Калининград

**Калининград** (рушла Калининград, полякла Królewiec, литовла Karaliaučius) — ола Российыште, Калининград велын рӱдӧ олажлан шотлалтеш. Преголя эҥер вургымлаште верланен. Балтий теҥызышке 50 уштыш. 1946 ий марте **Кёнигсберг** лӱмжӧ лийын.

## Эртымгорно
1255 ийыште Тевтон орден прусский мландым налын, олам чоҥен. Лӱмжым чех король Оттокар II лӱмеш пуэн.

1525 ийыште Пруссий герцогствын рӱдӧ олажо лийын. XVIII-XIX курымлаште Восточная Пруссийын рӱдӧ олажо лийын. Тушто философ Иммануил Кант илен.

1945 ийыште Второй мирово сар годым совет войска-влак налыныт. Потсдам конференций почеш Восточная Пруссий Россий ден Польша коклаште шелалтын.

1946 ийыште олам **Калининград** лӱмденыт. Немец калыкым луктыныт, верыште руш-влак илаш тӱҥалыныт.

1991 ийыште СССР пытен, Калининград вел Российын эксклавже лийын (вес эл-влак дене авалталтын).

2018 ийыште Чемпионат мира по футболу годым стадион «Калининград» чоҥалтын, матч-влак эртеныт.

## Географий
Ола **Преголя** эҥер вургымлаште верланен. Калининград залив (Вислин залив) ушна. Теҥыз марте — 50 уштыш. Кумдыкшо — 215,7 км².

Климатше — теҥызысе гыч континенталь марте. Теле кечыта, кеҥеж лекте.

Верланме верже: 54°43′ с. ш., 20°30′ в. д.

## Калыкчот
Олаште 500 утла тӱжем еҥ ила (2025 ий). Кокла гыч руш-влак шуко. Украин, белорус, литовец, поляк, немыч-влак улыт. Калининград — Российыште эн шуко кушшо ола-влак радамыште.

## Экономике

* **Судостроительный завод «Янтарь»** — военный да гражданский корабль-влакым чоҥа.
* **Калининград мор порт** — теҥызыште йӱштӧ годым ок шуале.
* **Янтар комбинат** — тӱнямбал янтарьын 90% налыт.
* Кол промысел, логистика, туризм.

Калининград велыште **Особая экономическая зона** уло — бизнеслан налог-влак изи.

## Транспорт

* **Аэропорт Храброво** — Москва, Санкт-Петербург, Европеш рейс-влак.
* **Железный корно** — кок вокзал: Кечывалвел (Южный) да Йӱдвел (Северный). Польша да Литва дене кыл.
* **Автомобиль корно** — Польш марте автобан уло.
* **Оласе транспорт** — автобус, трамвай, маршрут такси. 2024 ий гыч **«Ласточка»** поезд-влак Зеленоградск да Светлогорск марте каят.
* **Паром** — Балтийск гыч Усть-Луга марте.

## Архитектур достопримечательностъ-влак

### Немыч эртымгорно

* Кафедральный собор (XIV курым) — Иммануил Кант толын.
* Кирха Святого Семейства (орган зал).
* Королевский, Бранденбург, Фридланд ворота-влак.
* Башня Дона (Музей янтаря).
* Форт-влак (№5, №11 да молат).

### Совет да кызытсе архитектур

* Дом Советов (чоҥалтын огыл).
* Рыбная деревня (Преголя серыште).
* Стадион «Калининград» (ЧМ-2018лан чоҥалтын).
* Музей Мирового океана (корабль-влак).
* Храм Христа Спасителя (православный собор).
* Зоопарк — Европышто эн тошто зоопарк-влак радамыште.

## Культур да туныктыш

* **Балтийский федеральный университет им. Иммануила Канта** — велын эн кугу университетше.
* Музей-влак: Музей янтаря, Музей изобразительных искусств (Кёнигсберг бирже), Музей Мирового океана.
* Театр-влак: драматический, кукыл театр, молодежный.
* Филармоний (кирха Святого Семейства).

## Палемдыме еҥ-влак

### Философ-влак да шанчыеҥ-влак

* Иммануил Кант (философ)
* Давид Гильберт (математик)
* Густав Кирхгоф (физик)
* Кристиан Гольдбах (математик)

### Серызе-влак да семлызе-влак

* Эрнст Теодор Амадей Гофман (серызе, семлызе)
* Агнес Мигель (серызе)

### Космонавт-влак

* Алексей Леонов
* Виктор Пацаев
* Юрий Романенко
* Александр Викторенко

### Кызытсе палемдыме еҥ-влак

* Людмила Путина (Калининградыште шочын)
* Олег Газманов (мурызо)
* Сергей Снегов (писатель-фантаст)

## Кылвер-влак

* Калининград олан официал сайтше
* Русский Википедийыште

Категорий:Калининград