17 теле

**17 теле** (17 декабрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 351-ше (кужемдыме ийлаште — 352-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 14 кече кодеш.

## Пайрем да памятный дате-влак
* Секс индустрий аланыште тыршыше -влакым виешлыме кырыме деч аралыме тӱнямбал кече.

*  — Стратегический ракет войскан кечыже.
*  — Кугыжаныш фельдъегерский службын кечыже
*  — Кино кече.
*  — Шнуй Лазарьын кечыже.
*  — Кугыжаныш исполнительный органыште тыршыше-влакын пайремышт.
*  — Калык кече.

## Лӱмгече
* Католик лӱм-влак: Лазарь.
* Танле лӱм-влак:  Александр, Алексей, Анастасия, Варвара, Василий, Геннадий, Дмитрий, Екатерина, Иван, Кира, Николай, Серафим, Христодул, Христодула, Юлиания

## Событий-влак
*Тугак ончо: [[:Категорий:Теле тылзын 17 кечысе событий-влак]]*
* 1637 ий — Сиамбар пуламыр. Христиан верам кучышо япон кресаньык-влак Сиамбар кундемыште Сёгунат ваштареш шогалыныт. 
* 1837 ий — Санкт-Петербургысо Зимний Дворецыште пожар.
* 1903 ий — историйыште икымше гана самолётын чонештымыже.
* 1926 ий — СССРыште икымше калык перепись 
* 1959 ий — СССРыште стратегический сынан ракет сарзе войскa шочын
* 1962 ий — Монакон конституций пеҥгыдемдалтын.
* 1976 ий — метрополитенын историйыште - Киевысе метрополитенын Куренёвско-Красноармейский линийым эксплуатацийыш колтымо.
* 1989 ий — СШАсе телеканалыште "Симпсон-влак" мультфильмым икымше гана ончыктымо
* 1995 ий — Россий Федерацийысе Кугыжаныш Думыш депутат-влакым сайлымаш лийын.
* 1998 ий — США ден Кугу Британий Ирак ваштареш "Лиса пустыни" сарзе операцийым тӱҥалыныт.
* 2008 ий — "Times" журнал СШАн президентше Барак Обама нерген увертарен возен.

## Шочыныт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Теле тылзын 17 кечынже шочшо-влак]]*
### Марий-влак кокла гыч
* 1933 ий — Сазонов, Николай Иванович, армийын ветеранже, редактор, Марий Элысе тӱвыран сулло пашаеҥже шочын. 27 ий армий радамыште лийме деч вара, Йошкар-Оласе совет армий лӱмеш тӱвыра пӧрт вуйлатышылан пашам ышташ тӱҥалын. 1980-ше ий гыч типографий пашашке куснен, а 1992-шо ийыште Марий полиграфкомбинатын тӱҥ редакторжылан ышташ тӱҥалын. Николай Иванович 15 книган автор-составительже.
* 1946 ий — Борисова, Ольга Петровна, эмлызе, Россий Федерацийын сулло эмлызыже. Йошкар-Олаште шочын-кушкын. Тудо «Инвалид йоча-влак» да шуко тӱрлӧ целян программе-влакын кураторжо семын палыме. Суапле пашажлан Марий Эл Республикын чаптаныкше дене палемдалтын. 
* 1948 ий — Александрова Альбина Яковлевна, балерина, Марий Эл Республикын калык артистше. Паша корныжо Шкетан лӱмеш драмтеатрыште тӱҥалын. Тидын деч вара тудо туныктышыланат, балетмейстерланат тыршен. 1980-1990-ше ийлаште республикысе кӱшыл погынын депутатше лийын. Альбина Яковлевна кугыжаныш премий да «Знак Почёта» орден дене палемдалтын. 
* 1964 ий — Платунова, Лидия Алексеевна, тӱвыра пашаеҥ. Провой кундем Нурӱмбал ялыште шочын. Ятыр ий тӱвыра пашаште тыршен: кугу кӱкшытыш шуын. Тыгак Лидия Платунова ятыр сылне мурын авторжо семын палыме, шкежат икмыяр сылне мурыжым йонгалтара. 
* 1984 ий — Жирнова (Воробьева), Татьяна Васильевна, журналист. «Марий Эл ТВ» телекомпанийын чолга корреспондентше. Татьяна 1984-ше ийыште Юлсер кундем Шайра ялыште шочын-кушкын. 2007-ше ийын май тылзе гычше тудо «Марий Эл Радион» корреспондентшылан ышташ тӱҥалын, а 2008-ше ийыште «12 регион» телекомпанийыш куснен.
### Моло-влак
* 1493 ий — Парацельс, алхимик, врач, оккультист.
* 1749 ий — Доменико Чимароза, итальян серызе.
* 1830 ий — Жюль де Гонкур, француз серызе.
* 1842 ий — Эрнест Лависс, француз историк.
* 1883 ий — Степан Сергеевич Вострецов,  уста совет полководец.
* 1887 ий — Йозеф Лада, чешский график, живописец да литератор.
* 1893 ий — Эрвин Пискатор, немыч режиссёр.
* 1903 ий — Эрскин Колдуэлл, американ серызе.
* 1905 ий — Хейфиц, Иосиф Ефимович, совет кинорежиссёр.
* 1917 ий — Юрий Александрович Гарнаев. СССРын Сулло лётчик-испытательже, Совет Ушем Герой.
* 1925 ий — Константин Яковлевич Ваншенкин, руш почеламутчо.
* 1945 ий — Жаклин Уилсон, англичан серызе.
* 1948 ий — Дэррил Уэй, англичан скрипач.
* 1966 ий — Валерий Викторович Люкин, кумдан палыме совет гимнаст, кок гана  олимпийский чемпион.
* 1967 ий — Жижи Дагостино, итальян семмастар да диджей.
* 1974 ий — Ника Георгиевна Турбина, украин почеламутчо. Йоча пагыт годым возымо почеламут дене кумдан чапланен.
* 1975 ий — Мила Йовович, американ киноактриса да фотомодель.
* 1996 ий — Туктамышева Елизавета, россий фигуристка, фигурнын мунчалтымаш дене 2009 ийысе Российын вице-чемпионкыжо.

## Коленыт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Теле тылзын 17 кечынже колышо-влак]]*
* 1187 ий — Григорий VIII, папа римский
* 1273 ий — Джалаледдин Руми́, персий йылман почеламутчо-суфий
* 1603 ий — кугыжа вате Зинга Мбанди Нгола Мбанди 
* 1830 ий — Симо́н Боли́вар Кечывалвел Америкысе испан-влакын колонийыштым вияҥден толмаште кугу надырым пыштен.
* 1857 ий — Фрэнсис Бофорт, англичан моряк, 12 баллан мардеж шкалам илышыш пуртен.
* 1907 ий — Уильям Кельвин (р.&nbsp;1824), англичан физик
* 1917 ий — Эрнст Леман (р. 1894), руш сарзе летчик , 1 Тӱнямбал сарын ас-истребительже
* 1928 ий — Юлий Исаевич Айхенвальд, руш литератур критик
* 1929 ий — Владимир Диксон, руш поэт, прозаик
* 1844 ий — Иван Данков руш поэт
* 1947 ий — Йоханнес Брёнстед, химий шанче гыч кислота да основанийын протон негыз теорийын авторжо.
* 1957 ий — Дороти Л. Сэйерс англичан возышо
* 1962 ий — Томас Митчелл американ актёр
* 1964 ий — Виктор Франц Гесс, австро-американ физик, сандалык лучым почмылан 1936 ийын нобелевский Премийынн лауреатше  
* 1973 ий — Чарлз Грили Аббот, американ астрофизик
* 1983 ий — Хэл Перейра (), американ сӱретче
* 1987 ий — Аркадий Исаакович Райкин, режиссёр, сценарист, актёр, мыскараче, СССР Калык артист, Социалистический Паша Герой почётан лӱмым нумалеш.
* 1996 ий — Александр Юзыкайн, марий серызе, Марий Элын Калык серызыже (1996), Марий АССР-ысе тӱвыран сулло пашаеҥже (1984), Марий АССР-ысе Кугыжаныш премийын лауреатше (1988).
* 2001 ий — Александр Моисеевич Володин, руш драматург, сценарист, почеламутчо.
* 2010 ий — Лапицкий, Марк Исаакович, руш шанчызе, историк, историй шанче доктор, профессор.

## Калык пале
* **Варваран кечыже** 
* Тиде кечын эре йÿштö лиеш, маныныт. 
* Йÿд каваште шÿдыр-влак чолгыжыныт гын тиде йÿштö жап кужун шогымым ончыктен. 

Категорий:17 теле