open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Днестр

**Днестр [[эҥер]]** (, , , ) — эҥер Европышто. Йогын кугытшо – 1352 километр.

## Днестр эртымгорнышто

## Вӱдаралымверла
* Дубоссары вӱдаралымвер
## Литератур

* Маркова О. Є.. Дністер, Дністро // Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наукова думка, 2004. — Т. 2 : Г — Д. — С. 416. — 518 с. : іл. — ISBN 966-00-0405-2.
* Хільчевський В. К.. Дністер // Енциклопедія сучасної України : у 30 т. / ред. кол. І. М. Дзюба [та ін.] ; НАН України, НТШ. — К. : Інститут енциклопедичних досліджень НАН України, 2001­–2020. — ISBN 944-02-3354-X.
* Географічна енциклопедія України : [у 3 т.] / редкол.: О. М. Маринич (відповід. ред.) та ін. — К., 1989—1993. — 33 000 екз. — ISBN 5-88500-015-8.
* Енциклопедія українознавства : Словникова частина : [в 11 т.] / Наукове товариство імені Шевченка ; гол. ред. проф., д-р Володимир Кубійович. — Париж — Нью-Йорк : Молоде життя, 1955—1995.
* Юденич О. М. По річках України. — К.: Радянська школа, 1958. — С. 234—240.
* Гідрохімічний режим та якість поверхневих вод басейну Дністра на території України : Монографія / За ред. В. К. Хільчевського  та В. А. Сташука. — К. : Ніка-центр, 2013. — 256 с. — ISBN 978-966-521-570-7.
* Гніздова орнітофауна басейну Верхнього Дністра: Монографія / А. А. Бокотей, Н. В. Дзюбенко, І. М. Горбань та ін. — Л. : ПП «Колір ПРО Сервіс», 2010. — 400 c. : ілюстр.
* Гідроекосистема гирлової області р. Дністер / [О. М. Килимник та ін.] ; Одес. держ. екол. ун-т. — Одеса: Поліграф, 2013. — 319 с. : іл., табл. ; 21 см. — Авт. зазначено на обкл. — Бібліогр.: с. 294—319 (295 назв). — 300 пр. — ISBN 978-966-2326-31-4
* Трансграничный диагностический анализ бассейна реки Днестр. Кишинев — Киев, 2019.

## Кылвер-влак
* Річки України, атлас річок України 
* Дороговказ до скарбів Дністра // Zbruch, 12.07.2016 
* Екологія Дністра та Дністровської долини 
* Дністровські ремінісценції 
* Сплав по Дністру 31 липня 2010 року (проєкт Недома)
* Дністер // Рибалимо 
* Про сплави по Дністру 
* Дністер 
* Риболовля на Дністрі
* Сплави по Дністру: як організувати
* Сплави на Дністрі: relax-подорож у країні фортець, печер і водоспадів 

*
Тузло (отро)

**Тузло** (; ; ) — отро Крымыште.

Категорий:Крымын географийже
Чёрмоз

**Чёрмоз** (,  — *ушкал эҥер* гыч) — ола Российыште, Пермь мландыште. 
 
## Эртымгорно

Категорий:Пермь мландысе олала
Рохир Блокланд

**Рохир Блокланд** ( 16 февраль 1971, Дордрехт) — нидерланд шымлызе-лингвист, 2014 ий гыч Уппсала университетыште финн-угор йылме-влак дене профессор.

## Илыш да паша корно

Блокланд Гронинген лӱмеш университетыште тунемын. Гронинген университетым 1997 ийыште магистр степень дене тунем пытарен. 2005 ийыште Корнелиус Хассельблатт дене кандидат диссертацийым арален. Шинчымашым налмеке Блокланд Таллин, Тарту, Грайсвальд да Берлинысе Гумбольдт лӱмеш университетлаште доцентлан, шанче пашаеҥлан пашам ыштен.

2005 - 2006 ийлаште Гронингеныште финн-угроведений кафедрым вуйлатен шоген, а 2009 - 2010 ийлаште Гамбург университетыште финн-угроведений кафедрымак вуйлатен. 2011 ийыште тудо   Мӱнхеныште  Людвиг-Максимилиан лӱмеш университетын финн-угроведений кафедрын шанче пашаеҥжылан шогалын. 

2014 ийыште Рохир Блокландым Уппсала университетыште финн-угроведений кафедрыште Ларс-Гуннар Ларссон олмеш шогалтеныт.

Блокландын шымлымашыже-влак прибалт-финн тыгак пермь да саам йылме-влаклан пӧлеклалтше улыт. Тидын годымак тудо изи да йомаш тӱҥалше йылме-влаклан кугу верым ойыра.

## Кылвер-влак
* Рохир Блокланд Людвиг-Максимилиан лӱмеш Мӱнхен университетын сайтыштыже
* Рохир Блокланд  Уппсала университетын сайтыштыже
Оръю

**Оръю** мут ончыктен кертеш:

* Оръю — Российыште Марий Элыште да Киров велыште йогышо эҥер, Лемде эҥерын шола эҥерйолжо.
* Оръю — Российыште Марий Элыште йогышо эҥер, Талман эҥерын шола эҥерйолжо.
* Оръю — Российыште Марий Элыште йогышо эҥер, Савак эҥерын эҥерйолжо.
* Кӱшыл Оръю — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже верланыше марий ял. 
* Кыдал Оръю — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже верланыше марий ял. 
* Ӱлыл Оръю — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже верланыше марий ял.
Чӱкшӧ

**Чӱкшӧ** мут ончыктен кертеш:

* Чӱкшӧ — Российыште Марий Элыште да Киров велыште йогышо эҥер, Лаж эҥерын шола эҥерйолжо.
* Чӱкшӧ — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Семисола ял шотан илемыш пурышо ял.
Озаҥ (Юлын эҥерйолжо)

**Озаҥ** (; ) — Российыште Суас Элыште йогышо эҥер, Юл эҥерын шола эҥерйолжо. Эҥерын кужытшо — 140 километр.

Категорий:Суас Элысе эҥерла
Овдасола

**Овдасола** мут ончыктен кертеш:

* Овдасола — Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше марий ял. 
* Овдасола — Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше марий ял.
Кӱсола

**Кӱсола** мут ончыктен кертеш:

* Кӱсола — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше Памар ял шотан илемыш пурышо ял.
* Кӱсола — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше Сотнур ял шотан илемыш пурышо ял.
Юзыкайн

**Юзыкайн** мут ончыктен кертеш:

* Юзыкайн, Александр Михайлович (иза) — Марий Элын Калык серызыже.
* Юзыкайн, Алексей Михайлович (шольо) — марий серызе да журналист.
Кӱсола (Сотнур ял шотан илем)

**Кӱсола** () — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше Сотнур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 20 еҥ (2002 ий), 10 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Пӧтъял деч 1,6 километр (авто дене — 5,6 км) касвел могырно сылне ямле кӱкшака верыште верланен.

## Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч  лектын: «кӱ» + «сола» = «кӱсола».

## Кылвер-влак
* Деревня Кусола (Кӱсола).

## Литератур
# Волжский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Волжский район», 2003. — 320 с. ил. C. 121.

## Важ-влак


Категорий:Юлсер кундемысе илымверла
Марий Пови

**Марий Пови** () — Российыште Одо Элын Изи Пурга кундемыштыже верланыше Тошто Монья ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 97 еҥ (2011 ий), 125 еҥ (2015 ий).

## Верланыме вер
Изи Пурга сола деч 13 километр кечывалвелне лийын шога. Ижевск марте — 45 километр.

## Йылме
Чылт марий ял. Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура. 

## Важ-влак


Категорий:Изи Пурга кундемысе илымверла
Категорий:Одо Элысе марий илымверла
Шолья

**Шолья** () — Российыште Одо Элын Камбарка кундемыштыже верланыше Шолья ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 1650 еҥ (2003 ий), 1114 еҥ (2010 ий), 1274 еҥ (2015 ий).

## Верланыме вер
Камбарка ола деч 14 километр эрвелне лийын шога. Ижевск марте — 120 километр.

## Йылме
Марий сола. Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура. 

## Важ-влак


Категорий:Одо Элысе марий илымверла
Категорий:Камбарка кундемысе илымверла
Быргынде

**Быргынде** (Пыргынде) () — Российыште Одо Элын Карагӧл кундемыштыже верланыше Быргынде ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 618 еҥ (2010 ий), 626 еҥ (2014 ий).

## Верланыме вер
Карагӧл кундемын кечывалвел-касвелныже лийын шога. Карагӧл марте — 24 километр, Ижевск марте — 135 километр.

## Йылме
Марий ял. Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура. 

## Кылвер-влак
* Команда Кочующие | Марийская деревня Быргында.

## Важ-влак


Категорий:Карагӧл кундемысе илымверла
Категорий:Одо Элысе марий илымверла
Шопкер (Карагӧл кундем)

**Шопкер** () – Российыште Одо Элын Карагӧл кундемыштыже верланыше Кулюшево ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 368 еҥ (2008 ий), 361 еҥ (2010 ий), 360 еҥ (2012 ий), 365 еҥ (2014 ий).

## Верланыме вер
Карагӧл сола деч 16 километр йӱдвел-касвел могырно верланен. Ижевск марте – 140 километр.

## Йылме
Марий ял. Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура. 

## Лӱмлӧ еҥ-влак
* Исенеков Валентин Борисович – марий серызе, почеламутчо, журналист.
*  Исенекова Вера Аркадьевна – Ленин орденын кавалерже, туныктышо.

## Важ-влак


Категорий:Одо Элысе марий илымверла
Категорий:Карагӧл кундемысе илымверла
Ныргындыш

**Ныргындыш** () – Российыште Одо Элын Карагӧл кундемыштыже верланыше Ныргынде ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 717 еҥ (2010 ий), 745 еҥ (2014 ий).

## Верланыме вер
Карагӧл кундемын кечывалвел-касвелныже верланен. Карагӧл марте – 28 километр, Ижевск марте – 139 километр.

## Йылме
Марий ял. Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура. 

## Лӱмлӧ еҥ-влак
*   Илья Ломберский – марий серызе, туныктышо, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1935), Удмурт АССР-ын сулло туныктышыжо (1955).

## Важ-влак


Категорий:Карагӧл кундемысе илымверла
Категорий:Одо Элысе марий илымверла
Кожласола (Кужэҥер кундем)

**Кожласола** () — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже верланыше Йӱледӱр ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 153 еҥ (2005 ий), 88 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Кугу Лаждӱр ял деч 4 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.

## Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч  лектын: «кожла» + «сола» = «кожласола».

## Лӱмлӧ еҥ-влак
* Ласточкина Елена Григорьевна — марий йылмызе, фольклорист, философий шанче доктор (урал йылме-влак дене).
* Александр Петров  — марий серызе, почеламутчо, журналист, драматург, Россий Журналист-влак ушемын йыжъеҥже, Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже, Марий Эл Республикын сулло журналистше.
* Эрик-Эрнст Петров — марий серызе, почеламутчо, журналист, Совет Ушем да Россий Журналист-влак ушемын йыжъеҥже, Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже.
*  Светлаков Аркадий Иванович — 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*   Сидоркин Артём Васильевич — I степенян Ачамланде сар орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.

## Кылвер-влак
* Деревня Мари Олма (Кожласола, Красная Деревня, Олма Черемисская).   

## Литератур
# История сел и деревень Республики Марий Эл. Куженерский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Куженерский район», 2006. — 320 с. ил. С. 23.

## Важ-влак


Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Кожласола (Маскасола кундем)

**Кожласола** () — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Пекшиксола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 213 еҥ (2001 ий), 206 еҥ (2010 ий), 225 еҥ (2014 ий).

## Верланыме вер
Пекшиксола ял деч 4 километр эрвел могырно верланен.

## Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч  лектын: «кожла» + «сола» = «кожласола».

## Лӱмлӧ еҥ-влак
*   Бедников Константин Дмитриевич — III степенян Чап орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Домрачев Александр Петрович — 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Зыков Сергей Иванович — 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Козырев Николай Андреевич — 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*    Орешкин Александр Алексеевич — III степенян Чап орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Плотников Василий Павлович — Йошкар Шӱдыр орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*   Смирнов Аркадий Яковлевич — I степенян Ачамланде сар орден да Йошкар Шӱдыр орден-влакын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Смирнов Григорий Михайлович — 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.

## Кылвер-влак
* Деревня Ельняги (Кожласола).

## Литератур
# История сел и деревень Республики Марий Эл. Медведевский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Медведевский район», 2003. — 368 с. ил. С. 193.

## Важ-влак


Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Кожласола (Провой кундем)

**Кожласола** () — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже верланыше Лушмара ола шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 1419 еҥ (1999 ий)., 1635 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Провой ола деч 36 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.

## Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч  лектын: «кожла» + «сола» = «кожласола».

## Лӱмлӧ еҥ-влак
* Вадим Карташов — серызе, почеламутчо, журналист, мер пашаеҥ, Марий АССР-ысе Кугыжаныш премийын лауреатше, РСФСР-ысе тӱвыран сулло пашаеҥже. 

## Кылвер-влак
* Сола Кожласола (Кожласола, Мушмарий). 

## Литератур
# История сел и деревень Республики Марий Эл. Звениговский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, администрация муниципального образования «Звениговский район», 2004. — 304 с., ил. С. 75.

## Важ-влак


Категорий:Провой кундемысе илымверла
Кожласола (У Роҥго кундем)

**Кожласола** () — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже верланыше Роҥго ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 50 еҥ (2005 ий), 41 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Роҥго сола деч 1 километр касвелне Кюржи эҥерын серыштыже верланен.

## Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч  лектын: «кожла» + «сола» = «кожласола».

## Кылвер-влак
* Деревня Кожласола.

## Литератур
# История сел и деревень Республики Марий Эл. Советский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, администрация муниципального образования «Советский район», 2004. — 320 с. ил. С. 205.

## Важ-влак


Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
Кожласола (Марийсола ял шотан илем)

**Кожласола** () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Марийсола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 116 еҥ (2005 ий)., 122 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Марийсола ял деч 1 километр касвел могырно верланен.

## Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч  лектын: «кожла» + «сола» = «кожласола».

## Лӱмлӧ еҥ-влак
*   Зинаида Ермакова —  марий серызе, почеламутчо, туныктышо, Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (2007), Марий Эл Республикын сулло туныктышыжо (1988).
* Иванов Н.В. — ученый -географ.
* Максим Емельянов — марий серызе, почеламутчо, журналист, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1975).
* Емельянов М.И. — физика-математика шанче кандидат.

## Кылвер-влак
* Деревня Кожласола (Кожла-Сола, Бор).

## Литератур
# История сел и деревень Республики Марий Эл. Сернурский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, администрация муниципального образования «Сернурский район», 320 с., ил. 2006 г. С. 143.

## Важ-влак


Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Ярансола

**Ярансола** () — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Морко ола шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 149 еҥ (2003 ий), 98 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Кораксола ял деч 6 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.

## Лӱмоӧ еҥ-влак
* Виталий Егоров, Лого — марий серызе, почеламутчо, туныктышо. 

## Кылвер-влак
* Деревня Балдырка (Чодраял, Ярансола).

## Литератур
# История сел и деревень Республики Марий Эл. Моркинский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Моркинский район», 2004. — 320 с. ил.  С. 64.

## Важ-влак


Категорий:Морко кундемысе илымверла
Чодыраял (Ӱштымбал ял шотан илем)

**Чодыраял** () — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже верланыше Ӱштымбал ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 73 (2005 ий), 70 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Ӱштымбал ял деч 2 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.

## Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч  лектын: «чодыра» + «ял» = «чодыраял».

## Лӱмлӧ еҥ-влак
* Антипин А.Я. — историй шанче кандидат.
*   Егошина Т.А. — Калык-влакын Келшымашышт орденын кавалерже.
*    Иванов Иван Григорьевич (15.05.1935 — 11.02.2012) — марий йылмызе, шанчызе, филологий шанче доктор, профессор, Россий Федерацийысе кӱшыл школын сулло пашаеҥже, Марий АССР-ысе шанчын сулло пашаеҥже, Финн-угор ушемын йотэлысе йыжъеҥже, М.А.Кастрен лӱмеш ушемын йыжъеҥже, Гуманитар шанче Академийын действительный йыжъеҥже, академик, Эстон Республикын 4-ше степенян «Маарьямаа Ырес» орденын кавалерже, Марий Эл Республикысе М.Н. Янтемир лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше.
*  Иванов С.П. — «Чап Тамга» орденын кавалерже.
*  Рыбакова З.Я. — Калык-влакын Келшымашышт орденын кавалерже.

## Кылвер-влак
* Деревня Чодраял (Чодыраял). 

## Литератур
# История сел и деревень Республики Марий Эл. Куженерский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Куженерский район», 2006. — 320 с. ил. С. 55.

## Важ-влак


Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Чодыраял (Корамас ял шотан илем)

**Чодыраял** () — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше Корамас ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 1199 (2003 ий), 1084 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Юлсер-Ола деч 63 километр йӱдвел могырно верланен.

## Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч  лектын: «чодыра» + «ял» = «чодыраял».

## Лӱмлӧ еҥ-влак
* Ямбердов Иван Михайлович — марий сӱретче, Россий Сӱретче-влак ушемын йыжъеҥже, Россий Федерацийын сулло сӱретчыже, МССР-ысе тӱвыран сулло пашаеҥже, Марий Эл Республикысе А.В. Григорьев лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше.
* Данилова Раисия Михайловна — марий мурызо, журналист.
* Мардан Рая, марий серызе, почеламутчо, Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже, Марий Эл Республикысе тÿвыран сулло пашаеҥже (2006).
*  Сергеев Михаил Тихонович — марий серызе, шанчызе, шымлызе, историк, журналист, краевед, историй шанче кандидат, РСФСР-ысе тӱвыран сулло пашаеҥже (1990), 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде да Совет-япон сар-влакын участникше. 

## Кылвер-влак
* Деревня Чодыраял.

## Литератур
# Волжский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Волжский район», 2003. — 320 с. ил. C. 93.

## Важ-влак


Категорий:Юлсер кундемысе илымверла
Кугунур (У Торъял кундем)

**Кугунур** () — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже верланыше Тошто Торъял ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 15 еҥ (2002 ий), 4 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Токтарсола ял деч 3 километр касвел могырно верланен.

## Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч  лектын: «кугу» + «нур» = «кугунур».

## Кылвер-влак
* Деревня Кугунур.

## Литератур
# История сел и деревень Республики Марий Эл. Новоторъяльский район: Сборник документальных очерков.— Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Новоторъяльский район», 2005 г. — 304 с. ил. (ISBN 5-87898-297-8). С. 234.

## Важ-влак


Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Кугунур (Шернур кундем)

**Кугунур** (Шудомари, Куэрсола) () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Марийсола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 162 еҥ (2004 ий), 190 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Шокшем Памаш ял деч 3 километр йӱдвел-касвелне лийын шога. Кокшародо ден Кыдалсола ялла покшелне верланен.

## Ял лӱм
Ялын тӱрлӧ лӱмжӧ-влак ушымо кок марий мут-влак гыч  лектыныт: «кугу» + «нур» = «кугунур», «куэр» + «сола» = «куэрсола», «шудо» + «мари» = «шудомари» рушла *шудинские марийцы*. Рушла возымо (Мари-Кугунур) официальный вариантше ялын марий ял лийын шогымыжым ончыкта.

## Кылвер-влак
* Деревня Мари-Кугунур (Кугунур, Шудомари, Шерды Мари, Куэрсола, Березовка).

## Литератур
# История сел и деревень Республики Марий Эл. Сернурский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, администрация муниципального образования «Сернурский район», 320 с., ил. 2006 г. С. 28.

## Важ-влак


Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Кугунур (Балтаси кундем)

**Кугунур** () () — Российыште Суас Элын Балтаси кундемыштыже верланыше Кугунур ял шотан илемыш пурышо марий сола. Калыкчот: 854 еҥ (2002 ий), 869 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Балтаси сола деч 39 километр йӱдвелне лийын шога.

## Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч  лектын: «кугу» + «нур» = «кугунур».

## Лӱмлӧ еҥ-влак
*  Касимов Галим — 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Мифтахов Алексей Хафизович — 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.

## Важ-влак


Категорий:Суас Элысе марий илымверла
Категорий:Балтаси кундемысе илымверла
Изинур (Оршанке кундем)

**Изинур** (Изи Кугунур) () — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже верланыше Марково ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 267 еҥ (2005 ий), 225 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Марково ял деч 3 километр эрвел могырно верланен. 

## Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ-влак ушымо кок марий мут-влак гыч  лектыныт: «изи» + «нур» = «изинур», изи «кугу» + «нур» = изи «кугунур».

## Кылвер-влак
* Деревня Малый Кугунур (Изинур, Изи Кугунур).

## Литератур
# История сел и деревень Республики Марий Эл. Оршанский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, администрация муниципального образования «Оршанский район», 2005. — 304 с., ил. С. 116.

## Важ-влак


Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
Поле-Кугунур

**Поле-Кугунур** () — Российыште Марий Элын Поранча кундемыштыже верланыше Усола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 73 еҥ (2003 ий), 79 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Усола ял деч 1 километр йӱдвел могырно верланен.

## Кылвер-влак
* Деревня Поле-Кугунур (Олыкыр, Ирчарма, Поле-Кугунур). 

## Литератур
# История сел и деревень Республики Марий Эл. Параньгинский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Параньгинский район», 2004. — 320 с. ил. С. 268.

## Важ-влак


Категорий:Поранча кундемысе илымверла
Соловьева, Татьяна Анатольевна

**Татьяна Соловьева** (Татьяна Анатольевна Соловьева) (, РСФСР, Марий АССР, У Торъял кундем, Пактек ял) – марий серызе, почеламутчо, мурызо.

## Илыш корныжо
Татьяна Соловьева 1982 ийын пургыж тылзын 21-шо кечынже Марий АССР У Торъял кундем Пактек ялеш пашазе ешеш шочын.

## Тӱҥ произведенийже-влак
* Пеледыш ӱмыр : почеламут-вл. [У цветов короткий век : стихи]. Йошкар-Ола, 2002. 40 с.
* Пеледыш ӱмыр ; Йӧратет гын ; Памаш воктене : почеламут-вл. // Мур йогын. Йошкар-Ола, 2003. С. 71–72.
* Почеламут-влак//Ончыко. 2004. № 10. С. 127–128. 
* Почеламут-влак // Ончыко. 2005. № 1. С. 69 ; № 6. С. 4–5. 
* Почеламут-влак// Поэзий шепкаште. Йошкар-Ола, 2006. С. 34–42.

## Илышыже да творчествыже нерген литератур
* Самырыкла мастар // Кугарня. 2002. 26 апр.
* Прокопьева А. Рвезе ӱмыр – пеледше ӱмыр // Марий Эл. 2003. 16 июль.

## Чап
* Марий Эл Республик Серызе-влак ушемын Чапкагазше (2007).

## Кылвер-влак
* Поэзий нурым «куралеш» тыршен: Татьяна Соловьеван поэзий шомакше нерген мут...
* Татьяна Соловьева: «Приглашаю в мой поэтический дом».

## Литератур
# Писатели Марий Эл: биобиблиографический справочник / сост.: А.Васинкин, В.Абукаев и др. – Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 2008. – 752 с. С. 593–594.

Категорий:Марий серызе-влак
Категорий:Марий почеламутчо-влак
Категорий:Марий мурызо-влак
Усола (Йоласъял ял шотан илем)

**Усола** (, ) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Йоласъял ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 97 еҥ (2001 ий), 72 еҥ (2014 ий).

## Верланыме вер
Йоласъял ял деч 2 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.

## Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч  лектын: «у» + «сола» = «усола».

## Лӱмлӧ еҥ-влак
*   Ермаков Евстратий Сергеевич — Йошкар Шӱдыр орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Ермаков Мефодий Сергеевич — Йошкар Шӱдыр орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Ерошкин Иван Фёдорович — 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Кудряшов Михаил Михайлович — III степенян Чап орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Раюков Климентий Степанович — III степенян Чап орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*   Стрелков Алексей Анисимович — II степенян Ачамланде сар орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*     Таюков Христофор Иванович — Йошкар Тисте орден, I степенян Ачамланде сар орден, Йошкар Шӱдыр орден-влакын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.

## Кылвер-влак
* Деревня Новая (Усола, Йынготсола).  

## Литератур
# История сел и деревень Республики Марий Эл. Горномарийский район: Сборник документальных очерков / Автор-сост. А.Г. Иванов. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Горномарийский район», 2006. — 648 с., илл. С. 163.

## Важ-влак


Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Руш Кугунур

**Руш Кугунур** () — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже верланыше Шӱдымарий ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 213 еҥ (2005 ий), 219 еҥ (2010 ий)

## Верланыме вер
Шӱдымарий ял деч 7 километр кечывалвел могырно верланен.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
*  Борисова А.Е. — Паша Йошкар Тисте орденын кавалерже.
*  Костромин Александр Викторович — Йошкар Шӱдыр орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*    Костромин Александр Дмитриевич — II степенян Ачамланде сар орден да Йошкар Шӱдыр орден-влакын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*   Костромин Александр Иванович — I степенян Ачамланде сар орден да Йошкар Шӱдыр орден-влакын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Костромин Антон Никитович — 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*    Костромин Афанасий Александрович — I степенян Ачамланде сар орден да Йошкар Шӱдыр орден-влакын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*    Костромин Иван Романович — Йошкар Шӱдыр орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Костромин Константин Васильевич — 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Костромин Михаил Иванович — Йошкар Шӱдыр орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*     Костромин Павел Егорович — I степенян Ачамланде сар орден да кок Йошкар Шӱдыр орден-влакын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Костромин Фёдор Васильевич — Йошкар Шӱдыр орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Костромин Яков Константинович — 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.

## Кылвер-влак
* Деревня Русский Кугунур (Руш Кугунур).  

## Литератур
# История сел и деревень Республики Марий Эл. Куженерский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Куженерский район», 2006. — 320 с. ил. С. 249.

## Важ-влак


Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Усола

**Усола** мут ончыктен кертеш:

* Усола — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше сола. Усола ял шотан илемын рӱдерже.
* Усола — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Йоласъял ял шотан илемыш пурышо ял.
* Усола — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
* Усола — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Кугусола ял шотан илемыш пурышо ял.
* Усола — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше ял.
* Усола — Российыште Марий Элын Поранча кундемыштыже верланыше ял.
* Усола — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
* Усола — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше сола.

* Усола — Российыште Марий Элын Поранча кундемыштыже йогышо эҥер.

## Тугак ончо
* Усола Вончӱмбал
* Усола Корамас
* Пынгель Усола
Усола (Юлсер кундем)

**Усола** () — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше Купсола ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 45 еҥ (2003 ий), 46 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Купсола деч 7 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.

## Сола лӱм
Солан лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч  лектын: «у» + «сола» = «усола».

## Кылвер-влак
* Село Алексеевское (Усола).

## Литератур
# Волжский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Волжский район», 2003. — 320 с. ил. C. 247.

## Важ-влак


Категорий:Юлсер кундемысе илымверла
Усола Вончӱмбал

**Усола Вончӱмбал** () — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Октябрьский ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 40 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Эҥерсола ял деч 7 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.

## Кылвер-влак
* Деревня Усола Вонжеполь (Усола Вончӱмбал, Усола).

## Литератур
# История сел и деревень Республики Марий Эл. Моркинский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Моркинский район», 2004. — 320 с. ил.  С.232.

## Важ-влак


Категорий:Морко кундемысе илымверла
Усола Корамас

**Усола Корамас** (Кугу Корамас) () — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше ял. Корамас ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 326 еҥ (2003 ий), 265 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Чодыраял ял деч 4 километр эрвел могырно верланен.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
* Андрей Эшкинин — марий серызе, журналист, мер пашаеҥ. 

## Кылвер-влак
* Деревня Новый Карамас (Новые Карамасы, Усола Корамас).

## Литератур
# Волжский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Волжский район», 2003. — 320 с. ил. C. 78.

## Важ-влак


Категорий:Юлсер кундемысе илымверла
Пынгель Усола

**Пынгель Усола** (, ) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Пайскурык ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 26 еҥ (2001 ий), 17 еҥ (2014 ий).

## Верланыме вер
Пайскурык сола деч 3 километр кечывалвел могырно Пынгель эҥерын пурла серыштыже верланыше ял.

## Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ воктен йогышо эҥерын «Пынгель» лӱмжӧ да ушымо «у» + «сола» = «усола» мут-влак гыч лектын. «Пынгель Усола» — Пынгель эҥер воктен верланыше у сола.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
*  Паранин Сергей Егорович — II степенян Ачамланде сар орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. 
*   Петров Семён Андреевич — 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.

## Кылвер-влак
* Деревня Каранькино (Пынгель Усола).  

## Литератур
# История сел и деревень Республики Марий Эл. Горномарийский район: Сборник документальных очерков / Автор-сост. А.Г. Иванов. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Горномарийский район», 2006. — 648 с., илл. С. 473.

## Важ-влак


Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Купсола (Кужэҥер кундем)

**Купсола** (Пычай) () — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже верланыше Йӱледӱр ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 182 еҥ (2004 ий), 168 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Йӱледӱр сола деч 6 километр йӱдвел могырно верланен.

## Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч  лектын: «куп» + «сола» = «купсола».

## Лӱмлӧ еҥ-влак
*  Петухов Григорий Иванович — Йошкар Шӱдыр орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
* Тимофей Петухов — марий серызе, почеламутчо, семлызе, артист.

## Кылвер-влак
* Деревня Купсола (Пычай). 

## Литератур
# История сел и деревень Республики Марий Эл. Куженерский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Куженерский район», 2006. — 320 с. ил. С. 276.

## Важ-влак


Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Купсола (Тошто Торъял ял шотан илем)

**Купсола** (Пычай) () – Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже верланыше Тошто Торъял ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 74 еҥ (2003 ий), 53 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Тошто Торъял сола деч 3 километр кечывалвел-эрвел могырно Лемде эҥерын шола серыштыже  верланен.

## Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч  лектын: «куп» + «сола» = «купсола».

## Кылвер-влак
* Родная Вятка | Купсола.
* Деревня Купсола.
* Ший памаш, деревня Купсола.

## Литератур
# История сел и деревень Республики Марий Эл. Новоторъяльский район: Сборник документальных очерков. – Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Новоторъяльский район», 2005 г. – 304 с. ил. С. 205.

## Важ-влак


Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Купсола (Маскасола кундем)

**Купсола** (Пычай) () — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Шойбулак ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 175 еҥ (2002 ий), 254 еҥ (2010 ий), 300 еҥ (2014 ий).

## Верланыме вер
Шойбулак сола деч 2 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.

## Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч  лектын: «куп» + «сола» = «купсола».

## Лӱмлӧ еҥ-влак
*  Анисимов Николай Иванович — 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Захаров Александр Михаилович — Йошкар Шӱдыр орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*  Максимов Леонтий Максимович — 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.

## Кылвер-влак
* Деревня Купсола. 

## Литератур
# История сел и деревень Республики Марий Эл. Медведевский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Медведевский район», 2003. — 368 с. ил. С. 292.

## Важ-влак


Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Усола (Поранча кундем)

**Усола** () — Российыште Марий Элын Поранча кундемыштыже верланыше ял. Усола ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 603 еҥ (2003 ий), 575 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Поранча посёлко деч 3 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.

## Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч  лектын: «у» + «сола» = «усола».

## Кылвер-влак
* Деревня Усола. 

## Литератур
# История сел и деревень Республики Марий Эл. Параньгинский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Параньгинский район», 2004. — 320 с. ил. С. 277.

## Важ-влак


Категорий:Поранча кундемысе илымверла
Шарача

**Шарача** мут ончыктен кертеш:

* Шарача — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше сола.
* Шарача — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже йогышо эҥер.
Куэрсола (Юлсер кундем)

**Куэрсола** () — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше Кугу Парат ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 123 еҥ (2003 ий), 135 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Купсола сола деч 8 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.

## Ял лӱм
Ялын марий лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч  лектын: «куэр» + «сола» = «куэрсола».

## Кылвер-влак
* Деревня Ашланка (Куэрсола).

## Литератур
# Волжский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Волжский район», 2003. — 320 с. ил. C. 251.

## Важ-влак


Категорий:Юлсер кундемысе илымверла
Урняк

**Урняк** (, ) — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше Кугу Парат ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 9 еҥ (2002 ий).

## Верланыме вер
Шарача сола деч 4,5 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.

## Ял лӱм
1820-ан ийлаште яллан негызым Зайнулла Хакимуллин ден Эврай Шагидуллин пыштеныт. Верым келыштарымышт деч вара кожлам руэныт, пӧртым чоҥеныт, пакчалан кожлам корчеватленыт. Вара ялыштлан «Урняк» () лӱмым пуэныт.

## Кылвер-влак
* Деревня Урняк.

## Литератур
# Волжский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Волжский район», 2003. — 320 с. ил. C. 44.

## Важ-влак


Категорий:Юлсер кундемысе илымверла
Шийсола

**Шийсола** () — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше Обшияр ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 57 (2002 ий), 61 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Нурсола деч 1 километр йӱдвел могырно верланен.

## Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ нерген тыгай легенде уло. Негызым пыштыше пӧръеҥ верым кычалын эҥер воктен кайымыж годым вӱдлан куанен тыге кычкырал колтен:

Пешак келшен тиде вер. Илаш кодын. Илен-толын ялын лӱмжӧ «Шийсола»ш савырнен.

## Кылвер-влак
* Деревня Ромашкино (Шийсола).

## Литератур
# Волжский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Волжский район», 2003. — 320 с. ил. C. 115.

## Важ-влак


Категорий:Юлсер кундемысе илымверла
Элнеттӱр (Юлсер кундем)

**Элнеттӱр** () – Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше Обшияр ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 386 (2003 ий), 364 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Нурсола деч 2 километр кечывалвел-касвелне Элнет эҥерын шола серыштыже верланен.

## Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «элнет» + «тӱр» = «элнеттӱр», Элнет эҥерын сер тӱрыштыжӧ верланыше ял.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
*    Артемьев Георгий Александрович – I степенян Ачамланде сар орден да Йошкар Шӱдыр орден-влакын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*   Данилов Степан Михайлович – I степенян Ачамланде сар орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
* Иванов Сергей Иванович – марий сымыктыш пашаеҥ, серызе, артист, туныктышо, режиссёр, драматург, М. Шкетан лӱмеш Марий кугыжаныш драме театрын тӱҥ режиссёржо (1958–1974), И.С.Палантай лӱмеш Йошкар-Оласе музык училищын директоржо (1982–1998), Марий калык конгрессын Вуйлатышыже (2002–2005), Марий АССР-ысе сымыктышын сулло пашаеҥже (1963), РСФСР-ысе сымыктышын сулло пашаеҥже (1969).
*   Иванов Степан Гаврилович – I степенян Ачамланде сар орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*   Иванов Тимофей Васильевич – I степенян Ачамланде сар орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*    Казаков Михаил Алексеевич – I степенян Ачамланде сар орден да Йошкар Шӱдыр орден-влакын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*   Рыбаков Николай Алексеевич – I степенян Ачамланде сар орденкын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
*   Семёнов Илья Алексеевич – Йошкар Тисте орден, I степенян Ачамланде сар орден да Йошкар Шӱдыр орден-влакын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.

## Кылвер-влак
* Ильнетуры | Родная Вятка.
* Деревня Ильнетуры (Элнеттур).

## Литератур
# Волжский район: Сборник документальных очерков. – Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Волжский район», 2003. – 320 с. ил. C. 98.

## Важ-влак


Категорий:Юлсер кундемысе илымверла
Кӱчыкъер (посёлко)

**Кӱчыкъер** () — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше Обшияр ял шотан илемыш пурышо посёлко. Калыкчот: 284 (2002 ий), 210 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Нурсола деч 5 километр йӱдвелне Кӱчыкъерын серже воктене верланыше посёлко.

## Ял лӱм
Посёлкын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч  лектын: «кӱчык» + «ер» = «кӱчыкер», «кӱчык» «ер»ын серже воктене верланыше посёлко.

## Кылвер-влак
* Поселок Кичиер.

## Литератур
# Волжский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Волжский район», 2003. — 320 с. ил. C. 101.

## Важ-влак


Категорий:Юлсер кундемысе илымверла
Кӱчыклук

**Кӱчыклук** () — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше Обшияр ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 133 (2002 ий), 130 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Нурсола деч 1 километр кечывалвел могырно верланен.

## Ял лӱм
Яллан негызым пыштыше-влакын кум шогымо верышт лийын. Икымше верже куп воктен лийын. Тушто Чылдак лӱман еҥ илен, сандене тиде купым Чылдак куп, а вержым — Чылдак лук маныныт. Вес верыштыже Аксывай илен. Аксывай лук. Кумшо верыштыже кӱчык капан Илья илен. Тудым капшылан кӧра Кӱчык Илья маныныт, а вержым — Кӱчык лук. Ты лӱмак «Кӱчыклук» ял лӱмыш савырнен. Тывечак руш лӱмжӧ лектын, «кӱчык»  «Коротково» лӱмыш савырнен.

## Кылвер-влак
* Деревня Коротково (Кучыклук, околоток Второй Ильнетур).

## Литератур
# Волжский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Волжский район», 2003. — 320 с. ил. C. 105.

## Важ-влак


Категорий:Юлсер кундемысе илымверла
Горькийысе Кӱртьыгорнын 24-ше км

**Горькийысе Кӱртьыгорнын 24-ше км** () — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше Обшияр ял шотан илемыш пурышо посёлко. Калыкчот: 1 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Ялчык деч 2 километр кечывалвел могырно верланен.

## Кылвер-влак
* 24 км Горьковской железной дороги/Родная Вятка.

## Важ-влак


Категорий:Юлсер кундемысе илымверла
Ялчык (Купсола ял шотан илем)

**Ялчык** () — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше Купсола ял шотан илемыш пурышо посёлко. Калыкчот: 13 (2003 ий), 5 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Купсола деч 3 километр йӱдвел могырно Ялчык ер воктене Марий Чодыра паркын кундемыштыже верланен.

## Посёлко лӱм
Посёлкылан лӱмым Ялчык ер пуэн.

## Кылвер-влак
* Поселок Яльчик (Деушево).

## Литератур
# Волжский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Волжский район», 2003. — 320 с. ил. C. 278.

## Важ-влак


Категорий:Юлсер кундемысе илымверла
Кожласола (Обшияр ял шотан илем)

**Кожласола** () — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше Обшияр ял шотан илемыш пурышо пытыше ял.

## Верланыме вер
Нурсола ял деч 1 километр йӱдвелне Элнет эҥерын серыштыже лийын шоген.

## Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч  лектын: «кожла» + «сола» = «кожласола».

## Эртымгорно
МАССР-ын Кӱшыл Каҥашын Вуйвержын Кӱштыкшӧ почеш 1973 ийыште идым тылзын 27-ше кечынже Нурсола ден Кожласола ик Нурсола ялыш ушненыт. Кожласола ял Нурсола ялын Кожласола уремышкыже савырнен.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
* Василий Элмар — серызе, почеламутчо, кусарыше, туныктышо, СССР Серызе-влак ушемын йыжеҥже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.

## Кылвер-влак
* Деревня Кожласола.

## Литератур
# Волжский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Волжский район», 2003. — 320 с. ил. C. 103.

## Важ-влак


Категорий:Юлсер кундемысе илымверла
Олыкъял

**Олыкъял** мут ончыктен кертеш:

* Олыкъял — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше ял.
* Олыкъял — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше ял.
* Олыкъял — Российыште Марий Элын Юлсер-Ола оласе йырвелыштыже верланыше ял.

## Тугак ончо
* Изи Олыкъял
* Руш Олыкъял
Олыкъял (Юлсер кундем)

**Олыкъял** () — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше Пӧтъял ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 89 еҥ (2002 ий), 99 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Карай ял деч 3 километр эрвел могырно верланен.

## Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч  лектын: «олык» + «ял» = «олык_ял». «Олыкъял» — олыкышто верланыше ял.

## Кылвер-влак
* Деревня Большой Олыкъял (Олыкъял).

## Литератур
# Волжский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Волжский район», 2003. — 320 с. ил. C. 47.

## Важ-влак


Категорий:Юлсер кундемысе илымверла
Кӱшыл Азъял

**Кӱшыл Азъял** () — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше Пӧтъял ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 46 еҥ (2002 ий), 195 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Учимсола деч 2.5 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.

## Ял лӱм
Ял лӱм нерген тыгай легенде уло. Ази лӱман марий Чачавий ватыже дене пырля суас-влак деч шылын куржыныт. Нуно изи эҥер воктене ямле верым муыныт. Вер келшен. Илемым чоҥеныт. Чачавий кожла эмыжым, поҥгым поген Телылан шапашым ямдылен, а Ази мландым куралын уржам ӱден шынден. Нӧшмым воктенсе илемыште илыше Эштывай  кугыза деч налыныт. Шошым Чачавий йыгырым ыштен. Эргыштлан ачажын Ази лӱмжымак пуэныт: Кугу Ази, Изи Ази. Варажым кум ӱдыр: Ласкай, Сасканай, Унай да ик эрге Ор Ази («ор» — «у») шочыныт. Илем кугемын, ялыш савырнен, кудыжым эн изи эргыштын лӱмжӧ дене лӱмденыт — «Оразъял» (У Азъял ). Кунам суас-влакын пижедылмышт чӱчкыдемаш тӱҥалын, шоҥго Ази тушман-влак деч кораҥашлан верчын вес верлам кычалаш тӱҥалын. Шоҥго Ази кугырак эргыже-влакым тура серан Пӧт эҥерын вес могыркыжо кусарен. Тушто каяш лийдыме пич кожла шоген. Ту могырко суас-влак коштын огытыл. Кугу Ази кӱшкырак купан верышке куснен. Илем кугемын, «Кӱшыл Азъял» () ялыш савырнен. Изи Ази ӱлкырак, тӧрверыш куснен. Илемым «Ӱлыл Азъял» () манын лӱмденыт. Ял йыр шуко памаш-влак да изи эҥеран корем-влак лийыныт.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
*     Алексеев Василий Петрович (05.12.1923 — 10.11.1986) — Совет Ушем Социалистический Паша Талешке. 
* Иманаев Эдуард Аркадьевич — марий журналист,  мер пашаеҥ, Россий Журналист-влак ушемын йыжъеҥже (2005), «Кугарня» газетын тӱҥ редакторжо (2015 ий шыжа тылзе гыч), «Марий калык конгресс» мер ушем вуйлатышын алмаштышыже (2018–2020), «Марий калык конгресс» мер ушемын вуйлатышыже (2020 ий шорыкйол тылзе гыч).
*      Пётр Корнилов — марий серызе, журналист, СССР Журналист-влак ушемын йыжъеҥже, РСФСР-ысе тӱвыран сулло пашаеҥже (1968).

## Кылвер-влак
* Деревня Верхний Азъял (Кушыл Азъял).

## Литератур
# Волжский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Волжский район», 2003. — 320 с. ил. C. 231.

## Важ-влак


Категорий:Юлсер кундемысе илымверла
Эҥерӱмбал

**Эҥерӱмбал** мут ончыктен кертеш:

* Эҥерӱмбал — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже верланыше Марий Тӱрек ола шотан илемыш пурышо ял.
* Эҥерӱмбал — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
* Эҥерӱмбал — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже верланыше Масканур ял шотан илемыш пурышо марий ял.
* Эҥерӱмбал — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше Пӧтъял ял шотан илемыш пурышо ял.

## Тугак ончо
* Эҥерӱмбал Шале
Йывансола (Юлсер кундем)

**Йывансола** (Ивансола) () — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше Пӧтъял ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 73 еҥ (2002 ий), 121 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Карай ял деч 4 километр йӱдвел могырно верланен. Ялын кок могырныжат — корем-влак. Кажне коремыште — памаш, Кугу памаш да Изи памаш. Кугу памаш вӱд дене воктен шогышо ял калык пайдалана. Ял воктен кок куп уло: Изи Васлий куп да Уйкуп, кудыжо-влак торфым разрабатыватлыме деч вара ерыш савырненыт. 

## Ял лӱм
Легенде почеш, ялын лӱмжӧ негызым пыштыше Йыван лӱман еҥын лӱмжӧ гыч лектын. Икымше пӧртым тудо чоҥен.

## Лӱмлӧ еҥ-влак
* Чузаев Родион Иванович – марий шанчызе, историк, туныктышо, историй шанче кандидат (1998), доцент, Россий Федерацийын кыдалаш туныктышын почётан пашаеҥже, Марий Эл Республикын сулло туныктыш пашаеҥже (2015). 

## Кылвер-влак
* Деревня Малое Иваново (Йывансола).

## Литератур
# Волжский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Волжский район», 2003. — 320 с. ил. C. 61.

## Важ-влак


Категорий:Юлсер кундемысе илымверла
Карай

**Карай** () — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше Пӧтъял ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 779 еҥ (2002 ий), 766 еҥ (2010 ий).

## Верланыме вер
Юлсер-Ола деч 45 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.

## Ял лӱм
Яллан негызым Карай лӱман еҥ пыштен, сандене ялын лӱмжӧ «Карай».

## Лӱмлӧ еҥ-влак
* Валерий Якимов — марий серызе, почеламутчо, журналист, драматург, Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1999). 

## Кылвер-влак
* Деревня Карай.

## Литератур
# Волжский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Волжский район», 2003. — 320 с. ил. C. 54.

## Важ-влак


Категорий:Юлсер кундемысе илымверла