Кужэҥер кундем

**Кужэҥе́р кундем**, **Кужэҥер район** () — Марий Эл Республикысе район. Административ рӱдер — Кужэҥер ола сынан посёлко.

## [[Географий]]
Кужэҥер кундем Марий Эл покшелне верланен. Йӱдвел-эрвелне — Шернур кундем дене, эрвелне — Поранча кундем дене, кечывалвелне — Морко кундем дене, касвелне — У Роҥго кундем, да йӱдвелне У Торъял кундем дене .

Кумдык 852 км² (але 85 283 га) наре лиеш.

## Эртымгорно
Кужэҥер кундем 25 Шорыкйол 1935 ийыште ВЦИКын Президиумжын кӱштыкшӧ почеш  негызлалтын. Марий автономий областьым негызлыме деч ончыч Кужэҥер кундемын мландыже Вятский губернийын Уржум уездын Кораксоласе, Ирмучашысе, Коҥганур да Шернур волостьлаште лийын.

11 Ӱярня 1959 ийыште РСФСР Кӱшыл Каҥаш Президиумын Кӱштыкшӧ почеш Кужэҥер кундемым пытареныт, кундемын ик пелыжым Шернур кундемыш пуртеныт, весым — Морко кундемыш. 

12 Шорыкйол 1965 ийыште РСФСР Кӱшыл Каҥаш Президиумын Кӱштыкшӧ почеш Кужэҥер кундемым ончычсо кумдыкышто илаҥдареныт.

## Калык
Тӱҥ шотышто кундемыште марий-влак илат. Тыгак, руш, суас-влакат улыт. 
1 Шорыкйол 2005 ийысе шотлымаш почеш кундемыште 16 200 еҥ ила.

## Административ шеледымаш
Кундемыште , , 90  уло, нунын кокла гыч икте – ола сынан посёлко — Кужэҥер.

Ӱлнӧ кӱжгӧ шрифт дене административ рӱдер-влак палемдалтыныт.

**Кужэҥер ола шотан илем:**
* Кугу Сабанер ял;
* Колотки ял;
* **[[Кужэҥер]] осп. (пгт.)**;
* Сабер ял.
**Иштымбалысе ял шотан илем:**
* Кугу Царанур ял;
* **Иштымбал ял**;
* Лонганер ял;
* Изи Царанур ял;
* Нурсола ял;
* Пукшалмучаш ял;
* Халтурино ял;
* Чодраял ял.
**Руш Шойысо ял шотан илем:**
* Аганур ял;
* Визимбирь ял;
* Кульшит ял;
* Мари Шой ял;
* Мокруша ял;
* Морозы ял;
* **[[Руш Шой]] сола**;
* Саламатнур ял;
* Шишкинер ял;
* Шойдум ял.
**Салтакъял ял шотан илем:**
* Басалаево ял;
* Визимка ял;
* Кенче ял;
* Мари-Йошкареҥер ял;
* Салтак ял;
* **Салтакъял сола**;
* Шурга ял.
**Токтайбелякысе ял шотан илем:**
* Башкири ял;
* Дементьево ял;
* Макарово ял;
* Пӱнчерйымал ял;
* Ружбеляк ял;
* **Токтайбеляк сола**;
* Торайбеляк ял;
* Тунья ял;
* Уремсола ял;
* Унур ял;
* Фомичи ял;
* Чашкаял ял;
* Шинур ял.
**Тумньымучаш ял шотан илем:**
* Кугу Тумньымучаш ял;
* Верх-Ушут ял;
* Ерошкино ял;
* Кокшародо ял;
* Конганур ял;
* Лопсола ял;
* Михаленки ял;
* Одобеляк ял;
* Окашъял ял;
* Нурсола ял;
* Пекейсола ял;
* Пондашсола ял;
* **Тумньымучаш села**;
* Энербал ял.
**Шорсоласе ял шотан илем:**
* Ляжвершина ял;
* Руду-Шургуял ял;
* Ружбеляк ял;
* Памашнур ял;
* Соловьи ял;
* Покшел Шургуял ял;
* **Шорсола ял**.
**Шӱдымарий ял шотан илем:**
* Актугансола ял;
* Гуляево ял;
* Дубровка ял;
* Ирмарь ял;
* Пургаксола ял;
* Руш Кугунур сола;
* Тошто Юледӱр ял;
* Фёдоровка ял;
* Шагаватнур ял;
* **[[Шой-Шӱдымарий]] ял**;
* Чодраял ял.
**Юледӱрысе ял шотан илем:**
* Кугу Лаждӱр ял;
* Кӱшыл Нольдӱр ял;
* Кӱшыл Регеж ял;
* Ивансола ял;
* Игисола ял;
* Кораксола ял;
* Купсола ял;
* Изи Лаждӱр ял;
* Изи Олма ял;
* Мари Олма ял;
* Ӱлыл Нольдӱр ял;
* Ӱлыл Регеж ял;
* Ӱлыл Сеснур ял;
* Олма-Шой ял;
* Руш Лаждӱр ял;
* **Юледӱр сола**.


## Экономика

### Промышленность
Муниципальное образование «Куженерский муниципальный район»
Вӱдым, газым, шокшым, электричествым кундемыш тыгай компаний-влак пуат:

* Куженерское подразделение ПАУ «Марикоммунэнерго»
* Куженерское подразделение ПАУ «Мариэнергосбыт»
* ООО "Тепложилсервис"
* МП «Водоканал»

Тыгак «Куженерских хлебобулочный комбинат ышта

## Палемдымаш-влак

## Кылвер-влак
* Республика Марий Эл. Официальный интернет-портал. Муниципальное образование «Куженерский муниципальный район».
* Куженер нерген

*