Частице

**Частице** - мутын але предложенийын  значенийжым рашемдыше  да грамматически рашемдыше  да грамматический формым ыштыше служебный ойлымаш ужаш.

## Частицын ойлымаш ужаш ойыртемже

 
* Шукышт огыт вашталт. Шöрымö частице-влак числа да лица дене вашталтыт.
* Шукышт предложенийын членже огыт лий. Грамматический формым ыштыше  частице-влак предложенийын член составыш пурат.
Таза енын илышыже весела, паша лектышыже кушно. Тиде предложенийымак  изиш весемда: Вет таза енын  илышыжат весела, паша лектышыжат кушно. Танастарен, ойыртемым муза. Шонымаш  путынек аралалт кодеш. Но вет шомак  тудым виянденрак  каласаш полша. Кок мутышто  -ат уло. Тудат нине шомак-влакым ойыренрак ойлаш йöным пуа. Вет ден – ат   частице улыт. Нуно предложений  ден посна мутлан  ешартыш вийым пуат.  «Тунемде, чылажымат умылен налде , у илышым ышташ огеш лий улмаш», - шонен, Сану ошкылеш. (М. Шкетан.) Улмаш частице составной эртыше жап формым ышта.

## Частице
## Частицын ойлымаш ужаш ойыртемже
*1)Частице-мутын але предложенийын  значенийжым рашемдыше  да грамматически рашемдыше  да грамматический формым ыштыше служебный ойлымаш ужаш.
*2)Шукышт огыт вашталт. Шöрымö частице-влак числа да лица дене вашталтыт.
*3)Шукышт предложенийын членже огыт лий. Грамматический формым ыштыше  частице-влак предложенийын член составыш пурат.
 Таза енын илышыже весела, паша лектышыже кушно. Тиде предложенийымак  изиш весемда: Вет таза енын  илышыжат весела, паша лектышыжат кушно. Танастарен, ойыртемым муза. Шонымаш  путынек аралалт кодеш. Но вет шомак  тудым виянденрак  каласаш полша. Кок мутышто  -ат уло. Тудат нине шомак-влакым ойыренрак ойлаш йöным пуа. Вет ден – ат   частице улыт. Нуно предложений  ден посна мутлан  ешартыш вийым пуат.
 «Тунемде, чылажымат умылен налде , у илышым ышташ огеш лий улмаш», - шонен, Сану ошкылеш. (М. Шкетан.) Улмаш частице составной эртыше жап формым ышта.

## Частицын значенийже

Значенийышт да кучылталтме ойыртемышт ден частице - влак  кок тÿшкалан шелалтыт :

* ойлымым тÿрлö могырым рашемдыше
* грамматический формым  ыштыше частице – влак.

*[[Рашемдыше частице – влак]]  шуко тÿрлö улыт.*
 
* ончыктышо : теве, тевыс, вот, уна;
* ойырен палемдыше : веле, гына, гын, лач,  лачак, иже, эртак, ятыр молат;
* йодмо:  мо, а, вара, мо вара, вет, туге вет, ала, гала, але, ала- мо,  разве, неужели да молат 
* ушаныде ойлымо : чай, дыр, докан, ала-мо да молат;
* танастарыме : чылт, чылтак, пуйто, ялт, ялтак;
* таратыме: -я, -ян, тек, айда, айста, айдыза, ну, ну-ка;
* вияндыше: -ат, -ак, -с, -ыс, веет, эсогыл, эре, э, эй, ну и, ятыр молат.
   Палемдымаш.
Лончылымо годым чылаштымат « рашемдыше частице» манмат сита, тыгыде тÿшкажым ойлыдеат кодаш лиеш.
 Мутын, мут сочетанийын але предложенийын значенийжым рашемдыше : мо, а, вара, мо вара, чай, дыр, докан, веле, гына, эсогыл, але, лач, чылт, чын, шол, -я, -ян, -с, -ыс, -ат, -ак, лай, теве, вот, уна.
Грамматический формым ыштыше : ом, от, ок, огеш, она, ода, огыт, шым, шыч, ыш, ышна, ышда, ышт, ит, ида, ынже, ынем, ынет, ынеже, ынена, ынеда, ынешт да молат.

Грамматический формым ыштыше частице – влак кок тÿшкалан шелалтыт :
*1)	шукыжо глаголын шöрымö формыжым ыштат, мутлан : ом кай, от кай, ок кай;
*2)	ыле, улмаш частице – влак эртыше жапын составной формылажым ыштат, мутлан : лудеш ыле, лудеш улмаш, лудын ыле, лудын улмаш.
Шарналтыза : нине частице – влак  глаголын могай  наклонений  ден жап формыжым ыштат? Могай шöрымö частице – влакым  тыште каласыме огыл?
  Единственный числаште
*1) ом     шым          омыл          -                  ынем
*2) от     шыч           отыл        ит             ынет
*3) ок       ыш             огыл          ынже        ынеж
  Множественный числаште
*1) она     ышна         онал          -                   ынеда
*2) ода     ышда         одал         ида              ынена
*3) огыт  ышт         огытыл   ынышт     ынешт
   Частицым возен моштымаш
*1) -я, -ян, -ла, -лай частице – влак  дефис гоч возалтыт :пуро-я, каласе-ян, толеш-ла, чевер-лай.
*2) -ат,-ак,-с, -ыс, -ше (-шо,-шо), -же (-жо,-жо) частице – влак пырля возалтыт : кызытат, тачат, тольыс, ойлышыс, пÿртÿсшö, кечыже.
*3) Молышт посна  возалтыт, мутлан : ойла аман, толеш докан, кертеш вет, шып гына кая.
   
 Лончылымо радам
*1) Ойлымаш ужаш.
*2) Морфологический ойыртем : а) значений тÿшка,
  б) вашталтдыме мут, в) шöрымö частицын наклоненийже, жапше, числаже ден    лицаже.
*3) Предложенийыште рольжо.
Тыге лончылыман 
Порым палыметым ит шылте. (Калыкмут.)

Категорий:Йылме