Историја на Башкортостан

**Историја на Башкортостан** — историјата на Башкортостан и истоимениот историски регион.

## Антички период
лево|мини|260x260пкс| Карпести слики во пештерата Капова (Шулган-Таш)
Локалитетот Старо-Тукмалински од раниот палеолит е откриен во 1955 година .  Првиот споменик од раниот и средниот палеолит, откриен на територијата на современиот Башкортостан, е локалитетот Мисоваја во близина на езерото Карабаликти во Транс-Урал, каде што биле откриени различни уреди што ги користел човекот: рачни зашилени точки, секири, разни производи од локални камени карпи. Територијата на Јужен Урал се одликувала со изобилство на вегетација, добиток и камени суровини и привлекувала луѓе од различни региони (вклучувајќи и доста оддалечени).

Долниот палеолит во јужниот дел на Урал е претставен со две културни традиции: поархаичниот тип *Кизил-Јаровски* (локалитет-Кизил-Јар-2, Улек-Кази 6, Утиулган 7, Кизил-Јар-4) *и Тип Каришкин* (Мисоваја, Каришкино-11, Утиулган-8, Долина-1, Долина-11, Сибај-5б, итн.). За типот Каришкин, директните културни аналози се локациите со Тејак во Франција (локалитет во пештерата *Баум Боне* во Прованса) .  Присуството на паралели во техничките и типолошките одлики на збирката од подоцнежните фази на локалитетот-работилница Кизил-Јар 2 (оски на цалги) и материјали од голем број кавкаски и арапски локалитети (Кударо I, Кударо III и Цона во Јужна Осетија, Машхад III во Јужен Јемен) укажува на напредокот на носителите на ахелејската индустрија во средниот плеистоцен од територијата на Кавказ до Јужен Урал .

Мустерскиот локалитет Новобелокатаискаја  припаѓа на средниот палеолит.

Во пештерата Иманај-1 , сместена во истоимената клисура на територијата на националниот парк „Башкирија“, живееле луѓе пред 35,000 години, за што сведочи и откривањето на черепот на мала пештерска мечка со траги од причинета штета, со камен како алат и копје. Камената индустрија наоѓа аналогии на локацијата Илскаја-1 во Северен Кавказ, во материјалите од горниот слој на Кик-Коба на Крим и на други места на културата Тејак .  Пронајдени се и алатки на антички луѓе, коски од пештерски лавови, свиња, црвен волк и други животни. Најголемата палеолитска локација на Урал е откриена на бреговите на акумулацијата Нугуш .  Камените артефакти од средниот палеолит и честичките јаглен во базалниот хоризонт на седиментниот профил на пештерата Иманај сведочат за подоцнежните неандерталци кои живееле во неа далеку подалеку од нивната традиционална област на распространетост во Западна Европа и Јужна Евроазија .

Сликите во пештерите на Капова (Шулган-Таш)  и Игнатиевскаја припаѓаат на доцниот палеолит. На нивните ѕидови се пронајдени различни слики од карпеста уметност (силуета на мамути, волнени носорози, коњи, камили и други животни). Најстарите слики во пештерата Капова датираат од пред 36.400 години .  На палеолитската локација Сергеевка 1 во Националниот парк Башкирија, пронајдени се заби на волнен носорог, бизон, ирвас, коњ и камени алатки датирани пред 16.000 години .  За пештерата Кулјурт-Тамак, датирањето на јаглен од 14.920 ± 660 и 15.870 ± 390 години е добиено со користење на радиојаглеродно датирање .

Во мезолитскиот период (12-7 милениум п.н.е.), имало значително зголемување на населението на сегашната територија, како што било потврдено од различни археолошки наоѓалишта од овој период (на пример, Јангелка, Мурат, Јактикул). Расниот тип на локалното население од тој период бил кавказоиден со знаци на монголоидност.

Во истиот период се одвива развојот на производните сили, за што сведочи и откривањето на технологијата на плочи за изработка и употреба на посложени алатки. Овој период е време на доминација на присвојувачката економија - лов и риболов.

За време на неолитскиот период (6-4 милениум п.н.е.) има премин од присвојувачка кон производна економија на земјоделството и сточарството, но тоа било забавено поради климатските услови, а риболовот останал најрационален вид на дејност .  Во овој период се развило и широко распространето производство на керамика. Се изработувале и алатки од кремен, од кои најзастапени биле стругалките, ножевите и острите ловечки алати. Пронајдени се и разни украси.

Во енеолитот (крајот на 4 - почетокот на 2 милениум п.н.е.) продолжил развојот и интеракцијата на претходно формираните низи на населението на Јужен Урал. Во овој период локалното население одгледувало ситен и крупен добиток. Се верува дека токму на овие места коњот првпат бил припитомен. Во 21 населби во Јужен Урал, пронајдени коски од домашни животни.

Од средината на II до почетокот на I милениум п.н.е., во бронзеното доба, започнува периодот на интензивен развој на територијата на Јужен Урал и е поврзан со доаѓањето на племињата од културата Абашев. Абашевите имале високо ниво на обработка на бронза и изработка на алати од неа. Создаден е пасторален стопанско-културен тип на дејност, како и стационарни населби. Гробницата Старо-Јабалаклински во областа Чишмински може да се датира во 21-19 век п.н.е..

За време на формирањето на срубно-андроновските антиквитети (XVI-XV век п.н.е.) се појавувиле населби и погребни структури, кои сведочат за продлабочувањето на општествената хетерогеност на општеството (богати погребни места на водачите и воената аристократија што се појавува) и консолидација на различни групи на население во големи меѓуплеменски заедници. Јасен доказ за овие процеси е развојот на селата Баланбаш, Тјубјак, Синташта, Устие, Аркаим итн. Гробницата Чумарово-I во село Новоабдрахманово се состои од 15 гробни комплекси и има две нивоа на погребување - XVII и III век пред нашата ера.  Пречник од 16 и 20 метри: бронзено време ( Археолошка култура на Срубнаја) и рано железно време (Сарматинска култура) .

Во областа Иглински, во близина на селото Шипово, се наоѓа археолошкиот комплекс Шиповски од 6 век - 4 век п.н.е.,населба Шипов (IV век п.н.е.) и гробницата Шиповски, составена од три дела .  Три погребувања кои датираат од 6-5 век п.н.е., припаѓаат на Ананиската култура .

Кушнаренковската (крајот на 6-ти - средината на 8-ми век) ) и Карајакуповската (втора половина на VIII-IX век. ) култура се наоѓале во сливот на средниот и долниот тек на реката Бела.

## Рана историја
мини|200x200пкс| Мавзолеј на Хусеин-бег
Земјата на Башкирите, нејзините луѓе и обичаи биле пријавени во X-XIII век од арапските географи Ал-Балки, италијанскиот монах Карпини Плано и Холанѓанецот Гијом де Рубрук.  Самото име на народот - „Башкорт“ - за прв пат се среќава во описот на Салам Тарјеман (прва половина на 9 век). Географот ел-Идриси во XII век пишувал за два региони на Башкирите „*внатрешни*“ и „*надворешни*“ и ги спомнал башкирските градови Немжан, Гурхан, Каракија, Касра и Масра .  Спомнувањето на областа со името „Башгурд“ се среќава во „Огуз-Наме“ .

Дел од Маџарите, кои не заминале во 884 година како дел од унгарските племиња заедно со голем број сојузнички народи во регионот на северниот дел на Црно Море, останале во 10-ти и 11-ти век во Урал на територијата на денешните Татарстан, Башкортостан и Перм .

Во X-XIII век, западниот дел на Башкирите бил дел од Волшка Бугарија  Многу башкирски кланови формирани во овој период  имаат бугарски корени.

## Златна орда
Од 1220 до 1234 година, Башкирите војувале со Монголците, всушност, спречувајќи го нападот на монголската инвазија на запад. Башкирите постојано добивале битки и склучиле договор за пријателство и сојуз. Монголско-башкирската војна траела 14 години (додека походот низ Русија траел само 3 години) .  Во Тајната историја на Монголите, Башкирите се наведени меѓу народи кои покажале најсилен отпор на Монголите .

Во XIII-XIV век, целата територија на Башкирите била дел од Златната Орда. Башкирите добиле право на бегство (јарлик), односно, всушност, територијална автономија како дел од Монголското Царство. Во правната хиерархија на монголската држава, Башкирите заземале привилегирана позиција како народ 
мини|200x200пкс| Мавзолеј на Тура Кан
Од времето на формирањето на Златната орда во 1243 година и до 1391 година, односно век и половина, на територијата на историскиот Башкортостан функционирале две „територии“ - Башкир и Табин, управувани од нивните кнезови .

Во јуни 1391 година, во близина на реката Кондурча се одржала „Битката на народите“.  Во битката, се судриле војските на двете светски сили од тоа време: ханот на Златната Орда Тохтамиш и емирот на Самарканд Тимур (Тамерлан).  Битката завршила со пораз на Златната орда, уништување на многу градови  и ставање крај на Златната орда.

По распадот на Златната орда, Башкирите биле дел од Ногајската орда, Казанскиот и Сибирскиот каганат.

## Русија

### Пристапување

Од втората половина на 16 век до почетокот на 19 век, Башкирите окупирале земји од левиот брег на Волга на југозапад до горниот тек на Тобол на исток, од реката Силва на север до средниот тек на Урал на југ .

До 1557 година, се случило доброволно влегување на поголемиот дел од современиот Башкортостан во Русија. По падот на Казан, Иван IV им се обратил на Башкирите со апел доброволно да се приклучат на руската држава.

Во 1554 година, амбасадорите на северозападните башкирски кланови дошле кај кралскиот гувернер во Казањ и однапред се договориле за условите за влез. Во 1554-1555 година, претставници на племињата Јурмати, Бурзјан, Кипсак, Узерган и Тамјан патувале во Казањ.

Во 1555-1556 година, амбасадорите на башкирските кланови заминале во Москва за таканаречените „пофални писма“, во кои биле утврдени условите за нивниот влез во руската држава. Тие го навеле целосното право на Башкирите да располагаат со нивната територија, да имаат своја војска, администрација, религија. Во исто време, државата презела обврски да им помогне на Башкирите во одбивањето на надворешната агресија, за што Башкирите морале да платат данок и да одвојат војници за учество во одбранбените војни на Русија .

Доброволното присоединување во Русија и примањето на пофални писма од Башкирите се споменува и во хрониката на надзорникот Кидрас Мулакаев, пренесена од П. И. Ричков и подоцна објавена во неговата книга *„Историја на Оренбург“: „... не само оние земји каде што живееле пред нивното државјанство, сè уште малку луѓе и во екстремна беда, имено, надвор од реката Кама и во близина на Белата Волошка (која е именувана по Белата Река), тие, Башкирите, беа потврдени, но згора на тоа, им беа доделени од многу други, на кои тие сега живеат, како што е потврдено со пофални писма, кои многумина сè уште ги имаат.*

Ексклузивноста на односите меѓу Башкирите и Русија се рефлектира во „Катедралниот законик“ од 1649 година, каде што било забрането за Башкирите, под услов од конфискација на имотот*: „...болјари, околинскиртте луѓе, и адвокатите и благородниците од Москва и благородниците и болјарските деца од градовите и руските локални жители не треба да купуваат или разменуваат никакви чинови и хипотеки.»*

До средината на 17 век, по распадот на Сибирскиот хан, всушност, се случило конечното влегување на територијата на денешен Башкортостан во Русија.
мини|269x269пкс| Башкирите во кампања. Париз, 1812 година

### Башкирски востанија
За време на животот на Иван Грозни, условите на договорот сè уште биле почитувани, и покрај неговата суровост, тој останал во меморијата на башкирскиот народ како љубезен, „*бел крал*“ ( ). Со доаѓањето на власт на семејството Романов во 17 век, политиката на царизмот веднаш почнала да се менува на полошо. Со зборови, властите ги увериле Башкирите во нивната лојалност кон условите на договорот, но со дела тргнале на патот на нивното прекршување. Ова било изразено, пред сè, во ограбувањето на башкирските патримонски земји и изградбата на пунктови, затвори, населби, христијански манастири и линии на нив. Гледајќи го масовниот грабеж на нивните земји, кршењето на нивните права и слободи на нивните предци, Башкирите се кренале на бунт во 1645, 1662-1664, 1681-1684, 1704-11/25. Царските власти биле принудени да задоволат многу од барањата на бунтовниците. По Башкирското востание од 1662-1664 година. Владата уште еднаш официјално го потврдила патримоналното право на Башкирите. За време на востанието од 1681-1684 г. - била дадена слобода за практикување на исламот.

По востанието од 1704-1711 г. (амбасадата од Башкирите повторно се заколнале на верност на царот во 1725 година) - биле потврдени патримоналните права (начин на користење на земјиштето и негова сопственост) и специјалниот статус на Башкирите и било одржано судење што завршило со осуда за пречекорување на овластувањата на владините „профитери“ кои барале даноци од Башкирите и кои истите не биле предвидени со закон, што служело како една од причините за востанието. За време на востанијата, башкирските чети стигнале до Самара, Саратов, Астрахан, Вјатка, Тоболск, Казањ и планините на Кавказ. Човечките и материјалните загуби биле огромни.

Најтешките загуби за самите Башкири биле востанијата од 1735-1740 година. Тоа било поврзано со активностите на експедицијата Оренбург. За време на востанието бил избран хан Султан Гирај (Карасакал). По брутално потиснување, многу од татковските земји на Башкирите биле одземени и префрлени на службените Мишарите.  Според проценките на американскиот историчар Алтон Стјуарт Донели, секој четврти човек од Башкирите умрел.

Следното башкирско востание избувнало во 1755 година. Причините биле гласините за религиозно прогонство и укинување на јасакот (почитта), а во исто време и забраната за бесплатно вадење сол, што Башкирите го сметале за своја привилегија. Востанието било добро испланирано, но не успеало поради спонтаната прерана акција на Башкирите на патот Ногај. Поради ова биле спречени плановите за истовремен настап на Башкирите. За време на задушувањето на востанието, голем број негови учесници емигрирале во Казанското ханство.

Учеството во селската војна од 1773-1775 година се смета за последно востание на Башкирите. Емелијан Пугачев, еден од водачите на ова востание, Салават Јулаев, исто така останал во сеќавањето на народот и се смета за башкирски национален херој .

### Патриотска војна од 1812 година
мини|180x180пкс
Севкупно, во војната од 1812 година и странските кампањи од 1813-1814 година учествуваа 28 башкирски полкови. Покрај тоа, башкирското население на Јужен Урал обезбедило 4.139 коњи за армијата.

Имињата на неколку башкирски полкови кои учествувале во Битката кај Лајпциг и покажале херојство и биле наведени меѓу најистакнатите единици на руската армија. За тоа сведочат спомен-натписите кои се уште се зачувани во музеј-црквата во Лајпциг .  За време на странска кампања како дел од руската армија во Германија, во градот Вајмер, германскиот поет Гете се сретнал со башкирски војници, кому Башкирите му дале лак и стрели . 
мини|180x180пкс| Башкирите и Козаците против Французите во 1813 година. Ф.М. Брукнер. Акварел, 1840 година.
Девет башкирски полкови влегле во Париз. Французите ги нарекле башкирските воини „Северни амори“. Во сеќавањето на башкирскиот народ, војната од 1812 година била зачувана во народните песни „Баик“, „Кутузов“, „Ескадрон“, „ Кахим Турја“, „ Љубизар“. Последната песна се заснова на вистински факт, кога врховниот командант на руската армија М. И. Кутузов им се заблагодарил на башкирските војници за нивната храброст во битката со зборовите: „*почитувани, добро сторено*“. Постојат податоци за некои војници на кои им биле доделени сребрени медали „За заземањето на Париз на 19 март 1814 година“ и „Во спомен на војната од 1812-1814 година. » .

### Административна поделба во XVI-XIX век
Територијата на Башкортостан во XVI-XVII век била означена како област Уфа или *Башкирија ,* која се состоела од следните административни единици: Казан, Ногај, Осинскаја и Сибир*: во четири патишта, именувани по ова: до Сибир, лежечката страна се нарекува сибирски пат, до Казан - Казањскаја, до предградието Осе (кое е изградено на реката Кама) - Осинскаја, а на степските народи го добила прекарот Ногај»* . 

Патот или даругата во овој случај се смета како еден вид економско управување со земјиштето за тој период. Секој пат бил контролиран од надзорник. Патиштата се состоеле од племенски водачи, кои, пак, биле поделени на кланови .

Во 1708 година, регионот бил вклучен во провинцијата Казањ, која од 1719 година била преименувана во провинција Уфа.

Во 1737 година, задуралскиот дел на историскиот Башкортостан бил доделен на новосоздадената провинција Исет, чија територија ги опфаќала современите региони Курган, на север Чељабинск, на југ - Тјумењ, на исток - Свердловск.

Во 1744 година, царицата Елисавета Петровна наредила со кралски декрет „*да биде во провинцијата Оренбург и да се нарекува провинција Оренбург и да биде гувернер во неа тајниот советник Непљуев*“. Покраината Оренбург била формирана како дел од провинциите Оренбург, Уфа и Исет. Покраината Исет ја опфаќала Задуралска Башкирија и окрузите Исет, Шадрински и Окуневски; Провинција Уфа - окрузи Осински, Бирски и Менцелински.

Во 1774 година, покраината Уфа станала дел од новосоздаденото гувернерство Оренбург.

Во 1781 година, гувернерство Оренбурггувернерство Уфа се состоело од два региони, Уфа и Оренбург. Во 1796 година, гувернерство Оренбурггувернерство Уфа било преименувано во Оренбургшко гувернерство Оренбурггувернерство.
мини|190x190пкс| Карта на провинцијата Оренбург во 1824 година
Кантонската реформа од 1798 година ставила крај на функционирањето на „даругите“. Оттогаш, петициите укажуваат на покраината, округот, бројот на башкирските кантони и воените команди.*Со декрет од [[10 април]] [[1798]]* *година[[1798|,]] башкирското население во регионот беше префрлено во класата на воена служба ( башкирска армија) и беше обврзано да врши гранична служба на источните граници на Русија .  Административно се создадоа кантоните*.

Со анексијата на казахстанските земји кон Русија во 1731 година, Башкирија станала еден од многуте внатрешни региони на царството, а потребата од вклучување на Башкирите, Мишарите и Тептарите во граничната служба исчезнала. За време на реформите од 1860-1870-тите, во 1864 - 1865 годинакантонскиот систем бил укинат, а управувањето со Башкирите и нивните потчинети преминало во рацете на руралните (јуртовски) општества, слични на руските општества. Точно, Башкирите имале предности во областа на користењето земјиштето: стандардот за Башкирите бил 60 хектари по глава на жител, додека 15 хектари бил оној на поранешните кметови.

Во 1865 година, било формирано гувернерство Уфа со поделба на Оренбург на Уфа и Оренбург, кој се состоел од окрузите Уфа, Белебеевски, Бирск, Златоуст, Мензелински и Стерлитамак.

Многу документи од 16-18 век поврзани со историјата на Башкирија се чуваат во Рускиот државен архив на антички дела, Рускиот државен воен историски архив (Москва) и Рускиот државен историски архив (Санкт Петербург).

Провинцијата Уфа била меѓу 17-те региони признати како сериозно погодени за време на гладот од 1891-1892 година.

## Прва светска војна
Почетокот на војната во Башкортостан бил означен со спонтани акции на мобилизираните жители. Настапи се одржале во Стерлитамак, Белебеј, Бирск. Сепак, генерално, населението во регионот на почетокот на војната било опфатено со патриотизам, кој траел до Големото повлекување. Вкупно, околу 300 илјади луѓе биле мобилизирани во провинцијата Уфа во 1914-1916 година. Индустријата на регионот, како и целата земја, била префрлена на воена основа. Производството на челик и железо нагло се зголемило. Така, во провинцијата Уфа од 1913 до 1915 година, топењето на железо се зголемило за 35%. Производството на цивилни производи за 1913-1915 година се намалило за 40%.

Кинески и корејски работници биле донесени на работа во фабриката Белоретск, во рудниците за јаглен Тугаикул и во фабриката Инзерски. Масовно се користел трудот на жените, се воведувала прекувремена работа и се зголемувала должината на работниот ден. Сите овие мерки го покривале недостигот од работници.

Мобилизацијата од 1914 до 1916 година довела до намалување на производството на леб за една третина, зголемување на цените на храната за 2-3 пати. Во 1916 година морало да се воведат купони за храна.

Општиот пад на производството од 1916 година довел до криза во покраината, општ пад на производството во индустријата и штрајкови. Само во фабриката Мињар, штрајкот траел 9 месеци (од мај 1914 до февруари 1915 година) .

## Башкурдистан
мини|200x200пкс| Предложените граници на автономниот Башкурдистан според А. -З. Валиди
По Февруарската револуција од 1917 година, во регионот започнал процесот на башкирското национално движење за создавање на национално-територијална автономија. Во јули-август 1917 година, се одржале I и II себашкирски конгреси (курултај) во Оренбург, каде било одлучено дека е неопходно да се создаде „*демократска република на национално-територијална основа*“ како дел од федерална Русија. Избран од првиот и реизбран на вториот конгрес, башкирскиот регионален (централен) совет работел во Оренбург и се подготвувал за Основачкото собрание на Русија, кое требало да се одржи во јануари 1918 година.

Октомвриската револуција направила прилагодувања во процесот на воспоставување автономија. На 15 ноември 1917 година,   Башкирскиот регионален (централен) совет прогласил делови од териториите на провинциите Оренбург, Перм, Самара, Уфа за автономен дел на Руската Република - територијално-национална автономија на Башкурдистан. Последната одлука била одобрена на III-от себашкирски конгрес кој се одржал на 8-20 декември 1917 година во Оренбург.

Името „Мала Башкирија“  го добила во јануари 1918 година, според документот „ Прописи за автономија на Мала Башкирија“, кој дејствувал како устав на републиката .  Тоа е првата прогласена автономија на територијата на РСФСР (Руска Советска Република) .  Јужниот дел на Красноуфимската област, јужниот дел на Осински, југоисточниот дел на Екатеринбург и југозападниот дел од окрузите Шадрински на провинцијата Перм, југозападниот дел на Чељабинск, западниот дел на Троицки, дел од Верхнеуралски, северозападниот дел на Орски и северниот дел на Оренбург, југозападниот дел на Бирск и североисточниот дел на Стерлитамак, источниот дел на Бугуруслан. Проценка: територија - 78.439 км2, население - 1.219,900 луѓе.
мини|200x200пкс| Државно знаме на Башкурдистан
Во летото 1918 година, владата на Башкирија објавила општа мобилизација во армијата. Во септември 1918 година, бил потпишан договор меѓу владата и Комитетот на членовите на Уставотворното собрание. Со овој чин официјално била призната национално-територијалната автономија на Башкурдистан. Башкирската армија била трансформирана во башкирски посебен корпус на Волонтерската народна армија, организиран од владата на Самара.

Првата операција на Башкирскиот корпус бил нападот на Екатеринбург, кој бил ослободен од болшевиците на 28 јули 1918 година. Во септември, корпусот, заедно со козачките единици, го ослободиле градот Орск. Како резултат на заедничките акции на башкирските и козачките единици, била ослободена огромна територија од Оренбург до Екатеринбург. Ова обезбедило непречен напредок од Сибир на трупите на привремената сибирска влада под команда на адмирал А. В. Колчак.

Со цел да се консолидираат силите во Уфа, на 23 септември 1918 година, била свикана Државната конференција, попозната како Директориум на Уфа, на која тие донеле колективна одлука да ја пренесат врховната власт на Серуската привремена влада до формирањето на Уставотворното собрание. На 18 ноември 1918 година Колчак извршил воен удар и се прогласил за врховен владетел на Русија и врховен командант на руските вооружени сили. Адмиралот Колчак не ја признал автономијата на Башкирите. Од сите локални самоуправи било побарано да се распуштат. Така, тој го уништил обединетиот фронт на борбата против болшевизмот на исток. Во тешка положба ги ставил Башкирите и Козаците, кои во услови на почетно повлекување во Сибир, останале сами пред неизбежниот пораз и репресалиите од Црвената армија.

Под овие услови, водачите на башкирската автономија на почетокот на 1919 година биле принудени да започнат преговори со Советите. На 18 февруари 1919 година, владата на преминала на страната на Советите .

## Башкирска АССР

### Формирање на автономна република
На 20 март 1919 година бил склучен „ Договорот на руската работничко-селанска влада со башкирската влада за советската автономија на Башкирија“. Било објавено во печатот на 23 март 1919 година, затоа, овој ден се смета за официјален датум на формирање на републиката. Во согласност со „Договорот. ..“ била формирана Башкирската Советска Република.

Договорот правно го фиксирал создавањето на автономната башкирска советска република и нејзиниот прв Устав. .

На 19 мај 1920 година, бил усвоен декретот на Серускиот Централен извршен комитет *„За државната структура на Автономната Советска Башкирска Република“* , со што значително се скратиле правата на автономната република, постигната со „Договорот меѓу централната советска влада и башкирската влада за советската автономија на Башкирија“ од 20 март 1919 година. Документот предизвикал општа огорченост кај членовите на републичкиот револуционерен комитет и на 16 јуни 1920 година, во знак на протест, Башревкомот одлучил да поднесе оставка и да се самораспушти. Уредбата на Серускиот Централен извршен комитет и Советот на народни комесари на РСФСР „За државната структура на автономната советска башкирска република“ од 19 мај 1920 година предизвикало незадоволство кај Башкирите и служело како главна причина за партизанската војна против политиката на централните власти.

Во 1918-1921 година се одржале масовни антиболшевички демонстрации на селаните, предизвикани од незадоволството од политиката на советската влада.

На 14 јуни 1922 година, Серускиот Централен извршен комитет, земајќи ги предвид желбите на башкирскиот народ, донел декрет „За проширување на границите на автономната башкирска социјалистичка советска република“. Според оваа уредба, провинцијата Уфа била укината, а нејзината територија била пренесена на Република Башкирија - и била формирана таканаречената „Голема Башкирија“. Главниот град на републиката првично било селото Темјасово, област Бајмаски, потоа градот Стерлитамак и последователно префрлен во Уфа.

На 27 март 1925 година бил усвоен нацрт -уставот на автономната башкирска социјалистичка советска република. Текстот на Уставот на Башкирската Социјалистичка Советска Република не бил одобрен од Серускиот Централен извршен комитет на РСФСР и Конгресот на Советите на РСФСР . В 1936 году Башкирской АССР было официально отказано в преобразовании в союзную республику в составе СССР. Генеральный секретарь ЦК ВКП(б) И. В. Сталин аргументировал это решение таким образом: «Башкирскую и Татарскую республику нельзя переводить в разряд союзных, так как они со всех сторон окружены советскими республиками и областями и им, собственно говоря, некуда выходить из состава СССР.»
«Башкирските и Татарските републики не можат да се префрлат во категоријата сојузнички, бидејќи тие се опкружени од сите страни со советски републики и региони и, всушност, немаат каде да се отцепат од СССР..»На 23 јуни 1937 година бил усвоен првиот Устав на Башкирска АССР, според кој зборовниот редослед во неговото име бил променет, трансформирајќи се во Башкирска Автономна Советска Социјалистичка Република.

### Голема татковинска војна
Во периодот од 1939 до 1945 година, повеќе од 700 илјади луѓе биле повикани и мобилизирани од Башкирски АССР во вооружените сили на СССР .

За време на војната, на територијата на републиката биле обучени голем број воени единици: 170-та, 186- та, 214- та, 361-та ( 21-та ), 87- та (300- та), 219-та , 74-та I, 76-та, 112-та коњаница и 112-та, 134-та топовска и 40-та минофрлачка бригада; 17-та резервна, 4-та, 2-та резервна коњаничка бригада; 120., 121., 122., 123., 134., 144., 476. минофрлачка, 1292. противтенковска, 587. хаубица, 1097., 1098. топовски артилерија и 15. коњички режим, одделни резервни коњички режими и 29-ти полкови. Изградени се оклопни возови: „Командант Суворов“, „Александар Невски“, „Салават Јулаев“ и „Уфиметс“ .  На 17 ноември 1941 година, Бирото на Регионалниот комитет на Сојузната комунистичка партија на болшевиците и Советот на народни комесари на Башкирската автономна Советска Социјалистичка Република усвоиле резолуција „За формирање на две коњанички дивизии од локалната националност“.

За време на Големата татковинска војна, повеќе од 100 индустриски претпријатија, десетици болници, голем број централни државни органи, 278 илјади бегалци (од кои 104 илјади биле во Уфа) биле евакуирани во републиката .

Во јули 1941 година, фабриката за машински алати во Одеса именувана по В.И. Ленин била евакуирана во градот Стерлитамак, а веќе на 11 октомври 1941 година, производството започнало да работи.

За време на воените години, две академии на вооружените сили на земјата биле сместени во Башкирија. Вишата академија на Генералштабот именувана по К.Е.Ворошилов била преместена од Москва во Уфа во ноември 1941 година. До почетокот на ноември 1941 година, Воено-политичката академија Ленин била префрлена во градот Белебеј. Од 22 јуни 1941 година до 30 јуни 1944 година од републиката во Воено-политичката академија и воено-политичките училишта биле мобилизирани 5475 лица. Во републиката биле сместени вкупно 17 воени образовни институции.

Во 1941-1945 година, седиштето на меѓународното комунистичко движење, Извршниот комитет на Комунистичката интернационала, се наоѓало во Уфа. Во 1943 година, радио преносите биле направени на 18 јазици на народите во Европа.

Од првите денови на војната, во Башкирија била распоредена широка мрежа на болнички бази. Првата група ранети војници била испорачана во Уфа со воз од воена болница на 28 јули 1941 година. Вкупно, за време на Големата татковинска војна, на територијата на републиката биле формирани 63 евакуациони болници заедно со неколку амбуланти со вкупен број кревети од 22.500.

Општо земено, Башкирска АССР дала значаен придонес во обезбедувањето храна, оружје и гориво на задниот и предниот дел. На фронтовите се бореле повеќе од 600 илјади жители на републиката. 278 од нив ја добиле титулата „Херој на Советскиот Сојуз“ (двапати - Муса Гареев, 35 целосни кавалери на Орденот на славата).

### Повоен период
Земјоделството во доцните 1940-ти - раните 1950-ти се развивало брзо, на пример, од 1945 до 1950 година, бројот на добиток на колективните фарми се зголемил: говеда (говеда) - од 184,6 на 347,4 илјади, коњи - од 192,2 на 248 илјади, свињи - од 8. 36,8 на 188,2 илјади, овци и кози - од 412,1 на 882,4 илјади. Од 1945 до 1953 година, државните набавки и набавки во сите категории на фарми се зголемиле: жито - од 467,1 на 888,9 илјади тони, млеко - од 6149,9 илјади е. - од 21,4 до 47,3 милиони парчиња. Но, растот заостанал далеку зад планираниот, на пример, планот за набавка на жито во БАССР во 1949 година бил исполнет само за 52,2%, маслодајните семиња - за 30%, млекото - за 81%, волната - за 76%. Од 1950 година, Башкирија беше покриена со вториот бран на колективизација на сите сојузи во форма на консолидација на колективните фарми: бројот на земјоделски артели се намалил до 1953 година од 4387 на 1593 година .  БАССР, исто така, се осврна на Уредбите на Сојузот од 2 јуни 1948 година и 23 јули 1951 година за воведување кривична одговорност „*за избегнување општествено корисна работа и за водење паразитски начин на живот*“: во 1950 година во Башкирија, повеќе од 2, 5 илјади колективни земјоделци, а на 20 февруари 1952 година од републиката биле иселени 425 луѓе . 
[мини|250x250пкс| Региони [Татарска Автономна Советска Социјалистичка Република|на Татарската и Башкирската автономна Советска Социјалистичка Република во 1953 година]]
Во мај 1952 година, Башкирската АССР била поделена на регионите Уфа и Стерлитамак. Во април следната година, оваа одлука била откажана и регионалната поделба во Башкирската АССР била укината.

Во повоените години во републиката забрзано се развиле индустријата, земјоделството, градежништвото, медицината и др. Биле изградени градови - индустриски центри ( Салават, Кумертау), најголемите петрохемиски претпријатија во Европа ( Салаватнефтеоргсинтез , автомобилски постројки и електрани.

Во 1957 година, во чест на 400-годишнината од доброволното припојување на Башкирија кон Русија и за успех во развојот на индустријата, земјоделството и културата, на Башкирската АССР и бил доделен вториот Орден на Ленин.

До 1969 година, републиката била на второ место во производството на нафта (44.400 илјади тони во 1968 година), бројот на говеда достигнал 2.035 илјади грла (1969), житните култури 5,6 милиони тони (1968 година) .

Во средината на 1970-тите, развиениот социјализам бил изграден во СССР и БАССР. На жителите на Републиката им се гарантирало бесплатно средно и високо образование, бесплатна медицинска нега, бесплатно сместување. Било загарантирано правото на работа и одмор. Слободата на печатот не била ограничена со барањата на сопствениците на медиумите (бидејќи медиумите биле во државна сопственост). Немало социјална нееднаквост (нивото на платите на обичните вработени во претпријатијата било поврзано со нивото на платите на менаџерите на претпријатијата како 1/5, а присуството на евтини кантини во административните згради се сметало за социјална нееднаквост).

Во 1978 година, во републиката бил донесен нов, трет Устав на БАССР. Во областа на образованието, имало намалување на бројот на башкирски училишта: во 1945/46 година. ги имало 1164, а во 1976/77 само 685 .  Во исто време, се зголемил тиражот на списанија на башкирски јазик, бил објавен руско-башкирски речник, а во 1950 година бил одобрен нов правопис на башкирски јазик .

### Перестројка во Башкирска АССР
Од 1969 година, БАССР била предводена од првиот секретар на регионалниот комитет, М.З. Шакиров .  Почетокот на Перестројката во БАССР може да се смета за објавување на 6 мај 1987  во весникот Правда на написот на дописникот В. Прокушев „*Се зборуваше за фактот дека поради несогласување со мислењето на првиот секретар на регионалниот комитет на КПСС М.З. Шакиров, вториот секретар на градскиот комитет на Уфа на КПСС Л. Сафронов беше исклучен од партијата, принуден да ја напушти својата работа., одземен од пратенички имунитет и неразумно кривично гонет' *.  Исклучени од партијата, ослободени од работа и кривично гонети беа и началникот на башкирското одделение за лебни производи И. Печников, главниот лекар на градската болница во Уфа бр. 21 Р. Богданов .  Како одговор на публикацијата, беше формирана Комисија на Централниот комитет на КПСС, која дошла до заклучок дека „главната кочница на перестројката во републиката е сегашното раководство на регионалниот комитет на КПСС“ .  VI пленум на Башкирскиот регионален комитет на КПСС на 9 јуни 1987 година ја задоволил апликацијата на М.З. Шакиров за негово разрешување поради пензионирање .  Во есента 1987 година, се појавило еколошко движење, кое постигнало одреден успех: Врховниот совет на БАССР бил принуден да усвои Уредба за запирање на изградбата на резервоарот Иштуганов . На 28 март 1990 година, во водоводната мрежа на јужниот дел на Уфа биле пронајдени феноли, 26 пати повисоки од нивната максимална дозволена концентрација .  Ова довело до масовни собири во Уфа и други градови .  Друга форма на протестно движење бил национално-културното движење: во март 1988 година, клуб на татарска култура, јазик и литература именуван по А. Г.Ибрагимова .  Малку подоцна почнал да работи башкирскиот клуб „Ак тирма“, по име чувашкиот. К. Иванова, германски Видергбурт, еврејски Стерн, Мари Мари, украински Кобзар .  Во јануари 1989 година започнала со работа Татарскиот јавен центар, а во август 1989 година се појави Башкирскиот народен центар „Урал“ .

## Башкирска ССР - Башкортостан
На 11 октомври 1990 година, Врховниот совет на Републиката ја прогласил Декларацијата за државен суверенитет  .  Создавањето на ГКЧП било дочекано со неутрален прием: само на 21 август 1991 година, републичките весници го објавиле „*Апел до советскиот народ*“ и други документи на ГКЧП .  Весникот „Ленинец“ објавил и материјали во кои претседателот на Русија, Елцин го повикува народот да оди на митинзи за одбрана на демократијата .  Раководството на Врховниот совет и Советот на министри на републиката во деновите на Државниот комитет за вонредни состојби било во Москва .  Населението продолжило да живее и да работи тивко .  Само на 23 август, демократите во Уфа одржале митинг на кој ги осудиле постапките на Државниот комитет за вонредни состојби, водачите на републиката и водачите на голем број медиуми кои ги игнорирале одлуките и постапките на руското раководство .

## Република Башкортостан
На 25 февруари 1992 година, републиката била преименувана во Република Башкортостан. На 31 март 1992 година, Република Башкортостан го потпишала Федералниот договор за разграничување на овластувањата и субјектите на јурисдикција помеѓу државните органи на Руската Федерација и властите на суверените републики во нејзиниот состав и Анексот кон него од Република Башкортостан, кој ја утврдил договорната природа на односите меѓу Република Башкортостан и Руската Федерација. Во Анексот на Договорот, републиката има право да има независен систем на законодавство, судски систем и обвинителство. Било забележано и дека земјиштето, подлогата, природните ресурси на територијата на Башкортостан се сопственост на мултинационалните луѓе на Башкортостан и дека прашањата за сопственост, користење и располагање со овој имот се регулирани со законодавството на републиката. Активистите на белорускиот научен центар „Урал“ организирале 20-дневен штрајк со глад против Федералниот договор, кој завршил по разговор со М. Рахимов, кој објаснил дека нацрт-договорот ќе биде разгледан од Советот на Републиката . На 25 април 1993 година се одржа референдум: на прашањето „Дали мислите дека Република Башкортостан, во интерес на својот народ, треба да има економска независност и договорни односи врз основа на Федералниот договор и анексот кон него?" Потврдно одговориле 75,5 отсто од оние кои учествувале во гласањето.

На 24 декември 1993 година бил усвоен Уставот на Република Башкортостан, со кој бил утврден нејзиниот статус како демократска правна држава во рамките на Руската Федерација и нејзин рамноправен субјект.

Републиката плаќала многу малку во федералниот буџет во првите години, но од 1995 година придонесите се зголемиле: во 1992 година - 5%, 1993 - 10%, 1994 - 10%, 1995 - 27,6%, 1996 - 26%, 1997- 1998 година. — 17% од собраниот приход .  Во раните 1990-ти, во републиката биле усвоени 13 шифри: Кодекс на земјиштето (22 март 1991 година), Шумскиот законик (18 јуни 1991 година), Кодекс за животна средина, Кодексот за подземјето (двата - 28 октомври 1992 година), Кодекс за мас-медиуми (5 ноември 1992 година), вода (13 јули 1993 година), законик за здравствена заштита на граѓаните (7 ноември 1993 година), законик за домување, брак и семејство, Кодекс на арбитражна постапка (сите три - 2 март 1994 година), Кодекс за градско планирање, Кодекс за санитарна и епидемиолошка благосостојба на населението, труд (20-21 декември 1994 година) .  На 23 септември 1993 година, откако претседателот на Руската Федерација го издал Указот бр. 1400 за распуштање на Конгресот на народните пратеници, Врховниот совет на Република Белорусија зазел неутрална позиција, одлучувајќи да ја прекине работата на двата претседателски декрети и резолуциите на Врховниот совет на Русија издадени по 21 септември во Башкирија, барајќи свикување на Конгресот на народни пратеници Русија и го повикувајќи го населението на републиката да се смири .

На 12 декември 1993 година, Муртаза Рахимов бил популарно избран за прв претседател на Република Башкортостан, во 1998 и 2003 година тој бил реизбран на оваа функција.

На 17 декември 1995 година во републиката се одржал референдум за две прашања: 1) дали земјиштето во Република Башкортостан треба да биде предмет на неограничена продажба и купување, 2) за продолжување на политиката за зајакнување на економската независност во согласност со договорот „За разграничување на јурисдикцијата и заемно делегирање на овластувањата меѓу органите на државната власт на Руската Федерација и органите на државната власт на Република Башкортостан. 84% од гласачите одговориле со „не“ на првото прашање, а 97% одговориле со „да“ на второто прашање .  Веќе во февруари 2000 година, во републиката била формирана Комисија за усогласување на локалното законодавство со федералното .  Во октомври 2000 година, Уставниот суд на Република Белорусија објавил дека „*државниот суверенитет*“ на Башкирија подразбира само „*поседување на Република Белорусија преку полнотата на државната власт надвор од јурисдикцијата на Руската Федерација и овластувањата на Руската Федерација. Федерација за прашања од заедничка јурисдикција на Руската Федерација и конститутивните субјекти на Руската Федерација*", предвидени во членовите 5 (дел 3), 73 и 76 (дел 4) од Уставот на Руската Федерација.  Веќе во ноември 2000 година бил ревидиран Уставот на Република Белорусија . Во 2002 година била извршена втората чистка на Уставот на Република Белорусија: концептот на „суверенитет“ бил повлечен .

Во октомври 2006 година, рускиот претседател Владимир Путин ја поднел кандидатурата на Рахимов до Државното собрание - Курултај на Република Башкортостан, кој ги одобрил неговите овластувања до 2011 година.

На 15 јули 2010 година, претседателот на Башкортостан Муртаза Рахимов поднел оставка .

На 19 јули 2010 година, Државното собрание - Курултај на Република Башкортостан го одобрил Рустем Закиевич Хамитов за претседател на Република Башкортостан .

На 14 септември 2014 година во Република Башкортостан се одржале предвремени претседателски избори, на кои победил Рустем Хамитов.

На 11 октомври 2018 година, Рустем Хамитов ја објавил својата предвремена оставка .  За привремен бил  назначен Ради Хабиров, кој победил на изборот за шеф на Башкортостан на 19 септември 2019 година.

## Наводи

## Надворешни врски
* ''Раѓање на Башкирската Република. Во 9 дела''  
* 
* 
* 
* 
*