Семенова, Лидия Васильевна

**Лидия Васильевна Семенова** (1962 ий кылме тылзе 27, Марий АССР Морко кундем Ӱлыл Шеҥше ял) – марий журналист, серызе.

## Илыш корныжо
1969-1980 ийлаште Шеҥше кыдалаш школышто тунемын.

1980-1985 ийлаште – Марий кугыжаныш университетын историй да филологий факультетын студентше. Филологий (марий йылме да литератур, руш йылме да литератур дене преподаватель) специальность дене тунемын.

1985-1986 ийла – "Марий коммуна" (кызыт "Марий Эл") газетын серыш-влак да рабселькор отделын корреспондентше.

1986-1991 – «Ямде лий» газет редакцийыште пионер илыш пӧлкан вуйлатышыже.

1991-1992 – «Марий туныктышо» журналын редакторжо.

1992-1993 – «Кугарня» газет редакцийын обозревательже, отдел редактор.

1997-1999 – «Ямде лий» газетын тӱҥ редакторжо.

1999-2002 –«Ямде лий» газетын директор-тӱҥ редакторжо.

2002-2003 – "Кугарня" газетын тӱҥ редакторжо.

2003-2021 – «Ямде лий» газетын директор-тӱҥ редакторжо.

2021 ий гыч – "Марий Эл" газет редакцийыште литератур йодыш дене редактор.

## Ешыже
Аваж ден ачаже Ленин лӱмеш колхозышто ыштеныт, аваже кужу жап доярке лийын, МАССР Верховный Советын Почетан грамотыж дене палемдалтын.

Пелашыже, Константин Альбертович, – электрик.

Кок шочшыжо: Степан эргыже (1989) – менеджер; Наталья ӱдыржӧ (1993) «Ямде лий» редакцийыште дизайнер-верстальщиклан ышта.

## Сылнымут да журналист пашаже
Возаш 7-ше классыште тунеммыж годым тӱҥалын. Икымше заметкыже да ойлымашыже-влак «Ямде лий» газетеш савыкталтыныт. Морко районысо «Колхозная правда» райгазетын чулым юнкоржо лийын.

МарКУ-н марий филологий пӧлкажын «Марий мутчо» пырдыжгазетын редакторжо лийын.

2007 ийыште литератур творчествыже кумданрак почылтеш. Лудшо-влакым ойлымаш, эссе дене куандара. Нуно «Марий Эл», «Кугарня», «Морко мланде» газетлаште, «Марийский мир – Марий сандалык», «Ончыко» журналлаште савыкталтыт.

«Шергакан «Ямде лий» йолташна» (2008), "Капар тукым" (2015), "Родо-тукым еш" (2016) книга-влакым, «Марийские национальные герои» комплектым ямдылен.

2012 ийыште «Йӧрате мыйым! Йӧрате...» книгаже ош тӱням ужеш. Тиде книга 2015 ийыште М.А. Кастрен обществын (Финляндий) литератур премийже дене палемдалтын.

2016 ийыште «Родо-тукым еш: финн-угор калык-влак нерген» книгаже Марий Эл Республикын «Идалыкын эн сай книгаже» конкурсын «Йоча-влаклан эн сай книга» номинацийыште сеҥышыш лектеш. 2019 ийыште кокымшо книгаже, «Сӱанлык тувыр», лектын.

## Сылнымут

### Книга-влак
·        Йӧрате мыйым! Йӧрате... Йошкар-Ола: Марий Эл Республикасе "Ямде лий" газет" кугыжаныш унитар казна предприятий, 2012. 237 с.

·        Родо-тукым еш: финн-угор калык-влак нерген / сост. Л. В. Семенова. Йошкар-Ола: Стринг, 2016. 38 с.

·        Сӱанлык тувыр: ойлымаш, эссе. Йошкар-Ола: Марий Эл Республикасе "Ямде лий" газет" кугыжаныш унитар казна предприятий, 2019. 124 с.

### Моло вере савыкталтше произведений-влак
·        Надеж мыланна шергырак: ойлымаш // Марий Эл. 2006. 7 сент.

·        Валюш-Ванюш: ойлымаш // Эрвий. 2010. С. 53-67.

·        Йомдарыме шергаш: ойлымаш // Марий Эл. 2010. 27 март. С. 7.

·        Йомдарыме шергаш: ойлымаш // Ончыко. 2011. № 3. С. 149-152.

·        Сӱретче пӧръеҥ: ойлымаш // Ончыко. 2011. № 12. С. 131-135.

·        Ойырлымек, курымеш чеверласыза! Ойлымаш // Марий Эл. 2012. 17 март. С. 14; 24 март. С. 11.

·        Мый тыйым ом йӧрате! Ойлымаш // Марий Эл. 2012. 1 дек. С. 14.

·        Талвий: ойлымаш // Ончыко. 2012. № 11. С. 137-150.

·        Лочо: ойлымаш // Марий сандалык = Марийский мир. 2013. № 2. С. 34-36.

·        Адакат йӧратымаш нерген // Марий Эл. 2013. 1 авг. С. 7.

·        Орлыкан омо: // Морко мланде. 2014. 14 март. С. 5.

·        Уна ӱдыр: ойлымаш // Марий Эл. 2014. 14-15 нояб. С. 14.

·        Серыш: ойлымаш // Келшымаш. 2017. 29 нояб. С. 5.

·        Серыш: ойлымаш // Марий Эл. 2017. 25 нояб. С. 20.

·        Предательын ӱдыржӧ: ойлымаш // Морко мланде. 2019. 3 май. С. 6.

·        Орден огыл гын... Ойлымаш // Ончыко. 2020. № 1. С. 92-102.

·        Вич ал роза: ойлымаш // Морко мланде. 2020. 7 авг. С. 5.

### Весе-влак нерген возымыжо
·        Юнкоры огненных лет // Листая страницы войны: к. 60-летию Победы советского народа в Великой Отечественной войне. Йошкар-Ола, 2005. С. 71-79.

·        «Ямде лий» – Матародо школышто / Л. Ягодарова, Л. Семенова // Ямде лий. 2008. 9 февр.

·        Кузе министр лияш / М.З. Васютин дене Л. Семенова мутланен // Ямде лий. 2009. 13 июнь.

·        А мыйын шӱм йӱкем йомеш гын... // Кугарня. 2010. 12 февр. С. 7.

·        В. Колумб – шӱмыштына, ончыклыкышто / З. Ермакован, Я. Егоров-Энсулын, Л. Семенован шарнымашышт // Ончыко. 2010. 5 №. С. 6-11.

·        Марисола – сылнымут сурт [юнкор слет] // Марий Эл. 2012. 17 нояб. С. 11.

·        Ӱмырешлан йоча койышан // Ончыко. 2013. № 3. С. 122-123.

·        Чон шокшым ок аныкле : [РСФСР-ын сулло экономистше - Е. Н. Васильева] // Марий сандалык = Марийский мир. 2013. № 4. С. 25-27.

·        Йоча пагыт, кушко йомынат? // Ямде лий. 2013. 26 окт. С. 1.

·        Какшан сер ӱмбалне кӱсле йӱк йоҥген // Ямде лий. 2013. 9 нояб. С. 1.

·        …Таче тудо баба Таня // Марий сандалык = Марийский мир. 2014. № 1. С. 24-26.

·        Ош Юмын ӱдыржӧ, тылат чапмур! // Марийский мир = Марий сандалык. 2015. № 1-2. С. 30-33.

·        Возымо паша куштылго огыл // Марий Эл. 2015. 9 июнь. С. 13.

·        Йӧратыме верже лудмо зал // Ямде лий. 2015. 12 сент. С. 4.

·        Эрык мурызо // Кугарня. 2015. 23 окт. С. 11.

·        «Эрык мурызылан» – 125 ий // Ямде лий. 2015. 24 окт. С. 4.

·        Тале критик ок мондалт [А. А. Васинкинлан мемориал оҥам почмаш (Арбор школ)] // Кугарня. 2015. 11 дек. С. 13.

·        Тора Арбор вашлие [А. А. Васинкинлан мемориал оҥам почмаш (Арбор школ)] // Ямде лий. 2015. 12 дек. С. 2.

·        Помнит земляка арборская земля [открытие мемориальной доски критику-литературоведу Аркадию Афанасьевичу Васинкину в Арборской основной школе Мари-Турекского района] // Марийская правда. 2015. 22 дек. С. 11.

·        Ош телын ӱдыржӧ [Россий Федерацийысе да Марий Эл Республикысе культурын сулло пашаеҥже Г. Н. Михайлова] // Марийский мир = Марий сандалык. 2016. № 3-4. С. 46-50.

·        Марий тӱр – аралтыш // Ямде лий. 2016. 14 май. С. 4.

·        «Саскавий» ӱдырамаш ушем / Э. Куклина, Л. Семёнова // Марийский мир = Марий сандалык. 2017. № 1-2. С. 56-58.

·        ...Тачат вуйлатыше: эртышым шарнен, эрласым мужедде, тачысе кечылан куанен ила Кулалаева Р.А. // Марийский мир = Марий сандалык . 2017. № 1-2. С. 56-58.

·        Чавайн тукым шуйна [С. Чавайнын кугезе уныкаже - Матвей Чавайн] // Ямде лий. 2017. 14 окт. С. 2.

·        Кажне ӱдырамаш шонанпыл гай [районлаште марий ӱдырамаш клуб] // Марийский мир = Марий сандалык. 2017. № 3-4. С. 26-29.

·        «Мый ялысе улам»: Россий Федераций Кугыжаныш Думын депутатше Светлана Солнцева пашаж нерген // Марийский мир = Марий сандалык. 2017. № 3-4. С. 30-31.

·        Оньыжа вате // Марийский мир = Марий сандалык. 2017. № 3-4. С. 37-40.

·        Ӱдырамаш погынымаш: эн чолгаже, эн моторжо // Марийский мир = Марий сандалык. 2018. № 1. С. 2.

·        Юмынӱдыр семынак илаш // Марийский мир = Марий сандалык. 2018. № 1. С. 6-7.

·        Авамланде чонеш пеледеш [Р. М. Калягинан] // Марийский мир = Марий сандалык. 2018. № 1. С. 13-15.

·        Пеледышлан – пеледыш нерген [муро конкурс] // Марийский мир = Марий сандалык. 2018. № 2. С. 29.

·        Пашаже иктак – марий паша // Марийский мир = Марий сандалык. 2018. № 2. С. 30-32.

·        Эмлызе да туныктышо // Марийский мир = Марий сандалык. 2018. № 2. С. 34-37.

·        Колыштса, хор мура! // Ямде лий. 2018. 31 март. С. 1.

·        Журналыште – ӱдырамаш кыдеж // Марийский мир = Марий сандалык. 2018. № 3-4. С. 13-14.

·        Илышым йӧратымаш виктара [Айварова Н. Г.] // Марийский мир = Марий сандалык. 2018. № 3-4. С. 30-32.

·        Моторлыклан оза [фотограф Петр Николаевич Васильев] // Ямде лий. 2018. 14 июль. С. 1.

·        Праздник валенка = Портышкем пайрем // Этноузоры Марий Эл. 2018. Вып. 1. С. 6-11.

·        Пӱртӱс муро / И. Ямбердов дене Л. Семенова мутланен // Ямде лий. 2019. 19 янв. С. 4.

·        «Коҥга пазар» пайремышкет мияльым // Марийский мир = Марий сандалык. 2019. № 1. С. 11-13.

·        Тый улат ныжыл йӱр // Марийский мир = Марий сандалык. 2019. № 1. С. 14-15.

·        Морко Таня // Марийский мир = Марий сандалык. 2019. № 2. С. 31-36.

·        Зима сломала ногу // Этноузоры Марий Эл. 2019. Вып. 2. С. 104-109.

·        «Пӱртӱсым пагалыман, тунам чыла сай лиеш» [Ираида Александровна Степанован Пермь кундемыш миен коштмыж нерген] / марлаш Лидия Семенова кусарен // Марий Эл. 2019. 23 авг. С. 17; 30 авг. С. 17.

·        Ӱдырамаш ава да озавате гына огыл... / И. Степанова, Э. Куклина, Л. Семёнова // Марийский мир = Марий сандалык. 2020. № 1. С. 28-30.

·        Таҥем, таҥем, каласе мыланем... // Марийский мир = Марий сандалык. 2020. № 3. С. 44.

·        Кок театр – кок шулдыр // Марийский мир = Марий сандалык. 2020. № 2. С. 18-20.

·        Шокто гармонетым, марий вате // Марийский мир = Марий сандалык. 2020. № 4. С. 31-33.

·        Край, где куница играет // Журналистика и медиарынок. 2020. № 8-9. С. 20-28.

### Кусарымаш паша
 ·        Линдгрен А. Пеппи кужычулка: йомак-повесть / Л.Семенова марлаҥден // Ямде лий. 2007. 20 янв.

·        Козлова Е. Юзо шинчалык: йомак-повесть / Л. Семенова марлаҥден // Ямде лий. 2009. 27 июнь. С. 4; 25 июль. С. 4; 29 авг. С. 4; 31 окт. С. 4; 5 дек. С. 4.

## '''Илышыже да творчествыже нерген литератур'''
·        Камвозын, уэш кынелын, ончык ошкылман ["Ямде лий" газет редакцийын тӱҥ редакторжо Л.В. Семенова дене вашмутланымаш] / И. Степанова ямдылен // Кугарня. 2006. 7 июль.

·         Тале вуйлатыше, пелаш, ава ["Ямде лий" газет редакцийын тӱҥ редакторжо Л. Семенова дене вашмутланымаш] / Л. Камалетдинова мутланен // Марий Эл. 2006. 15 дек.

·        «Ямде лий» газетнан тӱҥ редакторжо Лидия Васильевна Семеновалан – 50 ий // Ямде лий. 2012. 24 нояб. С. 7.

·        Морко вел ӱдыр: прозаик, журналист Л. Семеновалан - 50 ий // Ончыко. 2012. № 11. С. 137.

·        Глушкова З. Шӱҥ-чон гыч лекше сылнылык ["Ямде лий" газет редакцийын тӱҥ редакторжо Л.В. Семеновалан – 50 ий] // Марий Эл. 2012. 1 дек.

·        Титов А. Чапшылан келшыше пайрем ["Ямде лий" газет редакцийын тӱҥ редакторжо, прозаик Л.В. Семеновалан – 50] // Марий Эл. 2012. 11 дек. С. 5.

·        Софронова Л. В. Л. Семенован пиалан йӧратымаш нерген ойлымашыже-влак: проблематике, шонымаш да поэтике // Студенческая наука и XXI век. 2017. № 2. С. 175-179.

·        Глушкова З. «Йӧрате мыйым! Йӧрате...» [рецензий] // Марий Эл. 2012. 13 дек. С. 7.

·        Бояринова Г. Йӧрате мыйым! Марий сылнымутышто у йогын // Марий Эл. 2013. 29 авг.

## Чап
·        ВЛКСМ марий обкомын чап грамотыжо (1989).

·        Марий Эл Республикын печать да информаций шотышто кугыжаныш комитетын почётан грамотыжо (1996).

·        Марий Эл Республик президентын таумутшо (2000).

·        Россий Федерацийын илышкыл вияҥмаш да паша министерствын таумутшо (2001).

·        Тӱвыра пашаеҥ-влакын Марий реском профсоюзын почетан грамотыжо (2004).

·        Марий Эл Республикын тӱвыра, савыктыш да калык паша шотышто министерствын чапкагазше (2004).

·        Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло журналистше (2007).

·        «Йыван Кырля 1909–2009» шарнымаш медаль (2009).

·        «Вячеслав Абукаев-Эмгак» шарнымаш медаль (2019).

·        «Марий Элыште суаплыклан» орденын медальже (2021).

## '''Кылвер'''
1.     **От автора – лично | Национальная библиотека имени С.Г. Чавайна Республики Марий Эл** nbmariel.ru

2.     **100 ЛЕТ МАРИЙ ЭЛ. «Кугарня» - газета для молодежи | Национальная библиотека имени С.Г. Чавайна Республики.  **nbmariel.ru