open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Таиландыште Индуизм

Таиландыште шуко Буддизм тынын еҥ уло, но Индуист тудат уло. Шуко Индуист олаште илат. Таиланд королевский эмблемаште Вишну Юмон кайыкше Гаруда уло. Таиландын Эраван храмыште Брахма Юмон, Ганеша Юмон, Индра Юмон полган ден Гаруда кайыкшен символ уло. Таиландын популяр Рамакиен эпос Рамаяна негызыште уло. 
Король Рама I Дэвастхан храмым 1784 ийыште ыштышым. 
Перепись почеш Таиландыште 52631 Индуист, але Таиландын калыкын 0,09%. 
## Таиландыште Индуизм тынын вер

File:Prasat Phnom Rung-032.jpg|Буриам Провинцияште Фаном Рунг Исторический Паркыште лингам.
File:Devasathan Bangkok (2021).jpg|Бангкок олаште 1784 ийын Дэвастхан лӱмын храм.
File:People praying at Erawan Shrine 2018.jpg|Эраван храм.
File:Sri Maha Mariamman Koyil Bangkok (Wat Khaek Silom) 2019 03.jpg|Бангкок олаште 1879 ийын Мариамман Юмон храм.
File:Lopbsanpkan0306a.jpg|Лоп Луриште Вишну Юмон Сан Пхра Кан храм.
File:Bronze Ganesh, the largest in the world. - panoramio.jpg|Хлонг Хуеаныште Ганеша Юмон храм.


Категорий:Тын
Бой Джордж

**Бой Джордж** () – мурызо, композитор, DJ ден модан дизайнер. Бой Джорджын Гаудия-вайшнавизм нерген муро уло. 
## Пӧлекше

### Альбом
* 1987&nbsp;— *Sold* (UK #29, USA #145, Switzerland #15, Norway #15, Sweden #18, Italy #22]
* 1988&nbsp;— *Tense Nervous Headache*
* 1989&nbsp;— *Boyfriend (Album)*
* 1989&nbsp;— *High Hat* (compilation, U.S. #126)
* 1990&nbsp;— *The Martyr Mantras* (in UK&nbsp;— *Jesus Loves You*, UK #60)
* 1992&nbsp;— *Spin Dazzle* (Culture Club & Boy George, mixed compilation)
* 1993&nbsp;— *At Worst… The Best of Boy George and Culture Club* (UK #24, USA #169)
* 1995&nbsp;— *Cheapness and Beauty* (UK #44)
* 1998&nbsp;— *The Unrecoupable One Man Bandit*
* 1999&nbsp;— *Everything I Own* (compilation)
* 2002&nbsp;— *Taboo (musical)|Taboo Original London Cast]]* (soundtrack of the musical)
* 2002&nbsp;— *Classic Masters* (compilation)
* 2002&nbsp;— *U Can Never B2 Straight* (UK #147)
* 2002&nbsp;— *Culture Club Box Set* (compilation of the demos, remixes and unreleased tunes)
* 2004&nbsp;— *Taboo* (soundtrack of Broadway musical)
* 2004&nbsp;— *Yum Yum* (under The Twin alias)
* 2004&nbsp;— *The Annual 1, 2, 3, 4*
* 2004&nbsp;— *Dance Nation 1, 2, 4, 5*
* 2004 — *Yum Yum*
* 2010 — *Ordinary Alien*
* 2013 — *This is what i do*

## Важ-влак


## Кылвер-влак
* https://web.archive.org/web/20200220101757/http://www.boygeorgeuk.com/
* http://boygeorgeofficial
* http://therealboygeorgeuk
Категорий:Тын
Мозамбикыште Индуизм

Мозамбикыште Индуист 500 ий утла илат. Васко да Гаман книгаште Ilha de Moçambique верыште Индуист нерген информаций уло. Шуко Индуист сатулымашыште ыштат.
Кызыт Мапуто олаште Индуизм тынын центр уло.
## Литература
 * Blanche D'Souza (2008), Harnessing the Trade Winds: The Story of the Centuries Old Indian Trade with East Africa, Using the Monsoon Winds, ISBN 978-9966712325
 * Encyclopedia Americana (1965), Volume 15
 * Denise Cush, Catherine A. Robinson and Michael York (2007), Encyclopedia of Hinduism, Routledge, ISBN 978-0700712670
 Категорий:Тын
Little Big

**Little Big** — руш поп-панк/рейв-тӱшка, кудым 2013 ийыште Санкт-Петербург олаште ыштыме лийын.

Пытартыш участник-влак — Илья Прусикин, Сергей Макаров, Софья Таюрская да Антон Лиссов.

## Дискографий
* «With Russia From Love» — 2014
* «Funeral Rave» — 2015
* «Antipositive, Pt. 1» — 2018
* «Antipositive, Pt. 2» — 2018

## Негыз

Категорий:Семлык тӱшка-влак
Исландийыште Индуизм

Исландийыште Шри Чинмой Центр, Ананда Марга ден моло медитаций ден философийын организаций уло. Шри Чинмой Индуизм тынын туныктышо 2007 ийыште Исландийыште Нобель Тыныс Пӧлекым налын. Исландий элыште Шри Чинмой Центр Рейкьявик олаште Армули уремыште, 22, 108 уло. Ананда Марга 2019 ий гыч официальный организаций ден 5 еҥше уло.
## Литература
* Byock, Jesse L. (1988). Medieval Iceland: Society, Sagas, and Power. University of California Press. ISBN 0520054202.

Категорий:Тын
Ганаште Индуизм

Ганашке Индуист
тынын Синдх калыкын еҥ Британийын Индийын шеледымашын вара 1947 ийыште толын. Индийын "Tehelka" журнал почеш элыште 12
500 Индуист уло. Ганан Индуизм тынын 10 000 еҥше Африкан калык гыч уло. Элыште
Индуизм тынын кок организаций уло:  (ИСККОН) – International Society of Krishna
Consciousness (Гаудия-вайшнавизмын Кришнаит-влакын организаций) 
ден Ганан Индуизм тынын монастырь (организацийын негыз ыштышым еҥ - Свами
Ганананда) ден Сатья Саи Баба ден Шӱлыш Кечыйол еҥ уло.

## Ганан Индуизм тынын монастырь

Свами Ганананда элыште
5 Индуизм тынын монастырем ыштышым, икымше монастырем - 1975 ийыште.

## Ганан ИСККОН

Икымшо Кришнаит
проповедник Ганашке 1981 ийыште толын.

## Кылвер-влак

* http://www.hinduismtoday.com/archives/2004/7-9/06-08_diaspora.shtml African
Hindu Council Mobilizes

*
http://www.hinduismtoday.com/archives/2003/7-9/63_ghanananda.shtml Swami
Ghanananda of Ghana

 

Категорий:Тын
Макао элыште Индуизм

Макаошто шуко Индуист-влак Кечывавел Азий гыч еҥ (Непал ден Индий гыч шуко иммигрант Индуист уло). Тыгак Макао элыште тӱрлӧ Йога организаций уло.
Категорий:Тын
Шри-Ланкаште Индуизм

Шри-Ланкаште Индуизм традиционный тын уло. Кызыт Шри-Ланкаште Индуист 12,60% (Шри-Ланкан Тамил калык, Синдх, Телугу ден Малаяли). Шуко Индуист Йӱдвел-эрвел Провинцийыште уло. Тамил калыкын, ден Сингал Буддистын ден абориген Ведда калыкын Муруган Юмон (Санскритла: Сканда) тын шуко уло. Тыгак XX курымын Шиваизмын Йогасвами тынын туныктышо Джаффна ола гыч уло.

Категорий:Тын
Прасад

**Праса́да**, (але **праса́д**, **праса́дам**, **прашад**) (Санскрит кылла: प्रसाद, IAST: prasāda) —  «Юмон пӧлек») Индуизм тыныште храмыште але
пӧртыштӧ муртишке (Юмон полганышке) пӧлек кочкыш. Юмон вара еҥ прасадам кочкыт.

## Литература

* Klaus K. Klostermaier, A Concise Encyclopedia of Hinduism,
https://books.google.ru/books?id=rVgRAQAAIAAJ, Oxford, Oneworld, 1998.

Категорий:Тын
Шиварама Свами

**Шиварама Свами** (шочмо жапыште лӱмжо Péter Létai) - Бхакти Йоган монах, тынын туныктышо ден ИСККОН Гаудия-вайшнавизмын организацийын ик лидерже уло. Тудо Гаудия-вайшнавизмын теологийын автор ден Веда философийын негызыште лектор. 1972 ий гыч ИСККОН Кришнаит организацийыште пашам ышта.
## Шиварама Свамин книга
* Śivarāma Swami. Bhaktivedanta Purports. Perfect Explanation of the Bhagavad-gītā. Badger: Torchlight Publishing, 1998. ISBN 1-887089-12-8
* Śivarāma Swami. Veṇu-gītā. The Song of the Flute. Kṛṣṇa in Vṛndāvana series Vol. 1. Budapest: Bhaktivedanta Intézet, 1998. ISBN 963-03-6988-5
* Śivarāma Swami. The Śikṣā-guru. Implementing Tradition within ISKCON. Budapest: Bhaktivedanta Intézet, 1999. ISBN 963-03-6988-5
* Śivarāma Swami. Na Pāraye ‘Ham. I Am Unable to Repay You. Kṛṣṇa in Vṛndāvana series Vol. 2. Budapest: Bhaktivedanta Intézet, 2000. ISBN 963-86034-5-3
* Śivarāma Swami. Śikṣā Outside ISKCON? Budapest: Lāl Publishing, 2002. ISBN 963-86227-1-7
* Śivarāma Swami. Kṛṣṇa-saṅgati. Meetings with Kṛṣṇa. Kṛṣṇa in Vṛndāvana series Vol. 3. Budapest: Lāl Publishing, 2004. ISBN 963-214-946-7
* Śivarāma Swami. Śuddha-bhakti-cintāmaṇi. The Touchstone of Pure Devotional Service. Kṛṣṇa in Vṛndāvana series Introduction. Budapest: Lāl Publishing, 2006. ISBN 978-963-200-100-5
* Śivarāma Swami. Nava-vraja-mahimā. 9 volumes. Budapest: Lāl Publishing, 2012. ISBN 978-963-89567-0-5
* Śivarāma Swami. Sādhavo Hṛdayaṁ Mahyam. Saints Are My Heart. Budapest: Lāl Publishing, 2013. ISBN 978-615-80197-3-6
* Śivarāma Swami. My Daily Prayers (Collected prayers of Vaiṣṇava teachers). Budapest: Lāl Publishing, 2014. ISBN 978-963-89866-5-8
* Śivarāma Swami. The Awakening Of Spontaneous Devotional Service. Budapest: Lāl Publishing, 2015. ISBN 978-615-80197-9-8
* Śivarāma Swami. Varṇāśrama Compendium. Part One. The Four Varṇas. Budapest: Lāl Publishing, 2016. ISBN 978-615-80331-1-4
* Śivarāma Swami. Śrīla Raghunātha dāsa Gosvāmī’s Śrī Vilāpa-kusumāñjali. Budapest: Lāl Publishing, 2016. ISBN 978-615-80331-3-8
* Śivarāma Swami. Śrī Dāmodara Jananī. Kṛṣṇa in Vṛndāvana series Vol. 4. Budapest: Lāl Publishing, 2016. ISBN 978-615-80331-5-2
* Śivarāma Swami. Chant More. Budapest: Lāl Publishing, 2019. ISBN 978-615-81125-4-3
Категорий:Тын
54 Network радиостанций

**54 Network радиостанций** () — итальян FM-радиостанций-влак. 1985 ийыште лектын. 

Тошто лӱм: ончыч маналтын Radio DJ Club Studio 54.

Тушто пашам ыштена: Алекс Албано, Энцо диЧиера, Паоло Сиа, Деметрио Малгери, Франко Сицилиано.

Лозунг рекламе: "Il bello della musica è che quando ti colpisce non senti dolore" (Боб Марли).

Сутка шуйнен программе.

Категорий:Калык коклаште увер шарыме йӧн-влак
Ашваттха

Индуизм тыныште Ашваттха (Санскрит кылла:अश्वत्थ, IAST: aśvattha) але Ассатха священный инжир пушеҥге. Индуизм тыныште Ашваттхан кокымшо лӱмжо "пипал" уло. Ашваттха - Шива ден Вишну Юмон лӱмжо уло. Ашваттха мучашдыме пушеҥге уло.
Категорий:Тын
Реюньонышто Индуизм

Реюньонышто шуко Индуист уло.
Реюньонышто шуко Индуист XIX курым гыч илат.
Индуизм тынын шуко храм уло. Индуист Реюньон калыкын наре 6,7% - 10,7% уло.

## Кылвер-влак

* [immigration and social accommodation in La Réunion](https://web.archive.org/web/20100214110927/http://www.lib.berkeley.edu/SSEAL/SouthAsia/tamil.html
Indentured) by Christian
Ghasarian, University of California-Berkeley

Категорий:Тын
Суринамышто Индуизм

Суринамыште Индуизм кокымшо шуко тын уло.
2012 ийын перепись почеш Суринам калыкын 22,3%-шо Индуист уло.
Суринамыште Индуист-влак Индуизмын Гита ден Рамаяна священный текстым шуко лудат.

## Демографий
2012 ий перепись
почеш Суринамын 120623 Индуист але калыкын 22.3%-шо уло.

 

## Хинду деноминация

Суринамыште Санатани Хинду-влак, Арья Самадж, ИСККОН ден моло Индуизмын йогын уло.

### Кыл

Шуко Суринамын Индуист Бходжпури кылын Сарнами диалектышто кутырат.

### Пайрем-влак

Дипавали ден
Холи Суринамын кугыжаныш пайрем уло.

## Кылвер-влак

Категорий:Тын
Ярамарий (ыҥ-влак)

**Ярамарий** мут ончыктен кертеш:

* Ярамарий — Российыште Киров велын Малмыж кундемыштыже верланыше пытыше ял.
* Ярамарий — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше Пӧтъял ял шотан илемыш пурышо ял.
Пекшик (ыҥ-влак)

**Пекшик ** мут ончыктен кертеш:

* Пекшик – Российыште Киров велын Пыжанъю кундемыштыже верланыше Ахманово ял шотан илемыш пурышо ял.
* Пекшик – Российыште  Угарман велын Пижымбал кундемыштыже верланыше ял.
Маврикийыште Индуизм

Маврикий отро элыште шуко Индуист ондак Индий гыч Франций ден Британий плантацийыште коштыныт иммигрант пашазе уло. Шуко иммигрант кызыт лӱмжо Бихар, Уттар-Прадеш, Мадхья-Прадеш, Джаркханд, Орисса, Махараштра, Тамилнад, Телангана ден Андхра-Прадеш Индийын штат гыч уло.
2011 ийын Маврикийын статистика почеш Маврикий элыште 1,3 миллион еҥ але Маврикий калыкын 48,5%-шо Индуист уло. Маврикий Африкаште пеш шуко Индуизм тын кугыжаныш уло.

## Кыл
Маврикий элыште Индуист-влак пӧртыштӧ ден сатулымашыште Бходжпури, Тамил, Хинди ден Индийын ден Африкан синкретик Креол кылла кутырат.
## Демографий
2011 ийын перепись почеш Индуист Маврикий калыкын 48.54% уло. Родригес отро деч посна 50.15% (Олаште 36.79%, ден ялыште 59.72%). Родригес отрошто Индуист калыкын 0.84% уло.

## Негыз Индуист пайрем

Отрошто пеш кугу Индуизмын пайрем пургыж ден ӱярня тылзен Махашиваратри пайрем уло. Махашиваратри пайремын церемоний ныл кече уло.
Маврикийын моло Индуизм тынын пайрем:

* Тхайпусам, (Тамил калык Индуист-влакын Муруга Юмон пайрем) 
* Ганеша Чатуртхи
* Ратха-Ятра
* Дивали, але Дипавали. Тулын пайрем. Маврикийын национальный пайрем уло.
* Угади/Гуди Падва, Хинду У Ий пайрем.
* Холи
* Макар Санкранти (шурнон пайрем).

## Маврикий элын храм

Sagar Shiv Mandir 1.jpg|Сагар Шив Мандир, Маврикий
Temple vers trou aux biches.JPG|Триолет Мандир
GangaTalaoLake.jpg|Ганга Талао ерын Grand Bassin-ыште Индуизм тынын  храм

Тыгак ИСККОН-ын Маврикий элыште икмыняр храм уло.
Категорий:Тын
Ботсванаште Индуизм

Ботсванаште шуко Индуизм тынын практика Габороне ден
Селебе-Пхикве воктене уло. XX курымыште Индий гыч Ботсванашке шуко Индуист тынын иммигрант коштыныт. Ботсванаште 2001 ийын перепись почеш наре 3000 Индуист уло. 

## Храм
2016 ийын шорыкйол тылзеште Ботсванаште вич храм уло.
Ботсвана элын негыз Индуизм тынын храм: 
ИСККОН-ын храм, Габороне; 
Селеби-Пхикве, Шива – Вишну Юмон храм; 
Габороне, Хинду зал; 
Габороне, 8 квартал, Шри Баладжи мандир. 

## Кылвер-влак
* Hinduism in Botswana as reported in The Hindu* Hindu Temples in Botswana
* Should Batswana embrace cremation as new culture ? 7 August, 2001 
* Indian Associations in Botswana
*The Art of Living Botswana Chapter was started in 1996

Категорий:Тын
Рамаяна

***Рамаяна*** – Индуизм тынын эпос, принц Рама нерген историй. Рамаяна эпосын авторжо мудреч Вальмики.

Категорий:Тын
Махабхарата

**Махабхарата** - Индуизм тынын эпос. Махабхарата эпосышто 18 книга уло.

Категорий:Тын
Ачарья Бхактиведанта Свами Прабхупада

**Ачарья Бхактиведанта Свами Прабхупада** (але Шрила Прабхупада) – Гаудия-вайшнавизмын гуру (тынын туныктышо). Кришна Юмо нерген книга-влакын авторжо.
Категорий:Тын
Эстонийыште Индуизм

Эстонийыште Индуист 1990 ий гыч уло. 2000 ийын перепись почеш Эстонийыште 138 Индуист уло.
## Кылвер-влак
Категорий:Тын
Фиджиште Индуизм

Фиджиште 2004 ийын перепись почеш 261 000 Индуист уло (Фиджи калыкын 33%-шо). Фиджиште Индуист-влакын Индуизмын храм-влак, школа ден центр уло. Фиджи элын Индуистын Раманавами, Холи ден Дивали пайрем уло. Дивали пайрем Фиджин официальный пайрем уло.

## Демографий

## Кылвер-влак
* South Indians in Fiji - history, development and Then India Sanmarga Ikya (TISI) Sangam
* Kevin Miller, , Chapter 4 - The Development of Hinduism in Fiji's Colonial Period
* Fiji Temples Torched, December 1989
Категорий:Тын
Чанди Умбул

**Чанди Умбул** - Индонезийын IX курымын Индуизмын храм.

Категорий:Тын
1950 ийла

**1950-ше ийла** — XXI курымын икымше , 1950 ий гыч тӱҥалеш 1959 ийыште мучашлалтеш.
## Палыме еҥ-влак
*
## Мо лийын
* 
## Кӧ шочын
* 
## Кӧ колен
* 
## Важ-влак

Категорий:1950 ийлаКатегорий:ХХI_курым
Пекшик (Пыжанъю кундем)

**Пекшик** () – Российыште Киров велын Пыжанъю кундемыштыже верланыше Ахманово ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 58 еҥ (2002 ий), 27 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Пыжанъю ола сынын посёлко деч 17 километр (20 км – авто дене) кечывалвел могырно верланен.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
*  Лочаков Иван Филиппович – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Мичанин Иван Николаевич – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*   Русинов Василий Архипович – III степенян Чап орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Сергин Василий Назарович – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Чапайкин Андрей Савватеевич – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Янактаев Кузьма Тихонович – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.

## Кылвер-влак
* Пекшиково.

## Важ-влак

Категорий:Киров велысе марий илымверла
Категорий:Пыжанъю кундемысе илымверла
Патрушев, Анатолий Степанович

**Анатолий Степанович Патрушев** (, РСФСР, Марий АССР, Шернур кундем, Шӱкшер ял – , Йошкар-Ола) — марий историк, шанчызе, мер пашаеҥ, историй шанче кандидат (1972), доцент, Мер Каҥашын икымше Оньыжаже (1990–1992), Марий Эл Республикысе шанчын сулло пашаеҥже (1994). 

## Илыш корныжо
Анатолий Патрушев 1934 ийын вӱдшор тылзын 12-шо кечынже Марий АССР Шернур кундем Шӱкшер ялеш шочын. 

### Тунеммаш
* Шернур педучилище (1952).
* Марий кугыжаныш педагогике институт (1956).
* Горькийысе педагогике институт (1957).
* СССР шанче Академий Озаҥ филиалысе аспирантур (1963). 

## Чап
* Историй шанче кандидат (1972).
* Доцент.
* Марий Эл Республикысе шанчын сулло пашаеҥже (1994).

## Кылвер-влак
* Патрушев Анатолий Степанович | marihistory.
* А.С. Патрушев – учёный, педагог, общественный деятель | mincult12.

## Литератур
# Марийская биографическая энциклопедия : 3849 имен в истории Марийского края и марийского народа / авт. и рук. проекта В. Мочаев. – Йошкар-Ола, 2007. С. 275.

Категорий:Марий шанчызе-влак
Категорий:Марий историк-влак
Категорий:Марий Оньыжа-влак
Категорий:Марий Эл Республикысе шанчын сулло пашаеҥже-влак
Патрушев, Валерий Степанович

**Валерий Степанович Патрушев** ( РСФСР, Марий АССР, Шернур кундем Шӱкшер ял) – марий шанчызе, историк, археолог, туныктышо, мер пашаеҥ, историй шанче кандидат (1970), историй шанче доктор (1989), профессор (1992), Марий Эл Республикысе шанчын сулло пашаеҥже (1991), Россий Федераций Гуманитар шанче Академийын чынле йыжъеҥже (академик) (1994), «Россий Федерацийын кӱшыл профессионал туныктышын почётан пашаеҥже» (2002). 

## Илыш корныжо
Валерий Патрушев 1942 ийын сорла тылзын 1-ше кечынже Марий АССР Шернур кундем Шӱкшер ялеш шочын.

### Тунеммаш
* Марий кугыжаныш педагогике институт (1963).
* СССР шанче Академий Озаҥ филиалысе аспирантур (1968–1970). 
* СССР шанче Академий Археологий институтын Ленинградысе пӧлкаже (1989). 

## Тӱҥ пашаже-влак

### Тунемме кигаже-влак
* Начало эпохи раннего железа в марийском крае: учеб. пособие. Йошкар-Ола, 1986. – 120 с.

### Шанче журналласе статьяже-влак
* Акозинско-меларские кельты Марийского Поволжья // Советская археология. – 1975. – № 3. – С. 28–43;
* Шейные гривны из Волго-Камья // Советская археология. – 1985. – № 2. – С. 173–196;
* Textille-impressed pottery in Russia // Fennoscandia archaeologica. IX. Helsinki. 1992. С. 43–57;
* Уральские народы России: историческое развитие и современное состояние (на англ. яз.) // Congressus Octavus Internationalis Fenno-Ugristarum 10–15. 8.1995. Pars 1. Jyvaskyla, 1995. С. 35–65.

### Монографий-влак
* Волжские ананьинцы. -М.: Наука, 1982. – 278 с. (Соавтор А.Х. Халиков)
* Марийский край в VII–VI вв. до н.э. – Йошкар-Ола, 1984. – 232 с.
* У истоков волжских финнов. – Йошкар-Ола, 1989. – 123 с.

## Чап
* Историй шанче кандидат (1970).
* Историй шанче доктор (1989).
* Профессор (1992).
* Марий Эл Республикысе шанчын сулло пашаеҥже (1991).
* Россий Федераций Гуманитар шанче Академийын чынле йыжъеҥже (Академик) (1994).
*  «Россий Федерацийын кӱшыл профессионал туныктышын почётан пашаеҥже» (2002).
* Йошкар-Олсе КПСС горкомын да оласе калык депутат-влакын исполнительный комитет Советын Чапкагазше (1984).
* Йошкар-Оласе Администрацийын Чапкагазше (1996).
* Марийский кугыжаныш университетын эн сай профессоржо Диплом (2010).

## Кылвер-влак
* Патрушев Валерий Степанович | Национальная библиотека имени С.Г. Чавайна Республики Марий Эл.
* Патрушев Валерий Степанович | Марийский государственный университет.
* Патрушев Валерий Степанович | Арслан.
* Патрушев Валерий Степанович | marihistory.

## Литератур
# Марийская биографическая энциклопедия : 3849 имен в истории Марийского края и марийского народа / авт. и рук. проекта В. Мочаев. – Йошкар-Ола, 2007. С. 275.
# Айплатов Г.Н. Профессор Патрушев Валерий Степанович / Г.Н. Айплатов, А.Г. Иванов // Марийск.археогр. вестн. 2002.  № 12. – С. 222–225.
# Ученые земли Сернурской / сост. Р.В.Савельева. – Йошкар-Ола,1999. – С.28–38.

Категорий:Марий историк-влак
Категорий:Марий археолог-влак
Категорий:Марий шанчызе-влак
Категорий:Марий туныктышо-влак
Памашэҥер

**Памашэҥер** мут ончыктен кертеш:

* Памашэҥер — Российыште Суас Элын Камша кундемыштыже верланыше ял.
* Памашэҥер — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше ял.
Нейрон

Нейрон - нерве куэмын четлык.  

Тудын тӱҥ кертмаш - нерве импульс-влакым пурташ ден колташ.

Нерве куэм нейрон деч посна полышан функцийым шуктыше глиальный четлыкым шыҥдара.

Нерве импульсым пуртымаш верч нейронын улыт тудын капше гыч торлышо укш-влак (тормак-влак).
Укш кок тӱрлӧ лиеш - дендрит ден аксон.
Дендрит - кӱчук да утларакше шуко йыжыҥан, тудо мучко сигнал эре колталтеш тӱр гыч рӱдерышке (нейронын капышкыже).
Аксон пеш кужу - метр марте кут - лийын кертеш. Тыгай укш нерве сигналым торашке колтен кертеш.
Иквереш да ик велышке шуйналтше аксонын шукылыкше периферический нерве системыште *нервым* ышта,
а тӱҥ нерве системыште (вуйвемыште ден тупрӱдӧ вемыште) аксон-влак ыштат *ош эменым*,
тидын годым нейронын кап-влакше дендрит-влак дене пырля тыште *сур эменым* ыштат.

Айдемын капыштыже нейронын кап-влакышт олмедалтыт, вуйвем ден тупрӱдӧ вем деч посна, 
шинчаваште,
симпатический нерве системын "тупрӱдӧ вемысе" кылдышыже-влакыште (тупрӱдӧ вем деч ӧрдыжтӧ), 
вес симпатический ден парасимпатический системын кылдышыже-влакыште,
пагарын, шолоран ден вес кӧргысӧ органын пырдыжше-влакыште.

Нейронын ик але ала-мыняр дендрит лийын кертеш, аксон эре икте уло.

Нерве сигнал укшын ӱмбалже дене кая, тудын тӱҥ-вожшо электрик улеш. 
Тиде - укш кутынь йогшо электрический ток огыл, а потенциалын толкынжо улеш. 
Потенциалын толкынжо укш кутынь шарла, тидын годым ионный ток-влак йогат тудын ӱмбалже торешла, мо, чынжым, тиде толкыным ышта.

Сигналым колтымаш *синапс* дене шукталтеш. Синапс - ойыртышан йӧн дене чоҥымо кок нейрон коклаште контакт, тудын гоч нерве сигнал икте нейрон деч вес нейронышке колталтеш.

Синапс-влак химийысе да электрик лийыт.
Синапсын кугу ужашыже - химийысе.
Нунын кӧргеш сигналым "*нейромедиатор*" ("*нейротрансмиттер*") маналтше химий эмен-влак пуат.
Руш Тавра

**Руш Тавра** () – Российыште Свердловск велын Красноуфимск йырвелыштыже верланыше Тавра ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 805 еҥ (2002 ий), 774 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Красноуфимск ола деч 57 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.

## Йылме
Марий-влак олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
*    Белоногов Иван Андреевич – I степенян Ачамланде сар орден да Йошкар Шӱдыр орден-влакын 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*   Берсенев Павел Петрович – I степенян Ачамланде сар орден да Йошкар Шӱдыр орден-влакын 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Брехов Константин Иванович – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*     Ворошилов Василий Федорович – I степенян Ачамланде сар орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Захаров Николай Перфильевич – Йошкар Шӱдыр орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Илибаев Семён Илибаевич – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*    Меньшиков Степан Михайлович – II степенян Ачамланде сар орден да Йошкар Шӱдыр орден-влакын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Смолин Яков Андреевич – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.

## Кылвер-влак
* Красноуфимский округ, муниципальное образование.
* Информация о Свердловской области и Урале; объект: село Русская Тавра.

## Важ-влак


Категорий:Свердловск велысе марий илымверла
Категорий:Красноуфимск йырвелысе илымверла
.az

**.az** (код ISO 3166-1 alpha-2 Азербайджанлан, ) — Азербайджанын интернет-доменже. Доменым Азербайджаныштат да СНГ-ште кучылтыт. 
## Эртымгорно

## Рунет

## Факт-влак

## Линк-шамыч

Категорий:Интернет
Категорий:Информатике
Категорий:Азербайджан
Ганга Талао

**Ганга Талао** - Маврикийыште Саванне кундемыште Индуизм тынын шнуй ер. Ганга Талао воктене Шив мандир ден Хануман Юмоын, Ганга Юмоын, Ганеша Юмоын храм уло.
Категорий:Тын
Чикаго

**Чикаго** () — УАШ-ыште ола. УАШ-ыште эн кугу икымше ола. Олан калыкчотшо 2,716,450 еҥ (2017).

Категорий:УАШ-ысе миллионер-олала
Категорий:Чикаго
Ильята

**Ильята** () – Российыште Свердловск велын Ачит оласе йырвелыштыже верланыше Арий ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 57 еҥ (2002 ий), 40 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Ачит ола сынан посёлко деч 16 километр эрвел могырно верланен.

## Йылме
Марий-влак олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
*  Дмитриев Михаил Дмитриевич – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Иванов Илья Иванович – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*   Митькин Алексей Дмитриевич – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Митькин Илья Дмитриевич – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Митькин Михаил Алексеевич – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Сташкин Афанасий – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*   Сташкин Степан Алексеевич – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.

## Кылвер-влак
* Об Ачитском городском округе.
* Информация о Свердловской области и Урале; объект: деревня Ильята.

## Важ-влак


Категорий:Свердловск велысе марий илымверла
Категорий:Ачит оласе йырвелысе илымверла
Алап

**Алап** () – Российыште Свердловск велын Ачит оласе йырвелыштыже верланыше Руш Патам ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 4 еҥ (2002), 0 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Ачит ола сынан посёлко деч 14 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
*  Апаев Евдоким Николаевич – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Апаев Шумат Николаевич – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Ивашкин Евдоким — Йошкар Шӱдыр орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Ильин Саватий Ильич — Йошкар Шӱдыр орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Осиев Сагит – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Сабанаков Моисей – 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.

## Кылвер-влак
* Об Ачитском городском округе.
* Информация о Свердловской области и Урале; объект: деревня Алап.

## Важ-влак


Категорий:Свердловск велысе марий илымверла
Категорий:Ачит оласе йырвелысе илымверла
Ямайкаште Индуизм

Ямайкаште шуко Индуист Индо-Ямайка калык гыч уло. 2011 ийын перепись почеш Ямайка калыкын 0,07% Индуист уло.
## Демографий
2001 ийын перепись почеш Ямайкаште 1453 Индуист уло, ден 2011 ийын перепись почеш 1836 Индуист уло.

## Храм
Санатана Индуизм тынын храм Ямайкаште ик официальный храм уло. Тиде храмын адресше 1970 ий-влак гыч 114B Hagley Park Road уло. Ынде храм кумаштышын ден эре тӱн пайремын вер уло.
## Статус
Ынде Ямайкаште кок жрец: Пандит Рамадар Парагх ден Пандит Лохан Натхан - Шарма. 2017 ий гыч Ямайкаште, Куинсыште икымшо Индуистский ямдылаш школа уло.
## Кылвер-влак

Категорий:Тын
Бутаныште Индуизм

Бутан элын калыкын 25% наре Лхотшампа калык уло. Шуко Лхотшампа калыкын еҥ Индуист уло. Бутаныште Индуизмын Шиваизм, Вишнуизм, Шактизм, Ганапатья секта уло ден Пуранический ден Ведический школа уло.  
Бутаныште Индуистын тӱҥ пайрем - Дашайин. Бутанын Индуист-влакын Бутан Хинду Дхарма Самудайя лӱмын организаций уло.

New Hindu Temple Thimphu.jpg|Хинду Дхарма Самудайя организацийын храм, Куэнсел Пходранг, Тхимпху, Бутан. 
Tika and jamara.jpg|Тилака (йошкар) ден джамара.

Категорий:Тын
Велико-Тырново

**Велико-Тырново**  ) — ола Болгарийын рӱдыжӧ. 


Constituent Assembly of Bulgaria.jpg|
Veliko Tarnovo002.JPG|
Tsarevets zvuk i svetlina.jpg|Tsarevets
20140620 Veliko Tarnovo 298.jpg|
Memorial Veliko-Tarnovo.jpg|
Veliko Tarnovo (Велико Търново) - Asenova Mahala quarter.JPG|
Former Post Hall Veliko Tarnovo 2.jpg|


Категорий:Болгарий
Барбадос элыште Индуизм

Барбадос калыкын 0,46% Индуист уло.
## Демографий
1990 ийыште калыкын елда Һинд дине тарафдарлары халыкның 0.24 % Индуист ыле, 2000 ийыште 0,34 % Индуист ыле. Вара 2010 ийыште перепись почеш Барбадос калыкын 0,46% Индуист ыле.

Барбадос элыште шуко Индуист Сент-Майкл приходышто ден Крайст Чёрч приходышто ила. Индий гыч калык Барбадосын 1.3 %-шо уло, но Индуист Барбадос калыкын 0,46% гына уло.
## Обществе
Барбадосыште нара 80 Синдхи пеш уло. Кажне пешын пӧртын алтарь уло. Синдхи-влакын Индуист Юмо-влакышке кумалтышым ышта ден Бхагавад-Гита шымла. Сикхизм тынын Синдхи-влак "Гуру Грант Сахиб" шымла. Шуко Барбадос калыкын Индуист-влак Махарадж Чарансингджи гуруын, Шри Сатья Саи Баба гуруын але Садху Васани гуруын тунемше уло ден вегетариан ден орвуян уло.
Уэлчесыште Сент-Майклыште Индуизм тынын ашрам уло. Барбадос элын Индуист-влак Холи але Пхагвах Индуизмын пайремым ышта.
## Кылвер-влак
Категорий:Тын
Жураковская, Олеся Викторовна

**Олеся Викторовна Жураковская** (13 сорла 1973, Киев, Совет Социализм Республик-влак Ушем) — украин театр да кино актриса.

## Биографий

## Фильмографий
* 2003 — За двумя зайцами
* 2005-2006 — Леся+Рома
* 2011-2013 — Сваты
* 2014 — Дом с лилиями
* 2014 — Пока станица спит
* 2015 — Последний янычар
* 2018 — Донбасс
* 2019 — Папик

## Важ-влак


## Кылвер-влак
* ''Олеся Жураківська''  на сайті «Театр»
* ''Олеся Жураківська''  на сайті театру драми і комедії на лівому березі Дніпра

Категорий:Украин актёр-влак
Сила Цзиньпина（习近平）

Сила Цзиньпина（习近平）（1953-），Кызыт китай калык республикын кӱшыл вуйлатыше. 2012 ий гыч тӱҥалын, рӱдӧ комитетын генеральный секретарьже КПК, рӱдӧ военный комитетын председательже. 2013 ий гыч тӱҥалын, китай калык республикын президентше. 

Категорий:Китай
Тогошто Индуизм

Ынде Индуизм Того элыште у тын уло. Индуизм тынын миссионер-влак Гана элын Аккра ола гыч верысе Африка калык еҥ ден Ломе гыч Африка Индуизмын Монастырь гыч еҥ ыле.

## Кылвер-влак

Категорий:Тын
Бхуми

**Бхуми**, **Бхудэви** але **Бхуми-Дэви** - Индуизм тыныште Мланде Авайын символжо Лакшми аватарже уло. Бхуми Дэви Вишну аватарын Варахан ватыже.
Бхуми Праджапатиын ӱдырже. 
Категорий:Тын
Вайдьяратнам Аюрведан Музей

**Вайдьяратнам Аюрведан Музей** тудо Индийыште традиционный медицина Аюрведан поянлык, тӱрлылык ден эволюций нерген экспозиций дене тоштер. Музей Индийыште, Кералаште Тхриссурышто Оллур воктене Тхайккаттуссеришто уло. Экспозицийыште Аюрведан акрет жап гыч, кызытсе жап марте диорама, Аюрведан текст-влакын книгагудо, Сушрута-самхитан эксклюзив секций, сӱретын галерей, 3-D галерей ден цифровой книгагудо уло.
## Моло Аюрведан музей
* Итужи Аюрведан Музей & Кидвозыш Книгагудо 
* Джагнадх, Аюрведан Музей
* Арья Вайдья Сала Аюрведан Музей
## Важ влак

## Кылвер-влак
* Vaidyaratnam, website of Ashtavaidyan Thaikkattu Mooss Vaidyaratnam group of institutions
Категорий:Тын
Бадараяна

**Бадараяна** (Дэванагариште: बादरायण) Индий гыч философ. Бадараяна нерген информаций изиш. Бадараяна Веданта философий школын фундаментальный философийын трактатын авторжо.
Тӱрлӧ шанчызен Бадараянан *Брахма Сутра* мемнан эра деч ончыч 500 ий гыч мемнан эра деч ончыч 450 ий гыч марте текстше шонымашыже уло.
## Паша
Бадараяна Веданта системын тӱҥ текстын Ведантасутрын (але Брахмасутран) авторжо ден Ведантан ден Ведантан негызым ыштыше еҥ. 
## Кылвер-влак

Категорий:Тын
Категорий:Философий
Прабхудатт Брахмачари

**Сант Прабхудаттджи Брахмачари** - Вриндаван ола гыч Индуист, Нью-Дели олаште Басант гаонышто Санскрит школан директор ыле. Кумбх Мела тыгак Джхуси ашрамын негызым ыштыше еҥ.
Категорий:Тын
Beeline

**Beeline** — электрокыл телефоний брэнд. Негызлыме 6 сорла 1993 ий.

## Тыгак ончо
* Сайт брэнда

Категорий:Коммуникаций
Бхима Пушкарам

**Бхима Пушкарам** - тудо Бхима эҥерже серыште Индуизм тынын эҥерын пайрем. Бхима Пушкарам 12 ийыште ик гана уло. Шуҥгалташ лӱмеш Бхима Пушкарам пайремыште тӱжем-влак еҥ уло. Эҥерын зодиакын тамгаже Вришчика але Скорпион уло. 
## Кылвер-влак
Категорий:Тын
Самохин, Фёдор Иванович

**Фёдор Иванович Самохин** ( — ) — серызе, кусарыше, член ССРУ сылнымутчо ушем.

Кугу ачамланде сарыште лиймыж нерген радам дене сылнымутан произведенийын авторжо, кудышт коклаште кугу чапым налеш повесть «Чолпонбай» Подвиг Совет Союз Геройжо нерген Тулебердиев Чолпонбай, кудыжо икмыняр переиздание чыта. Чолган участвоватлаш да вияҥден колтымаште сылнымутан литератур коклашке шарымашке надыржылан да кум Киргизский ССР Верховный Совет Президиумын Почётан грамотыж дене палемдалтын совет литератур тиште.

## Кучылтмо литератур
Самаганов Дженбай. Писатели Советского Киргизстана (био-библиографический справочник) / под ред. Жиркова А. В. — Фрунзе: Кыргызстан, 1969. — С. 386. — 644 с. — 24 000 экз.

Категорий:Руш серызе-влак
Дходха

**Дходха** тиде Навратриште фестиваль, Саураштра Шакти Юмоын пайрем уло. *Дходха* мут марла *муро* уло. Дходха пайремыште индеш кече ден лу йӱд Шакти/Дэви Юмоын индеш формаште кумалаш уло. Луымшо кечен лӱмжо тыглаят "Виджаядашами" але "Дуссехра".
## Кылвер-влак
Категорий:Тын
Одагаон Рагхунатх Храм

**Одoгаон Рагхунатх Храм** - тиде Индийын  Одиша штатын Наягарх кундемыште Одагаон олаште Рама Юмоын Индуизм тынын храм.
Одагаон Рагхунатх Храм кокла курымын храм ден Одиша штатыште кугу тын паломничествоын вер уло. Храм типичный Калинга архитектурный стилеште ден ӱмбалыште 3 шӧртньӧ калаша уло. Тыште Рамнавами пайремыште кугу фестиваль уло.

Lord Raghunath Odagaon.jpg

## Важ-влак
*
*interior design of Raghunath Temple
## Кылвер-влак

*Cant_9938373266,,9337666268
*Binod (panda)

Категорий:Тын
Вуйшоныш

**Вуйшоныш** (шоныш, шонымаш, мышлений) — психикын процесс кокла гыч иктыже.
Tayanna

**Tayanna** (29 Идым 1984, Черновцы, Совет Социализм Республик-влак Ушем) — украин мурызо.

Категорий:Мурызо-влак
Тулугановка (Нариманов кундем)

**Тулугановка** () — Российыште Астрахань велын Нариманов кундемыштыже верланыше сола, Ахматовский ял шотан илемын рӱдыжӧ.

## Эртымгорно
Сола 1861 ий гыч тӱҥалын палыме — тунам тудо Санкт-Петербургышто лукмо «Илымверын лӱмерышкыже» пурен. Латиндешымше курымышто кызытсе Тулугановка вес лӱм-влакым нумалын: Тулуган, Тулуга але Бобровское. 1861 ийысе лӱмер почеш Тулуганыште 564 еҥ, 50 сурт, мечет да сыр завод лийын. 1893 ийыште икмыняр еҥ Тулуган гыч вес верыш куснен да Володарский кундемыште у солам негызлен. Ондак тиде солам У Тулуган маныныт, но кызыт кок солан официальный лӱмжӧ икгай: Тулугановка.

## Географий
Тулугановка Астрахань ола деч 20 километр йӱдвел могырно, Нариманов ола деч 26 километр кечывалвел-эрвел могырно, Юл эҥер дельтыште Рыча пиктеж сер ӱмбалне верланен.

Солаште 28 урем уло: Аксарайский шоссе, Баксанский, Белозерский, Береговой, Вересаев, Дачный, Дорожный, Казанский, Колхозный, Комаринский, Луговой, Мирный, Молодёжный, Мостовой, Отрадный, Пойменный, Речной, Рыбацкий, Рычинский, Степной, Строительный, Тихий, Узенький, Хлебников, Центральный, Широкий, Школьный да Южный.

## Калык
2010 ийысе ялсоветын данныйже почеш Тулугановка солаште 482 еҥ ила.

## Важ-влак


Категорий:Нариманов кундемысе илымверла
Ахтерек

**Ахтерек** () — Российыште Астрахань велын Володар кундемыштыже верланыше, Сизобугорский ял шотан илемыш пурышо сола.

## Эртымгорно
Солам 1905 ийыште кызытсе Казахстанын территорийже гыч куснен кайыше-влак негызленыт. Лӱмжӧ казахла гыч «ош пушеҥге» семын кусаралтеш. Верысе легенде почеш сола мучаште кугу ош тополь шоген, туштат ял калык садакым (мусульман йӱла почеш незерлан полышым) ыштеныт.

## Географий
Ахтерек Астрахань ола деч 25 километр эрвел могырно, Володар ял сынан посёлко деч 20 километр кечывалвел-касвел могырно, Юл эҥер дельтыште Кукшо Рычан пиктеж сер ӱмбалне верланен.

Солаште кок урем уло: Набережный да Солнечный.

## Калык
2010 ийысе еҥшотлымаш почеш солаште 276 еҥ ила, илыше-влак чылан гаяк казах улыт.

## Важ-влак


Категорий:Володар кундемысе илымверла
Грахак Каннингхем

**Грахак Каннингхэм** (ондак лӱмжо Стюарт Каннингхэм, 21 май, 1977 ий) та Касвел Австралий, Перт ола гыч ультрамарафон куржшо ден мотивацийын спикер.
## Биографий
Каннингтон Перт гыч кечывалвелыште Басселтон ола гыч, ондак куржым изиш ыштен. 16 ийыште гына та школан экзаменышто стресс вара аваже ден медитацийын урокышке кайын. Университетыште та Шри Чинмой центрыште урокышто тунемын. 
Индуизм тынын туныктышо Шри Чинмой гыч Грахак лӱмым (Санскрит кылла та "тыршымаш" уло)  налмыт.
## Результат-влак
* 2007 Банбэри 50 км Ультрамарафон, 5 вер
* 2008 Банбэри 50 км Ультрамарафон, 9 вер
* 2009 Шкемын-Трансцеденций 3100 милен курж, 2 вер 
* 2012 Банбэри 50 км ультрамарафон, 2 вер (Касвел Австралий)
* 2012 Шкемын-Трансцеденцийын 3100 милен курж, 1 вер
## Кылвер-влак

## Важ-влак
* grahakcunningham.com
* Media Archive
* Video : Today, 6/ 2015
* Video : Change Savvy, 1/ 2015

Категорий:Спортъеҥ
Категорий:Тын
Йылмышанчым шымлыше институт

**Йылмышанчым шымлыше институт** () — Санкт-Петербургышто верланыше шанче тӧнеж, Российын эн тӱҥ йылмышанче рӱдер-влак гыч иктыже.

## Структур
ЙШИ-ште 6 пӧлка, 2 лабораторий, ик рӱдер да ик жаплан коллектив уло.

* Индоевропысо йылме-влакым таҥастарыме-эртыш тунеммашышт да ареал шымлымаш пӧлка
* Йылмылончыш теорий пӧлка
* Российысе калык-влакын йылмышт пӧлка
* Кызытсе руш йылмын лексикографийже пӧлка
* Руш эртыш лексикологий да лексикографий пӧлка
* Руш йылмын диалект лексикографийже да лингвогеографийже пӧлка
* Йылмым типологийысе шымлымаш лабораторий
* Антропологийысе йылмышанче лабораторий
* Академийысе лексикографийын эртышыже да теорийже рӱдер
* «М. В. Ломоносовын йылмыже мутер» жаплан мутсаска коллектив

Тыгак институтышто руш йылме службо пашам ышта. Ты службыш тӱлыде телефон дене йыҥгырташ да кеч-могай йылмысе йодышым рашемдаш лиеш.

## Важ-влак


Категорий:Шанче ушнык-влак Российыште
Казах

**Казах** (шкелӱм ) — тюрк калык-влакын эн кугу иктышт. Казахын калыкле кугыжанышыже — Казахстан, тыгак казах диаспор пошкудо эллаште уло: Китайыште, Узбекистаныште, Российыште, Монголийыште да шуко моло вере.

Категорий:Мусульман калык-влак
Категорий:Калык-влак Российыште
Селенский, Юрий Васильевич

**Юрий Васильевич Селенский** (1922 ий 16 пеледыш, Астрахань ола — 1983 ий 22 сӱрем, Астрахань ола) — руш серызе да журналист.

## Илыш корныжо
Астрахань олан пашазе тӱреш, Василий Иванович Галишниковын да Александра Михайловна Бударинын ешыжеш шочын-кушкын. Ача-аваже Воронеж вел гыч кресаньык ыльыч. Шочмо годсек ачажын Галишников фамилийжым нумалын, але сылнымут ден журналистикыште Селенский лӱм дене палыме лийын. Ты псевдоним Селений лӱман слободко дене кылдалтын. Самырык годым рабфакыште тунемын, аэроклубыш коштын. Латкандаш ияш лиймеке, Советский армийыш пурен. Кугу Ачамланде сар годым Сталинградыште служитлен, шлифовальщиклан, речниклан, юж лӱйышылан, авиамеханиклан пашам ыштен.

Демобилизаций деч вара шочмо кундемыш пӧртылын, 1946 ийыште Астрахань велысе радиошто журналистлан ышташ тӱҥалын, вара «Юл» газет редакцийыш куснен да тушто колымешкыже пашам ыштен. Тудым «Прикаспийын газет почеламутчыжо» маныныт.

## Мутсаскаже
* «Тулото йӧра гын» (), 1963.
* «Ик тургыжландарыше йӱд» (), 1966.
* «Вобла ӱмбалне автограф» (), 1971.
* «Теҥыз воктен еҥ-влак илат» (), 1979.
* «Моряна — орамбай мардеж» (), 1980.
* «Корно воктен ит куш» (), 1987.

## Важ-влак


Категорий:Руш серызе-влак
Категорий:Совет серызе-влак
Категорий:Журналист-влак
Винный (Астрахань вел)

**Винный** () — Российыште Астрахань велын Володар кундемыштыже верланыше посёлко. Винный посёлко муниципал кундемын рӱдыжӧ да ик илымверже.

## Эртымгорно
Винный посёлко 1918—1920 ийла гыч палыме. 1932 ийыште У Рычан да Раздор сола дене пырля Хуторской ялсоветыш пурен, 1981 ийыште посна ялсоветын статусшым налын.

## Географий
Винный Астрахань ола деч 23 километр йӱдвел-эрвел могырно, Володар ял сынан посёлко деч 21 километр йӱдвел-касвел могырно, Юл эҥер дельтыште Ош Ильмень да Тура Картуба пиктеж сер ӱмбалне верланен.

Посёлкышто лучко урем уло.

## Калык
2010 ийысе еҥшотлымаш почеш солаште 753 еҥ ила, илыше-влак тӱҥ шотышто казах улыт.

## Важ-влак


Категорий:Володар кундемысе илымверла
Сепаратизм

**Сепаратизм** — могай-гынат территорийым ойырымаш верч кучедалше да у вуйвода кугыжанышым чоҥымо тарванымаш. Шуко йылмыште «сепаратизм» мут уда коннотацийым дене кылдалтын, сандене нейтральный контекстыште вес мутым — «сецессионизм» кучылташ лиеш.

## Российыште
Россий Федерацийын Уголовный кодексше почеш сепаратизм да тудым пропаганде — штраф але тюрьмаш шындымаш дене наказатлыме тӧртыкым пудыртымаш. Тыге гынат Российыште сепаратист тарванымаш-влак улыт, но кызыт иктыштын кумда популярность уке. Индешлымше ийлаште сепаратизм кугурак проблеме ыле, тудын верч Чечняште кок сар лийын.

## Важ-влак


Категорий:Политике
Кугу Могой

**Кугу Могой** () — Российыште Астрахань велын Володар кундемыштыже верланыше сола, Большемогойский ял шотан илемын рӱдыжӧ.

## Географий
Сола Астрахань ола деч 48 километр эрвел могырно, Володар ял сынан посёлко деч 14 километр кечывалвел-эрвел могырно, Юл эҥер дельтыште Сарбай пиктеж сер ӱмбалне, отрошто верланен, вес илымверла дене паром вончак дене кылдалтын. 

Кугу Могой солаште лу урем уло.

## Калык
2010 ийысе еҥшотлымаш почеш солаште 1048 еҥ ила, илыше-влак тӱҥ шотышто казах улыт.

## Важ-влак


Категорий:Володар кундемысе илымверла
Баскин-Роббинс

**Баскин-Роббинс** - калык кокласе кыл кафе-кылмыкта. Уло тӱня тудын деч элыште 30 утла франшиза. 2800 гыч 5800 чоҥалтмыже объектыш ушымо штат-влак. Кок предприятийжат производствым шотышто посна мороженыйым тудым 1953 ийыште ушнаш йӧн лийын Ристо Баскин да Роббинс Ирв, кайнагам лиеш. Кок предприятийжат производствым шотышто посна мороженыйым ушнен маналтеш Burt's Ice Cream Shop да Ice Cream Snowbird. 21 там мороженыйым snowbird улмаш тудо жапыште, кузе тиде уна моктен да яндар.

## Сайт вес
*официал сайт
Харабали кундем

**Харабали кундем** () — Астрахань велын эрвел ужашыштыже верланыше муниципал район. Кундемын административ рӱдерже — Харабали ола. 

## Калык
2010 ийысе еҥшотлымаш почеш кундемыште 41 176 еҥ ила, илыше-влак тӱҥ шотышто руш да казах улыт.

Категорий:Астрахань велысе кундемла
Гараев, Эльфис Фаритович

**Эльфис Гараев** (Эльфис Фаритович Гараев) (, Марий Эл, Поранча кундем, Поранча ола сынан посёлко) — марла мурышо суас мурызо да семлызе.

## Илыш корныжо
Эльфис Гараев 1992 ийын ага тылзын 15-ше кечынже Марий Эл Поранча кундем Поранча ола сынан посёлкеш суас ешеш шочын. Индешымше классым тунем пытарымеке, училищыште механизаторлан тунемын. Варарак музык дек шӱмаҥын да республикын рӱдолашкыже куснен. Тушто И. С. Палантай лӱмеш тӱвыра да сымыктыш колледжыш, калык семӱзгар пӧлкаш тунемаш пурен. Йошкар-Олаште тунеммыж годым тӱрлӧ кавер-группышто тӱмыр дене шоктен, ты группыла дене гастроль дене коштын. Колледжым тунем лекмеке, Озаҥ оласе тӱвыра институтын джаз пӧлкашкыже тӱмырзӧ специальность дене тунемаш каен да 2019 ийыште дипломым налын. 2020 ийыште шке мурыжым возаш тӱҥалын да интернетыште палыме лийын.

## Кылвер-влак
* Эльфис Гараев | ВКонтакте

## Важ-влак


Категорий:Марий мурызо-влак
Категорий:Марий семлызе-влак
Кудлай, Алла Петровна

**Алла Кудлай** (23 Сӱрем 1954, Лосынивка, Совет Социализм Республик-влак Ушем) — украин мурызо.
Категорий:Мурызо-влак
Володар кундем

**Володар кундем** (, ) — Астрахань велын кечывалвел-эрвел ужашыштыже верланыше муниципал район. Кундемын административ рӱдерже — Володар ял сынан посёлко.

## Калык
2010 ийысе еҥшотлымаш почеш кундемыште 47 825 еҥ ила, илыше-влак тӱҥ шотышто казах да руш улыт.

Категорий:Астрахань велысе кундемла
Палыкче

**Палыкче** () — Российыште Пермь мландын Октябрьский оласе йырвелыште верланыше ял. 2020 ийын шорыкйол тылзын 1-ше кечынже деч ончыч Октябрьский кундемын Руш Сарс ял шотан илемышкыже пурен.

## Эртымгорно
Палыкче ялым 1771 ийыште кызытсе Пошкырт Элын территорийже гыч куснен кайыше Тӧлек лӱман марий негызлен. Тудын лӱмжӧ гыч ялын руш *Тляково* лӱмжӧ лектеш. Марла ялым *Палыкче* маныт. Тиде суас йылме гыч кӱсынлымӧ мут «колызо» семын кусаралтеш.

## Верланыме вер
Палыкче ял Пермь ола деч 205 километр кечывалвел-эрвел могырно, Октябрьский ола сынан посёлко деч 31 километр кечывалвел-касвел могырно, Сарс эҥерын пурла серыштыже верланен.

## Калык
2010 ийысе еҥшотлымаш почеш ялыште 276 еҥ ила, илыше-влак чылан гаяк эрвел марий (урал марий) улыт, олык марий йылмым кучылтыт.

## Важ-влак


Категорий:Пермь мландысе марий илымверла
Алтынжар

**Алтынжар** () — Российыште Астрахань велын Володар кундемыштыже верланыше казах сола, Алтынжар ял шотан илемын рӱдыжӧ. Солан лӱмжӧ казахла гыч шӧртньӧ сер семын кусаралтеш.

## Географий
Сола Астрахань ола деч 37 километр кечывалвел-эрвел могырно, Володар ял сынан посёлко деч 15 километр кечывалвел-касвел могырно, Юл эҥер дельтыште Каражар пиктеж сер ӱмбалне верланен. 

Алтынжар солаште латкандаш урем уло.

## Калык
2010 ийысе еҥшотлымаш почеш солаште 998 еҥ ила, илыше-влак чылан гаяк казах улыт.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
* Сагырбаев, Курмангазы (1818—1896) — эн палыме казах семлызе, Алтынжар солаште тоялтын.
* Утежанов, Мажлис Муханбетжанович (1935—1998) — почеламутчо, журналист, «Ак арна» казах газетын икымше редакторжо, Алтынжар солаште шочын-кушкын.

## Важ-влак


Категорий:Володар кундемысе илымверла
Менешау

**Менешау** () — Российыште Астрахань велын Володар кундемыштыже верланыше Кугу Могой ял шотын илемыш пурышо казах посёлко.

## Географий
Посёлко Астрахань ола деч 41 километр кечывалвел-эрвел могырно, Володар ял сынан посёлко деч 8 километр кечывалвел-эрвел могырно, Юл эҥер дельтыште Корневая пиктеж сер ӱмбалне верланен. 

Менешау посёлкышто ик урем уло.

## Калык
2010 ийысе еҥшотлымаш почеш солаште 116 еҥ ила, чыланат казах улыт.

## Важ-влак


Категорий:Володар кундемысе илымверла
Кзыл-Тан (Астрахань вел)

**Кзыл-Тан** () — Российыште Астрахань велын Володар кундемыштыже верланыше Актюбе ял шотын илемыш пурышо казах сола.

## Географий
Сола Астрахань ола деч 39 километр йӱдвел-эрвел могырно, Володар ял сынан посёлко деч 3 километр кечывалвел-касвел могырно, Юл эҥер дельтыште Корневая пиктеж сер ӱмбалне верланен. 

Менешау солаште вич урем уло.

## Калык
2010 ийысе еҥшотлымаш почеш солаште 116 еҥ ила, илыше-влак чылан гаяк казах улыт.

## Важ-влак


Категорий:Володар кундемысе илымверла
Лапкашор

**Лапкашор** (, ) — Российыште Пошкырт Элын Илиш кундемыштыже верланыше Базитамак ял шотан илемыш пурышо марий ял.

## Эртымгорно
Ялым 1771 ийыште марий тептяр-влак негызленыт.

## Географий
Лапкашор ял Ӱпӧ ола деч 138 километр йӱдвел-касвел могырно, Верхнеяркеево сола деч 25 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен. 

Ялыште ик урем уло: Ленин урем.

## Калык
2010 ийысе еҥшотлымаш почеш солаште 201 еҥ ила, чыланат марий улыт, олык марий йылмын эрвел диалектшым кучылтыт, тыгак нунын кокла гыч шукышт суас йылмым палат.

## Важ-влак


## Кылвер-влак
* Лапкашор Instagram-ыште

Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла
Категорий:Илиш кундемысе илымверла
Шамбала

**Шамабала** - Тибетыште мифический эл. Махабхарата эпосышто Шамбала Вишнун Калки аватарын шочмо вер уло.
Категорий:Тын
Локализаций (информатике)

**Локализаций** ( — могый-гынат программын але сайтын интерфейсшым вес йылмышке кусарымаш.

## Марла локализоватлыме проект-влак
*Википедий 
*«ВКонтакте» социал вот 
*Telegram мессенджер
*Pidgin мессенджер
*WordPress контентым виктарымаш системе

Категорий:Информатике
Мулдашев, Эрнст Рифгатович

**Эрнст Мулдашев** - офтальмолог, профессор, сылнымутчо. Гималаишке, Тибетышке экспедицийын организатор. Книган авторжо ("От кого мы произошли?")
Категорий:Сылнымут
Кадиевка

**Кадиевка** () — ола Украиныште Луганск велыште.

Калыкчот 90 152  еҥ (2001).

## Важ-влак
.

Категорий:Луганск велысе олала
Региональный Классический Вайшнавский Университет

**Региональный Классический Вайшнавский Университет** - Гаудия-вайшнавизмын (ИСККОН общество) онлайн туныктымоын проект. Проектын автор Омск ола гыч Гопишвара дас уло. Проектышто тӱрлӧ тема (Бхагавад-Гита, Шри Ишопанишад, Шримад Бхагаватам ден моло тема-влак) тунемаш лиеш ден туныктышошке *дакшина* пуаш лиеш.
## Кылвер-влак
Региональный Классический Вайшнавский Университет
Категорий:Тын
ВКонтакте

**«ВКонтакте»** (южгунам **«КонтактЫште»** семын марлашке кусаралтеш) — эн кугу да популяр социал вот Российыште. 

## Эртымгорно
«ВКонтактын» икымше сайтшым Павел Дуров 2006 ийыште ыштен. Эн ончычак тиде проектым Санкт-Петербург кугыжаныш университетын студентше-влак гына кучылт кертыт ыле, но вашке регистраций чылалан почылтын. 2014 ийыште Mail.ru Group компаний Дуров деч «ВКонтактым» налын.

2018 ийыште Андрей Чемышев, Федор Алексеев да Татьяна Григорьева социал вотын интерфейсшым олык марий йылмышке локализоватленыт.

## Важ-влак


Категорий:Социал вот-влак
Алач

**Алач** (, ) — Российыште Пошкырт Элын Илиш кундемыштыже верланыше Андреевка ял шотан илемыш пурышо марий ял.

## Эртымгорно
Ялым 1746 ийыште негызленыт.

## Географий
Алач ял Ӱпӧ ола деч 149 километр йӱдвел-касвел могырно, Верхнеяркеево сола деч 27 километр йӱдвел-эрвел могырно Ош Виче вӱд воктене верланен. 

Ялыште ныл урем уло: Лесопильный, Павлов, Свердлов, Чкалов.

## Калык
2010 ийысе еҥшотлымаш почеш солаште 324 еҥ ила, илыше-влак чылан гаяк марий улыт, олык марий йылмын эрвел диалектшым кучылтыт, тыгак нунын кокла гыч шукышт суас йылмым палат.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
* Умурбаева, Татьяна Витальевна (1974) — мурызо.

## Важ-влак


Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла
Категорий:Илиш кундемысе илымверла
Тарасов, Александр Николаевич

**Александр Николаевич Тарасов** (, Моско) — российысе да советысе социолог, серызе, кусарыше да философ.

## Тӱҥ произведенийже-влак
* Страна Икс. — М.: АСТ; Адаптек, 2006. ISBN 5-17-032525-8; другое издание: 2007. ISBN 5-17-040213-9.