија. Надвојводата Франц Фердинанд, кој бил и престолонаследник на австроунгарскиот престол, патувал со својата сопруга Софи, војвотка од Хохенберг во отворен автомобил, и двајцата биле застрелани и убиени од Гаврило Принцип, еден од групата од шест заговорници предводени од Данило Илиќ.

Политичката цел на атентатот била да се принуди Австроунгарија да се повлече од јужно-словенските територии, за да се овозможи создавање на Голема Србија или Југославија. Атентаторот му припаѓал на движењето што подоцна станало познато како Млада Босна и кое се залагало за приклучување на Босна кон нова јужно-словенска држава - Југославија. Наредбодавец на овие млади заговорници бил шефот на српското разузнавање Драгутин Димитријевиќ-Апис. Неговите луѓе ги наоружале атентаторите со бомби и пиштоли, и им дале обука за ракување со оружјето и за атентатот.

Атентаторите и заговорниците кои биле уапсени, осудени и казнети во Сараево во октомври 1914, а останатите ги осудила Србија во 1916-1917 година, во привремен суд во Солун, тогаш под француска окупација. Она што се знае за атентатот главно доаѓа од овие судења. Иницијаторите и причините за атентатот се многу деликатно прашање, бидејќи овој настан довел до почетокот на Првата светска војна, кога Австроунгарија, предизвикана од атентатот, ѝ објавила војна и ја нападнала Србија еден месец подоцна.

Австријската полиција брзо ги фатила заговорниците во атентатот, и тие биле осудени во октомври 1914 во Сараево:

::

Димитријевиќ признал дека тој го организирал атентатот и изгледа дека тоа го направил на своја рака. Австроунгарските извори пак, велат дека в.д. премиерот на Србија Никола Пашиќ бил информиран за подготовката на атентатот и се обидел да ја предупреди австријската влада преку амбасадорот во Виена, но тоа предупредување не било земено сериозно. Шефот на разузнавањето Димитријевиќ и неговите подредени кои учествувале во организацијата на атентатот биле осудени на судењето во Солун во 1916 - 1917 :

::

## Последици

Австроунгарија била крајно револтирана од атентатот, а на своја страна го имала и меѓународното сочувство за смртта на престолонаследникот. Со цел еднаш засекогаш да расчисти со заканата која ја гледале во Србија, и за да ги осигури своите позиции на Балканот, на 23 јули 1914. ѝ испорачала на Србија ултиматум со барања меѓу кои: 
# да ги укине сите публикации кои предизвикуваат омраза кон австриската монархија 
# да ја укине Народна Одбрана и други здруженија кои делуваат против интересите на Австроунгарија 
# да ги отстрани од училиштата книгите и учителите кои шират непријателска пропаганда 
# да ги отстрани од војската и администрацијата сите службеници кои шират пропаганда против Австроунгарија, при што Австроунгарија го задржува правото да ги посочи таквите лица 
# да прифати соработка со австриските органи на прогон за сузбивање на субверзивните движења насочени против Австроунгарија 
# да започне судска истрага против организаторите на атентатот кои се на српска територија , заедно со органи делегирани од Австроунгарија 
# да ги уапси Војислав Танкосиќ и Милан Цигановиќ, членови на српското разузнавање кои учествувале во подготовката на атентатот 
# да го спречи преносот на оружје и експлозиви преку границата и да ги распушти и казни српските граничари одговорни за сараевскиот атентат
# да обезбеди објаснение до Австроунгарија за изнесените непријателски изјави од високи претставници на српската власт во земјата и во странство
# да ја извести Австроунгарија за извршувањето на овие мерки до 5 часот на 25 јули 1914.

Србија не ги прифатила овие барања, туку побарала и добила поддршка од Русија и извршила мобилизација на војската. Истовремено, Австроунгарија го потврдила своето сојузништво со Германија и Унгарија, и на 28 јули 1914 ѝ објавила војна на Србија. Ова го означило почетокот на Првата светска војна, во која набрзо се вклучиле и Франција, Русија, Германија и Велика Британија.

## Атентатот врз Франц Фердинанд како мотив во уметноста и во популарната култура
* „Гавриловиот принцип“ (српски: *Gavrilov princip*) — расказ на српскиот писател Вуле Журиќ. 

## Наводи

Категорија:Австроунгарска Босна и Херцеговина
Категорија:Историја на Југославија
Категорија:Историја на Австроунгарија
Категорија:Причини за Првата светска војна
Категорија:Историја на Сараево
Категорија:Млада Босна
Категорија:Австроунгарија во Првата светска војна