open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
7 ӱярня

**7 ӱярня** (7 март) — григориан кечышот почеш идалыкын 66-шо (кужемдыме ийлаште — 67-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 299 кече кодеш.

## Пайрем да памятный дате-влак

## Лӱмгече
* Католик: Маргарита, Перпетуя, Тереза, Фелицитата
* Танле лӱм-влак: Агарнасе, Андрей, Антипа,  Анфуса, Афанасий, Бакар, Бардзим, Вавила, Варадат, Варвара, Ваче, Виктор, Владимир, Гурам, Дача, Джуаншер, Елизавета, Иван, Иосиф, Ирина, Лимний, Маврикий, Михаил, Николай, Параскева, Парсман, Разумник, Рамаз, Сергей, Синет, Стефан, Телесоф, Тит, Фалассий, Фёдор, Филарет, Филипп, Фотин

## Событий-влак
*Тугак ончо: [[:Категорий:Ӱярня тылзын 7 кечысе событий-влак]]*

## Шочыныт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Ӱярня тылзын 7 кечынже шочшо-влак]]*
* 1952 — Анна Васильева, руш серызе, почеламутчо, кусарыше, туныктышо, Россий Федераций общий образованийын Почётан пашаеҥже (2000), Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (2007).

## Коленыт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Ӱярня тылзын 7 кечынже колышо-влак]]*
* 1997 — Геннадий Степанович Патрушев, марий йылмызе, шанчызе, туныктышо, филологий шанче кандидат (1955), доцент (1965).
* 1998 —  Виталий Александрович Акцорин, марий шанчызе, йылмызе, туныктышо, филологий шанче кандидат (1968), кугурак шанче пашаеҥ (1970), Венгр Науко академийын суапле еҥже (1985), Марий АССР-ысе шанчын сулло пашаеҥже (1990).

## Калык пале

Категорий:7 ӱярня
8 ага

**8 ага** (8 май) — григориан кечышот почеш идалыкын 128-ше (кужемдыме ийлаште — 129-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 237 кече кодеш.

## Пайрем да памятный дате-влак

## Лӱмгече

## Событий-влак
*Тугак ончо: [[:Категорий:Ага тылзын 8 кечысе событий-влак]]*

## Шочыныт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Ага тылзын 8 кечынже шочшо-влак]]*
* 1954 — Василиса Анатольевна Малова, марий йылмызе, шанчызе, туныктышо, филологий шанче кандидат (2002).

## Коленыт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Ага тылзын 8 кечынже колышо-влак]]*

## Калык пале

Категорий:8 ага
8 вӱдшор

**8 вӱдшор** (8 апрель) — григориан кечышот почеш идалыкын 98-ше (кужемдыме ийлаште — 99-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 267 кече кодеш.

## Пайрем да памятный дате-влак
*  Чыган-влакын калык-влак кокласе кечышт.
* ,  — Сарзе комиссариат пашаеҥ-влакын кечышт
## Лӱмгече (тошто стиль почеш 26 Ӱярня)
* Танле лӱм-влак: Алла, Анна, Василий, Гавриил, Ириней, Лариса, Марк.
* Католик лӱм-влак: Цезария, Дионисий, Януарий.

## Событий-влак
*Тугак ончо: [[:Категорий:Вӱдшор тылзын 8 кечысе событий-влак]]*
* 1766 ий — Пожарым йöртымö годым кучылтмо тошкалтышлан патентым налме.
* 1783 ий — Екатерина Кокымшо кугыжа Крымым Российыш ушымо нерген манифестым луктын.
* 1918 ий — Российын кум тÿсан флагше йошкар тÿсан тистылан вашталтыме.

## Шочыныт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Вӱдшор тылзын 8 кечынже шочшо-влак]]*
* 1955 ий — Сергей Евгеньевич Шелепов, руш серызе, геодезист, топограф, маркшейдер, амалкалче, Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (2003).
* 1958 ий — Геннадий Сабанцев-Ояр (Геннадий Ояр, Ояр), марий серызе, почеламутчо, журналист, кусарыше, Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1998), Марий Эл Республикын сулло журналистше (1999), Марий Эл Республикын Калык почеламутчыжо (2015), Марий Эл Республикысе С.Г. Чавайн лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше (2019). 
* 1958 ий — Татьяна Валентиновна Гайфуллина, бизнесъеҥ. Йошкар-Олаште шочын. Ятыр ий тудо оласе тӱрлӧ ушемлаште экономистлан пашам ыштен. 1995-ше ийыште «Мегапол» ушемын вуйлатышыже лийын, но 3 ий гыч бизнес пашашке куснен.
* 1947 ий — Григорий Паклюсевич Пашуткин, спортсмен да энергетик пашаеҥ. Пошкырт Эл Калтаса кундемысе Кокуш ялыште   шочын. «Энергия» ушемын тӱҥ инженерже тырша. Спорт денат кугу кылым куча. Тӱрлӧ марафонлаште шке вийжым терга.
* 1959 ий — Иван Алексеевич Малинин, туныктыш пашаеҥ. Паша корныжо Кужэҥер кундемысе Руш-Шой кыдалаш школышто тӱҥалын. 1998-ше ий гыч Иван Алексеевич ты школ вуйлатышын алмаштышыже лийын. 15 ий жапыште «Международник» политик клубын президентше лийын.
* 1978 ий — Инна Валерьевна Казанцева, марий шанчызе, йылмызе, туныктышо, филологий шанче кандидат (2006), доцент (2011).
* 1985 ий — Кожевников, Пётр Иванович, кино- да театр актер, радиовӱдышӧ. У Роҥго кундем Кельмаксола ялыште шочын, Курчак театрыште, Марий самырык театрыште да Марий Эл Радиошто пашам ыштен. "Небесные жены луговых мари" фильмыште милиционерын рольжым модын. Кызыт Моско олаште кинопроектлаште шуаралтеш. "Интерны" сериалыште эпизодический рольым модын.

## Шочыныт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Вӱдшор тылзын 8 кечынже шочшо-влак]]*

## Калык пале
* Гавриил кече. Гаврииллан межым шӱдырет гын - шот ок лек.

Категорий:8 вӱдшор
8 идым

**8 идым** (8 сентябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 251-ше (кужемдыме ийлаште — 252-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 114 кече кодеш.

## Пайрем да памятный дате-влак
* Российысе сарзе чап кече. Кутузовын армийже француз-влак ваштареш 7 сентябрьыште кредалын гынат, 8 сентябрьыште ты кредалмаш мучашлалтын. Историйыште Бородино кредалмаш манын шыҥдаралт кодын. 
* Финансистын кечыже палемдалтеш.
* Журналист-влакын суап паша верч ушнымаш кечышт.
* Калык-влак кокласе тиште - грамотность - пайрем. 

## Лӱмгече
Адриан, Наталья, Степан – влак шке лумгечыштым палемдат.

## Событий-влак
*Тугак ончо: [[:Категорий:Идым тылзын 8 кечысе событий-влак]]*
* 1504 ий — Флоренцийыште кумдан чапланыше скульптор Микеланджелон ыштыме Давид скульптурыжым шогалтыме.
* 1801 ий — Санкт-Петербург олаште Казанский соборым чоҥаш тӱҥалме.
* 1941 ий — Лениград олан блокадыже тӱҥалын.
* 1921 ий — Марий Элысе сарзе комиссариатым почмо.
* 1922 ий — Марий Элысе архив службым почмо

## Шочыныт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Идым тылзын 8 кечынже шочшо-влак]]*
* 1926 — Пётр Эсеней, марий серызе, драматург, артист, кусарыше, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. 
* 1937 — Аркадий Яковлевич Антипин, Марий Элын сулло туныктыш пашаеҥже, историй шанче кандидат. Кужэҥер кундем Чодраялыште шочын. Марий кугыжаныш педагогик институтым тунем лектын, икмыняр жап политехник институтышто тыршен. 1986-шо ийыште кугыжаныш институтын ректоржылан шогалын да 17 ий ты пашам шуктен шоген. 30 утла шанче пашан авторжо.
* 1968 — Эльвира Владимировна Большова, балерина да театр пашаеҥ, Марий Элын сулло артисткыже. Медведево посёлкышто шочын. Ленинградысе хореографий училищым тунем лекмек, Марий кугыжаныш опер да балет театрын солисткыже лийын. «Лебединое озеро», «Лесная сказка», «Щелкунчик» балетлаште тӱҥ партийым модын. Россий Федерацийысе финн-угор фестивальын дипломантше. 
* 1961 — Ираида Алексеевна Морозова, спортсменка. Шернур кундем Тамшинер ялыште шочын. Паша корныжо Йошкар-Оласе йоча клуб да «Азимут» турист рӱдер дене кылдалтын. Марафон куржталмаштат, ече дене коштмаштат, пауэрлифтинг денат тиде чолга ӱдырамаш моткоч кугу кӱкшытыш шуын. Ятыр гана рекордым шындыше Марий Элын эн сай спортсменкыже, куштылго атлетик дене спорт мастер, Российын чемпионкыжо. 

## Коленыт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Идым тылзын 8 кечынже колышо-влак]]*

## Калык пале
* **Наталья да Адриянын кечыже**. Тиде кечын кугу тӱткышым шӱльылан ойыреныт. Икымше шӱльӧ кылтам пӧртышкӧ пуртеныт да лукыш шогалтеныт. Тумо да куэ лышташ йогаш тӱҥалын огыл гын, шушаш теле чот йӱштӧ лиеш. 

Категорий:8 идым
7 шорыкйол

**7 шорыкйол** (7 январь) — григориан кечышот почеш идалыкын 7-ше кечыже. Идалык пытыме марте 358 (кужемдыме ийлаште — 359) кече кодеш.

## Пайрем да памятный дате-влак

## Лӱмгече

## Событий-влак
*Тугак ончо: [[:Категорий:Шорыкйол тылзын 7 кечысе событий-влак]]*

## Шочыныт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Шорыкйол тылзын 7 кечынже шочшо-влак]]*
* 1897 — Оскар Лутс, эстон писатель.
* 1931 — Геннадий Матвеевич Тужаров, марий йылмызе, шанчызе, туныктышо, филологий шанче кандидат (1967) филологий шанче доктор (1998), профессор (1999), Марий Эл Республикысе шанчын сулло пашаеҥже (1995), Россий Федерацийысе кӱшыл профессионал туныктышын почетан пашаеҥже (2001).
* 1961 — Сергей Михайлович Губаев, марий математик, шанчызе, туныктышо, математика шанче кандидат.

## Коленыт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Шорыкйол тылзын 7 кечынже колышо-влак]]*
* 1938 — Элнет Сергей, марий серызе, журналист, литератор, мер пашаеҥ.
* 1994 — Аркадий Горохов (Аркадий Михайлович Горохов), марий серызе, почеламутчо, журналист, СССР Журналист-влак ушемын йыжъеҥже.
* 1994 — Юрий Русов, руш серызе, СССР Cерызе-влак ушемын йыжъеҥже (1990). 

## Калык пале

Категорий:7 шорыкйол
7 теле

**7 теле** (7 декабрь) – григориан кечышот почеш идалыкын 341-ше (кужемдыме ийлаште — 342-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 24 кече кодеш.

## Пайрем да памятный дате-влак

## Лӱмгече

## Событий-влак
*Тугак ончо: [[:Категорий:Теле тылзын 7 кечысе событий-влак]]*

## Шочыныт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Теле тылзын 7 кечынже шочшо-влак]]*
* 1931 – Леонид Петрович Грузов, марий йылмызе, шанчызе, туныктышо, филологий шанче доктор (1967), профессор (1969) Марий АССР-ысе шанчын сулло пашаеҥже, Финн-угор ушемын йотэлысе йыжъеҥже (Финляндий).
* 1953 – Анатолий Ильич Радыгин, марий мер пашаеҥ, Удмурт Республикын сулло юристше (2002), Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже (2009), «Одо Марий Ушем» организацийын сопредседательже (1996), Удмуртийысе калыкле-тӱвыра автономийын (НКА) Вуйлатышыже (2015 ий гыч), Марий Эл Республикын Удмуртийыште палемдыме еҥже (2002 ий гыч), Марий Мер Каҥашын Оналмашше (2000–2004), Марий Мер Каҥашын йыжъеҥже (2000 ий гыч).

## Коленыт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Теле тылзын 7 кечынже колышо-влак]]*

## Калык пале

Категорий:7 теле
8 кылме

**8 кылме** (8 ноябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 312-шо (кужемдыме ийлаште — 313-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 53 кече кодеш.

## Пайрем да памятный дате-влак
* КВН-ын кечыже. Ты кечын 1961-ше ийыште канде экраныште КВН команде-влакын икымше модмашышт эртен.

## Лӱмгече
Кылме тылзын кандашымше кечынже Дмитрий, Василий да Марк-влакын лӱмкечышт.

## Событий-влак
*Тугак ончо: [[:Категорий:Кылме тылзын 8 кечысе событий-влак]]*
* 1793 — Парижысе Лувр тоштер семын посетитель-влаклан почыныт.
* 1895 — немыч шымлызе Вильгель Рентген «рентген толкыным» почын. Тудын открытийже деч вара рентгеным ышташ тÿҥалыныт.
* 1975 — «Сторожевой» лÿман корабльыште капитан Валерий Саблин восстанийым нöлталын: тудо кугыжаныш партий аппаратым вашталташ йодын. Тидлан тудым вара лÿен пуштыныт.

### Марий тӱняште
* 1861 — Юлсер кундем Шарача селасе черкым да школым чоҥеныт.
* 1984 — изи планета-влакым шымлыше рӱдер ик планетылан «Йошкар-Ола» лӱмым пуэн.

## Шочыныт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Кылме тылзын 8 кечынже шочшо-влак]]*
* 1923 — Вениамин Иванов, марий серызе, почеламутчо, драматург, кусарыше, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1964).
* 1950 — Сергей Васильевич Свинин, партий да озанлык пашаеҥ. Кӱшыл шичымашым Марий кугыжаныш университетыште налын. 1983-шо ийыште обкомын ял озанлык пӧлка инструкторлан пашам ышташ тӱҥалын, вара агрокомбинатыштат шуаралтын. А 1991-1995-ше ийлаште ял озанлык министерствын тӱҥ агрономжо сомылым шуктен шоген. 4 ий Россий Федераций кугыжаныш думын депутатше лийын.
* 1956 — Сергей Валентинович Казанцев, инженер. Йошкар-Олаште шочын. Тудын паша корныжо Марий политехник институт дене кылдалтын: 9 ий ты вузысо чоҥымаш материал кафедрын ассистентшылан тыршен. Чоҥымо пашашке негызын рационал конструкцийым пуртымыжлан кугыжаныш премий дене палемдалтын. Техник наука кандидат.

## Коленыт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Кылме тылзын 8 кечынже колышо-влак]]*

## Калык пале
Дмитрийын кечыже. Тиде кечынат тошто еҥым уштеныт, а илыше-влаклан тазалыкым йодыныт. Кастене икте-весым свежа пура дене сийленыт.

Категорий:8 кылме
8 сӱрем

**8 сӱрем** (8 июль) — григориан кечышот почеш идалыкын 189-ше (кужемдыме ийлаште — 190-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 176 кече кодеш.

## Пайрем да памятный дате-влак
*  — День единства.
*  — Пётр да Феврониян кечыже. Еш, йӧратымаш да ӱшанлык пайрем.
*  — Исабель провинцийын пайремже.

## Лӱмгече
* Танле (православный) лӱм-влак: Константин, Леонид, Пётр, Фёдор
* Католик лӱм-влак: Альжбета, Евгений, Прокоп.

## Событий-влак
*Тугак ончо: [[:Категорий:Сӱрем тылзын 8 кечысе событий-влак]]*
* 1944 ий — «Мать героиня», «Материнская слава» да «Медаль материнства» орден-влакым кучыкташ палемдыме.

### Марий тӱняште
* 1992 ий — Марий АССР-ын конституцийышке ешартышым ыштыме дене регионын лӱмжым Марий Эл Республик семын пеҥгыдемдыме. 

## Шочыныт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Сӱрем тылзын 8 кечынже шочшо-влак]]*
* 1920 ий — Николай Кожаев, марий серызе, почеламутчо, журналист, Марий АССР-ысе тӱвыран сулло пашаеҥже (1976), 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. 
* 1934 ий — Анатолий Фёдорович Щеклеин, ял озанлык вуйлатыше, Марий Эл Республикын сулло механизаторжо, Россий Федерацийысе ял озанлыкын сулло пашаеҥже. Ончыч шочмо Марий Тӱрек кундемысе ушемлаште пашам ыштен, а 1965-ше ий гыч У Роҥго кундемысе «Алексеевское» ушемыште тыршаш тӱҥалын – 30 ий ты озанлык ушемын вуйлатышыже лийын. «Время конкретных дел» книган авторжо. Марий Эл Республикысе кӱшыл погын кум созывын депутатше лийын. Суапле пашажлан ятыр чап танык да орден дене палемдалтын.
* 1939 ий — Виктор Павлович Черноусов, механизатор, Россий Федерацийын сулло мелиораторжо. Килемар кундем Кукшары ялыште шочын-кушкын. Паша корныжо районысо «Знамя» да «Марийскмелиорация» ушем-влак дене кылдалтын. Тыште уста пашазе ӱмыржӧ мучко кыртмен тыршен, шке пашаж дене озанлыкым нӧлтен. 
* 1939 ий — Пётр Семёнович Мерзляков, Марий Эл Республикын сулло журналистше, Россий Федерацийысе тӱвыран сулло пашаеҥже тема. Шкеже Киров вел гыч. Марий Элыш 1976-шо ийыште толын да «Марийская правда» газет редакцийыште пашам ышташ тӱҥалын. 1991-ше ийыште «Сельские вести» газетын тӱҥ редакторжо лийын. 
* 1956 ий — Иван Викторович Логинов, Марий Эл Республикысе ялозанлык да продовольствий министрын алмаштышыже, Марий Эл Республикысе ялозанлыкын сулло пашаеҥже, Россий федерацийын ял озанлыкынын тумтшо дене палемдалтын. 

## Коленыт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Сӱрем тылзын 8 кечынже колышо-влак]]*
* 1979 ий  — Чалай Васлий, марий серызе, почеламутчо, кусарыше, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1951), Советско-японский сарын участникше.

## Калык пале
* **Пётр да Феврониян кечыже**  — йӧратыше-влакын пайремышт. Но ожно тиде пайремым мужыраҥше вате-марий гына палемденыт. Калык ой почеш, вӱдыштӧ вӱдӱдыр-влак сер дек лишемыт, сандене йӱштылмӧ годым поснак тӱткӧ лийман. 
* Вес калыкын мифологийже дене таҥастарымашыште марий калыкын вӱдӱдыржӧ кол почан огыл, а кок йолан. Шукыж годым тудо тура кечывалым лектеш, вӱдӱдырым ужшо-влак моткоч мотор, кужу ӱпан, чара могыран ӱдырым сӱретлат. Но марий вӱдӱдыр пӧръеҥ-влак деч моткоч вожылеш да лӱдеш. 

Категорий:8 сӱрем
8 пеледыш

**8 пеледыш** (8 июнь) — григориан кечышот почеш идалыкын 159-ше (кужемдыме ийлаште — 160-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 206 кече кодеш.

## Пайрем да памятный дате-влак
*  — Социал пашаеҥын кечыже палемдалтеш. Россий Федераций президентын кӱштыкше почеш пайремлат. Лач 8 июнь 1701 ийыште Петр Первый кугыжа илыш кыл аралыме кугыжаныш системе-влак кӱштыкым луктын. 
*  Теҥыз кече.

## Лӱмгече
Пеледыш тылзын кандашымше кечынже Георгий, Егор, Юрий, Елена, Иван, Макар, Максим – влакын лӱм кечышт.

## Событий-влак
*Тугак ончо: [[:Категорий:Пеледыш тылзын 8 кечысе событий-влак]]*
* 1909 ий — Российште икымше серийный автомобильым лукмо.
* 1946 ий — журналист-влакын калык-влак кокласе ушемым почмо.
* 1948 ий — Совет элыште саркурал плутонийым ыштыше икымше реакторым пашаш колтымо.

## Шочыныт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Пеледыш тылзын 8 кечынже шочшо-влак]]*
* 1949 — Николай Васильевич Токтаулов, сӱретче. Шернур район Товарнур ялыште шочын. Тудо мыланна ятыр натюрморт, пейзаж да портретын авторжо семын палыме. Пашаже-влак гоч сӱретче марий койышым да шӱлышым тӱрыснек почын пуа. «Ял пайрем», «Сӱан годым» да моло сылне сӱрет-влакын авторжо. 
* 1950 —  Анатолий Спиридонов, руш серызе, кусарыше, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1991), Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже (2005), Марий Эл Республикысе С.Г. Чавайн лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше (2001), Марий Эл Республикысе Олык Ипай лӱмеш Кугыжаныш самырыктукым премийын лауреатше (1992).
* 1967 — Анатолий Андреевич Соловьёв, туныктыш да шанче пашаеҥ, историй шанче кандидат. Шкеже Шернур район Кочанур ял гыч. Ынде ятыр ий тудо Марий кугыжаныш университетыште пашам ышта: историй предметым вӱда.
* 1974 — Светлана Альбертовна Яндукова, марий мурызо, семлызе, туныктышо, Марий Эл Республикысе Олык Ипай лӱмеш Кугыжаныш самырыктукым премийын лауреатше (2006).

## Коленыт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Пеледыш тылзын 8 кечынже колышо-влак]]*
* 1994 — Ошэл Васлий, марий серызе, почеламутчо.
* 2004 — Зинаида Каткова, марий серызе, журналист, СССР Серызе-влак ушемын йыжеҥже (1971), Марий АССР-ын Калык серызыже (1992), Марий АССР-ысе тӱвыран сулло пашаеҥже (1982).

## Калык пале
* Марий пайрем календарь почеш 8 Пеледышыште **Пактай пазар кече** палемдалтеш.

Категорий:8 пеледыш
8 пургыж

**8 пургыж** (8 февраль) — григориан кечышот почеш идалыкын 39-ше кечыже. Идалык пытыме марте 326 (кужемдыме ийлаште — 327) кече кодеш.

## Пайрем да памятный дате-влак
*  — Шанче кече. Тудым 1999-ше ийыште палемдаш тӱҥалыныт. Лач тиде кечын 1724-ше ийыште Петербург олаште Российысе Шанче Академийым почмо.

## Лӱмгече
* Пургыж тылзан кандашымше кечынже Аркадий, Варвара, Иван, Иосиф, Ксенофонт, Мария, Петр, Семен, Федор, Иоанн-влакын лӱм кечышт. 

## Событий-влак
*Тугак ончо: [[:Категорий:Пургыж тылзын 8 кечысе событий-влак]]*
* 1816 ий — Полицийын пашаштыже икымше гана пийым кучылтыныт.
* 1837 ий — Александр Пушкин ден Жорж Дантес коклаште дуэль лийын.
* 1838 ий — Семюэль Морзе икымше гана электромагнит телеграфым ончыктен.
* 1929 ий — Вертолётым ыштеныт. Инженер Николай Камов икымше совет вертолётым чоҥен. Тудын лÿмжö «Каскр-1» лийын.

## Шочыныт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Пургыж тылзын 8 кечынже шочшо-влак]]*
* 1936 — Виталий Павлович Белоусов, ял озанлык пашаеҥ, Марий республикын сулло агрономжо, Россий Федераций ял озанлыкын сулло пашаеҥже. Шкеже Киров вел гыч. 8 ий ял озанлык опыт станцийыште тӱҥ агрономлан тыршен. Вара паша корныжо ял озанлык министерствышке конден. Тыштат тудо тӱҥ агрономлан, министрын алмаштышыжлан пашам ыштен. 50 наре шанче пашан авторжо. 

* 1963 — Нонна Петровна (Падерина) Швед, концертмейстер да туныктыш пашаеҥ. Шкеже тудо Свердловск вел гыч. Уралысе консерваторийым тунем пытарымек, вигак Йошкар-Оласе Палантай лӱмеш училищыш фортепиано дене туныктышылан пашам ышташ толын.
 
* 1957 — Серафима Сергеевна Сибатрова, шанче пашаеҥ. Шкеже Курыкмарий кундем Берёзово ял гыч. Паша корныжо Марий шанче да шымлыме институт дене кылдалтын: тушто тудо марий йылме пӧлкан вуйлатышыже сомылым шукта. 

## Коленыт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Пургыж тылзын 8 кечынже колышо-влак]]*

## Калык пале
**Фёдорын кечыже**. Тиде кечын шочшо еҥ-влак пурса пучымышым кочкыныт, нунылан тиде ешартыш вийым пуэн. Ожно тыгай йÿлам шуктеныт: лишыл еҥыштын шÿгарÿмбакышт миен, шÿчым урен коденыт – тиде нунын чоныштым лыпландараш полша, манын ÿшаненыт. 

Категорий:8 пургыж
8 ӱярня

**8 ӱярня** (8 март) — григориан кечышот почеш идалыкын 67-ше (кужемдыме ийлаште — 68-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 298 кече кодеш.

## Пайрем да памятный дате-влак
* Ӱдырамаш-влакын калык-влак кокласе кечышт

## Лӱмгече

## Событий-влак
*Тугак ончо: [[:Категорий:Ӱярня тылзын 8 кечысе событий-влак]]*

## Шочыныт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Ӱярня тылзын 8 кечынже шочшо-влак]]*
* 1952 — Валерий Данилович Дубников, озанлык вуйлатыше. 1977-ше ийыште Поранча кундемысе торфушемыште инженерлан пашам ышташ тӱҥалын да вуйлатыше мартеат шуын. Экономик академийын академикше. Тыгак тудо Совет Ушем кӱшыл погынын депутатше лийын. А 2004-ше ий гыч Марий Эл кугыжаныш погынын депутатше сомылым шукта. 
* 1954 — Александр Германович Хлебников, туныктыш да спорт пашаеҥ, Марий Эл туныктышын сулло пашаеҥже. 1992-шо ий гычак Козьмодемьянск оласе коррекционный школ-интернатыште физкультурым вӱда. 
* 1955 — Евгений Борисович Мещеряков, спорт пашаеҥ. Мордовий кундемыште шочын-кушкын. 2001-ше ийыште Волжск оласе спорт комитетын вуйлатышыжлан шогалын. Байдарка дене ияш туныктен шога. 
* 1972 — Кадыкова Галина Николаевна, марий шанчызе, историк, туныктышо, историй шанче кандидат (2006), доцент (2010).
* 1974 — Светлана Талова, журналист  палемда. 1996-шо ий гыч тудо «Пульс-радиошто» вӱдышылан тыршаш тӱҥалын. Икмыняр жап гыч «Пульс - радио» акционер ушемын тӱҥ редакторжо лиеш. А 9 ий ончыч Светлана Геннадьевна «3-шо канал» радион тӱҥ редакторжо. Кызыт РЕН ТВ «12 регион» телекомпанийын тӱҥ редакторжо. Тыгак кугыжаныш пашаштат Светлана шкенжым терга.

## Коленыт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Ӱярня тылзын 8 кечынже колышо-влак]]*
* 2016 — Илья Караев, марий серызе, почеламутчо, кусарыше, Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (2006), Пошкырт Элысе Яныш Ялкайн лӱмеш премийын лауреатше.

## Калык пале

Категорий:8 ӱярня
961

## Мо лийын
* Марий-влак нерген икымше гана возымо: хазар каган Йосифлан йозакым тӱлышӧ калык коклаште *цармис* манын ончыкта.

## Кӧ шочын

## Кӧ колен

Категорий:961
8 шорыкйол

**8 шорыкйол** (8 январь) — григориан кечышот почеш идалыкын 8-ше кечыже. Идалык пытыме марте 357 (кужемдыме ийлаште — 358) кече кодеш.

## Пайрем да памятный дате-влак

### Лӱмгече
* Ефим
* Константин 
* Северин

## Событий-влак
*Тугак ончо: [[:Категорий:Шорыкйол тылзын 8 кечысе событий-влак]]*

## Шочыныт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Шорыкйол тылзын 8 кечынже шочшо-влак]]*
* 1902 — Маленков, Георгий Максимилианович (14.01.1988 колен), Совет Ушемысе политик пашаеҥ
* 1910 — Уланова, Галина Сергеевна (21.3.1998 колен), балерина, Совет Ушемын калык артисткыже, Социализм Паша Герой лӱмым кок гана сулен.
* 1922 — Аграновский, Анатолий Абрамович (14.4.1984 колен), журналист, писатель, «Известия» газетын корреспондентше.
* 1935 — Элвис (Аарон) Пресли (аҥгл. Elvis Presley (16.8.1977 колен), американ мурызо, киноактер. Рок-н-ролл Кугыжа тудым тачат лӱмдат.
* 1940 — Гельсий Зайниев, марий серызе, журналист, кусарыше, литературовед, краевед, Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже (1988), М.А. Кастрен Обществе премийын лауреатше (2002), Марий Эл Республикысе С.Г. Чавайн лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше (2005), Пошкырт Элысе Яныш Ялкайн лӱмеш премийын лауреатше (1999), «Марий Элын идалыкысе книгаже» конкурсын лауреатше (2006, 2016). 
* 1954 — Маков, Сергей Николаевич, семлызе, Марий Элын сулло сымыктыш пашаеҥже, Олык Ипай лӱмеш премийын лауреатше. Куженер район Тумьюмучаш ялыште шочын. Паша корныжо сем училищ, йоча школ-интернат, тӱвыра да сымыктыш колледж дене кылдалтын. Йыван Кырлан почеламутшылан возымо «Муралтем мый йывыртен» икымше марий ораторийын, скрипке да оркестр концертын, 100 утла мурын, 12 театр постановкын авторжо. «Волгыдо пайрем» да «Мурпеледыш» муро сборникым луктын. 
* 1956 — Стариков, Сергей Валентинович, шанче-историк, Марий Элын сулло шанчыеҥже  палемда. 50 наре шанче пашан авторжо. Утларак руш православий йӱлан историйжым шымлен, но Йошкар-Ола нергенат книга-альбомым луктын. Историй шанче доктор.

## Коленыт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Шорыкйол тылзын 8 кечынже колышо-влак]]*

## Калык пале

Категорий:8 шорыкйол
8 шыжа

**8 шыжа** (8 октябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 281-ше (кужемдыме ийлаште — 282-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 84 кече кодеш.

## Пайрем да памятный дате-влак
*  — Вӱд ӱмбалсе, вӱд йымалсе да южысо пуш/корабль-влакын командирыштын пайремышт. 
*  — Пушеҥге-влакым шындыме кече.
*  — Юрист кече.
*  — Талешке-партизан-влакын кечышт.

## Лӱмгече
* Католик лӱм-влак: Бригида, Пелагея, Людвик, Таисия.
* Танле (православный) лӱм-влак: Герман, Евгений, Максим, Николай, Павел, Прохор, Роман, Сергей, Таисия.

## Событий-влак
*Тугак ончо: [[:Категорий:Шыжа тылзын 8 кечысе событий-влак]]*

## Марий тӱняште
* 1886 ий — У Роҥго кундемысе Кельмаксола школым почмо.

## Тӱня мучко
* 1906 ий — Лев Толстой Нобель премийым налаш тореш лийын.
* 1946 ий — УАШ (США) гыч Перси Спенсер икымше микроволнан коҥгам ыштымылан патентым налын.
* 1967 ий — Кугу Британийыште руль воктек шичше машинавӱдышын вӱрыштыжо алкоголь улмым тергаш манын законым илышыш пуртеныт. 
* 1970 ий — Александр Солженицынлан Нобель премийым кучыктеныт. 

## Шочыныт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Шыжа тылзын 8 кечынже шочшо-влак]]*
* 1938 ий — Леонид Павлович Глушков, спортсмен, тренер, Марий республик капкультурын сулло пашаеҥже. Шочын Кужэҥер кундем Памашнур ялыште. Шинчымашым Марий кугыжаныш педагогик институтышто поген. Паша корныжо Пошкырт Элыште тӱҥалын. Вара Озаҥ оласе оборона предприятийште пашам ыштен, ты годымак тренер сомылым шуктен. 1962-шо ийыште шке шочмо верышкыже пöртылын. Спортышто шкенжым кугурак тренер семын ончыктен. 1990-ше ий гыч капкультур, спорт да туризм министерствыште министрын алмаштыже лийын. Тыгак Леонид Павлович Озаҥысе «Стрела» футбол командыште модын.
* 1939 ий — Евгений Афанасьевич Хлебников, йылмызе, шанчызе, туныктышо, мер пашаеҥ, философий шанче кандидат, Марий Эл Республикысе С.Г. Чавайн лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше. 
* 1946 ий — Юрий Александрович Ширнин, туныктыш да шанче пашеҥ, Марий Элын сулло шанче пашаеҥже. Липецк велыште шочын. Шинчымашым Горький лӱмеш институтышто поген. Паша корныжо студент пагытыштак тӱҥалын. Новолипецк металлург комбинатыште слесарьлан пашам ыштен. Тунем пытармек, паша корныжым ты тунемме тӧнеж денак кылда. Кугурак туныктышо деч тӱҥалын кафедра вуйлатыше марте шуын. 160 утла шанче пашан авторжо. Техник шанче доктор. Профессор.
* 1950 ий — Евгений Герасимович Яранов, марий сӱретче, Россий Сӱретче-влак ушемын йыжъеҥже (1985), Олык Ипай лӱмеш Марий комсомол премийын лауреатше (1990), Россий Федерацийын сулло сӱретчыже (2000), Марий Эл Республикысе А.В. Григорьев лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше (2019).

## Коленыт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Шыжа тылзын 8 кечынже колышо-влак]]*

## Калык пале
**Сергейын кечыже**. Поснак тиде кечын Сергий Радонежскийым порын шарналтеныт. Тудын деч тазалыкым да серлагышым йодын кумалыныт. Кресаньык-влак йыраныште кодшо ковыштам руэн пуртеныт, тыгак чыве вутам телылан ямдыленыт. 

Категорий:8 шыжа
9 ага

**9 ага** (9 май) — григориан кечышот почеш идалыкын 129-ше (кужемдыме ийлаште — 130-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 236 кече кодеш.

## Пайрем да памятный дате-влак
*            — Сеҥымаш кече.

## Лӱмгече
* Танле лӱм-влак: Василий, Иван, Николай, Пётр, Степан, Глафира.
* Католик лӱм-влак: Екатерина, Григорий, Парфений.

## Событий-влак
*Тугак ончо: [[:Категорий:Ага тылзын 9 кечысе событий-влак]]*
* 1945 — Кугу Ачаэл Сарыште Совет Ушем сеҥен.

## Шочыныт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Ага тылзын 9 кечынже шочшо-влак]]*
* 1923 — Сагдулла Хайруллович Садыков, Кугу ачамланде сарын геройжо. Фронтышко 20 ияш годымжак логалын, разведчик лийын. Ик кугу кредалмашыште кум гана нелын сусырген, но чытыше да патыр койышан улмыжлан илыше кодын кертын. 1945-ше ийысе Сеҥымаш парадыштат лийын. Демобилизаций деч вара Волжск оласе Марбумкомбинатыште тыршаш тӱҥалын. Тудын лӱддымылыкшым да подвигшым аклен, «За отвагу», «За боевые заслуги», «Йошкар Шӱдыр» да Чап орден-влак дене палемденыт.  
* 1924 — Елизавета Михайловна Иванова туныктыш пашаеҥ, Россий Федерацийысе школын сулло туныктышыжо.  У Роҥго кундем Роҥго селаште шочын. Ятыр ий У-Торъял районысо тӱрлӧ школлаште марий йылме да литературым туныктышылан тыршен. 22 ий У-Торъялысе школышто ты пашамак вӱден шоген. Марий йылмынам пойдарымаште тиде уста туныктышын пашаже моткоч кугу: шуко книган, тунемше-влаклан пособийын авторжо. 
* 1936 — Эчик Александрович Барцев, сӱретче да спортмен. Морко район Кугу Кожлаялыште шочын. Велосипед дене кудалыштмаште моткоч кугу кӱкшытыш шуын. Сымыктыш тӱня денат кугу кылым куча: 2005-ше ийыште тудын пашаже-влакын ончерже эртен. 
* 1954 — Маргарита Нифонтовна Кузнецова, марий йылмызе, шанчызе, туныктышо, философий магистр (1991), филологий шанче кандидат (1993), философий доктор (2008), доцент, Марий Эл Республикысе М.Н. Янтемир лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше (2003), «Рыцарь ырес» Венгр орденын кавалерже (2018).
* 1954-ше ийыште журналист да мер пашаеҥ Тамара Васильевна Петунина шочын. Паша корныжо тӱҥ шотышто «Знамя Победы» газет редакций дене кылдалтын. 2000-шӧ ий гыч тиде чолга ӱдырамаш мер пашашкат ушнен: Марий погынын еҥже лийын.  
* 1960 — Итальева, Полина Ивановна, эрвел марий мурызо. Нефтекамск оласе филармонийыште тырша гынат, чӱчкыдын Марий кундемышкат калыкым куандараш толеш. Тудын йоҥгалтарыме «Авай», «Шочмо-кушмо верыште», «Йӱлен йӧратем» мурыжо-влак калыкын чонышко шыҥен шуктеныт. Башкортостан да Марий Эл республик-влакын сулло артисткыже. 
* 1969 —  Валентин Борисович Васюков, мер пашаеҥ да бизнесъеҥ. Пошкырт кундемын шочшыжо шке паша корныжым Марий Элыште муын. 1994-ше ий гыч «Ланар» реклама агенствыште консультантлан тыршен, а вара «Телец» кевытын вуйлатышыже лийын. «Ресурсы Марий Эл» газетын эртарыме йодыштмаш почеш 2001-ше ийыште тудо 60 эн сай бизнесъеҥ-влак коклашке логалын. 

## Коленыт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Ага тылзын 9 кечынже колышо-влак]]*
* 1983 — Василий Рожкин, марий серызе, почеламутчо, туныктышо, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1939), РСФСР-ын сулло туныктышыжо (1965), 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.

## Калык пале
* Тиде кечын ондак кресаньык-влак пурсам уденыт, да эр паренгым шынденыт.

Категорий:9 ага
9 идым

**9 идым** (9 сентябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 252-шо (кужемдыме ийлаште — 253-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 113 кече кодеш.

## Пайрем да памятный дате-влак
* Моторлык кечым палемда. 
* Тестировщик-шамычын пайремышт.
* Байкал ерын кечыже.

## Лӱмгече
Шке лумгечыштым Петр, Сергей, Яков – влак палемдат.  

## Событий-влак
*Тугак ончо: [[:Категорий:Идым тылзын 9 кечысе событий-влак]]*
* 1913 — лётчик Пётр Нестеров тӱнямбал историйыште самолёт дене икымше гана «мёртвая петля» фигурым ыштен.
* 1970 — Волжский автомобиль заводын икымше машинаже-влак лекташ тӱҥалыныт. ВАЗ-ын икымше серий маркыже жап эртымек калык коклаште «копейка» лӱмым налын.
* 1984 — шахмат дене тӱнямбал чемпион лӱм верч Гарри Каспаров ден Анатолий Карпов коклаште ӱчашымаш тӱҥалын. Тудо 5 тылзе шуйнен. 5 тылзе эртымек судьян темлымашыже почеш матчым чарыме, уке гын, ӱчашыше-влакын тазалыкышт начарешт кертеш – манын ойлен тудо. Матчым 1985-ше ийыште уэш эртарыме: 13 да 11 счёт дене Каспаров Карповым сеҥен. 

## Шочыныт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Идым тылзын 9 кечынже шочшо-влак]]*
* 1887 — Александр Конаков, марий серызе, почеламутчо, драматург, прозаик, туныктышо.
* 1923 — Арсий Волков, марий серызе, драматург, артист, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1951), Марий АССР-ысе тӱвыран сулло пашаеҥже (1967), 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
* 1936 — Иван Бердинский (Иван Анисимович Бердинский), марий серызе, почеламутчо.
* 1961 — Олег Арсентьевич Сергеев, филолог, Марий Элын сулло шанче пашаеҥже. Морко кундем Эҥерӱмбал Шале ялыште шочын. Кӱшыл шинчымашым Марий кугыжаныш университетыште налын да ынде ятыр ий тыштак пашам ышта. Тӱҥ шотышто Олег Арсентьевич мутын чоҥалтмыжым, стилистикым, лексикологийым шымла. Филологий наука  кандидат. 
* 1951 — Валерий Яковлевич Михайлов, кугыжаныш пашаеҥ. Тудо Чуваший кундемысе Козлово кундемыште шочын-кушкын. Марий педагогик институтым тунем лекмек, Волжск оласе 4-ше №-ан школышто туныктышылан тыршаш тӱҥалын да вуйлатыше мартеат шуын. 13 ий Волжскысо илышкыл аралтыш рӱдерын вуйлатышыже лийын. А 2005-ше ий гыч маломерный суд пашаште кугурак инспекторлан тырша. 2008-ше ийыште тудо «Эн сай кугыжаныш инспектор» лӱмым сулен.

## Коленыт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Идым тылзын 9 кечынже колышо-влак]]*

## Калык пале
**Пименын кечыже.** Ожно калык тиде кечын полангичкым поген. Но калык палымат эскерен: ты кече марте кайык-влак поланым тӱкен огытыл гын, шушаш теле сай лиеш.

Категорий:9 идым
9 пургыж

**9 пургыж** (9 февраль) — григориан кечышот почеш идалыкын 40-ше кечыже. Идалык пытыме марте 325 (кужемдыме ийлаште — 326) кече кодеш.

## Пайрем да памятный дате-влак

## Лӱмгече

## Событий-влак
*Тугак ончо: [[:Категорий:Пургыж тылзын 9 кечысе событий-влак]]*

## Шочыныт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Пургыж тылзын 9 кечынже шочшо-влак]]*
* 1954 — Виталий Петухов (Виль Мамут, Кыйыр Витали), курыкмарий серызе, почеламутчо, журналист, РСФСР Журналист-влак ушемын йыжъеҥже (1979), СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1990), Марий Эл Республикын сулло журналистше (1993), Марий Эл Республикысе С.Г. Чавайн лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше (1997), Марий Эл Республикын Калык серызыже (2014).
* 1960 — Леон Рая, марий серызе, почеламутчо, туныктышо. 

## Коленыт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Пургыж тылзын 9 кечынже колышо-влак]]*

## Калык пале

Категорий:9 пургыж
9 кылме

**9 кылме** (9 ноябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 313-шо (кужемдыме ийлаште — 314-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 52 кече кодеш.

## Пайрем да памятный дате-влак
* Фашизм, расизм да антисемитизм ваштареш кучедалме кече палемдалтеш.

## Лӱмгече
Шке лӱмгечыштым Марк, Капитолина, Степан, Терентий, Максим, Афанасий ден Андрей-влак палемдат.

## Событий-влак
*Тугак ончо: [[:Категорий:Кылме тылзын 9 кечысе событий-влак]]*
* 1938 — Германийыште нацист-влак еврей-влакым поктылаш тÿҥалыныт.
* 1989 — Берлин пырдыжым сÿмырымö паша тÿҥалын.

## Шочыныт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Кылме тылзын 9 кечынже шочшо-влак]]*
* 1935 — Михаил Матвеевич Глазырин, администраций вуйлатыше, Марий республикын сулло чоҥышыжо. Киров велыште шочын. 8 ий Марстройтрестыште инженерлан тыршыме деч вара «Маригражданстройыш» вончен, а 1983-1990-ше ийлаште Министр-влак погын вуйлатышын алмаштышыже сомылым шуктен да Кугыжаныш Погынын депутатше лийын. Суапле пашажлан «Знак Почёта» да Паша Йошкар Знамя орден-влак, ятыр чап танык дене палемдалтын.
* 1960 — Дмитрий Викторович Шахтарин, Марий Элын сулло журналистше. Ончычсо паша корныжо шочмо Кужэҥер кундемысе комитет дене кылдалтын. Но 1991-ше ий гыч журналистик пашашке куснен: ончыч «Республика», вара «Марийская правда» газет редакцийын пашаеҥже лийын. Кок тӱжемше (2000) ийыште Кужэҥер кундемысе погынын вуйлатышыжлан шогалын.
* 1958 — Вячеслав Анатольевич Кольцов, журналист, радиовӱдышӧ, Марий Элын сулло журналистше. Тудо Морко кундемыште шочын-кушкын. Марий кугыжаныш университетым тунем лекмек, Марий радиошто пашам ышташ тӱналын. 1996-шо ий гыч «Эркас» ушемын художественный вуйлатышыже лийын, а 2001-ше ий гыч «Марий Эл» телерадиокомпанийын радио редакторлан пашам ышта. «Мик-мек» мыскара муро ансамбльын чолга мурызыжо лийын.
* 1971 — Ирина Николаевна Мищенко, спорт пашаеҥ. Йошкар-Олаште шочын. 13 ияш улмыж годымак вӱдыштӧ ийме спортлан шӱмаҥын, но кок ий гыч дзюдош куснен. Российысе чемпионатын ший, Совет Ушем чемпионатын той призёржо лийын. 1990-ше ийыште – Марий Элын эн сай спортсменже. Кызыт Америкыште ила.
* 1971 — Алевтина Петровна Кузнецова, марий йылмызе, шанчызе, туныктышо, кусарыше, филологий шанче кандидат (2012).

## Коленыт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Кылме тылзын 9 кечынже колышо-влак]]*
* 1970 — Михаил Иванов (Михаил Ефимович Иванов), марий серызе, журналист, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. 

## Калык пале
Тиде кечын товатлыме мутым шукташак тыршыман. Ешыште кугу ойго лийын гын, Юмо деч тудым тöрлаш, чоным луштараш йодыныт. А эрласе кечылан, тауштымо амал дене, черкыш каен – сортам чÿктеныт.
 

Категорий:9 кылме
9 пеледыш

**9 пеледыш** (9 июнь) — григориан кечышот почеш идалыкын 160-шо (кужемдыме ийлаште — 161=ше) кечыже. Идалык пытыме марте 205 кече кодеш.

## Пайрем да памятный дате-влак
*  — Йолташ-влакын тӱнямбалсе кечыже палемдалтеш.
*  — Пӧрт арверым ыштыше-влакын (мебельщик-влакын) пайремышт.

## Лӱмгече

## Событий-влак
*Тугак ончо: [[:Категорий:Пеледыш тылзын 9 кечысе событий-влак]]*
* 1737 ий — Моско олаште ик эн кугу пожар лийын. Тунам, эсогыл, Кремльат йӱлен.
* 1904 ий — Лондонысо симфоний оркестрын икымше концертше эртен.
* 1935 ий — Совет Ушемыште йот элыш шылын куржмылан пушташ кӱштышӧ законым пеҥгыдемденыт.

## Шочыныт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Пеледыш тылзын 9 кечынже шочшо-влак]]*
* 1672 ий — Петр Икымше, кугыжа

### Марий-влак коклаште
* ???? ий — Максим Григорьевич Делянов, почеламутчо да туныктыш пашаеҥ. Тудо Поранча кундем Тошкемнур ялыште шочын-кушкын. Ятыр ий Олор школышто туныктышылан пашам ыштен. Прозаик семынат  чапланен. 
* 1941 ий — Александр Васильевич Малинин, мурызо, Марий Эл Республикын сулло артистше. Морко кундем Кожлаер ялыште шочын. Уста артистын паша корныжо кугыжаныш филармонийыште тӱҥалын. Кумдан палыме «Марий Эл» да «Элнет» ансамбльлаштат шуаралтын. 1986-шо ийыште Искандаров лӱмеш капеллын вӱдышӧ солистше лийын. Марий кундемнан чапшым Россий кумдыкысо конкурслаште арален. Тидлан кугыжаныш премий денат палемдалтын.
* 1949 ий — Игорь Александрович Шахов, генерал-майор. Юл кундем сарзе округын оперуполномоченный гыч тӱҥалын Москосо сарзе округын контрразведке кучем вуйлатышын алмаштышыже марте шуын. Тиде суапле пашажлан тудо «За службу» 3-шо степенян орден дене палемдалтын.
* 1967 ий — Марина Валентиновна Ефремова,  спортсменка, Совет Ушемын спорт мастерже. Йошкар-Олаште шочын. Кугу чапым да пагалымашым ийымаш спорт дене сулен. Россий Федерацийын чемпионкыжо лӱмым 8 гана налын. Тыгак калык-влак кокласе 9-ше таҥасымаште сеҥышыш лектын. 1987-ше ийыште Россий Федераций кӱкшытыштӧ 400 метр комплекс иймаш дене рекордым шынден. Совет Ушемын  сборныйжынат чапшым моло таҥасымаште арален. Пытартыш ийлаште Марина Валентиновна йоча тренерлан тыршен.
* 1955 ий — Александр Васильевич Ефимов, почеламутчо. Калыкыште тудым **Алан Эчук** лӱм дене палат.

## Коленыт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Пеледыш тылзын 9 кечынже колышо-влак]]*

## Калык пале
*Танле тыныште (православий йӱлаште) — **Вознесение**. 
* **Федоран кечыже**. Тиде кечын манеш-манешым шаркалаш, еҥым титаклаш ок лий улмаш. Тыгак таче пӧртым ӱшташ ок лий улмаш: тиде кечын пӧрткугыза-домовой кече мучко мала, сандене выньыкым тарватыман огыл.
    

Категорий:9 пеледыш
9 шыжа

**9 шыжа** (9 октябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 282-шо (кужемдыме ийлаште — 283-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 83 кече кодеш.

## Пайрем да памятный дате-влак
*  Почтын тӱнямбалсе кечыже палемдалтеш.
*  — Хангыль кече.
*  — Эрыкан лийме кече.

## Лӱмгече
* Католик лӱм-влак: Винцент, Дионис, Людвик.
* Танле (православный) лӱм-влак: Тихон, Владимир, Иван.

## Событий-влак
*Тугак ончо: [[:Категорий:Шыжа тылзын 9 кечысе событий-влак]]*
* 1760 ий — Шымияш сар кайыме пагытыште Берлин Чернышевын вуйлатыме армийже ончылно капитуляций нерген увертарен.
* 1829 ий — Арарат курыкышко икымше гана кӱзымаш лийын.
* 1991 ий — Букеровский премийым пеҥгыдемдыме: тудо сылнымут пашаште кугу кӱкшытыш шушо-влаклан пуалтеш.
* 2002 ий — Россий мучко 10-шо калык перепись тӱҥалын. 

## Шочыныт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Шыжа тылзын 9 кечынже шочшо-влак]]*
* 1940 ий — Александр Дмитриевич Афонин, футболист да тренер. Александр Дмитриевич Моско олаште шочын. Физкультур институтышо шинчымашым поген. 1956-шо ийыште «Локомотив» самырык футбол командыште модаш тӱҥалын. Йошкар-Олашке толмек, «Спартак» командыште модын. Тунамак Совет Ушем спорт мастер лӱмым сулен. Умбакыже паша корныжо Озаҥысе, Тольяттисе, Нижнекамск да Алжирысе футбол командылаште шуйнен. Марий футболын историйыштыже тудын лӱмжым шӧртньӧ буква дене возымо.
* 1935 ий — Юрий Иванович Сабанцев, ял озанлык пашаеҥ. Поранча кундем Чеберюла шочын. Шинчымашым кыдалаш школышто, педучилищыште поген. Вара Магадан кундемыште туныктышылан, комсомол райком вуйлатышылан тыршен. Шочмо кундемышке пӧртылмеке, партий да комсомол пашам виктарен шоген. «Куженерский» кайык фабрикын вуйлатышыжлан, Кужэҥер райисполком вуйлатышылан шоген. Суапле пашажлан Почёт орден да ятыр чап танык дене палемдалтын. 
* 1946 ий — Евгений Александрович Кузнецов, шанче-технолог, Марий Эл Республикысе ял озанлыкын сулло пашаеҥже. Юлсер олаште шочын. Шинчымашым Марий политехник институтышто поген, варажым Ленинград оласе академийыште аспирантурышто шинчымашым келгемден. 1968-шо ий гыч Юлсер оласе целлюлозно-бумажный йӧндартыште слесарьлан, вара инженерлан ыштен. Вуйлатыше марте шуын. 1996-шо ийыште Юлсер кундем администраций вуйлатыше лийын. Техник шанче кандидат. Суапле пашажлан Почёт орден да ятыр чап танык дене палемдалтын.
* 1967 ий — Лариса Анатольевна Сидоркина. «Пӧрт воктене», «Гармонь койышет», «Шочмо кече», «Авамланде» муро-влакым йоҥгалтарыме дене кугу чапым налын. Тудынат таче шочмо кечыже. Лариса Анатольевна 1967-ше ийыште Морко кундем Шордур ялыште шочын. Ынде ятыр ий тудо Марий тӱвыра рӱдерыште тырша. Шергакан йолташнам да пагалыме мурызынам шочмо кечыж дене шокшын саламлена.
* 1978 ий — Наталия Александровна Алексеева, марий шанчызе, технике шанче кандидат.

## Коленыт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Шыжа тылзын 9 кечынже колышо-влак]]*

## Калык пале
**Иоанн Богословын кечыже**. Ожно тиде кечын икымше лумым вученыт. Лум йоршан йур лиеш гын, теле рудышто левешта маныныт, а кече мучко кече шыратен онча гын – вес ийын июнь тылзе ночко да лавыртышан лиеш. 
## Палемдымаш-влак

Категорий:9 шыжа
9 ӱярня

**9 ӱярня** (9 март) — григориан кечышот почеш идалыкын 68-ше (кужемдыме ийлаште — 69-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 297 кече кодеш.

## Пайрем да памятный дате-влак
* Ди-джей-влакын тӱнямбал кечышт.

## Лӱмгече
Ӱярня тылзын индешымше кечынже Дмитрий, Иван, Петр, Кирилл – влакын лӱм кечышт.

## Событий-влак
*Тугак ончо: [[:Категорий:Ӱярня тылзын 9 кечысе событий-влак]]*

## Шочыныт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Ӱярня тылзын 9 кечынже шочшо-влак]]*
* 1965 — Борис Андреевич Дмитриев, актёр, Марий Элын сулло артистше шочын. Шкеже Пошкырт Эл Калтаса кундем гыч. 18-ше ий Марий самырык театрыште пашам ыштен. Кызыт республикысе калык усталык рӱдерыште тырша.  Тидын годымак «Чодра сем», «Кумыл», «Эрвел мари» ансамбль-влакын чолга артистше. Олык Ипай лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше. 
* 1954 — Валериян Иванович Войконов,  туныктыш пашаеҥ. Юлсер кундем Полатсола ял гыч. 1989-ше ийыште Сотнур кыдалаш школын вуйлатышыжлан шогалын. Тачысе кечынат тиде сомылым шуктен шога. Суапле пашажлан тудым «Калык просвещенийын отличникше» лӱм дене палемденыт.
* 1949 — Александр Яковлевич Егошин, У Торъял районышто кугыжаныш вуйлатыше, Россий Федерацийын сулло ял озанлык пашаеҥже шочын. Паша корныжо «Прогресс» колхозышто тӱналын, вара У-Торъял районысо администрацийыште тыршен. 2001-ше ий гыч ял озанлык министр сомылым шукташ тӱҥалын. Ял озанлык шанче кандидат.
* 1960 — Александр Владимирович Малкин, МЧС пашаеҥ. Самара вел Сызрань ола гыч. Ынде кумшо ий тудо туткар деч аралалтме министерстве кучемын вуйлатышыжлан пашам ышта. Генерал-майор.

## Коленыт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Ӱярня тылзын 9 кечынже колышо-влак]]*
* 2008 — Феликс Майоров, марий серызе.

## Калык пале

Категорий:9 ӱярня
III курым

II курым \leftrightarrow IV курым


200 ийла:
*[[200]]*201
202203
204205
206207
208209

210 ийла:
210211
212213
214215
216217
218219

220 ийла:
220221
222223
224225
226227
228229

230 ийла:
230231
232233
234235
236237
238239

240 ийла:
240241
242243
244245
246247
248249

250 ийла:
250251
252253
254255
256257
258259

260 ийла: 
260261
262263
264265
266267
268269

270 ийла: 
270271
272273
274275
276277
278279

280 ийла: 
280281
282283
284285
286287
288289

290 ийла: 
290291
292293
294295
296297
298299

300 ийла:
300

Категорий:Курымла
II курым

I курым \leftrightarrow III курым


100 ийла:
*[[100]]*101
102103
104105
106107
108109

110 ийла:
110111
112113
114115
116117
118119

120 ийла:
120121
122123
124125
126127
128129

130 ийла:
130131
132133
134135
136137
138139

140 ийла:
140141
142143
144145
146147
148149

150 ийла:
150151
152153
154155
156157
158159

160 ийла: 
160161
162163
164165
166167
168169

170 ийла: 
170171
172173
174175
176177
178179

180 ийла: 
180181
182183
184185
186187
188189

190 ийла: 
190191
192193
194195
196197
198199

200 ийла:
200

Категорий:Курымла
IX курым

VIII курым \leftrightarrow X курым


800 ийла:
*[[800]]*801
802803
804805
806807
808809

810 ийла:
810811
812813
814815
816817
818819

820 ийла:
820821
822823
824825
826827
828829

830 ийла:
830831
832833
834835
836837
838839

840 ийла:
840841
842843
844845
846847
848849

850 ийла:
850851
852853
854855
856857
858859

860 ийла: 
860861
862863
864865
866867
868869

870 ийла: 
870871
872873
874875
876877
878879

880 ийла: 
880881
882883
884885
886887
888889

890 ийла: 
890891
892893
894895
896897
898899

900 ийла:
900

Категорий:Курымла
I курым

м. э. д. о. I курым \leftrightarrow II курым


икымше ийла:
1
23
45
67
89

10 ийла:
1011
1213
1415
1617
1819

20 ийла:
2021
2223
2425
2627
2829

30 ийла:
3031
3233
3435
3637
3839

40 ийла:
4041
4243
4445
4647
4849

50 ийла:
5051
5253
5455
5657
5859

60 ийла: 
6061
6263
6465
6667
6869

70 ийла: 
7071
7273
7475
7677
7879

80 ийла: 
8081
8283
8485
8687
8889

90 ийла: 
9091
9293
9495
9697
9899

100 ийла:
100

Категорий:Курымла
VIII курым

VII курым \leftrightarrow IX курым


700 ийла:
*[[700]]*701
702703
704705
706707
708709

710 ийла:
710711
712713
714715
716717
718719

720 ийла:
720721
722723
724725
726727
728729

730 ийла:
730731
732733
734735
736737
738739

740 ийла:
740741
742743
744745
746747
748749

750 ийла:
750751
752753
754755
756757
758759

760 ийла: 
760761
762763
764765
766767
768769

770 ийла: 
770771
772773
774775
776777
778779

780 ийла: 
780781
782783
784785
786787
788789

790 ийла: 
790791
792793
794795
796797
798799

800 ийла:
800

Категорий:Курымла
VII курым

VI курым \leftrightarrow VIII курым


600 ийла:
*[[600]]*601
602603
604605
606607
608609

610 ийла:
610611
612613
614615
616617
618619

620 ийла:
620621
622623
624625
626627
628629

630 ийла:
630631
632633
634635
636637
638639

640 ийла:
640641
642643
644645
646647
648649

650 ийла:
650651
652653
654655
656657
658659

660 ийла: 
660661
662663
664665
666667
668669

670 ийла: 
670671
672673
674675
676677
678679

680 ийла: 
680681
682683
684685
686687
688689

690 ийла: 
690691
692693
694695
696697
698699

700 ийла: 700

Категорий:Курымла
VI курым

V курым \leftrightarrow VII курым


500 ийла:
*[[500]]*501
502503
504505
506507
508509

510 ийла:
510511
512513
514515
516517
518519

520 ийла:
520521
522523
524525
526527
528529

530 ийла:
530531
532533
534535
536537
538539

540 ийла:
540541
542543
544545
546547
548549

550 ийла:
550551
552553
554555
556557
558559

560 ийла: 
560561
562563
564565
566567
568569

570 ийла: 
570571
572573
574575
576577
578579

580 ийла: 
580581
582583
584585
586587
588589

590 ийла: 
590591
592593
594595
596597
598599

600 ийла:
600

Категорий:Курымла
V курым

IV курым \leftrightarrow VI курым


400 ийла:
*[[400]]*401
402403
404405
406407
408409

410 ийла:
410411
412413
414415
416417
418419

420 ийла:
420421
422423
424425
426427
428429

430 ийла:
430431
432433
434435
436437
438439

440 ийла:
440441
442443
444445
446447
448449

450 ийла:
450451
452453
454455
456457
458459

460 ийла: 
460461
462463
464465
466467
468469

470 ийла: 
470471
472473
474475
476477
478479

480 ийла: 
480481
482483
484485
486487
488489

490 ийла: 
490491
492493
494495
496497
498499

500 ийла:
500

Категорий:Курымла
IV курым

III курым \leftrightarrow V курым


300 ийла:
*[[300]]*301
302303
304305
306307
308309

310 ийла:
310311
312313
314315
316317
318319

320 ийла:
320321
322323
324325
326327
328329

330 ийла:
330331
332333
334335
336337
338339

340 ийла:
340341
342343
344345
346347
348349

350 ийла:
350351
352353
354355
356357
358359

360 ийла: 
360361
362363
364365
366367
368369

370 ийла: 
370371
372373
374375
376377
378379

380 ийла: 
380381
382383
384385
386387
388389

390 ийла: 
390391
392393
394395
396397
398399

400 ийла:
400

Категорий:Курымла
XIII курым

XII курым \leftrightarrow XIV курым


1200 ийла:
*[[1200]]*1201
12021203
12041205
12061207
12081209

1210 ийла:
12101211
12121213
12141215
12161217
12181219

1220 ийла:
12201221
12221223
12241225
12261227
12281229

1230 ийла:
12301231
12321233
12341235
12361237
12381239

1240 ийла:
12401241
12421243
12441245
12461247
12481249

1250 ийла:
12501251
12521253
12541255
12561257
12581259

1260 ийла: 
12601261
12621263
12641265
12661267
12681269

1270 ийла: 
12701271
12721273
12741275
12761277
12781279

1280 ийла: 
12801281
12821283
12841285
12861287
12881289

1290 ийла: 
12901291
12921293
12941295
12961297
12981299

1300 ийла:
1300

Категорий:Курымла
XII курым

XI курым \leftrightarrow XIII курым


1100 ийла:
*[[1100]]*1101
11021103
11041105
11061107
11081109

1110 ийла:
11101111
11121113
11141115
11161117
11181119

1120 ийла:
11201121
11221123
11241125
11261127
11281129

1130 ийла:
11301131
11321133
11341135
11361137
11381139

1140 ийла:
11401141
11421143
11441145
11461147
11481149

1150 ийла:
11501151
11521153
11541155
11561157
11581159

1160 ийла: 
11601161
11621163
11641165
11661167
11681169

1170 ийла: 
11701171
11721173
11741175
11761177
11781179

1180 ийла: 
11801181
11821183
11841185
11861187
11881189

1190 ийла: 
11901191
11921193
11941195
11961197
11981199

1200 ийла:
1200

Категорий:Курымла