open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Апак

**Апак** (Упамаш) () — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Шале ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 10 еҥ (2003 ий), 5 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Кокласола ял деч 11 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
*  Васильев Дмитрий Васильевич (Шочын: 1924 ий) — I степенян Ачамланде сар орден-влакын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
* Ефремов Аркадий Семёнович — марий йылмызе, шанчызе, туныктышо, журналист, филологий шанче кандидат (1987).
*  Панфилов Борис Максимович (Шочын:1910 ий) — 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.

## Кылвер-влак
* Деревня Упамаш (Апак). 

## Литератур
# История сел и деревень Республики Марий Эл. Моркинский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Моркинский район», 2004. — 320 с. ил.  С. 94.

## Важ-влак


Категорий:Морко кундемысе илымверла
Эҥермучаш (Шеҥше ял шотан илем)

**Эҥермучаш** () — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял. 

## Верланыме вер
Нуж-Ключ ял деч 7 километр кечывалвел-эрвелне лийын шоген.

## Эртымгорно
1994 ийыште Эҥермучаш ял шотлымо данный-влак лукталтын.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
*  Бессонов Николай Степанович (шочын:1904 ий.) — Йошкар Тисте орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Борисов Александр Андреевич (шочын:1905 ий.) — 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*     Борисов Николай Андреевич (шочын:1918 ий.) — Йошкар Шӱдыр орден, III степенян Чап орден-влакын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*   Епонешников Аркадий Алексеевич (шочын:1912 ий.) — III степенян Чап орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*   Ермаков Николай Актершевич (шочын:1926 ий.) — I степенян Ачамланде сар орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*    Иванов Василий Михайлович (шочын: 1923 ий.) — Йошкар Шӱдыр орден, II степенян Чап орден да III степенян Чап орден-влакын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Инягин Иван Михайлович (шочын: 1902 ий.) — 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Лаврентьев Михаил Тимофеевич (шочын: 1918 ий) — 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Ломакин Василий Николаевич (шочын: 1915 ий) — 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Ломакин Николай Степанович (шочын:1896 ий) — 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*   Ломакин Семен Иванович (шочын: 1913 ий.) — Йошкар Шӱдыр орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*    Петров Петр Петрович (шочын: 1905 ий.) — II степенян Ачамланде сар орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Поспелов Александр Яковлевич (шочын: 1910 ий.) — 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Поспелов Владимир Николаевич (шочын: 1925 ий.) — 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.

## Кылвер-влак
* Деревня Березово (Эҥермучаш, Инермучаш, починок Берёзовский, починок Березовой). 

## Литератур
# История сел и деревень Республики Марий Эл. Моркинский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Моркинский район», 2004. — 320 с. ил.  С. 197.

## Важ-влак


Категорий:Морко кундемысе илымверла
Изи Ярамарий

**Изи Ярамарий** () — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Шале ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 29 еҥ (2004 ий), 23 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Канторъял ял деч 5 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
*  Михайлов Александр Михайлович (шочын:1908 ий.) — 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*   Павлов Николай Павлович — Совет Ушем Талешке, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*     Соколов В.А. — Георгий ыресын тичмаш кавалерже Икымше Тӱнямбалсе сарын участникше.
*  Шубин Виктор Александрович (шочын:1924 ий.) — 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.

## Кылвер-влак
* Починок Ярамор (Изи Ярамарий). 

## Литератур
# История сел и деревень Республики Марий Эл. Моркинский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Моркинский район», 2004. — 320 с. ил.  С. 284.

## Важ-влак


Категорий:Морко кундемысе илымверла
Йогорсола

**Йогорсола** (Егорсола) () — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Шале ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 104 еҥ (2004 ий), 75 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Кугу Шале ял деч 8 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
*   Егоров Сергей Егорович (Шочын:1908 ий) — 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*     Ивачев Филипп Афанасьевич (шочын:1904 ий) — III степенян Чап орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Иванов Егор Иванович (шочын: 1923 ий) — 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*   Ильин Николай Ильич (шочын:1912 ий) — II степенян Ачамланде сар орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Петров Василий Петрович (Шочын: 1917 ий) — 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.

## Кылвер-влак
* Деревня Егоркино (Йогорсола, Егорсола). 

## Литератур
# История сел и деревень Республики Марий Эл. Моркинский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Моркинский район», 2004. — 320 с. ил.  С. 213.

## Важ-влак


Категорий:Морко кундемысе илымверла
Мызэҥер

**Мызэҥер** () — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Шале ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 134 еҥ (2004 ий), 88 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Канторъял ял деч 1 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
*  Андреев Григорий Андреевич — 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Декин Александр Григорьевич — 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Декин Михаил Григорьевич — 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
* Колумб Валентин Христофорович — марий серызе, почеламутчо, кусарыше, журналист, СССР Серызе-влак ушемын йыжъенже (1961), Олык Ипай лӱмеш Марий комсомол премийын лауреатше (1968).

## Кылвер-влак
* Деревня Мизинер (Мызэҥер).  

## Литератур
# История сел и деревень Республики Марий Эл. Моркинский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Моркинский район», 2004. — 320 с. ил.  С. 277.

## Важ-влак


Категорий:Морко кундемысе илымверла
Эҥерӱмбал Шале

**Эҥерӱмбал Шале** () — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Шале ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 94 еҥ (2004 ий), 72 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Кугу Шале ял деч 8 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
*   Назарий Александров — марий серызе, шанчызе, медицине шанче кандидат (1972), профессор (1997), Марий Эл Республикысе калык озанлыкын сулло пашаеҥже (1987), Марий Эл Республикысе шанчын сулло пашаеҥже (1998). 
* Аркадий Букетов-Сайн — марий серызе, почеламутчо, журналист, туныктышо, кусарыше, РСФСР Журналист-влак ушемын йыжъеҥже (1982), МССР-ын сулло журналистше (1991).  
*    Ласточкин Алексей Никитович — II степенян Ачамланде сар орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Николаев Изосим Николаевич — 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
* Сергеев Олег Арсентьевич — марий йылмызе, филологий шанче кандидат, доцент, Марий Эл Республикысе шанчын сулло пашаеҥже.

## Кылвер-влак
* Деревня Малый Кулеял (Эҥерӱмбал Шале, Инерымбал). 

## Литератур
# История сел и деревень Республики Марий Эл. Моркинский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Моркинский район», 2004. — 320 с. ил.  С. 216.

## Важ-влак


Категорий:Морко кундемысе илымверла
Муканай

**Муканай** () — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Унчо ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 133 еҥ (2004 ий), 102 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Унчо сола деч 2 километр кечывалвел могырно верланен.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
*   Андреев Георгий Николаевич — Йошкар Шӱдыр орден-влакын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*   Афанасьев Василий Афанасьевич — 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Егоров Михаил Егорович — 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Ямтеев Яндымар — 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.

## Кылвер-влак
* Деревня Муканай (выселок Илле Вершина, Околоток Муканаев).

## Литератур
# История сел и деревень Республики Марий Эл. Моркинский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Моркинский район», 2004. — 320 с. ил.  С. 254.

## Важ-влак


Категорий:Морко кундемысе илымверла
Шап Унчо

**Шап Унчо** () — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Унчо ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 144 еҥ (2004 ий), 129 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Унчо сола деч 5 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
* Григорьева Людмила Яковлевна — марий йылмызе, шанчызе, туныктышо, филологий шанче кандидат (2003), доцент (2006).
*  Максимов Н. — 4-ше степенян Георгий ыресын кавалерже, Икымше Тӱнямбалсе сарын участникше.
*   Осипов Николай Осипович — Паша Йошкар Тисте орден ден «Чап Тамга» орден-влакын кавалерже.
*  Яковлев К. — 4-ше степенян Георгий ыресын кавалерже, Икымше Тӱнямбалсе сарын участникше.
* Семёнова Мария Семёновна — «РСФСР школын сулло туныктышыжо» (1966)

## Кылвер-влак
* Деревня Сапуньжа (Шап Унчо, Второй Унжа, Сап Унжа). 

## Литератур
# История сел и деревень Республики Марий Эл. Моркинский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Моркинский район», 2004. — 320 с. ил.  С. 257.

## Важ-влак


Категорий:Морко кундемысе илымверла
Машнур

**Машнур** () — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Семисола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 5 еҥ (1989 ий), 7 еҥ (2010 ий). 

## Верланыме вер
Шордӱр ял деч 4 километр касвел могырно верланен.Торалык Яндекс.Карте-влак ӱзгарын полышышт дене висалтын.

Категорий:Морко кундемысе илымверла
Малиновка

**Малиновка** мут ончыктен кертеш:

* Малиновка — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже верланыше пытыше хутор.
* Малиновка — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже верланыше пытыше ял.
* Малиновка — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Семисола ял шотан илемыш пурышо ял.
Петровский (Морко кундем)

**Петровский** () — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Семисола ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 365 еҥ (2004 ий), 280 еҥ (2010 ий). 

## Верланыме вер
Морко ола сынан посёлко деч 25 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
* Зорина Н.И. — СССР Кугыжаныш премийын лауреатше.
*  Иванова Е.И. — «Чап Тамга» орденын кавалерже.
* Карягин В.П. — СССР Кугыжаныш премийын лауреатше.

## Кылвер-влак
* Село Петровское. 

## Литератур
# История сел и деревень Республики Марий Эл. Моркинский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Моркинский район», 2004. — 320 с. ил.  С. 162.

## Важ-влак


Категорий:Морко кундемысе илымверла
Шердыж (Морко кундем)

**Шердыж** () — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Семисола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 59 еҥ (2010 ий), 39 еҥ (2010 ий). 

## Верланыме вер
Семисола ял деч 5 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
*  Глушков Павел Михайлович — 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Николаев Илья Николаевич — 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Окулов Николай Васильевич — 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*   Лапин Николай Андреевич — Йошкар Шӱдыр орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Семёнов Изосим Семёнович — 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Сидоркин Иван Лаврентьевич — 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*   Энгельс Петр Михайлович — Йошкар Шӱдыр орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.

## Кылвер-влак
* Деревня Сердеж (Шердыж). 

## Литератур
# История сел и деревень Республики Марий Эл. Моркинский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Моркинский район», 2004. — 320 с. ил.  С. 189.

## Важ-влак


Категорий:Морко кундемысе илымверла
Пристань (ыҥ-влак)

**Пристань** мут ончыктен кертеш:

* Пристань — судно лишем шогалаш сереш йӧнештарыме вер. 

* Пристань — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже лийын шогышо пытыше посёлко.
Туранча

**Туранча** (Изи Морко) () — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял. 

## Верланыме вер
Семисола сола деч 4 километр тораште лийын шоген.

## Эртымгорно
1977-ан ийыште Туранча ял Эҥермучаш ял дене пырля ик пырляштарыме Изи Морко ялыш савырненыт.

## Кылвер-влак
* [Деревня Туранча (Изи Морко, Малые).

== Литератур ==
# https://drive.google.com/file/d/1kErqv-CzEJkKvsgOvn3_vAlF9IxIpqL8/view История сел и деревень Республики Марий Эл. Моркинский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Моркинский район», 2004. — 320 с. ил.  С. 194.

## Важ-влак


Категорий:Морко кундемысе илымверла
Кӱчыкэҥер (Октябрьский ял шотан илем)

**Кӱчыкэҥер** () — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Октябрьский ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 195 еҥ (2004 ий), 160 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Эҥерсола ял деч 1 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
*  Александрова Татьяна Александровна) — 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
* Юрий Исаков — марий серызе, почеламутчо, журналист, Марий Эл Республикын сулло журналистше.
*     Миклай Казаков — серызе, почеламутчо, кусарыше, журналист, редактор, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже, Марий АССР-ын Калык почеламутчыжо, III степенян Сталин премийын лауреатше, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*   Краснов Зосим Алексеевич — Совет Ушем Талешке, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Осипов Василий Осипович — Йошкар Шӱдыр орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.

## Кылвер-влак
* Село Кутюк-Кинер (Кӱчыкэҥер). 

## Литератур
# История сел и деревень Республики Марий Эл. Моркинский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Моркинский район», 2004. — 320 с. ил.  С. 224.

## Важ-влак


Категорий:Морко кундемысе илымверла
Уилем

**Уилем** () — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Октябрьский ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 5 еҥ (2004 ий), 2 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Октябрьский ял деч 5 километр йӱдвел могырно верланен.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
* Василий Александрович Пектеев (Санян Вачи), марий серызе, почеламутчо, артист, режиссёр, мурызо, мер пашаеҥ, Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже (1995), Марий Эл Республикысе И.С. Палантай лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше (1997), Йыван Кырла лÿмеш театр премийын лауреатше (1997),  Мер Каҥашын икымше Оньыжаже (1992-2000). 

## Кылвер-влак
* Деревня Уилем. 

## Литератур
# История сел и деревень Республики Марий Эл. Моркинский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Моркинский район», 2004. — 320 с. ил.  С.231.

## Важ-влак


Категорий:Морко кундемысе илымверла
Ердӱр (Октябрьский ял шотан илем)

**Ердӱр** () — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Октябрьский ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 147 еҥ (2004 ий), 140 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Октябрьский посёлко деч 5,5 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
*  Александров Н. А. — Паша Йошкар Тисте орденын кавалерже.
*   Иванов А.И. — Октябрь Революций орден ден Паша Йошкар Тисте орден-влакын кавалерже.

## Кылвер-влак
* Деревня Юрдур (Ердӱр, Эр-Дур). 

## Литератур
# История сел и деревень Республики Марий Эл. Моркинский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Моркинский район», 2004. — 320 с. ил.  С. 237.

## Важ-влак


Категорий:Морко кундемысе илымверла
Эҥерсола (Морко кундем)

**Эҥерсола** () — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Октябрьский ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 390 еҥ (2004 ий), 372 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Морко ола сынан посёлко деч 23 километр касвел могырно верланен.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
* Геннадий Алексеев — марий серызе, почеламутчо, журналист, Россий Журналист-влак ушемын йыжъеҥже (1985), Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1997).
*  Дмитриев Василий Дмитриевич — 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Каменев Никита Петрович — 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Михайлов Александр Михайлович — Йошкар Шӱдыр орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Морозов Иван Митрофанович — III степенян Чап орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*    Романов Никита Романович — II степенян Ачамланде сар орден да кок Йошкар Шӱдыр орден-влакын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.

## Кылвер-влак
* Деревня Шереганово (Эҥерсола, Серегановский). 

## Литератур
# История сел и деревень Республики Марий Эл. Моркинский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Моркинский район», 2004. — 320 с. ил.  С. 130.

## Важ-влак


Категорий:Морко кундемысе илымверла
Изи Корамас (Морко кундем)

**Изи Корамас** () — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Кокласола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 223 еҥ (2004 ий), 193 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Кокласола деч 4 километр эрвел могырно верланен.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
*  Николаев Иван Николаевич — 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Семёнов Владимир Семёнович — 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Травин Тимофей Петрович — 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*Сергей Чавайн — марий серызе, почеламутчо, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1934), марий сылнымутлан негызым пыштыше, икымше марий почеламутым возышо, «Элнет» романын авторжо.

## Кылвер-влак
* Деревня Малый Карамас (Изи Корамас).

## Литератур
# История сел и деревень Республики Марий Эл. Моркинский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Моркинский район», 2004. — 320 с. ил.  С. 20.

## Важ-влак


Категорий:Морко кундемысе илымверла
Кожлаер

**Кожлаер** () — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Кокласола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 366 еҥ (2004 ий), 306 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Кокласола деч 5 километр касвел-эрвел могырно верланен..

## Лӱмлӧ еҥ-влак
*   Алексеев Нестр Алексеевич — Йошкар Шӱдыр орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
* Лилия Петухова — марий мурызо. 
*    Котельников Михаил Павлович — II степенян Ачамланде сар орден да Йошкар Шӱдыр орден-влакын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*   Малинин Серафим Александрович — 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Радионов Василий Яковлевич — 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*    Тихонов Александр Тихонович — III степенян Чап орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
* Павел Тойдемар — икымше профессионал марий мурызо, Марий АССР-ын Калык артистше.
*  Анатолий Фёдоров — марий серызе, почеламутчо, туныктышо, журналист, Марий Эл Республикысе шанчын сулло пашаеҥже (1982), Советско-японский сарын участникше.

## Кылвер-влак
* Деревня Верхний Кожлаер (Кожлаер).

## Литератур
# История сел и деревень Республики Марий Эл. Моркинский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Моркинский район», 2004. — 320 с. ил.  С. 276.

## Важ-влак


Категорий:Морко кундемысе илымверла
Чавайнур

**Чавайнур** (Шырканур) () — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Кокласола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 139 еҥ (2004 ий), 136 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Чодыраял деч 3 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
*  Ильин Михаил Ильич — I степенян Ачамланде сар орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
* Аркадий Фёдоров — марий серызе, туныктышо, Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже.

## Кылвер-влак
* Деревня Чавайнур (Шырканур)/Родная Вятка. 

## Литератур
# История сел и деревень Республики Марий Эл. Моркинский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Моркинский район», 2004. — 320 с. ил. С. 25.
# Анатолий Смирнов. Чавайнур. Ялын историйже — калыкын пӱрымашыже. Йошкар-Ола, 2016.

## Важ-влак


Категорий:Морко кундемысе илымверла
Ердӱр (Кокласола ял шотан илем)

**Ердӱр** () — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял. 

## Верланыме вер
Эҥерсола ял деч 4 километр кечывалвел-касвелне лийын шоген.

## Эртымгорно
1989 ий шыжа тылзын 20-шо кечынже Ердӱр ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.

## Литератур
* Починок Юрдур (Ердӱр) — «История сёл и деревень Республики Марий Эл. Сост. А.Г. Иванов, Йошкар-Ола, Марийское книжное издательство, 2006 г. 648 с. 750 экз.» книга гыч ужаш кылвер.

## Важ-влак


Категорий:Морко кундемысе илымверла
Курыкйымал

**Курыкйымал** мут ончыктен кертеш:

* Курыкйымал — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Морко ола шотан илемышыш пурышо ял.
* Курыкйымал — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Октябрьский ял шотан илемыш пурышо ял.
Усола (Кокласола ял шотан илем)

**Усола** () — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял. 

## Верланыме вер
Кокласола ял деч 5 километр йӱдвелне лийын шоген.

## Эртымгорно
1973-ан ийыште Усола ял Пашкансола, Кугу Абдаево ялла дене пырля ик пырляштарыме Овдасола ялыш савырненыт.

## Кылвер-влак
* Деревня Усола (Усола Абдаево).   

## Литератур
# История сел и деревень Республики Марий Эл. Моркинский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Моркинский район», 2004. — 320 с. ил.  С. 94.

## Важ-влак


Категорий:Морко кундемысе илымверла
Кабаксола (Морко кундем)

**Кабаксола** () — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Волаксола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 31 еҥ (2003 ий), 25 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Волаксола ял деч 3 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
* Татьяна Пчёлкина — марий серызе, почеламутчо, журналист, Марий Эл Республикысе Олык Ипай лӱмеш Кугыжаныш самырыктукым премийын лауреатше (2002), Россий Серызе-влак ушемынын йыжъеҥже (2012), Тӱнямбал Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (2013), Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже (2019).  

## Кылвер-влак
* Деревня Кабаксола.

## Литератур
# История сел и деревень Республики Марий Эл. Моркинский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Моркинский район», 2004. — 320 с. ил.  С. 172.

## Важ-влак


Категорий:Морко кундемысе илымверла
Нурӱмбал (Волаксола ял шотан илем)

**Нурӱмбал** () – Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Волаксола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 233 еҥ (2002 ий), 143 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Весшӱргӧ ял деч 7 километр йӱдвелкасвел могырно верланен.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
*  Николаев Егор Николаевич – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
* Русанов Юрий Петрович – марий серызе, тележурналист, диктор, тӱвыра да мер пашаеҥ, Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже (2009), Марий Эл Республикысе Олык Ипай лӱмеш Кугыжаныш самырыктукым премийын лауреатше (1998), М. Шкетан лӱмеш Марий кугыжаныш драме театр директорын алмаштарышыже – Марий самырык театрын вуйлатышыже (2002–2007), Марий Мер Каҥаш вуйлатышын алмаштарышыже (2008–2015), Марий Эл Республикысе Мер палатын йыжъеҥже (2009–2015), М. Шкетан лӱмеш Марий кугыжаныш драме театрын директоржо (2007–2015).
*  Сергеев Семён Сергеевич – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.

## Кылвер-влак
* Деревня Нурумбал.

## Литератур
# История сел и деревень Республики Марий Эл. Моркинский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Моркинский район», 2004. – 320 с. ил.  С. 46.

## Важ-влак


Категорий:Морко кундемысе илымверла
Тыгыде Морко

**Тыгыде Морко** () – Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Волаксола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 364 еҥ (2002 ий), 309 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Волаксола ял деч 7 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
* Юрий Григорьев – марий серызе, почеламутчо, журналист, кусарыше, Марий Эл Республикын сулло журналистше.
* Владимир Сави – марий серызе, шанчызе, литературовед, этнолог, мер пашаеҥ, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже, Икымше Тӱнямбал сарын участникше.

## Кылвер-влак
* Родная Вятка/Тыгыде Морко.
* Деревня Тыгыде Морко.

## Литератур
# История сел и деревень Республики Марий Эл. Моркинский район: Сборник документальных очерков. – Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Моркинский район», 2004. – 320 с. ил.  С. 178.

## Важ-влак


Категорий:Морко кундемысе илымверла
Ӱшӱттӱр (Морко кундем)

**Ӱшӱттӱр** (Ӱшӱтчара, Эҥертӱр, Эҥеръял, Ӱшӱткуп, Йогынтӱр, Сасканур) () — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Волаксола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 150 еҥ (2003 ий), 111 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Весшӱргӧ ял деч 10 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
* Долгова (Яковлева) Зинаида Васильевна — марий серызе, почеламутчо, драматург, артист, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже, Марий АССР-ын сулло артистше (1996), Марий АССР-ын Калык артистше (1999), Йыван Кырла лÿмеш театр премийын лауреатше (ныл гана).
* Зоя Висвис (Зоя Александровна Тимофеева) — марий серызе, почеламутчо, журналист.

## Кылвер-влак
* Деревня Юшуттур (Эҥертӱр, Ӱшӱтчара,  Эҥеръял, Ӱшӱттӱр, Ӱшӱткуп, Йогынтӱр, Юшуттур, Сасканур). 

## Литератур
# История сел и деревень Республики Марий Эл. Моркинский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Моркинский район», 2004. — 320 с. ил.  С. 49.

## Важ-влак


Категорий:Морко кундемысе илымверла
Кӱшнур

**Кӱшнур** мут ончыктен кертеш:

* Кӱшнур — Российыште Киров велын Кикнур кундемыштыже верланыше Потняк ял шотан илемыш пурышо ял.
* Кӱшнур — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
* Кӱшнур — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Шойбулак ял шотан илемыш пурышо ял.
* Кӱшнур — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже верланыше Лушмара ола шотан илемыш пурышо ял.
Кӱшнур (Провой кундем)

**Кӱшнур** () — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже верланыше Лушмара ола шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 230 еҥ (2004 ий)., 202 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Кожласола деч 3 километр йӱдвел могырно верланен.

## Кылвер-влак
* Деревня Кушнур (Кӱшнур, Кюшнур, Кишнур). 

## Литератур
# История сел и деревень Республики Марий Эл. Звениговский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, администрация муниципального образования «Звениговский район», 2004. — 304 с., ил. С. 73.

## Важ-влак


Категорий:Провой кундемысе илымверла
Лапсола

**Лапсола** мут ончыктен кертеш:

* Лапсола — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже верланыше Арде ял шотан илемыш пурышо ял.
* Лапсола — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Виловат ял шотан илемыш пурышо ял.
* Лапсола — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Микряк ял шотан илемыш пурышо ял.
* Лапсола — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Пайскурык ял шотан илемыш пурышо ял.
* Лапсола — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Маскасола ола шотан илемыш пурышо пытыше ял.
* Лапсола — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Нужъял ял шотан илемыш пурышо ял.
Мариял

**Мариял** мут ончыктен кертеш:

* Мариял — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Лӱльпан ял шотан илемыште лийын шогышо пытыше ял.
* Мариял — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Руэм ял шотан илемыште лийын шогышо пытыше ял.
* Мариял — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Пенюж (ыҥ-влак)

**Пенюж** мут ончыктен кертеш:

* Пенюж — Российыште Вологда велыште йогышо эҥер.
* Пенюж — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыште лийын шогышо пытыше ял.
Айбакнур

**Айбакнур** () — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Морко ола шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 33 еҥ (2004 ий), 12 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Морко ола сынан посёлко деч 6 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
*  Данилов Иван Данилович — Йошкар Шӱдыр орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
* Яков Егоров-Энсул — марий серызе, почеламутчо.
*  Степанов Александр Степанович — 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.

## Кылвер-влак
* Деревня Айбакнур. 

## Литератур
# История сел и деревень Республики Марий Эл. Моркинский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Моркинский район», 2004. — 320 с. ил.  С. 143.

## Важ-влак


Категорий:Морко кундемысе илымверла
Ерсола

**Ерсола** мут ончыктен кертеш:

* Ерсола — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Пижме ял шотан илемыш пурышо ял.
* Ерсола — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Волаксола ял шотан илемыш пурышо ял.
* Ерсола — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Морко ола шотан илемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Ерсола (Морко ола шотан илем)

**Курыкӱмбал** () — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял. 

## Верланыме вер
Морко ола сынан посёлко деч 0,5 километр кечывалвел-касвелне лийын шоген.

## Эртымгорно
1969-ан ийыште Ерсола ял Морко ола сынан посёлко деке ушалтын. Кызыт Заозёрный ден Малый Заозёрный уремлаже лиеш.

## Кылвер-влак
* Деревня Заозерная (Ерсола).  

## Литератур
# История сел и деревень Республики Марий Эл. Моркинский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Моркинский район», 2004. — 320 с. ил.  С. 134.

## Важ-влак


Категорий:Морко кундемысе илымверла
Сукырэҥер

**Сукырэҥер** () — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже лийын шогышо пытыше сола. 

## Верланыме вер
Йыр ял деч 3 километр тораште лийын шоген.

## Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1977-ан ийыште Сукырэҥер сола шотлымо данный-влак гыч лукталтын.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
*  Зуев Илья Григорьевич — III степенян Чап орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*   Новиков Петр Александрович — I степенян Ачамланде сар орден да III степенян Чап орден-влакын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.

## Кылвер-влак
* Село Кинерь (Сукырэҥер). 

## Литератур
# История сел и деревень Республики Марий Эл. Моркинский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Моркинский район», 2004. — 320 с. ил.  С. 65.

## Важ-влак


Категорий:Морко кундемысе илымверла
Дубровка

**Дубровка** мут ончыктен кертеш:

* Дубровка — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже верланыше Шӱдымарий ял шотан илемыш пурышо ял.
* Дубровка — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже верланыше Мариец ял шотан илемыш пурышо ял.
* Дубровка — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже лийын шогышо пытыше хутор.
* Дубровка — Российыште Марий Элын Поранча кундемыштыже верланыше Элнет ял шотан илемыш пурышо ял.
Ежово

**Ежово** мут ончыктен кертеш:

* Ежово — Российыште Владимир велын Кольчугино кундемыштыже верланыше ял.
* Ежово — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше сола. Ежово ял шотан илемын рӱдерже.
Кундыш (Маскасола кундем)

**Кундыш** () — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Кундыш ял шотан илемыш пурышо посёлко. Калыкчот: 21 еҥ (2010 ий), 12 еҥ (2011 ий).

## Верланыме вер
Силикатный посёлко деч 4 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.

## Кылвер-влак
* Посёлок Кундыш. 

## Литератур
# История сел и деревень Республики Марий Эл. Город Йошкар-Ола: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, администрация муниципального образования «Город Йошкар-Ола», 2004. — 304 с., ил. С. 170.

## Важ-влак


Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Сурок

**Сурок** мут ончыктен кертеш:

* Сурок — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Кундыш ял шотан илемыш пурышо посёлко.
* Сурок — Российысе кӱртньӧ корно-влакын Горькийысе кӱртньӧ корнысо Марий Элыште верланыше станций.
Кыдал Озакъял

**Кыдал Озакъял** () — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше ял. Озакъял ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 726 еҥ (2002 ий), 716 еҥ (2010 ий), 778 еҥ (2014 ий).

## Верланыме вер
Маскасола ола сынан посёлко деч 11 километр касвел могырно верланен.

## Кылвер-влак
* Деревня Среднее Азяково (Кыдал Озакъял).

## Литератур
# История сел и деревень Республики Марий Эл. Медведевский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Медведевский район», 2003. — 368 с. ил. С. 49.

## Важ-влак


Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Краснооктябрьский

**Краснооктябрьский** () — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Краснооктябрьский ола шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 4458 еҥ (2002 ий), 4559 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Йошкар-Ола деч 13 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
*  Кудрявцев Иван Григорьевич — 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
* Анатолий Спиридонов — руш серызе, кусарыше, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1991), Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже (2005), Марий Эл Республикысе С.Г. Чавайн лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше (2001), Марий Эл Республикысе Олык Ипай лӱмеш Кугыжаныш самырыктукым премийын лауреатше (1992).

## Кылвер-влак
* Посёлок Краснооктябрьский.  

## Литератур
# История сел и деревень Республики Марий Эл. Медведевский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Медведевский район», 2003. — 368 с. ил. С. 105.

## Важ-влак


Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Категорий:Марий Элысе ола сынан посёлкыла
Изи Кӱшнур

**Изи Кӱшнур** () — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял. 

## Верланыме вер
Шойбулак сола деч 11 километр йӱдвел-касвелне лийын шоген.

## Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1977 ийыште пургыж тылзын 17-ше кечынже Изи Кӱшнур ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.

## Кылвер-влак
* Деревня Малый Кюшнур. 

## Литератур
# История сел и деревень Республики Марий Эл. Медведевский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Медведевский район», 2003. — 368 с. ил. С. 300.

## Важ-влак


Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Пӱкшерме (ыҥ-влак)

**Пӱкшерме** мут ончыктен кертеш:

* Пӱкшерме – лышташан вондо.
* Пӱкшерме — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Руэм ял шотан илемыш пурышо ял.
* Пӱкшерме — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Шойбулак ял шотан илемыш пурышо ял.
Изи Туршо

**Изи Туршо** () — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Туршо ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 143 еҥ (2001 ий), 131 еҥ (2010 ий), 112 еҥ (2013 ий)

## Верланыме вер
Ошладӱр ял деч 1 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
*  Иванов Михаил Кузьмич — 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.

## Кылвер-влак
* Деревня Малая Турша (Изи Туршо). 

## Литератур
# История сел и деревень Республики Марий Эл. Медведевский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Медведевский район», 2003. — 368 с. ил. С. 281.

## Важ-влак


Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Загуры

**Загуры** () — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Сидорово ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 64 еҥ (2002 ий), 91 еҥ (2010 ий), 98 еҥ (2014 ий).

## Верланыме вер
Сидорово ял деч 2,5 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.

## Кылвер-влак
* Деревня Загуры (Подборная).  

## Важ-влак


Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Аэропорт (Маскасола кундем)

**Аэропорт** () — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Сенькан ял шотан илемыш пурышо посёлко. Калыкчот: 289 еҥ (2010 ий), 307 еҥ (2014 ий).

## Верланыме вер
Сенькан ял деч 3 километр йӱдвел могырно верланен. 

## Важ-влак


Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Павлово (Морко кундем)

**Павлово** () — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял. 

## Верланыме вер
Ошладӱр ял деч 0,5 километр кечывалвелне лийын шоген.

## Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1958 ийыште Павлово ял Сенькан ял деке ушалтын..

## Кылвер-влак
* Деревня Павлово. 

## Литератур
# История сел и деревень Республики Марий Эл. Моркинский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Моркинский район», 2004. — 320 с. ил.  С. 218.

## Важ-влак


Категорий:Морко кундемысе илымверла
Аэропорт (ыҥ-влак)

**Аэропорт** мут ончыктен кертеш:

* Аэропорт — чыла шотыштат йӧнештарыме кугу аэродром.

* Аэропорт — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Сенькан ял шотан илемыш пурышо посёлко.
Кома (ыҥ-влак)

**Кома** мут ончыктен кертеш:

* Кома — шемалге-кӱрен коваштан, вӱд воктен илыше янлык.

* Кома — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Пурсанур ял шотан илемыш пурышо ял.
Пенюж

**Пенюж** мут ончыктен кертеш:

* Пенюж — Российыште Вологда велыште йогышо эҥер.
* Пенюж — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Изи Ошӱргӧ

**Изи Ошӱргӧ** () — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял. 

## Верланыме вер
Пекшиксола ял деч 3 километр кечывалвел-эрвелне лийын шоген.

## Эртымгорно
1940-ан ийла тӱҥалтыште Изи Ошӱргӧ ял Кугу Ошӱргӧ ял дене пырля ик пырляштарыме Ошӱргӧ ялыш савырненыт.

## Кылвер-влак
* Деревня Малая Ошурга.

## Литератур
# История сел и деревень Республики Марий Эл. Медведевский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Медведевский район», 2003. — 368 с. ил. С. 195.

## Важ-влак


Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Корта

**Корта** () — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Куяр ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 375 еҥ (2010 ий), 334 еҥ (2011 ий).

## Верланыме вер
Куяр посёлко деч 6 километр йӱдвел могырно верланен.

## Кылвер-влак
* Корта/Родная Вятка. 

## Литератур
# История сел и деревень Республики Марий Эл. Город Йошкар-Ола: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, администрация муниципального образования «Город Йошкар-Ола», 2004. — 304 с., ил. С. 183.

## Важ-влак


Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Ошла (Маскасола кундем)

**Ошла** () — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Нужъял ял шотан илемыш пурышо посёлко. Калыкчот: 22 еҥ (2010 ий), 37 еҥ (2013 ий).

## Верланыме вер
Нужъял посёлко деч 4 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.

## Кылвер-влак
* Посёлок Ошла.  

## Литератур
# История сел и деревень Республики Марий Эл. Медведевский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Медведевский район», 2003. — 368 с. ил. С. 219.

## Важ-влак


Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Пемба

**Пемба** () — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Куяр ял шотан илемыш пурышо посёлко. Калыкчот: 1232 еҥ (2010 ий), 1276 еҥ (2011 ий).

## Верланыме вер
Куяр посёлко деч 6,5 километр кечывалвел-эрвелне лийын шога.

## Важ-влак


Категорий:Маскасола кундемысе илымерла
Вознесенский

**Вознесенский** () — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Знаменский ял шотан илемыш пурышо посёлко. Калыкчот: 109 еҥ (2010 ий), 133 еҥ (2013 ий).

## Верланыме вер
Знаменский посёлко деч 3 километр кечывалвел могырно верланен.

## Важ-влак


Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Алексеевка

**Алексеевка** мут ончыктен кертеш:

* Алексеевка — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
* Алексеевка — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
* Алексеевка — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже верланыше Токпайэҥер ял шотан илемыш пурышо ял.
Шереҥге (ыҥ-влак)

**Шереҥге** мут ончыктен кертеш:

* Шереҥге — карп ешыш пурышо кол.

## Илымверла

* Шереҥге — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже верланыше пытыше ял.
* Шереҥге — Российыште Марий Элын Поранча кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Пӱнчэҥер

**Пӱнчэҥер** мут ончыктен кертеш:

* Пӱнчэҥер – Российыште Киров велын Вӱрзым кундемыштыже верланыше пытыше ял.
* Пӱнчэҥер – Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже верланыше пытыше ял.
* Пӱнчэҥер – Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже верланыше Какшанмучаш ял шотан илемыш пурышо ял.
Кугу Карлыган

**Кугу Карлыган** () — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже верланыше ял. Карлыган ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 932 еҥ (2000 ий), 837 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Марий Тӱрек ола сынан посёлко деч 41 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.

## Кылвер-влак
* Деревня Большой Карлыган (Старый Карлыган, Карлыганский починок). 

## Литератур
# История сел и деревень Республики Марий Эл. Мари-Турекский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, администрация муниципального образования «Мари-Турекский район», 2003. — 320 с. ил. С. 40.

## Важ-влак


Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Ахметов, Серик Ныгметович

**Ахметов, Серик Ныгметович** (25 Пеледыш 1958) - Каз политик-влак.

Категорий:Каз политик-влак
Покровский

**Покровский хутор** мут ончыктен кертеш:

* Покровский — Российыште Марий Элын Йӱрнӧ кундемыштыже верланыше Васильевский ял шотан илемыш пурышо сола.
* Покровский — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже верланыше пытыше хутор.
* Покровский — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже лийын шогышо пытыше хутор.
Архангельск (Марий Тӱрек кундем)

**Архангельск** () — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял. 

## Верланыме вер
Хлебниково сола деч 6 километр йӱдвел-эрвелне лийын шоген.

## Эртымгорно
1960-ан ийлаште Алексеевка ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
*  Казаков Григорий Васильевич — Йошкар Шӱдыр орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Шестоперов Михаил Кузьмич — 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.

## Кылвер-влак
* Деревня Архангельск.

## Литератур
# История сел и деревень Республики Марий Эл. Мари-Турекский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, администрация муниципального образования «Мари-Турекский район», 2003. — 320 с. ил. С. 255.

## Важ-влак


Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Булгар

**Булгар** мут ончыктен кертеш:

* Булгар — Российыште Суас Элын Лениногорск кундемыштыже верланыше ял. 
* Булгар — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже верланыше Марий ял шотан илемыш пурышо ял.
Исмаил

**Исмаил** () — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже верланыше Марий ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 73 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Мариец посёлко деч 11 эрвел могырно верланен.

## Кылвер-влак
* Исмаил/Родная Вятка. 

## Важ-влак


Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Вепс тӱвыра ушем

**Вепс тӱвыра ушем** (, ) — мер , 1989 ий Ӱярня тылзын 4 кечыныште шочын.

Вепс тӱвыра ушемын шке  уло, Kodima маналтеш.

## Вуйлатыше-влак
* Строгальщикова Зинаида Ивановна

## Тыгак ончо
* Карел да вепс тиште кече

Категорий:Мер ушнык-влак
Кугу Вочарма

**Кугу Вочарма** () – Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже верланыше Косолап ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 130 еҥ (2000 ий), 89 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Косолап сола деч 7 километр йӱдвел могырно верланен.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
* Соловьёв Виктор Степанович – марий философ, шанчызе, туныктышо, философий шанче доктор, профессор, Марий АССР-ысе шанчын сулло пашаеҥже, Марий Эл Республикын Кугыжаныш премийын лауреатше.
*  Соловьёв Георгий Степанович – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Соловьёв Максим Степанович – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*   Суворов Сергей Романович (07.10.1922 – 17.07.1942) – Совет Ушем Талешке, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.

## Кылвер-влак
* Деревня Большая Вочарма (Савак Вочарма).  

## Литератур
# История сел и деревень Республики Марий Эл. Мари-Турекский район: Сборник документальных очерков. – Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, администрация муниципального образования «Мари-Турекский район», 2003. – 320 с. ил. С. 87.

## Важ-влак


Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Кугушӱргӧ

**Кугушӱргӧ** () – Российыште Киров велын Яраҥ кундемыштыже верланыше Кугушӱргӧ ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 454 еҥ (2002 ий), 325 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Яраҥ ола деч 19 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.

## Эртымгорно
Соласе лӱм «кугу шӱргӧ» гыч.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
*  Кузнецов Иван Алексеевич – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*    Севрюгин Борис Васильевич – кок Йошкар Шӱдыр орден-влакын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Севрюгин Василий Александрович – Йошкар Шӱдыр орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*   Севрюгин Иван Васильевич – I степенян Ачамланде сар орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Погадаев Алексей Филиппович – Йошкар Тисте орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Чеботаев Алексей Васильевич – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.

## Кылвер-влак
* Кугушерга (Богородское).

## Важ-влак

Категорий:Яраҥ кундемысе илымверла
Категорий:Киров велысе марий илымверла