open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
26 пеледыш

**26 пеледыш** (26 июнь) — григориан кечышот почеш идалыкын 177-ше (кужемдыме ийлаште — 178-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 188 кече кодеш.

## Пайрем да памятный дате-влак
, Наркоманий ваштареш кучедалме калык-влак кокласе кече палемдалтеш.

## Лӱмгече
* Танле (православный) лӱм-влак: Акулина, Александр, Андрей, Андроник, Анна, Антонина, Даниил, Иван, Пелагея, Савва, Трифилий, Яков.
* Католик лӱм-влак: Иоанн, Павел.

## Событий-влак
*Тугак ончо: [[:Категорий:Пеледыш тылзын 26 кечысе событий-влак]]*
* 1942 ий — Гвардейский краснознамённый танк дивизийым ыштыме.
* 1945 ий — Совет Ушемын Генералиссимус званийым пуртымо.

### Марий тӱняште
* 1938 ий — Марий АССР-ын кӱшыл погыныш икымше созыв сайлымаш эртен. 
* 1983 ий — Козьмодемьянск олаште Кава йымалсе этнографий тоштерым почыныт. 

## Шочыныт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Пеледыш тылзын 26 кечынже шочшо-влак]]*
* 1913 ий — Аптулай Пасет, марий серызе, почеламутчо, прозаик, журналист, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
* 1926 ий — Юрий Николаевич Венценосцев, шанчыеҥ, чодыра озанлык пашаеҥ, Марий республикысе техникын да шанчын сулло пашаеҥже. Марий Тӱрек кундем Марий Пыламарий ялыште шочын. Кӱшыл шинчымашым чодыра техник институтышто налын да тыштак паша вержым муын: чодыра эксплуатаций да машин технологий кафедрын профессоржо лийын. 60 утла шанче пашан, 8 книган, 15 конструктор пашан авторжо. Юрий Николаевич шанчыеҥ семын гына огыл, скульптор, сӱретче да фотограф семынат кумдан чапланен.
* 1941 ий — Василий Ильич Ильин, Марий Элын туныктышын сулло пашаеҥже. Шкеже Юлсер кундем Шайра ял гыч. Уста туныктышын паша корныжо Сотнур кыдалаш школышто тӱҥалын: ончыч историй предмет дене туныктышылан, вара вуйлатышыланат пашам ыштен. Умбакыже паша корныжо министерствышке конден, а 1988-1992-шо ийлаште Василий Ильич республикысе туныктыш министр лийын. Пытартыш ийлаште тудо Йошкар-Оласе техникумын вуйлатышыже сомылым шуктен шоген..
* 1954 ий — Зинаида Сергеевна Артюшкина, туныктыш пашаеҥ. Йошкар-Оласе тӱрлӧ школлаште туныктышылан тыршыме деч вара Марий туныктыш институтышто методистлан тыршаш тӱҥалын. Тыгодымак Зинаида Сергеевна «Пеледыш», «Марий памаш» ансамбльлаште шуаралтын. Кызыт тудо «Марий туныктышо» мер ушемын вуйлатышыже. 
* 1960 — Галина Никитьевна Бояринова, туныктыш да шанче пашаеҥ. Шкеже У Торъял кундем Кемсола ял гыч. Ынде ятыр ий уста специалист Марий кугыжаныш университетыште пашам ышта, марий сылнымут кафедрын доцентше улеш. Филологий шанче кандидат. 
* 1992 ий — Михаил Юрьевич Басов «Каче-влак» группын солистше палемда. Тудо шкеже Кужэҥер кундем Шорсола гыч.

## Коленыт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Пеледыш тылзын 26 кечынже колышо-влак]]*

## Калык пале
* **Акулинан кечыже**. Ты кечын шемшыдаҥ пучымышым шолтеныт. Калык палымат эскереныт: ӱвыра шуко гын, игече сай лиеш. 

Категорий:26 пеледыш
26 пургыж

**26 пургыж** (26 февраль) — григориан кечышот почеш идалыкын 57-ше кечыже. Идалык пытыме марте 308 (кужемдыме ийлаште — 309) кече кодеш.

## Пайрем да памятный дате-влак
*  — Эрык кече.

## Лӱмгече
* Католик лӱм-влак: Александр, Порфирий.
* Православный лӱм-влак: Анна, Артемий, Василий, Вера, Владимир, Гавриил, Евгений, Евлогий, Зосима, Зоя, Иван, Ирина, Леонтий, Мартиниан, Мартин, Михаил, Никандр, Николай, Онисим, Павел, Парфений, Прискилла, Светлана, Сильвестр, Симеон, Тимофей, Фотина/Фотиния, Шио, Юстиниан.

## Событий-влак
*Тугак ончо: [[:Категорий:Пургыж тылзын 26 кечысе событий-влак]]*
* 1712 ий — Тула олаште саркурал заводым почмо.
* 1935 ий — шымлызе Роберт Уотсон-Уатт икымше гана радарым ончыктен.
* 1936 ий — Немыч Элыште «Фольксваген» маркын икымше автомобильжым луктыныт.
* 2001 ий — «Талибан» группировкын еҥышт Афганистаныште Буддын кок статуйжым пудештареныт: тиде тÿнямбал культур наследийлан кугу эҥгек лийын.

## Шочыныт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Пургыж тылзын 26 кечынже шочшо-влак]]*
* 1914 ий — Василий Рожкин, марий серызе, почеламутчо, туныктышо, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1939), РСФСР-ын сулло туныктышыжо (1965), 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
* 1926 ий — Валерий Иосифович Романов, юрист, шанче да туныктыш пашаеҥ, Россий Федерацийын сулло юристше. Шкеже Курыкмарий кундем гыч. Юстиций министрлан 15 ий тыршыме деч вара, шанче паша корныш тошкалын. 2001-2005-ше ийлаште тудо Марий кугыжаныш университетын Российын да йот элласе частный права кафедрын вуйлатышыже лийын. 100 наре шанче пашан авторжо.
* 1955 ий — Владимир Демидович Курочкин, сӱретче, Марий Эл Республикысе сымыктышын сулло пашаеҥже. Йошкар-Олаште шочын-кушкын. Тудо шке пашаже-влак гоч марий калыкын историйжым, пӱртӱсын моторлыкшым ончыктен. Ончерже-влак Российын тӱрлö олалаштыже эртеныт. Кызытат сӱретсымыктыш тоштерыште нуным ужаш лиеш. 
* 1938 ий — Лелия Ивановна Соколова, тазалык аралтыш пашаеҥ, Россий Федерацийын сулло эмлызыже. 1981-ше ий гыч республикысе йоча эмлымверын тӱҥ эмлызылан пашам ышташ тӱҥалын. Суапле пашажлан «Знак Почёта» орден дене палемдалтын. Йошкар-Олан почётан гражданинже.
* 1954 ий — Нина Гурьевна Григорьева, уста пашазе. Провой кундемыште шочын. «Марпромстрой» трестыште ятыр ий пашам ыштен. Пашажым аклен «Знак Почёта» орден да Совет Ушем кугыжаныш премий дене палемденыт.
* 1968 ий — Эльвира Васильевна Краснова, мурызо. Провой кундемыште шочын. Тудо 1995-ше ий гычак «Марий памаш» фольклор ансамбльыште мураш тӱҥалын. Вара сольно мурымо дене кумдан чапланен. 

## Коленыт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Пургыж тылзын 26 кечынже колышо-влак]]*

## Калык пале
* **Шнуй Мартинын кечыже**. Туддеч еш пиалым йодын кумалыныт. Тиде кечын лум шулаш тÿҥалеш гын, шошо сылне лиеш; юалге гын, шошат ночко да кужун шуйна.

Категорий:26 пургыж
26 теле

**26 теле** (26 декабрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 360-шо (кужемдыме ийлаште — 361-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 5 кече кодеш.

## Пайрем да памятный дате-влак

## Лӱмгече

## Событий-влак
*Тугак ончо: [[:Категорий:Теле тылзын 26 кечысе событий-влак]]*

## Шочыныт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Теле тылзын 26 кечынже шочшо-влак]]*
* 1946 — Александр Сычёв, руш серызе, почеламутчо, журналист, Олык Ипай лӱмеш Марий комсомол премий (1976).

## Коленыт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Теле тылзын 26 кечынже колышо-влак]]*
* 1990 — Валентин Дмитриев (Валентин Дмитриевич Дмитриев), марий серызе, почеламутчо, журналист, кусарыше, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1975).
* 2012 — Нина Жибрик, руш серызе, почеламутчо, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1983).
* 2013 — Михаил Кудряшов, курыкмарий серызе, почеламутчо, драматург, кусарыше, Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже (2000), Пайдул Искаев лӱмеш Чуваш Тӱнямбал литератур премийын лауреатше (2007).

## Калык пале

Категорий:26 теле
26 шыжа

**26 шыжа** (26 октябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 299-ше (кужемдыме ийлаште — 300-шӧ) кечыже. Идалык пытыме марте 66 кече кодеш.

## Пайрем да памятный дате-влак

## Лӱмгече
Шыжа тылзын коло кудымшо кечынже Вениамин, Иннокентий, Карп да Никита – влакын лӱм кечышт. 

## Событий-влак
*Тугак ончо: [[:Категорий:Шыжа тылзын 26 кечысе событий-влак]]*
* 1932 — Совет Ушемын кӱшыл руководствыжо писатель Максим Горькийын мöҥгыштыжö погынен, вес писатель-влак дене вашлиймашым эртарен.
* 1955 — Кечывалвел Вьетнам  посна кугыжаныш улмыжо нерген увертарен, рӱдö олалан Сайгон шотлалтын.

## Шочыныт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Шыжа тылзын 26 кечынже шочшо-влак]]*
* 1931 — Геннадий Николаевич Медведев, сӱретче. Шкеже Морко кундемысе Тыгыде Морко ял гыч. 1969-1971 ийлаште Морко калык театрыште постановщиклан тыршен. Вара Волгоград велыш каен. Ким Васинын, Валентин Колумбын да моло кумдан палыме марий еҥ-влакын портретшым сӱретлен. Кызыт Волгоградыште ила.
* 1952 — Изибаев-Бирь, Алексей Русаевич, марий мурызо, Марий Эл Республикысе Олык Ипай лӱмеш Кугыжаныш самырыктукым премийын лауреатше (1998), Марий Эл Республикын сулло артистше (1998). Пытартыш жапыште паша корныжо Москонцерт дене кылдалтын. Эн сайын «Лилия», «Августысо писте», «Пиал корно», «Чевер сай» муро-влакше палыме улыт.  

## Коленыт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Шыжа тылзын 26 кечынже колышо-влак]]*
* 1996 — Михаил Якимов, марий серызе, почеламутчо, журналист, кусарыше, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1956).

## Калык пале
* Иверский юмоҥан кечыжым палемдат. Ты юмоҥа ончылно еҥ-влак сурт-оралтым тул деч аралаш, неле-йöсылык годым чоным куштылемдаш йодын кумалеш. 

Категорий:26 шыжа
26 ӱярня

**26 ӱярня** (26 март) — григориан кечышот почеш идалыкын 85-ше (кужемдыме ийлаште — 86-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 280 кече кодеш.

## Пайрем да памятный дате-влак

## Лӱмгече

## Событий-влак
*Тугак ончо: [[:Категорий:Ӱярня тылзын 26 кечысе событий-влак]]*

## Шочыныт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Ӱярня тылзын 26 кечынже шочшо-влак]]*
* 1963 — Владимир Егоров (Владимир Гордеевич Егоров), марий серызе, почеламутчо, туныктышо, Марий Эл Республик Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (2007).

## Коленыт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Ӱярня тылзын 26 кечынже колышо-влак]]*

## Калык пале

Категорий:26 ӱярня
27 ага

**27 ага** (27 май) — григориан кечышот почеш идалыкын 147-ше (кужемдыме ийлаште — 148-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 218 кече кодеш.

## Пайрем да памятный дате-влак
* **Книгапӧрт-влакын кечышт** палемдалтеш. Тудым 1995-ше ийыштак эртараш тӱҥалыныт. Историйым ончалаш гын, тиде кечын 1795 ийыште Российысе икымше кугыжаныш книгапӧртым почмо.

## Лӱмгече
Ага тылзын коло шымше кечынже Леонтий, Максим, Марк, Никита–влакын лӱм кечышт.

## Событий-влак
*Тугак ончо: [[:Категорий:Ага тылзын 27 кечысе событий-влак]]*
* 1920 — Пеледыш пайрем икымше гана эртарыме.
* 1606 ийыште поляк-интервент-влак ваштареш восстаний лийын.
* 1703 ийыште Пётр Первый кугыжа ПетроПавловск орым негызлен: тыге Санкт-Петербург ола шочын.
* 1883 ийыште Йошкар Площадьыште Кугыжаныш историй тоштерым почыныт.
* 1930 ийыште Америк гыч Ричард Дрю скотчым шонен лукмыжлан патентым налын. 

## Шочыныт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Ага тылзын 27 кечынже шочшо-влак]]*
* 1960 — Оксана Анатольевна Старикова, журналист, кугыжаныш пашаеҥ, Журналист-влак Ушемын вуйлатышыже. Брянск олаште шочын. Паша корныжо «Пенсионер» да «Семейная газета» савыктыш-влак дене кылдалтын: тыште тудо тӱҥ редакторлан тырша.
* 1965 — Роза Петровна Игнаева, марий йылмызе, филологий шанче кандидат (1997).
* Галина Александровна Щербакова, тӱвыра пашаеҥ, Кугезе кумыл ансамбльын вуйлатышыже. У Роҥго кундем, Кундышӱмбал ялыште шочын. Паша ветеран. Марий Эл Республик виктерын чап таныкше дене палемдалтын.
* 1989 — Володя Матвеев, марий мурызо, радиовӱдышӧ, серызе, почеламутчо, драматург, журналист, сценарист.

## Коленыт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Ага тылзын 27 кечынже колышо-влак]]*

## Калык пале
* **Шнуй Исидорын кечыже**. Тиде кечын ояр игече шога гын, кияр сайын шочеш. Тыгак Сидыр кечын пытартыш вараксим тӱшка толеш, маныныт. 
* Марий калыкын мифологийыштыже **вараксим** шнуй кайыклан шотлалтеш. Тудо леваш йымалне шке пыжашыжым опта гын, ешлан пиалым сӧра. «Вараксимла вычыматен илыза» - тиде ойсавыртыш марий-влак коклаште чӱчкыдын вашлиялтеш.

Категорий:27 ага
27 кылме

**27 кылме** (27 ноябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 331-ше кече (кужемдыме ийлаште — 332-шо) . Идалык пытыме марте 34 кече кодеш.

## Пайрем да памятный дате-влак
Кылме тылзын 27 кечынже теҥыз пехотын пайремже палемдалтеш.

## Лӱмгече
Кылме тылзын 27 кечынже Александр, Алексей, Анна, Аристарх, Василий, Виктор, Гаврила, Григорий, Дмитрий, Михаил, Николай, Пётр, Сергей, Фёдор, Филипп да Иосиф–влакын лӱм кечышт. 

## Событий-влак
*Тугак ончо: [[:Категорий:Кылме тылзын 27 кечысе событий-влак]]*

## Шочыныт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Кылме тылзын 27 кечынже шочшо-влак]]*
* 1927 — Валентин Дмитриев (Валентин Дмитриевич Дмитриев), марий серызе, почеламутчо, журналист, кусарыше, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1975).
* 1938 — **Рыбакова, Галина Сергеевна**, тазалык аралтыш пашаеҥ, Марий республикын сулло эмлызыже. Угарманысе мединститутым тунем лекмек, Йошкар-Оласе 3-шо №-ан поликлиникыште терапевтлан тыршаш тӱҥалын. 5 ий Совет Ушем кӱшыл погынын депутатше лийын. Суапле пашажлан ятыр чап танык дене палемдалтын. 
* 1939 — **Котов, Михаил Михайлович**, Мордва кундемын эргыже, ялозанлык пашаеҥ, Марий республикын сулло шанчыеҥже. Марий кугыжаныш техник университетыште чодыра озанлык факультетын деканже лийын. Ял озанлык шанче кандидат. Академик.
* 1957 — **Гаврилова, Светлана Васильевна** тӱвыра пашаеҥ шочын. Шкеже тудо Провой кундем Пӱнчылӱвал ял гыч. Паша корныжо районысо тӱвыра пӧлка дене кылдалтын, тушто тудо мурызо семынат шуаралтеш. Тыгак Светлана Васильевна уста тӱрлызӧ семын палыме. Мер пашаштат кугу пагалымашым сулен. 
* 1962 — **Семёнова, Лидия Васильевна** Марий Элын сулло журналистше. Тудо Морко район Шеҥше селаште шочын-кушкын. Ятыр ий «Кугарня» газет редакцийыштат тыршен, но 2004-ше ийыште «Ямде лий» газет редакцийышке уэш пӧртылын да вуйлатыше сомыллан пижын. 
* 1963 — **Мосунов, Михаил Юрьевич**, кумдан палыме артист, Марий Эл Республикын Калык артистше. Музык дек 21 ияш улмыж годым шӱмаҥын. *
* 1998-ше ийыште Марий кугыжаныш филармонийын солистше лийын. «Песня России» конкурсышто лауреат лӱм дене палемдалтын да 2002-шо ийыште Москваште эртаралтше «Виктория» салтак-влак муро конкурсышто гран-прим сеҥен налын. 

## Коленыт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Кылме тылзын 27 кечынже колышо-влак]]*
* 1978 — Александр Александров, марий серызе, почеламутчо, шанчызе, филологий шанче кандидат (1972).

## Калык пале

Категорий:27 кылме
27 пеледыш

**27 пеледыш** (27 июнь) — григориан кечышот почеш идалыкын 178-ше (кужемдыме ийлаште — 179-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 187 кече кодеш.

## Пайрем да памятный дате-влак
*  Тӱнямбалсе кол кучымо кече.
* , Самырык-влакын кечышт. Тиде пайрем 1993-шо ий годсек палемдалтеш.
* , Тэт Доаннго.
* , Эрык кече
* , Кугыжаныш чапмурын кечыже
* , Кугыжаныш тыныслык кече
* , Савыктымаш пашаеҥ-влакы кечышт.
* , Самырык-влакын кечышт.

## Лӱмгече
Пеледыш тылзын коло шымше кечынже Александр, Георгий, Егор, Николай, Мария, Владислав, Кирилл – влакын лӱм кечышт.

## Событий-влак
*Тугак ончо: [[:Категорий:Пеледыш тылзын 27 кечысе событий-влак]]*
* 1910 ий — Столыпинын аграрный реформыжым пеҥгыдемденыт. 
* 1954 ий — Обнинск олаште икымше атом электростанцийым пашаш колтымо.

### Марий тӱняште
* 1987 ий — Йошкар-Оласе 28-ше №-ан лицейым почмо.

## Шочыныт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Пеледыш тылзын 27 кечынже шочшо-влак]]*
*  ий — Петр Васильевич Ураев, кугыжаныш да партий пашаеҥ, 1963-67 ийлаште КПСС Марий обкомын икымше секретарьже лийын, Марий АССР-н кӱшыл погынын депутатше семын каҥашен.
 * 1948 ий — Вера Александровна Сорокина, Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже. Шкеже Марий Тӱрек кундем гыч. Марий кугыжаныш педагогик институтым тунем лекмек, «Правда» совхоз партком вуйлатыше лийын. 1991-ше ий гыч Вера Александровна Марий Тӱрек кундем Мосолов лӱмеш краеведений тоштерым вуйлаташ шогалын. 

## Коленыт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Пеледыш тылзын 27 кечынже колышо-влак]]*

## Калык пале
* **Елисейын кечыже**. Тиде кечын у вургемым чиеныт, но чийме деч ончыч ӱмбакше шнуй вӱдым шыжыктеныт. 

Категорий:27 пеледыш
27 вӱдшор

**27 вӱдшор** (27 апрель) — григориан кечышот почеш идалыкын 117-ше (кужемдыме ийлаште — 118-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 248 кече кодеш.

## Пайрем да памятный дате-влак
*  — Кокымшо республикын кечыже.
*  — Йом Ха-Зикарон.
* ,  — Кугыжан кечыже.
* 
** Нотариат кече;
**  — Республик кече.
*  — Сопротивлений кече.
* ,  — Эрык кече.
*  — Пушеҥгым шындыме кече.
*  — Эрык кече
## Лӱмгече

## Событий-влак
*Тугак ончо: [[:Категорий:Вӱдшор тылзын 27 кечысе событий-влак]]*
* 1906 ий — Российыште кугыжаныш думым почыныт.
* 1938 ий — кумдан палыме шанчызе, физик-теоретик Лев Ландаум шпион семын титаклен арестоватленыт.
* 1965 ий — УАШыште икымше памперслан патентым налме.

## Шочыныт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Вӱдшор тылзын 27 кечынже шочшо-влак]]*
* 1950 ий — Геннадий Григорьевич Ямбаршев, руш серызе, туныктышо, Марий Эл Республикын сулло туныктыш пашаеҥже (2005), Россий Федерацийын кыдал профессионал туныктышын почётан пашаеҥже (2005). 
* 1940 ий — Геннадий Николаевич Ушаков, Россий Федерацийын сулло юристше. Киров велыште шочын. 70-ше ийлаште Юлсер оласе судын судьяжлан шогалын, умбакыже 23 ий Республикысе Кӱшыл суд судьян алмаштышыже лийын. Ты тӧнежыште пашам ыштыме жапыште ятыр чап танык дене палемдалтын.
* 1939 ий — Миропия Илларионовна Тойшева, туныктыш пашаеҥ, Россий Федерацийын сулло туныктышыжо. Курыкмарий кундем Челомкино ялыште шочын. Уло паша корныжо Провой кундемысе Красногорский посёлкысо школлаште эртен. Йот йылмым туныктышылан, 26 ий завучлан тыршен. Тудын кугу пашажым кӱкшын акленыт: ятыр чап танык дене палемденыт. 
* 1962 ий — Александр Сергеевич Козырев, кугыжаныш да ял озанлык пашаеҥ. 2002-шо ий гыч тудо «Семёновский» акционер ушемын вуйлатышыжлан шогалын.  Тыгак кугыжаныш Думын депутатше лийын. Марий Эл Республикысе ял озанлыкын сулло пашаеҥже.

## Коленыт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Вӱдшор тылзын 27 кечынже колышо-влак]]*

## Калык пале
**Шнуй Мартынын кечыже**. Тиде кечын рывыж-влак шканышт у вынемым кÿнчат маныт. Сандене сонарзе-влак рывыж кучаш чодыраш каеныт. 
Марий калык гын тиде кечын коракым эскерен: кöн пöртшö воктен корак кычкыра – тушто колышо лектеш маныныт.

Категорий:27 вӱдшор
27 пургыж

**27 пургыж** (27 февраль) — григориан кечышот почеш идалыкын 58-ше кечыже. Идалык пытыме марте 307 (кужемдыме ийлаште — 308) кече кодеш.

## Пайрем да памятный дате-влак
*  — Эрыкан лийме кече
*  — Специальный операцийым эртарыше Вийын кечыже (Спецназ кече).

## Лӱмгече
* Католик лӱм-влак: Габриэль, Онорина
* Православный лӱм-влак: Авксентий, Авраамий, Георгий, Исаакий, Кирилл, Константин, Марон, Михаил, Онисим, Рафаил, Трифон, Фёдор, Филимон

## Событий-влак
*Тугак ончо: [[:Категорий:Пургыж тылзын 27 кечысе событий-влак]]*
* 1879 ий — У шеремдыше веществом ыштен луктыныт: тудлан сахарин лÿмым пуымо.
* 1900 ий — «Бавария» футбол клублан негызым пыштеныт.
* 1997 ий — Историйыште шорыкым икымше гана клонироватлыме нерген увертареныт. Шорыклан Долли лÿмым пуэныт.

## Шочыныт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Пургыж тылзын 27 кечынже шочшо-влак]]*
* 1918 ий — Николай Ильич Смышляев, торгайымаш пашаеҥ. Кугу Ачамланде Сар корным эртен. Марпотребсоюзын вуйлатышыжлан 7 ий пашам ыштен. Ты годымак республикысе кӱшыл погынын депутатше лийын. Кок «Йошкар Шӱдыр» да Йошкар Знамя Паша орден-влак дене палемдалтын. 
* 1927 ий — Аркадий Горохов (Аркадий Михайлович Горохов), марий серызе, почеламутчо, журналист, СССР Журналист-влак ушемын йыжъеҥже.
* 1929 ий — Николай Исанбаевич Исанбаев, марий йылмызе, шанчызе, туныктышо, филологий шанче кандидат (1955), филологий шанче доктор (1993), профессор (2002), Марий Эл Республикысе шанчын сулло пашаеҥже (1999), Финн-угор ушемын йотэлысе  (Финляндий). 
* 1938 ий — Егор Васильевич Торощин, ял озанлык пашаеҥ. Тошто Торъял селаште шочын. «Прогресс» колхозышто 32 ий пашам ыштен. Тидым аклен, тудым Совет Ушем кугыжаныш премий дене палемденыт.  
* 1951 ий — Дания Мухорлямовна Байрутдинова, озанлык специалист, Россий Федерацийысе ял озанлыкын сулло пашаеҥже шочын. Шкеже Поранча кундем гыч. «Янга Тормыш» ушемыште тӱҥ зоотехниклан 1984-ше ий гыч тыршаш тӱҥалын. Тудын пашажым аклен, «Знак Почёта» орден дене палемденыт. 
* 1954 ий — Ондрин Валька, курыкмарий серызе, почеламутчо, кусарыше, Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (2004).  
* 1959 ий — Михаил Иванович Осипов, туныктыш пашаеҥ, Марий Эл Республикын сулло тренерже. Кужэҥер кундем Шой-Шӱдымарий ялыште шочын-кушкын. 1981-ше ий гыч тудо Марий кугыжаныш педагогик институтышто, вара Марий кугыжаныш университетыште физкультурым туныкта. Тунемшыже-влак кокла гыч ятырын Россий чемпионатлаште сеҥышыш лектыныт.  

## Коленыт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Пургыж тылзын 27 кечынже колышо-влак]]*

## Калык пале
**Шнуй Кириллын кечыже**. Тиде кечын кугу тÿткышым тазалыклан ойыреныт, молан манаш гын витамин ситыдымаш шкеж нерген шижтараш тÿҥалын. Тидлан мÿй гыч лÿмын йÿышым ямдыленыт да кечылан 4-5 гана йÿыныт. Пöръеҥ-влак шошым куралшаш аҥаш лектын, лумым таптеныт: тудо эркын шулыжо да мландым сайын нöртыжö манын тиде йÿлам шуктеныт. 

Категорий:27 пургыж
27 теле

**27 теле** (27 декабрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 361-ше (кужемдыме ийлаште — 362-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 4 кече кодеш.

## Пайрем да памятный дате-влак

## Лӱмгече

## Событий-влак
*Тугак ончо: [[:Категорий:Теле тылзын 27 кечысе событий-влак]]*

## Шочыныт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Теле тылзын 27 кечынже шочшо-влак]]*
* 1938 — Анатолий Атюлов — курыкмарий серызе, туныктышо.
* 1962 — Василий Краснов, марий серызе, Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже. 

## Коленыт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Теле тылзын 27 кечынже колышо-влак]]*
* 2007 — Яан Кросс, эстон серызе.
* 2017 — Виталий Дмитриев-Ози, серызе, почеламутчо, басньывозызо, драматург, Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1999).

## Калык пале

Категорий:27 теле
27 шорыкйол

**27 шорыкйол** (27 январь) — григориан кечышот почеш идалыкын 27-ше кечыже. Идалык пытыме марте 338 (кужемдыме ийлаште — 339) кече кодеш.

## Пайрем да памятный дате-влак

## Лӱмгече

## Событий-влак
*Тугак ончо: [[:Категорий:Шорыкйол тылзын 27 кечысе событий-влак]]*

## Шочыныт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Шорыкйол тылзын 27 кечынже шочшо-влак]]*
* 1934 — Менделеев, Дмитрий Иванович, руш химик.
* 1947 — Василий Миронов, марий серызе, почеламутчо.

## Коленыт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Шорыкйол тылзын 27 кечынже колышо-влак]]*
* 1898 - Дворецкий , Максим Лаврович, шымлызе да туныктышо, ял озанлык наука доктор, профессор, Марий АССР наука ден техникын заслуженный деятельже (1984 колен)

## Калык пале

Категорий:27 шорыкйол
27 шыжа

**27 шыжа** (27 октябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 300-шӧ (кужемдыме ийлаште — 301-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 65 кече кодеш.

## Пайрем да памятный дате-влак

*  — Гимнастикын кечыже палемдалтеш.

## Лӱмгече
Шыжа тылзан коло шымше кечынже Николай, Игнатий, Кузьма, Назар да Прасковья-влакын лӱм кечышт.

## Событий-влак
*Тугак ончо: [[:Категорий:Шыжа тылзын 27 кечысе событий-влак]]*

* 1873 — Америка гыч ик фермер шуркедылше кӱртньывоштырым шонен лукмыжлан патентым налын.
* 1951 — злокачественный манме пуалмашым кораҥдашлан икымше гана радиоактивный облученийым кучылтмо.

## Шочыныт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Шыжа тылзын 27 кечынже шочшо-влак]]*
* 1932 — Алексей Мурзашев, марий серызе, туныктышо, кусарыше, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1998).

## Коленыт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Шыжа тылзын 27 кечынже колышо-влак]]*

## Калык пале
Параскеван кечыже. Тиде кечын ожно межым шӱдыраш да вургемым мушкедаш ок лий улмаш. Самырык ава да мӱшкыран ӱдырамаш-влак Юмо деч йочаштлан тазалыкым йодын кумалыныт.

Категорий:27 шыжа
27 ӱярня

**27 ӱярня** (27 март) — григориан кечышот почеш идалыкын 86-шо (кужемдыме ийлаште — 87-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 279 кече кодеш.

## Пайрем да памятный дате-влак

## Лӱмгече

## Событий-влак
*Тугак ончо: [[:Категорий:Ӱярня тылзын 27 кечысе событий-влак]]*

## Шочыныт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Ӱярня тылзын 27 кечынже шочшо-влак]]*
* 1898 ий — Шабдар Осып, марий серызе, почеламутчо, драматург, литератур критик, публицист, туныктышо, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1934).

## Коленыт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Ӱярня тылзын 27 кечынже колышо-влак]]*

## Калык пале

Категорий:27 ӱярня
28 идым

**28 идым** (28 сентябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 271-ше (кужемдыме ийлаште — 272-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 94 кече кодеш.

## Пайрем да памятный дате-влак
 — Атом йӧнозанлык пашаеҥын пайремышт палемдалтеш. 

## Лӱмгече
Идым тылзын коло кандашымше кечынже шке лӱмгечыштым Никита, Порфирий, Степан да Федот-влак палемдат.

## Событий-влак
*Тугак ончо: [[:Категорий:Идым тылзын 28 кечысе событий-влак]]*
* 1618 — Брӱссел олаште икымше ломбардым почыныт.
* 1864 — Лондонышто икымше Интернационал пашам ышташ тӱҥалын.
* 1953 — КПСС ЦК-ан икымше секретарьжылан Никита Хрущёвым сайленыт.
* 1994 — «Эстония» лӱман пуш вӱд йымак каен.

## Шочыныт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Идым тылзын 28 кечынже шочшо-влак]]*
* 1929 — Александр Акимович Чеботкин, балетмейстер, Марий республикысе сымыктышын сулло пашаеҥже. Курыкмарий кундем Кого Шапкила ялыште шочын. Козьмодемьянск оласе куштышо ансамбльын вуйлатышыжлан тыршыме годым, тудын коллективше Россий кӱкшытысӧ таҥасымаште лауреат лӱмым сулен. Умбакыже уста куштызым балетыш, а вара кугыжаныш ансамбльышкат ӱжыныт. 17 ий Александр Акимович «Эрвел» калык ансамбльын балетмейстерже лийын. А 1990-ше ий гыч Марий кугыжаныш педагогике институт пеленсе «Марий сем» фольклор ансамбльым вуйлаташ шогалын. «Марий калык куштымаш» да «Курыкмарий калык куштымаш» книга-влакын авторжо.
* 1946 — Зинаида Ермакова, марий серызе, почеламутчо, туныктышо, Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (2007), Марий Эл Республикын сулло туныктышыжо (1988).
* 1958 — Виталий Николаевич Люстров, семлызе. Тудо Маскасола кундем Шаплак ялыште шочын-кушкын. Но паша корныжо Моско олашке наҥгаен. Ятыр ий тушто пашам ышта да сем аланыште кугу деч кугу кӱкшытым айла. 
* 1968 — Тамара Викторовна Дмитриева, балетмейстерже да тӱвыра пашаеҥ, Марий Элын сулло тӱвыра пашаеҥже палемда, Олык Ипай лӱмеш кугыжаныш премийын лауреатше. 1991-ше ийыште тудо «Эрвел марий» ансамбльым чумырен да шкеак вуйлаташ шогалын, а 10 ий гыч калык усталык рӱдерын вуйлатышыже лийын. Ятыр пособийын да книган авторжо. 2003-шо ийыште калык костюм фестивальым эртарымыжлан кугыжаныш премий дене палемдалтын.

## Коленыт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Идым тылзын 28 кечынже колышо-влак]]*

## Калык пале
* **Никитан кечыже.** Сонарзе-влак тиде кечын эҥер да ер воктене коштыныт, кайыккомбым эскереныт да лӱеныт. Калык ой почеш ты кечын кечывалвелыш пытартыш кайыккомбо кашта чоҥешта.

Категорий:28 идым
28 кылме

**28 кылме** (28 ноябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 332-шо кече (кужемдыме ийлаште — 333-шо) григориан кечышот почеш. Идалык пытыме марте 33 кече кодеш.

## Пайрем да памятный дате-влак
Кылме тылзын 28 кечынже Ава кече палемдалтеш.
 
## Лӱмгече
Кргорий, Метрий, Никита, Миклай, Пӧтр, Самсон, Фома да Якып

## Событий-влак
*Тугак ончо: [[:Категорий:Кылме тылзын 28 кечысе событий-влак]]*

## Шочыныт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Кылме тылзын 28 кечынже шочшо-влак]]*
* 1896 — Мария Аюпова, марий серызе, почеламутчо, журналист.
* 1905 — Василий Патраш — курыкмарий серызе, журналист, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1936).
* 1936 — Пермогорский, Леонид Васильевич, конструктор, Марий республикын сулло шанчыеҥже. Архангельск вел Красноборск селаште шочын. 13 изобретенийын авторжо. Суапле пашажлан «Знак Почёта» орден дене палемдалтын.
* 1957 — Кудрявцев Владимир Геннадьевич, марий шанчызе, сӱретче, туныктышо, искусствоведений кандидат (1989), искусствоведений доктор (2005), Марий Эл Республикысе сымыктышын сулло пашаеҥже (2006), Россий Федерацийысе тӱвыран сулло пашаеҥже (2013).
* 1962 — Горбунова, Светлана Ивановна, спортъеҥ. 14 ияш годымжак куштылго атлетик деке шӱмаҥын. Россий чемпионатыште кӱшкӧ тӧрштылмаш дене шуко гана сеҥышыш лектын. 1985-ше ийыште кундемыштына кӱш тӧрштымӧ дене 1 метр 94 сантиметр рекордым шынден. Да тачысе кече мартеат тудым але нигӧ ончылтен огыл. Россий Федерацийын чемпионкыжо. Совет Ушем спорт мастер.
* 1983 — Шамова, Ольга Алексеевна, артистка. «Пеледыш лӱман мурызо» спектакльыште тӱҥ рольым модын. Шкеже Мари-Турек велысе Мари-Билямор гыч. Тудын паша корныжо Марий самырык театр дене кылдалтын: ынде кок ий утла Ольга театрын сценыже гыч ончаш толшо калыкым куандара. 
* 1984 — Анатолий Ванин (Сидоркин, Анатолий), мурызо, гармоньчо. Тудо шкеже У Торъял вел гыч. Музык дене шинчымашым тӱвыра да сымыктыш колледжыште поген.

## Коленыт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Кылме тылзын 28 кечынже колышо-влак]]*

## Калык пале

Категорий:28 кылме
28 ага

**28 ага** (28 май) — григориан кечышот почеш идалыкын 148-ше (кужемдыме ийлаште — 149-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 217 кече кодеш.

## Пайрем да памятный дате-влак
* Пограничник-влакын кечышт. Тиде пайремым 1958 ийыште палемдаш тÿҥалыныт.

## Лӱмгече
Ага тылзын коло кандашымше кечынже Дмитрий, Макар, Пахом–влакын лӱм кечышт.

## Событий-влак
*Тугак ончо: [[:Категорий:Ага тылзын 28 кечысе событий-влак]]*
* 1756 ийыште майонезым ыштен луктыныт. 
* 1987 ийыште Йошкар Площадьыште Немыч Эл гыч студент Матиас Руст шке самолётшым шынден. Кугу пайрем кечын чекым вончен, Моско марте чоҥештен толшо самырык еҥым 4 ийлан судитленыт. Тидын годымак ПВО командований гыч ятыр генерал ден офицерым луктын колтеныт.

## Шочыныт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Ага тылзын 28 кечынже шочшо-влак]]*
* 1920 — Юрий Петров, руш серызе, почеламутчо, журналист, мер пашаеҥ, Марий АССР-ысе Кугыжаныш премийын лауреатше (1977), Марий АССР-ысе тӱвыран сулло пашаеҥже (1980). 
* 1927 — Лидия Петровна Васикова, марий йылмызе, филологий шанче доктор, профессор, Марий АССР-ысе шанчын сулло пашаеҥже, Россий Федерацийысе шанчын сулло пашаеҥже, Эстон Республикын 5-ше степенян «Маарьямаа Ырес» орденын кавалерже. 30 ий тудо Марий кугыжаныш педагогик институтышто пашам ыштен, а вара 25 ий наре Марий кугыжаныш университетыште тыршен. Тӱҥ шотышто Лидия Петровна руш йылмым шымлен: социолингвистик дене ик эн кугу специалистлан шотлалтын.
* 1939 — Геннадий Чемеков, марий серызе, почеламутчо, журналист. 
* 1953 — Владимир Иванович Чистополов, руш серызе, почеламутчо, журналист, Марий Эл Республикын сулло журналистше (2002), Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (2003).
* 1963 — Николай Алексеевич Смирнов, Марий Элысе тӱвыран сулло пашаеҥже, президент школын вуйлатышыжлан пашам ышта. Тидын годымак шке еш ансамбльжым чумырен, тӱрлӧ вере мастарлыкшым ончыкта. Курыкмарий кундемыште шочын.
* 1950 — Вера Александровна Береславская, туныктыш пашаеҥ. Шкеже Йошкар-Олаштак шочын-кушкын. Паша корныжо Марий кугыжаныш техник университет дене кылдалтын: тыште тудо финанс да экономик кафедрын вуйлатышыжлан тырша.
 
## Коленыт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Ага тылзын 28 кечынже колышо-влак]]*
* 1923 — Павел Петрович Глезденёв (Пагул Ача) марий серызе, йылмызе, кусарыше, туныктышо, , этнограф, журналист, мер да шанче пашаеҥ.
* 1924 — Ялмарий Йыван, марий серызе, журналист, драматург, туныктышо, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.

## Калык пале
* Таче руш православий йӱлам кучышо-влак **Шнуй Пахомым** шарналтат. Тиде кечын нимомат шындаш але ӱдаш ок лий улмаш: лач вара шындыме шыдаҥым гына ӱдыман. 
* Марий кугезына-влак гын тыгай калык палым эскереныт: кечыйол пычкемышалтмыла коеш, кечывалым чот эҥда гын – кӱдырчан йӱрлан. 

Категорий:28 ага
28 вӱдшор

**28 вӱдшор** (28 апрель) — григориан кечышот почеш идалыкын 118-ше (кужемдыме ийлаште — 119-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 247 кече кодеш.

## Пайрем да памятный дате-влак
*  Пашам аралыме тӱнямбалсе кече. 1989-ше ийыште американ да канадысе пашаеҥ-влак икымше гана пашаште эмганыше але илыш дене чеверласыше йолташышт-влакым шарныме кечым палемденыт. Уло тӱня калык тиде эҥгек нерген шоналтыже манын, калыккокласе паша ушем 28 апрельыште пашам аралыме тӱнямбалсе кечым палемда. 
* : Афган калыкын джихадыште сеҥыме кече (1989—1992 ийласе граждан сарыште).

## Лӱмгече
* Танле (православный) лӱм-влак: Анастасия, Андрей, Аристарх, Василиса, Виктор, Зосима, Кондрат, Лукьян, Мстислав, Савва, Трофим.
* Католик лӱм-влак: Павел, Пётр.

## Событий-влак
*Тугак ончо: [[:Категорий:Вӱдшор тылзын 28 кечысе событий-влак]]*
* 1914 ий — УАШыште икымше кондиционерлан патентым налыныт.
* 1955 ий — Байконур космодромым чоҥаш тÿҥалыныт.
* 2001 ий — космосыш икымше турист Деннис Тито чоҥештен.

## Шочыныт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Вӱдшор тылзын 28 кечынже шочшо-влак]]*
* 1939 ий — Тамара Ивановна Чиркова, чоҥышо, Россий Федерацийын сулло чоҥышыжо шочын. Йошкар-Олаштак шинчымашым поген, Марстройтрестыште мастерлан да тӱҥ инженерлан тыршен. 17 ий ССУ-7 ушемын вуйлатышыже лийын. Тудын пашаже аклыде кодын огыл: ятыр чап танык, «Знак Почёта» да Йошкар Знамя Паша орден-влак дене палемденыт.
* 1954 ий — Виталий Тимраевич Михайлов, марий шанчызе, фольклорист, туныктышо, педагогике шанче кандидат (2005), доцент (2010).
* 1968 ий — Василий Александрович Мурашов, Шернур кундем Кукнур Ямкайыште шочын-кушшо ял озанлык вуйлатыше. Уста вуйлатыше «Кукнур кундем» колхозышто пашам ышта. Ял озанлыкым, ялысе илышым нӧлтымаште кугу вийым пуэн шога. 

## Коленыт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Вӱдшор тылзын 28 кечынже колышо-влак]]*
* 1971 — Еремей Герасимов, марий серызе, почеламутчо.
* 2004 — Юрий Байгуза, марий серызе, почеламутчо, кусарыше, драматург, Россий Серызе-влак ушемын йыжъенже (1998).

## Калык пале
* **Иисус Христосын Иерусалим олаш пурымо кече**. Кресаньык-влак шке омшаньыкыштым тергеныт: мÿкш-влакым лукташ ямдылалтыныт. Тыгак поланын да пызлын лышташнерыштым погеныт: пÿй корштымо деч вартышым шолтеныт.
**А марий калык тиде кечым **Воштыр пазар** але **Кичке пайрем** манеш. Ожно кугезына-влак тиде кечын тыгай йÿлам шуктеныт: пызле воштырым налын, сурт-оралтым перкален коштыныт – тыге чыла осал вийым поктеныт.  

Категорий:28 вӱдшор
28 сорла

**28 cорла** (28 август) — григориан кечышот почеш идалыкын 240-ше (кужемдыме ийлаште — 241-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 125 кече кодеш.

## Пайрем да памятный дате-влак

## Лӱмгече
Шке лӱмкечыштым Александра да Людмила-влак палемдат.

## Событий-влак
*Тугак ончо: [[:Категорий:Сорла тылзын 28 кечысе событий-влак]]*

### Марий тӱняште
* 1920 ий — Марий автоном областьыште икымше гана калык чотым шотлымаш (перепись) эртен.

### Тӱня мучко
* 1941 ий — Совет Ушемын президиумжо СССР-ыште илыше немыч-влакым Сибирьыш да Казахстаныш кусарыме нерген кӱштыкым луктын.
* 2004 ий — Римский папа Российын патриархше Алексий Кокымшылан Шочынаван Казанский юмоҥажым кучыктен. 1917-ше ийысе революций да черке-влакым толымо деч вара тиде юмоҥа Касвелыш логалын. 
* 1921 ий — «Марийская правда» газетын икымше номерже лектын.

## Шочыныт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Сорла тылзын 28 кечынже шочшо-влак]]*
* 1948 ий — Евгения Васильевна Торопова, туныктыш да шанче пашаеҥ. Шернур кундемыште шочын. 1972-шо ий гыч тудо Марий политехник институтышто тыршаш тӱҥалын: ончыч ассистент, вара экономик да финанс кафедрын доцентше лийын. 1997-ше ийыште гын техник университетысе экономик факультетын деканже сомылым шукташ тӱҥалын. 70 утла шанче пашан авторжо. Экономик шанче кандидат. 
* 1928 ий — Иван Алексеевич Алексеев, шанчыеҥ да чодыразе, Россий Федерацийысе шанчын сулло пашаеҥже. Шочмо велже – Чуваш Республик. 1976-шо ийыште Марий политехник институтышко пашам ышташ толын: пӱртӱсым да чодырам аралыме кучем кафедрыште тыршен профессор марте шуын. Пушеҥге-влакым арален налаш тӱрлӧ йӧным кучылтмаште кугу специалистлан шотлалтеш. 300 утла шанче пашан, 13 изобретенийын  авторжо. Ял озанлык шанче доктор. 
* 1948 ий — Виктор Леонтьевич Михайлов, спорт пашаеҥ. Тудо гын спорт аланыште кугу чапым сулен: футболист, «Смена» спорт рӱдерын вуйлатышыже. Спорт мастер. 

## Коленыт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Сорла тылзын 28 кечынже колышо-влак]]*
* 1998 — Василий Юксерн, марий серызе, мер пашаеҥ, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1950), Марий АССР-ын Калык серызыже (1978), Марий АССР-ысе Кугыжаныш премийын лауреатше (1979), 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. 

## Калык пале
* **Успений кече.** Ожно калык тӱрлӧ кушкыл нӧшмым да кинде пырчым черкыш шнуй шӱлышым пурташ конден. А кастене икте-весым кинде пура дене сийленыт.
* **Кинде Илян кече** палемдалтеш. Тиде кече шурно парчан амбарыш пурен вочмыжым ончыкта. Руш православий йӱлам кучышо-влак тиде кечым Шнуй Юмынаван Успений кечыже маныт.

Категорий:28 сорла
28 сӱрем

**28 сӱрем** (28 июль) – григориан кечышот почеш идалыкын 209-ше (кужемдыме ийлаште – 210-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 156 кече кодеш.

## Пайрем да памятный дате-влак
*  – Эрыкан лийыме кече.
*  – Русьым тынеш пуртымо кече.
*  – День победы над фашизмом.
*  – Киевысе Русьым тынеш пуртымо кече.
*  – PR-специалистын кечыже.

## Лӱмгече
* Танле (православный) лӱм-влак:
** Авудим – мученик Авудим Тенедосский
** Василий – равноапостольный великий князь Владимир (тынеш пуртымо лӱм).
** Владимир:
*** Равноапостольный великий князь Владимир.
*** Князь ржевский Владимир
** Иустиниан (Юстиниан)  – император Юстиниан II.
** Кирик (Кириак), (Кирьяк) – мученик Кирик.
** Лоллиан – мученик Лоллиан.
** Пётр – священномученик Пётр (Троицкий).
** Агриппина – княгина ржевская Агриппина.
** Иулитта (Юлитта, Улита) – мученица Иулитта.
** Матрона – Матрона Хиосскаян мощи-жым налме кече.

## Событий-влак
*Тугак ончо: [[:Категорий:Сӱрем тылзын 28 кечысе событий-влак]]*
* 1585 – Америка гыч Английыш икымше гана пареҥгым конденыт. Тидын деч вара тудо Западыште шарлен да жап эртыме семын мемнан декат толын шуын.
* 1914 – Икымше тӱнямбал сар тӱҥалын.
* 1917 – Пӱтынь Российысе Марий калыкын икымше Погынжо тӱҥалын.
* 1958 – Моско олаште поэт Владимир Маяковскийын чапкӱжым почмо.

## Шочыныт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Сӱрем тылзын 28 кечынже шочшо-влак]]*
* 1947 – Леонид Ксенофонтович Бабин, Маскасола кундем Шеклянур ялыште Марий Эл Республикысе ял озанлыкын сулло пашаеҥже. Ончыч паша корныжо Медведево, Советский, Куженер кундемласе тӱрлӧ ушемлаште эртен. 1990-ше ийыште кресаньык озанлыкын вуйлатышыжлан шогалын, а 4 ий гыч Советский кундемыште «Шокта» ушемын вуйлатышыже лийын. Тыгак 1996-2000-шӧ ийлаште кугыжаныш погынын депутатше сомылым шуктен. 
* 1947 – Владимир Николаевич Савельев, скульптор. Шкеже Йошкар-Ола гыч. Заводышто икмыняр ий тыршыме деч вара Озаҥысе епархийын Раиф монастырьышке каен да умбакыжат сымыктыш пашаште шуаралтын. Аркадий Крупняковысе, Олык Ипайысе портрет-влакын, ятыр композицийын да медальын авторжо. Ончерже-влак Российысе олалаштат, йот эллаштат эртеныт. 
* 1947 – Светлана Романовна Трохимец, Курыкмарий кундем Климансолаште тазалык аралтыш пашаеҥ, Марий Эл Республикын сулло эмлызыже. Смоленскысе мединститутым тунем лекмеке, Йошкар-Оласе йоча эмлымверыште интернатурым эртен  да 4 ий «Кече» лӱман санаторийын тӱҥ эмлызыже лийын. Вара Медведевысе тӱҥ эмлыме верышке куснен: 1994-ше ий гыч вуйлатышыже.
* 1954 – Раиса Михайловна Данилова, марий мурызо, журналист, радиовӱдышӧ.

## Коленыт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Сӱрем тылзын 28 кечынже колышо-влак]]*
* 1956 – Илья Ломберский, марий серызе, туныктышо, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1935), Удмурт АССР-ын сулло туныктышыжо (1955).

## Калык пале
* Кирик ден Улитан кечыже. Ты кечым поснак ӱдырамаш-влак вученыт. Нунын шонымышт почеш, Улита ӱдырамаш-влаклан вийым ешара, йочаштлан тазалыкым пӧлекла.

Категорий:28 сӱрем
28 пеледыш

**28 пеледыш** (28 июнь) — григориан кечышот почеш идалыкын 179-ше (кужемдыме ийлаште — 180-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 186 кече кодеш.

## Пайрем да памятный дате-влак
* , Связь да информаций пашаеҥ-влакын кечышт.
* , Конституций кече

## Лӱмгече
* Танле (православный) лӱм-влак: Виссарион, Елисей, Ефим, Илларион, Иона, Софрон, Сусанна, Фёкла.
* Католик: Гервасий, Протас, Ромуальд.

## Событий-влак
*Тугак ончо: [[:Категорий:Пеледыш тылзын 28 кечысе событий-влак]]*
* 1919 — Версальыште вашкелшыкым пеҥгыдемденыт. Тушто Икымше тӱнямбал сарым иктешленыт.
* 1946 — Горькийысе автозаводышто «Победа» машинам ыштен луктыныт. 
 
### Марий тӱняште
* 1991 — Финн-угор писатель-влакын ассоциацийштым чоҥымо.

## Шочыныт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Пеледыш тылзын 28 кечынже шочшо-влак]]*
* 1950 — Галина Васильевна Богданова, тазалык аралтыш пашаеҥ. Шернур посёлкышто шочын. Паша корныжо Йошкар-Оласе эмлыме вер дене кылдалтын: тыште уста специалист терапевтлан тырша. Тиде суапле пашажлан тудо Россий Федерацийысе тазалык аралтышын отличникше лӱм дене палемдалтын.
* 1975 — Светлана Фёдоровна Пехметова, марий журналист, Марий Эл Республикысе Олык Ипай лӱмеш Кугыжаныш самырыктукым премийын лауреатше (2004), Марий Эл Республикын сулло журналистше (2019).

## Коленыт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Пеледыш тылзын 28 кечынже колышо-влак]]*
* 1988 — Валентин Исенеков, марий серызе, почеламутчо, журналист, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1988).

## Калык пале
**Фитын кечыже**. Ты кече деч вара нимомат ӱдаш ок лий улмаш. Шнуй Фитлан калык шолдыра вольык таза лийже манын юмылтеныт.

Категорий:28 пеледыш
28 пургыж

**28 пургыж** (28 февраль) — григориан кечышот почеш идалыкын 59-ше кечыже. Идалык пытыме марте 306 (кужемдыме ийлаште — 307) кече кодеш.

## Пайрем да памятный дате-влак
*  — Калевала кече

## Лӱмгече
* Католик лӱм-влак: Аба, Аверкий, Иларий, Роман, Освальд, Хилари
* Православий лӱм-влак: Алексей, Арсений, Афанасий, Евсевий, Евфросиния, Иван, Маиор, Михаил, Николай, Онисим, Пафнутий, Пётр, Симеон, София

## Событий-влак
*Тугак ончо: [[:Категорий:Пургыж тылзын 28 кечысе событий-влак]]*

* 1921 — Российысе образований профсоюзын марий областной организацийже ышталтын.

## Шочыныт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Пургыж тылзын 28 кечынже шочшо-влак]]*
* 1914 ий — Ошэл Васлий, марий серызе, почеламутчо.
* 1929 ий — Александр Ефимович Китиков, марий йылмызе, шанчызе, профессор, фольклорист, филологий шанче доктор (1992), Марий Эл Республикысе шанчын сулло пашаеҥже (1989).
* 1929 ий — Пластинин, Николай Александрович, йӧнозалык специалист. Марий Эл Республикын сулло рационализаторжо. Россий Федерацийын сулло химикше. «Марбиофарм» витамин заводышто 50 ий утла тӱрлӧ пашам шуктен шоген. Тидым аклен, Йошкар Знамя Паша орден дене палемденыт.
* 1932 ий — Петухов, Виталий Андреевич, туныктыш пашаеҥ, Марий Элын калык туныктышыжо. 8 ий Оршанкысе педучилищым вуйлатен шоген, а 1977-ше ий гыч Марий Эл республикысе туныктыш министерствыш пашаш куснен. 1996-шо ийыште тиде министерствын увер да аналитик рӱдерын вуйлатышыже лийын.
* 1951 ий — Шакиртов, Роберт Шарафович, мер пашаеҥ. Калтаса кундемысе погынын депутатше. Пошкырт эл мер толкынышто кугу надырым пыштен. «Мари ушемын» чолга еҥже.
* 1958 ий — Каменщиков, Евгений Анисимович, тӱвыра пашаеҥ. Тудын вуйлатымыж почеш Кужэҥер кундем Йывансола тӱвыра пӧрт пелен кумдан чапланыше «Мурсескем» ансамбль чумырген. Евгений Анисимовичым тиде суапле пашажлан Российын да Марий Эл Республикын сулло тӱвыра пашаеҥже лӱм дене палемденыт.
* 1959 ий — Александр Токарев, руш серызе, Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (2002).
* 1975 ий — Надежда Никитина (Надежда Геннадьевна Гордеева), марий серызе, почеламутчо.
* 1979 ий — Никитина, Надежда Геннадьевна, поэтесса, Олык Ипай лӱмеш премийын лауреатше. Поранча кундем Олор ялын. Паша корныжо Марий книга савыктыш дене кылдалтын.

## Коленыт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Пургыж тылзын 28 кечынже колышо-влак]]*

## Калык пале

Категорий:28 пургыж
28 теле

**28 теле** (28 декабрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 362-шо (кужемдыме ийлаште — 363-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 3 кече кодеш.

## Пайрем да памятный дате-влак

## Лӱмгече

## Событий-влак
*Тугак ончо: [[:Категорий:Теле тылзын 28 кечысе событий-влак]]*

## Шочыныт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Теле тылзын 28 кечынже шочшо-влак]]*
* 1949 — Анатолий Мокеев, марий серызе, почеламутчо, кусарыше, Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1998).

## Коленыт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Теле тылзын 28 кечынже колышо-влак]]*

## Калык пале

Категорий:28 теле
28 ӱярня

**28 ӱярня** (28 март) — григориан кечышот почеш идалыкын 87-ше (кужемдыме ийлаште — 88-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 278 кече кодеш.

## Пайрем да памятный дате-влак

## Лӱмгече
* Александр, Денис, Альберт, Алексей.

## Событий-влак
*Тугак ончо: [[:Категорий:Ӱярня тылзын 28 кечысе событий-влак]]*

## Шочыныт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Ӱярня тылзын 28 кечынже шочшо-влак]]*
* 1914 ий — Николай Тихонович Пенгитов, марий йылмызе, шанчызе, туныктышо, филологий шанче кандидат (1951), профессор (1962), РСФСР-ысе шанчын сулло пашаеҥже (1974), Марий АССР-ысе шанчын да техникын сулло пашаеҥже (1956), Финн-угор ушемын йотэлысе йыжъеҥже.
* 1919 ий — Маргарита Михайловна Куликова, тазалык аралтыш пашаеҥ, Россий Федерацийын сулло эмлызыже шочын. Кугу авамланде сар годым тудо Йӱдвел-касвел фронтышто сусыргышо-влакым эмлен. Йошкар-Олашке 1944-ше ийыште толын. Рӱдӧ эмлыверыште хирурглан тыршаш тӱҥалын, 23 ий неврологий пӧлкан вуйлатышыже лийын. Йошкар-Олан почётан гражданинже. 
* 1924 ий — Михаил Иванов (Михаил Ефимович Иванов), марий серызе, журналист, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. 
* 1961 ий — Михаил Юрьевич Смирнов, спортсмен, Россий спорт мастер. 12 ияш годымжо судомоделизм дене кылым кучаш тӱҥалын. Ятыр гана Россий кӱкшытыштӧ эртаралтше таҥасымаште сеҥышыш лектын. Парус модель классыште «Азов» пуш модель дене тӱнямбал чемпион лӱмым сулен налын. 
* 1956 ий — Ирина Андреевна Мухаметгазизова, бизнес пашаеҥ шочын. Ынде ятыр ий тудо «Россгосстрах - Поволжье» Марий Элысе филиал кучемын вуйлатышыжлан шога.

## Коленыт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Ӱярня тылзын 28 кечынже колышо-влак]]*

## Калык пале

Категорий:28 ӱярня
28 шыжа

**28 шыжа** (28 октябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 301-ше (кужемдыме ийлаште — 302-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 64 кече кодеш.

## Пайрем да памятный дате-влак
* Автомобилистын кечыже.
*  анимацийын тӱнямбалсе кечыже.

## Лӱмгече
Шыжа тылзын коло кандышымше кечынже Ефим, Иван, Симон да Фадей – влакын лӱм кечышт. 

## Событий-влак
*Тугак ончо: [[:Категорий:Шыжа тылзын 28 кечысе событий-влак]]*
* 1922 — итальян фашист-влак Римым руалтен налаш маршыш тарваненыт.

## Шочыныт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Шыжа тылзын 28 кечынже шочшо-влак]]*
* 1913 — Никандр Ильяков, курыкмарий серызе, почеламутчо, драматург, кусарыше, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1940), 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
* 1918 — Дмитрий Александрович Халтурин, партий пашаеҥ. Оршанке кундем Покровск ялыште кресаньык ешеш шочын. Кугу Ачаэл сар корным эртен, лӱддымылыкым ончыктымыжлан, талын кучедалмыжлан  герой лӱмым сулен налын. Шинчымашым чодыра озанлын политехник институтыштыжо, Моско оласе экономик инситутышто поген. 1936-шо ий гыч Санчурск да Оршанке школлаште математикым да физика предметым туныктен. Паша корныжо кугу вольтан аппаратура завод дене кылдалтын: тыште тудо вуйлатышыланат тыршен.  КПСС-ын 23-шо съездшын делегатше лийын.
* 1927 — Иван Никифорович Журавлёв, Украиныште паша герой, Марий республикын сулло машиначоҥышыжо. Кабардино-Балкарийысе кугыжаныш университетыште шинчымашым поген. Йошкар-Олашке 1973-шо ийыште толын да «Электроавтоматика» заводышто вуйлатышылан тыршаш тӱҥалын, оласе комитетыште, йӧндартыш министерствын пашаеҥже, а вара министр лийын. Кӱшыл погынын депутатше сомылымат шуктен. Тыршен пашам ыштымыжлан Иван Никифорович ятыр чап танык дене палемдалтын. 

## Коленыт
*Тугак ончо: [[:Категорий:Шыжа тылзын 28 кечынже колышо-влак]]*
* 2012 — Лидия Петровна Васикова, марий йылмызе, филологий шанче доктор, профессор, Марий АССР-ысе шанчын сулло пашаеҥже, Россий Федерацийысе шанчын сулло пашаеҥже, Эстон Республикын 5-ше степенян «Маарьямаа Ырес» орденын кавалерже.

## Калык пале
Ефимийын кечыже. Ожно калык тыге манын: «Ефимий пӱртӱсым телылан малаш пышта». 

Категорий:28 шыжа