open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Федотово

**Федотово** мут ончыктен кертеш:

* Федотово — Российыште Моско велын Дмитровский кундемыштыже верланыше ял.
* Федотово — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Пахомово

**Пахомово** мут ончыктен кертеш:

* Пахомово — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже верланыше Михайловка ял шотан илемыш пурышо ял.
* Пахомово — Российыште Тула велын Заокский кундемыште верланыше посёлко.
Благовещенск (ыҥ-влак)

**Благовещенск** мут ончыктен кертеш:

* Благовещенск — Российыште Амур велыште верланыше ола.
* Благовещенск — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Спартак (ыҥ-влак)

**Спартак** мут ончыктен кертеш:

* Спартак — Акрет Рим жапысе кул-гладиатор
* Спартак — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже верланыше Шолэҥер ял шотан илемыш пурышо ял.
Сӱзлэҥер (ыҥ-влак)

**Сӱзлэҥер** мут ончыктен кертеш:

* Сӱзлэҥер — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко.
Агрыз

**Агрыз** (Агырзе) (; ) — Российыште Суас Элын Агрыз кундемыштыже верланыше ола. Агрыз кундемын рӱдерже. Калыкчот: 19700 еҥ (1989 ий), 19739 еҥ (2016 ий).

## Кылвер-влак
* Официальный сайт Агрызского района РТ.
*  Агрыз в энциклопедии «Мой город».

## Важ-влак

Категорий:Суас Элысе олала
Категорий:Суас Элысе кундем рӱдерла
Категорий:Агрыз кундемысе илымверла
Категорий:Агрыз
Пӧлер

**Пӧлер** (; ) — сола да акрет ола Суас Элыште, Россий. Алексеевский кундемыште.

## Эртымгорно

## Важ-влак

*
Арваж кундем

**Арваж кундем** () — административ кундем Киров велыште, Российыште. Рӱдыжӧ Арваж. Калыкчот 6,2 тӱж. еҥ наре.

## Географий
Кикнур кундем Киров велын кечывалвел-касвелныже верланен. Виче, Пижме, Боковой да Шуван эҥерла йогат.

## Эртымгорно

## Негыз
* Кундемын официал сайтше 
* Сведения на сайте областной администрации 
* Главы поселений Кировской области 

*
Арваж

**Арваж** () – ола сынан посёлко Киров велыште, Российыште. Арваж кундемын рӱдыжӧ. Калыкчот 3,5 тӱж. еҥ наре.

## Географий

## Кылвер-влак
* Арбаж | Родная вятка.

## Важ-влак

Категорий:Киров велысе кундем рӱдерла
Категорий:Арваж кундемысе илымверла
Кельмаксола

**Кужер** мут ончыктен кертеш:

* Кельмаксола — Российыште Марий Элын Йошкар-Ола оласе йырвелыштыже верланыше ял.
* Кельмаксола — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже верланыше Кужмарий ял шотан илемыш пурышо марий ял.
Марий Эл Республик Вуйлатыше

**Марий Эл Республик Вуйлатыше** () – Марий Эл Республикын эн кӱшыл должностян еҥже, Марий Эл Республик Виктерын Председательже.

## Историй

## Статусшо да полномочийже-влак

Марий Эл Республик Вуйлатыше:
 
*Марий Эл Республикыште граждан-влаклан права да эрыкышт дене пайдаланаш йӧным ышта, республикын лӱдыкшыдымылык ден кундем тичмашлыкше, закон шуктымо да права шотышто порядкым эскера;
*Марий Эл Республикысе Рӱдӧ сайлымаш комиссийын пел ужашыжым палемда;
*Марий Эл Республикысе Кугыжаныш Погын дек республикысе положений шотышто ий еда посланий дене лекташ праван;
*Марий Эл Республикысе пунчалым шуктен шогышо кучем орган-влакым вуйлата да нунылан Кугыжаныш Погын дене вашкылым ышташ полша;
*Марий Эл Республикын Конституцийжым да законжо-влакым шуктен шогымым эскера;
*Марий Эл Республик Вуйлатышын Администрацийжым чумыра да Марий Эл Республикысе пунчалым шуктен шогышо кучем орган-влакын структурыштым палемда;
*Марий Эл Республикысе Кугыжаныш Погын дене каҥашен, Марий Эл Республикын Виктержым чумыра. Тудын радамышкыже вашталтышым пурта;
*Марий Эл Республикын бюджетшым ямдыла да Марий Эл Республикысе Кугыжаныш Погынлан ончаш пуа. Темлыме бюджет почеш пашам виктара, тидын нерген палдарен шога. Марий Эл Республикысе Кугыжаныш Погынлан Виктерын паша лектышыже шотышто ий еда отчётым ышта, тыгодым Кугыжаныш Погынын йодышыжо-влакланат вашешта;
*кугыжаныш кучем федерал орган, Россий Федераций субъектласе кугыжаныш кучем орган да верысе шкевиктем орган-влак дене пырля пашам виктарыме да вес элла дене экономике кылым ыштыме годым республик нерген палдара, ойпидышеш республик лӱм дене кидым пышта;
*республикын полномочиян ӱшанъеҥже-влакым ойыра;
*кугыжаныш награде да чаплӱм дене палемда;
*Россий Федерацийын Конституцийже, федерал закон, Марий Эл Республикын кызытсе Конституцийже да законжо дене келшышын моло полномочийымат шуктен шога.

## Марий Элын президент ден вуйлатышыже-влак

## Марий Эл Республик Вуйлатышын Таумутшо

File:Благодарность Главы Республики Марий Эл.jpg|Таумутын тӱжвал сынже.


## Кылвер-влак
* Марий Эл Республикын Вуйлатышыже.

## Важ-влак


Категорий:Политике Марий Элыште
Транскрипций

**Транскрипций** мут ончыктен кертеш:

* Транскрипций — возымо годым йӱкым ончыктымо лӱмын кучылтмо знак-влак.
Транскрипций (лингвистика)

**Транскрипций** (латин *transcription* «*возен налмаш*») — возымо годым йӱкым ончыктымо лӱмын кучылтмо знак-влак. Диалектограф-влак кок тӱрлӧ транскрипций дене пайдаланат: **фонетический** (йӱк) да **фонематический** (фонологический).

## Фонематический транскрипций
Тиде транскрипций посна пале (буква-влак) дене шомакын фонемылажым ончыкташ кучылталтеш. Тудо кутырымо йӱкын чыла сем ойыртемжым огыл, а фонематичный улшыжым веле шотыш налеш. Фонематичный пале-влак шомакын мом ончыктымыжым (значенийжым) тӱрлӧ мут да морфема-влакын йӱк сыныштым ойырат. Сандене фонематический транскрипций аллофоным (фонемын вариантшым) ок палемде.
Фонемым йӱкым ончыктышо пале дене огыл, а посна транскрипций знак дене палемдат, угылан скобко дене . Руш але иктаж-могай йот йылмын шомаклажым фонематический транскрипций дене возымо годым йоштек пашкарымат кучылтыт: //. Транскрибироватлыме йӱкым, мутым, текстым ойырымо пале: [ ].
Икмыняр шомакын транскибироватлыме сыныштым палемдена:
1)	Фонематический транскрипций: , , ;
2)	Фонетический транскрипций: [кӱ·шны], [кит], [пот].
## Фонетический транскрипций
Буква ден йӱк пӱтынек икгай огытыл. Сандене тыглай серымаш (орфографий) йӱкын кузе йоҥгалтмыжым, йоҥгалтме ойыртемжым тӱрыснек палемдаш манын, посна йӧн дене серымым – йӱк (фонетический) транскрипцийым ыштыме. Транскрипцийыште ик буква нигунамат кок ойыртемалтше йӱкым ок ончыкто. Тыгайжым серымаште чӱчкыдын ужаш лиеш, мутлан: ял [йал], ер [йэр], эрдене [эрдэ·ны].
Фонетический транскрипций ко тӱрлӧ сынан:
1)	латин графика негызеш ышталтше;
2)	кириллица негызеш ышталтше.
Латин графика дене ышталтше фонетический транскрипцийым йот эллаште кучылтыт, кириллица дене ышталтмым – мемнан дене.
Олык-эрвел марий литератур йылмын вокализмже 8 гласный фонема гыч шога: .
## Негыз
Куклин А.Н. Олык-эрвел марий фонетика: Тунемме книга / Марий кугыжаныш ун-т; А.Н. Куклин ямдылен. – Йошкар-Ола, 2013. – 196 с.

Категорий:Транслитераций ден транскрипций
Категорий:Фонетика
Категорий:Фонологий
Сэҥер

**Сэҥер** мут ончыктен кертеш:

* Сэҥер — Российыште Суас Элын Кукмарий кундемыштыже верланыше Починок-Кучук ял шотан илемыш пурышо посёлко.
* Сэҥер — Российыште Суас Элыште йогышо эҥер, Кна эҥерын шола эҥерйолжо.
Агрыз (ыҥ-влак)

**Агрыз** мут ончыктен кертеш:

* Агрыз — Российыште Суас Элын Агрыз кундемыштыже верланыше ола.
Йӱле

**Йӱле** мут ончыктен кертеш:

* Йӱле — Российыште Суас Элын Камша кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
* Йӱле — Российыште Суас Элын Кукмарий кундемыштыже верланыше Уял ял шотан илемыш пурышо ял
Сармак (ыҥ-влак)

**Сармак** мут ончыктен кертеш:

* Сармак — Российыште Одо Элын Кизнер кундемыштыже верланыше Крымско-Слудкский ял шотан илемыш пурышо марий ял.
* Сармак — Российыште Одо Элыште да Суас Элыште йогышо эҥер.
Малмыж (ыҥ-влак)

**Малмыж** мут ончыктен кертеш:

* Малмыж — Российыште Киров велын Малмыж кундемыштыже верланыше ола.
* Малмыж — Российыште Киров велын Малмыж кундемыштыже верланыше  сола.
Ямаслоҥго

**Ямаслоҥго** () — Российыште Суас Элын Камша кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.

## Ял лӱм
Ял лӱм ялым негызлыше Ямас лӱман марийын лӱмжӧ гыч лектын.  

## Эртымгорно
Элнет сола деке ушалтын. Кызыт Заречный уремже лиеш.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
* Абрамов, Павел Егорович — марий семлызе, мурызо.

## Важ-влак

Категорий:Суас Элысе марий илымверла
Категорий:Камша кундемысе илымверла
Апшатнур

**Апшатнур** мут ончыктен кертеш:

* Апшатнур — Российыште Угарман велын Пижымбал кундемыштыже верланыше ял.
* Апшатнур — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Подгорное (Енисейск кундем)

**Подгорное** () — Российыште Красноярск мландын Енисейск кундемыштыже верланыше Подгорное ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 252 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Красноярск ола деч 320 километр йӱдвелне лийын шога.

## Йылме
Солаште илыше марий-влак олыкмарий йылмым кучылтыт. 

## Кылвер-влак
* Енисейские марийцы. YouTube 

## Важ-влак


Категорий:Красноярск мландысе марий илымверла
Категорий:Енисейск кундемысе илымверла
Подгорное

**Подгорное** мут ончыктен кертеш:

* Подгорное — Российыште Красноярск мландын Енисейск кундемыштыже верланыше Подгорное ял шотан илемыш пурышо сола.
* Подгорное — Российыште Марий Элын Йӱрнӧ кундемыштыже верланыше Марьино ял шотан илемыш пурышо ял.
Изи Тавра

**Изи Тавра** (Акадыр) (эрвел марла *Ака Тӓврӓ*, ) – Российыште Свердловск велын Арти оласе йырвелыштыже верланыше Изи Тавра ял шотан илымыш пурышо сола. Калыкчот: 627 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Арти ола сынан посёлко деч 50 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.

## Йылме
Марий-влак Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
* Александр Сапин, марий серызе, Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже (1993).

## Кылвер-влак
* Администрация с.Старые Арти.

## Важ-влак


Категорий:Свердловск велысе марий илымверла
Категорий:Арти оласе йырвелысе илымверла
Андрал

**Андрал** (Ондрий ял) () — Российыште Свердловск велын Арти оласе йырвелыштыже верланыше Свердловский ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 259 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Арти ола сынан посёлко деч 32 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.

## Эртымгорно
Яллан негызым 1691 ийыште пыштеныт.

## Йылме
Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
* Алексей Эрыкан — марий серызе, журналист, Совет Ушем Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1937).

## Кылвер-влак
* Информация о Свердловской области; объект: Деревня Андрейково.
* Об Артинском городском округе.

## Важ-влак


Категорий:Свердловск велысе марий илымверла
Категорий:Арти оласе йырвелысе илымверла
Лӧк

**Лӧк** () — Российыште Пермь мландын Кишерть кундемыштыже верланыше Андреево ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 34 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Усть-Кишерть cола сынан посёлко деч 24 километр эрвелне лийын шога.

## Йылме
Марий-влак Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.

## Важ-влак


Категорий:Пермь мландысе марий илымверла
Категорий:Суксо кундемысе илымверла
Мандык

**Мандык** () — Российыште Суас Элын Агрыз кундемыштыже верланыше Буймо ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 112 еҥ (1898 ий), 69 еҥ (2012 ий).

## Верланыме вер
Агрыз ола деч 83 километр кечывалвел-эрвелне лийын шога.

## Эртымгорно
Яллан негызым XVIII-ше курымышто пыштеныт.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
*   Изибаев Изерги Изибаевич — II степенян Ачамланде сар орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Мошкин Семён Матвеевич  — Йошкар Шӱдыр орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*    Николаев Михаил Николаевич — I степенян Ачамланде сар орден, кок Йошкар Шӱдыр орден-влакын  кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.

## Важ-влак


Категорий:Суас Элысе марий илымверла
Категорий:Агрыз кундемысе илымверла
Шопкер (Агрыз кундем)

**Шопкер** () — Российыште Суас Элын Агрыз кундемыштыже лийын шогышо пытыше марий ял.

## Эртымгорно
Ял Тошто Сагалде ден Кадрек ялла коклаште лийын.

## Важ-влак


Категорий:Суас Элысе марий илымверла
Категорий:Агрыз кундемысе илымверла
Кужэҥер (ыҥ-влак)

**Почиҥга** мут ончыктен кертеш:

* Кужэҥер — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко.
* Кужэҥер — Российыште Киров велын Малмыж кундемыштыже верланыше ял.
Кужэҥер

**Кужэҥер** () — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже лийын шогышо ола сынан посёлко. Кужэҥер кундемын рӱдерже. Калыкчот: 5384 еҥ (2010 ий), 4984 еҥ (2015 ий).

## Верланыме вер
Йошкар-Ола ола деч 73 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
*  Вахренев Григорий Петрович — Йошкар Шӱдыр орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Михеев Дмитрий Семёнович — 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Окишев Алексей Петрович — II степенян Ачамланде сар орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. 
*   Онучин Григорий Никифорович — 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Попов Александр Иванович — Йошкар Шӱдыр орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. 
*  Скулкин Александр Андреевич — 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*   Черкасов Василий Григорьевич — Йошкар Шӱдыр орден да III степенян Чап орден-влакын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.

## Кылвер-влак
* Куженер/Родная Вятка.
* Посёлок Куженер.

## Литератур
# История сел и деревень Республики Марий Эл. Куженерский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Куженерский район», 2006. — 320 с. ил. С. 63.

## Важ-влак


Категорий:Марий Элысе кундем рӱдерла 
Категорий:Марий Элысе ола сынан посёлкыла 
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Категорий:Кужэҥер
Пичанур

**Пичанур** мут ончыктен кертеш:

* Пичанур — Российыште Киров велын Пыжанъю кундемыштыже верланыше ял.
* Пичанур — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Курки

**Курки** (Киркеде) () – Российыште Свердловск велын Арти оласе йырвелыштыже верланыше Курки ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 532 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Арти ола сынан посёлко деч 10 километр йӱдвел могырно верланен.

## Эртымгорно
Яллан негызым 1675 ийыште пыштеныт.

## Йылме
Марий-влак олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.

## Кылвер-влак
* Об Артинском городском округе.
* Свердловские марийцы отметят праздник пашни в одном из сел Артинского района.

## Важ-влак


Категорий:Свердловск велысе марий илымверла
Категорий:Арти оласе йырвелысе илымверла
Буймо

**Буймо** (Вуймо) () () – Российыште Суас Элын Агрыз кундемыштыже верланыше ял. Буймо ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 591 еҥ (1898 ий), 623 еҥ (2012 ий).

## Верланыме вер
Агрыз ола деч 82 километр кечывалвел-эрвелмогырно верланен.

## Эртымгорно
Яллан негызым XV-ше курымышто пыштеныт.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
*   Изергин Ишай Сергеевич – II степенян Ачамланде сар орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*     Ишкатов Николай Ишмурзинович – II степенян Ачамланде сар орден, кок Йошкар Шӱдыр орден-влакын  кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*   Ишкинин Кузьма Ишкинич – II степенян Ачамланде сар орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*   Ишмурзин Сапдгай Исаевич – Йошкар Шӱдыр орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Миляев Ишмурза Миляевич – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Моисеев Иван Парамонович – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Тоймурзин Илья Петрович – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Фёдоров Пётр Фёдорович – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Холкин Фёдор Михайлович – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*    Шамеев Василий Шамеевич – I степенян Ачамланде сар орден, II степенян Ачамланде сар орден, Йошкар Шӱдыр орден-влакын  кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Шамеев Шамакай Шогеевич – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*     Янбердин Петай Шамеевич – II степенян Ачамланде сар орден, кок Йошкар Шӱдыр орден-влакын  кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*    Янбердин Пётр Матвеевич – I степенян Ачамланде сар орден, II степенян Ачамланде сар орден, Йошкар Шӱдыр орден-влакын  кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.

## Кылвер-влак
* Село Бима, татарские марийцы.

## Важ-влак


Категорий:Суас Элысе марий илымверла
Категорий:Агрыз кундемысе илымверла
Кӱшыл Патам

**Кӱшыл Патам** () – Российыште Свердловск велын Ачит оласе йырвелыштыже верланыше Руш Патам ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 271 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Ачит ола сынан посёлко деч 28 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.

## Йылме
Марий-влак олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
*  Алексеев Владимир Алексеевич – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Афанасьев Михаил Афанасьевич – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*    Афанасьев Стафей Фёдорович – Йошкар Тисте орден да II степенян Ачамланде сар орден-влакын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*   Афонасьев Иван Николаевич – III степенян Чап орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*    Васильев Яков Дмитриевич – I степенян Ачамланде сар орден да III степенян Чап орден-влакын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Евдокимов Михаил Моисеевич – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*   Николаев Михаил Яковлевич – I степенян Ачамланде сар орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*   Павлов Андрей Степанович – I степенян Ачамланде сар орден да Йошкар Шӱдыр орден-влакын 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*   Павлов Михаил Андреевич – кок II степенян Ачамланде сар орден-влакын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Павлов Никодим Александрович – Йошкар Тисте орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*   Сабанаков Николай Петрович – III степенян Чап орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Сагетов Евдоким Константинович – Йошкар Шӱдыр орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Семёнов Пётр Семёнович – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Ябеков Иван – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*   Яшкин Василий Яковлевич – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.

## Кылвер-влак
* Об Ачитском городском округе.
* Информация о Свердловской области и Урале; объект: деревня Верхний Потам.

## Важ-влак


Категорий:Свердловск велысе марий илымверла
Категорий:Ачит оласе йырвелысе илымверла
Ялгиян

**Ялгиян** () – Российыште Свердловск велын Нижнесергинский кундемыштыже верланыше Клёновский ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 283 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Нижние Серги ола деч 63 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.

## Йылме
Марий-влак олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
*  Иванов Василий Александрович – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*   Максимов Иван Семёнович – I степенян Ачамланде сар орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*    Максимов Семён Григорьевич – III степенян Чап орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Обожин Иван Афанасьевич – III степенян Чап орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Прохоров Иван Павлович – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*   Прохоров Николай Михайлович – I степенян Ачамланде сар орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Потапов Прохор Иванович – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*   Хардин Александр Степанович – Йошкар Шӱдыр орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*   Яметов Николай Михайлович – II степенян Ачамланде сар орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*   Янбеков Михаил Иванович – II степенян Ачамланде сар орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.

## Кылвер-влак
* Нижнесергинский муниципальный район.
* Информация о Свердловской области и Урале; объект: село Кленовское.

## Важ-влак


Категорий:Свердловск велысе марий илымверла
Категорий:Нижнесергинский кундемысе илымверла
Кугу Тавра

**Кугу Тавра** (эрвел марла *Кугу Тӓврӓ*) () – Российыште Свердловск велын Красноуфимск йырвелыштыже верланыше Тавра ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 1300 еҥ (2010 ий), 1310 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Красноуфимск ола деч 59 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.

## Йылме
Марий-влак олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.

## Калык

## Лӱмлӧ еҥ-влак
*    Алтынбаев Егор Алексеевич – I степенян Ачамланде сар орден, Йошкар Шӱдыр орден-влакын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Васильев Илья Васильевич – I степенян Ачамланде сар орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*   Вшивков Борис Федосеевич – Йошкар Шӱдыр орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*   Егоршин Константин Егорович – I степенян Ачамланде сар орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*   Иванов Евдоким – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Иванов Иван Чупаевич – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*    Иванов Николай Иванович – Йошкар Шӱдыр орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Ильин Уметай Андреевич – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Имаев Илья Семёнович – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*   Имаев Тамай – I степенян Ачамланде сар орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*    Камисов Петр Камисович – II степенян Ачамланде сар орден да Йошкар Шӱдыр орден-влакын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Качеев Илья Пашаевич – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*    Ковинов Василий Михайлович – кок II степенян Ачамланде сар орден да Йошкар Шӱдыр орден-влакын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*    Митькин Алексей Дмитриевич – I степенян Ачамланде сар орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Кильдияров Кульбияр – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Николаев Егор Николаевич – Йошкар Шӱдыр орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*    Николаев Михаил Осипович – Йошкар Шӱдыр орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*    Петрушкин Петр Петрович – II степенян Ачамланде сар орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*   Петрованов Александр Леонтьевич – Йошкар Шӱдыр орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Петрованов Леонид Петрович – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.

## Кылвер-влак
* Красноуфимский округ, муниципальное образование.
* Информация о Свердловской области и Урале; объект: деревня Большая Тавра.
* Родник Кюсе-Памаш у деревни Большая Тавра.

## Важ-влак


Категорий:Свердловск велысе марий илымверла
Категорий:Красноуфимск йырвелысе илымверла
Юва

**Юва** (Маска Соган) () – Российыште Свердловск велын Красноуфимск йырвелыштыже верланыше Юва ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 1236 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Красноуфимск ола деч 26 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.

## Йылме
Марий-влак олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
*      Аплаев Пётр Николаевич (01.09.1912 – 06.08.1982) – Совет Ушем Социалистический Паша Талешке.
*   Васильев Иван Михайлович – II степенян Ачамланде сар орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Горбунов Евгений Фёдорович – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Дмитриев Николай Георгиевич – II степенян Ачамланде сар орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*   Елкиев Акий – I степенян Ачамланде сар орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*     Евлашкин Александр Николаевич — кок Йошкар Шӱдыр орден да III степенян Чап орден-влакын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*    Евлашкин Иван Николаевич – Йошкар Шӱдыр орден да III степенян Чап орден-влакын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Капитонов Пётр Кондратьевич – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. 
*  Кокусев Николай Михайлович – Йошкар Шӱдыр орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Муликбаев Михаил Николаевич – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. 
*   Парфёнов Ефим Спиридонович – II степенян Ачамланде сар орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Рябов Иван Иванович – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. 
*   Саркеев Илья Сергеевич – II степенян Ачамланде сар орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Фофанов Фёдор Иванович – Йошкар Шӱдыр орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*   Хамзин Иван Павлович – I степенян Ачамланде сар орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Юшманов Николай Андреевич – Йошкар Тисте орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.

## Кылвер-влак
* Красноуфимский округ, муниципальное образование.
* Информация о Свердловской области и Урале; объект: село Юва.
* С. Юва Красноуфимский р-н | ВКонтакте.

## Важ-влак


Категорий:Свердловск велысе марий илымверла
Категорий:Красноуфимск йырвелысе илымверла
Герасимов, Олег Михайлович

**Олег Михайлович Герасимов** (, Суас Эл, Камша кундем, Элнет ял) — марий шанчызе, музыковед, фольклорист, искусствоведений доктор (2000), Марий кугыжаныш университетын профессоржо, Марий Эл Республикысе сымыктышын сулло пашаеҥже (1987), Олык Ипай лӱмеш Марий комсомол премийын лауреатше (1988).

## Илыш корныжо
Олег Михайлович 1937 ий пургыж тылзын 16-шо кечынже Суас Эл Камша кундем Элнет ялыште шочын.

## Тӱҥ пашаже-влак
### Учебник-влак
* Народная песня в хоровом творчестве марийских композиторов. Й-Ола, 1979
* Народная музыка мари: традиции и современность. Й-Ола, 1999
* Игровые и плясовые песни мари. Й-Ола, 1993

### Журналлаште статья-влак
* Народная музыка мари /Вестник КазГУКИ, 2005
* Традиционные музыкальные инструменты мари /Вестник КазГУКИ, 2012
* О фольклорном наследии мари /Вестник КазГУКИ, 2012
* Свадебные песни мари /Музыка в свадебном обряде финно-угров и соседних народов. Таллинн, 1986
* Шӱвыр: взгляд на перспективу /Музыка в традиционной музыке и культуре. СПб, 2001 
* Марийский танец и его сценическая судьба /Музыка и танец. Майкоп, 2004

### Монографийласе пашаже-влак
* Музыкальный фольклор елабужских мари. Й-Ола, 1997
* Народные музыкальные инструменты мари. Й-Ола, 1996
* Очерки по народной хореографии мари. Й-Ола, 2001
* Фольклорные традиции мари /Музыка России. М., 1991
* Музыкальный фольклор горных мари /Горные мари на рубеже веков. Й-Ола, 2002
* Фольклорное наследие мари /European researcher. Сочи, 2011

## Чап
* Марий Эл Республикысе сымыктышын сулло пашаеҥже (1987)
* Олык Ипай лӱмеш Марий комсомол премийын лауреатше (1988)
* Искусствоведений доктор (2000)
* Марий Эл Республик Виктерын Чапкагазше
* Марий Эл Республикын Кугыжаныш Погынын Чапкагазше
* Марий Эл Республикын Тӱвыра, савыктыш да калык паша шотышто министерствын Чапкагазше

## Кылвер-влак
* Марийский государственный университет. Герасимов Олег Михайлович.
* Национальная библиотека имени С.Г. Чавайна Республики Марий Эл. Герасимов Олег Михайлович.
* Союз композиторов России. Герасимов Олег Михайлович.

Категорий:Марий шанчызе-влак
Категорий:Марий туныктышо-влак
Категорий:Марий фольклорист-влак
Категорий:Марий музыковед-влак
Категорий:Олык Ипай лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше-влак
Йыванай

**Йыванай** () – Российыште Пошкырт Элын Балтач кундемыштыже верланыше Клёновский ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 267 еҥ (2002 ий), 336 еҥ (2009 ий), 314 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Балтач сола деч 8 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.

## Йылме
Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
* Калитов Георгий Гайниахметович – сӱретче, Пошкырт Элын Калык сӱретчыже (2012), Россий Федерацийысе Сӱретче-влак ушемын йыжъеҥже (1995).

## Кылвер-влак
* Муниципальный район Балтачевский район Республики Башкортостан.

## Важ-влак


Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла
Категорий:Балтач кундемысе илымверла
Токтай-Марий

**Токтай-Марий** () – Российыште Пошкырт Элын Балтач кундемыштыже верланыше Балтач ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 141 еҥ (2002 ий), 143 еҥ (2009 ий), 115 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Балтач сола деч 8,5 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.

## Эртымгорно
Яллан негызым 1795 ий 12 апрельыште пыштеныт. Калыкчот: 65 еҥ (1795 ий).

## Йылме
Марий-влак олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
* Мария Илибаева (Мария Каликаевна Илибаева) – марий серызе, журналист, туныктышо, Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже, Марий Эл Республикын Калык серызыже.
*   Зайнетдинов Александр Зайнетдинович – II степенян Ачамланде сар орден да Йошкар Шӱдыр орден-влакын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*   Янцитов Яков Янцитович – Йошкар Шӱдыр орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.

## Кылвер-влак
* Муниципальный район Балтачевский район Республики Башкортостан.
* Туктаево на портале «Генеалогия и Архивы».

## Важ-влак


Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла
Категорий:Балтач кундемысе илымверла
Кӱшыл Ӱзек

**Кӱшыл Ӱзек** () – Российыште Пошкырт Элын Благовещенск кундемыштыже верланыше Ӱзек ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 508 еҥ (2002 ий), 563 еҥ (2009 ий), 558 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Благовещенск ола деч 25 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.

## Йылме
Марий-влак олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.

## Кылвер-влак
* Муниципальный район Благовещенский район Республики Башкортостан.
* Муниципальное общеобразовательное бюджетное учреждение средняя общеобразовательная школа с. Верхний Изяк муниципального района Благовещенский район.

## Важ-влак


Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла
Категорий:Благовещенск кундемысе илымверла
Вӱддымӧ Сарсаде

**Вӱддымӧ Сарсаде** () – Российыште Свердловск велын Красноуфимск йырвелыштыже верланыше Сарсаде ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 483 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Красноуфимск ола деч 51 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.

## Йылме
Марий-влак олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
*   Акиев Степан Степанович – III степенян Чап орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*   Барангулов Борис Томилович — Александр Невский да I степенян Ачамланде сар орден-влакын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*   Иликеев Семён Илеевич – I степенян Ачамланде сар орден да Йошкар Шӱдыр орден-влакын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*     Камисов Александр Алексеевич – Йошкар Шӱдыр орден да III степенян Чап орден-влакын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
* Семён Николаев – марий серызе, почеламутчо, кусарыше, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1967), Олык Ипай лӱмеш Марий комсомол премийын лауреатше (1970), МССР-ысе С.Г. Чавайн лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше (1991), Марий Эл Республикын Калык почеламутчыжо (1996).
*    Яндаев Иван Иванович – кок II степенян Ачамланде сар орден-влакын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.

## Кылвер-влак
* Красноуфимский округ, муниципальное образование.
* Информация о Свердловской области и Урале; объект: деревня Сарсы Первые.

## Важ-влак


Категорий:Свердловск велысе марий илымверла
Категорий:Красноуфимск йырвелысе илымверла
Изи Шӱкшан

**Изи Шӱкшан** () – Российыште Пошкырт Элын Бураево кундемыштыже верланыше Ванышевский ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 66 еҥ (2002 ий), 60 еҥ (2009 ий), 42 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Бураево сола деч 20 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.

## Йылме
Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.

## Кылвер-влак
* Муниципальный район Бураевский район Республики Башкортостан.

## Важ-влак


Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла
Категорий:Бураево кундемысе илымверла
Токтар (Благовещенск кундем)

**Токтар** () – Российыште Пошкырт Элын Благовещенск кундемыштыже верланыше Волково ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 136 еҥ (2002 ий), 174 еҥ (2009 ий), 172 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Благовещенск ола деч 30 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.

## Йылме
Марий-влак олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
*   Киляев Яшкуза Айдуганович – II степенян Ачамланде сар орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.

## Кылвер-влак
* Муниципальный район Благовещенский район Республики Башкортостан.

## Важ-влак


Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла
Категорий:Благовещенск кундемысе илымверла
Искуш

**Искуш** () – Российыште Пошкырт Элын Дӱртӱлӧ кундемыштыже верланыше Маядык ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 214 еҥ (2002 ий), 205 еҥ (2009 ий), 8 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Дӱртӱлӧ сола деч 19 километр (31 км – авто дене) йӱдвел-эрвел могырно верланен.

## Йылме
Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.

## Кылвер-влак
* Муниципальный район Дюртюлинский район Республики Башкортостан.

## Важ-влак


Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла
Категорий:Дӱртӱлӧ кундемысе илымверла
Ӱжара

**Ӱжара** — Кече лекме деч ончыч але Кече шичме деч вара каватӱрым чот волгалтарыме.

Категорий:Метеорологий
Категорий:Сутка
Корий

**Корий** () – Российыште Пошкырт Элын Краснокам кундемыштыже верланыше Кариево ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 491 еҥ (2002 ий), 563 еҥ (2009 ий), 505 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Николо-Берёзовка сола деч 20 километр (21 км – авто дене) кечывалвел-эрвел могырно верланен.

## Йылме
Марий-влак олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.

## Кылвер-влак
* Муниципальный район Краснокамский район Республики Башкортостан.
* Кариево на портале «Генеалогия и Архивы».

## Важ-влак


Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла
Категорий:Краснокам кундемысе илымверла
Марий Эл Республикын Калык почеламутчыжо

**Марий Эл Республикын Калык почеламутчыжо** () — кугыжаныш награде, Марий Эл Республикын почётан лӱмжӧ. 

## Историй
Негызым 1960 ийыште пыштеныт. Чап лӱмым сулен налше икымше еҥ — 42 ияш Сталин лӱмеш премийын лауреатше Миклай Казаков.

## Нагрдитлыме негыз-влак
«Марий Эл Республикын Калык почеламутчыжо» да Марий Эл Республикын Калык серызыже чап лӱм cерызе, почеламутчо, драматург, прозаик, литературовед-влаклан, эн кӱлешан, ойыртемалт шогышо, общественностьын кумдан признатлыме произведений-влаклан пуалтеш.

Марий Эл Республикын Вуйлатышыжын Указше почеш чап лӱмым сулен налше-влаклан  кучыкталтеш:
* Удостоверений,
* Оҥпале.

## Чап лӱмым сулышо-влак
* Марий АССР-ын Калык почеламутчыжо-влак
** Миклай Казаков (1960).
** Семён Вишневский (1969).
** Макс Майн (1974).
** Геннадий Матюковский (1980).

* Марий Эл Республикын Калык почеламутчыжо-влак
** Семён Николаев (1996).
** Осмин Йыван (1997).
** Иван Горный (2003).
** Анатолий Тимиркаев (2012).
** Геннадий Сабанцев (2015).

## Литератур
* Писатели Марий Эл: биобиблиографический справочник / Сост. А. Васинкин, В. Абукаев и др. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 2008. — 752 с. — 3000 экз. — ISBN 978-5-7590-0966-5.

## Важ-влак


*
Категорий:Марий Эл Республикын чап лӱмжӧ-влак
Токтар (Мишкан кундем)

**Токтар** () () – Российыште Пошкырт Элын Мишкан кундемыштыже верланыше Тымбай ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 199 еҥ (2002 ий), 199 еҥ (2009 ий), 162 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Мишкан сола деч 47 километр (58 км – авто дене) йӱдвел-касвел могырно верланен.

## Йылме
Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
* Валерий Абукаев – марий серызе, журналист, драматург.
* Вячеслав Абукаев-Эмгак – марий серызе, почеламутчо, прозаик, драматург, кусарыше, журналист, театр пашаеҥ, Совет Ушем Серызе-влак ушемын йыжъеҥже, Марий Эл Республикысе Олык Ипай лӱмеш Кугыжаныш самырыктукым премийын лауреатше, Яныш Ялкайн лӱмеш премийын лауреатше, Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже,  Марий Эл Республикысе М. Шкетан лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше, Марий Эл Республикын Калык серызыже.
*  Микишкин Айнуш Микишкинович – II степенян Ачамланде сар орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*   Янбатырев Яков Борисович – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*   Ярметов Яндуган Янситович – Йошкар Шӱдыр орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.

## Кылвер-влак
* Мишкинский район Республики Башкортостан.

## Важ-влак

Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла
Категорий:Мишкан кундемысе илымверла
Марий Эл Республикысе А.В. Григорьев лӱмеш Кугыжаныш премий

**Марий Эл Республикысе [[Григорьев, Александр Владимирович|А.В. Григорьев]] лӱмеш Кугыжаныш премий изобразительный искусство аланыште** () – , скульптур, графика,  произведений-влакым ыштызе-влаклан да реставрироватлыме паша-влаклан пуымо премий.

## Пуымо жап
* Кок ийлан ик гана ик премий пуалтеш.

## Премий нерген
* Ышталтын 1970 ийыште.
* 1970 гыч 1999 ий марте – Марий АССР-ысе Кугыжаныш премий.
* 1999 ий гыч – Марий Эл Республикысе А.В. Григорьев лӱмеш Кугыжаныш премий.

## Мо пуалтеш
Марий Эл Республик Вуйлатышын Указше почеш премийым сулен налше-влаклан  пуалтеш:
* Премийын лауреатше Чап лӱм.
* Диплом.
* Оҥпале (Медаль).
* Окса пӧлек.

## Оҥпале

File:Почётный знак лауреата Государственной премии Республики Марий Эл, 1992-2007.png|Марий Эл Республикысе Кугыжаныш премийын оҥ тамгаже, 1992
File:Почётный знак лауреата Государственной премии Республики Марий Эл, 2007, лицевая сторона.png|Марий Эл Республикысе Кугыжаныш премийын оҥ тамгаже, 2007


## Диплом

File:Диплом лауреата Государственной премии Республики Марий Эл.png|Марий Эл Республикысе Кугыжаныш премийын дипломжо, 1992
File:Диплом лауреата Государственной премии Республики Марий Эл, 2007 г.jpg|Марий Эл Республикысе Кугыжаныш премийын дипломжо, 2007


## Премийын лауреатше-влак
* Измаил Ефимов – сӱретче (1988).
* Йыван Ямбердэ – сӱретче (1993).
* Алдушкин Сергей Сергеевич – сӱретче (2013).
* Санников Андрей Юрьевич – сӱретче (2015).
* Петухов Геннадий Николаевич - сӱретче (2021).

## Кылвер-влак
* Положение о Государственных премиях Республики Марий Эл в области литературы, искусства, архитектуры, науки и техники.

## Литератур
# Энциклопедия Республики Марий Эл – Йошкар-Ола, 2009. – 872 с. ил. С. 312-313.

## Важ-влак


Категорий:Чап лӱм-влак
Категорий:А.В. Григорьев лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше-влак
Марий Эл Республикысе И.С. Палантай лӱмеш Кугыжаныш премий

**Марий Эл Республикысе [[Ключников-Палантай, Иван Степанович|И.С. Палантай]] лӱмеш Кугыжаныш премий музыкальный да калыкле художественный творчестве аланыште** () – кугу да изи форман музыкальный произведений-влакым ыштен лукмылан, семлызе, дирижёр, режиссёр, балетмейстер, хормейстер, опер ден балет театрын постановкысо солист-влакын пашашт-влаклан, да тугак кенцертлаште исполнитлыме паша-влаклан да калыкле художественный творчестве аланысе паша ден произведений-влаклан пуымо премий.

## Пуымо жап
*Кок ийлан ик гана кок премий пуалтеш.

## Мо пуалтеш
Марий Эл Республик Вуйлатышын Указше почеш премийым сулен налше-влаклан  пуалтеш:
* Премийын лауреатше Чап лӱм
* Диплом
* Оҥпале
* Окса пӧлек

## Оҥпале

File:Почётный знак лауреата Государственной премии Республики Марий Эл, 1992-2007.png|Марий Эл Республикысе Кугыжаныш премийын оҥ тамгаже, 1992
File:Почётный знак лауреата Государственной премии Республики Марий Эл, 2007, лицевая сторона.png|Марий Эл Республикысе Кугыжаныш премийын оҥ тамгаже, 2007


## Диплом

File:Диплом лауреата Государственной премии Республики Марий Эл.png|Марий Эл Республикысе Кугыжаныш премийын дипломжо, 1992
File:Диплом лауреата Государственной премии Республики Марий Эл, 2007 г.jpg|Марий Эл Республикысе Кугыжаныш премийын дипломжо, 2007


## Премийын лауреатше-влак
* Рязанцев, Юрий Иванович – режиссер, артист (колымыжо деч вара) (1993).
* Иванов Константин Анатольевич – балетмейстер (2005).
* Семёнова Лилия Александровна – дирижёр (2015, 2021).
* Сидоркина Лариса Анатольевна – мурызо (2015).
* Юшкова Лариса Васильевна – концертмейстер (2021).
* Нехаева Оксана Ивановна - дирижёр (2021).
* Майков Александр Леонидович - дирижёр (2021).
* Мантусов Николай Павлович - дирижёр (2021).

## Кылвер-влак
* Положение о Государственных премиях Республики Марий Эл в области литературы, искусства, архитектуры, науки и техники.

Категорий:Чап лӱм-влак
Категорий:И.С. Палантай лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше-влак
Марий Эл Республикысе М. Шкетан лӱмеш Кугыжаныш премий

**Марий Эл Республикысе [[Майоров-Шкетан, Яков Павлович|М. Шкетан]] лӱмеш Кугыжаныш премий театр сымыктыш аланыште** () – произведений-влакым ыштен лукмылан да драматург, режиссёр, артист, сӱретче, семлызе, балетмейсер-влакын драматический театрласе постановкысо пашашт-влаклан, йоча-влаклан да рвезе тукымлан ыштыме паша-влаклан пуымо премий.

## Пуымо жап
*Кок ийлан ик гана ик премий пуалтеш.

## Мо пуалтеш
Марий Эл Республик Вуйлатышын Указше почеш премийым сулен налше-влаклан  пуалтеш:
* Премийын лауреатше Чап лӱм
* Диплом
* Оҥпале
* Окса пӧлек

## Оҥпале

File:Почётный знак лауреата Государственной премии Республики Марий Эл, 1992-2007.png|Марий Эл Республикысе Кугыжаныш премийын оҥ тамгаже, 1992
File:Почётный знак лауреата Государственной премии Республики Марий Эл, 2007, лицевая сторона.png|Марий Эл Республикысе Кугыжаныш премийын оҥ тамгаже, 2007


## Диплом

File:Диплом лауреата Государственной премии Республики Марий Эл.png|Марий Эл Республикысе Кугыжаныш премийын дипломжо, 1992
File:Диплом лауреата Государственной премии Республики Марий Эл, 2007 г.jpg|Марий Эл Республикысе Кугыжаныш премийын дипломжо, 2007


## Премийын лауреатше-влак

* Гордеев Геннадий Филимонович (1999)
* Иркабаев Олег Геннадьевич (1999)
* Строганова Светлана Васильевна (2007)
* Ефимов Павел Николаевич – актёр (2009)
* Медикова Маргарита Егоровна – актриса (2009)
* Таныгин Сергей Иванович – художник-постановщик (2009, 2021)
* Бусыгин Андрей Витальевич – актёр (2011)
* Домрачев Василий Валерианович – режиссёр (2011)
* Смирнов Иван Викентьевич – актёр (2011)
* Соловьева Светлана Юрьевна – программист (2011)
* Яковлев Эдуард Иванович – актёр (2011)
* Алексеев Роман Юрьевич – режиссёр (2021)
* Асмаев Артем Михайлович – актёр (2021)
* Воронцова Марина Валерьевна – актриса (2021)
* Иванов Акпарс Владимирович – актёр (2021)

## Кылвер-влак
* Положение о Государственных премиях Республики Марий Эл в области литературы, искусства, архитектуры, науки и техники.

Категорий:Чап лӱм-влак
Категорий:М. Шкетан лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше-влак
Марий Эл Республикысе М.Н. Янтемир лӱмеш Кугыжаныш премий

**Марий Эл Республикысе [[Янтемир, Михаил Николаевич|М.Н. Янтемир]] лӱмеш Кугыжаныш премий пӱртӱс ден гуманитар шанче научный публикаций аланыште** () – эн аклыме научный публикаций ден открытий-влаклан пуымо премий.

## Пуымо жап
*Кок ийлан ик гана кок премий пуалтеш.

## Мо пуалтеш
Марий Эл Республик Вуйлатышын Указше почеш премийым сулен налше-влаклан  пуалтеш:
* Премийын лауреатше Чап лӱм
* Диплом
* Оҥпале
* Окса пӧлек

## Оҥпале

File:Почётный знак лауреата Государственной премии Республики Марий Эл, 1992-2007.png|Марий Эл Республикысе Кугыжаныш премийын оҥ тамгаже, 1992
File:Почётный знак лауреата Государственной премии Республики Марий Эл, 2007, лицевая сторона.png|Марий Эл Республикысе Кугыжаныш премийын оҥ тамгаже, 2007


## Диплом

File:Диплом лауреата Государственной премии Республики Марий Эл.png|Марий Эл Республикысе Кугыжаныш премийын дипломжо, 1992
File:Диплом лауреата Государственной премии Республики Марий Эл, 2007 г.jpg|Марий Эл Республикысе Кугыжаныш премийын дипломжо, 2007


## Премийын лауреатше-влак
* Халетова Сания Сабировна – врач-терапевт (2007)
* Мочаев Валерий Александрович – шымлызе (2007)
* Колесников Андрей Юрьевич – шымлызе (2007)
* Краснов Пётр Васильевич – шымлызе (2007)
* Опарина Татьяна Тимофеевна – шымлызе (2007)

* Галкин Иван Степанович – шанчызе (2011) (колымыжо деч вара)
* Иванов Иван Григорьевич – шанчызе (2011)
* Сибатрова Серафима Сергеевна – шанчызе (2011)
* Пирогов Михаил Сергеевич – программист-лингвист (2011)
* Чемышев Андрей Валерьевич – программист-лингвист (2011, 2021)
* Мухин Виктор Иванович – шанчызе (2011)

* Куликов Юрий Александрович – шанчызе (2015)
* Коротков Алексей Васильевич – шымлызе (2015)
* Шахтарин Артем Викторович – шанчызе (2015)                              * Шабыков, Виталий Иванович - шанчызе (2017).                  
* Егоров Алексей Васильевич - шанчызе (2021)
* Спиридонов Андрей Алексеевич - шанчызе (2021)
* Абукаева Любовь Алексеевна - шанчызе (2021)
* Митрускова Анжелика Ананьевна - шанчызе (2021)

## Кылвер-влак
* Положение о Государственных премиях Республики Марий Эл в области литературы, искусства, архитектуры, науки и техники.

## Важ-влак


Категорий:Чап лӱм-влак
Категорий:М.Н. Янтемир лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше-влак
Марий Эл Республикысе В.П. Мосолов лӱмеш Кугыжаныш премий

**Марий Эл Республикысе [[Мосолов, Василий Петрович|В.П. Мосолов]] лӱмеш Кугыжаныш премий ялозанлык производство аланыште** () – агропромышленный комплекс ден ялозанлык производство   технологий-влакым разрабатыватлымылан да  пуымо премий.

## Пуымо жап
*Кок ийлан ик гана кум премий пуалтеш.

## Мо пуалтеш
Марий Эл Республик Вуйлатышын Указше почеш премийым сулен налше-влаклан  пуалтеш:
* Премийын лауреатше Чап лӱм
* Диплом
* Оҥпале
* Окса пӧлек

## Оҥпале

File:Почётный знак лауреата Государственной премии Республики Марий Эл, 1992-2007.png|Марий Эл Республикысе Кугыжаныш премийын оҥ тамгаже, 1992
File:Почётный знак лауреата Государственной премии Республики Марий Эл, 2007, лицевая сторона.png|Марий Эл Республикысе Кугыжаныш премийын оҥ тамгаже, 2007


## Диплом

File:Диплом лауреата Государственной премии Республики Марий Эл.png|Марий Эл Республикысе Кугыжаныш премийын дипломжо, 1992
File:Диплом лауреата Государственной премии Республики Марий Эл, 2007 г.jpg|Марий Эл Республикысе Кугыжаныш премийын дипломжо, 2007


## Премийын лауреатше-влак
* Моторова Ольга Васильевна – технолог (2011)
* Гильмадтинова Валентина Николаевна – химик-аналитик (2011)
* Мочалова Ирина Вячеславовна – технолог (2011)
* Скворцова Любовь Георгиевна – технолог (2011)
* Новиков Аркадий Арсентьевич – экономист (2011)
* Глушков Вячеслав Иванович – инженер-механик (2011)
* Медведева Светлана Николаевна – агроном-семеновод (2011)
* Чиргин Евгений Дмитриевич – зоотехник (2011)
* Алгаева Надежда Арсентьевна – машина дене лӱштышӧ оператор (2011)
* Киткаев Клим Васильевич – коневод (2011)
* Конюхова Вера Георгиевна – машина дене лӱштышӧ оператор (2011)
* Пуртова Евгения Дмитриевна – зоотехник (2011)

* Емельянов Анатолий Алексеевич – инженер (2015)
* Глаженков Константин Александрович – маркетолог (2015)
* Калинина Валентина Аркадьевна – микробиолог (2015)
* Рослякова Эльвира Валентиновна – сыродел (2015)
* Чемеева Надежда Альбертовна – мастер-сыродел (2015)
* Седельникова Надежда Алексеевна – маркетолог (2015)
* Бердников Василий Леонидович – технолог (2015)
* Тарасов Владимир Леонидович – технолог (2015)
* Травина Ольга Анатольевна – технолог (2015)
* Кузнецова Светлана Александровна  – цех начальник (2021) 
* Лоскутов Сергей Николаевич – производство кумдыкым вуйлатыше (2021) 
* Разумов Андрей Геннадьевич – разработчик (2021)  

## Кылвер-влак
* Положение о Государственных премиях Республики Марий Эл в области литературы, искусства, архитектуры, науки и техники.

Категорий:Чап лӱм-влак
Категорий:В.П. Мосолов лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше-влак