open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Викиувер:«Терге. Эмле. Чаре»

*17 гыч 24 ноябрь марте СПИД дене кучедалме Тӱнямбал кече вашеш 5-ше гана ВИЧ/гепатитлан тестирований шотышто Европысо арня  эртаралтеш. *

Тудын тӱҥ темыже: «Терге. Эмле. Чаре». Марий Элыште илыше-шамыч ВИЧ-лан яра тергалт кертыт. 

Марий Эл Республикын официал интернет-порталыштыже лудаш
Категорий:Викиувер
Ҥанасан

**Ҥанасан** () — Сибирьысе  самодий тӱҥ калык. Тиде шомак нанаса, нанасан  "айдеме" манмым ончыкта. Ҥанасан-влак Йӱдвел могыр Красноярск кундемысе Таймыр отрошто илат.  Рӱдолаже — Дудинка. 2010 ийысе перепись почеш ҥанасан-влакын чотышт-862 еҥ. Тиде йылме урал еш самодий тӱшкашке пура. Ҥанасан калык  кок тукымлан шелалтеш: авам да вадеей. Тӱҥ сомылышт — пӱчым сонарлымаш, колым кучымаш, пӱчым ончымаш.

## Кылвер-влак
* Нганасаны.
* 

Категорий:Урал калык-влак
Категорий:Самодий калык-влак
Категорий:Йӱдвел тӱҥ калык-влак
Викиувер:Звенигово районышто у турист маршрут почылтеш

Елена Иванова «Культурная мозаика сел и деревень»  Россий кӱкшытан конкурсышто Звенигово районышто у турист маршрутым почаш  грантым сеҥен налын. Тиде йолгорно-маршрут «Емельян Пугачёвын кышаже почеш»  маналташ тӱҥалеш.

«МариМедиа» порталын сайтыштыже лудаш
Категорий:Викиувер
Викиувер:Марий Элыште уэмдыме составан правительствын вашлиймашыже эртен

*27 ноябрьыште Марий Элын Вуйлатышыже Александр Евстифеев регионысо правительствыш уэш шогалтыме пашаеҥ-влак дене палдарен.* 

Вашлиймашышке онлайн-видеокыл дене республикысе район администрацийлам вуйлатыше-влак  ушненыт. 
Александр Евстифеев чыла у пашаеҥ-влаклан аклыме шомакым каласен да мучашлан чылаштым пырля пашам сайын ышташ ӱжын.

«Марийская правда» газетын сайтыштыже лудаш
Категорий:Викиувер
Викиувер:Марий Элыште туризм арня эрта

*4-ше гыч 8-ше декабрь марте Марий Элыште туризм арня эрта.* 

Экскурсовод ден гид-влак туризмым увер-аҥар кумдыкышто вияҥдыме нерген кутыраш да мастар-классым эртараш тӱҥалыт. Тыгак йыргешке ӱстел, лекторий ден презентаций-шамыч да молат эртат. 

 «Кидшер» интернет-журналын сайтыштыже лудаш
Категорий:Викиувер
Викиувер:«Марла чын возена»

*6 декабрьыште Марий кугыжаныш университетыште 5-ше гана «Марла чын возена» тӱшка диктант эртаралтеш.* 

Тудо Марий тиште кечылан пӧлеклатеш. Акцийышке изижат-кугужат ушнен кертеш. 
Диктантым Йошкар-Олаште Кремлёвский уремысе 44 №-ан пӧртыштӧ возаш лиеш.

«Кидшер» интернет-журналын сайтыштыже лудаш
Категорий:Викиувер
Викиувер:Школышто тунемше-влак национал йылме-шамычым арняште кок шагат тунемаш тӱҥалыт

*Школышто тунемше-влак регионласе кугыжаныш йылмылам  арняште кок шагат тунемаш тӱҥалыт.* 

Тидын годым ача-ава-влак ешарен тунемаш шочмо йылмымат ойырен кертыт. Тиде уверым журналист-влаклан 24 ноябрьыште Россий Федерацийын президентшын Юлкундемысе федерал округышто ӱшанъеҥже Михаил Бабич каласен. 
РФ Конституцийын 68-ше сатьяштыже палемдыме: Россий Федерацийын пӱтынь кумдыкыштыжо кугыжаныш йылмылан руш йылме шотлалтеш. Тыгодымак республик-влаклан шке кугыжан йылмыштым пеҥгыдемдаш правам пуымо. Тыгак палемдыме: граждан-влакын шочмо ден кугыжаныш йылмылам общеобразовательный школышто федерал кугыжаныш тунемме стандарт почеш тунемаш правашт уло.

"Кидшер" интернет-журналын сайтыштыже лудаш
Категорий:Викиувер
Викиувер:Шкендым тергаш оҥай

Эртыше рушарнян, 26-шо ноябрьыште, Марий Эл Республик «Географий диктант» акцийышке ушнен. Эн тӱҥ площадкыште, ПГТУ-н 1-ше корпусыштыжо, 350 еҥ географий дене диктантым возен. Чылажге Марий Эл Республикыште акцийышке тӱжем наре еҥ ушнен. 
Диктантым 30 ноябрь марте онлайн режимыште возаш лиеш.

«Марийская правда» газетын сайтыштыже лудаш
Категорий:Викиувер
Соловьяненко, Анатолий Борисович

**Анатолий Соловьяненко** — мурызо. Совет Ушемын Калык артистше (1975). Ленин лӱмеш премийын (1980).
Категорий:Мурызо-влак
Викиувер: "Марий Эл" ГТРК-м у вуйлатыше куча

«Марий Эл» ГТРК  вуйлатышылан Станислав Марининым шогалтыме. Тудо шке пашажым 15-ше декабрь гыч ышта. 

«Кидшер» интернет-журналын сайтыштыже лудаш
Категорий:Викиувер
Эдирне

**Эдирне** (() (), (), (), (), () (), () (), (), (), (), (), () (), (), ()) - Кечвалвел-ервел Турцийыште ола да Эдирне ильын чыла чыла кундемже. 

Турцийыште эн кугу шымше ола. Олан калыкчотшо 165.979  еҥ (2017).

Эдирне олаште Эдирне ильын сентр кундем-влак: Энез, Хавса, Ипсала, Кешан, Лалапаша, Мериция, Сӱлӧглу, Узункӧпрӱ.

## 


*
.tr

**.tr** - тиде top-level domain кодеш Турций Интернет.

## Πηγές
* IANA .tr whois

## Тынак ончо
* Top слиске-level domains.
.gr

**.gr** - тиде top-level domain кодеш Греций Интернет.

## Πηγές
* IANA .gr whois

## Тыгак ончо
* Top списке-level domains.
Егоров, Яков Михайлович

**Яков Егоров-Энсул** (Яков Михайлович Егоров) (, Марий АССР, Морко кундем, Айбакнур ял) — марий серызе, почеламутчо.

## Илыш корныжо
Яков Егоров-Энсул 1946 ий сӱрем тылзын 2-шо кечынже Марий АССР Морко кундем Айбакнур ялеш шочын.
Йоча жапше кандаш ияш марте кочажын суртышто эртен,ача-авам пален огыл. Икымше “ Кеҥеж” лӱман почеламутшым 1960 ийыште возен да Кугу Кожлаял кандашияш школын пырдыжгазетешыже луктын. Изинек кӱтӱм кӱтен,чодырам руэн.
1965-1968 ийлаште армийыште лийын. Вара леспромхозышто пашам ыштен, а кастене кыдалаш шинчымашым налын. 1971-1976 ийлаште Н.К.Крупская лӱмеш Марий кугыжаныш пединститутышто тунемын. 1976-1984 ийлаште Морко районысо Унчо школышто туныктен. Морко селаш илаш куснымеке, сулен налме канышыш лекмеш котельныйыште операторлан пашам ыштен. Пересторойко жапыште 2 книгаже  лектын. Кызыт ятыр лудыш да йоча-влаклан поэзий книгам савыктен. Совет писатель ушемыш  пуртеныт. Моркышто ила.

## Тӱҥ произведенийже-влак
* Мӱкш : кок корнан почеламут-вл. [Пчела : двустишия]. Йошкар- Ола, 1994.40 с.
* Почеламут-влак // Сескем : воспитатель ден туныктышо-влаклан хрестоматий. Йошкар-Ола, 1994. С. 148.
* Тамыкше райком воктенак : кочегарын дневникше // Марий Эл. 1993.23 апр.
* О, шочмо Морко мланде... // Марий Эл. 1993. 23 апр.
* Алфавит мутмодыш : почеламут-вл. [Азбука в стихах]. Йошкар- Ола, 1998.24 с.
* Ир шоган : повесть// Ончыко. 2005. № 1 С. 12—57 ; №2. С. 23—48 ; 2007. № 10 С 143-155 ; № 11 С. 103-144; №12. С. 147-164; 2008. № 1. 139—162.
* Кӱчык мутан шонымаш кужу дечын сай улмаш : кӱчык почела- мут-вл. // Ончыко. 2005. № Ю. С. 188.
* Изи пием, моторем : ойлымаш // Ончыко. 2006. № 6. С. 129—138. 
* Почеламут-влак// Кувырдик-йывылдик. Йошкар-Ола, 2007. С. 51—52.

## Илышыже да творчествыже нерген литератур
* Краткая биогр. справка // Ончыко. 2005. № 1. С. 6.
* Егоров-Энсул Я. Лӱмгечылан — шканем шке // Ончыко. 2006. № 6. С. 128—129.
* Егоров В. Марий сылнымут йогын // Ончыко. 2006. № 11. С. 184— 187.

## Чап
* «Вячеслав Абукаев-Эмгак» шарнымаш медаль (2018).

## Литератур
# Писатели Марий Эл: биобиблиографический справочник / сост.: А.Васинкин, В.Абукаев и др. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 2008. — 752 с. С. 219-220.
# Краткая биогр. справка // Ончыко. 2005. № 1. С. 6.

Категорий:Марий серызе-влак
Категорий:Марий почеламутчо-влак
Викиувер: Денис Шаблий марий йылме дене икымше рэп-альбомым возен

Марий Эл Республик Шернур районын эргыже, Денис Шаблий,  марий йылме дене икымше рэп-альбомым луктын. Альбомышко чылажге 10 муро пура. Тушто шочмо вел, еш, йолташ-влак нерген возымо. 

Альбомым лукташ интернетыште краудфандинг платформа гоч оксам погымо.

«Кидшер» интернет-журналын сайтыштыже лудаш
Категорий:Викиувер
Смирнов, Владимир Григорьевич

**Владимир Смирнов** (Владимир Григорьевич Смирнов) (, РСФСР, Марий АССР, У Торъял кундем, Эсменесола ял — , РСФСР, Марий Эл, У Торъял кундем, Эсменесола ял) — марий серызе, туныктышо, Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (2005).

## Илыш корныжо
Владимир Смирнов 1949 ий ага тылзын 25-ше кечынже Марий АССР У Торъял кундем Эсменесола ялеш шочын.

## Тӱҥ произведенийже-влак
* Вожынйолаш пагыт: ойлымаш-вл. // Ончыко. 1998. № 1. С. 73—83.
* Пурса Лексан : ойлымаш // Ончыко. 1998. № 5. С. 147—151.
* Кок гана кокыт...: ойлымаш-вл. [Дважды два : рассказы] Йошкар- Ола, 2003. 128 с.
* Федот, да не тот ; Еҥлан огыл : ойлымаш-вл. // Ончыко. 2003. № 1. С. 152-162.
* Ош ломбо : ойлымаш // Ончыко. 2004. № 2. С. 141 — 144.
* Йӧратымаш чер : ойлымаш // Ончыко. 2004. № 7. С. 120—125.
* Вынер ярым — илыш корно: повесть // Ончыко. 2005. № 11. С. 69—143.
* Кӱкшака: повесть // Ончыко. 2005. № 1. С. 132—137.
* «Йылмыдыме» Йыва: ойлымаш да повесть-вл. [Молчаливый Иван : рассказы и повести]. Йошкар-Ола, 2006. 288 с.

## Илышыже да творчествыже нерген литератур
* Абукаев-Эмгак В. Торъял памашын мутмастарже // В.Смирнов. «Йылмыдыме» Йыва. Йошкар-Ола, 2006. С. 3—4.
* Глушкова 3. Лӱмемым сулаш шонем... // Марий Эл. 2006. 20 май.
* Егоров В. Марий сылнымут йогын // Ончыко. 2006. № 10. С. 185— 187.
* Глушкова 3. «Йылмыдыме «Йыва» // Марий Эл. 2006. 30 авг.

## Чап
* Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (2005).
* «У Торъял кундемын эн уста туныктышыжо» чаплӱм (2005).
* Марий АССР Туныктыш министерствын Чапкагазше.

## Негыз
# Писатели Марий Эл: биобиблиографический справочник / сост.: А.Васинкин, В.Абукаев и др. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 2008. — 752 с. С. 574-575.

Категорий:Марий серызе-влак
Категорий:Марий туныктышо-влак
Искаков, Аркадий Исакович

**Аркадий Исакович Искаков** (, Вотск автоном область, Можга уезд, Вожай ял – , Одо Эл, Грак кундем, Вожай ял) – ялысе туныктышо, мер пашаеҥ, Одо Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже (2000), Виче да Чолман кундемысе «Марий ушемын» икымше вуйлатышыже (1990), Одо Марий Ушемын сопредседательже (1996).

## Илыш корныжо
Аркадий Искаков 1930 ий кылме тылзын 7-ше кечынже Вотск автоном область, Можга уезд, Вожай ялыште шочын.

## Чап
*  «1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарыште чапле пашалан» медаль.
*  «Чапле пашалан. Владимир Ильич Ленинын шочмыжлан 100 ийым палемдымылан» медаль.
* Одо Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже (2000)
* Удмурт АССР Президиум Верховный Советын Чапкагазше (кокыт).

## Кылвер-влак
* Марийскому активисту Удмуртии исполнилось бы 85 лет.
* День марийского национального героя провели в селе Грахово.
* День марийского национального героя в селе Грахово!
* 3089 – Фотокаталог архивного фонда УР.

## Литератур
# Марийская биографическая энциклопедия: 3849 имен в истории Марийского края и марийского народа / авт. и рук. проекта В. Мочаев. – Йошкар-Ола, 2007. С. 154.

## Важ-влак


Категорий:Марий туныктышо-влак
Категорий:Одо Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже-влак
Ӱлыл Татья

**Ӱлыл Татья** (; ) – Российыште Пошкырт Элын Краснокам кундемыштыже верланыше Шушнур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 280 еҥ (2002 ий), 293 еҥ (2009 ий), 235 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Шушнур сола деч 5 километр (6,3 км – авто дене) касвел могырно верланен.

## Йылме
Марий-влак олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
*   Александров Михаил Борисович – Йошкар Шӱдыр орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
* Ипакова Марина Тимерьяновна – марий йылмызе, шанчызе, туныктышо, филологий шанче кандидат (2012).
*  Митькин Илья Дмитриевич – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*   Ямтиев Исикей Ямтиевич – Йошкар Шӱдыр орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.

## Кылвер-влак
* Муниципальный район Краснокамский район Республики Башкортостан.
* Нижняя Такья на портале «Генеалогия и Архивы».

## Важ-влак


Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла
Категорий:Краснокам кундемысе илымверла
Тумна (Янаул кундем)

**Тумна** (, ) – Российыште Пошкырт Элын Янаул кундемыштыже верланыше Первомайский ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 366 еҥ (2002 ий), 378 еҥ (2009 ий), 402 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Янаул ола деч 8,5 километр (11 км – авто дене) кечывалвел могырно верланен.

## Йылме
Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
*  Агеев Алексей Кузьмич – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Андуганов Дмитрий Андуганович – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
* Валеев Александр Васильевич – марий шанчызе, туныктышо, технике шанче кандидат (1966), доцент.
* Васильев Валериан Михайлович (Ӱпымарий) – , шанчызе-энциклопедист,  литератор, филологий шанче доктор (1957), этнограф, фольклорист, почеламутчо, туныктышо, музыковед, кусарыше.
*   Искандаров Хайрламан Искандарович – I степенян Ачамланде сар орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.

## Галерей

Дом-музей и памятник Васильеву.JPG| Йылмышанчызе Валериан Михайлович Васильев (Ӱпымарий) лӱмеш ялысе тоштер-пӧрт да чапкӱ. 
Памятник В. Васильеву напротив его дома-музея.JPG| Тоштер-пӧрт ваштареш шогалтыме чапкӱ.
Ул.Советская в д. Сусады-Ябалак.JPG|Ял урем.


## Кылвер-влак
* Администрация муниципального района Янаульский район Республики Башкортостан.
* Сельское поселение Первомайский сельсовет муниципального района Янаульский район Республики Башкортостан.

## Важ-влак

Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла
Категорий:Янаул кундемысе илымверла
Тумна (ыҥ-влак)

**Тумна** мут ончыктен кертеш:

* Тумна — кайык.
* Тумна — Российыште Пошкырт Элын Янаул кундемыштыже верланыше сола.
Педий

**Педий** () () – Российыште Пошкырт Элын Нуриман кундемыштыже верланыше Педий ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 479 еҥ (2002 ий), 523 еҥ (2009 ий), 496 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Красная Горка сола деч 4 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.

## Йылме
Марий-влак олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
*     Байбатыров Яшпахта Янбатырович – I степенян Ачамланде сар орден, III степенян Чап орден-влакын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*   Китаев Янубай Дегитаевич – III степенян Чап орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*   Кубагишев Ильтубай Кубайкеевич – I степенян Ачамланде сар орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*   Минаев Алексей Илаевич – Йошкар Тисте орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*     Миндикаев Солей Сатеевич – II степенян Ачамланде сар орден да III степенян Чап орден-влакын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Сабитов Силантий Сатеевич – марий йылмызе, фольклорист, туныктышо, шанчызе, филологий шанче кандидат (1985), доцент (1995), Марий Эл Республикын сулло туныктыш пашаеҥже (2001).

## Кылвер-влак
* Администрации муниципального района Нуримановский район Республики Башкортостан.

## Важ-влак

Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла
Категорий:Нуриман кундемысе илымверла
У Орья

**У Орья** (, ) – Российыште Пошкырт Элын Янаул кундемыштыже верланыше Байгузино ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 144 еҥ (2002 ий), 160 еҥ (2009 ий), 149 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Янаул ола деч 14,5 километр (20 км – авто дене) кечывалвел-касвел могырно верланен.

## Йылме
Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
*  Аполаев Николай Аполаевич – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*    Васинкин Ислокай Васильевич – Йошкар Шӱдыр орден, III степенян Чап орден-влакын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Васильев Иземай – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*   Имашев Емельян Ибашевич – II степенян Ачамланде сар орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*   Искандаров Ислам Искандарович – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Искандаров Исликай Искандарович – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Татыев Ямий Татыевич – Йошкар Шӱдыр орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Шуматьев Пётр Шуматьевич – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.

## Кылвер-влак
* Администрация муниципального района Янаульский район Республики Башкортостан.

## Важ-влак

Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла
Категорий:Янаул кундемысе илымверла
Ӱкӱдӧмучаш

**Ӱкӱдӧмучаш** () () – Российыште Пошкырт Элын Пӱрӧ кундемыштыже верланыше Кусекеево ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 289 еҥ (2002 ий), 309 еҥ (2009 ий), 270 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Пӱрӧ ола деч 18 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.

## Йылме
Марий-влак Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
*  Николаев Никита Николаевич – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Шариев Манай Шариевич – 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.

## Кылвер-влак
* Администрации муниципального района Бирский район Республики Башкортостан.

## Важ-влак

Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла
Категорий:Пӱрӧ кундемысе илымверла
Президент сайлымаш Российыште (2018)

**[[Россий Федерацийын Президентше|Россий Федерацийысе Президент]] сайлымаш** — пӱтынь российысе сайлымаш 18 Ӱярня 2018 эртаралтын.

## Президент кандидат-влак
**Шем шрифт дене возымо** эн шуко йӱк дене президентын сеҥышыже.
* **[[Владимир Путин]]**
* Павел Грудинин
* Владимир Жириновский

Категорий:Россий Федерацийын Президентше
Категорий:Российысе Президент сайлымаш
Категорий:2018 год в политике России
Категорий:События 18 марта
Категорий:Ӱярня 2018
Категорий:2018 ийысе сайлымаш-влак
Кугыжаныш Думышко сайлымаш (2016)

**[[Кугыжаныш Думо|Россий Федерацийысе Федерал Погынын VII-ымшо Кугыжаныш Думышкыжо]] сайлымаш** — пӱтынь российысе сайлымаш 18 идым 2016 эртаралтын.

## Парламент кандидат-влак
**Шем шрифт дене возымо** парламент сайлымашын сеҥышыже палемдалтын.
* **[[Дмитрий Медведев]]**
* Геннадий Зюганов
* Владимир Жириновский
* Сергей Миронов
* Алексей Журавлёв
* Рифат Шайхутдинов

Категорий:Россий Федерацийысе VII-ымшо Кугыжаныш Думо
Категорий:РФ Кугыжаныш Думышко сайлымаш
Категорий:2016 год в политике России
Категорий:События 18 идым
Категорий:Идым 2016
Категорий:2016 ийысе сайлымаш-влак
Кугыжаныш Думышко сайлымаш (2021)

**[[Кугыжаныш Думо|Россий Федерацийысе Федерал Погынын VIII-ымшо Кугыжаныш Думышкыжо]] сайлымаш** — пӱтынь российысе сайлымаш 19 идым 2021 эртаралтын.

## Парламент кандидат-влак
**Шем шрифт дене возымо** парламент сайлымашын сеҥышыже палемдалтын.
* **Сергей Шойгу**
* Геннадий Зюганов
* Владимир Жириновский
* Сергей Миронов
* Алексей Нечаев
* Алексей Журавлёв
* Ирина Миронова
* Рифат Шайхутдинов

Категорий:Россий Федерацийысе VIII-ымшо Кугыжаныш Думо
Категорий:РФ Кугыжаныш Думышко сайлымаш
Категорий:2021 год в политике России
Категорий:События 19 идым
Категорий:Идым 2021
Категорий:2021 ийысе сайлымаш-влак
Президент сайлымаш Российыште (2024)

**[[Россий Федерацийын Президентше|Россий Федерацийысе Президент]] сайлымаш** — пӱтынь российысе сайлымаш 2024 ийыште  17 Ӱярняште эрта.
## Президент кандидат-влак

**Шем шрифт дене возымо** эн шуко йӱк дене президентын сеҥышыже.
* **[[Владимир Путин]]**
* Николай Харитонов
* Владислав Даванков
* Леонид Слуцкий

## Кылвер-влак
* 

Категорий:Россий Федерацийын Президентше
Категорий:Российысе Президент сайлымаш
Категорий:2024 год в политике России
Категорий:События 17 марта
Категорий:Ӱярня 2024
Категорий:2024 ийысе сайлымаш-влак
Тошто Арзамат

**Тошто Арзамат** (, ) – Российыште Пошкырт Элын Мишкан кундемыштыже верланыше Тошто Арзамат ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 559 еҥ (2002 ий), 591 еҥ (2009 ий), 570 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Мишкан сола деч 11 километр (15 км – авто дене) йӱдвел-эрвел могырно верланен.

## Йылме
Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
*  Аликаев Али Аликаевич – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.

## Кылвер-влак
* Мишкинский район Республики Башкортостан.

## Важ-влак

Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла
Категорий:Мишкан кундемысе илымверла
Ведресь

**Ведресь** (, ) – Российыште Пошкырт Элын Краснокам кундемыштыже верланыше Йывангасола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 109 еҥ (2002 ий), 175 еҥ (2009 ий), 97 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Николо-Берёзовка сола деч 23 километр (34 км – авто дене) йӱдвел-эрвел могырно верланен.

## Йылме
Марий-влак олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
*    Байметов Идулбай Байметович – I степенян Ачамланде сар орден, III степенян Чап орден-влакын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*     Газизов Василий Газизович – кок II степенян Ачамланде сар орден да III степенян Чап орден-влакын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.

## Кылвер-влак
* Муниципальный район Краснокамский район Республики Башкортостан.
* Ведресево на портале «Генеалогия и Архивы».

## Важ-влак


Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла
Категорий:Краснокам кундемысе илымверла
Рабак

**Рабак** (, ) – Российыште Пошкырт Элын Янаул кундемыштыже верланыше Сандугач ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 453 еҥ (2002 ий), 453 еҥ (2009 ий), 366 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Янаул ола деч 18 километр (25 км – авто дене) йӱдвел-эрвел могырно верланен.

## Йылме
Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
*   Александров Ибраш Александрович – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Апылов Михаил Афанасьевич – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Валитов Балтый – Йошкар Шӱдыр орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*    Васюткин Валиша – III степенян Чап орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Гайнутдинов Байрам Мулакеевич – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Захаров Идолбай – III степенян Чап орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Искаков Василий Искакович – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*   Исламов Александр Исламович – I степенян Ачамланде сар орден да III степенян Чап орден-влакын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Котлубаев Ислибай – III степенян Чап орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Мухаметшин Ислам Мухаметшинович – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Хайрутдинов Василий Иванович – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Яндыбаев Изибай Яндыбаевич – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.

## Кылвер-влак
* Администрация муниципального района Янаульский район Республики Башкортостан.

## Важ-влак

Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла
Категорий:Янаул кундемысе илымверла
Андреевка

**Андреевка** мут ончыктен кертеш:

* Андреевка — Российыште Пошкырт Элын Мишкан кундемыштыже верланыше марий ял.
* Андреевка — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже верланыше марий ял.
Александров, Александр Михайлович

**Александр Александров** (Александр Михайлович Александров) (, Марий АССР, Морко кундем, Кугу Кожлаял ял — , Йошкар-Ола ола) — марий серызе, почеламутчо, шанчызе, филологий шанче кандидат (1972).

## Илыш корныжо
Александр Александров 1937 ийын теле тылзын 10-шо кечынже Марий АССР Морко кундем Кугу Кожлаял ялеш туныктышо ешеш шочын.

## Тӱҥ произведенийже-влак
* Мый шиялтышым шоктем ; Миша ден пырыс : почеламут-вл. // Ончыко. 1965. № 1 С. 106.
* Чын йолташ ; Кӧ титакан? ; Мӱкш : ойлымаш-вл. ; «Двойка» ден «Единица» : йомак//Ончыко. 1966. № 5. С. 108—110.
* Йогыландий : йомак-повесть// Эрвий. 1986. С. 152—179.

## Литературоведческий пашаже-влак
* Диалектика литературных взаимосвязей// Вопр. лит. М., 1970. № 11. С 228-230.
* Революция и идейный мир писателя : М.Сеспель и С.Чавайн // Учен. зал. ЧувашНИИ. Чебоксары, 1971. С. 257—264.
* Трансформация национального характера в младописьменных литературах Поволжья в современных условиях // Материалы Все- союз. конф. по проблемам художественного обогащения литератур в современных условиях. М., 1973. С. 3—6.
* Факторы ускоренного развития марийской литературы // Материалы II межвуз. конф. молодых ученых Волго-Вятского региона. Йошкар-Ола, 1973. С. 4—6.
* Ким Васин : очерк творчества. Йошкар-Ола, 1975. 108 с.
* Писатели Марийской АССР : биобиблиогр. справ. Йошкар-Ола, 1976. 368 с.
* Возникновение марийской литературы — скачок в развитии национальной письменной культуры // 200 лет марийской письменности. Йошкар-Ола, 1977. С. 76—87.
* Марий литературоведенийын тачысе кечыже // Кушмо корно : литературовед, ден лит.-критич. статья-вл. Йошкар-Ола, 1977. С. 3—14.
* Романтизм да реализм нерген //Там же. С. 33—50.
* Жапын ӱжмыжлан вашештен : 70-ше ийласе марий поэзий // Ончыко. 1978. № 2. С. 100—108.
* Валентин Колумб : творчествыж нерген / К.Васин, А.Александров. Йошкар-Ола, 1978. 132 с.

## Илышыже да творчествыже нерген литератур
* Юзыкайн А. Новая работа о марийской литературе // Мар. правда. 1972.27 дек.
* Писатели Марийской АССР : биобиблиогр. справ. Йошкар-Ола, 1976. С. 19-20.
* Юзыкайн А. В преддверии интересных открытий // Мол. коммунист. 1977. 20 янв.
* Волков А. Калык театрлан — оҥай пьесым // Марий коммуна. 1977. 26 февр.
* Сабанцев Г. Айдемым ужатат... : [А.М.Александровым шарныме лӱмеш почеламут] // Ончыко. 1980. № 3. С. 80.
* МБЭ. Йошкар-Ола, 2007. С. 19.

## Литератур
# Марийская биографическая энциклопедия : 3849 имен в истории Марийского края и марийского народа / авт. и рук. проекта В. Мочаев. - Йошкар-Ола, 2007. С. 19.
# Писатели Марий Эл: биобиблиографический справочник / сост.: А.Васинкин, В.Абукаев и др. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 2008. — 752 с. С. 39-41.

Категорий:Марий серызе-влак
Категорий:Марий почеламутчо-влак
Категорий:Марий шанчызе-влак
Александров, Валерий Сергеевич

**Валерий Александров (В. Токтамыж)** (Валерий Сергеевич Александров) (, Марий АССР, Шернур кундем, Токтамыж ял — 2005) — марий серызе.

## Илыш корныжо
Валерий Александров 1951 ийын шорыкйол тылзын 10-шо кечынже Марий АССР Шернур кундем Токтамыж ялеш кресаньык ешеш шочын.

## Тӱҥ произведенийже-влак
* Кандывуй пеледышын мурыжо : ойлымаш-вл. // Шурнывече : повесть ден ойлымаш-вл. Йошкар-Ола, 1985. С. 67—106.
* Шыргыжал, ӱдыр шинчан Лаж! ; Салтакын семже : ойлымаш-вл. // Марий Эл. 1999. 26 июнь.
* Шыжымат куку мура : ойлымаш-вл. [И осенью поет кукушка : рассказы]. Йошкар-Ола, 2000. 104 с.
* Товарзе : повесть // Марий Эл. 2000. 1—3 февр.
* Шочмо кече : ойлымаш// Марий Эл. 2001. 10 янв.

## Руш йылмыш кусарыме произведенийже-влак
* «Новый художественный...» : рассказ / пер. А.Спиридонова // Дружба. Йошкар-Ола, 1983. С. 181—186.
* Звёздочка : рассказ / пер. А.Спиридонова //Дружба. Йошкар-Ола, 1984. С. 134—138.
* Пора бабьего лета : рассказ / пер. А.Спиридонова //Дружба. Хрустальный ключ. Йошкар-Ола, 1990. С. 33—38.

## Илышыже да творчествыже нерген литератур
* Краткая биогр. справка // Шурнывече : повесть ден ойлымаш-вл. Йошкар-Ола, 1985. С. 66.
* Анисимов Э. Шыжым могай куку мура? // Марий Эл. 2001. 3 авг.

## Литератур
# Писатели Марий Эл: биобиблиографический справочник / сост.: А.Васинкин, В.Абукаев и др. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 2008. — 752 с. С. 45-46.

Категорий:Марий серызе-влак
Антонов, Иван Андреевич

**Антонов Ивук** (Иван Андреевич Антонов) (, Росий империй, Ильна губерний, Вӱрзым уезд, Тоскисола ял — , Марий АССР, Шернур кундем, Тоскисола ял) — марий серызе, почеламутчо, кусарыше.

## Илыш корныжо
Антонов Ивук 1918 ийын идым тылзын 6-шо кечынже Росий империй Ильна губерний Вӱрзым уезд Тоскисола ялеш кресаньык ешеш шочын.

## Тӱҥ произведенийже-влак
* Шергылт, мурына! : почеламут // Пиалан илыш. Йошкар-Ола, 1939. № 1 С. 21.
* Пырля бойыш лектына: почеламут // Ме сеҥена. Йошкар-Ола, 1941. С 56.
* Пиалан жап : почеламут сб. [Счастливое время : стихи]. Йошкар- Ола, 1948. 54 с.
* Почеламут сборник [Стихи]. Йошкар-Ола, 1954. 64 с.
* Шошо муро: почеламут// Чодыра памаш. Йошкар-Ола, 1979. С. 116.

## Руш йылмыш кусарыме произведенийже
* Мои мечты : стихи /пер. ЭЛевонтина // Марийские писатели. Йошкар-Ола, 1941. С. 15. 

## Илышыже да творчествыже нерген литератур
* Писатели Марийской АССР : биобиблиогр. справочник. Йошкар- Ола, 1976. С. 23-24.
* Казаков М. Рвезе чонан йолташна// Марий коммуна. 1978. 18 авг. 
* Букетов А. Кодыт ий-влак корно ӱмбалан... // Марий Эл. 1993.3 июнь. 
* Семенов В. «Ужам тора гыч Тоски ялым...» // Кугарня. 1993. 17 сент.
* Золотарёв Н. Кӱрылтшӧ йӱкан шӱшпык// Кугарня. 1998. 11 сент. 
* Зайниев Г. Тоски ял гыч мурызо Ивук // Кугарня. 2003. 12 сент. 
* МБЭ. Йошкар-Ола, 2007. С. 28.

## Кылвер-влак
* Ивук Антонов Мои мечты.

## Литератур
# Марийская биографическая энциклопедия : 3849 имен в истории Марийского края и марийского народа / авт. и рук. проекта В. Мочаев. - Йошкар-Ола, 2007. С. 28.
# Писатели Марий Эл: биобиблиографический справочник / сост.: А.Васинкин, В.Абукаев и др. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 2008. — 752 с. С. 55-56.

Категорий:Марий серызе-влак
Категорий:Марий почеламутчо-влак
Аюпова, Мария Айдаровна

**Мария Аюпова** (Мария Майн) (Мария Айдаровна Аюпова) (, Россий империй, Ӱпӧ губерний, Пӱрӧ уезд, Кужнур ял — , Йошкар-Ола) — марий серызе, почеламутчо, журналист.

## Илыш корныжо
Мария Аюпова 1896 ийын кылме тылзын 28-ше кечынже Россий империй Ӱпӧ губерний Пӱрӧ уезд Кужнур ялеш кресаньык ешеш шочын.

## Тӱҥ произведенийже-влак
* Мландын уэммыже : почеламут-вл. [Обновленная земля : стихи]. Йошкар-Ола, 1966. 68 с.
* Мыйын корнем : почеламут-вл. [Мой путь : стихи]. Йошкар-Ола, 1977.48 с.

## Вес йылмыш кусарыме произеденийже-влак
* Лыстамбий ; Не забудется ; В середине лета ; Продолжение сказки : стихи / пер. на рус. А.Казакова, А.Мосунова // Соловьиный родник. Йошкар-Ола, 1970. С. 30—32.
* Родная земля ; Красота — это жизнь : стихи / пер. на рус. С. Макарова, В.Панова// Песнь любви. Т. 2. М., 1972. С. 119—120.
* Родная земля ; Течет река ; Мой нежный лес [и др.] : стихи / пер. на рус. С. Макарова, В. Панова// Песня, мечта и любовь. М., 1972. С. 69—72.
* Красота — это жизнь : стихи / пер. на венг. Иштвана Кормоша // Совет ирдолом (Сов. литература). Москва-Будапешт, 1975. № 6. С. 100.
* Мой нежный лес : стихи / пер. на рус. С. Макарова. // Аврора. 1970. № 11. С. 10.

## Илышыже да творчествыже нерген литератур
* Сергеев М. Кум марий поэтесса // Ончыко. 1960. № 2. С. 97—103. 
* Писатели Марийской АССР : биобиблиогр. справочник. Йошкар- Ола, 1976. С. 33-34.
* Мария Аюпова : коротко о своей жизни // Песня, мечта и любовь. М., 1969. С. 67-68.
* Сергеев М.Т. Мария Аюпова // Муреныт эрык мурым. Йошкар- Ола, 1982. С. 51-58.
* Ош Виче воктен коштмем годым... // Ончыко. 1996. № 11 С. 130—133. 
* Зайниев Г. Шергылтын мурем кодеш... // Марий Эл. 1996. 28 нояб. МБЭ. Йошкар-Ола, 2007. С. 36.

## Кылвер-влак
* Аюпова Мария Айдаровна (1896-1977) – марийская поэтесса.

## Литератур
# Марийская биографическая энциклопедия : 3849 имен в истории Марийского края и марийского народа / авт. и рук. проекта В. Мочаев. - Йошкар-Ола, 2007. С. 36.
# Писатели Марий Эл: биобиблиографический справочник / сост.: А.Васинкин, В.Абукаев и др. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 2008. — 752 с. С. 81-82.

Категорий:Марий серызе-влак
Категорий:Марий почеламутчо-влак
Категорий:Марий журналист-влак
Александров, Назарий Александрович

**Назарий Александров** (Назарий Александрович Александров) (, Марий автоном область, Морко кундем, Эҥерӱмбал Шале ял) — марий серызе, шанчызе, медицине шанче кандидат (1972), профессор (1997), Марий Эл Республикысе калык озанлыкын сулло пашаеҥже (1987), Марий Эл Республикысе шанчын сулло пашаеҥже (1998).

## Илыш корныжо
Назарий Александров 1932 ийын кылме тылзын 7-ше кечынже Марий автоном область Морко кундем Эҥерӱмбал Шале ялеш кресаньык ешеш шочын.

## Тӱҥ произведенийже-влак
* Марий поэт Н. С. Мухин : илышыже да творчествыже [Марийский поэт Н. С. Мухин : жизнь и творчество] / Н. Александров, К. Васин. Йошкар-Ола, 1970. 88 с.
* Калык мурызо [Певец народа : документ.-биогр. повесть]. Йошкар-Ола, 1970. 100 с.
* Калык мурызо [Певец народа : документ.-биогр. повесть]. Йошкар-Ола, 1977. 160с.
* Изием годым : ойлымаш-вл. // Эре лийже кече. Йошкар-Ола, 1977. С. 82-94.
* Поэт Н. Мухин : илышыже да творчествыже [Поэт Н. Мухин : жизнь и творчество]. Йошкар-Ола, 1990. 120 с.
* В.Сави ден Н.Мухин : очерк //Ончыко. 1995. № 11. С. 134—136.
* Кузе ӧпкелет ?: ойлымаш //Ончыко. 1996. № 11. С. 151—152.
* Ӱмыр кыша: ойлымаш // Ончыко. 2000. № 3. С. 19—26.
* Эрык мурызо [Певец свободы : документ.-биогр. повесть]. Йошкар-Ола, 2001. 178 с.
* Шолшо теҥыз ӱмбалне : очерк // Ончыко. 2002. № 12. С. 173—176.
* Тулан кугорнышто [На земле предков : повесть]. Йошкар-Ола, 2005.176 с.
* Чӱчалтыш вӱр : илыш гыч // Ончыко. 2007. № 11 С. 165—167.

## Илышыже да творчествыже нерген литератур
* Александров Назарий Александрович// Ончыко. 1994. № 11 С. 160.
* Анисимов Э. Назарий Александров — педагог, врач, ученый, литератор // Морко. Замечательные люди удивительного края : сб. док. очерков. Йошкар-Ола, 2002. С. 102—105.
* Сабанцев Г. Мурызо чонан эмлызе // Марий Эл. 2002. 6 нояб.
* МБЭ. Йошкар-Ола, 2007. С. 19—20.

## Чап
*  «Пашаште чапланымылан» медаль (1970).
*  «Паша ветеран» медаль (1992).
*«СССР здравохраненийын отличникше» оҥ тамга (1971).
* «РСФСР калык туныктымашын отличникше» оҥ тамга (1984).
* Марий Эл Республикысе калык озанлыкын сулло пашаеҥже (1987).
* Марий Эл Республикысе шанчын сулло пашаеҥже (1998).

## Кылвер-влак
* Александров Назарий Александрович.

## Литератур
# Марийская биографическая энциклопедия : 3849 имен в истории Марийского края и марийского народа / авт. и рук. проекта В. Мочаев. - Йошкар-Ола, 2007. С. 19-20.
# Писатели Марий Эл: биобиблиографический справочник / сост.: А.Васинкин, В.Абукаев и др. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 2008. — 752 с. С. 47-48.

Категорий:Марий серызе-влак
Категорий:Марий шанчызе-влак
Богданов, Аркадий Арсентьевич

**Аркадий Богданов** (Аркадий Арсентьевич Богданов) (, РСФСР, Марий АССР, Провой кундем, Стапанъял ял) — марий серызе, почеламутчо, туныктышо, Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (2003), Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже (2006).

## Илыш корныжо
Аркадий Богданов 1940 ийын сӱрем тылзын 18-ше кечынже Марий АССР Провой кундем Стапанъял ялеш кресаньык ешеш шочын.

## Тӱҥ произведенийже-влак
* Весела почеламут [Веселые стихи]. Йошкар-Ола, 1988. 16 с.
* Кайык Онар дек чоҥешта : йомак-поэме [Птица летит к Онару : сказка-поэма]. Йошкар-Ола, 1994. 16 с.
* Вучыдымо йӧратымаш : ойлымаш, легенде, повесть, почеламут- вл. [Внезапная любовь : рассказ, легенда, повесть, стихи]. Йошкар- Ола, 2004. 144 с.
* Шулдыран хор : почеламут-вл. [Крылатый хор : стихи]. Йошкар- Ола, 2000. 22 с.
* Бумеранг ; Пукшымо опыт ; Дипломан Мику ; Чын диагноз : мыскара ойлымаш-вл. // Ончыко. 2002. № 7. С. 149—154.
* Кузе маска вуйлатен : йомак [Как медведь руководил : сказка]. Йошкар-Ола, 2004. 12 с.
* Канде тул : повесть // Ончыко. 2004. № 8. С. 15—53.
* Чодыраште : йомак-поэме // Ончыко. 2005. № 6. С. 158—163.
* Онар чодыраште : йомак-поэме [В Онаровом лесу: поэма-сказка]. Йошкар-Ола, 2006. 12 с.
* Пӱрымаш : ойлымаш // Ончыко. 2006. № 7. С. 159—166.
* Кузе чоя рывыж шучко левым лӱдыктен : йомак [Как хитрый лис напугал грозного льва : сказка]. Йошкар-Ола, 2007. 8 с.
* Журналист: повесть// Марий Эл. 2007. 8—10, 14—16 авг.

## Руш йылмыш кусарыме произеденийже-влак
* Врунишка : стихи / пер. В.Панова. Йошкар-Ола, 1999. 18 с.
* Как медведь руководил : сказка / пер. Г.Калинина. Йошкар-Ола, 2004.12 с.
* Крылатый хор : стихи / пер. А.Васильевой. Йошкар-Ола, 2005. 22 с. 
* Птица летит к Онару : поэма-сказка / пер. В. Панова. Йошкар- Ола, 2005. 14 с.
* В Онаровом лесу : поэма-сказка / пер. Г. Калинки на. Йошкар-Ола, 2007.16 с.
* Как хитрый лис напугал грозного льва : сказка / пер. Г. Калинкин. Йошкар-Ола, 2007. 8 с.

## Илышыже да творчествыже нерген литератур
* Сылнымутышто у лӱм // Ончыко. 2002. N9 7. С. 140—145. 
* Пушеҥге-влак икте-весыштлан эҥертен кушкыт... // Ончыко. 2002. №11. С. 6-8.
* Писатели Республики Марий Эл : автобиобиблиогр. сб. Йошкар- Ола, 2004. С. 12-13.
* Илибаева М. Чылалан ӱчым шуктымек, муретым кӧ колышташ тӱҥалеш? // Марий Эл. 2005. 20 сент.
* Йодыш вашмут: писатель да жап // Ончыко. 2007. № 1Е С. 7—9. МБЭ. Йошкар-Ола, 2007. С. 51.

## Чап
* РСФСР Туныктыш министерствын Чапкагазше (1976).
* Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (2003).
* Россий Серызе-влак ушемын Чапкагазше (2003).
* Марий Эл Республикын Тӱвыра, савыктыш да калык паша шотышто министерствын Чапкагазше (2004).
* Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже (2006).

## Литератур
# Марийская биографическая энциклопедия : 3849 имен в истории Марийского края и марийского народа / авт. и рук. проекта В. Мочаев. - Йошкар-Ола, 2007. С. 51.
# Писатели Марий Эл: биобиблиографический справочник / сост.: А.Васинкин, В.Абукаев и др. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 2008. — 752 с. С. 111-113.

Категорий:Марий серызе-влак
Категорий:Марий почеламутчо-влак
Категорий:Марий туныктышо-влак
Батырбаев, Тимиркай Умытаевич

**Тимофей Батырбаев, Тимирикай** (Тимиркай Умытаевич Батырбаев) (, РСФСР, Башкир АССР, Калтаса кундем, Кӧкыш ял — , РСФСР, Башкир АССР, Калтаса кундем, Кӧкыш ял) — марий серызе, туныктышо, кусарыше, журналист.

## Илыш корныжо
Тимофей Батырбаев 1928 ий ага тылзын 14-ше кечынже Башкир АССР Калтаса кундем Кӧкыш ялыште кресаньык ешеш шочын.

## Тӱҥ произведенийже-влак
* Авамлан вашмут ; Вӱд толкын ӱмбалне : ойлымаш-вл. // Пиалан илыш. 1953. № 40. С. 51—78.
* Олма сад пеледеш ; Мӱкш : почеламут-вл. // Ончыко. 1954. № 5. С 73.
* Сылне вер-шӧр ; Талгыде кӱтымаште : ойлымаш-вл. // Мемнан пӧлекна. Йошкар-Ола, 1959. С. 9—18.
* Куку иге : ойлымаш // Ончыко. 1964. № 3. С. 60—71.
* Ош Вичын толкынжо : повесть ден ойлымаш-вл. [Волны реки Белой : повесть и рассказы]. Йошкар-Ола, 1966. 62 с.
* Кылымде кован ӱдыржӧ : повесть // Ончыко. 1990. № 6. С. 5—24.
* Арка муро : повесть ден ойлымаш-вл. [Песня родной стороны : повесть и рассказы]. Йошкар-Ола, 1992. 224 с.
* Матрос кучен кидеш гитарым... : почеламут аршаш // Ончыко. 1994. № 12. С. 149—151.

## Моло йылмылаш кусарыме произведенийже-влак
* Кукушонок : повесть / пер. на рус. А. Смирнова. Йошкар-Ола, 1972. 64 с.
* Кароеg [Кукушонок : повесть] / пер. на эст. Таллинн. 1981. 56 с.

## Илышыже да творчествыже нерген литератур
* Писатели Марийской АССР : биобиблиогр. справ. Йошкар-Ола, 1976. С. 35—36.
* Ижболдин В. Мурен шуктыдымо сем // Ончыко. 1978. № 3. С. 108—109.
* Ижболдин В. Арка вел мурызо // Ончыко. 1990. № 6. С. 24—26.
* Ижболдин В. Арка вел мурызо // Арка муро. Йошкар-Ола, 1992. С. 218—222.
* Ижболдин В. Кукула муралтен, шӱшпыкла шӱшкалтен... // Ончыко. 1994. № 12. С. 148—149.
* «Шӱмышкем сылнымут вошт шыҥен...» / Г.Зайниев ямдылен // Ончыко. 2003. № 9. С. 119—127.
* МБЭ. Йошкар-Ола, 2007. С. 43.

## Литератур
# Марийская биографическая энциклопедия : 3849 имен в истории Марийского края и марийского народа / авт. и рук. проекта В. Мочаев. - Йошкар-Ола, 2007. С. 43.
# Писатели Марий Эл: биобиблиографический справочник / сост.: А.Васинкин, В.Абукаев и др. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 2008. — 752 с. С. 86-87.

Категорий: Марий серызе-влак
Категорий: Марий журналист-влак
Категорий:Марий туныктышо-влак
Бердинский, Иван Анисимович

**Иван Бердинский** (Иван Анисимович Бердинский) (, РСФСР, Марий автоном область, Шернур кундем, Тумерсола ял — , Шернур ола сынан посёлко) — марий серызе, почеламутчо.

## Илыш корныжо
Иван Бердинский 1936 ийын идым тылзын 9-ше кечынже Марий автоном область Шернур кундем Тумерсола ялеш кресаньык ешеш шочын.

## Тӱҥ произведенийже-влак
* Кычалме корно...; Пӱртӱсшат тӱзлана...: почеламут-вл. // Ончыко. 1965. №6. С. ЮЗ.
* Ильич волгыдан кундемна ; Илаш гын, илаш! ; Шере кумыл — Шернурет: почеламут-вл. // Ончыко. 1968. № 3. С. 41—42.
* Почеламут-влак // Ончыко. 1970. № 6. С. 106.
* Почеламут-влак//Ончыко. 1976. № 4. С. 47—49.
* Поро кече : почеламут-вл. Йошкар-Ола, 1980. 64 с.
* Намаш муро : почеламут-вл. Йошкар-Ола, 2006. 120 с.
 
## Илышыже да творчествыже нерген литератур
* Исенеков В. Кумыл аршаш // Марий коммуна. 1980. 8 апр.
* Зайниев Г. «Мый шочым. Жап ыле сӧрале...» // Кугарня. 2001. 24, 31 аве ; 7, 14, 21 сент. ; 5 окт.
* Зайниев Г. «Мый шочым. Жап ыле сӧрале...» // Бердинский И. Памаш муро. Йошкар-Ола, 2006. С. 3—36.
* МБЭ. Йошкар-Ола, 2007. С. 48.
* Глушкова 3. «Шарналте мыйым...», але поэтын лӱмгечыж нерген // Марий Эл. 2007. 21 нояб.
* Егоров В. Илаш гын, илаш кумыл дене... // Ончыко. 2008. № 1 С. 189-191.

## Литератур
# Марийская биографическая энциклопедия : 3849 имен в истории Марийского края и марийского народа / авт. и рук. проекта В. Мочаев. - Йошкар-Ола, 2007. С. 48.
# Писатели Марий Эл: биобиблиографический справочник / сост.: А.Васинкин, В.Абукаев и др. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 2008. — 752 с. С. 103-104.

Категорий:Марий серызе-влак
Категорий:Марий почеламутчо-влак
Тимофеева, Зоя Александровна

**Зоя Висвис** (Зоя Александровна Тимофеева) (, РСФСР, Марий АССР, Морко кундем, Ӱшӱттӱр ял) — марий серызе, почеламутчо, журналист.

## Илыш корныжо
Зоя Висвис 1966 ийын сорла тылзын 31-ше кечынже Марий АССР Морко кундем Ӱшӱттӱр ялеш шым икшыван ешеш шочын. Аваже Роза Александровна Тимофеева колхозышто тӱрлӧ пашам ыштен, ачаже Александр Тимофеевич ӱмыржӧ мучко инженер-механиклан тыршен.

З.Тимофеева изинек сылнылык тӱнялан кумылан кушкын. Тыште Рита акажын надырже поснак кугу.

Пытартыш жапыште Зоя Александровна мыскара сынан почеламут-влакым утларак возаш тӱҥалын. Нуным “Чылажат куандарыше, лишыл” почеламут сборникышкыже чумырымо. Пеш оҥай да весела, кызытсе саманлан келшыше улыт.

## Тӱҥ произведенийже-влак
* Саска кӱмӧ пагыт : почеламут-вл. [Время созревания]. Йошкар- Ола, 1998. 64 с.
* Шӱдыран кастене ; Кодын омыл вараш : почеламут-вл. // Ончыко. 1998. № 3. С. 163-164.
* Ош ломбо пелен ошемеш чурием... : почеламут-вл. // Ончыко. 1999. №2. С. 117-118.
* Ида каласе: тудо кодын шкетын...: почеламут-вл. // Ончыко. 1999. №12. С. 97.
* Туркем уэш каваште : почеламут-вл. [Мой жаворонок в небе : стихи]. Йошкар-Ола, 2000. 40 с.
* Кушто улат, мамык кумылан аваем?..: ойлымаш-вл. [Где ты, мама моя : рассказы]. Йошкар-Ола, 2001. 38 с.
* Мыняр шочшан улат тый, шочмо мланде...: почеламут-вл. // Ончыко. 2003. № 3. С. 53-55.
* Чылалан тауштен, у пиалым налам... : почеламут-вл. // Ончыко. 2003. №10. С. 11-13.
* Пеледыш тӱран олыкем : почеламут-вл. [Цветущая поляна : стихи]. Йошкар-Ола, 2004. 90 с.

## Моло йылмылаш кусарыме произведенийже-влак
* Пусть ласточка будет не последней... / пер. на рус. Г. Пирогова // Кугарня. 2004. 16 июль.
* Путь мой — Млечный : стихи / пер. на рус. Г. Пирогова. Йошкар- Ола, 2006. 84 с.
* Стихи / пер. на эст. А.Валтона // Киит ӧӧ. Таллинн. 2006. С. 612—615. 
* Стихи / пер. на рус. Г.Пирогова // Пирогов Г. Тринадцатый апостол. Йошкар-Ола, 2007. С. 274—284.

## Илышыже да творчествыже нерген литератур
* Михайлова С. «Пиалемжат, куанемжат — пашаште» // Марий Эл. 1999.26 июнь.
* Александров-Арсак А. Орлыкан ондалчык// Марий Эл. 2001.26 янв. 
* Илибаева М. Пеледыш аршашым погымо жап // Марий Эл. 2005. 11 март.
* Егоров В. Висвис аршаш / В. Егоров, 3. Галкина // Ончыко. 2005. №3. С. 178-183.

## Кылвер-влак
* Поэзий кумыл ден кӱлтка шӱмемже.

## Литератур
# Писатели Марий Эл: биобиблиографический справочник / сост.: А.Васинкин, В.Абукаев и др. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 2008. — 752 с. С. 151-152.

Категорий:Марий серызе-влак
Категорий:Марий почеламутчо-влак
Категорий:Марий журналист-влак
Герасимов, Еремей Яковлевич

**Еремей Герасимов** (Еремей Яковлевич Герасимов) (, РСФСР, Марий автоном область, Поранча кундем, Олор ял — ) — марий серызе, почеламутчо.

## Илыш корныжо
Еремей Герасимов 1930 ийын пургыж тылзын 18-ше кечынже Марий автоном область Поранча кундем Олор ялеш кресаньык ешеш шочын.

## Тӱҥ произведенийже-влак
* Огеш мондо калык: почеламут// Пиалан илыш. 1953. № 38. С. 30. 
* Илыш муро [Песня жизни : стихи]. Йошкар-Ола, 1966. 44 с. 
* Мландын вӱршерже : почеламут//Ончыко. 1970. № 2. С. 22. 
* Марий мландат коеш тораш : почеламут // Ончыко. 1971. № 3. С. 70.
* Шӱм толкын [Волны сердца : стихи и поэмы]. Йошкар-Ола, 1991. 120 с.
* Унчо ден Олор коклаште : почеламут // Ончыко. 2003. № 5. С. 15—16; 2007. № 1 С. 135-136.
* Шора эҥер : почеламут// Ончыко. 2005. № 11 С. 97—98.

## Илышыже да творчествыже нерген литератур
* Букетов А. Еремей Герасимовын почеламутшо-влак нерген // Рвезе коммунист. 1962. 6 февр.
* Иванов И. Мурызын шӱм толкынжо// Марий коммуна. 1991. 28 март.
* Майоров Н. «Коднем, муро лийын, мый калык чонеш...» // Марий Эл. 1994. 20, 21 янв.
* Зайниев Г. «Капышкем Есенин пурен шинчын...» // Марий Эл. 1996. 24 дек.
* Очеева Т. Песня жизни // Наша жизнь. 2002. 20 сент.
* Зайниев Г. Унчо велын мурыжо // Ончыко. 2003. № 5. С. 8—10.

## Кылвер-влак
* Герасимов, Еремей Яковлевич.
* Вышел роман о закулисной жизни марийских ученых.

## Литератур
# Писатели Марий Эл: биобиблиографический справочник / сост.: А.Васинкин, В.Абукаев и др. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 2008. — 752 с. С.172-173.

Категорий:Марий серызе-влак
Категорий:Марий почеламутчо-влак
Горохов, Аркадий Михайлович

**Аркадий Горохов** (Аркадий Михайлович Горохов) (, РСФСР, Марий автоном область, Кужэҥер кундем, Кӱшыл Регеж ял — , Йошкар-Ола ола) — марий серызе, почеламутчо, журналист, СССР Журналист-влак ушемын йыжъеҥже.

## Илыш корныжо
Андрей Горинов 1927 ийын пургыж тылзын 27-ше кечынже Марий автоном область Кужэҥер кундем Кӱшыл Регеж ялеш кресаньык ешеш шочын.

## Тӱҥ произведенийже-влак
* Теле ; Тигр ; Його ӱдыр : почеламут-вл. // Ончыко. 1957. № 6. С. 61. 
* Оҥай книга : почеламут-вл. [Интересная книга : стихи]. Йошкар- Ола, 1960. 40 с.
* Мемнан классыште : ойлымаш-вл. [В нашем классе : рассказы]. Йошкар-Ола, 1964. 60 с.
* Карандаш : йоча ойлымаш-вл. [Карандаш : дет. рассказы]. Йошкар-Ола, 1965. 44 с.
* Май эрдене ; Поян теле ; Олач : почеламут-вл. // Кечан эрдене. Йошкар-Ола, 1965. С. 18, 55, 62.
* Шӱм салам : почеламут-вл. сб. [Привет сердца : стихи]. Йошкар- Ола, 1967. 36 с.
* Илышын чеверже : почеламут, поэма [Красота жизни : стихи, поэма]. Йошкар-Ола, 1978. 48 с.
* Шӧртньӧ ате : йомак [Золотой кувшин : сказка]. Йошкар-Ола, 1980.32 с.
* Мыйын пӧлекем : почеламут-вл. [Детям я дарю : стихи]. Йошкар- Ола, 1987. 16с.

## Руш йылмыш кусарыме произведенийже-влак
* Мелиораторы ; Прерванная песня : стихи / пер. В. Панова //Дружба. Йошкар-Ола, 1977. С. 43—44.
* Яков-якалыцик: сатиреска/ пер. И.Законова// Юмор мари. Йошкар-Ола, 1979. С. 172-173.

## Илышыже да творчествыже нерген литератур
* Данилов Б. Аркадий Гороховый икмыняр почеламутшо нерген // Рвезе коммунист. 1961.4 февр.
* Писатели Марийской АССР : биобиблиогр. справочник. Йошкар- Ола, 1976. С. 85-86.
* Исенеков В. Чаткалыкым саскаже // Марий коммуна. 1978. 26 авг.
* Галютин Ю. Чонжо мо верч йӱлыш? // Марий Эл. 1997. 27 февр.
* Регеж-Горохов В. Поэтын йӧсӧ илыш корныжо // Марий Эл. 2007. 27 февр.
* МБЭ. Йошкар-Ола, 2007. С. 94.

## Литератур
# Марийская биографическая энциклопедия : 3849 имен в истории Марийского края и марийского народа / авт. и рук. проекта В. Мочаев. - Йошкар-Ола, 2007. С. 94.
# Писатели Марий Эл: биобиблиографический справочник / сост.: А.Васинкин, В.Абукаев и др. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 2008. — 752 с. С. 178-179.

Категорий:Марий серызе-влак
Категорий:Марий почеламутчо-влак
Категорий:Марий журналист-влак
Горинов, Андрей Иосифович

**Андрей Горинов** (Андрей Иосифович Горинов) (, РСФСР, Марий АССР, Кужэҥер кундем, Лажмучаш ял — , Йошкар-Ола ола) — марий серызе, почеламутчо, драматург, СССР Журналист-влак ушемын йыжъеҥже.

## Илыш корныжо
Андрей Горинов 1940 ийын идым тылзын 20-шо кечынже Марий АССР Кужэҥер кундем Лажмучаш ялеш кресаньык ешеш шочын.

## Тӱҥ произведенийже-влак
* Кумыл нӧлтмаш : почеламут-вл. [Вдохновение : стихи]. Йошкар- Ола, 1969. 48 с.
* Мыйын курым ; Мый эрык элыште илем ; Илыш корно : почеламут-вл.//Ончыко. 1972. № 1 С. 31—32.
* Кечан кугорно ; Могай сай ; Уш-акыл памаш ; Куженер : поче- ламут-вл. // Ончыко. 1973. № 6. С. 3—4.
* Мыйын курым : почеламут-вл. // Шонанпыл. Йошкар-Ола, 1975. С. 145-187.
* Волгыдыш : поэма // Ончыко. 1975. № 1 С. 40—49.
* Колятуш : йомак-поэма [Малайыш : поэма-сказка]. Йошкар-Ола, 1978.32 с.
* Канде муро : почеламут, поэма [Голубая песня : стихи, поэма]. Йошкар-Ола, 1990. 88 с.
* Торалык мо чарак йӧратымашлан...; Кече шичме годым...: почеламут-вл. //Тылат. Йошкар-Ола, 1994. С. 81—83.
* Маска ӧрын : икшыве-вл. почеламут аршаш [Удивленный медведь : стихи для детей]. Йошкар-Ола, 1995. 24 с.
* Мланде ; Айда, шӱмем ... ; Огеш кӱл ! ; Кленчалан уке капитал : почеламут-вл. // Ончыко. 1997. № 4. С. 72—74.

## Руш йылмыш кусарыме произведенийже-влак
* Рабочий день : стихи и поэма. Йошкар-Ола, 1980. 80 с.
* Комсомолу ; За горизонт скатилось солнце : стихи / пер. А.Кор- шунова, В.Панова //Дружба. Йошкар-Ола, 1977. С. 7—8.

## Илышыже да творчествыже нерген литератур
* Андрей Горинов// Шонанпыл. Йошкар-Ола, 1975. С. 144.
* Казаков М. Шонанпыл // Ончыко. 1975. № 4. С. 110—112.
* Писатели Марийской АССР : биобиблиогр. справочник. Йошкар- Ола, 1976. С. 81-82.
* Крылов В. Кумылым вашлийын ылыжтат // Марий Эл. 1996. 1 фев.
* МБЭ. Йошкар-Ола, 2007. С. 94.

## Литератур
# Марийская биографическая энциклопедия : 3849 имен в истории Марийского края и марийского народа / авт. и рук. проекта В. Мочаев. - Йошкар-Ола, 2007. С. 94.
# Писатели Марий Эл: биобиблиографический справочник / сост.: А.Васинкин, В.Абукаев и др. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 2008. — 752 с. С. 178-179.

Категорий:Марий серызе-влак
Категорий:Марий почеламутчо-влак
Категорий:Марий драматург-влак